თურქეთი. ეთნიკურად ქურთთა მიმართ დამოკიდებულება. აგვისტო, 2021

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი თურქეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ თურქეთის კონსტიტუცია არ ცნობს არც ერთ ეროვნულ, ეთნიკურ თუ რელიგიურ უმცირესობას გარდა სამი არამუსლიმური რელიგიური უმცირესობისა: სომეხი მართლმადიდებელი ქრისტიანები, ებრაელები და ბერძენი მართლმადიდებელი ქრისტიანები. შესაბამისად, ბევრ ეროვნულ თუ ეთნიკურ უმცირესობებს (მათ შორის, ქურთებს) არ აქვთ საშუალება, სრულად ჰქონდეთ წვდომა საკუთარ რელიგიურ, ლინგვისტურ თუ კულტურულ უფლებებზე.

თურქეთში ქურთული წარმომავლობის და ქურთულ ენაზე თუ დიალექტებზე მოლაპარაკე დაახლოებით 15 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს. წლის განმავლობაში, უსაფრთხოების ძალების მიერ ქურთ მუშათა პარტიის (PKK) წინააღმდეგ განხორციელებულ ქმედებები არაპროპორციულ ნეგატიურ გავლენას ახდენდნენ ადგილობრივ თემებზე. რამდენიმე, ძირითადად ქურთული ადგილობრივი თემის წარმომადგენლები აცხადებდნენ, რომ მთავრობა მათ უქვემდებარებდა ე.წ. კომენდანტის საათს, რაც ახსნილი იყო PKK-ს წინააღმდეგ მიმართული უსაფრთხოების ზომებით.

ქურთების და პრო-ქურთული სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები და პოლიტიკური პარტიები აცხადებდნენ, რომ ფიქსირდებოდა მზარდი პრობლემები მათ მიერ შეკრების და მანიფესტაციის უფლებების განხორციელების კუთხით. მთავრობამ, 2016 წლის ჩაშლილი სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდეგ, ასობით ქურთული სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაცია და მედია საშუალება დახურა. არც ერთი აღნიშნული ორგანიზაცია არ გახსნილა საგანგებო მდგომარეობის გაუქმების შემდეგაც.

კანონი საშუალებას აძლევს მოქალაქეებს, გახსნან კერძო სასწავლო დაწესებულებები, სადაც მოსწავლეები განათლებას მიიღებენ იმ ენასა თუ დიალექტზე, რომელზედაც ისინი ლაპარაკობენ. თუმცა, ქურთული ენა საჯარო სკოლებში არ ისწავლება. ამას გარდა, მართალია, ზოგიერთ უნივერსიტეტში არსებობს ქურთული ენის არჩევითი კურსები, ხოლო 2 კონკრეტულ სასწავლებელში – ქურთული ენის დეპარტამენტი, თუმცა, აღნიშნულ დეპარტამენტებში მომუშავე პერსონალის ბევრი წევრი იყო იმ ათასთა შორის, რომლებიც საგანგებო მდგომარეობის შედეგად მიღებული კანონების საფუძველზე დაითხოვეს, შესაბამისად, აღნიშნულ პროგრამებზე ლექტორი სპეციალისტების ნაკლებობაა.ივლისში, განათლების სამინისტრომ აუკრძალა სტუდენტებს თეზისებისა და დისერტაციების ენა ქურთულ ენაზე, რამაც ნეგატიური გავლენა იქონია იმ სტუდენტებზე, რომლებიც სწავლობდნენ ქურთული ენის დეპარტამენტებში.ხელისუფლება არ კრძალავს ქურთული ენის საჯარო სივრცესა და კერძო განათლებაში გამოყენებას, თუმცა, ქურთული არ იყო დაშვებული საჯარო განათლებაში.

ანგარიშის მიხედვით, მედია საშუალებები ზოგადად, იყენებდნენ თვით-ცენზურას და თავს არიდებდნენ ისეთ თემებზე სტატიების გამოქვეყნებას, რომელსაც შესაძლოა სამართლებრივი დევნა მოჰყოლოდა. მაგალითად, იყო შემთხვევები, როდესაც პროკურატურამ მიიჩნია, რომ ზოგიერთი ქურთულ ენაზე დაწერილი წიგნის, ასევე, პრო-ქურთული ან გიულენისტური წიგნის ქონა უტოლდებოდა ტერორისტული ორგანიზაციის წევრობის სარწმუნო მტკიცებულებას. თითქმის ყველა კერძო, ქურთულენოვანი გაზეთები, სატელევიზიო და რადიო არხები კვლავაც დახურული იყო უსაფრთხოების ზომების გამო.

ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ წლის განმავლობაში პრო-ქურთული საპროტესტო დემონსტრაციებისას, მთავრობა და პოლიცია იყენებდა არაპროპორციულ ფიზიკურ ძალას.

ქვეყანაში კანონით აკრძალულია სამთავრობო და საჯარო სერვისებისას თურქულის გარდა სხვა ნებისმიერი ენის გამოყენება. მარტში, ბათმანის პროვინციის მთავრობის მიერ დანიშნულმა მერმა (მას შემდეგ, რაც არჩეული მერი HDP პარტიიდან ტერორიზმის ბრალდებით დააპატიმრეს) მუნიციპალიტეტის ვებ-გვერდიდან აიღო ქურთულ ენაზე არსებული ინფორმაცია და ასევე გამოცვალა საფეხმავლო გზების ორენოვანი ნიშნები. ბათმანის პროვინციის მოსახლეობის 80 %-ზე მეტი ქურთია, ხოლო აღებული ინფორმაცია შეიცავდა, მათ შორის – COVID-19 საწინააღმდეგო ზომებს. აღნიშნულმა ქმედებამ გამოიწვია შეშფოთება, რადგან მოხუცი ქურთი მოქალაქეები ნაკლებად საუბრობენ თურქულად.

მაისში, თავდამსხმელებმა დანის დარტყმებით მოკლეს ანკარის მცხოვრები ბარის ჩაკანი, რადგან ის, ლოცვაზე მოწოდების დროს, სავარაუდოდ, ქურთულ მუსიკას უსმენდა საკუთარ მანქანაში. პოლიციამ დააკავა და შემდგომ დააპატიმრა 3 ეჭვმიტანილი.

სექტემბერში, ედირნეში მომსახურე ქურთი ჯარისკაცი, გავრცელებული ცნობებით, სხვა ჯარისკაცებმა ცემეს, სავარაუდოდ მისი ქურთული იდენტობის გამო. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით, თურქეთის სახმელეთო ძალებმა გამოძიება დაიწყო.

ოქტომბერში, სტამბულის შესაბამისმა სამსახურებმა დახურეს თეატრალური კომპანია, მას შემდეგ, რაც მათ სტამბულის მუნიციპალურ თეატრში დადგეს იტალიური პიესა „საყვირები და ჟოლოების“ ქურთულ-ენოვანი ადაპტაცია. სტამბულის გუბერნატორმა – ალი იერლიკაიამ საკუთარ Twitter-ზე განაცხადა პიესა აიკრძალა იმის გამო, რომ შეიცავდა პრო-PKK პროპაგანდას და რომ ამასთან დაკავშირებით გამოძიებაა დაწყებული. [1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House თურქეთის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში, რომელიც 2020 წელს განვითარებულ მოვლენებს ასახავს, წერდა, რომმიმდინარე წელსაც გრძელდებოდა ოპოზიციური პოლიტიკოსთა, სამოქალაქო საზოგადოების ცნობილ წევრთა, დამოუკიდებელ ჟურნალისტთა და თურქეთის მზარდად აგრესიული საგარეო პოლიტიკის კრიტიკოსთა სამართლებრივი დევნის შემთხვევები.დეკემბერში, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მოითხოვა პრო-ქურთული „სახალხო დემოკრატიული პარტიის“  (HDP) ლიდერის – სალაჰატტინ დემირტასის დაუყოვნებლივ გათავისუფლება.  დემირტასი 2016 წლიდან საპატიმროშია პოლიტიკურად მოტივირებული საქმეების საფუძველზე. თურქეთის ხელისუფლებამ სასამართლოს გადაწყვეტილების იგნორირება მოახდინა.

ანგარიშის მიხედვით, მართალია, რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენლები იყვნენ პარლამენტში წარმოდგენილნი, განსაკუთრებით HDP და CHP პარტიების რიგებში, თუმცა, ხელისუფლების მიერ ოპოზიციური პარტიების წინააღმდეგ წამოწყებულმა სადამსჯელო ღონისძიებათა კამპანიამ სერიოზული ზიანი მიაყენა ქურთთა და სხვა უმცირესობათა პოლიტიკურ და საარჩევნო უფლებებს.

2016 წლის სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდგომ, ხელისუფლების მხრიდან განხორციელებული წამება საკმაოდ ფართოდ იყო გავრცელებული. მ უსაფრთხოების სამსახურის წარმომადგენლები წამებასა და არასათანადო მოპყრობას უფრო ხშირად უქვემდებარებდნენ ეთნიკურად ქურთებს, გიულენისტებსა და მემარცხენეებს. 2020 წლის სექტემბერში, ორი ქურთი ფერმერი სავარაუდოდ გადმოყარეს სამხედრო თვითმფრინავიდან მას შემდეგ, რაც ისინი საკუთარ სოფელში ჯარისკაცებმა დააკავეს. ერთ-ერთი მათგანი, მოგვიანებით, მიყენებული დაზიანებების შედეგად გარდაიცვალა.

ქურთ მუშათა პარტიასთან (PKK) მიმდინარე კონფლიქტი გამოყენებული იყო ქურთი მოსახლეობის მიმართ დისკრიმინაციული ქმედებების გასამართლებლად. მაგალითად, აღნიშნული მიზეზით აკრძალეს ქურთული ფესტივალის ჩატარება და ქურთული ენისა და კულტურის პროპაგანდა. 2015 წლის შემდგომ, ბევრი ქურთული სკოლა თუ კულტურული ორგანიზაცია იქნა დახურული მთავრობის მიერ. [2]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი თურქეთის შესახებ 2020 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ ხელისუფლებამ გამოიყენა 2016 წლის სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდგომ, დაწესებული საგანგებო მდგომარეობისას მიღებული კანონმდებლობა ქურთი ჟურნალისტების, პოლიტიკოსების, აქტივისტებისა და სამოქალაქო საზოგადოებრივი ორგანიზაციების წინააღმდეგ და ბრალი დასდო მათ PKK (ქურთისტანის მუშათა პარტია) კავშირში. აღნიშნულმა შედარებით უფრო ნეგატიური გავლენა იქონია ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მცხოვრებ ქურთებზე.

ანგარიშის მიხედვით, ადგილობრივი კანონმდებლობა არ ზღუდავს ქურთებს (ან სხვა ეთნიკურ უმცირესობებს) დასაქმდნენ საჯარო თუ კერძო სექტორებში, მონაწილეობა მიიღონ საჯარო ცხოვრებაში ან მიიღონ ისეთივე საჯარო ჯანდაცვითი თუ საგანმანათლებლო სერვისები, რასაც თურქეთის სხვა მოქალაქეები იღებენ. თუმცაღა, პრაქტიკაში არსებული სიტუაცია მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული პირის პირად მახასიათებლებსა და გეოგრაფიულ ლოკაციაზე. მაგ. დასავლეთ თურქეთში მცხოვრებ ქურთებს გაცილებით უკეთესი წვდომა გააჩნიათ სამთავრობო სერვისებზე, ვიდრე მათ, ვინც კონფლიქტურ სამხრეთ-აღმოსავლეთ რეგიონებში ბინადრობენ. მართალია, ქურთები მონაწილეობენ თურქეთის საჯარო ცხოვრებაში, მათ შორის – სამთავრობო, სამოქალაქო და სამხედრო სფეროებში, ისინი ტრადიციულად მაინც არასაკმარისად არიან წარმოდგენილი მაღალ პოზიციებზე. საჯარო სამსახურში დასაქმებული ზოგიერთი ქურთის მიხედვით, ისინი ერიდებიან საკუთარი ეთნიკური იდენტობის გამჟღავნებას, ეშინიათ რა, რომ ეს გავლენას იქონიებს მათი დაწინაურების შესაძლებლობებზე. დეპარტამენტის შეფასებით, ქურთები უფრო მეტად მიიღებენ საჯარო სექტორში დასაქმების საშუალებას ისეთ გეოგრაფიულ რეგიონებში, სადაც ისინი უმრავლესობას წარმოადგენენ.

დეპარტამენტის ექსპერტთა შეფასებით, ქურთები, საკუთარი ეთნიკური ნიშნის გამო, ექვემდებარებიან გარკვეულ დისკრიმინაციას სახელმწიფოსა და გაცილებით მცირე მასშტაბით – საზოგადოების მხრიდან. აღნიშნული დისკრიმინაციის ხარისხი და ფორმა დიდწილად განპირობებულია გეოგრაფიული ლოკაციითა და პირის პირადი მახასიათებლებით. ის ქურთები, რომლებიც ბინადრობენ თურქეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ რეგიონებში ან არიან პოლიტიკურად აქტიურნი, შედარებით უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან, ვიდრე ისინი, ვინც არ აქტიურობენ ან მხარს უჭერენ მმართველ AKP პარტიას. დეპარტამენტის შეფასებით, სირიასა და ერაყში მიმდინარე სამხედრო ოპერაციები არ აუარესებს იმ ქურთთა მდგომარეობას, რომლებიც თურქეთში ბინადრობენ.[3]

[1]United States Department of State – “Annual report on human rights in 2020”; published in March 2021; available at

[accessed 4 August 2021]

[2]Freedom House – “Annual report on political rights and civil liberties in 2020”; published in March 2021; available at

[accessed 4 August 2021]

[3] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT TURKEY; published in September 2020; available at

[accessed 4 August 2021]

ეგვიპტე. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკა. აგვისტო, 2021

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას“ (Rule of Law in Armed Conflicts)მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით,ეგვიპტეში  ფიქსირდება არა-საერთაშორისო ტიპის შეიარაღებული კონფლიქტი, რომელსაც ქვეყნის ხელისუფლებატერორისტულ ორგანიზაცია „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ აფილირებული შეირაღებული ჯგუფის -„ვილაიათ სინაის“ წინააღმდეგ აწარმოებს. ამას გარდა, ეგვიპტის შეიარაღებული ძალები ჩართულნი არიან იემენის ტერიტორიაზე მიმდინარე არა-საერთაშორისო ტიპის შეიარაღებულ კონფლიქტში, რომელსაც საუდის არაბეთის მეთაურობით შემდგარი სამხედრო კოალიცია აწარმოებს.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა, თანამეგობრობისა და განვითარების ოფისმა (FCDO) 2021 წლის 26 ივლისს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილიამოგზაურთათვის ეგვიპტეშიმოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.ოფისი მოუწოდებს ბრიტანელ მოქალაქეებს, არ იმოგზაურონ ჩრდილოეთ სინაის პროვინციაში, რადგან აღნიშნულ რეგიონში ფიქსირდება სამხედრო შეტაკებები და ტერორისტული თავდასხმები. ამას გარდა, ოფისი ურჩევს ბრიტანელ მოქალაქეებს, თავი შეიკავონ ეგვიპტის დანარჩენ ტერიტორიაზე მოგზაურობისგან COVID-19-თან დაკავშირებული უკანასკნელი რისკების შეფასების საფუძველზე.[2]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ეგვიპტეში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ კონსტიტუციის თანახმად ეგვიპტე წარმოადგენს რესპუბლიკას, რომელსაც არჩეული პრეზიდენტი და ორ-პალატიანი პარლამენტი მართავს. ბოლო საპრეზიდენტო არჩევნები 2018 წელს გაიმართა, რომელშიც მოქმედმა პრეზიდენტმა – აბდელ ფატტაჰ ალ-სისიმ გაიმარჯვა. ქვეყანაში შიდა უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, ხოლო ეგვიპტის შეიარაღებული ძალები, რომლებიც თავდაცვის მინისტრს ექვემდებარებიან, ეგვიპტის საგარეო უსაფრთხოებაზე არიან პასუხისმგებელნი. ანგარიშის მიხედვით,  ქვეყანაში არსებული სამოქალაქო ინსტიტუციები ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე.

მიმდინარე წელს, ეგვიპტეში დაფიქსირებულ სერიოზულ უფლებადარღვევათა შორის იყო: უკანონო ან/და თვითნებური მკვლელობები, მათ შორის – კანონგარეშე მკვლელობები, ჩადენილი ეგვიპტის მთავრობის შესაბამისი სამსახურების ან ტერორისტების მიერ; იძულებითი გაუჩინარებები; წამებისა და არაადამიანური, ღირსების შემლახავი და დამამცირებელი მოპყრობის ფაქტები; უკანონო დაკავებები; პოლიტიკური პატიმრები; საზღვარგარეთ მცხოვრებ პირთა პოლიტიკური ნიშნით დევნა; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; გამოხატვისა, ინტერნეტისა და პრესის თავისუფლების კუთხით დაწესებული უმკაცრესი შეზღუდვები, მათ შორის – ცენზურა, საიტების დაბლოკვა და ჟურნალისტების დაპატიმრება; მნიშვნელოვანი შეზღუდვები შეკრების და მანიფესტაციის უფლების კუთხით; სექსუალური უმცირესობების (ლგბტი თემი) მიმართ ძალადობა და აღნიშნული პირების თვითნებური სამართლებრივი დევნა და დაპატიმრებები და ყველაზე უარეს ფორმებში გამოხატული ბავშვთა იძულებითი შრომა.

მთავრობა იშვიათად ან არასაკმარისად იძიებდა, ან სათანადოდ სჯიდა აღნიშნულ უფლებადარღვევებში ბრალდებულ პირებს, მათ შორის – უსაფრთხოების ძალებისა და პოლიციის რიგებში, რაც ხელს უწყობდა დაუსჯელობის სინდრომის წარმოქმნას.

ტერორისტული ორგანიზაციების თავდასხმებს შედეგად სდევდა სიცოცხლის თვითნებური და უკანონო მოსპობა. აღნიშნული ჯგუფები ახორციელებდნენ მომაკვდინებელ თავდასხმებს სამთავრობო, სამოქალაქო და სამხედრო მიზნებზე მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით, მათ შორის – თაყვანისცემის ადგილებზე. ეგვიპტის ხელისუფლება სათანადოდ იძიებდა ტერორისტთა თავდასხმების შემთხვევებს და სჯიდა სავარაუდო დამნაშავეებს. ტერორისტები და სხვა შეიარაღებული დაჯგუფებები იტაცებდნენ პირებს ჩრდილოეთი სინაის ნახევარკუნძულზე, რომელთაგან ნაწილს თავსაც კი კვეთდნენ. ასევე, ქვეყანაში ფიქსირდებოდა კოპტი ქრისტიანი მოქალაქეების მიმართ რელიგიური ნიშნით მოტივირებული, საზოგადოებრივი ძალადობის ფაქტებიც.

რაც შეეხება სასამართლოს დამოუკიდებლობის ხარისხს, ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ეგვიპტის კონსტიტუციის თანახმად, სასამართლო შტო დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელია და, მთავრობაც, ზოგადად, პატივს სცემდა და აღასრულებდა კანონის ამ დანაწესს. თუმცა, ზოგიერთ შემთხვევაში, კონკრეტული მოსამართლეები არ იჩენდნენ მიუკერძოებლობას, რის შედეგადაც დამდგარი განაჩენი ზოგჯერ პოლიტიკურად მოტივირებული ან არასაკმარისად დამტკიცებული იყო. [3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ეგვიპტის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ პრეზიდენტი აბდელ ფატტაჰ ალ-სისი განაგრძობდა ქვეყნის ავტორიტარული მეთოდით მართვას. ქვეყანაში თითქმის არ არსებობდა რეალური ოპოზიცია, რადგან წინააღმდეგობა და განსხვავებული აზრის ქონა ხშირად სისხლისსამართლებრივი დევნითა და პატიმრობით ისჯებოდა. სამოქალაქო თავისუფლებები, მათ შორის – გამოხატვის და პრესის თავისუფლება და შეკრების თავისუფლება, მნიშვნელოვნად იყო შეზღუდული. უსაფრთხოების ძალები განაგრძობდნენ სხვადასხვა ხასიათის უფლებადარღვევების ჩადენას ყოველგვარი პასუხისმგებლობის გარეშე.  ქვეყანაში როგორც ქალთა, ლგბტი პირთა და სხვა ჯგუფთა მიმართ დისკრიმინაცია, ასევე – ოჯახში ძალადობა კვლავაც სერიოზულ პრობლემად რჩებოდა.

ანგარიშის მიხედვით, აღამსრულებელ შტოს სასამართლოზე დიდი გავლენა გააჩნია, რის გამოც ის ხშირად სამთავრობო ინტერესებს იცავს და უგულებელყოფს ადამიანის უფლებათა ელემენტარულ საპროცესო სტანდარტებს, როდესაც საქმე ეხება ეგვიპტის მთავრობის პოლიტიკურ ოპონენტებს. 2019 წელს მიღებულმა კონსტიტუციურმა ცვლილებებმა გაზარდა სასამართლო შტოზე პრეზიდენტის სამეთვალყურეო როლი და კიდევ უფრო დააკნინა სასამართლოს დამოუკიდებლობის ხარისხი. ცვლილებების თანახმად, პრეზიდენტს შეუძლია დანიშნოს სასამართლო ინსტიტუციების თავმჯდომარეები და ის ასევე ხდება „სასამართლო სტრუქტურათა უზენაესი საბჭოს“ (ორგანო, რომელიც ზედამხედველობას უწევს სასამართლო შტოში პირთა თანამდებობაზე დანიშვნას, ასევე – დისციპლინური პასუხისმგებლობის საკითხებს) თავმჯდომარე, რომელსაც ვეტოს უფლება გააჩნია.

სასამართლოს დამოუკიდებლობის ხარისხს Freedom Houseმაქსიმალური 4-დან 1 ინდექსით აფასებს. ზოგადად, ორგანიზაციის მიერ ქვეყანაში პოლიტიკური უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობა მაქსიმალური 40-დან 6 ქულით არის შეფასებული, ხოლო სამოქალაქო თავისუფლებები – 60-დან 12 ქულით.[4]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watchეგვიპტის შესახებ 2021 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ 2020 წლის განმავლობაში, ეგვიპტელები აგრძელებდნენ პრეზიდენტი აბდელ ფატტაჰ ალ-სისის მკაცრი ავტორიტარული ხელისუფლების ფარგლებში ცხოვრებას. ხელისუფლების მაკრიტიკებელი ათობით ათასი პირი, მათ შორის – ჟურნალისტები და უფლებადამცველები ექვემდებარებოდნენ პოლიტიკური ნიშნით პატიმრობას, ხოლო ბევრი მათგანი იმყოფებოდა ხანგრძლივ წინასწარ დაკავებაში. შესაბამისი სამსახურები ხშირად იყენებდნენ ანტი-ტერორისტულ კანონმდებლობას მშვიდობიანი აქტივისტების წინააღმდეგ და დევნიდნენ და აპატიმრებდნენ საზღვარგარეთ მცხოვრებ დისიდენტთა ნათესავებს.

ამას გარდა, ეგვიპტის ხელისუფლება იყენებდა ბუნდოვან „მორალის“ მუხლს, რათა სამართლებრივ დევნას დაექვემდებარებინა ქალი „ინფლუენსერები“ სოციალურ ქსელებში განთავსებული პოსტებისა და ფოტოებისთვის. ასევე, ანალოგიურ მოპყრობას უქვემდებარებდნენ გაუპატიურების თვითმხილველ პირებს, რომლებიც ავრცელებდნენ ინფორმაციას სექსუალური ძალადობის შემთხვევების შესახებ ონლაინ-სივრცეში. მთავრობასთან აფილირებული მედია საშუალებები ჩირქს სცხებდნენ გაუპატიურების თვითმხილველ პირებს, აქვეყნებდნენ რა მათ პირადი ხასიათის ფოტოებსა და ვიდეოებს.

COVID-19-ის გავრცელებამ გააუარესა დაკავების პირობები, რის შედეგადაც პოლიტიკური ნიშნით ათობით დაკავებული პატიმრობაში გარდაიცვალა, მათ შორის სულ მცირე 14 – სავარაუდოდ COVID-19-ით გამოწვეული გართულებების გამო. შესაბამისი სამსახურები აპატიმრებდნენ ჯანდაცვის სფეროს იმ მუშაკებს, რომლებიც აკრიტიკებდნენ ხელისუფლების მიერCOVID-19 პანდემიის მართვას. უსაფრთხოების ძალები აგრძელებდნენ ყოველგვარი პასუხისმგებლობის გარეშე ოპერირებას ომის შედეგად განადგურებულ ჩრდილოეთი სინაის პროვინციაში.

ხელისუფლებამ 2020 წლის მარტის შუა რიცხვებიდან მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით სკოლები დახურა და შემცირებული ცხრილის ფარგლებში, ოქტომბერში გახსნა, რამაც გავლენა იქონია 20 მილიონი მოსწავლის განათლებაზე.[5]

[1]Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts – Egypt; available at https://www.rulac.org/browse/countries/egypt [accessed 3 August 2021]

[2] United Kingdom FCDO – Foreign Travel Advice Egypt; updated on 26 July 2021; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/egypt [accessed 8 August 2021]

[3] United States Department of State – 2020 Country Report on Human Rights Practices: Egypt; published in March 2021; available at

[accessed 3 August 2021]

[4] Freedom House – Freedom in the World 2021– Egypt; published in March 2021; available at

[accessed 3 August 2021]

[5] Human Rights Watch – World Report 2021 – Egypt; published in January 2021; available at

[accessed 3 August 2021]

თურქეთი. პარტია HDP; წევრთა და მხარდამჭერთა მდგომარეობა. ივლისი, 2021

ინფორმაცია პოლიტიკური პარტია HDP-ის შესახებ – თურქეთის სახალხო დემოკრატიული პარტია (HDP) შეიქმნა 2012 წელს, როგორც სახალხო დემოკრატიული კონგრესის პოლიტიკური ფრთა.სახალხო დემოკრატიული კონგრესი შედგებოდა სხვადასხვა მემარცხენე პარტიისგან, რომლებმაც წარუმატებლობა განიცადეს  არჩევნებში ცალ-ცალკე მონაწილეობისას და ბოლო არჩევნებისთვის სიები გააერთიანეს წარმატების მისაღწევად. აღნიშნული პარტიების სიაში შედიან რევოლუციური სოციალისტ მშრომელთა პარტია, ლეიბორისტული პარტია, სოციალისტური პარტია ხელახალი დაფუძნებისთვის, სოციალისტურ დემოკრატიული პარტია, მწვანეები, მშვიდობისა და დემოკრატიის პარტია და სხვა მემარცხენე, ფემინისტი და ლგბტ ჯგუფები, სავაჭრო კავშირები და ეთნიკური ინიციატივები.

პარტიის იდეოლოგიაა დემოკრატიული სოციალიზმი, ანტი-კაპიტალიზმი, ეგალიტარიანიზმი, პოლიტიკური პლურალიზმი. სახალხო დემოკრატიული პარტია განიხილება როგორც ბერძნული სირიზას ანალოგი. პარტია უარყოფს კაპიტალიზმს და შრომით ექსპლუატაციას თურქეთის ყველა მოქალაქის სარგებლისთვის, განურჩევლად რასის, რელიგიისა და გენდერული კუთვნილებისა. პარტია არის სეკულარული და ამ მხრივ იზიარებენ მუსტაფა ათათურქის პრინციპებს. სახალხო დემოკრატიული პარტია, ასევე, მიიჩნევა ქურთების, ალევისა და სხვა ეთნიკური უმცირესობების უფლებების დამცველად.HDP მხარს უჭერს ისეთ პრინციპებს, როგორიცაა: მშვიდობა; თვითმართველობა; გენდერული თანასწორობა და გარემოს დაცვა.

პარტიას ორი თანა-პრეზიდენტი ჰყავს. ამჟამად, აღნიშნულ თანამდებობებს იკავებენ პერვინ ბულდანი და მიტჰათ სანკარი. პარტიის სათაო ოფისის მისამართია – Barbaros Mah. Tahran Cad. Büklüm Sok. No: 117 06680 Çankaya/Ankara.[1]

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭო 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერს, რომ თურქეთის სახალხო დემოკრატიული პარტიის (HDP) საგარეო საქმეთა კომისრის ოფისის წევრის განცხადებით, თურქეთის სახალხო დემოკრატიული პარტია არ გასცემს წერილს, რომელიც პირის პარტიის წევრობას ან მხარდამჭერობას დაადასტურებს. იგივე წყაროს თქმით, თურქეთში ყველა პოლიტიკური პარტიის ყველა წევრი დარეგისტრირებულია უზენაეს სასამართლოში და აღნიშნული ჩანაწერი გენერალური პროკურატურის ინტერნეტ გვერდზეა ხელმისაწვდომი. გენერალური პროკურატურის ინტერნეტ გვერდის მიხედვით, პოლიტიკური პარტიის წევრობის დამადასტურებელი ჩანაწერის მოთხოვნა პირს შეუძლია, როგორც საიტიდან, ასევე მობილური აპლიკაციიდან.

თურქეთის სახალხო დემოკრატიული პარტიის წარმომადგენლები აღნიშნავენ, რომ პოლიტიკური პარტიის წევრს, რომელსაც სურს დაადასტუროს პოლიტიკური პარტიის წევრობა, შესაბამის დოკუმენტზე წვდომა შეუძლია „ელექტრონული მთავრობის“ (სახელმწიფო სერვისებზე წვდომის ინტერნეტ პორტალი) გამოყენებით და ეს არის ერთადერთი გზა, რომლითაც პირის პოლიტიკური პარტიის წევრობა შეიძლება დადასტურდეს.[2]

2014 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებისას, გაჩნდა კითხვები, პატივს სცემს და უჭერს თუ არა მხარს სახალხო დემოკრატიული პარტია თურქეთის ერთიანობას. აღნიშნული ეჭვი გააჩინა პარტიის ფარულმა კავშირებმა ქურთისტანის მშრომელთა პარტიასთან (PKK). ამას დაემატა ისიც, რომ სელაჰატინ დემიტრასის საარჩევნო კამპანიისას, ერთ-ერთ კონფერენციაზე არ იყო წარმოდგენილი თურქეთის რესპუბლიკის არცერთი დროშა. კანდიდატმა მაშინ განაცხადა, რომ სახალხო დემოკრატიული პარტია პატივს სცემს დროშას და რომ დროშა წარმოადგენს ყველა მოქალაქეს.[3]

სახალხო დემოკრატიულმა პარტიამ მხარი დაუჭირა სამშვიდობო პროცესს ამბოხებულ ქურთებთან და ასევე, პარტია მხარს უჭერდა მშვიდობიან პროტესტს. კულუარებში სახალხო დემოკრატიულ პარტიას ადანაშაულებდნენ კავშირების შენარჩუნებაში ისეთ სამხედრო ორგანიზაციებთან, როგორებიცაა ქურთისტანის მშრომელთა პარტია (PKK) და ქურთისტანის თემთა ჯგუფი (KCK).[4]

შესწავლილ წყაროთა აბსოლუტური უმრავლესობა ადასტურებს, რომ HDP წარმოადგენს პრო-ქურთულ პარტიას.[5][6][7]

HDP პარტიის წევრებისა და მხარდამჭერების მიმართ დამოკიდებულება – კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭო 2020 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომთურქეთის მთავრობის ვარაუდით, HDP პარტიას გააჩნია კავშირები, მათ შორის, ევროკავშირის მიერ ტერორისტულ ორგანიზაცია შერაცხულ PKK-სთან (ქურთ მუშათა პარტია). პარტია და მისი წევრები აღნიშნულს უარყოფენ. თუმცა, ერთ-ერთი წყაროს მიხედვით, თურქი პროკურორები იყენებენ „ტერორიზმის ფართო განმარტებას“ და ზოგიერთ შემთხვევაში, მხედველობაში იღებენ „სამართლებრივად საეჭვო მტკიცებულებებს, რათა განახორციელონ პირთა ფართო წრის (მათ შორის – HDP პოლიტიკოსების) სამართლებრივი დევნა“.

2018 წლის ანგარიშში, Human Rights Watch ასევე ხაზს უსვამდა, რომ ტერორიზმით ბრალდებულთა სამართლებრივ პროცესებზე, ხშირად, არ ფიქსირდება სარწმუნო მტკიცებულებები და სახეზეა მოქმედი პრაქტიკა, როდესაც აღნიშნული მუხლით ბრალდებულები დიდი ხნით ჰყავთ წინასწარ პატიმრობაში.

2019 წლის მარტის სტატიაში, მედია საშუალება Associated Press წერდა, რომ HDP პარტიის მიერ გავრცელებული განცხადებით მიხედვით, მუნიციპალური არჩევნების წინა პერიოდში, პარტიის წევრები დააკავეს. კერძოდ, სტამბულში, ერთ ღამეში 53 პირი დააკავეს, რომელთა შორის არიან მუნიციპალური საბჭოს კანდიდატები. იმავე სტატიაში აღნიშნულია, რომ თურქეთის მთავრობა HDP-ს კანონგარეშედ გამოცხადებულ PKK-სთან კავშირში ადანაშაულებს და, შედეგად,  პარლამენტის 10 წევრი, 40 ქალაქის მერი და ათასობით აქტივისტი კვლავ პატიმრობაში იმყოფებიან. პრეზიდენტმა ერდოღანმა განაცხადა, რომ HDP „ტერორიზმის მოყვარულია“. წყაროთა მიხედვით, 2019 წლის აგვისტოში, PKK-სთან კავშირის გამო, 3 ქალაქის მერი გაათავისუფლეს თანამდებობიდან, ხოლო 400-მდე პირი დააკავეს ან დააპატიმრეს. მარტში არჩეული სამივე მერს ბრალი „ტერორიზმის პროპაგანდასა“ და „ტერორიზმის დაფინანსებაში“ დასდეს. სამივე მერი HDP პარტიის წევრია.

შესწავლილ წყაროთა მიხედვით, ფიქსირდება HDP-ს ოფისებში პოლიციის რეიდები და იმ პირთა დაკავებების შემთხვევები, რომლებიც შიმშილობის მეთოდით აპროტესტებდნენ კოლეგების დაპატიმრებას. მაგ. 2018 წლის დეკემბერში, თურქეთის პოლიციამ ბათმანში, დიარბაკირსა და ვანში რეიდები ჩაატარა, რომელთა ფარგლებშიც შევიდნენ ადგილობრივ HDP ოფისებში და დააკავეს ათობით პირი, უმრავლესობა – ქალი. პოლიციის სამიზნეს წარმოადგენდნენ ის პირები, რომლებიც შიმშილობის მეთოდით აპროტესტებდნენ HDP პარტიიდან პარლამენტის წევრის – ლეილა გუვენის დაპატიმრებას. თურქული გამოცემა Bianet მიხედვით, 2019 წლის ოქტომბერში, პოლიციამ HDP-ს მიერ ორგანიზებული ორი საპროტესტო დემონსტრაციის ბლოკადა მოახდინა იზმირსა და სტამბულში. შემდგომ ისინი თავს დაესხნენ დემონსტრანტებს ცრემლსადენი გაზისა და რეზინის ტყვიების გამოყენებით და დააკავეს რამდენიმე პირი.

ერთ-ერთმა ადგილობრივმა წყარომ გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისს განუცხადა, რომ „თუ HDP წევრი/მხარდამჭერი არის ეთნიკურად ქურთი და პოლიტიკურად აქტიური, შესაძლებელია, თურქეთის ხელისუფლებამ მას ბრალი დასდოს PKK-სთან სავარაუდო კავშირში. პირებმა, შესაძლოა, თურქეთის შესაბამისი სამსახურების ყურადღება მიიქციონ, თუ:

  • ისინი არიან HDP-ს არჩეული თანამდებობის პირები ან პარტიის რეგიონალური საბჭოს წევრები;
  • მმართველი კომიტეტის წევრები;
  • საარჩევნო პროცესების ორგანიზატორები და კოორდინატორები;
  • წინასაარჩევნო აგიტაციაში ჩართული პირები;
  • მერები ან მუნიციპალიტეტის საბჭოს წევრები;

წყარომ ასევე დაამატა, რომ  HDP თურქეთში მესამე ყველაზე უფრო დიდი პარტიაა, რომელსაც ათასობით აქტივისტი ჰყავს, შესაბამისად, თურქეთის ხელისუფლება მას საფრთხედ მიიჩნევს.

ერთ-ერთმა ადგილობრივი უფლებადამცველმა კვლევით დირექტორატს განუცხადა, რომ HDP მხარდამჭერები შესაძლოა დააკავონ სააგიტაციო ბუკლეტების გავრცელებისთვის, სოციალურ ქსელებში აქტიურობის, დემონსტრაციაში მონაწილეობის ან HDP-სთან დაკავშირებულ შენობაში ყოფნის, შესვლის ან გამოსვლისთვის.  ასევე, HDP პარტიის წარმომადგენელთა ოჯახის წევრები შესაძლოა რისკის ქვეშ იყვნენ, „თუ ისინი ინტერესს გამოხატავენ მათი ნათესავის სასამართლოს საქმის მიმართ, გააკეთებენ პოლიტიკური ხასიათის განცხადებებს სოციალურ ქსელებში ან მონაწილეობას მიიღებენ საპროტესტო დემონსტრაციებში. ისინი შესაძლოა დაუქვემდებარონ ისეთ მოპყრობას, როგორიცაა: მუქარა; რეიდები; ცემა ან დაპატიმრება. ამის საწინააღმდეგოდ, თურქეთის სახალხო დამცველის ოფისის წარმომადგენელმა კვლევით დირექტორატს განუცხადა, რომ ოჯახის წევრებს არ დევნიან და  არ უქვემდებარებენ დაკავებასა თუ დაპატიმრებას.[8]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი თურქეთში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ წლის ბოლოსთვის არსებული სიტუაციით, HDP პარტიიდან 8 ყოფილი პარლამენტარი და 17 მერი იმყოფებოდა პატიმრობაში. თავად პარტიის მიხედვით, 2015 წლიდან მოყოლებული, 5000-ზე მეტი პარლამენტარი, მმართველი თუ პარტიის უბრალო წევრი იმყოფებოდა პატიმრობაში ტერორიზმთან კავშირის ან პოლიტიკურად მოტივირებული ბრალდებების გამო. თურქეთის ხელისუფლებამ ასევე თანამდებობებიდან გაათავისუფლა 48 არჩეული ოპოზიციური პოლიტიკოსი ქურთული რეგიონებიდან და შემდგომ, დააკავა 37 მათგანი. 2019 წლის აგვისტოში, მთავრობამ გაათავისუფლა სამხრეთ-აღმოსავლეთ რეგიონებში არჩეული თითქმის ყველა მერი, მათ შორის – HDP პარტიის წევრი მერები დიარბაკირში, მარდინსა და ვანში. უფრო მეტიც, 2019 წლიდან მოყოლებული, ზემოხსენებულ რეგიონში 65 არჩეული მერიდან, თურქეთის შინაგან საქმეთა სამინისტრომ, 48 გაათავისუფლა ტერორიზმთან დაკავშირებული ბრალდებების გამო.

სექტემბერში, შესაბამისმა სამსახურებმა დააკავეს 101 პირი 7 პროვინციის მასშტაბით, მათ შორის – HDP პარტიის ყოფილი პარლამენტის წევრები და ლიდერები, მათ სავარაუდო ჩართულობაში 2014 წლის კობანეს საპროტესტო დემონსტრაციებთან. აღნიშნული დემონსტრაციები თურქეთის მასშტაბით გაიმართა, რომლის ფარგლებშიც აპროტესტებდნენ მთავრობის უმოქმედობას „ისლამური სახელმწიფოს“ მიერ სირიაში მდებარე, ძირითადად ქურთებით დასახლებული ქ. კობანეს დაპყრობის დროს. თურქეთის პროკურატურამ, ტერორიზმთან დაკავშირებული მუხლების მოშველიებით, ამასთან დაკავშირებით დოკუმენტი გაასაიდუმლოვა, რის გამოც დაცვის მხარის ადვოკატებს არ გააჩნდათ წვდომა კლიენტთა მასალებზე. ჯამში, შესაბამისმა სამსახურებმა დააკავეს 17 HDP ლიდერი.

ანგარიშის მიხედვით, HDP პარტიის ყოფილი თანა-თავმჯდომარე და ყოფილი საპრეზიდენტო კანდიდატი – სელაჰატტინ დემირტასი 2016 წლიდან მოყოლებული კვლავ პატიმრობაში რჩებოდა ტერორიზმთან კავშირის ბრალდებით, მიუხედავად იმისა, რომ 2016 და 2020 წლებში, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ორჯერ ბრძანა მისი გათავისუფლება. ივნისში, თურქეთის საკონსტიტუციო სასამართლომ გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომლის ფარგლებშიც დაადგინა, რომ დემირტასის ხანგრძლივი წინასწარი პატიმრობა არღვევდა მის უფლებებს. თუმცა, ხელისუფლებამ ის მაინც არ გაათავისუფლა, რადგან 2014 წლის კობანეს საპროტესტო დემონსტრაციებთან. ახალი ბრალდების საფუძველზე დატოვა წინასწარ პატიმრობაში.

სექტემბერში, HDP გაავრცელა განცხადება იმის შესახებ, რომ თურქეთის პოლიციამ სამი სხვადასხვა ინციდენტის ფარგლებში დიარბაკირში, სტამბულსა და აგრიში, გაიტაცა, ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენა და მოგვიანებით გაათავისუფლა HDP ახალგაზრდული ასამბლეის 6 წევრი. პარტიამ 4 მაისს ასევე განაცხადა, რომ პოლიციამ გაიტაცა და მუქარას დაუქვემდებარა HDP ასამბლეის წევრი ჰატიჩე ბუსრა კუიუნი. ის იმავე დღეს გაათავისუფლეს.

2018 წლის აპრილში ვადამდელი არჩევნების გამოცხადებიდან 2019 წელს უშუალოდ არჩევნებამდე პერიოდში, ფიქსირდებოდა თავდასხმები პოლიტიკური პარტიების ოფისებზე, დემონსტრაციებსა და წევრებზე. ზოგიერთი ინციდენტის ფარგლებში, დადგა ფატალური ან პირთა ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანების შედეგი. ძალადობა, ყველაზე უფრო ხშირად, მიმართული იყო HDP პარტიისა და მისი კოორდინატორების წინააღმდეგ. ოპოზიციური პარტიების წევრების მიმართ ვრცელდებოდა ბრალდებები ტერორიზმთან დაკავშირებული დანაშაულებისთვის მთავრობის უმაღლესი ეშელონებიდანაც კი. აღნიშნულ ბრალდებებთან დაკავშირებით, ოპოზიციური საპარლამენტო კანდიდატების ნაწილი დაექვემდებარა სამართლებრივ დევნას, ხოლო HDP პარტიის საპრეზიდენტო კანდიდატი – დემირტასი, წინასაარჩევნო კამპანიის დროს ციხეში იმყოფებოდა.[9]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House თურქეთის შესახებ 2021 წლის ანგარიშში წერდა, რომ მას შემდეგ, რაც 2015 წელს „ქურთისტანის მუშათა პარტიასთან“ (PKK) დადებული ზავი ჩაიშალა, თურქეთის ხელისუფლებამ ბრალი დასდო HDP პარტიას ზემოხსენებულ PKK-სთან კავშირში. 2016 წელს კონსტიტუციაში შეიტანეს ცვლილება, რის შედეგადაც უფრო მარტივი გახდა პარლამენტარისთვის იმუნიტეტის მოხსნა. მას შემდეგ, ბევრი HDP ლიდერი დააპატიმრეს ტერორიზმის ბრალდებებით. 2018 წლის სექტემბერში, HDP-ს საპრეზიდენტო კანდიდატს – სელაჰატტინ დემირტასს 4 წლითა და 8 თვით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს 2013 წელს სიტყვით გამოსვლის დროს, სამშვიდობო პროცესებში PKK-ს შექებისთვის. 2018 წელს, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მისი დაუყოვნებლივ გათავისუფლება ბრძანა. 2020 წლის დეკემბერში, იმავე სასამართლოს დიდმა პალატამ კვლავ მიიღო მისი გათავისუფლების გადაწყვეტილება, თუმცა, დემირტასი ციხეში დარჩა ახალი ბრალდებების გამო. მასთან ერთად, ათასობით HDP წევრი ასევე პატიმრობაში იმყოფება.

2020 წლის ივნისში, HPD-ს 2 ხოლო, CHP პარტიის 1 პარლამენტარს საკანონმდებლო ორგანომ უფლებამოსილება შეუჩერა და დააკავეს ჯაშუშობისა და ტერორიზმის ბრალდებებით.[10]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი თურქეთშიHDP პარტიის წევრთა მიმართ დამოკიდებულების შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ თურქეთში კონტრ-ტერორისტულ კანონმდებლობას ფართოდ იყენებენ, მათ შორის – სამთავრობო ოპონენტების დევნისთვის. ზოგიერთი HDP წევრი, რომლებიც აქტიურად გამოხატავენ პარტიისადმი მხარდაჭერას ან მუშაობენ ადამიანის უფლებათა საკითხებზე, დააპატიმრეს ტერორიზმის ან ტერორიზმის ხელშეწყობის ბრალდებებით. ამას გარდა, იმ ადვოკატებს, რომლებმაც სამართლებრივი დახმარება შესთავაზეს ტერორიზმში ბრალდებულ პირებს და, ასევე, იმ პირებს, რომლებმაც სოციალური მედიის საშუალებით ქურთების უფლებებთან დაკავშირებით ხელისუფლება გააკრიტიკეს, ასევე ბრალი დასდეს ტერორიზმსა და PKK-სთან კავშირში. თურქეთის ხელისუფლება ასევე იყენებდა დეფამაციის შესახებ კანონებს იმ პოლიტიკოსთა და ჩვეულებრივ მოქალაქეთა წინააღმდეგ, რომლებიც აკრიტიკებდნენ მას. კანონით, პირებს, რომლებიც პრეზიდენტს შეურაცხყოფას მიაყენებენ, 4 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა ემუქრებათ და მას ხშირად იყენებდნენ HDP პარლამენტარების წინააღმდეგ.  2018 წლის ბოლოსთვის, HDP-ს 6 000-მდე წევრი (მათ შორის – 9 პარლამენტარი) იყო დაკავებული სხვადასხვა ბრალდებებით.

ამას გარდა, 2016 წლის სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდგომ, ხელისუფლებამ გადააყენა ბევრი არჩეული მერი და ჩაანაცვლა რწმუნებულებით. 2018 წლის განმავლობაში, თურქეთის მთავრობამ თანამდებობიდან გაათავისუფლა 99 მუნიციპალიტეტის მერი, რომელთაგან 94 HDP ან DBP პარტიების წევრები იყვნენ. ხელისუფლების მტკიცებით, მათ კავშირი ჰქონდათ ტერორიზმთან. 2019 წლის მარტის ადგილობრივი თვითმართველობის არჩევნების შემდგომ, HDP პარტიის წევრი 24  მერი გადააყენეს. კვლავაც, მათ ბრალი ედებოდათ PKK-სთან კავშირში.

2019 წლის ოქტომბერში, თურქეთმა წამოიწყო მასშტაბური სამხედრო ოპერაცია ქურტებით დასახლებულ ჩრდილო-დასავლეთ სირიაში. ამასთან დაკავშირებით,თურქეთში ასობით პირი დააკავეს, მათ შორის – HDP-ს პარლამენტარები და მხარდამჭერები, ასევე ის პირები, რომლებიც აკრიტიკებდნენ აღნიშნულ ოპერაციას.

ოფისის ექსპერტთა შეფასებით, ზოგადად, HDP პარტიის წევრობა ან მხარდამჭერობა ნაკლებად თუ წარმოადგენს პირის სამართლებრივი დევნისთვის დაქვემდებარების საშიშროებას. თუმცაღა, აღნიშნული რისკი დამოკიდებულია პირის პროფილსა და აქტივობებზე. შესაბამისი სამსახურები პარტიის რიგითი წევრებით ინტერესდებიან,  როგორც წესი, მაშინ, როდესაც: პირი მონაწილეობას ღებს საპროტესტო დემონსტრაციებში; ღიად აკრიტიკებს მთავრობასა და პრეზიდენტს;  ღიად საუბრობს ქურთთა პოლიტიკურ საკითხებზე ან გამოხატავს აქტიურ და ღია ინტერესს HDP პარტიის მაღალ-პროფილიანი წევრი ნათესავის სასამართლო საქმის მიმართ. სხვა შემთხვევაში, HDP პარტიის რიგითი, საკუთარი პოლიტიკური მრწამსის გამო, წევრი ნაკლებად თუ გახდება შესაბამისი სამსახურების ყურადღების ობიექტი.[11]

[1] Peoples’ Democratic Party / Official Web Page /available at http://www.hdp.org.tr/ / https://hdpenglish.wordpress.com/[accessed 22 July 2021]

[2]IRB – Immigration and Refugee Board of Canada: Turkey: The procedure by which the Peoples’ Democratic Party (Halkların Demokratik Partisi, HDP) verifies that a person is a member of the party and who is authorized to issue a letter attesting that a person is a member; the procedure by which the HDP verifies that a person is a supporter, but not a member, of the party and who is authorized to issue a letter attesting that a person is a supporter; the format of a letter attesting that a person is a member or a supporter of the HDP (2013-February 2020) [TUR200156.E], 2 March 2020

 (accessed on 19 July 2021)

[3] News Agency ZAMAN / Demirtaş’tan Türk Bayrağı mesajı / 2014 / http://www.zaman.com.tr/politika_demirtastan-turk-bayragi-mesaji_2231429.html [accessed 22 July 2021]

[4] Daily Sabah / Methodological differences of the PKK, KCK and HDP / 25.12.2014 / http://www.dailysabah.com/opinion/2014/12/25/methodological-differences-of-the-pkk-kck-and-hdp

[5]IRB – Query response on the situation of Kurds and of supporters or perceived supporters of the Peoples’ Democratic Party (HDP – Halkların Demokratik Partisi) (July 2018 – December 2019); published in 7 January 2020; available at

[accessed 22 July 2021]

[6] BBC – article “Turkey moves to ban pro-Kurdish HDP opposition party”; published on 17 March 2021; available at https://www.bbc.com/news/world-europe-56438070 [accessed 23 July 2021]

[7] Al Jazeera – article “Turkey: Court to put HDP on trial over alleged PKK links”; published on 21 June 2021; available at https://www.aljazeera.com/news/2021/6/21/turkeys-top-court-puts-pro-kurdish-third-largest-party-on-trial [accessed 23 July 2021]

[8]IRB – Query response on the situation of Kurds and of supporters or perceived supporters of the Peoples’ Democratic Party (HDP – Halkların Demokratik Partisi) (July 2018 – December 2019); published in 7 January 2020; available at

[accessed 22 July 2021]

[9] United States Department of State – 2020 Country Report on Human Rights Practices: Turkey; published in March 2021; available at

[accessed 23 July 2021]

[10] Freedom House – Freedom in the World 2021 – Turkey; published in Mach 2021; available at

[accessed 23 July 2021]

[11] UK Home Office – Country Policy and Information Note Turkey: Peoples’ Democratic Party (HDP); published in March 2020; available at

[accessed 23 July 2021]

ფილიპინები. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებები. ივლისი, 2021

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts)მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით,ფილიპინების მთავრობა ჩართულია რამდენიმე არა-საერთაშორისო ხასიათის შეარაღებულ კონფლიქტში შემდეგი შეიარაღებული დაჯგუფებების: მანდანაოს რეგიონში „მოროს ეროვნული თავისუფლების ფრონტის“ და “მოროს ისლამური თავისუფლების ფრონტის“; ბანგსამოროს „ისლამური თავისუფლების მებრძოლების“; „Maute Group“ და „Abu Sayyaf Group“ წინააღმდეგ. ამას გარდა, ფილიპინების შეიარაღებული ძალები არა-საერთაშორისო ტიპის შეიარაღებულ კონფლიქტში არიან ჩართული „ხალხთა ახალი არმიის“ წინააღმდეგ.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა, თანამეგობრობისა და განვითარების ოფისმა (FCDO) 2021 წლის 23 ივლისს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილიამოგზაურთათვის ფილიპინებშიმოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.ოფისი მოუწოდებს ბრიტანელ მოქალაქეებს, არ იმგზაურონ დასავლეთ და ცენტრალურ მინდანაოსა და სულუს ნახევარკუნძულებზე, აღნიშნულ რეგიონებში ტერორისტული აქტივობისა და ფილიპინების არმიასა და შეიარაღებულ დაჯგუფებებს შორის აქტიური შეიარაღებული შეტაკებების გამო. ოფისის რჩევით, მოქალაქეებმა უმჯობესია თავი შეიკავონ ფილიპინებში მოგზაურობისგან განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევების გარდა, გამომდინარე COVID-19-თან დაკავშირებული მიმდინარე რისკებიდან.[2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch ფილიპინების შესახებ 2021 წლის ანგარიშში წერდა, რომ  2020 წელს, ქვეყანაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარება გაუარესდა.  პრეზიდენტი როდრიგო დუტერტეს მიერ ჯერ კიდევ 2016 წელს წამოწყებული „ნარკოტიკების წინააღმდეგ ომის“ ფარგლებში, ძირითად სამიზნეებს კვლავაც ქალაქად მცხოვრები ღატაკი ფილიპინელები წარმოადგენდნენ. პოლიცია და პოლიციასთან აფილირებული, დაუდგენელი ვინაობის შეიარაღებული პირები დაკავშირებულნი იყვნენ პირთა კანონგარეშე სიკვდილით დასჯის ათასობით შემთხვევასთან. აღნიშნული მკვლელობების რაოდენობა COVID-19 „ლოქდაუნის“ დროს მნიშვნელოვნად, კერძოდ -აპრილი-ივლისის პერიოდში, წინა 4 თვესთან შედარებით – 50 %-ით გაიზარდა. ამასთან დაკავშირებით, დამნაშავე პირთა პასუხისმგებლობის საკითხი, თითქმის არ დამდგარა. 2020 წლის ივნისში, გაეროს ადამიანის უფლებათა კომისრის ოფისმა გამოაქვეყნა საკმაოდ კრიტიკული ანგარიში ფილიპინებში არსებული სიტუაციის შესახებ. ოქტომბერში, ადამიანის უფლებათა საბჭომ მიიღო რეზოლუცია ქვეყანაში არსებული სიტუაციის კიდევ 2 წლით დეტალური შესწავლის შესახებ, თუმცა, მხარი არ დაუჭირა საერთაშორისო საგამოძიებო კომისიის შექმნას.

გასულ წელს ასევე ფიქსირდებოდა მუქარებისა  და თავდასხმების, მათ შორის – მკვლელობების, შემთხვევების ზრდა, რომლებიც მიმართული იყო მემარცხენე პოლიტიკური აქტივისტების, გარემოს დამცველი აქტივისტების, თემთა და აბორიგენი ხალხის ლიდერების, ჟურნალისტების, ადვოკატების და სხვათა წინააღმდეგ. მთავრობა დევნიდა ჟურნალისტებსა და მედია კომპანიებს, მათ შორის პოლიტიკურად მოტივირებული სისხლისსამართლბრივი დევნის მეთოდით. ივნისში, სასამართლომ ჟურნალისტი მარია რესსა დამნაშავედ ცნო კიბერ-სივრცეში ჩადენილი დანაშაულისთვის, ხოლო შემდეგ თვეში, ხელისუფლებამ დახურა ქვეყანაში ყველაზე დიდი სატელევიზიო არხი.

2020 წლის მარტში, ფილიპინებში „ლოქდაუნი“ შემოიღეს, რომლის ფარგლებშიც პირებს შეეზღუდათ გადაადგილება. ამავე დროს, ათობით ათასი პირი დააპატიმრეს და შემდგომ განამწესეს გადავსებულ ციხეებსა და დაკავების ცენტრებზე, სადაც ისინი იყვნენ ვირუსით ინფიცირების გაზრდილი რისკის წინაშე. პოლიციისა და ადგილობრივი თანამდებობის პირების სამიზნეს წარმოადგენდნენ მოსახლეობის მოწყვლადი ჯგუფები, მათ შორის – ლგბტი ტემის წარმომადგენლები და ბავშვები, რომელთა მიმართაც, ზოგჯერ, იყენებდნენ ისეთ მოპყრობას, როგორიცაა საჯარო დამცირება და არასათანადო მოპყრობა.[3]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ფილიპინებში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ფილიპინები წარმოადგენს მრავალპარტიულ, კონსტიტუციურ რესპუბლიკას ორ-პალატიანი საკანონმდებლო ორგანოთი. ქვეყნის პრეზიდენტია როდრიგო დუტერტე, რომელიც აღნიშნულ თანამდებობაზე 2016 წლიდან იმყოფება. ქვეყანაში შიდა უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს ფილიპინების ეროვნული პოლიცია, ხოლო საგარეო უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელია ეროვნული თავდაცვის დეპარტამენტი და ფილიპინების შეიარაღებული ძალები. ეს უკანასკნელი, ზოგჯერ, ახორციელებს უსაფრთხოებრივ ფუნქციებს ქვეყნის შედარებით უფრო ცხელ რეგიონებში, სადაც შეიარაღებული კონფლიქტები ფიქსირდება, განსაკუთრებით – მინდანაოს რეგიონში. გუბერნატორებს, მერებს და სხვა ადგილობრივი თვითმართველობის თანამდებობის პირებს გააჩნიათ მნიშვნელოვანი გავლენა ადგილობრივ საპოლიციო შენაერთებზე, განსაკუთრებით, მათი თანამდებობებზე დანიშვნისა და რესურსების მიწოდების კუთხით. მთავრობა აგრძელებდა სამოქალაქო შეიარაღებული მოხალისეების მხარდაჭერას და მათ იარაღსაც ურიგებდა. ზოგიერთ პოლიტიკურ ოჯახსა და კლანთა ლიდერებს, მათ შორის – მინდანაოს რეგიონში, გააჩნდათ საკუთარი კერძოდ არმია, სადაც, ზოგჯერ, ახდენდნენ სამოქალაქო მოხალისეების რეკრუტირებას. უსაფრთხოების ძალებზე სამოქალაქო ხელისუფლების კონტროლი არ იყო სრულიად ეფექტური. უსაფრთხოების ძალების წევრები ჩადიოდნენ არაერთ დანაშაულს.

მიმდინარე წელს ადამიანის უფლებების კუთხით დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან დარღვევათა შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობები, მათ შორის – კანონგარეშე მკვლელობები, განხორციელებული როგორც სამთავრობო ძალების, ასევე – არა-სახელმწიფოებრივი აქტორების მიერ; წამება და უკანონო დაკავება, განხორციელებული როგორც სამთავრობო ძალების, ასევე – არა-სახელმწიფოებრივი აქტორების მიერ; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; სასამართლოს დამოუკიდებლობასთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი პრობლემები; პირად ცხოვრებაში უკანონო და თვითნებური ჩარევა; ტერორისტული და ამბოხებული ჯგუფების მიერ ბავშვთა რეკრუტირება და საბრძოლო მოქმედებებში ჩართვა; გამოხატვის და პრესის თავისუფლების კუთხით არსებული სერიოზული შეზღუდვები, მათ შორის – ძალადობა, ძალადობის მუქარა და ჟურნალისტთა გაუმართლებელი დაკავება და სისხლისსამართლებრივი დევნა; ცენზურა და კორუფცია.

მთავრობა იძიებდა მხოლოდ ერთეულ სამართალდარღვევებს, ჩადენილს, მათ შორის – საკუთარი უსაფრთხოების ძალების, გასამხედროებული, შეიარაღებული თუ ტერორისტული დაჯგუფებების მიერ. 2016 წლიდან მოყოლებული, პოლიციის მიერ დამნაშავეთა მკვლელობის ზრდის ტენდენციის ფარგლებში, ფიქსირდებოდა მოქალაქეთა შეშფოთება პოლიციელთა დაუსჯელობასთან დაკავშირებით. აღნიშნული დამოკიდებულება ასევე გამოხატული იყო უსაფრთხოების ძალების სხვა დანაყოფების, სახელისუფლებო და ადგილობრივ თანამდებობის პირებისა და ძლიერი და გავლენიანი ბიზნეს-ფიგურების მიმართ.

მუსლიმი სეპარატისტები, კომუნისტური დაჯგუფებები და ტერორისტული ჯგუფები აგრძელებდნენ თავდასხმებს სამთავრობო უსაფრთხოების ძალებსა და სამოქალაქო პირებზე, რასაც შედეგად სდევდა ხალხის მასობრივი იძულებითი გადაადგილება და როგორც უსაფრთხოების ძალების წარმომადგენელთა, ასევე – სამოქალაქო პირების სიკვდილი. ტერორისტული ორგანიზაციები მიმართავდნენ ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა: გამოსასყიდის მიღების მიზნით პირთა გატაცება; სამოქალაქო სამიზნეების დაბომბვა; თავის მოკვეთა და ბავშვ ჯარისკაცთა სამხედრო მოქმედებებში ჩართვა.[4]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ფილიპინების შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანა 1986 წელს ავტორიტარული მმართველობისგან გათავისუფლდა, კანონის უზენაესობისა და სამართლიანობის კუთხით სიტუაცია არასახარბიელო და პოლიტიკური თუ ეკონომიკური ელიტისთვის ხელსაყრელი იყო. შეიარაღებულ ჯგუფებთან დაკავშირებული ძალადობრივი ინციდენტები ათწლეულების განმავლობაში გრძელდება, თუმცა, მათი საფრთხე სახელმწიფოს მიმართ უკანასკნელ წლებში მნიშვნელოვნად შემცირდა. დაუსჯელობა ნორმას წარმოადგენს აქტივისტებისა და ჟურნალისტების წინააღმდეგ მიმართული ძალადობრივი დანაშაულებისთვის და პრეზიდენტი როდრიგო დუტერტეს მიერ 2016 წელს წამოწყებული „ნარკოტიკების წინააღმდეგ ომს“ შედეგად, ათასობით პირის კანონგარეშე მკვლელობა მოჰყვა.

ფილიპინების ხელისუფლებამ Covid-19-ის პანდემიის საპასუხოდ 2020 წლის მარტში საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა, ხოლო კონგრესმა მიიღო საგანგებო კანონი, რომელიც შეიცავდა ჯანდაცვით ზომებს, მაგრამ ასევე მნიშვნელოვნად ზრდიდა პრეზიდენტის უფლებებს საგანგებო მდგომარეობის ფარგლებში, რასაც შედეგად მოჰყვა სამართალდამცავების მიერ სიტუაციის ბოროტად გამოყენება და გამოხატვის თავისუფლების კუთხით შეზღუდვების შემოღება. 2020 წლის ბოლოსთვის არსებული სიტუაციით, ფილიპინებში ფიქსირდებოდა COVID-19 ინფიცირების 475 000 შემთხვევა, რასაც 9 200 მეტი პირის გარდაცვალება მოჰყვა.

პრეზიდენტი დუტერტეს ცნობილი „ომი ნარკოტიკების წინააღმდეგ“ ომი კვლავაც გრძელდებოდა და ლოქდაუნის პირობებში, პირველი რამდენიმე თვის განმავლობაში, 50 %-ით გაიზარდა. პრესა კვლავაც ექვემდებარებოდა რეპრესიებს ხელისუფლების მხრიდან. ABS-CBN – ქვეყნის ყველაზე ძველი და დიდი სამაუწყებლო კომპანია, მაისში დახურულ იქნა, რადგან კონგრესმა უარი განაცხადა მისთვის სამაუწყებლო ლიცენზიის გაგრძელებაზე. ივნისში, ჟურნალისტი მარია რესსა დამნაშავედ იქნა ცნობილი კიბერ-დანაშაულისთვის და 6 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა.

ორგანიზაციის მიერ 56/100 ინდექსის შეფასებით, ფილიპინები კატეგორიზებულია როგორც „ნაწილობრივ თავისუფალი“ სახელმწიფო. [5]

Amnesty International 2020 წლის ანგარიშის მიხედვით, ხელისუფლების მიერ ნარკოტიკების წინააღმდეგ ომის ფარგლებში, ადგილი ჰქონდა კანონგარეშე მკვლელობებსა და სხვა უფლებადარღვევებს. უფლებადამცველები და პოლიტიკური აქტივისტები ექვემდებარებოდნენ ისეთ მოპყრობას, როგორიცაა: დაკავება; უკანონო სისხლისსამართლებრივი დევნა; არასათანადო მოპყრობა და მკვლელობები. მედია თავისუფლება არასათანადოდ იყო შეზღუდული და, ამავდროულად, მიღებული იქნა საშიში ანტი-ტერორისტული კანონმდებლობა. სხვადასხვა ჯგუფები გმობდნენ მთავრობის მიერ COVID-19 პანდემიის საწინააღმდეგოდ არჩეულ მეთოდებს. ასევე, პრეზიდენტმა დუტერტემ, კონგრესს სიკდილით დასჯის სასჯელის აღდგენის მოთხოვნით მიმართა.

მთავრობის მიერ COVID-19 გავრცელების საწინააღმდეგოდ მიღებულმა ზომებმა შედეგად არაერთი უფლების შელახვა გამოიწვია. პრეზიდენტმა დუტერტემ უსაფრთხოების ძალებს და ადგილობრივი თვითმართველობის თანამდებობის პირებს უბრძანა, „ადგილზე დაეცხრილათ“ ისინი, ვინც „პრობლემებს ქმნიდა“ კარანტინისას. ამას გარდა, კონკრეტული ჩინოვნიკები ბრალდებულ იყვნენ ადამიანების ძაღლის გალიებში გამომწყვდევის ფაქტებთან დაკავშირებით, მათ მიერ კარანტინის პირობების სავარაუდო დარღვევის გამო. [6]

[1]Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts – Philippines, available at https://www.rulac.org/browse/conflicts/non-international-armed-conflicts-in-the-philippines [accessed 26 July 2021]

[2] UK Foreign, Commonwealth and Development Office – Foreign travel advice Philippines; published on 23 July 2021; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/philippines [accessed 26 July 2021]

[3]Human Rights Watch – World Report 2021 – Philippines; published in January 2021; available at

[accessed 26 July 2021]

[4] United States Department of State – 2020 Country Report on Human Rights Practices: Philippines; published in March 2021; available at

[accessed 26 July 2021]

[5] Freedom House – Freedom in the World 2021 – Philippines; published in March 2021; available at

[accessed 26 July 2021]

[6] Amnesty International – Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Philippines 2020; published in April 2021; available at

[accessed 26 July 2021]

ლიბია. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება. ივლისი, 2021

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2021 წლის 14 აპრილს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილიამოგზაურთათვის ლიბიაში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით. როგორც რუქიდან ჩანს, ლიბიის მთლიანი ტერიტორია წითელ ზონაში ხვდება.ოფისის მხრიდან ლიბიაში მოგზაურობასთან დაკავშირებით აღნიშნული მიდგომა ძალაშია 2014 წლიდან მოყოლებული.

[1]

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას” (Rule of Law in Armed Conflicts)პორტალისმიხედვით, 2011 წელს კადაფის რეჟიმის დამხობის შემდგომ, ლიბიაში ადგილი აქვს მუდმივ პოლიტიკურ უთანხმოებასა და შეიარაღებულ ძალადობას. ქვეყანაში არსებობს რამდენიმე მთავრობა და მათთან დაკავშირებული სხვადასხვა შეიარაღებული ჯგუფები, რომლებიც ხშირად იცვლიან მხარეებს და ზოგჯერ ოპერირებენ დამოუკიდებლად. შედეგად, ზოგადი სიტუაცია საკმაოდ ბუნდოვანია. 2014 წლიდან მოყოლებული, ლიბიაში მიმდინარეობს რამდენიმე, თანმკვეთი არა-საერთაშორისო ხასიათის შეიარაღებული კონფლიქტი საერთაშორისოდ აღიარებულ ლიბიის მთავრობას, „ლიბიის ეროვნულ არმიასა“ და სხვადასხვა შეიარაღებულ დაჯგუფებასა თუ საგარეო ძალას შორის.[2]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ლიბიაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ზოგადი მდგომარეობის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ქვეყანა სამოქალაქო დაპირისპირების აქტიურ ფაზაშია. მოქმედი „ეროვნული შეთანხმების მთავრობა“, რომელიც წარმოადგენს 2015 წელს პოლიტიკური შეთანხმების შედეგად ჩამოყალიბებულ გარდამავალ ხელისუფლებას, ქვეყნის მხოლოდ მცირე ნაწილს აკონტროლებდა. ამის პარალელურად, აღმოსავლეთ ლიბიაში მოქმედი ინსტიტუციები და ჯგუფები, რომლებიც ხშირად აფილირებულნი იყვნენ გენერალ ხალიფა ჰაფთარის „ლიბიის ეროვნულ არმიასთან“, აგრძელებდნენ მთავრობისადმი დაუმორჩილებლობას და საკუთარ თავს მიიჩნევდნენ ლეგიტიმურ მთავრობად.

ანგარიშის მიხედვით, მოქმედ მთავრობას თითქმის არ გააჩნდა ეფექტური კონტროლი უსაფრთხოების ძალებზე და აღნიშნული დანაყოფები როგორც წესი, შედგებოდა არა-მუდმივი შენაერთებისგან, ტომობრივი არა-სამთავრობო შეიარაღებული დაჯგუფებებისა და სამოქალაქო მოხალისეებისგან. სამოქალაქო ინსტიტუციები მხოლოდ ნომინალურ კონტროლს ახორციელებდნენ პოლიციასა და უსაფრთხოების ძალებზე, რომლებიც ჩადიოდნენ არაერთ დანაშაულს.

საანგარიშო პერიოდის განმავლობაში, მოქმედ ხელისუფლებასა და სხვადასხვა არასახელმწიფოებრივ აქტორებს (მათ შორის – „ლიბიის ეროვნულ არმიას“) შორის კონფლიქტი გრძელდებოდა, ხოლო ორივე მხარეს მხარს უჭერდნენ კონკრეტული საგარეო აქტორები. ლიბიის ეროვნული არმია ახორციელებდა სხვადასხვა დონის კონტროლს ქვეყნის ტერიტორიის უდიდეს ნაწილზე. ივნისში, თურქეთის სამხედრო ჩარევის (მოქმედი მთავრობის სასარგებლოდ) და რამდენიმეთვიანი ინტენსიური ბრძოლის შედეგად, ლიბიის ეროვნულ არმიასთან აფილირებული ჯგუფები, მათ შორის – რუსული დაქირავებული მებრძოლები (Wagner Group) იძულებულნი გახდნენ, შეეჩერებინათ თავდასხმების ლიბიის დედაქალაქსა და ქვეყნის დასავლეთში მდებარე სხვა ცენტრებზე  და უკან დაეხიათ ცენტრალურ ლიბიაში. უცხოური სამხედრო ძალები, მებრძოლები და დაქირავებული ჯარისკაცები აგრძელებდნენ ოპერირებას მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით, როგორც სამთავრობო, ასევე – ეროვნული არმიის მხარეს. „ისლამური სახელმწიფო-ლიბია“ ცდილობდა, შეენარჩუნებინა მცირე გავლენა ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთის უდაბნოს რეგიონში. გაერო და საერთაშორისო პარტნიორები ცდილობდნენ ზავის მიღწევას, მათ შორის – მოახერხეს ოქტომბერში მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების მიღწევა და დაარწმუნეს მოქმედი მხარეები, დაბრუნებოდნენ მოლაპარაკების მაგიდას.

მიმდინარე საანგარიშო წელს დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათა შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობები, განხორციელებული სხვადასხვა შეიარაღებული ჯგუფების მიერ, რომელთა ნაწილი მხარს უჭერდა მოქმედ მთავრობას, ნაწილი კი – ლიბიის ეროვნულ არმიას; იძულებითი გაუჩინარებები; წამება, ჩადენილი ყველა მოქმედი მხარის მიერ; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში პირობები ციხეებსა და დაკავების ცენტრებში, რომელთა ნაწილიც სამთავრობო კონტროლს მიღმა იყო; თვითნებური დაკავებები და დაპატიმრებები; პოლიტიკური პატიმრები; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევას, მათ შორის – არასახელმწიფოებრივი აქტორების მხრიდან; შიდა კონფლიქტის დროს ჩადენილი სერიოზული დარღვევები, მათ შორის – სამოქალაქო პირების მკვლელობები და ბავშვთა რეკრუტირება; გამოხატვის თავისუფლების კუთხით სერიოზული შეზღუდვები, მათ შორის – ძალადობა ჟურნალისტების მიმართ; შეკრების თავისუფლების კუთხით არსებული მნიშვნელოვანი შეზღუდვები; ლტოლვილებისა და თავშესაფრის მაძიებელთა არგაძევების პრინციპის დარღვევა; ფართოდ გავრცელებული კორუფცია; პირთა ტრეფიკინგი; იძულებითი შრომა და ა.შ.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch ლიბიის შესახებ 2021 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ 2019 წლის აპრილიდან მოყოლებული, გაეროს მიერ აღიარებული „ეროვნული შეთანხმების მთავრობა“ შეიარაღებულ კონფლიქტშია ჩართული კონკურენტ მთავრობასთან აღმოსავლეთ ლიბიაში, რომელიც აფილირებულია შეიარაღებულ დაჯგუფება „ლიბიის არაბთა შეიარაღებული ძალებთან“ (LAAF) გენერალ ხალიფა ჰიფთარის მეთაურობით. 2020 წლის 23 ოქტომბერს, მხარეებმა ჟენევაში მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმებას მოაწერეს ხელი.

ანგარიშის მიხედვით, კონფლიქტმა მნიშვნელოვნად ნეგატიური გავლენა იქონია ელემენტარულ სერვისებზე, მათ შორის – ჯანდაცვითი სერვისებისა და ელექტრო-ენერგიის მიწოდებაზე. ორივე მხარეს მოქმედი შეიარაღებული ჯგუფები აგრძელებდნენ პირთა უკანონო მკვლელობებსა და განურჩეველი მიზნით დაბომბვებს, რასაც შედეგად სდევდა სამოქალაქო მსხვერპლი და დანგრეული სასიცოცხლო ინფრასტრუქტურა.

აგვისტოში, ქ. ტრიპოლიში, მთავრობასთან აფილირებულმა შეიარაღებულმა ჯგუფებმა მძიმე იარაღი გამოიყენეს დემონსტრანტთა წინააღმდეგ, რომლებიც აპროტესტებდნენ კორუფციასა და ცხოვრების მძიმე პირობებს. სექტემბერში, ლიბიის აღმოსავლეთში მდებარე ქალაქებში; ბენგჰაზი, თობრუკი და ალ-მარჯი ასევე გაიმართა საპროტესტო დემონსტრაციები. LAAF-თან აფილირებულმა ძალებმა ზოგიერთი პროტესტი რეალური ტყვიების გამოყენებით ჩაახშეს.

ლიბიაში მყოფი მიგრანტებს, თავშესაფრის მაძიებლებსა და ლტოლვილებს  თვითნებურად აკავებდნენ, რომლის დროსაც ბევრი მათგანი ექვემდებარებოდა ისეთი ტიპის მოპყრობას, როგორიცაა: სექსუალური ძალადობა, იძულებითი შრომა, არასათანადო მოპყრობა და გამოძალვა. აღნიშნულ ქმედებებს ახორციელებდნენ მმართველის ხელისუფლების შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლები, შეიარაღებული დაჯგუფებების წევრები, კონტრაბანდისტები და ტრეფიკინგში ჩართული პირები.[4]

Amnesty International ლიბიის შესახებ 2021 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ ქვეყანაში მოქმედი შეიარაღებული დაჯგუფებები და სხვადასხვა აქტორები ჩადიოდნენ საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის რიგ დარღვევებს, მათ შორის – შესაძლო ომის დანაშაულებს. “ეროვნული შეთანხმების მთავრობის“ მხარდამჭერებს და „ლიბიის არაბთა შეიარაღებული ძალებს“ (LAAF) შორის ტრიპოლისა და სხვა დასავლეთით მდებარე ქალაქებთან მომხდარშეიარაღებულ შეტაკებებს შედეგად სამოქალაქო პირებში მსხვერპლი, მასობრივი იძულებითი გადაადგილება და სამოქალაქო ინფრასტრუქტურის, მათ შორის – საავადმყოფოების ნგრევა მოჰყვა. გაეროს მიერ იარაღზე დაწესებული ემბარგოს დარღვევით, თურქეთი, რუსეთი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები აგრძელებდნენ საკუთარი მოკავშირეების მომარაგებას იარაღითა და სამხედრო აღჭურვილობით. ათასობით პირი თვითნებურად იყო დაკავებულ  ყოველგვარი სათანადო პროცესის გარეშე. შეიარაღებული დაჯგუფებები იტაცებდნენ პირებს მათი რეალური თუ სავარაუდო პოლიტიკური, რეგიონალური თუ თემობრივი კუთვნილების გამო, მათ შორის – ჟურნალისტებს, დემონსტრანტებს, ექიმებს, საჯარო მოხელეებს და სამოქალაქო აქტივისტებს. ქალები, გოგონები და ლგბტი თემის წარმომადგენლები ექვემდებარებოდნენ დისკრიმინაციასა და ძალადობას. ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენლები ვერ ახერხებდნენ ადექვატური ჯანდაცვითი თუ სხვა ძირითადი სერვისების მიღებას. საჯარო მოხელეები, შეიარაღებული დაჯგუფებების წევრები და კრიმინალური ბანდების სისტემატურად უქვემდებარებდნენ დაკავებულ ლტოლვილებს, თავშესაფრის მაძიებლებსა და მიგრანტებს წამებასა და სხვა ტიპის არასათანადო მოპყრობას, უკანონო მკვლელობას, სექსუალურ ძალადობას და იძულებით შრომას.[5]

[1] United Kingdom Foreign, Commonwealth and Development Office (FCDO) – Libya Travel Advice; published on 14 April 2021; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/libya [accessed 19 July 2021]

[2]Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts –Libya; last updated in April 2021; available at https://www.rulac.org/browse/conflicts/non-international-armed-conflicts-in-libya#collapse2accord [accessed 20 July 2021]

[3] United States Department of State – 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Libya; published in March 2021; available at

[accessed 20 July 2021]

[4]Human Rights Watch – World Report 2021 – Libya; published in January 2021; available at

[accessed 20 July 2021]

[5] Amnesty International – Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Libya 2020; published in April 2021; available at

[accessed 20 July 2021]

პაკისტანი. უსაფრთხოების და ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარება. ივლისი, 2021

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts)მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით, პაკისტანში  საერთაშორისო ტიპის შეიარაღებული კონფლიქტიარ ფიქსირდება. თუმცა,სახეზეა არა-საერთაშორისო ტიპის კონფლიქტი, კერძოდ, პაკისტანის მთავრობა აქტიურად ებრძვის ქვეყნის ტერიტორიაზე მოქმედ რამდენიმე შეიარაღებულ დაჯგუფებას, მათ შორის – ტერორისტულ ორგანიზაცია „თალიბანთან“ ასოცირებულ ჯგუფებს და ბალოჩისტანის დამოუკიდებლობისთვის მებრძოლებს.[1]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისის (EASO) მიერ 2020 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, რომელიც პაკისტანში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ ვითარებას ეხება, ქვეყანაში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაცია რეგიონების მიხედვითა განსხვავებულია. მასზე ასევე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს კონკრეტული ფაქტორები, როგორიცაა – პოლიტიკური ძალადობა; არასახელმწიფო შეიარაღებული აქტორების მიერ ჩადენილი ქმედებები; ეთნიკური კონფლიქტები და კონფესიური ტიპის ძალადობა. ამას გარდა, საშინაო უსაფრთხოებაზე ზოგჯერ უარყოფითად აისახება მცირე შეტაკებები,  მეზობელ ქვეყნებთან (ინდოეთი და ავღანეთი), რომლებიც ზოგჯერ ძალადობის მაღალ მაჩვენებელს აღწევს.

ანგარიშის მიხედვით, ზოგადად, პაკისტანში ძალადობის მაჩვენებლის ზრდა უკავშირდება ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილში არასტაბილურ ვითარებას, რომელიც დაიწყო 2001 წელს, ავღანეთში თალიბანის რეჟიმის დამხობის შემდეგ. ავღანური თალიბანის ზოგიერთი წევრი, გაექცა რა აშშ-ის მეთაურობით შემოჭრილ საერთაშორისო კოალიციას, დასახლდა ორ ძირითად რეგიონში – FATA და ხიბერ პახტუნკხვა. დროთა განმავლობაში, აღნიშნულ რეგიონებში მათ გაზარდეს საკუთარი გავლენა და დაიქვემდებარეს ანალოგიურ იდეოლოგიურ მოტივებზე შექმნილი ადგილობრივი შეიარაღებული ჯგუფები. საბოლოოდ, აღნიშნული პროცესი გადაიქცა რეგიონის ერთგვარ „თალიბანიზაციად“. თალიბანის მიდგომები იყო საკმაოდ მკაცრი და კონსერვატიულ ისლამურ პრინციპებზე დაფუძნებული, რამაც შედეგად სამოქალაქო პირებზე ძალადობა და, საბოლოოდ, პაკისტანის ხელისუფლებასთან კონფლიქტი გამოიწვია. 2007 წლიდან მოყოლებული, ზემოხსენებულ 2 რეგიონში პაკისტანის მთავრობამ განახორციელა რამდენიმე მასშტაბური სამხედრო ოპერაცია, რამაც ზოგიერთ შემთხვევაში, პირთა მასობრივი იძულებითი გადაადგილება გამოიწვია.

ანგარიშში საუბარია მოვლენათა შემდგომ განვითარებაზე და გასული წლების განმავლობაში, რეგიონებში უსაფრთხოების კუთხით სტაბილურობის დამყარების არაერთ მცდელობაზე. მათ შორის, იყო 2014 წლის სამშვიდობო მოლაპარაკებები, რომელიც საბოლოო ჩაიშალა; 2014 წლის 20 პუნქტიანი სამოქმედო გეგმა; 2015-2016 წლებში განხორციელებული მასშტაბური სამხედრო ოპერაცია – Zarb-e-Azb; 2017 წელს – ოპერაცია „Radd-Ul-Fasaad“ და ა.შ.

ანგარიშის მიხედვით, ბოლო 4-5 წლის განმავლობა, პაკისტანში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაციის გაუმჯობესების ტრენდი შეინიშნება. ყოველწლიურად, წინა წელთან შედარებით, ნაკლები ინციდენტი და ნაკლები მსხვერპლი ფიქსირდება.

2020 წლის ივლისში, 2019 წელს უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ სატელეფონო ინტერვიუსას ექსპერტმა ასად ჰაშიმმა ოფისს განუხდა: „შეინიშნება ზოგადი ძალადობის კლება, რაც თავსებადია 2014 წლიდან დაწყებულ ტრენდთან. თუმცაღა, სერიოზული საფრთხეები ჯერ კიდევ არსებობს, 2019 წელს, ჯერ კიდევ ფიქსირდებოდა ისეთი ტიპის ძალადობრივი ინციდენტები, როგორიცაა: ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობებით, ხელყუმბარებით და სარაკეტო ბომბებით თავდასხმები; თვითმკვლელი ტერორისტების თავდასხმები და გამიზნული მკვლელობები.

2020 წლის აგვისტოში, პაკისტანში 2020 წლის პირველ ნახევარში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ ექსპერტმა მაიკლ კუგელმანმა განაცხადა, რომ 2019 წელთან შედარებით, სიტუაცია შედარებით მშვიდი იყო. თუმცაღა, ერთ-ერთ სერიოზულ და საყურადღებო საკითხს წარმოადგენდასეპარატისტული შეიარაღებული დაჯგუფებების ქმედებები. 2019 წლის ბოლოდან მოყოლებული და 2020 წლის პირველი ნახევარშიც, ისეთი ჯგუფები, როგორიცაა მაგ. „ბალოჩისტანის გათავისუფლების არმია“ შედარებით გააქტიურდნენ და მოაწყვეს რამდენიმე თავდასხმა, მათ შორის – კარაჩიში მდებარე ერთ-ერთ სააქციო ბირჟაზე. 2020 წელს, უსაფრთხოების კუთხით ყველაზე მნიშვნელოვან გამოწვევას წარმოადგენდა განცხადება ალიანსის შესახებ ბალოჩ სეპარატისტთა ჯგუფებსა და სინდჰის პროვინციაში მოქმედ ნაციონალისტთა დაჯგუფებებს შორის.აღნიშნული პროვინციათშორისი ალიანსი თავისი ხასიათით უპრეცედენტოა და მიანიშნებს არა-მუსლიმური, ანტი-სახელმწიფოებრივი აქტორების სურვილზე, საკუთარ ბრძოლას უფრო დიდი მასშტაბი მიანიჭონ.[2]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი პაკისტანში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ პაკისტანი არის ფედერალური მოწყობის საპარლამენტო რესპუბლიკა, რომლის სათავეშიც, 2018 წლიდან Tehreek-e-Insaf (PTI) პარტიაა, ხოლო ქვეყნის პრემიერ-მინისტრია აღნიშნული პარტიის ლიდერი – იმრან ხანი.

პაკისტანში  საშინაო უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი ძირითადი ორგანო პოლიციაა, რომლის ადგილობრივი დანაყოფებიც ფედერალური ერთეულების მთავრობების იურისდიქციაშია. ამას გარდა, ქვეყნის ზოგიერთ რეგიონში (მაგალითად, ბალოჩისტანი, ხიბერ პახტუნკხვა) ასევე მოქმედებენ გასამხედროებული ჯგუფები და რეინჯერები, რომლებიც ფედერალურ შინაგან საქმეთა სამინისტროს ექვემდებარებიან. ზემოხსენებულ ჯგუფთა ძირითადი მიზანია შეინარჩუნონ უსაფრთხოება პაკისტანი-ავღანეთის საზღვრის მიმდებარე ტერიტორიაზე. მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალურად, ქვეყნის უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი სამსახურები ექვემდებარებიან სამოქალაქო სტრუქტურებს და მთავრობას, ზოგჯერ, ისინი მაინც მოქმედებენ დამოუკიდებლად, ყოველგვარი სამთავრობო მონიტორინგის გარეშე.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში, პაკისტანში დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებათა დარღვევათა შორის იყო:უკანონო და თვითნებური მკვლელობები, მათ შორის – სამთავრობო უწყებების მიერ ჩადენილი კანონგარეშე მკვლელობები; იძულებითი გაუჩინარების შემთხვევები; სამთავრობო ძალების მიერ ჩადენილი წამება, არაადამიანური და დამამცირებელი მოპყრობა; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები თვითნებური დაკავება; პოლიტიკური პატიმრები;პოლიტიკურად მოტივირებული რეპრესალიები საზღვარგარეთ მყოფი პირების მიმართ; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; აზრის გამოხატვის, პრესის და ინტერნეტის თავისუფლების კუთხით არსებული შეზღუდვები, მათ შორის – ცენზურა და ჟურნალისტების მიმართ ძალადობა; შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვა; რელიგიის თავისუფლების კუთხით არსებული საკმაოდ მკაცრი შეზღუდვები; შეზღუდვები გადაადგილების თავისუფლების კუთხით; კორუფცია; ტრეფიკინგი და ა.შ. როგორც წესი, აღნიშნულ სამართალდარღვევებზე სამთავრობო პასუხისმგებლობის საკითხი, იშვიათად თუ დგებოდა. ამას გარდა, შესაბამისი სამსახურები თითქმის არ სჯიდნენ ადამიანის უფლებების დარღვევებისთვის დამნაშავე საჯარო მოხელეებს.

პაკისტანში, ზოგადად ადამიანის უფლებების კუთხით არსებულ მდგომარეობას, აუარესებს ისეთი არასახელმწიფო აქტორების, როგორიცაა შეიარაღებული დაჯგუფებები და ტერორისტულ ორგანიზაციები, მიერ  ჩადენილი ძალადობა. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ გასულ წელთან შედარებით, მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით ტერორისტული ძალადობის მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად იყო შემცირებული, რაც თანხვედრაშია უკანასკნელ წლებში დაფიქსირებულ, ზოგადი კლების ტენდენციასთან.უსაფრთხოების ძალები, პოლიცია და სამართალდამცავი ორგანოები ახორციელებდნენ მასშტაბურ კამპანიებს ტერორისტული და სხვა შეიარაღებული დაჯგუფებების წინააღმდეგ. მიუხედავად ამისა, ადგილობრივი თუ უცხოური შეიარაღებული ორგანიზაციების მიერ განხორციელებულ ძალადობასა და სოციალურ თუ სექტარულ შეუწყნარებლობას საკუთარ წვლილი შეჰქონდა უკანონობის განცდაში.  2020 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, ზემოხსენებული არასახელმწიფო აქტორების ქმედებების შედეგად განხორციელებულ ძალადობას 499 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა (2019 წელს აღნიშნული მაჩვენებელი 365 იყო, ხოლო 2018 წელს – 697).[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom Houseპაკისტანის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ პაკისტანი რეგულარულად ატარებს არჩევნებს კონკურენტულ, მულტი-პარტიულ პოლიტიკურ გარემოში. თუმცა, ქვეყანაში სამხედრო ფრთა ფლობს უზარმაზარ გავლენას უსაფრთხოებისა და სხვა მნიშვნელოვან საკითხებზე, ახორციელებს მედიის დაშინებას და არ ექვემდებარება არანაირ პასუხისმგებლობას ძალის კანონგარეშე ან/და განურჩეველი მეთოდით გამოყენების გამო. პაკისტანის ხელისუფლება აწესებს სელექციური ხასიათის შეზღუდვებს სამოქალაქო თავისუფლებებზე და ისლამისტი შეიარაღებული დაჯგუფებები ახორციელებენ თავდასხმებს რელიგიურ უმცირესობებსა და ოპონენტებად აღქმულ სუბიექტებზე. ორგანიზაციის მიერ 37/100 შეფასებით, პაკისტანი წარმოადგენს „ნაწილობრივ თავისუფალ“ ქვეყანას.

მიუხედავად იმისა, რომ პაკისტანის ხელისუფლების მიერ COVID-19 გავრცელების საწინააღმდეგო „ლოქდაუნი“ იყო დაწესებული, რამდენიმე ცნობილი იმამი იგნორირებას უწევდა დაწესებულ შეზღუდვებს და მოუწოდებდა მრევლს, არ დამორჩილებოდნენ სამთავრობო დირექტივებს. აღნიშნული პირები კი, თავის მხრივ, თავს ესხმოდნენ იმ პოლიციელებს, რომლებიც ცდილობდნენ მათ შეჩერებას. წლის ბოლოსთვის არსებული მდგომარეობით, პაკისტანში დადასტურებული იყო COVID-19-ით ინფიცირების 497 000 შემთხვევა, რასაც 10 000 პირზე მეტის სიცოცხლე ემსხვერპლა.

რაც შეეხება სასამართლოს დამოუკიდებლობის კუთხით არსებულ ვითარებას, ანგარიშის მიხედვით, პაკისტანის სასამართლო შტო პოლიტიზებულია და ისტორიულად ჩართულია სამხედროების, სამოქალაქო ხელისუფლებისა და ოპოზიციურ პოლიტიკოსებს შორის ძალაუფლებისთვის ბრძოლის პროცესში. 2020 წლის განმავლობაში, ყოფილი პრემიერ-მინისტრი ნავაზ შარიფისა და სხვა წამყვანი ოპოზიციური პარტიების (PML-N; PPP) ლიდერთა წინააღმდეგ კორუფციის ბრალდებით ახალი საქმეები აღძრეს. ორგანიზაციის შეფასებით, ამ პროცესების გამო, სასამართლომ დაუშვა საკუთარი თავის ჩართულობა და ინსტრუმენტად გამოყენება ეროვნულ პოლიტიკაში.

2020 წელს, მოსამართლე ქაზი ფაეზ ისა დაექვემდებარა კომპლექსურ სამართლებრივ დავას, რადგან მის მიმართ არსებობდა ეჭვი, რომ გააჩნდა დაუდეკლარირებელი ქონება გაერთიანებულ სამეფოში. იუსტიციის მოქმედმა მინისტრმა დროებით დატოვა საკუთარი თანამდებობა, რათა აღნიშნულ საქმეში ყოფილიყო მთავრობის წარმომადგენელი. უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთმა მოსამართლემ – უმარ ატა ბანდიალმა განაცხადა, რომ ისას წინააღმდეგ საქმე უსაფუძვლო იყო და საფრთხეს უქმნიდა მთლიანი სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლობას.

ზოგადად, სასამართლო სისტემაში იყო ენდემური ხასიათის პრობლემები, მათ შორის – კორუფცია; დაშინებები; დაგროვილ საქმეთა დიდი რაოდენობა და მსჯავრდების დაბალი მაჩვენებელი სერიოზული დანაშაულებისას. სასამართლოს დამოუკიდებლობის და მიუკერძოებლობის მაჩვენებელი, ორგანიზაციის მიერ მაქსიმალური 4 ქულიდან 1-ით ფასდება.[4]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch პაკისტანის შესახებ 2021 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ 2020 წელს, პაკისტანის ხელისუფლება დევნიდა და ზოგჯერ სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობასაც კი უქვემდებარებდა უფლებადამცველებს, ადვოკატებსა და ჟურნალისტებს, მათ მიერ სამთავრობო ჩინოვნიკებისა და მთავრობის კრიტიკის გამო.

შესაბამისი სამსახურები იყენებდნენ „დრაკონული“ ხასიათის კონტრ-ტერორისტულ კანონმდებლობას, რათა ჩაეხშო განსხვავებული აზრი და ხელისუფლება მკაცრ რეგულაციებს უქვემდებარებდა სამოქალაქო საზოგადოების ჯგუფებსა და იმ ორგანიზაციებს, რომლებიც მისი კრიტიკით გამოირჩეოდნენ. ქალები, რელიგიური უმცირესობები და ტრანსგენდერი პირები კვლავ ექვემდებარებოდნენ ძალადობას, დისკრიმინაციასა და სამართლებრივ დევნას, ხოლო მთავრობა, რიგ შემთხვევებში, ვერ ახერხებდა მათ ადეკვატურ დაცვას ან დამნაშავეების სათანადო დასჯას. პაკისტანის ხელისუფლებამ ასევე ვერ მოახერხა დაეყენებინა სამართალდამცავი სააგენტოების პასუხისმგებლობის საკითხი, მიუხედავად იმისა, რომ ვრცელდებოდა მათ მიერ პირთა სავარაუდო წამებისა და კანონგარეშე მკვლელობის ახალი ბრალდებები. ისლამისტი შეიარაღებული ჯგუფების თავდასხმებს, რომლის სამიზნესაც როგორც წესი, რელიგიური უმცირესობები და სამართალდამცავები წარმოადგენდნენ,  ათობით პირის სიცოცხლე ემსხვერპლა.

ხელისუფლება ასევე სადამსჯელო ღონისძიებათა კამპანიას ახორციელებდა ოპოზიციური პარტიების წევრებსა და მხარდამჭერებზე. ზოგიერთი ოპოზიციური ლიდერი, მათ შორის – ყოფილი სახელმწიფო მეთაური თუ მინისტრთა კაბინეტის ყოფილი წევრები განსასჯელის სკამზე იმყოფებოდა პოლიტიკურად მოტივირებული კორუფციის ბრალდებების საფუძველზე.[5]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი პაკისტანის შესახებ 2019 წლის ანგარიშში წერდა, რომ პაკისტანის რეგიონალური პოლიციის ეფექტურობა და ის გამოწვევები, რომლებსაც ისინი ექვემდებარებიან, განსხვავებულია გეოგრაფიული ლოკაციის მიხედვით. თუმცა, ზოგადად, პოლიციელთა ეფექტურობა პაკისტანში შეზღუდულია, რაც დიდწილად განპირობებულია რესურსების ნაკლებობით, ტრენინგების დაბალი დონით, არასაკმაირი და მოძველებული აღჭურვილობითა და ზემდგომთა, პოლიტიკურ აქტორთა, უსაფრთხოების ძალებისა და სასამართლოს მხრიდან მათზე ზეწოლით. სექტარული ხასიათის ძალადობისა და შიდა ტერორიზმის გამო, საპოლიციო რესურსები მიმართულია არა ზოგადად, საზოგადოებაში საპოლიციო როლის შესრულებაზე, არამედ – კონკრეტული ძალადობრივ ინციდენტებზე რეაგირებაზე. პაკისტანელ ხალხში ფართოდ არის გავრცელებული აღქმა, რომ პოლიციაში კორუფციის მაღალი დონეა და პოლიციისადმი მათი ნდობა, დაბალია.

რაც შეეხება სასამართლო სისტემას, ის უკიდურესად გადატვირთულია დაგროვილი საქმეებით. დეპარტამენტს გააჩნია ინფორმაცია იმ პირების შესახებ, რომლებმაც ორი ათწლეული გაატარეს წინასწარ დაკავებაში მანამ, სანამ უზენაესი სასამართლომ არასაკმარისი მტკიცებულებების გამო დარბაზიდან გაათავისუფლებდა. ადგილობრივი და საერთაშორისო დამკვირვებლების მიხედვით, სასამართლო სისტემაში ფიქსირდება როგორც კორუფცია, ასევე – მოსამართლეთა დაშინება რელიგიურად მგრძნობიარე საქმეების დროს. დეპარტამენტს ასევე გააჩნია ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ პაკისტანის სამხედრო ელიტა ახდენდა უზენაესი სასამართლოს ზოგიერთ მოსამართლეზე ზეწოლას მას შემდეგ, რაც ისინი ჩაერივნენ იძულებით გაუჩინარებებისა და სხვა, სამხედროთა ინტერესების საწინააღმდეგო საქმეებში.[6]

[1] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts – Pakistan; available at https://www.rulac.org/browse/countries/pakistan [accessed 20 July 2021]

[2] EASO – Pakistan Security situation; published in October 2020; available at

[accessed 20 July 2021]

[3] United States Department of State – “2020 Country Reports on Human Rights Practices: Pakistan”; published in March 2020; available at

[accessed 20 July 2021]

[4] Freedom House – Freedom in the World 2021 – Pakistan; published in March 2021; available at

[accessed 20 July 2021

[5] Human Rights Watch – World Report 2021 – Pakistan; published in January 2021; available at

[accessed 20 July 2021]

[6]Australian DFAT – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT PAKISTAN; published in February 2019; available at

[accessed 20 July 2021]

კამერუნი. ანგლოფონების მიმართ დამოკიდებულება. ივლისი, 2021

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი კამერუნის კრიზისთან დაკავშირებით 2020 წლის დეკემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ კამერუნის ინგლისურენოვანი უმცირესობა 5 მილიონამდე პირს და ქვეყნის მოსახლეობის 20 %-ს წარმოადგენს. მათი უმრავლესობა ბინადრობს ორ „ანგლოფონურ“ რეგიონში – ჩრდილო-დასავლეთი და სამხრეთ-დასავლეთი (North-West and South-West – NWSW). თუმცა, ანგლოფონები ბინადრობენ მთელი ქვეყნის მასშტაბით, ხოლო დედაქალაქ იაოუნდესა და  ქ. დოუალაში არსებობს ანგლოფონებით დასახლებული უბნები. ისინი საკმაოდწარმოდგენილნი არიან კამერუნულ საზოგადოებასა და სხვადასხვა სფეროებში, ამ კუთხით, განსაკუთრებით აღსანიშნავია მოქმედი პრემიერ-მინისტრი – ჯოზეფ დიონ ნგუტე.

კამერუნის ზემოაღნიშნულ რეგიონებში 2016 წელს დაიწყო არეულობა მას შემდეგ, ანგლოფონმა იურისტებმა და მასწავლებლებმა გააპროტესტეს ანგლოფონურ რეგიონებში ფრაკოფონი მოსამართლეებისა და მასწავლებლების დანიშვნის მზარდი ტრენდი. ამის საპასუხოდ, ხელისუფლებამ გამოიყენა სამხედრო ძალა, მათ შორის – რეალური ტყვიები. 2017 წლის 1 ოქტომბერს, ამბოხებულმა სეპარატისტებმა გამოაცხადეს „ამბაზონიის რესპუბლიკის“ დამოუკიდებლობა.

შემდგომ მათ მოახდინეს სკოლების ბოიკოტირება. 2019 წლის შუა პერიოდისთვის, სკოლათა 80 % დაკეტილი იყო, რასაც სეპარატისტულმა ჯგუფებმა მასწავლებლებზე ძალადობითა და სკოლის შენობებზე თავდასხმების მიაღწიეს. ბოლო სამი წლის განმავლობაში, დაახლოებით 850 000 ბავშვს განათლებაზე წვდომა არ გააჩნია.

სეპარატისტები ძირითადად გაერთიანებულნი არიან ორი მთავარი პოლიტიკური ჯგუფის ქვეშ – „ამბაზონიის ფედერალური რესპუბლიკა“ და „ამბაზონიის მმართველი საბჭო“. ამ პოლიტიკურ პარტიებთან კი, 20-ზე მეტი შეიარაღებული დაჯგუფებაა დაკავშირებული. მათი რაოდენობა და ბრძოლის-უნარიანობის მაჩვენებელი უცნობია, ხოლო ბევრი სეპარატისტი ქვეყნის საზღვრებს გარეთაც ბინადრობს.

ანგარიშის მიხედვით, NWSW რეგიონებში და ზოგადად, კამერუნის სხვა ნაწილებში მცხოვრები ანგლოფონები ექვემდებარებიან დისკრიმინაციას, მათ შორის – დასაქმებისა და განათლების კუთხით. თუმცა, საშინაო საქმეთა ოფისის ექსპერტთა მოსაზრებით, ხელისუფლება არ უქვემდებარებს ანგლოფონებს ისეთ მოპყრობას, როგორიცაა – დაპატიმრება; არასათანადო მოპყრობა და სხვა სერიოზული ხასიათის უფლებადარღვევები, მხოლოდო იმ მოტივით, რომ ისინი არიან NWSW რეგიონებიდან, ან არიან ინგლისურად მოლაპარაკე პირები. ზოგადად, ანგლოფონები არ ექვემდებარებიან ისეთ მოპყრობას, რომელიც საკუთარი ბუნებით ან/და განმეორებითობით, გაუტოლდება დევნას. თუმცა, წყაროთა მიხედვით, კამერუნის მთავრობა ზოგადად არ ეგუება ოპოზიციას და კრიტიკას და აგრძელებს იმ პირთა დაკავებას და დაპატიმრებას (მათ შორის – ტერორიზმის ბრალდებებით) რომლებსაც მიიჩნევს ანგლოფონ სეპარატისტებად. ზოგიერთი დაკავებულის შემთხვევაში, ადგილი აქვს არასათანადო მოპყრობასაც.

ამას გარდა, ანგლოფონები ცხოვროვენ ქვეყნის დიდ ქალაქებში: დოუალა და იაოუნდე. წყაროთა მიხედვით, აღნიშნულ ქალაქებში ორენოვანი სკოლებიც მდებარეობს. 2018 წლის ანგარიშში კანადის იმიგრაციის საბჭო წერდა, რომ ანგლოფონი მოსახლეობა „დომინირებს“ დოუალასა და იაოუნდეს რამდენიმე უბანში. ICG-ს მიხედვით, დოუალას ბევრი მკვიდრი ინგლისურენოვანია და ფრანგულად თითქმის ვერ საუბრობს.

გაეროს ჰუმანიტარულ საკითხთა კოორდინირების ოფისი (UNOCHA) 2020 წლის ივნისში წერდა, რომ ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონებში უსაფრთხოების კუთხით სიტუაცია მძიმეა. თუმცა, კამერუნის სხვა ნაწილებში (Far North რეგიონის გარდა, სადაც ტერორისტული დაგჯუფება Boko Haram ოპერირებს) უსაფრთხოების კუთხით სიტუაცია შედარებით სტაბიულურია და ბევრი ლტოლვილი და იძულებიტ გადაადგილებული პირი თავშესაფარს სწორედ აქ პოულობს. თუმცაღა, აღსანიშნავია, რომ ბოლო დროს კამერუნში გახშირდა ურბანული დანაშაულები, გატაცებები, პირთა დაყაჩაღება და თემებს შორის დაპირისპირებების შემთხვევები.

ოფისის ექსპერტთა მოსაზრებით, შესწავლილ წყაროთა მიხედვით, ანგლოფონი პირების ან იმ პირების შემთხვევაში, რომელთა მიმართაც არსებობს ვარაუდი, რომ ეწინააღმდეგებიან მთავრობას, ითხოვენ ანგლოფონური რეგიონებისთვის მეტი ავტონომიის ან დამოუკიდებლობის მინიჭებას, ადგილი ექნება კამერუნის ხელისუფლების მხრიდან აქტიურ ინტერესს. თუ რამდენად დადგება ასეთი პირი დევნის რისკის წინაშე, დამოკიდებულია მათ პროფილსა და აქტივობებზე. საყურადღებო ფაქტორებია:

  • პირის მიერ მხარდაჭერილი ან მასთან დაკავშირებული ჯგუფისა თუ ორგანიზაციის ბუნება, მიზნები და მეთოდები;
  • ჯგუფის აქტივობა კამერუნში და ასევე საზღვარგარეთ.
  • თუ პირი არ არის რომელიმე ჯგუფის წევრი, მათი როლი და აქტივობა ხელისუფლების საწინააღმდეგო ქმედებებთან დაკავშირებით, მათ შორის – დემონსტრაციების ორგანიზება ან ხელისუფლების საჯარო კრიტიკა როგორც რეალურ ცხოვრებაში, ასევე – სოციალური ქსელების გამოყენებით, კამერუნში თუ საზღვარგარეთ.
  • დაინტერესებულან თუ არა კონკრეტული პირით კამერუნის შესაბამისი სამსახურები წარსულში და, ასეთის არსებობის შემთხვევაში, ინტერესის მიზეზი.

ამას გარდა, ოფისის ექპერტთა შეფასებით, კამერუნში არსებობს ანგლოფონური დასახლებები NWSW რეგიონების გარეთ, მათ შორის – ქალაქებში დოუალა და იაოუნდე. პირი, რომელიც არის აღნიშნული რეგიონებიდან და არ აქვს მთავრობის მხრიდან დევნის საფუძვლიანი შიში, მარტივად შეძლებს კამერუნის სხვა ნაწილებში რელოკაციას. ამ შემთხვევაში, გადაწყვეტილების მიმღებმა პირებმა უნდა განიხილონ შიდა-გადაადგილების ალტერნატივის რელევანტურობა და მიზანშეწონილება, პირის ინდივიდუალური მაჩვენებლების სრული გათვალისწინებით.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House კამერუნის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ კამერუნში ადგილი აქვსქვეყნის ანგლოფონი მოქალაქეების და ზოგიერთი ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელთა მიმართ დისკრიმინაციას. ქვეყნის ხელისუფლება ანგლოფონურ რეგიონებში ფრანგული ენის შემოღებას ცდილობს, ხოლო ანგლოფონ კამერუნელებს ხშირად უარს ეუბნებიან საჯარო სამსახურში მაღალ პოზიციებზე დასაქმებაზე.[2]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO)2021 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში კამერუნის ანგლოფონურ რეგიონებში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ წერდა, რომ გაეროს 2021 წლის 1 ივნისის ანგარიშის მიხედვით, კამერუნის Far North, North-West და South-West რეგიონებში ძალადობა კვლავაც გრძელდებოდა. ამ კუთხით, განსაკუთრებით გამოირჩეოდა ანგლოფონური North-West და South-West რეგიონები, სადაც სეპარატისტული დაჯგუფებები თავს ესხმოდნენ სამთავრობო პირებს, თემის ლიდერებს და სკოლების პერსონალს. აღნიშნული თავდასხმების რაოდენობამ იმატა რეგიონალური არჩევნების მოახლოებისას და მას შემდეგაც გრძელდება.

2020 წლის 1 იანვრიდან 2021 წლის 6 მაისის ჩათვლით, ორგანიზაცია ACLED-მა კამერუნში სულ 1 387 ძალადობრივი შემთხვევა აღრიცხა, რომელთაგან 552 კატეგორიზებული იყო, როგორც „შეიარაღებული შეტაკება“; 62 – „აფეთქება/დისტანციური ძალადობა“ და 773, როგორც „ძალადობა სამოქალაქო პირების წინააღმდეგ“.

Human Rights Watch 2020 წლის ანგარიშის მიხედვით, „სეპარატისტების თავდასხმებს უსაფრთხოების ძალებმა მკაცრი მეთოდების გამოყენებით უპასუხეს, რომლის ფარგლებშიც ხშირად სამიზნეს სამოქალაქო პირები წარმოადგენდნენ. შედეგად, ასობით მათგანი დაიღუპა ჩრდილო-დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონებში შეტაკებებისას. 2020 წლის განმავლობაში, აღირიცხა სეპარატისტული დაჯგუფებების მიერ განხორციელებული უფლებადარღვევები; მკვლელობები; წამებისა და გატაცების შემთხვევები. ამას გარდა, ისინი ასევე ხელს უშლიდნენ ჰუმანიტარულ მუშაკებსა და მასწავლებლებს საკუთარი მოვალეობის განხორციელებაში. 2020 წლის აპრილისთვის, OSAC წერდა, რომ სეპარატისტები იტაცებდნენ კამერუნის უსაფრთხოების ძალებისა და სამთავრობო ელიტის წევრებს. ისინი ასევე ახორიცელებდნენ მომაკვდინებელ თავდასხმებს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონებში.

2021 წლის აპრილში მედია საშუალება Al-Jazeera წერდა, რომ კამერუნის ანგლოფონურ რეგიონებში სიტუაცია კიდევ უფრო უარესდებოდა. უკანასკნელი თვეების განმავლობაში, ფიქსირდებოდა მზარდი დანაკარგები სამოქალაქო პირებში, განახლებული თავდასხმები სკოლებზე და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობებით (IEDs) თავდასხმები.

გაეროს ჰუმანიტარულ საკითხთა კოორდინირების ოფისი (UNOCHA) ანგარიშის მიხედვით, 2021 წლის აპრილში, კამერუნის ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონებში 10 000 პირი იძულებული გახდა, საკუთარი სახლი დაეტოვებინა. იმავე ანგარიშის მიხედვით, აპრილში დაფიქსირდა ჰუმანიტარულ მუშაკებზე და ჯანდაცვის პროვაიდერებზე თავდასხმის სამი, ხოლო გენდერული ნიშნით ძალადობის 965 შემთხვევა. ამას გარდა, გაეროს უსაფრთხოების საბჭოს გათვლებით, კამერუნის ჩრდილო-დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონებში კრიზისმა 700 000 ბავშვი სკოლის გარეთ დატოვა.

რაც შეეხება უშუალოდ უსაფრთხოების კუთხით მდგომარეობას კონკრეტული რეგიონების მიხედვით, ACLED მონაცემებით, 2020 წლის 1 იანვრიდან 2021 წლის 6 მაისის ჩათვლით, კამერუნის ჩრდილო-დასავლეთ რეგიონებში სულ 490 ძალადობრივი ინციდენტი დაფიქსირდა, რომელთაგან უმრავლესობა შეიარაღებულ შეტაკებას ან სამოქალაქო პირებზე ძალადობას წარმოადგენდა. ყველაზე ცხელი წერტილები იყო: მეზამი; ნგო-კეტუნჯია; ბუი და მომო. რაც შეეხება სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონს, იმავე საანგარიშო პერიოდში დაფიქსირდა 290 ძალადობრივი შემთხვევა, რომელთაგან უმრავლესობა, ჩრდილო-დასავლეთის მსაგვსად, შეიარაღებულ შეტაკებებსა და სამოქალაქო პირებზე ძალადობის ინციდენტებზე მოდიოდა. ინციდენტები ძირითადად ფიქსირდებოდა შემდეგ ლოკაციებზე: ფაკო; ნდიანი; მემე; კოუფე-მენენგოუბა და მანიუ.[3]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2021 წლის 14 ივნისს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილიამოგზაურთათვის კამერუნში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.ორივე ანგლოფონური რეგიონი (South West და North West) წითელ ზონაში ხვდება. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ ქ. ლიმბე ხვდება არა წითელ, არამედ ყვითელ ზონაში და იქ მოგზაურობა რეკომენდირებული მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში.[4]

[1] UK Home Office – Country Policy and Information Note Cameroon: North-West/South-West crisis; published in December 2020; available at

[accessed 9 July 2021]

[2] Freedom House – Freedom in the World 2021 – Cameroon; published in March 2021; available at

[accessed 9 July 2021]

[3] EASO – COI Query “Cameroon  -Latest developments on security situation in Anglophone region between 1 January 2020 and 31 May 2021”; published in  June 2021; available at

[accessed 9 July 2021]

[4] Government of UK; Foreign travel Advice; Cameroon; available at: https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/cameroon [accessed on 14 June 2021]

ირანი. ქალის მიერ პასპორტის მიღება და ქვეყნის დატოვება. ივნისი, 2021

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი ირანის შესახებ 2020 წლის 14 აპრილს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ … „ქალებს, რომლებიც არიან შედარებით რელიგიური ოჯახებიდან, ზოგადად, ესაჭიროებათ მამაკაცი „მეთვალყურის“ (Guardian) ნებართვა, რათა შეძლონ მარტო გადაადგილება და, ამ დროს, ისინი შესაძლოა დაექვემდებარონ საზოგადოების მხრიდან არასათანადო მოპყრობას, განსაკუთრებით – შედარებით კონსერვატულ რეგიონებში. ამას გარდა, პასპორტის მისაღებად და საზღვარგარეთ გასამგზავრებლად,  დაქორწინებულ ქალებს ესაჭიროებათ საკუთარი ქმრების, ხოლო 40 წლამდე დაუქორწინებელი ქალების შემთხვევაში მამის ან სხვა მამაკაცი ნათესავის, წერილობითი ნებართვა“.[1] ანალოგიური ინფორმაციაა მოცემული გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისის უახლეს შესაბამის ანგარიშშიც.[2]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ირანში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში კანონით გარანტირებულია როგორც შიდა, ასევე – საზღვარგარეთ გადაადგილების თავისუფლება, თუმცა, ამ კუთხით, სახეზეა გარკვეული შეზღუდვები ქალებისა და მიგრანტების შემთხვევაში. კერძოდ, დაქორწინებულ ქალებს არ აქვთ უფლება, დატოვონ ქვეყანა მათი ქმრების წინასწარი თანხმობის გარეშე. ასევე, ზოგადად ქალებს, ხშირად ესაჭიროებოდათ მოგზაურობისას მამაკაცი მეთვალყურის თანხლება და მარტო მგზავრობისას, ზოგჯერ აწყდებოდნენ დისკრიმინაციას როგორც სახელმწიფოს, ასევე – საზოგადოების მხრიდან.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ირანის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში გადაადგილების თავისუფლება შეზღუდულია, რაც განსაკუთრებით ეხება ქალებსა და მმართველი რეჟიმის სავარაუდო ოპონენტებს. კერძოდ, ქალებს არ აქვთ კონკრეტულ საჯარო ადგილებზე ყოფნის უფლება და ზოგადად, მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეუძლიათ საზღვარგარეთ გასამგზავრებლად პასპორტის მიღება, თუ გააჩნიათ მამების ან ქმრების შესაბამისი ნებართვა.[4]

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2019 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში, რომელიც ეხება ირანში და მისი საზღვარგარეთი წარმომადგენლობების მიერ პასპორტის გაცემას, წერდა, რომ ირანში პასპორტების გაცემაზე პასუხისმგებელი ორგანოა „იმიგრაციისა და საპასპორტო პოლიცია“. პასპორტის მისაღებად, 18 წელს მიღწეულმა მოქალაქეს უნდა წარადგინოს დაბადების მოწმობა, „Shenasnameh“ დოკუმენტი და პირადობის მოწმობა. ამას გარდა, არასრულწლოვანმა მოქალაქეებმა და 18 წელს მიღწეულმა დაუქორწინებელმა ქალებმა, დამატებით უნდა წარადგინონ მამის, ან მამაკაცი ახლო ნათესავის მიერ ხელმოწერილი წერილობითი ნებართვა.

რაც შეეხება ქორწინებაში მყოფ ქალებს, მათ ესაჭიროებათ ქმრის ნებართვა, რათა მათ სახელზე გამოიცეს პასპორტი. არსებობს 3 გამონაკლისი, როდესაც დაქორწინებულ ქალს პასპორტი მისაღებად არ ესაჭიროება ქმრის თანხმობა:

  • თუ ამის შესახებ საქორწინო კონტრაქტშია აღნიშნული;
  • თუ ქმარი საზღვარგარეთ ბინადრობს;
  • თუ ქმარი არ არის ირანის მოქალაქე [5]

[1] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT IRAN; published on 14 April 2020; available at

[accessed 30 June 2021]

[2] United Kingdom Home Office – Country Policy and Information Note Iran: Women – Early and forced marriage; published in February 2021; available at

[accessed 30 June 2021]

[3] United States Department of State – 2020 Country Report on Human Rights Practices: Iran; published in March 2021; available at

[accessed 30 June 2021]

[4] Freedom House – Freedom in the World 2021 – Iran; published in March 2021; available at

[accessed 30 June 2021]

[5] ACCORD – Inquiry response on Iran: Requirements for the issuance of a travel document by the embassy, ​​passport for relatives in Iran, confirmation that a passport has not been obtained; published in October 2019; available at

[accessed 30 June 2021]

ლიბანი. ზოგადი მდგომარეობა, ჰეზბოლას გავლენა. ივნისი, 2021

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას” (Rule of Law in Armed Conflicts)პორტალისმიხედვით,ლიბანის ტერიტორიის ნაწილი – შებაას ფერმები ისრაელის მიერ არის ოკუპირებული. ამას გარდა, სირიაში წარმოებული არა-საერთაშორისო ხასიათის კონფლიქტების ნაწილი, გარკვეულწილად, გავრცელდა ლიბანის ტერიტორიაზე.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2021 წლის 11 ივნისს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილიამოგზაურთათვის ლიბანში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

ოფისი ურჩევს გაერთიანებული სამეფოს მოქალაქეებს, არავითარ შემთხვევაში არ იმოგზაურონ შემდეგ ლოკაციებზე:

  • პალესტინელ ლტოლვილთა ბანაკები;
  • სირიის საზღვრიდან 5 კილომეტრის რადიუსზე მდებარე ტერიტორია;
  • ჰერმელის რეგიონი, მათ შორის, ქალაქები: არსალი; რასი; ბაალბეკი; ქაა; ლაბოუე და ნაჰლე.[2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში ლიბანის შესახებ (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ლიბანში მოქმედი პოლიტიკური სისტემა უზრუნველყოფს აღიარებული რელიგიური თემების წარმომადგენლობას, თუმცა, ამავდროულად, გარკვეულწილად ზღუდავს კონკურენციას და ხელს უშლის სამოქალაქო და შერეული თემების პარტიების აღმოცენებას. მიუხედავად იმისა, რომ მოქალაქეებს გააჩნიათ წვდომა ზოგიერთ სამოქალაქო თავისუფლებაზე და ქვეყანაში მოქმედებს მედია-პლურალიზმი, სახეზეა ღრმა კორუფცია და კანონის უზენაესობის კუთხით მნიშვნელოვანი პრობლემები. ლიბანში ფიქსირდება არა-მოქალაქე პირთა (მათ შორის, ლტოლვილთა და მიგრანტ მშრომელთა) დიდი რაოდენობა, რომლებიც ექვემდებარებიან სამართლებრივ დაბრკოლებებსა და საზოგადოების მხრიდან დამოკიდებულებას, რის გამოც ეზღუდებათ წვდომა დასაქმებაზე, გადაადგილების თავისუფლებასა და სხვა ფუნდამენტურ უფლებებზე.

ორგანიზაციის მიერ ლიბანი „ნაწილობრივ თავისუფალ“ ქვეყნად არის აღიარებული 43/100 შეფასებით (30/60 შეფასება სამოქალაქო თავისუფლებების კუთხით).[3]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ლიბანში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ლიბანი წარმოადგენს პარლამენტარული ტიპის რესპუბლიკას, სადაც სახელისუფლებო ძალაუფლება განაწილებულია მარონიტ ქრისტიან პრეზიდენტს, პარლამენტის შიიტ სპიკერსა და სუნიტ პრემიერ-მინისტრს შორის. ქვეყანაში კანონით აღიარებულია 18 რელიგიური სექტა თუ დენომინაცია. 2016 წელს პარლამენტმა პრეზიდენტად დაამტკიცა მიშელ აოუნი, რის შედეგადაც თითქმის ორწლიანი პოლიტიკური კრიზისი დასრულდა.

ლიბანში კანონისა და საჯარო წესრიგის დაცვას უზრუნველყოფს შინაგანი უსაფრთხოების ძალები, რომლებიც შინაგან საქმეთა სამინისტროს ექვემდებარებიან. ამას გარდა, ზოგადი უსაფრთხოების დირექტორატი, რომელიც ასევე შინაგან საქმეთა სამინისტროს ექვემდებარება, უზრუნველყოფს საზღვრების დაცვას. ქვეყნის საგარეო უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელია ლიბანის შეიარაღებული ძალები, რომლებიც თავდაცვის სამინისტროს ექვემდებარებიან. სამოქალაქო ინსტიტუციები ინარჩუნებდნენ კონტროლს მთავრობას დაქვემდებარებულ უსაფრთხოების ძალებზე. თუმცა, პალესტინური უსაფრთხოების ძალები და შეიარაღებული დაჯგუფებები; ა.შ.შ.-ს მიერ ტერორისტულ ორგანიზაცია გამოცხადებული „ჰეზბოლა“ და სხვა ექსტრემისტული ელემენტები ოპერირებდნენ სამთავრობო კონტროლის მიღმა.უსაფრთხოების ძალების წარმომადგენლები, ზოგჯერ, ჩადიოდნენ კონკრეტულ დანაშაულებს.

ანგარიშის მიხედვით, სირიის კონფლიქტმა მნიშვნელოვანი ნეგატიური გავლენა იქონია ქვეყანაზე როგორც ეკონომიკური, ასევე – სოციალური ასპექტების კუთხით. ბოლო 9 წლის განმავლობაში, ლიბანში მილიონზე მეტი სირიელი ლტოლვილი ჩავიდა, რამაც კიდევ უფრო დაასუსტა ქვეყნის ისედაც სუსტი ინფრასტრუქტურა და სოციალური სერვისების მიწოდების უნარი.

მიმდინარე წელს, ადამიანის უფლებების კუთხით მნიშვნელოვანი საკითხები იყო: უსაფრთხოების ძალების მიერ წამების შესახებ სავარაუდო ბრალდებები; უსაფრთხოების ძალების მიერ თვითნებური დაკავებისა და დაპატიმრების შემთხვევები; სასამართლო ხელისუფლებაში სერიოზული პოლიტიკური ჩარევა; სერიოზული შეზღუდვები აზრის გამოხატვის; პრესისა დაინტერნეტის თავისუფლებების კუთხით, მათ შორის – ცენზურა; ძალადობა; ძალადობის მუქარა და სამართლებრივი დევნა ჟურნალისტების მიმართ; ლტოლვილთა არ-გაძევების პრინციპის დარღვევა; ელიტური და ფართოდ გავრცელებული კორუფცია; ლგბტი პირთა სტატუსის და მათი გარკვეული ქმედებების კრიმინალიზაცია და ა.შ.

მიუხედავად იმისა, ქვეყანაში მოქმედი სამართლებრივი სტრუქტურა კანონის დონეზე უზრუნველყოფს უფლებადარღვევებში დამნაშავე თანამდებობის პირთა სათანადო დასჯას, აღსრულების კუთხით სერიოზული  პრობლემები იდგა. ქვეყანაში ფიქსირდება ფართოდ გავრცელებული და საყოველთაო კორუფცია.[4]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch ლიბანის შესახებ 2021 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ 2020 წელს ლიბანს თავს დაატყდა არაერთი კრიზისი, მათ შორის – მასშტაბური აფეთქება ბეირუთის პორტში; ეკონომიკური კოლაფსი; მზარდი პოლიტიკური არა-სტაბილურობა და Covid-19 პანდემია, რამაც საფრთხე შეუქმნა მოქალაქეთა ძირითად უფლებებს. ქვეყნის პოლიტიკურმა ელიტამ ვერ შეძლო აღნიშნულ კრიზისებთან გამკლავება, რომელთაგან ზოგიერთი მათივე მიერ იყო პროვოცირებული. 2019 წლის ოქტომბრის შემდგომ, ლიბანურმა ფუნტმა საკუთარი ღირებულების 80 % დაკარგა, რამაც ნეგატიური გავლენა იქონია ლიბანელი ხალხის წვდომაზე ისეთი საკითხების კუთხით, როგორიცაა – ელემენტარული საქონელი, მათ შორის – საჭმელი, თავშესაფარი და ჯანდაცვა. კოვიდ-19-ის პანდემიამ კიდევ უფრო გაზარდა სიღარიბე და ეკონომიკური სიდუხჭირე.

ლიბანის უსაფრთხოების ძალებმა, მათ შორის – სამხედრო პირებმა, შინაგან საქმეთა სამინისტროს პერსონალმა და პარლამენტის პოლიციამ, რამდენჯერმე გამოიყენეს გადამეტებული ძალა დემონსტრანტების წინააღმდეგ, განსაკუთრებით – 2019 წლის 17 ოქტომბრის საპროტესტო დემონსტრაციისას, რასაც მათი მხრიდან არანაირი პასუხისმგებლობა არ მოჰყოლია. ლიბანის ხელისუფლება აგრძელებდა პირთა მიმართ გამოძიებასა და მათ პასუხისგებაში მიცემას მშვიდობიანი აზრის გამოხატვისთვის. ქალები და ბავშვები ექვემდებარებოდნენ დისკრიმინაციას რელიგიებზე დაფუძნებული პირადი სტატუსების შესახებ კანონმდებლობის კონტექსტში, ხოლო ბავშვების ქორწინება და მეუღლის მიერ გაუპატიურება კვლავ ლეგალური იყო. მამაკაცებისგან განსხვავებით, ლიბანელ ქალებს არ შეუძლიათ მოქალაქეობა გადასცენ მათ შვილებსა და უცხო ქვეყნის მოქალაქე ქმრებს.

ლიბანში დაახლოებით 1.5 მილიონი სირიელი ლტოლვილია, რომელთა დაახლოებით 78 %-ს არანაირი სამართლებრივი სტატუსი არ გააჩნია. მიგრანტი შინა-მოსამსახურე პერსონალის (Domestic Workers) სიტუაცია, რომლებიც ექვემდებარებიან შემზღუდველ „კაფალას“ (სპონსორის) სისტემას, გაუარესდა, რაც მეტწილად განპირობებული იყო ეკონომიკური კრიზისითა და Covid-19 პანდემიით.[5]

ჯგუფ „ჰეზბოლას“ გავლენა

ა.შ.შ. კონგრესის კვლევითი სამსახური 2020 წლის 1 სექტემბერს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ლიბანის შესახებ წერდა, რომჰეზბოლა, რომელიც ა.შ.შ. მთავრობის მიერ ტერორისტულ ორგანიზაციადაა მიჩნეული, ლიბანში ოპერირებს, როგორც სამხედრო ძალა, პოლიტიკური პარტია და სოციალური სერვისების პროვაიდერი. ჯგუფი საკმაოდ დაახლოებულია ირანთან, რომლისგანაც იღებს ძირითად დაფინანსებას. ჰეზბოლა ლიბანურ არჩევნებში მონაწილეობას იღებს 1992 წლიდან, ხოლო პირველად სამთავრობო კაბინეტში მოხვდა 2005 წელს, რის შემდეგაც, ჰეზბოლას წევრებს ეკავათ 1-დან 3-მდე პოსტი ყველა შემდგომ ფორმირებულ მთავრობაში. დიაბის მთავრობაში, ჰეზბოლას წევრებს ეკავათ 2 მინისტრის პოსტი.[6]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Council on Foreign Relations (CFR) ჰეზბოლას შესახებ მომზადებულ სპეციალურ ანგარიშში წერდა, რომ ჰეზბოლა არის ლიბანში მოქმედი შიიტური პოლიტიკური პარტია და შეიარაღებული ჯგუფი. ჰეზბოლას ხშირად უწოდებენ „სახელმწიფო სახელმწიფოში“, რაც მეტწილად განპირობებულია მისი ფართო უსაფრთხოების აპარატით, პოლიტიკური ორგანიზაციით და მასშტაბური სოციალური სერვისების ქსელით. ჯგუფი დაფუძნებულია ლიბანის 15 წლიანი სამოქალაქო ომის დროს, მას მხარს უჭერს ირანი და ცნობილია ისრაელთან და, ზოგადად, ახლო აღმოსავლეთში დასავლურ გავლენასთან წინააღმდეგობით.

ანგარიშის მიხედვით, ჰეზბოლამ, გარდა სამხედრო ოპერაციებისა, ასევე მნიშვნელოვნად განავითარა და ჩამოაყალიბა ძლიერი პოლიტიკური და სოციალური აპარატი. ჯგუფი ლიბანის პარლამენტში 1992 წლიდან არის წარმოდგენილი, ხოლო მინისტრთა კაბინეტში ჰეზბოლას წევრებს სავარძლები 2005 წლიდან უჭირავთ. 2018 წლისუკანასკნელ ეროვნულ არჩევნებში, ჰეზბოლამ ლიბანის 128 წევრით დაკომპლექტებულ პარლამენტში 13 დეპუტატის გაყვანა მოახერხა. გარდა პოლიტიკური საკითხებისა, ჰეზბოლა ასევე მართავს სოციალური სერვისების საკმაოდ ფართო ქსელს, რომელიც მოიცავს ინფრასტრუქტურას, ჯანდაცვის დაწესებულებებს, სკოლებს, ახალგაზრდულ პროგრამებს და ა.შ., რისი საშუალებითაც, ჯგუფი გარკვეული მხარდაჭერით სარგებლობს როგორც ლიბანის როგორც შიიტურ, ასევე – არა-შიიტურ მოსახლეობაში. მაგალითად, 2014 წლის კვლევით, ჯგუფზე პოზიტიური აზრის იყო გამოკითხულ ქრისტიანთა 31, ხოლო სუნიტ მუსლიმთა – 9 %.

ამას გარდა, ჰეზბოლა კვლავაც ინარჩუნებს საკუთარ სამხედრო ფრთას. 1989 წლის ტაიფის შეთანხმების თანახმად, ჰეზბოლა იყო ერთადერთი შეიარაღებული ჯგუფი, რომელსაც ნება დაერთო, კვლავ გაეგრძელებინა ოპერირება და შეენარჩუნებინა იარაღი. სტრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის 2017 წლის გათვლებით, ჯგუფს ჰყავს სულ მცირე 10 000 აქტიური მებრძოლი და დამატებით 20 000 – რეზერვში. ტანკებით, დრონებითა და მრავალი ტიპის შორ მანძილზე მოქმედი სარაკეტო სისტემებით შეიარაღებული ჰეზბოლა ხშირად ფასდება, როგორც „მსოფლიოში ყველაზე მძიმედ შეიარაღებული არა-სახელმწიფოებრივი აქტორი“.[7]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ლიბანში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომხელისუფლება ვერ იცავდა კანონით გათვალისწინებულბევრ დებულებას.  სამთავრობო უსაფრთხოების ძალები, აგრეთვე უკანონო შეიარაღებული ძალები, როგორიცაა ჰეზბოლა, განაგრძობდნენ თვითნებურ დაკავებას და დაპატიმრებას, მათ შორის ე.წ.„ინკომუნიკადო” პატიმრობას (პატიმრობა ცალკე საკანში).გავრცელებული ცნობებით, ჰეზბოლა და სხვა პალესტინური არა-სახელმწიფოებრივი აქტორები ფლობდნენ არაოფიციალურ დაწესებულებებს, რომლებიც საპატიმროების და დაკავების ცენტრების ფუნქციებს ითავსებდნენ.ამას გარდა, სხვადასხვა არასამთავრობო აქტორების მხრიდან, როგორიცაა ჰეზბოლა, გამოიყენებოდა ინფორმატორული ქსელები, ასევე  ტელეფონებისა და ელექტრონული მოწყობილობების მონიტორინგი იმ მიზნით, რომ მიეღოთ მოწინააღმდეგე მხარის შესახებ ინფორმაცია.

ანგარიშის მიხედვით, მედია საშუალებებს, რომლებსაც სურდათ რეპორტაჟი გაეკეთებინათ ჰეზბოლას მიერ კონტროლირებადი რეგიონებიდან, უნდა მიეღოთ სპეციალური ნებართვა დაჯგუფების მედია-ფრთიდან. 28-29 ოქტომბრის დემარკაციის მოვლენების გაშუქებისას, რამდენიმე მედია ჯგუფმა განაცხადა, რომ ჰეზბოლას წევრებმა მათ გადაღება აუკრძალეს, დაულეწეს აპარატურა და აიძულეს ტერიტორიის დატოვება.  ჟურნალისტმა მარიამ საიფ ედდინემ, რომელიც სამხრეთ ბეირუთში მდებარე, ჰეზბოლას კონტროლს დაქვემდებარებულ ერთ-ერთ გარეუბანში ცხოვრობს, განაცხადა, რომ უშუალოდ მას და მის ოჯახს დეკემბრის დასაწყისში ჰეზბოლას წევრები ჯერ დაემუქრნენ, ხოლო შემდეგ – თავს დაესხნენ. მისი აზრით, აღნიშნული შემთხვევა იმითი იყო განპირობებული, რომ მან რეპორტაჟებში ჰეზბოლა გააკრიტიკა.

საპროტესტო დემონსტრაციების მიმდინარეობისას, დემონსტრანტთა და ჰეზბოლას მხარდამჭერთა შორის ადგილი ჰქონდა შეხლა-შემოხლებს. უსაფრთხოების ძალები ცდილობდნენ, განეცალკევებინათ აღნიშნული ჯგუფები, თუმცა, შედეგი ყოველთვის წარმატებული არ იყო. 8 აგვისტოს, ჰეზბოლასა და „ამალ“-ის მხარდამჭერებმა დაწვეს სიმბოლური სახრჩობელები, რომლებიც დემონსტრანტებმა აღმართეს, რათა „ჩამოეხრჩოთ“ პოლიტიკური ლიდერების (მათ შორის, ჰეზბოლას ლიდერ ჰასან ნასრალლას და ამალის ლიდერ ნაბიჰ ბერრის) გამოსახულებიანი სკულპტურები. 31 აგვისტოს, ბეირუთში, შავებში გამოწყობილმა, სავარაუდოდ ჰეზბოლასა და ამალის მხარდამჭერებმა, მოტოციკლეტებით გადაუარეს და, შედეგად, გაანადგურეს დემონსტრანტთა კარავები და პირადი ქონება.

ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ შეიარაღებული არა-სახელმწიფოებრივი აქტორები (ჰეზბოლა; პალესტინური ფრონტი) აბრკოლებდნენ ან ზღუდავდნენ გადაადგილებას საკუთარ კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიებზე. ამას გარდა,ჰეზბოლას მიერ კონტროლირებადტერიტორიაზე მოქმედი დამოუკიდებელი არასამთავრობო ორგანიზაციები განიცდიდნენ დევნასა და დაშინებას,მათ შორის სოციალურ, პოლიტიკურ დაფინანსურ ზეწოლას. იმ ახალგაზრდებს,რომლებიც „არასასურველ“ არასამთავრობოორგანიზაციებში მუშაობდნენ, ჰეზბოლა უხდიდა თანხას, რათა დაეტოვებინათ სამსახური.[8]

გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისარიატის ოფისი 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში მოუწოდებდა ლიბანის ხელისუფლებას, უზრუნველეყო ცნობილი ინტელექტუალის ლოკმან სლიმის მკვლელობის გამჭირვალე და ეფექტური გამოძიება და დამნაშავეების სათანადო დასჯა. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სლიმი – ცნობილი ინტელექტუალი, მწერალი, გამომცემელი; პროდუსერი და დაჯგუფება „ჰეზბოლას“ მაკრიტიკებელი, 2021 წლის 4 თებერვალს, სამხრეთ ლიბანში, ჰეზბოლას დე ფაქტო კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე მკვდარი იპოვეს. სიკვდილამდე, სლიმმა განაცხადა, რომ იმ შემთხვევაში თუ მას მოკლავდნენ, ყველა გაიგებდა, თუ ვინ იდგა მისი მკვლელობის უკან.[9]

[1]Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts – Lebanon; available at https://www.rulac.org/browse/countries/lebanon [accessed 21 June 2021]

[2] Government of UK; Foreign travel Advice –Lebanon; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/lebanon [accessed 21 June 2021]

[3] Freedom House – Freedom in the World 2021 – Lebanon; published in March 2021; available at

[accessed 21 June 2021]

[4] United States Department of State – 2020 Country Report on Human Rights Practices: Lebanon; published in March 2021; available at

[accessed 21 June 2021]

[5] Human Rights Watch – World Report 2021 – Lebanon; published in January 2021; available at

[accessed 22 June 2021]

[6] Congressional Research Service – “Lebanon”; updated on 1 September 2020; available at

[accessed 21 June 2021]

[7] CFR – “What is Hezbollah?”; updated on 1 September 2020; available at https://www.cfr.org/backgrounder/what-hezbollah [accessed 21 June 2021]

[8]United States Department of State – 2020 Country Report on Human Rights Practices: Lebanon; published in March 2021; available at

[accessed 21 June 2021]

[9] OHCHR – UN human rights experts call for credible and effective investigation into the killing of intellectual and Hezbollah critic Lokman Slim; published in March 2021; available at

[accessed 21 June 2021]

[10] US Department of the Treasury – article “Treasury Targets Iranian-Backed Hizballah Officials for Exploiting Lebanon’s Political and Financial System”; published in July 2019; available at https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm724 [accessed 21 June 2021]

[11]International Institute for Counter-Terrorism – article “The Beirut Explosion – Is there a Hezbollah Connection?”; published in August 2020; available at https://www.ict.org.il/Article/2582/The_Beirut_Explosion%E2%80%93Is_there_a_Hezbollah_Connection?#gsc.tab=0 [accessed 21 June 2021]

[12]Foundation for Defense of Democracies (FDD) – Sanctioned Hezbollah Security Chief Works Closely with Lebanese Authorities; published in 11 July 2019; available at https://www.fdd.org/analysis/2019/07/11/sanctioned-hezbollah-security-chief-works-closely-with-lebanese-authorities/ [accessed 21 June 2021]

[13] Washington Institute – “Syria’s Instability Reaches Lebanon” by David Schenker; published in December 2012; available at https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/syrias-instability-reaches-lebanon [accessed 21 June 2021]

ეგვიპტე. ქრისტიანი კოპტების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ივნისი, 2021

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი (DFAT) ეგვიპტის შესახებ 2019 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანაში ოფიციალურად 12 ქრისტიანული დენომინაციაა აღიარებული, ქრისტიანთა უმრავლესობა (დაახლოებით 90%) კოპტთა მართლმადიდებელ ეკლესიას მიეკუთვნება. ეგვიპტეში ქრისტიანები მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით ბინადრობენ, თუმცა განსაკუთრებით კონცენტრირებულნი არიან სამხრეთ ეგვიპტეში და ისეთ დიდ ქალაქებში, როგორიცაა კაირო და ალექსანდრია. ეგვიპტელი ქრისტიანები პოლიტიკურად და სოციო-ეკონომიკურად მრავალფეროვან ცხოვრებას მისდევენ: გააჩნიათ სხვადასხვა პროფესია; არსებობენ როგორც ღარიბი, ასევე – მდიდარი ქრისტიანები; გააჩნიათ სხვადასხვა დონის განათლება და ა.შ. ისევე როგორც ისლამისა და იუდაიზმის შემთხვევაში, ეგვიპტეში ქრისტიანთა ისეთ პირად საკითხებს, როგორიცაა – ქორწინება, განქორწინება; მემკვიდრეობა და ა.შ., განაგებს შესაბამისი რელიგიური ინსტიტუცია (ქრისტიანი კოპტების შემთხვევაში – კოპტთა მართლმადიდებლური ეკლესია).

როგორც წესი, ქრისტიანებს ისეთი სამოსი აცვიათ, როგორც მუსლიმ ეგვიპტელებს, თუმცა, აღსანიშნავია, რომ ქრისტიანი ქალები, მუსლიმებისგან განსხვავებით, საკუთარ თმას ჰიჯაბით არ ფარავენ. ეგვიპტელ ქრისტიანებს, როგორც წესი, მაიდენტიფიცირებული სახელები აქვთ.

ანგარიშის მიხედვით, არ არსებობს არავითარი სამართლებრივი ბარიერი, რომელიც ხელს შეუშლის ეგვიპტელ ქრისტიანს საჯარო ცხოვრებაში ჩართვაში და ბევრი მათგანი გამხდარა ცნობილი და გავლენიანი ფიგურა როგორც პოლიტიკურ, ასევე – ეკონომიკურ და ბიზნეს სფეროებში. დეპარტამენტის შეფასებით, ეგვიპტის საჯარო სამსახურში დასაქმებული ქრისტიანების პროცენტული მაჩვენებელი, ქვეყნის რელიგიური დემოგრაფიის გათვალისწინებით, საკმაოდ მაღალია. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ როგორც წესი, ქრისტიანებს არ უკავიათ მაღალი თანამდებობები საჯარო სამსახურში, მათ შორის – სამხედრო და უსაფრთხოების უწყებებში. მიუხედავად იმისა, რომ ეგვიპტეში არსებობს ანტი-დისკრიმინაციული კანონები და სამართლებრივი დაცვის სხვადასხვა საშუალებები, მათი აღსრულების საკითხი ზოგჯერ პრობლემურია და ქრისტიანი პირი, ზოგიერთ შემთხვევაში, შესაძლოა დაექვემდებაროს დისკრიმინაციას, განსაკუთრებით – ქალაქგარეთ დასახლებებში.

ანგარიშში მოცემული ინფორმაციით, ბევრი ქრისტიანი და თუ სხვა რელიგიური უმცირესობის წარმომადგენელი ამბობს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ყოველთვის შესაძლებელია უკეთესი სიტუაცია იყოს, ისინი ზოგადად უფრო დაცულად გრძნობენ თავს პრეზიდენტი სისის ადმინისტრაციის ფარგლებში, წინა პრეზიდენტებთან შედარებით. ქრისტიანი რელიგიური ლიდერები ხშირად გამოხატავდნენ მადლობას სისის საჯარო მიმართვისადმი, რომლის ფარგლებშიც მან მოუწოდა ყველა ეგვიპტელს, ეროვნული ერთობა საკუთარ რელიგიურ განსხვავებებზე მაღლა დაეყენებინათ. ქრისტიანები ასევე აფასებენ პრეზიდენტი სისის პირად მაგალითს, როდესაც 2015 წელს ის პირადად დაესწრო საშობაო წირვას კაიროში მდებარე ერთ-ერთ ტაძარში და აქედან მოყოლებული ყოველწლიურად იგივეს აკეთებს. პრეზიდენტი ასევე აქტიურადაა ჩართული ქრისტიანულ თემთან უშუალოდ ურთიერთობაში: მაგალითად, ქრისტიანებზე განხორციელებული ტერორისტული თავდასხმების შემდგომ, მან ეროვნული გლოვის დღეები გამოაცხადა და პირადად მიუსამძიმრა პატრიარქ ტავადროსს. ადგილობრივი წყაროების მიხედვით, ქრისტიანები კვლავ რჩებიან სისის ერთგულ მხარდამჭერებად, თუმცა, როგორც სხვა ეგვიპტელების შემთხვევაში, მათი თავდაპირველი ენთუზიაზმი ეკონომიკურმა უკუსვლამ და მიმდინარე სოციალურმა გართულებებმა გაანელა.

ანგარიშში ასევე მოცემულია ბოლო პერიოდში, უშუალოდ ქრისტიანებზე განხორციელებული ერთეული ტერორისტული თავდასხმები. 2016 წლის დეკემბერში, კაიროშო მდებარე წმ. მარკოზის საკათედრო ტაძარში თვითმკვლელმა ტერორისტმა თავი აიფეთქა, რასაც 29 პირის სიცოცხლე შეეწირა, ხოლო 49 – დაშავდა. 2017 წლის 9 აპრილს ორ თავდასხმას ჰქონდა ადგილი წირვებზე, რომლებზედაც პასუხისმგებლობა „ისლამურმა სახელმწიფომ“ აიღო. პირველი თავდასხმა ტანტაში მოხდა, რომელსაც 27 ადამიანი ემსხვერპლა, 70 კი – დაშავდა, ხოლო მეორე ინციდენტს ალექსანდრიაში 16 პირის სიცოცხლე შეეწირა, ხოლო 66 – დაშავდა. ამ უკანასკნელის დროს, მესაზე პატრიარქი ტავადროსიც იმყოფებოდა, თუმცა, არ დაშავებულა. 2017 წლის მაისში, მინიაში შეიარაღებულმა პირმა ცეცლი გაუხსნა ქრისტიანების ავტობუსს და მოკლა 29 პირი, რომლებმაც უარი განაცხადეს საკუთარი რწმენის უარყოფაზე. 2018 წლის ნოემბერში, შეიარაღებული პირები ჩაუსაფრდნენ კაიროს სამხრეთით მდებარე მონასტერში მიმავალი ქრისტიანი მომლოცველებით დატვირთულ 3 ავტობუსს. შემთხვევას 7 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო 19 – დაშავდა. აღნიშნული თავდასხმების გარდა, გავრცელებული ცნობებით, ადგილი ჰქონდა თავდასხმების კიდევ რამდენიმე მცდელობას, რომელთა პრევენციაც უსაფრთხოების ძალებმა მოახერხეს.

რაც შეეხება ქრისტიანთა მიმართ საზოგადოებრივ დამოკიდებულებას, ანგარიშის მიხედვით, ეგვიპტელთა უმრავლესობა, განსაკუთრებით – ურბანულ დასახლებებში ცხოვრობენ, მუშაობენ და ურთიერთობენ ერთმანეთთან და ამ პროცესში ნაკლებ მნიშვნელობას ანიჭებენ ერთმანეთის რელიგიურ კუთვნილებას. თუმცაღა, მცირე-მასშტაბურმა დავებმა (მაგალითად, სამეზობლო დავა), ზოგჯერ შესაძლოა რელიგიური სარჩული მიიკრან და აღნიშნული გადაიზარდოს თემებს შორის დაპირისპირებაში, განსაკუთრებით – სასოფლო დასახლებებში. როგორც წესი, ასეთი ტიპის ძალადობა ეგვიპტეში იღებს ვანდალიზმისა და ქონების განადგურების ფორმას. 2011-2013 წლებში დაფიქსირებული ფართომასშტაბიანი ანტი-ქრისტიანული ძალადობის შემდგომ, უკანასკნელ ხანებში, ისეთი მაღალ-პროფილური ინციდენტები, რომელთა ფარგლებშიც ადამიანები მოკლეს, ან/და ეკლესიებს თავს დაესხნენ, თითქმის აღარ ფიქსირდება.

საზოგადოებრივი ძალადობის ბოლო წლებში მომხდარ ფაქტთა უმრავლესობა, ზემო ეგვიპტის (ქვეყნის სამხრეთი ნაწილი) პროვინციებში ფიქსირდებოდა. ამ კუთხით შედარებით აქტიური იყო პროვინცია მინია (Minya), სადაც ქრისტიანები მოსახლეობის 40 %-ს შეადგენენ და ასევე გვხვდება ისლამისტთა მაღალი კონცენტრაცია; სიღარიბის მაღალი მაჩვენებელი; განათლების დაბალი დონე. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ეგვიპტელი ლიდერები განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობენ თემში ძალადობის შემთხვევებზე რეაგირებას. მაგალითად, პრეზიდენტმა სისიმ რამდენჯერმე დაგმო ეგვიპტური საზოგადოების გახლეჩის მცდელობები და ეგვიპტელებს ეროვნული ერთიანობისკენ მოუწოდა. 2018 წლის დეკემბერში, ხელისუფლებამ დააანონსა გადაწყვეტილება უმაღლესი კომიტეტის შექმნის შესახებ, რომელსაც დაევალებოდა თემში ძალადობის პრევენციის კუთხით ზოგადი სტრატეგიის შემუშავება.

ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ სახეზეა პრობლემები ქრისტიანული ეკლესიების შენების (ან აღდგენა/რემონტის) კუთხით. კერძოდ, ეკლესიების შენება ზოგადად წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე სენსიტიურ საკითხს, რადგან ისტორიულად, ეს წარმოადგენდა ძალიან რთულ და ჩახლართულ პროცესს, რომლის ფარგლებშიც, შესაბამისი სამსახურები ცდილობდნენ, პროცედურებისა თუ ბიუროკრატიის გამოყენებით, არ დაეშვათ ახალი ეკლესიების აშენება.

2016 წლის აგვისტოში, ეგვიპტის პარლამენტმა მიიღო კანონი N80/2016, რომელიც საშუალებას აძლევს ქრისტიანებს, ააშენონ ან შეაკეთონ ეკლესიები. ადგილობრივ წყაროთა მიხედვით, 2016 წლის კანონი წინ გადადგმული ნაბიჯია, თუმცა, ზოგიერთ რეგიონში მისი აღსრულების კუთხით პრობლემები ფიქსირდება. აღნიშნულ წყაროები ავრცელებდნენ ინფორმაციას, რომ ზემოხსენებული კანონის საფუძველზე, კოპტურმა ეკლესიამ დაახლოებით 2 500 განაცხადი შეიტანა უკვე აშენებული, არა-ლიცენზირებული ეკლესიების დაკანონების მოთხოვნით, თუმცა, 2018 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, მხოლოდ 200 განაცხადი იყო დაკმაყოფილებული. წყაროთა მიხედვით, ეგვიპტის ხელისუფლება უარს ამბობდა მშენებლობის ან შეკეთების ნებართვების გაცემაზე შედარებით უფრო სენსიტიურ რეგიონებში (მათ შორის, ქალაქები – მინია; ლუქსორი და ესნა), რაც განპირობებული იყო ადგილობრივი მუსლიმების მკაცრი წინააღმდეგობით. მეტიც, აღნიშნულ ქალაქებში, კანონის დარღვევით, მათ 12-მდე ეკლესია დახურეს.

ეგვიპტის მთავრობამ აღადგინა რამდენიმე ეკლესია თუ ეკლესიის მფლობელობაში მყოფი ქონება, რომელიც განადგურდა ან დაზიანდა 2013 წლის ძალადობისას. ამ კუთხით აღსანიშნავია კაიროში წმინდა პეტრესა და წმინდა პავლეს ტაძრის შეკეთება, რომელიც 2016 წლის ტერაქტის დროს დაზიანდა. ამას გარდა, ეგვიპტის ხელისუფლებას დააფინანსა მინიას პროვინციის სოფელ ალ-ოურიში ეკლესიის აშენება. აღნიშნულ სოფელში, ლიბიიდან გადმოსულმა, დაჯგუფება „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ აფილირებულმა პირებმა 20 კოპტი მოკლეს.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ეგვიპტეში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2021 წლის მაისში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ეგვიპტის კონსტიტუციის თანახმად, „რწმენის თავისუფლება აბსოლუტური უფლებაა“ და „წმინდა (აბრამისეული) რელიგიების მიმდევართა თავისუფლება, განახორციელონ რელიგიური რიტუალები და იქონიონ სალოცავი ადგილები, კანონითაა გარანტირებული“. ამას გარდა, კონსტიტუცია ასევე აწესებს ისლამს, როგორც, სახელმწიფო რელიგიას, ხოლო შარიათის პრინციპებს – როგორც კანონმდებლობის ძირითად წყაროს.

ანგარიშის მიხედვით, ეგვიპტის მოსახლეობა 101.8 მილიონ ადამიანს შეადგენს, რომელთაგან დაახლოებით 90 % სუნიტი მუსლიმია, ხოლო დაახლოებით 10 კი – ქრისტიანი (სხვადასხვა გათვლებით, 5-დან 15 %-მდე).  ქრისტიანთაგან თითქმის 90 % მიეკუთვნება კოპტთა მართლმადიდებელ ეკლესიას. ქვეყნის კონსტიტუციის თანახმად, ებრაელებისა და ქრისტიანების შემთხვევაში, მათივე კანონიკური წესები და კანონები წარმოადგენს იმ სამართლებრივ ბაზას, რომელზე დაყრდნობითაც წყდება მათ პირად სტატუსებთან, რელიგიური თემებთან და სულიერი ლიდერების არჩევასთან დაკავშირებულ საკითხები. ზოგადად, ეგვიპტეში პირები ექვემდებარებიან პირადი სტატუსების შესახებ სხვადასხვა კანონმდებლოებას (ქორწინების, განქორწინების, მემკვიდრეობისა და ა.შ.), რასაც განაპირობებს მათი რელიგიური კუთვნილება.

ეგვიპტის სისხლის სამართლის კოდექსის მიხედვით, რელიგიური ნიშნით დისკრიმინაცია აკრძალულია და საკუთარ დეფინიციაში მოისაზრებს „ნებისმიერ ქმედებას ან უმოქმედობას, რასაც შედეგად მოჰყვა პირთა დისკრიმინაცია… მათი რელიგიის ან რწმენის გამო“. კანონის მიხედვით, აღნიშნული ქმედებისთვის სასჯელად გათვალისწინებულია თავისუფლების აღკვეთა ან/და ჯარიმა, რომლის ოდენობაც უნდა იყოს სულ მცირე 30 000 ფუნტი (1900 ა.შ.შ. დოლარი) და არაუმეტეს 50 000 ფუნტისა (3100 ა.შ.შ. დოლარი). როდესაც დამნაშავეს საჯარო მოხელე წარმოადგენს, კანონის მიხედვით, სასჯელად განსაზღვრულია სულ მცირე 3 თვის ვადით პატიმრობა და 50 000-დან 100 000 ფუნტის ოდენობით ჯარიმა.

რაც შეეხება სამთავრობო დამოკიდებულებას ქრისტიანთა მიმართ, ანგარიშის მიხედვით, 2020 წლის 20 მაისს, შესაბამისმა სამსახურებმა ბეჰეირას პროვინციაში დააკავეს მღვდელი და 14 კოპტი პირი, რომლებიც მათი ეკლესიის დანგრევას აპროტესტებდნენ. მათმა ადვოკატმა განაცხადა, რომ ეკლესია 15 წლის განმავლობაში გამოიყენებოდა, როდესაც აბუ ალ-მატამირს საქალაქო საბჭომ მისი დანგრევის გადაწყვეტილება მიიღო. არასამთავრობო ორგანიზაციების მიხედვით, ადგილობრივმა მუსლიმებმა ეკლესიის გვერდით მალევე ააშენეს მეჩეთი, რათა ხელი შეეშალათ ეკლესიის დაკანონების პროცესისთვის.

27 ივნისს, კაიროს ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტმა დაგმო უფლებადამცველი რამი კამელ საიედ სალიდის და სხვა აქტივისტების განგრძობადი დაკავება. კამელი თავდაპირველად ეგვიპტის ხელისუფლებამ 2019 წლის ნოემბერში დააკავა, რადგან მან შვეიცარიის ვიზაზე განაცხადი შეიტანა, რათა ჟენევაში მიმდინარე გაერო-ს ფორუმში მიიღო მონაწილეობა და ესაუბრა კოპტთა თემის პრობლემებზე. ეგვიპტის მთავრობამ მას ბრალად დასდო აკრძალული ჯგუფის წევრობა და ყალბი ცნობების გავრცელება. 6 დეკემბერს კაიროს სასამართლომ მისი წინასწარი პატიმრობა დამატებით 45 დღით გააგრძელა.

2019 წელს, ალექსანდრიისა და დამანჰურის სახელმწიფო უნივერსიტეტებმა, კოპტთა მართლმადიდებელ ეკლესიასთან თანამშრომლობით, კოპტური კვლევების ცენტრი დააფუძნეს. ცენტრი სტუდენტებს სთავაზობს კურსებს კოპტური ენის, ლიტერატურის, ისტორიისა და ხელოვნების შესწავლის მიმართულებით.

რაც შეეხება საზოგადოების დამოკიდებულებას კოპტ ქრისტიანთა მიმართებით, პრესაში და არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ გავრცელებული ცნობებით, 3 ოქტომბერს მინიას პორვინციის ქალაქ დაბბოუსში ადგილი ჰქონდა შეხლა-შემოხლას მუსლიმებსა და ქრისტიანებს შორის კოპტური ქორწილის დროს, რომელსაც კიდევ დამატებითი ძალადობა მოჰყვა 2 დღის შემდგომ. პოლიციამ ორივე მხრიდან 12 პირი დააკავა.

აპრილში, ეგვიპტის შესაბამისმა სამსახურებმა გაანეიტრალეს და ჩაშალეს კოპტური აღდგომის დღესასწაულის წინააღმდეგ მიმართული არეულობის მცდელობა კაიროს ამირიაჰის უბანში.

16 მაისს, პოლიციამ დააკავა პირი, რომელმაც, გავრცელებული ცნობებით, ალექსანდრიაში მდებარე ღვთისმშობლისა და წმ. გიორგის სახელობის ეკლესიას „მოლოტოვის კოქტეილი“ ესროლა. შემთხვევას არანაირი ზიანი არ მოჰყოლია. მოგვიანებით, საქმეზე მომუშავე პროკურორებმა აღნიშნეს, რომ მოცემული პირი წარსულში ფსიქიატრიულ დაწესებულებაში იყო განმწესებული და მოითხოვეს მისთვის ფსიქიატრიული შემოწმების ჩატარება.

ანგარიშის მიხედვით, მიუხედავად იმისა, რომ ვრცელდებოდა ცნობები კოპტი გოგონებისა და ქალების გატაცების შესახებ, სამთავრობო პირები, ქრისტიანული თემის ლიდერები და არასამთავრობო ორგანიზაციები აღნიშნავდნენ, რომ ისინი აღნიშნულ შემთხვევებს „გატაცებას“ ვერ უწოდებდნენ. მაგ. მარტში, Minority Rights Group International წერდა, რომ 2019 წლის ოქტომბრიდან მოყოლებული, ფიქსირდებოდა კოპტი ქალების გატაცების 13 შემთხვევა.[2]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ეგვიპტეში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) აღნიშნულია, რომ ქვეყანა განგრძობადი საგანგებო მდგომარეობის რეჟიმში იმყოფება 2017 წლიდან, როდესაც ადგილი ჰქონდა ტერორისტულ თავდასხმებს კოპტურ ეკლესიებზე. ასევე, უბრალოდ ნახსენებია, რომ ზოგჯერ, ადგილი ჰქონდა საზოგადოების მხრიდან რელიგიურ ნიადაგზე ძალადობას კოპტი ქრისტიანების მიმართ. კოპტებთან მიმართებით სხვა აქტუალური საკითხების შესახებ, ანგარიშში ინფორმაცია არ იძებნება.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ეგვიპტის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ 2014 წლის კონსტიტუციის 64-ე მუხლით „რწმენის თავისუფლება აბსოლუტური უფლებაა“. ეგვიპტელთა უმრავლესობა სუნიტი მუსლიმია, თუმცა, კოპტი ქრისტიანები მნიშვნელოვან რელიგიურ უმცირესობას წარმოადგენენ. მათ გარდა, ქვეყანაში შედარებით მცირე რაოდენობით, ასევე ბინადრობენ შიიტი მუსლიმები და არა-კოპტური ქრისტიანული დენომინაციების წარმომადგენლები.

ანგარიშის მიხედვით,  რელიგიური უმცირესობებისა და ათეისტების მიმართ, ზოგჯერ, ადგილი აქვს სამართლებრივ დევნასა და ძალადობას. განსაკუთრებით კოპტების შემთხვევაში, ბოლო წლების განმავლობაში, ადგილი ჰქონდა მასობრივი იძულებითი გადაადგილების შემთხვევებს (სინაის ნახევარკუნძულიდან), ფიზიკურ თავდასხმებს, მათი საცხოვრებლის  გადაწვასა და მათ მიერ ეკლესიების მშენებლობების ხელის შეშლას.[4]

[1] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT EGYPT; published in June 2019; available at

[accessed 14 June 2021]

[2] United States Department of State – 2020 Report on International Religious Freedom: Egypt; published in May 2021; available at

[accessed 15 June 2021]

[3] United States Department of State – 2020 Country Report on Human Rights Practices: Egypt; published in March 2021; available at

[accessed 15 June 2021]

[4] Freedom House – Freedom in the World 2020 – Egypt; published in March 2021; available at

[accessed 15 June 2021]

[5] UK Home Office – Country Policy and Information Note Egypt: Christians; published in October 2020; available at

[accessed 16 June 2021]