ნიგერია – უსაფრთხოების კუთხით სიტუაცია შტატების მიხედვით – აპრილი, 2019

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნის და თავშესაფრის საკითხთა დოკუმენტირების და კვლევის ცენტრი (ACCORD) 2019 წლის 30 იანვარს გამოქვეყნებულ ანგარიშში[1] (შემდგომში – ანგარიში) წერს ნიგერიაში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ზოგადი მდგომარეობის შესახებ. ანგარიშში ასევე გამოქვეყნებულია რუქა, რომელზედაც აღნიშნულია უსაფრთხოების თვალსაზრისით ინციდენტების რაოდენობა შტატების მიხედვით (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წლის ივნისი-სექტემბერი).

უფრო კონკრეტულად, რუქაზე აღნიშნულია უსაფრთხოების კუთხით დაფიქსირებული  იმ ინციდენტების რაოდენობა, რომელსაც სულ მცირე 1 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. შედარებით ღია ფერებით აღნიშნულია ის შტატები, სადაც შედარებით ნაკლები რაოდენობის ინციდენტები მოხდა (0-დან 24-მდე). რაც შეეხება შედარებით მუქ ფერებს (ნარინჯისფერი, წითელი, მუქი წითელი), ისინი ასახავენ იმ შტატებს სადაც უსაფრთოების კუთხით შემხვევების რაოდენობა 25-დან 200-მდეა.

რუქის ანალიზით შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ შედარებით მძიმე სიტუაცია ფიქსირდება ნიგერიის ჩრდილოეთსა და ცენტრალურ ნაწილში მდებარე შტატებში (სოკოტო, ზამფარა, ბორნო, პლატო, ადამავა, ტარაბა, კადუნა).

ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში ძალადობის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი ფიქსირდება, ხოლო რაც შეეხება სამხრეთი ნიგერიის შტატებს – აქ სიტუაცია არაერთგვაროვანია. ზოგიერთ შტატში გვხვდება უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების საშუალო ან მაღალი მაჩვენებელი.

ცენტრალური ნიგერია და დედაქალაქი აბუჯა

(შტატები: ადამავა; ბენუე; ფედერალური დედაქალაქი; კოგი; კვარა; ნასარავა; ნიგერი; პლატო; ტარაბა)

ზოგადი ინფორმაცია

პლატოს შტატი წარმოადგენს გამყოფ ხაზს ნიგერიის სამხრეთ ნაწილში მცხოვრებ ქრისტიან და ჩრდილოეთში –  მუსლიმ მოსახლეობას შორის. შესაბამისად, აღნიშნულ შტატში ათწლეულების მანძილზე შეინიშნებოდა სპორადული დაპირისპირებები, მოტივირებული როგორც ეთნიკური, ასევე – რელიგიური კონტექსტით. მიწათმოქმედი ქრისტიანი მოსახლეობა ადანაშაულებს ფულანი მუსლიმებს მათი მიწების მითვისებაში. ამის საწინააღმდეგოდ, ფულანი მუსლიმთა ლიდერები აცხადებენ, რომ მათი ხალხი პლატოს შტატში დისკრიმინირებულია და მათ არ გააჩნიათ წვდომა ისეთ ფუნდამენტურ უფლებებზე, როგორიცაა: განათლება, საცხოვრებელზე წვდომა, პოლიტიკური უფლებები და ა.შ. დაპირისპირებები ხშირად იჩენს თავს, რომელთა შედეგადაც, ამ საკითხზე მომუშავე ორგანიზაციების მიერ შედგენილი სტატისტიკის მიხედვით, 2000 წლიდან მოყოლებული 10 000-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა.

საერთაშორისო კრიზისის ჯგუფი (ICG) 2017 წლის ანგარიშში წერდა, რომ „ძალადობრივი კონფლიქტები, რომლებიც ძირითადად, ქრისტიანებით დასახლებულ რეგიონებში მიმდინარეობს ფულანი მუსლიმ მწყემსებსა და ეთნიკურად დივერსიფიცირებულ მიწათმოქმედებს შორის, გადატანილია როგორც ტომობრივ, ასევე, რელიგიურ და რეგიონალურ კონტექსტში. რეგიონის ცენტრალური  და სამხრეთი ნაწილებში მიმდინარე შეტაკებებს ყოველწლიურად დაახლოებით 2 500 ადამიანი ეწირება. ამჟამინდელი მდგომარეობით, დაპირისპირებებმა ისეთ მასშტაბებს მიაღწია, რომ ნიგერიელები შიშობენ, რომ აღნიშნული კონფლიქტი ისეთივე საფრთხეს წარმოადგენს, როგორსაც  ჯგუფი „ბოკო ჰარამი“.[2]

მიმდინარე სიტუაცია

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch 2019 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ „ათწლეულების მანძილზე მომთაბარე მწყებსა და ფერმერებს შორის მიმდინარე კონფლიქტი განსაკუთრებით გამძაფრდა 2018 წელს, რამაც კიდევ უფრო დაამძიმა უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაცია. ძალადობის შედეგად, სულ მცირე 1 600 ადამიანი გარდაიცვალა, ხოლო დააახლოებით 300 000 – იძულებით გადაადგილდა“.

ივნისში, პლატოს შტატში მომხდარი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ინციდენტის დროს, ფერმერებმა სავარაუდოდ, მოკლედ 5 მომთაბარე მათ მიწებზე უნებართვოდ შესვლისთვის. ამის საპასუხოდ, მომთაბარე მწყემსები თავს დაესხნენ რეგიონში არსებულ სოფლებს, მოკლეს 86, ხოლო ჯანმრთელობის დაზიანება მიაყენეს ასობით ადამიანს, მათ შორის – ქალებსა და ბავშვებს.

სექტემბერში, ადამავას შტატის პროვინცია ნუმანში, სადავაუდოდ მწყემსებმა, განახორციელეს თავდასხმა, რასაც 51 ადამიანი ემსხვერპლა. თავდამსხმელებმა, ასევე, გაიტაცეს 24 პირი.[3]

ICG, საკუთარ ანგარიშში ასევე ყურადღებას ამახვილებდა ზემოაღნიშნულ პრობლემაზე და წერდა, რომ კონფლიქტების კუთხით განსაკუთრებით მძიმე სიტუაცია იყო ბენუეს, პლატოს, ადამავას, ნასარავას და ტარაბას შტატებში.[4]

23 ივნისს, პლატოს შტატის ბერკინ ლადის პროვინციაში ფულანებმა განახორციელეს ფართომასშტაბიანი და კოორდინირებული თავდასხმა „ბარომ“-ის ეთნიკურ ჯგუფზე, რასაც 200-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. მომდევნო დღეს, მთავრობამ სიტუაციის გასაკონტროლებლად შტატში განალაგა 300-მდე სამხედრო და 7 ვერტმფრენი. თუმცა, გარკვეული შეტაკებები მომდევნო დღეების განმავლობაში მაინც გრძელდებოდა.

ჩრდილოეთი ნიგერია დ ბოკო ჰარამი.

(შტატები: ბაუჩი; ბორნო; გომბე; ჯიგავა; კადუნა; კანო; კაცინა; კები; სოკოტო; იაბე; ზამფარა.)

მიმდინარე სიტუაცია

საერთაშორისო ორგანიზაია Amnesty International 2019 წლის 14 ინვარს გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში (საანაგრიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერდა, რომ რანნის პროვინციაში ბოკო ჰარამის სასტიკი თავდასხმის შედეგად იძულებით გადაადგილდა 9000-ზე მეტი პირი. სატელიტის მიერ გადაღებულ სურათებზე ჩანს თავდასხმის შედეგად განადგურებული ან მძიმედ დამწვარი 100-მდე  შენობა-ნაგებობა.[5]

Human Rights Watch 2019 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ დაჯგუფება ბოკო ჰარამის მიერ გატაცებების, თვითმკვლელი ტერორისტებისა და სამოქალაქო პირებზე თავდასხმების შემთხვევები კვლავ გრძელდებოდა. აღნიშნულ ინციდენტებს 2018 წლის განმავლობაში, ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში სულ მცირე 1200 ადამიანი  ემხვერპლა, ხოლო 200 000 – იძულებით იქნა გადაადგილებული. ჩრდილოეთ შტატებში, განსაკუთრებით – ზამფარასა და კადუნას შტატებში მიმდინარე ძალადობა, რაც განპირობებული იყო მწყემსებსა და ფერმერებს შორის საქონლის ქურდობასთან დაკავშირებული შეიარაღებული დაპირისპირებებით, მნიშვნელოვან საფრთხეს უქმნიდა მშვიდობას და უსაფრთხოების კუთხით სიტუაციას ქვეყანაში. [6]

მაისში, კადუნას შტატის სოფელ გვასკაში ბანდიტების თავდასხმას 45 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა. ამ კუთხით ყველაზე მძიმე სიტუაცია იყო ზამფარას შტატში, სადაც მიმდინარე წელს ყაჩაღების თავდასხმებს 400  ადამიანი ემსხვერპლა, ხოლო 38 000 კი იძულებით იქნა გადაადგილებული.

Amnesty International 2018 წლის დეკემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ ორგანიზაციის წარმომადგენლები ეწვივენ ნიგერიის რამდენიმე შტატს (ადამავა, ბენუე, კადუნა, ზამფარა და ტარაბა) და გაესაუბრნენ თავდასხმების შედეგად დაზარალებულ ადგილობრივ მოსახლეობას. მათი ინფორმაციით, ზოგიერთი თავდასხმა გრძელდებოდა საათების და დღეების განმავლობაშიც კი. მიუხედავად ამისა, ზოგიერთ შემთვევაში შემთხვევის ადგილის ახლოს განლაგებული უსაფრთხოების ძალების საპასუხო ქმედება იყო ზედმეტად დაგვიანებული. ამას გარდა, ზოგიერთ შემთხვევაში, მაგალითად, ადამავას და ტარაბას შტატებში, უსაფრთხოების ძალებმა წინასწარ იცოდნენ, რომ თავდასხმა მზადდებოდა, თუმცა, ამის საწინააღმდეგოდ არაფერი იღონეს.[7]

რეგიონში კვლავაც აქტიური იყო და მთავარ პრობლემას წარმოადგენდა ტერორისტული დაჯგუფება ბოკო ჰარამი. ანგარიშის მიხედვით, მიმდინარე წლის განმავლობაში ჯგუფმა განახორციელა არაერთი მასშტაბური თავდასხმა როგორც ნიგერიის არმიის დისლოკაციის ადგილებზე, ასევე, სამოქალაქო მიზნების – სოფლების, ქალაქების, სამოქალაქო პირების მიმართ. თავდასხმების შედეგად მსხვერპლი ფიქსირდებოდა როგორც შეიარაღებული ძალების და სამოქალაქო მოსახლეობის, ასევე – თავად ტერორისტული ორგანიზაციის რიგებში. თავდასხმები ძირითადად ხდებოდა ბორნოს შტატში.

ანგარიშში წარმოდგენილი სრული ინფორმაციის ანალიზით, შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ აღნიშნულ შტატში და ზოგადად, ჩრდილოეთ ნიგერიაში, კონკრეტული გამონაკლისების გარდა, უსაფრთხოების კუთხით სიტუაცია ყველაზე მძიმეა. გარდა იმისა, რომ ტერორისტული დაჯგუფება ბოკო ჰარამი კვლავაც აქტიურად აგრძელებს როგორც სამხედრო, ისე – სამოქალაქო სამიზნეებზე თავდასხმას, ასევე მძიმე პრობლემას წარმოადგენს ეთნიკურ თუ ტომობრივ ერთეულებს შორის მიმდინარე კონფლიქტი, რომელიც გარდა ზემოაღნიშნული მიზეზებისა, ზოგჯერ, რელიგიური კონტექსტითაცაა მოტივირებული.

სამხრეთი ნიგერია, ბიაფრა და ნიგერის დელტა.

(შტატები: აბია; აკვა-იბომ; ანამბრა; ბაიელსა; ქროსს რივერ სთეით; დელტა; ედო; ენუგუ; იმო; ონდო; რივერსი.)

ზოგადი ინფორმაცია

ანგარიშის მიხედვით, ქვეყნის სამხრეთით მდებარე დელტა (Niger Delta), პარადოქსულად, რესურსებით მდიდარი, მაგრამ ღარიბი და დაბალი უსაფრთხოების მქონე შტატია. ადგილობრივთა ნავთობისა და გაზის მოპოვებასთან, ინფრასტრუქტურულ საკითხებთან, სიღარიბესთან, უმუშევრობასთან, რეგიონის ნავთობიდან მიღებულ შემოსავალთან და მისი ეროვნულ პოლიტიკაში მარგინალიზაციის საკითხთან დაკავშირებულმა საჩივრების ერთობლიობა 2006 წელს ამბოხში გადაიზარდა. დელტაში მიმდინარე კონფლიქტისთვის დამახასიათებელი გახდა ნავთობის ინფრასტრუქტურის დაზიანება და ნავთობის მოპარვა, საპროტესტო აქციები ნავთობის გამო გარემოს დაბინძურების წინააღმდეგ, გატაცებები გამოსასყიდის მიღების მიზნით, სამოქალაქო უსაფრთხოების არ არსებობა და თემური ძალადობა. რეგიონში მოქმედი სხვადასხვა შეიარაღებული დაჯგუფების მოთხოვნები სხვადასხვაა; ძირითადად, ისინი ითხოვენ ფართო ავტონომიას და მეტ შემოსავალს ნავთობის პროდუქციიდან.

ამავე ანგარიშის მიხედვით, ნიგერიის ცენტრალურ შტატებში, ისევე როგორც სამხრეთით მდებარე ედოს (Edo), ებონისა (Ebonyi) და კოგის (Kogi) შტატებში, ხშირია დაპირისპირებები მწყემსებსა და ფერმერებს შორის, რასაც თან სდევს მსხვერპლი, ქონების დაზიანება და მოსახლეობის გადაადგილება.

ICG 2017 წლის 20 ივლისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ „დელტას შტატში შეიარაღებულ ბანდ-ფორმირებებს არ განუხორციელებიათ თავდასხმები ნავთობის ჭაბურღილებზე მას შემდეგ, რაც ნიგერიის ფედერალურმა ხელისუფლებამ მოლაპარაკებები გამართა ადგილობრივ ეთნიკურ და პოლიტიკურ ლიდერებთან გასულ ნოემბერში, დაპირდა რა მათ ინფრასტრუქტურული პროექტების აღდგენას, დაბინძურებული ოგონის რეგიონის გაწმენდას და ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ საკუთარი, მოდულარული ნავთობის გადამამუშავებელი საწარმოების გამართვაზე ნების დართვას.[8]

მიმდინარე სიტუაცია

ანგარიშის მიხედვით, 2018 წლის 23 სექტემბერის სტატიაში BBC წერდა, რომ ნიგერიელმა მეკობრეებმა ნიგერის დელტას შტატის მიმდებარე წყლებში შვეიცარული ტვირთმზიდი გემიდან ეკიპაჟის 12 წევრი გაიტაცეს.[9]

გაეროს უშიშროების საბჭო 2018 წლის 29 ივნისს წერდა, რომ „ნიგერიაში, ქვეყნის შუა და სამხრეთ შტატებში (ედო, ებონიი და კოგი) მიმდინარე მასობრივმა შეტაკებებემა ადამიანური მსხვერპლი, იძულებითი გადაადგილება და ქონების მაშტაბური განადგურება გამოიწვია. მიუხედავად იმისა, რომ ნიგერის დელტასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ შტატებში ძალადობის მაჩვენებელმა იკლო, შეიარაღებული ჯგუფები იმუქრებოდნენ, რომ განაახლებდნენ თავდასხმებს.[10]

ამას გარდა, იგივე უშიშროების საბჭო 2017 წლის 26 დეკემბერს წერდა, რომ დელტას რეგიონში შეიარაღებული ძალადობის მაჩვენებელი დაბალი იყო, რაც განპირობებეული იყო იმით, რომ მთავრობამ ხელახლა შემოიღო ამნისტიის პროგრამა და სამხედრო შენაერთები განალაგა დელას 6 შტატში, ამას გარდა, ადგილობრივმა, რეგიონალურმა და ეროვნულმა ლიდერები გამოვიდნენ სამშვიდობო ინიციატივებით.[11]

Freedom House 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში ნიგერიის შესახებ წერდა, რომ გატაცებები ჩვეულებრივ ამბავს წარმოადგენს დელტასა და სამხრეთით მდებარე აბიას (Abia), იმოსა (Imo) და ანამბრას (Anambra) შტატებში.[12]

იმავე პრობლემაზე უთითებას ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტიც, რომელიც 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოვეწლიურ ანგარიშში წერს, რომ ნიგერის დელტას შტატსა და ქვეყნის სახმრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილსი ოპერირებენ დამნაშავეთა ჯგუფები, რომლებიც იტაცებენ სამოქალაქო პირებს და მათი გათავისუფლების სანაცვლოდ, ითხოვენ გამოსასყიდს. ასევე ფართოდ იყო გავრცელებული საზღვაო გატაცებები. მაგალითად, 26 მარტს ნიგერიელი მეკობრები განის სანაპიროდან გადასხდნენ ერთ-ერთ თევზმჭერ გემზე, გაიტაცეს 3 კორეელი მეზღვაური და წაიყვანეს ნიგერის დელტაში. გავრცელებული ინფორმაციით, მეკობრეებმა ტყვეები გაათავისუფლეს მაშ შემდეგ, რაც განურმა კომპანიამ მათი გამოსასყიდი გაიდახადა.[13]

[1] ACCORD – Nigeria Security Situation report, 30 January 2019, available at https://www.ecoi.net/en/countries/nigeria/featured-topics/security-situation/ [accessed 16 April 2019]

[2] International Crisis Group (ICG) –  report “Herders against Farmers: Nigeria’s Expanding Deadly Conflict”; available at

[accessed 16 April 2019]

[3] Human Rights Watch – World Report 2019 – Nigeria available at

[accessed 16 April 2019]

[4] ICG – “Nigeria: Growing Insecurity on Multiple Front”; available at

[accessed 17 April 2019]

[5] Amnesty International – Nigeria: Satellite imagery shows charred remains of Rann after Boko Haram attack; available at

[accessed 17 April 2019]

[6] Human Rights Watch – World Report 2019 – Nigeria available at

[accessed 16 April 2019

[7] Amnesty International – “HARVEST OF DEATH THREE YEARS OF BLOODY CLASHES BETWEEN FARMERS AND HERDERS IN NIGERIA” – available at

[accessed 17 April 2019]

[8] ACCORD – Nigeria Security Situation report, 30 January 2019, available at https://www.ecoi.net/en/countries/nigeria/featured-topics/security-situation/ [accessed 17 April 2019

[9] BBC – article “Nigerian pirates kidnap 12 crew from Swiss cargo ship”; publ. 23 September 2019; available at https://www.bbc.com/news/world-africa-45618679 [accessed 17 April 2019]

[10] UN Security Council – Report of the Secretary-General on the activities of the United Nations Office for West Africa and the Sahel (29 June 2018); available at

[accessed 17 April 2019]

[11]UN Security Council Report of the Secretary-General on the activities of the United Nations Office for West Africa and the Sahel (26 December 2017] available at

[accessed 17 April 2019]

[12] Freedom House – Freedom in the World 2019 – Nigeria; available at

[accessed 17 April 2019]

[13] USDOS – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Nigeria; available at

[accessed 17 April 2019]

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 აპრილი, 2019

აშშ-მა ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსი ტერორისტულ ორგანიზაციად გამოაცხადა – ოფიციალური კომენტარი სახელმწიფო მდივანმა მაიკ პომპეომ გააკეთა. გადაწყვეტილებას ქვეყნის პრეზიდენტიც გამოეხმაურა. ტრამპის თქმით, აშშ-ის მიერ გადადგმული ნაბიჯი იმი დასტურია, რომ ირანი არა მხოლოდ აფინანსებს ტერორისტებს, არამედ ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის დახმარებით, აქტიურად მონაწილეობს და ხელს უწყობს ტერორიზმს.[1]

საპასუხოდ, ირანის უმაღლესმა ეროვნულმა უშიშროების საბჭომ ტერორისტულ ორგანიზაციად აშშ-ის შეიარაღებული ძალები გამოაცხადა.[2]

ვითარება ავღანეთში – ავღანეთში მორიგი თავდასხმა მოხდა. თალიბანის მიერ ორგანიზებულ იერიშს ქვეყნის დასავლეთით 12 ადამიანი ემსხვერპლა; დაღუპულთა უმეტესობა ძალოვანი სტრუქტურების თანამშრომლები არიან. თავდასხმა მოხდა ქვეყნის აღმოსავლეთითაც. ტერორისტებმა იერიში ქალაქ ღაზნიზე მიიტანეს. თავდასხმას 10 ადამიანი ემსხვერპლა.[3]

აფეთქება მოხდა ბარგამის ბაზასთანაც. მანქანა ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობით იყო დანაღმული. ინციდენტის შედეგად სამი ამერიკელი სამხედრო და ერთი კონტრაქტორი დაიღუპა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა თალიბანმა აიღო.[4] რამდენიმე დღის შემდეგ, თალიბანმა ავღანეთში „გაზაფხულის თავდასხმების“ დაწყება დააანონსა. მიმართვა ხუთ ენაზე გავრცელდა. მიმართვაში ნათქვამია, რომ იერიშები იქამდე გაგრძელდება ვიდრე ქვეყანას უცხო სამხედროები არ დატოვებენ.[5]

პაკისტანში აფეთქებას მსხვერპლი მოჰყვა – ინციდენტი ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე ქალაქ ქვეტაში მოხდა. ასაფეთქებელი მოწყობილობა აგრარულ ბაზარში ბოსტნეულში იყო დამალული. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია. ინციდენტის შედეგად 18 ადამიანი დაიღუპა და 30-ზე მეტი დაშავდა. დაღუპულთა უმეტესობა შიიტური უმცირესობა ჰაზარების წარმომადგენლები იყვნენ.[6]

თურქეთში სამართალდამცველები დააკავეს – სამხედრო გადატრიალების მცდელობიდან 3 წლის შემდეგ, თურქეთში დაკავებები გრძელდება. ფეთჰულა გიულენთან კავშირის ბრალდებით ქვეყნის 31 პროვინციაში 75 სამართალდამცველი დააკავეს. 2016 წლიდან დღემდე დაკავებულთა რიცხვი 500 ათასს აჭარბებს, მათგან 30 ათასი ამ დრომდე ციხეშია.[7]

ლიბიაში კონფლიქტის შედეგად 100-ზე მეტი ადამიანია დაღუპული – მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის ინფორმაციით საომარი მოქმედებების შედეგად 121 ადამიანი დაიღუპა, 561 კი დაიჭრა. ორგანიზაცია გეგმავს კონფლიქტის ზონაში დამატებითი თანამშრომლები მიავლინოს. ლიბიის დედაქალაქ ტრიპოლთან სამთავრობო ძალებსა და მეამბოხეებს შორის საბრძოლო მოქმედებები რამდენიმე დღეა განახლდა. ამბოხებულთა მეთაურმა არმიის გენერალმა ხალიფა ფაფტარმა დედაქალაქის შტურმით აღების ბრძანება 5 აპრილს გასცა. 2011 წელს მუამარ კადაფის გადაყენების შემდეგ ქვეყანაში ორი მმართველობა ჩამოყალიბდა და ქვეყანა ორ ნაწილადაა გაყოფილი.[8]

სუდანის კრიზისი – 6-7 აპრილიდან სუდანის დედაქალაქ ხარტუმში მოსახლეობა ქვეყნის პრეზიდენტის გადადგომის მოთხოვნით ქუჩაში გავიდა. პოლიციელებმა დემონსტრანტები ცრემლსადენი გაზით დაშალეს. პრეზიდენტი ბაშირი კი გადადგომას არ აპირებს. პროტესტების ფონზე მთელი ქვეყნის მასშტაბით ელექტროენერგიის მიწოდება შეწყდა. აქციის მონაწილეები დანებებას არ აპირებენ.[9] საპროტესტო აქციებს საბოლოოდ მსხვერპლი მოჰყვა. 20-მდე ადამიანი დაიღუპა და ათობით დაშავდა.[10]

11 აპრილს ქვეყნის ჯარმა საგანგებო სხდომაზე თანამდებობიდან გადააყენა მინისტრთა კაბინეტი და პრეზიდენტი ომარ ალ-ბაშირი. ამავე დღეს, ქალაქ პორტ-სუდანსა და კასალამში მოქალაქეები სპეცსამსახურების შენობას დაესხნენ თავს. ეროვნული უსაფრთხოებისა და დაზვერვის სამსახურმა განაცხადა, რომ ქვეყანაში ყველა პოლიტპატიმარი გათავისუფლებულია. სამხედრო გადატრიალების შედეგად, 30-წლიანი მმართველობის შემდეგ, პრეზიდენტი ალ-ბაშირი დააკავეს.[11] მასთან ერთად მთავრობის ყოფილი წევრებიც დააკავეს. სამხედრო საბჭომ პირობა დადო, რომ დემონსტრანტებს ძალის გამოყენებით აღარ დასჯიან; ოპოზიციას კი პრემიერის დროულად არჩევისკენ მოუწოდეს.[12] ყოფილ პრეზიდენტს ჰააგის ტრიბუნალს არ გადასცემენ. ქვეყნის დროებითი მთავრობის განცხადებით, ყოფილი პრეზიდენტი სუდანის სასამართლოს წინაშე წარსდგება.[13]

სუდანის თავდაცვის მინისტრმა ავად მუჰამედ აფმედ იბნ აუფმა ქვეყანაში ორწლიანი გარდამავალი პერიოდი გამოაცხადა და აღნიშნა, რომ ამ პერიოდში ქვეყანის მმართველობას სამხედრო საბჭო იკისრებს.[14] ყოფილი პრეზიდენტის დაკავებას ასევე მოჰყვა ფართომასშტაბიანი აქციები, რის გამოც იბნ აუფმა თანამდებობა დატოვა და შემცვლელად გენერალი აბდელ ფატაჰ აბდელრაჰმან ბურჰანი დაასახელა. 12 აპრილს აქციის მონაწილეებმა განაცხადეს, რომ არ დაიშლებიან, საპასუხოდ კი სამხედროებმა განაცხადეს, რომ ქვეყანაში ქაოსს არ შეეგუებიან.[15] სუდანის სამხედრო საბჭოს მხარდაჭერა გამოუცხადეს არაბულმა ქვეყნებმა – საუდის არაბეთი და გაერთიანებული საამიროები სუდანში ჰუმანიტარულ ტვირთსაც გზავნიან.[16]

რომის პაპმა სამხრეთ სუდანელ მაღალჩინოსნებს სთხოვა, ქვეყანა სამოქალაქო ომის პერიოდში არ დააბრუნონ – სუდანის კრიზისის პარალელურად, რომის პაპმა ვატიკანის მიღებაზე სამხრეთ სუდანის პრეზიდენტ სალვა კიირსა და სხვა მაღალჩინოსნებს ფეხზე ამბორით სთხოვა მეამბოხეებთან ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმება არ დაარღვიონ. სუდანის სამხედრო კონფლიქტი (მეორე სამოქალაქო ომი) 1983-2005 წლებში, თავისი ჰუმანიტარული შედეგებით, მეოცე საუკუნის ერთერთი ყველაზე ტრაგიკული კონფლიქტი იყო.[17]

[1] CBS News; U.S. designated Iran’s Islamic Revolutionary Guard Corps as a terrorist organization; By Emily Tillett; Kathrin Watson; 8 April, 2019; available at: https://www.cbsnews.com/news/trump-designates-irans-islamic-revolutionary-guard-corps-as-a-terrorist-organization/?fbclid=IwAR1MZ_9_7CPCX0ZI2bsl7oFFn22b9Ung8kQ3X6RG3Yp2QB4cGQS-6FZFKYA

[2] Press Tv; Iran’s national security council puts U.S. forces on list of terror groups; 8 April, 2019; available at: https://twitter.com/BREAKING_PTV/status/1115281606057648133

[3] Manila Times; 12 more killed in Taliban assault in Afghanistan; 8 April ,2019; available at: https://www.manilatimes.net/12-more-killed-in-taliban-assault-in-afghanistan/536756/?fbclid=IwAR354FrWla3armU2alx60YvnUoB8deBwBoNa0NdE58soexKpWyqBpkhPT-o

[4] Al Jazeera; Three US troops, one contractor killed in Afghanistan explosion; 8 April, 2019; available at: https://www.aljazeera.com/news/2019/04/service-members-contractor-killed-afghanistan-190408190723125.html

[5] Euronews; Taliban announces annual spring offensive in Afghanistan; 12 April, 2019; available at: https://www.euronews.com/2019/04/12/taliban-announce-annual-spring-offensive-in-afghanistan

[6] Reuters; Pakistan market suicide bombing kills 18, half of them minority hazaras; By Gul Yousafzai; 12 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-pakistan-blast/pakistan-vegetable-market-bomb-kills-16-half-of-them-minority-hazaras-idUSKCN1RO0KA?il=0

[7] იმედის ახალი ამბები; თურქეთში 75 სამართალდამცველი დააკავეს; 12 აპრილი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/102598/turqetshi-75-samartaldamtsveli-daakaves

[8] იმედის ახალი ამბები; ლიბიაში კონფლიქტის შედეგად დაღუპულთა რიცხვი 121-მდე გაიზარდა; 14 აპრილი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/102717/libiashi-konpliqtis-shedegad-dagupulta-ritskhvi-121mde-gaizarda

[9] BBC; Sudan protest: Clashes among forces at Khartoum sit-in; 8 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47850278

[10] Reuters; Sudan opposition says around 20 killed since sit-in began; By Khalid Abdelaziz; 9 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-sudan-protests/sudan-opposition-says-around-20-killed-during-defense-ministry-sit-in-idUSKCN1RL0AI?il=0

[11] BBC; Omar al-Bashir: Sudan military coup topples ruler after protests; 11 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47891470

[12] BBC; Sudan crisis: Military council arrests former government members; 14 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47929137

[13] Reuters; Head of Sudan’s military council steps down, a day after Bashir toppled; By Khalid Abdelaziz; 12 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-sudan-politics/sudans-military-council-promises-civilian-government-after-bashir-toppled-idUSKCN1RO0S0?il=0

[14] BBC; Sudan coup; protesters defy curfew after military ousts Bashir; 12 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47903332

[15] BBC; Sudan coup leader Awad Ibn Auf steps down; 13 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47913338

[16] The Publics Radio; New suling Sudan military council promises civilian Cabinet; 15 April, 2019; available at: https://thepublicsradio.org/article/saudis-uae-express-support-for-sudan-military-council

[17] Reuters; Pope kisses feet of South Sudan leaders urging them to keep the peace; By Philip Pullella; 11 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-pope-southsudan/pope-kisses-feet-of-south-sudan-leaders-urging-them-to-keep-the-peace-idUSKCN1RN27G?il=0

ერაყი. ჯანდაცვის სისტემის ფუნქციონირება და ხელმისაწვდომობა. აპრილი, 2019

2017 წლის განმავლობაში ერაყის ჯანდაცვის სექტორი მნიშვნელოვნად დაზარალდა „ისლამური სახელწმიფოს“ იერიშების და სამთავრობო სუბიექტების საპასუხო ოპერაციების შედეგად. 2017 წლის განმავლობაში მინიმუმ 35 იერიში განხორციელდა სამედიცინო პერსონალსა და დაწესებულებებზე; „ისლამური სახელმწიფო“ იყო მთავარი დამნაშავე სუბიექტი.

ერაყის სამედიცინო პერსონალის 57% ვერბალური, ფიზიკური ან ტომთა შორის ძალადობის ობიექტი გამხდარა. ერაყში, სამედიცინო პერსონალის მიმართ საფრთხე ცდება უშუალოდ კონფლიქტთან დაკავშირებულ ძალადობას. ადგილი აქვს სამედიცინო პერსონალის მიმართ სიტყვიერ და ფიზიკურ ძალადობას, ასევე, გატაცებებს და ხანდახან მკვლელობებსაც კი. საკუთარი უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მიზნით, ბევრმა ქვეყანა დატოვა.[1]

2018 წლის 11 თებერვალს, ერაყის რეკონსტრუქციის კუვეიტის საერთაშორისო კონფერენციის შემდეგ, მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამ საერთაშორისო საზოგადოებას მოუწოდა, განაგრძონ ინვესტირება ერაყის განადგურებულ ჯანდაცვის სექტორში. 3 წლის განმავლობაში, კონფლიქტის შედეგად, ანბარში, ნინევაში, სალაჰადინსა და კირკუკში 14 ჰოსპიტალი და ჯანდაცვის 170-ზე მეტი დაწესებულება დაზიანდა ან განადგურდა. წყალი და ელექტროენერგია, როზეც ჯანდაცვის დაწესებულებების ფუნქციონირებაა დამოკიდებული, ასევე საჭიროებს სასწრაფო შეკეთებას.

„თითქმის 2.5 მილიონი ერაყელი კვლავ იძულებით გადაადგილებულია და საჭიროებს პირდაპირ ჯანდაცვას; თითქმის 3.5 მილიონი ერაყელი, რომელიც უკვე დაბრუნდა საკუთარ სახლებში, აღმოჩნდა რეალობის წინაშე, რომ ჯანდაცვის სისტემა თითქმის სრულად საჭიროებს აღდგენას. ქვეყნის მასშტაბით მილიონობით ერაყელი ცდილობს დანგრეული ცხოვრების აღდგენას და მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის სურვილია მხარი დაუჭიროს ხელისუფლებას, მიაწოდოს თავის ხალხს სათანადო და ღირსეული ჯანდაცვის სერვისები“, – განაცხადა მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის წარმომადგენელმა ერაყში ალტაფ მუსანმა.

მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია და პარტნიორები მხარს უჭერენ ერაყის მთავრობას გადაუდებელი ჯანდაცვის სერვისების მიწოდებაში, ჯანდაცვის სისტემის გაძლიერებასა და მოწყვლადი კატეგორიების ჯანდაცვის სერვისებით უზრუნველყოფის კუთხით. 2017 წლის განმავლობაში პარტნიორმა ორგანიზაციებმა და ჯანდაცვის დეპარტამენტებმა 6 მილიონზე მეტი სამედიცინო კონსულტაცია გაწიეს ქვეყნის მასშტაბით. აღნიშნული შესაძლებელი გახდა როგორც მინიმუმ 29 სტატიკური კლინიკისა და 64 მობილური კლინიკის დაფუძნებით. გადაუდებელი სამედიცინო დახმარების სერვისი გაეწია 24 ტასზე მეტ ადამიანს 5 საველე ჰოსპიტალში მოსულში, ჰავიჯასა და ალ-ქაიმში.[2]

2018 წლის 21 მაისს მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია წერდა, რომ ორგანიზაციის პრიორიტეტია პირველადი ჯანდაცვის სერვისების მიწოდება ნინევაში დაბრუნებული მოსახლეობისთვის. პროვინციაში ჯანდაცვის 2 დაწესებულება აშენდა – ერთი სოფელ შანდოკაში და მეორე ქალაქ ტალაფარში.

ორივე დაწესებულება მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციისა და ნინევის ჯანდაცვის დეპარტამენტის მიერ ერთობლივად აღიჭურვა პერსონალითა და შესაბამისი ტექნიკით. ორივე დაწესებულების მართვას ნინევის ჯანდაცვის დეპარტამენტი ახორციელებს. ტექნიკური მხარდაჭერის გარდა, მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია დაწესებულებებს აწვდის მედიკამენტებს და ეხმარება დაავადებების დიაგნოსტიკის კუთხით.

ჯანდაცვის ბევრი დაწესებულება, მათ შორის 6 მთავარი ჰოსპიტალი დასავლეთ მოსულში კვლავ დაზიანებული და დახურულია. აქედან გამომდინარე, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია მთავარ ამოცანად ჯანდაცვის სერვისების ხალხისთვის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფას ასახელებს.[3]

2018 წლის 13 ივნისს, მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამ ნინევის ჯანდაცვის დეპარტამენტთან ერთად ერაყი-სირიის საზღვართან სტატიკური პირველადი დახმარების სამედიცინო ცენტრი გახსნა; ასევე, ამოქმედდა რამდენიმე მობილური კლინიკა. ჯანდაცვის დაწესებულებები განთავსდა ქალაქ ბაიჯის შორეულ უბნებში, რომელიც ქალაქ მოსულიდან 120 კილომეტრის მოშორებითაა. დაწესებულებები მოემსახურება 20 ათასზე მეტ ადამიანს, რომლებიც გადაუდებელ მკურნალობას, ლაბორატორიულ კვლევებს, მედიკამენტებს და სხვა სახის სამედიცინო დახმარებას საჭიროებენ.[4]

2018 წლის 24 ივლისს მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია წერდა, რომ ჰავიჯას რაიონი, რომელიც კირკუკის დასავლეთით, 45 კილომეტრის მოშორებით მდებარეობს, საკვების, წყლის და მედიკამენტების მძიმე ნაკლებობას განიცდიდა. რაიონის სამედიცინო დაწესებულებებმა სერიოზული ზიანი განიცადა კონფლიქტის შედეგად და ამას ისიც დაემატა, რომ სამედიცინო პერსონალი იძულებული გახდა რაიონიდან იძულებით გადაადგილებულიყო. ალ ჰავიჯას მთავარი ჰოსპიტალი, რომელიც ერთადერთი დიდი სამედიცინო დაწესებულება იყო და 300 ათასამდე პირს ემსახურებოდა, სერიოზულად დაზიანდა 2017 წლის სექტემბერში პროვინციის გათავისუფლებამდე პერიოდში.

აღნიშნული საჭიროებების საპასუხოდ, ჯანდაცვის დეპარტამენტმა განაახლა გადაუდებელი მიმღები და მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამ დაწესებულებას მიაწოდა დიდი რაოდენობით მედიკამენტები, აღჭურვილობა და ავეჯი. ორგანიზაციის დახმარებით, ჰოსპიტალს გადაეცა ორი საოპერაციო აღჭურვილობა, რომელიც 200 ოპერაციის მხარდაჭერისთვის იყო საკმარისი და 5 ტრავმატოლოგიური აღჭურვილობა 500 დაზიანების მხარდასაჭერად; ასევე, 500 პაციენტისთვის საკმარისი მეორე კატეგორიის 5 ტრავმატოლოგიური აღჭურვილობა. ჰოსპიტალს ასევე გადაეცა სხვა სახის სამედიცინო ავეჯი.[5]

2018 წლის 25 ოქტომბერს მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამ გახსნა და აღჭურვა ჯანდაცვის ჯგუფი და ამბულატორიული ცხელი ხაზის ცენტრი ანბარის პროვინციის ანას რაიონში. ანას ჰოსპიტალს მიბმული გადაუდებელი დახმარების ჯგუფი 40 ათასზე მეტ მოსახლეს ანას და რავას რაიონებიდან და მეზობელი სოფლებიდან სთავაზობს როგორც გადაუდებელ, ასევე ამბულატორიულ და ლაბორატორიულ მომსახურებას. აღნიშნული ინიციატივით შეივსო ის ნაპრალი, რომელიც მოსახლეობის მეორეული სამედიცინო დახმარებით უზრუნველყოფის კუთხით არსებობდა – სამედიცინო მომსახურება უფრო ახლოს მივიდა მოსახლეობასთან და ამასთან, ცხელი ხაზი რეაგირებას ახდენს იმ პაციენტების საჭიროებაზე, რომლებიც სამედიცინო დაწესებულებაში გადაყვანას საჭიროებენ.[6]

2018 წლის 28 დეკემბერს მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია წერდა, რომ როგორც ორგანიზაციისთვის და მისი პარტნიორი დონორებისთვის, ასევე ნინევის, ანბარის, სალაჰადინის და კირკუკის ადგილობრივი ხელისუფლებისთვის, ჯანდაცვის სისტემის და სამედიცინო სერვისების გაუმჯობესება რჩებოდა უმთავრეს პრიორიტეტად. მოსულის ალ ატბას საველე ჰოსპიტალი, რომელიც მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამ ააშენა და 2016 წლის გათავისუფლების ოპერაციის დროს დაზარალებულებს კურნავდა, ამჟამად ახალი სიცოცხლით აგრძელებს ფუნქციონირებას. ჰოსპიტალს ახლა ალ ჯუმჰორის ჰოსპიტალი ქვია და დასავლეთ მოსულში მოსახლეობას სპეციალიზებულ სამედიცინო მომსახურებას სთავაზობს. კლინიკის შესაძლებლობები გაიზარდა და ახლა აქ შესაძლებელია ლაპარასკოპიული ოპერაციების ჩატარება, ასევე, ფართო სპექტრის სპეციალური კონსულტაციების გაწევა, მათ შორის ოფთალმოლოგიური, კარდიოვასკულარული და სხვა სერვისები.[7]

2019 წლის 3 მარტს, მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მხარდაჭერით, ერაყის ჯანდაცვის სამინისტრომ შეიმუშავა სამოქმედო გეგმა სისხლის უსაფრთხოების და სისხლის გადასხმის სერვისების გაუმჯობესების მიზნით, რაც იყო საპასუხო ნაბიჯი გადაუდებელი მიზნებისთვის სისხლის გაზრდილი საჭიროებების მიმართ. სამინისტროს მხარდაჭერის ფარგლებში, მასოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამ ერაყში რამდენიმე ტექნიკური დახმარების მისია განახორციელა. უკანასკნელი მათგანი იყო 2019 წლის იანვარში, რასაც თებერვალში სამუშაო შეხვედრა მოყვა. მისიის მიზანია სისხლის მარაგების კუთხით არსებული სიტუაციის ანალიზი, ძირითადი საჭიროებების იდენტიფიცირება და სისხლის გადასხმის პროგრამის რეფორმირება; ასევე მხარდაჭერა სპეციალური საოპერაციო პროცედურებისა და ტექნიკური სახელმძღვანელო პრინციპების შემუშავების პროცესში. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია, ასევე ახორციელებს რეგულარულ სადამკვირვებლო მისიებს სისხლის გადასხმის ეროვნულ ცენტრში და ხვდება სფეროში დასაქმებულ პერსონალს ბაღდადსა და სხვა პროვინციებში, მათ შორის ქურთისტანის რეგიონში, განიხილავს მათთან ერთად გამოწვევებს და ეხმარება მათ რეკომენდაციების იმპლემენტაციაში.[8]

2019 წლის 12 მარტს მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამ და კირკუკის ჯანდაცვის დეპარტამენტმა გახსნეს პედიატრიული განყოფილება და ამბულატორიული დეპარტამენტი კირკუკის პროვინციის ჰავიჯას მთავარ ჰოსპიტალში. ჰოსპიტალი სერიოზულად დაზარალდა 2014-2017 წლებში მიმდინარე კონფლიქტის შედეგად. მას შემდეგ ჰოსპიტალი სრულად განახლდა და ახლა უკვე იგი მომხმარებელს სთავაზობს ფართო პედიატრიულ ჯანდაცვის სერვისებს. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამ, დახმარების პროექტის ფარგლებში, სამედიცინო დაწესებულებას გადასცა სამედიცინო ტექნიკა, მათ შორის გადაუდებელი დახმარების და საოპერაციო აღჭურვილობა, 30 ტონა მედიკამენტები და სხვა სახის საჭირო ნივთები.[9]

[1] EASO; Iraq – Targeting of Individuals; March, 2019; available at:

[accessed 10 April 2019]

[2] WHO – World Health Organization: Investments in health can contribute to peace dividends, 11 February 2018

 (accessed on 10 April 2019)

[3] WHO – World Health Organization: WHO prioritizes the delivery of health care to communities in areas of return, 21 May 2018

 (accessed on 10 April 2019)

[4] WHO – World Health Organization: More primary health care reach returnees in remote areas of Ninewa, 13 June 2018

 (accessed on 10 April 2019)

[5] WHO – World Health Organization: WHO provides essential lifesaving medicines and kits to Hawija General Hospital, 24 July 2018

 (accessed on 10 April 2019)

[6] WHO – World Health Organization: Restoring specialized medical care for returnee communities in west Anbar districts, Iraq, 25 October 2018

 (accessed on 10 April 2019)

[7] WHO; Laparoscopic surgeries available in Mosul thanks to OFDA; 28 December, 2018; available at: http://www.emro.who.int/irq/iraq-news/laparoscopic-surgeries-available-in-mosul-thanks-to-ofda.html [accessed 10 April 2019]

[8] WHO – World Health Organization: WHO supports Ministry of Health of Iraq to improve blood safety and transfusion services, 3 March 2019

 (accessed on 10 April 2019)

[9] WHO – World Health Organization: Paediatric unit and outpatient departent open for patients in Hawija General Hospital, 12 March 2019

 (accessed on 10 April 2019)

ავღანეთი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება პარვანის პროვინციაში. აპრილი, 2019

ამბოხებულთა ჯგუფები პარვანის პროვინციაში – თალიბანის მებრძოლები აქტიურები არიან პარვანის პროვინციის გარე რაიონებში. 2017 წლის ნოემბერში სეიაგერდ/გორბანდისა და შინვარის რაიონები უსაფრთხოების კუთხით ყველაზე მოწყვლად ტერიტორიებად ითვლებოდა. 2018 წლის იანვრის კვლევის მიხედვით, თალიბანს ჰქონდა „საშუალო“ აქტივობა და წარმომადგენლობა (რაიონებზე იერიშები ხორციელდება მინიმუმ სამჯერ თვეში) გორბანდის რაიონში. „დაბალი“ აქტივობა და წარმომადგენლობა (რაიონებზე იერიშები ხორციელდება მინიმუმ ერთხელ სამ თვეში) ჰქონდა თალიბანს შინვარში, სალანგში, ჯაბალუსარაიში, ბაგრამსა და კოჰ-ე საფში. „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ დაკავშირებული ინციდენტები (შეტაკებები ქაბულთან საზღვარზე) დაფიქსირდა სხვადასხვა წყაროს მიერ 2017 წლის იანვრიდან 2018 წლის იანვრამდე პერიოდში.

სამთავრობო ძალები და სამხედრო ოპერაციები პარვანში – 2017 წლის სექტემბრის პირველ რიცხვებში ავღანეთის ეროვნულმა უსაფრთხოების ძალებმა დაიწყო სახმელეთო ოპერაციები მეამბოხეთა წინააღმდეგ ჯაბალუსარაის რაიონში; ოპერაციას, გავრცელებული ინფორმაციით, მიმდინარეობდა დრონების მხარდაჭერით. ოპერაციები ასევე ჩატარდა პროვინციის სხვა რაიონებშიც, რომლის დროსაც მოხდა იარაღის კონფისკაცია და თალიბანის მებრძოლების ლიკვიდაცია. წყაროების ცნობით, პერიოდულად საჰაერო იერიშებიც ხორციელდებოდა. ადგილი ჰქონდა შეტაკებებს უსაფრთხოების ძალებსა და თალიბანის მებრძოლებს შორის.

უსაფრთხოების კუთხით არსებული ტენდენციები და გავლენა მშვიდობიან მოსახლეობაზე – პარვანის პროვინციის „დაუმორჩილებელ“ და რთულად კონტროლირებად რაიონებში ადგილი ჰქონდა გზებზე ნაღმების ამოქმედებას, თვითმკვლელი მოიერიშეების შეტევებს, მიზნობრივ მკვლელობებს და სხვა შეტევებს, რაც საპასუხოდ ავღანეთის ეროვნული უსაფრთხოების ძალების ოპერაციებს იწვევდა. პროვინციის სხვადასხვა ნაწილში, ხანდახან, თალიბანის მებრძოლები იერიშებს ახორციელებდნენ უსაფრთხოების ძალებზე.

გაეროს ავღანეთის მხარდაჭერის მისიის ინფორმაციით, პარვანის პროვინციაში 2017 წელს 77 სამოქალაქო პირი დაზარალდა: მათგან 20 მოკლეს და 57 დაშავდა, ძირითადად მიწის ნაღმებისა და ფეთქებადი ნარჩენების გამო; ასევე, მიზნობრივი და განზრახ მკვლელობების და სახმელეთო ოპერაციების შედეგად. 2017 წლის მაჩვენებელი, 2016 წლის მონაცემებთან შედარებით, 31%-ით ნაკლები იყო.

გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისის მონაცემებით, კონფლიქტის სიმძიმის მიხედვით (სიმძიმის ხარისხის დადგენისას გამოიყენება სამი კომპონენტის ერთობლიობა – უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტები, მსხვერპლი და კონფლიქტის შედეგად იძულებითი გადაადგილება), სეიაგერდ/გორბანდის რაიონი მეორე უმაღლეს კატეგორიაში მოხვდა, შინვარი და ბაგრამი კი საშუალო კატეგორიაში. სხვა დანარჩენი რაიონები ბოლო ორ კატეგორიაში გადანაწილდნენ.

2017 წლის იანვრიდან 2018 წლის აპრილამდე პერიოდში, პარვანის პროვინციაში, მედია საშუალებებმა მეამბოხეებთან დაკავშირებული 54 ინციდენტი დააფიქსირეს.

2017 წლის სექტემბერში, აშშ-ის დრონებმა პარვანის პროვინციაში ლიფლეტები ჩამოყარეს, რომლის შინაარსი ისლამის შეურაცხყოფად იქნა აღქმული. ამის შემდეგ თალიბანმა პასუხისმგებლობა აიღო ბაგრამის სიახლოვეს თვითმკვლელი ტერორისტის მიერ განხორციელებულ შეტევაზე, რომლის დროსაც 6-მდე სამოქალაქო პირი დაშავდა. თალიბანის განცხადებით, იერიში იყო პასუხი ისლამის შეურაცხყოფისთვის. ერთი კვირის შემდეგ, დანაღმული ავტომობილი აფეთქდა, რომლის სამიზნესაც საერთაშორისო სამხედრო კოლონა წარმოადგენდა; ინციდენტის შედეგად დაშავდა 6 საერთაშორისო სამხედრო და 3 სამოქალაქო პირი.

2017 წლის სექტემბრის ბოლოს თალიბანმა დაიწყო კოორდინირებული იერიშები უსაფრთხოების პოსტებზე სეიაგერდ/გორბანდის რაიონში და რამდენიმე მათგანი გაანადგურა. ტერიტორიისთვის შემდგომი ბრძოლა რამდენიმე დღეს გაგრძელდა და ათასობით ადამიანის იძულებითი გადაადგილება გამოიწვია. წყაროების ინფორმაციით, თალიბანის მიერ განხორციელებული დაბომბვის შედეგად 7 სამოქალაქო პირი, მათ შორის ორი გოგონა დაიღუპა და კიდევ 7 პირი დაშავდა. მედია საშუალებების ინფორმაციით, თალიბანის მებრძოლებმა, ასევე, აწამეს ხალხი და გაძარცვეს მათი სახლები.

2017 წლის ნოემბერში, პროვინციის დედაქალაქ ჩაჰრიკარში, დანაღმული მანქანების აფეთქების შედეგად 8 სამოქალაქო პირი დაიღუპა და 250მდე დაშავდა. აფეთქება მაშინ მოხდა, როდესაც დანაღმულ მანქანას სამგზავრო ავტობუსმა ჩაუარა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია. ზოგიერთი მედია საშუალებების ცნობით, აღნიშნული ინციდენტისას 15 ადამიანი დაიღუპა და 30 დაშავდა.

2017 წლის ნოემბერში მიზნობრივი იერიშების ობიექტები სახელისუფლებო თანამდებობის პირები ხდებოდნენ; გზაზე ამოქმედებულმა ბომბმა პარვანის განათლების დეპარტამენტის თავმჯდომარის მოადგილე შეიწირა; ინციდენტისას თავად დეპარტამენტის დირექტორი დაშავდა. 2018 წლის თებერვალში უსაფრთხოების ეროვნული სამსახურის 5 თანამშრომელი საკუთარ მანქანაში ჩაცხრილეს; ინციდენტი ბაგრამში მოხდა.

პარვანის პროვინცია ერთერთია ოპიუმისგან თავისუფალ პროვინციებს შორის.[1]

გაეროს გენერალური მდივნის ავღანეთში არსებული ვითარების თაობაზე 2019 წლის 28 თებერვლის ანგარიშში პარვანის პროვინციის შესახებ წერია, რომ 2018 წლის ნოემბრის ბოლოს პარვანის პროვინციის ჯაბალუსარაის რაიონში, ადგილობრივმა მოსახლეობამ დემონსტრაციებით გააპროტესტა სამთავრობო ძალების მიერ განხორციელებული ოპერაციების შედეგად სამოქალაქო პირების დაღუპვა.[2]

გაეროს ავღანეთის მხარდაჭერის მისიის 2019 წლის თებერვლის ანგარიშში მოცემულია ინფორმაცია ქვეყნის 34-ვე პროვინციაში სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლის შესახებ. 2018 წლის განმავლობაში, პარვანის პროვინციაში 41 სამოქალაქო პირი დაზარალდა (20 დაიღუპა და 21 დაშავდა). ამ მაჩვენებლით, დანარჩენ პროვინციებს შორის, პარვანი 30-ეა. უფრო ნაკლები მსხვერპლი სამოქალაქო პირებს შორის დაფიქსირდა დაიკუნდში, ნურისტანში, ბამიანსა და პანჯშირში. 2018 წლის მონაცემები 47%-ით უფრო ნაკლებია, ვიდრე წინა წლის მაჩვენებელი.[3]

გადაადგილება – გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისის ინფორმაციით, 2017 წლის იანვრიდან 2018 წლის აპრილამდე პერიოდში, პარვანში 6,632 იძულებით გადაადგილებული პირი იყო, მათგან 6,531 სეიაგერდ/გორბანდის და 101 შინვარის რაიონებიდან. 2017 წლის სექტემბერში მომხდარი მძიმე შეიარაღებული შეტაკებების დროს, დაახლოებით 1,750 პირი შინვარისა და სეიაგერდ/გორბანდის რაიონიდან, რაიონის შიგნითვე მდებარე სოფლებში გადაადგილდა. 2018 წლის მარტში, ჩაჰრიკარში, ჯაბალუსარაისა და ბაგრამში 350 ოჯახი გადაადგილდა სხვა არა-უსაფრთხო 5 პროვინციიდან და ასევე სამანგანის რაიონიდან და გორბანდის ხეობიდან.[4]

[1] EASO; Country of Origin Information Report; Afghanistan, Security Situation – Update; May, 2018; available at:

[accessed 7 April 2019]

[2] UN; Report of the Secretary-General; The situation in Afghanistan and its implications for international peace and security; 28 February, 2019; available at:

[accessed 7 April 2019]

[3][3] UNAMA; Afghanistan, Protection of Civilians in Armed Conflict; Annual Report 2018; February, 2019; available at:

[accessed 7 April 2019]

[4] EASO; Country of Origin Information Report; Afghanistan, Security Situation – Update; May, 2018; available at:

[accessed 7 April 2019]

ერაყი. სუნიტების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. აპრილი, 2019

ერაყში სხვადასხვა რელიგიური, ეთნიკური, კულტურული და ლინგვისტური საზოგადოებაა თავმოყრილი. 2017 წლის ანგარიშში აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ვარაუდობს, რომ ერაყის მოსახლეობის 97% მუსლიმია; შიიტი მუსლიმები (ძირითადად არაბები, თუმცა მათ შორის თურქმენები, ფეილი ქურთები და სხვებიც არიან) 55-60%-ია. სუნიტების რაოდენობა 40%-მდეა; მათგანი სუნიტი ქურთების წილი 15%-ია, არაბები 24% და თურქმენები – 1%. შიიტები ძირითადად განსახლებულნი არიან ერაყის სამხრეთ და აღმოსავლეთ პროვინციებში, ასევე, უმრავლესობაში არიან ბაღდადში და საზოგადოებების დონეზე წარმოდგენილნი არიან ქვეყნის უმეტეს ტერიტორიაზე. სუნიტები უმრავლესობაში არიან დასავლეთ, ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ნაწილში.[1]

დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ მიერ დაკავებული ტერიტორიების უმეტესობა ძირითადად სუნიტური რაიონები იყო. აქედან გამომდინარე, სახელმწიფოს ძალისხმევა მიმართული იყო იქითკენ, რომ მომხდარიყო სუნიტური მოსახლეობის, ძირითადად ტომების მობილიზება დაჯგუფებასთან საბრძოლველად. აღნიშნული მიმართულებით ყველაზე დიდი რეკრუტირება მოხდა აშშ-ის მიერ დაფინანსებულ ტომთა სამობილიზაციო ძალებში. 2015 წლის დეკემბერში პრემიერმა აბადიმ 40 ათასი სუნიტი მებრძოლის სახალხო მობილიზაციის ძალებში ინტეგრირება მოახდინა. მათი უმრავლესობა განლაგებული იყო ანბარსა და ნინევაში; სხვა ნაწილი კი სალაჰადინსა და სხვა გამოთავისუფლებულ ზონებში.

სხვადასხვა ექსპერტი აღნიშნავს დემოგრაფიული ჰომოგენიზმის ზრდას სადავო ტერიტორიებზე მცხოვრებ ადგილობრივ მოსახლეობაში. ეს ტენდენცია შეინიშნება, მათ შორის, სუნიტი არაბების დაბრუნების დაბალ მაჩვენებელში, რომლებიც უფრთხიან თვითნებურ დაკავებებს და გამოძალვას.

2014-2017 წლებში დაფიქსირდა 74 შემთხვევა, როდესაც ძირითადად ერაყის უსაფრთხოების ძალები, ქურთული ძალები და სახალხო მობილიზაციის ძალები სჩადიოდნენ იძულებით გაუჩინარებებს. 2017 წლის განმავლობაში თითქმის ყველა შემთხვევაში ძალადობის ობიექტი სუნიტი არაბი მამაკაცები იყვნენ, რის საფუძველსაც წარმოადგენდა შეტაკებები „ისლამურ სახელმწიფოსთან“, რაც იწვევდა დაკავებებს, დაპატიმრებებს და გაუჩინარებებს.

„Human Rights Watch“-ის მოსაზრებით, ერაყში სუნიტი არაბების მიმართ არის ზოგადად გავრცელებული შეხედულება, რომ ისინი კვლავ რისკის მატარებლები არიან. მაგალითად, ბაღდადიდან სალაჰადინში, ანბარში, დიალასა და კირკუკში მგზავრობისას, საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე, სუნიტი არაბები დიდი რისკის წინაშე დგანან. ანბარში არის რამდენიმე საკონტროლო- გამშვები პუნქტი, რომელიც განსაკუთრებული საფრთხის შემცველია. სუნიტი არაბები უფრო დიდ პრობლემებს აწყდებიან იმ საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე, რომლებიც მცირე დასახლებებში ან ანბარსა და ჰავიჯაში მდებარეობს, ვიდრე ბაღდადში, სადაც პირი შეიძლება ნაკლებად ამოცნობადი იყოს. რისკის ხარისხი იმაზეცაა დამოკიდებული თუ რომელი ძალა აკონტროლებს ტერიტორიას.

ანბარი

ანბარის პროვინცია ძირითადად სუნიტებით დასახლებული რეგიონია. ანბარის სოციალურ-პოლიტიკური სტრუქტურა ტრადიციულად ეფუძნება ტომებს და ადგილობრივ იერარქიას, სადაც ტომთა ლიდერები და სუნიტი სასულიერო პირები დიდი ავტორიტეტით სარგებლობენ ადგილობრივი საკითხების გადაწყვეტაში. 2015 წელს ანბარის პროვინციაში სუნიტურმა ტომებმა ჩამოაყალიბეს პირველი სუნიტური შეიარაღებული დაჯგუფება (ძირითადად მოხალისეობრივ პრინციპებზე), რომლის მიზანს „ისლამური სახელმწიფოს“ საკუთარი ტერიტორიებიდან განდევნა წარმოადგენდა. სუნიტური ტომების დაჯგუფებებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ ბრძოლაში. მიუხედავად ამისა, მათ არ მიუღიათ ისეთი ოფიციალური სტატუსი და პრივილეგიები, როგორც ეს შიიტურმა სახალხო მობილიზაციის ძალებმა მიიღეს.

პროვინციაში სხვადასხვა სუბიექტია პასუხისმგებელი უსაფრთხოებაზე. მათ შორისაა არმია, პოლიცია, სუნიტური ტომთა დაჯგუფებები და სახალხო მობილიზაციის ძალები. 2017 წლის ოქტომბერში „Human Rights Watch“-მა აღწერა ერთი შემთხვევა, როდესაც ანბარის საოპერაციო სარდლობის მონაწილეობით ადგილი ჰქონდა 8 სუნიტი მამაკაცის გაუჩინარებას საკონტროლო-გამშვები პუნქტიდან; ისინი „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ ბრძოლის გამო გადაადგილდებოდნენ.2018 წლის ნოემბერში ანბარში შეიარაღებულმა პირმა იერიში მიიტანა სუნიტური ტომის დაჯგუფების ოფიცრის სახლზე კარმას რაიონთან ახლოს, ჩრდილო-დასავლეთ ფალუჯაში. ინციდენტის დროს 9 ადამიანი დაიღუპა.

ბაღდადი

ბაღდადის პროვინცია და ქალაქი ბაღდადი შერეული (ძირითადად, სუნიტური და შიიტური მოსახლეობით დასახლებული) რეგიონია, სადაც ასევე ცხოვრობენ ქრისტიანები. მიუხედავად უბნების უმეტესობის შერეული კომპოზიციისა, 2000-იანების კონფესიურმა ძალადობამ გამოიწვია ქალაქ ბაღდადის უფრო დიდი სეგრეგაცია და შიიტების დომინანტობა. 2014 წლის განმავლობაში ადგილი ჰქონდა სუნიტების კონფესიური ნიშნით მკვლელობებს და ამაში უმეტესად შიიტურ დაჯგუფებებს ადანაშაულებენ. თუმცა, ისეთი მასშტაბის კონფესიური ძალადობა, როგორსაც ადგილი ჰქონდა 2006-2007 წლებში, აღარ განმეორებულა არც 2014 წელს და არც შემდგომში. მიუხედავად ამისა, წყაროები 2014-2015 წლებში აღნიშნავდნენ სახალხო მობილიზაციის ძალების ჩართულობას მშვიდობიანი მოსახლეობისა და სუნიტების მკვლელობებში, რომლებიც „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ ბრძოლის კონტექსტით ხდებოდა, მათ შორის ბაღდადის ე.წ. ქამრის ზონაში.

დაჯგუფებებს ბაღდადში სუნიტები და სხვა უმცირესობები ხშირად ადანაშაულებენ ისეთი სახის ძალადობაში, როგორიცაა სიკვდილით მუქარები, გატაცებები, მიზნობრივი მკვლელობები, ქონების კანონიერი მესაკუთრეებისგან მითვისება და სხვა. აღსანიშნავია, რომ ასეთი ქმედებების სამიზნეები, მათივე თქმით, შიიტებიც არიან. სუნიტებს და ქრისტიანებს განსაკურებით ეშინიათ, რომ შიიტური დაჯგუფებების მხრიდან გამოძალვის, გატაცების ან ქონების ჩამორთმევის მსხვერპლნი გახდებიან; მათ კი ამის საწინააღმდეგოდ მოქმედების შესაძლებლობა არ აქვთ. ასაფეთქებელი ნივთიერებები ბაღდადში გამოიყენება როგორც კრიმინალური, ასევე პოლიტიკური მიზნებით და კონკრეტულ დანაშაულებრივ ქმედებებზე პასუხისმგებელი სუბიექტების გამოვლენა სირთულეებთანაა დაკავშირებული. სახალხო მობილიზაციის ძალები მჭიდროდაა დაკავშირებული ბანდებთან და მათ შორის განსხვავების პოვნა, ხშირად, შეუძლებელია.

დიალა

დიალას მოსახლეობა დაახლოებით 1.5 მილიონზე ოდნავ მეტია. არაბები, ქურთები და თურქმენები მოსახლეობის უმრავლესობას წარმოადგენენ. თითოეული ეთნოსი მოიცავს როგორც სუნიტებს, ასევე შიიტებს. 2018 წლის განმავლობაში დიალაში 31 მიზნობრივ მკვლელობას ჰქონდა ადგილი; მსხვერპლები იყვნენ ადგილობრივი სოფლის ლიდერები (მუხთარები), ტომების ლიდერები და სუნიტური სახალხო მობილიზაციის ძალების მეთაურები. წყაროები აღნიშნავენ, რომ „ისლამური სახელმწიფოს“ მხრიდან იერიშების შემცირება, რომელიც დიალას პროვინციაში აღინიშნება, შეიძლება დაკავშირებული იყოს იმ ფაქტთან, რომ სახლში დაბრუნების ნებართვის სანაცვლოდ, სუნიტური ტომები თანამშრომლობენ შიიტური დაჯგუფებებთან და ერაყის სამხედრო ძალებთან „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ. „Human Rights Watch“-ის მკვლევარი აღნიშნავს, რომ დიალას რიგ სუნიტურ ზონებში შიიტური დაჯგუფებები დაბრუნებას უკრძალავენ იმ პირებს, ვისაც „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირში მოიაზრებენ.

კირკუკი

კირკუკის მოსახლეობა ეთნიკურად და რელიგიურად მრავალფეროვანია. პროვინციაში ცხოვრობენ არაბები, ქურთები, თურქმენები (შიიტი და სუნიტი), ქრისტიანები, იეზიდები, შაბაქები, ჩადო-ასირიელები და სხვა. სადამ ჰუსეინის რეჟიმის ძირითად საყრდენს ჰავიჯას სუნიტური ტომები წარმოადგენდნენ, რომლებიც დიდწილად იყვნენ დაკავშირებულნი ბაასის პარტიასთან და ისინი დიდი პრივილეგიებით სარგებლობდნენ. სუნიტური დაუმორჩილებლობა აღნიშნულ რაიონში იყო „ისლამური სახელმწიფოს“ წინამორბედი.

ჰავიჯაში სუნიტი არაბების შეიარაღებული დაჯგუფებები, რომლებიც დაკავშირებულნი არიან სახალხო მობილიზაციის ძალებთან და ბადრის ორგანიზაციასთან, აკონტროლებენ რაიონს. ქურთული ძალების წინააღმდეგ განხორციელებულმა შეტევითმა ოპერაციებმა დიდად შეცვალა ძალაუფლების დინამიკა პროვინციაში. არაბებმა და თურქმენებმა უფრო გავლენიანი პოზიციები დაისაკუთრეს, ვიდრე ქურთებმა. რეგიონი უფრო მეტად დაყოფილი და ეთნიკურად ჰომოგენისტური გახდა სუნიტი თურქმენების სასარგებლოდ. 2014 წელს „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ ბრძოლის შედეგად სუნიტი არაბების სოფლები განადგურდა და სუნიტი არაბები არ ჩქარობენ დაბრუნებას, რადგან ეშინიათ თვითნებური დაკავების და გამოძალვის. წყაროები აღნიშნავენ, რომ კირკუკში ფედერალური პოლიცია, რომელიც ადგილობრივების მტკიცებით, ძირითადად, ბაღდადელი, სამხრეთ სალაჰადინელი და სამხრეთ ერაყელი შიიტებისგან შედგება, ვერ სარგებლობს ნდობით ადგილობრივ სუნიტ მოსახლეობას შორის. საპირისპირო ვითარებაა ანტო-ტერორისტული ძალების შემთხვევაში, რომელთაც უფრო პროფესიონალებად მიიჩნევენ.

2018 წლის სექტემბერში, მას შემდეგ, რაც გახშირდა „ისლამური სახელმწიფოს“ მხრიდან მუქარები და ერთერთმა იერიშმა ორი საცხოვრებელი სახლი გაანადგურა, რაქა ატაპასთან მდებარე ძირითადად სუნიტებით დასახლებული სოფლის ევაკუაცია განხორციელდა.

ნინევა

ნინევა ეთნიკურად ყველაზე მრავალფეროვანი პროვინციაა ერაყში. სუნიტი არაბები უმრავლესობას შეადგენენ, თუმცა აქ მაცხოვრებელი სხვა ჯგუფები ასევე ფლობენ ძალაუფლებას და გავლენებს. ქურთები დომინანტურ პოზიციაში არიან აკრესა და შეიხანში. ტალაფარში მთავარ ძალას თურქმენები (როგორ სუნიტები, ასევე შიიტები) წარმოადგენენ. სინჯარში იეზიდები არიან უმრავლესობაში. ნინევა სუნიტური არაბული ნაციონალიზმის ცენტრად მიიჩნევა და ერთ დროს ერაყის ალ-ქაიდას გრავიტაციის ცენტრს წარმოადგენდა.

„ისლამურ სახელმწიფოსთან“ ომამდე, ერაყის არმიას რთული ურთიერთობა ჰქონდა სუნიტ არაბ მოსახლეობასთან ნინევაში. აშშ-ის მიერ ოკუპაციის შემდეგ, რეკრუტირება ძირითადად ქურთულ თემში ხდებოდა, რადგან სუნიტი არაბები უარს ამბობდნენ ერაყის არმიაში სამსახურზე. „ისლამური სახელმწიფოსგან“ გათავისუფლების შემდეგ, ერაყის არმიის იმიჯი ნინევაში მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა. ეს იმ ფაქტშიც ჩანს, რომ სუნიტი მოსახლეობა შიიტურ დაჯგუფებებში გაწევრიანებაზე მეტად ერაყის არმიაში რეკრუტირება ურჩევნია.

ადგილობრივი ჯგუფები ნინევაში მოიცავს ნინევას გვარდიას, რომელიც ძირითადად სუნიტური ჯგუფია და მას ყოფილი გუბერნატორი ატილ ნუჯაიფი მეთაურობს. ერთერთი არა ადგილობრივი ჯგუფი ბადრის ორგანიზაციაა. მათი მხრიდან სუნიტი მოსახლეობის რეკრუტირების მცდელობა დიდწილად არაეფექტურად შეფასდა. ბაბილონის ბრიგადა ფრონტის წინა ხაზზე აქტიურად იბრძოდა. ისინი აკონტროლებენ ტერიტორიებს და სუნიტების მიმართ მკაცრი დამოკიდებულებით გამოირჩევიან. ტომთა მობილიზაციის ძალები ადგილობრივი რეკრუტებისგან შედგება; ძირითადად, სუნიტური ჯგუფებისგან შამარისა და ჯაბურის ტომიდან. ცალკე აღებული ტომთა მობილიზაციის ჯგუფები 100-300 მებრძოლისგან შედგება, რადგან ბაღდადი არ უშვებს დიდი დაჯგუფების ფორმირების საშუალებას, რადგან არ სურს ფართო სუნიტური ტომის შემქნა, რომელიც შემდეგ ტერიტორიების კონტროლში შეეცილება.

ჯაზირას ბრიგადა ასევე აქტიურია ნინევაში. ესეც სუნიტური ტომების დანაყოფია, ძირითადად რაბიასა და ზუმარიდან. ჯაზირას ბრიგადა პირველი სუნიტური ჯგუფია, რომელიც ქურთისტანის რეგიონულ მთავრობასთან ერთად მუშაობდა. ისინი ატარებდნენ ქურთულ დროშას და ზერევანის სამხრეებს. ისინი ჯიბურის, ჯუჰაიშ მუამარას, შარაბისა და შამარის ტომიდან არიან რეკრუტირებულნი. ბრიგადა დაახლოებით 2000 მებრძოლისგან შედგება და ანგარიშვალდებულია ზერევანის მიმართ.

სალაჰადინი

სალაჰადინის მოსახლეობა დაახლოებით 1.5 მილიონია. ქალაქი ტიკრიტი, რომელიც სადამ ჰუსეინის მშობლიური ქალაქია, პროვინციის დედაქალაქია. ტიკრიტში 200 ათასზე მეტი ადამიანი ცხოვრობს და ის ყოველთვის ითვლებოდა სუნიტი არაბების ძალაუფლების ცენტრად. სალაჰადინი უმეტესად სუნიტებით დომინირებული პროვინციაა, თუმცა აქ ასევე შიიტი არაბი უმცირესობა და თურქმენული და ქურთული უმცირესობები სახლობენ.

სალაჰადინი იყო პირველი პროვინცია, რომელიც 2015 წელს ერაყის ძალებმა „ისლამური სახელმწიფოსგან“ გაათავისუფლეს. სალაჰადინი ასევე პირველი იყო, სადაც ფართომასშტაბიანი დაბრუნება მოხდა – თითქმის ყველა დაბრუნებული სუნიტი არაბი იყო.

სალაჰადინში სახალხო მობილიზაციის ძალები ოპერაციებს ატარებენ სუნიტურ ტომთა დაჯგუფებებთან ერთად. საკონტროლო-გამშვები პუნქტების უმეტესობა სახალხო მობილიზაციის ძალების მიერ კონტროლდება და ისევე როგორც ფედერალური პოლიცია და ანტი-ტერორისტული ძალები, მათი უმრავლესობა ერთმანეთთან არ ურთიერთობს.

სალაჰადინში, ნინევისგან განსხვავებით, სახალხო მობილიზაციის ძალებში მცირე რაოდენობის სუნიტური ტომის რეკრუტირება ხდება. ამის მიზეზი ისაა, რომ სუნიტური თემების ლიდერები არ ენდობიან შიიტურ სახალხო მობილიზაციის ძალებს. სუნიტური ტომების დაჯგუფებები ხშირად პირდაპირ დიდ შიიტურ სახალხო მობილიზაციის ძალებში ერთიანდებიან, როგორიცაა მაგალითად ბადრის ორგანიზაცია. სხვა სუნიტური დაჯგუფებები ცდილობენ საკუთარი კონტაქტები მოიძიონ ბაღდადში და დამოუკიდებელ ძალებად დარეგისტრირდნენ. რიგ ადგილას სუნიტურ დაჯგუფებებს საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებს აბარებენ, რიგ შემთხვევებში კი საბრძოლველად უშვებენ.

სალაჰადინში, ასევე, ადგილი ჰქონდა რეგულარულ იერიშებს სუნიტურ ტომთა დაჯგუფებებზე „ისლამური სახელმწიფოს“ მხრიდან. 2018 წლის მაისში შეიარაღებულმა მებრძოლებმა მოკლეს ერთი ოჯახის 12 წევრი და დაბომბეს სამი სუნიტი მებრძოლის დაკრძალვის ცერემონიალი, რა დროსაც კიდევ 10 ადამიანი იმსხვერპლეს. ივნისში გავრცელდა ვიდეო, სადაც ასახულნი იყვნენ გატაცებულები, მათ შორის უსაფრთხოების ძალების წევრები. გამტაცებლები სუნიტი არაბი ქალი პატიმრების გათავისუფლებას ითხოვდნენ. 2018 წლის დეკემბრის შეფასებით, აღნიშნული იერიშები შემცირდა წინა წელთან შედარებით (84 ინციდენტი თვიურად 2017 წელს და 14 ინციდენტი – 2018 წელს). აღნიშნულის მიზეზი, სავარაუდოდ, არის ის წნეხი, რომელსაც „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლები შიიტური და სუნიტური სახალხო მობილიზაციის ძალების თანამშრომლობის შედეგად განიცდიან. 2018 წელს სალაჰადინში დაბრუნება ნებადართული იყო, თუმცა სუნიტებს მკაცრი შემოწმების გავლა უხდებოდათ.

ტუზ ხურმატოს რაიონი სუნიტ ქურთებს, შიიტ თურქმენებსა და სუნიტ არაბებს შორისაა დანაწილებული და ხანგრძლივი კონფესიათაშორისი ძალადობის სცენას წარმოადგენს. აღნიშნულმა რაიონმა უფრო დიდი ძალადობა გადაიტანა, ვიდრე რომელიმე სხვა სადავო რაიონმა.

ერაყის ქურთისტანის რეგიონი

ერაყის ქურთისტანის რეგიონის მოსახლეობა 5 მილიონზე მეტს შეადგენს. აქ უმრავლესობა სუნიტი ქურთები არიან. მათ გარდა რეგიონში სახლობენ სუნიტი არაბები, ქრისტიანები, ჩერქეზები, ფეილი ქურთები, შაბაკები, შიიტი და სუნიტი თურქმენები, იარსანები (მათ შორის კაკაები) და იეზიდები.

ერაყის ქურთისტანი ავტონომიური რეგიონია, რომელიც სამი პროვინციისგან – ერბილი, სულეიმანია და დოჰუკი – შედგება. ადმინისტრაციული ცენტრი ერბილში მდებარეობს, თუმცა ძალაუფლება რეალურად ორ მთავარ პარტიას შორისაა გადანაწილებული. KDP აკონტროლებს დოჰუკსა და ერბილს და PUK აკონტროლებს სულეიმანიას. 2014 წელს დაწყებული კონფლიქტი „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ ერაყის ქურთისტანს არ შეხებია და რეგიონში ყოველთვის იყო სტაბილური სიტუაცია უსაფრთხოების კუთხით. ქურთისტანის რეგიონში ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი იყო სამოქალაქო პირებს შორის სიკვდილიანობის ინტენსივობის კუთხით. აღნიშნულმა მაჩვენებელმა მოიმატა 2018 წლის განმავლობაში და შეადგინა დოჰუკში 3.12 (1.89 2017 წელს), ერბილში 1.3 (0.8 2017 წელს) და 2.28 სულეიმანიაში (1.21 2017 წელს).

სამხრეთით მდებარე პროვინციები

სამხრეთ პროვინციები უმეტესად შიიტი არაბებითაა დასახლებული. ყველაზე მრავალრიცხოვან პროვინციას ბასრა წარმოადგენს, რომელიც ასევე შიიტებით დომინანტი რეგიონია. ბასრაში, ასევე, სახლობს სოლიდური რაოდენობის სუნიტური საზოგადოება. არსად სამხრეთ პროვინციებში არ არის სუნიტების იმხელა რაოდენობა, რომ რელიგიურად ჰომოგენური სამეზობლო ან უბანი შექმნან. ძირითადად, სუნიტები, ქრისტიანები და საბეან-მანდეანები ერთიანდებიან სამეზობლოდ, ისიც შიიტური უმრავლესობით დასახლებულ ზონებში. ბაბილის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე პატარა ქალაქი ჯურფ ალ-სახრი ერთადერთი ქალაქია, სადაც სუნიტები უმრავლესობაში არიან.

საერთო ჯამში, სამოქალაქო პირებს შორის 100 ათას კაცზე სიკვდილიანობის ინტენსივობის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი სამხრეთის პროვინციებშია. 2018 წელს სამხრეთის პროვინციებში აღნიშნული მაჩვენებელი ყველაზე მაღალი იყო ბასრაში და შეადგენდა 4.62-ს, დიქარში – 2.52, მისანში – 1.71 და ბაბილში – 1.43.

სამხრეთის პროვინციებს არ შეხებია „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კონფლიქტი. სამხრეთის პროვინციებიდან დაჯგუფების წინააღმდეგ საბრძოლველად 2014 წელს ათასობით პირი წავიდა. სამხრეთის პროვინციები ერაყის ყველაზე უსაფრთხო ტერიტორიაა, თუმცა პრობლემები მაინც არსებობს; აღნიშნული პრობლემები დაკავშირებულია კრიმინალთან, ნარკოდანაშაულთან, შიიტურ დაჯგუფებებს შორის დაპირისპირებასთან, ორგანიზებულ დანაშაულთან დაჯგუფებების მხრიდან; ასევე, გატაცებებთან, გამოძალვასა და სექსუალური ექსპლუატაციის მიზნით ადამიანებით ვაჭრობასთან. სამხრეთ პროვინციებში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ძალიან ცოტა ინციდენტი ფიქსირდება და მათი უმრავლესობაში ჩართულნი არიან თომები, სახალხო მობილიზაციის ძალები, ბანდები ან ყველა ერთად. ძალადობა სხვადასხვა შიიტურ შეიარაღებულ ჯგუფებს შორის სამხრეთის პროვინციებში ხდება და წარმოადგენს ტერიტორიასა და ნავთობიდან მიღებულ შემოსავალზე კონტროლის დამყარებისთვის ბრძოლას. შიგა შიიტური დაპირისპირებები ძირითადად გავლენას ახდენს იმ ხალხის უსაფრთხოებაზე, რომლებიც აქტიურად არიან ჩართულნი დაჯგუფებებში ან ტომთა ჯგუფებში.

რეგიონის სტაბილურობაზე ნეგატიურად მოქმედებს ტომებს შორის დაპირისპირება. ადგილობრივი პოლიცია უგულებელყოფს ან საერთოდ უძლურია, აღკვეთოს ასეთი კონფლიქტები. იმ შემთხვევაშიც, როდესაც ინტერვენცია მიზანშეწონილია, პოლიციის ოფიცრები, რომლებიც ხშირად ერთერთი კონფლიქტურ მხარესთან არიან დაკავშირებულები, არ ერევიან შემდგომი რეპრესიების შიშით.

სამხრეთის პროვინციებში 2018 წელი მთავრობის საწინააღმდეგო დემონსტრაციებით გამოირჩეოდა. მოსახლეობა აპროტესტებდა ელექტროენერგიის დეფიციტს, სასმელი წყლის დაბალ ხარისხს, მწირ საჯარო სერვისებს, უმუშევრობას და ფართოდ გავრცელებულ კორუფციას. მთავრობა ცდილობდა ხალხის დაშოშმინებას, თუმცა ხელისუფლების დაპირებების მიუხედავად, პროტესტი გრძელდებოდა. ზუსტი რიცხვი უცნობია, თუმცა წყაროების ინფორმაციით, ათობით დემონსტრანტი იქნა დაკავებული და დაპატიმრებული.[2]

სუნიტების მიმართ დამოკიდებულება

ისტორიული დაძაბულობა ერაყელ სუნიტებსა და შიიტებს შორის, კვლავ არსებობს; ამავდროულად დაძაბულობა არსებობს სხვა ჯგუფებს შორისაც – არაბებსა და ქურთებს შორის, ერთ უმცირესობასა და სხვა უმცირესობას შორის და ა.შ. 2014 წლის შემდეგ უსაფრთხოების კუთხით სუბიექტების რაოდენობა სერიოზულად გაიზარდა და მოიცვა ტომთა ძალები, დაჯგუფებები, ფედერალური და ადგილობრივი პოლიცია, სამხედრო ძალები და სხვა.

ერაყში რამდენიმე სუნიტური სახალხო მობილიზაციის ძალების დაჯგუფება მოქმედებს, რომელთა შემადგენლობა 17-25 ათასია. მათი უმეტესობა 2014 წლის ბოლოს, ერაყის მთავრობასთან თანამშრომლობით, „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ ბრძოლისთვის შეიქმნა. რეკრუტირება მოხალისეობრივ საწყისებზე ხდება. ბევრი სახალხო მობილიზაციის ძალებს უერთდება უკეთესი ხელფასის გამო. სახალხო მობილიზაციის ძალები საკმაოდ გავლენიანი და პოპულარულები არიან მოსახლეობაში, რასაც „ისლამური სახელმწიფოს“ დამარცხებაში მათი როლი განაპირობებს.

2018 წელს სახალხო მობილიზაციის ძალების 5 მთავარ სამიზნეს შეადგენდნენ: პოლიტიკური ოპონენტები (მიუხედავად რელიგიური თუ ეთნიკური წარმომავლობისა, რადგან დაჯგუფებები იბრძვიან ფულისთვის, ძალაუფლებისთვის და გავლენისთვის და იერიშებს ახორციელებენ მეტოქეებზე, მათ შორის შიიტურ დაჯგუფებებზეც); საპასუხო იერიშები, რომელთა სამიზნეც ძირითადად სუნიტური საზოგადოება ხდებოდა; ერაყის სამოქალაქო საზოგადოება და ჟურნალისტები, განსაკუთრებით ისინი, ვინც სახალხო მობილიზაციის ძალებს აკრიტიკებს; შიიტური მორალური ნორმების დამრღვევი პირები, ძირითადად, ლგბტ საზოგადოება, ქრისტიანები, ალკოჰოლით მოვაჭრეები (ხანდახან ასეთი ძალადობა შიიტური საზოგადოების დახმარებითაც ხდებოდა); სხვადასხვა ბიზნესის მფლობელები (ძირითადად გამოძალვის მიზნით). ერაყის ქურთისტანში ქურთული ძალების სამიზნეებს წარმოადგენენ პოლიტიკური და სოციალური ოპოზიციის წარმომადგენლები. ადამიანის უფლებათა დამცველები, აქტივისტები, ჟურნალისტები და დემონსტრანტი საჯარო მოხელეები, რომლებიც გამოხატავენ კრიტიკულ დამოკიდებულებას პოლიტიკური ხელმძღვანელობის მიმართ. ქურთული უსაფრთხოების ძალების სამიზნეს ასევე წარმოადგენდნენ ის პირები, ვისზეც ჰქონდათ ეჭვი, რომ იყვნენ „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირში; ძირითადად, ასეთები იყვნენ სუნიტი არაბები.

ათასობით პირი, რომლებიც იყვნენ ეჭვმიტანილი „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირში, ერაყის მთავრობამ დააპატიმრა. იქიდან გამომდინარე, რომ „ისლამური სახელმწიფო“ ძირითადად სუნიტური დაჯგუფება იყო, მოსახლეობის უმეტესობა სუნიტ არაბებს ექსტრემისტულ ჯგუფებთან დაკავშირებულად მოიაზრებს. 2014-2017 წლებში არაერთი ფაქტი დაფიქსირდა, როდესაც შურისძიების მოტივით, უსაფრთხოების ძალებმა ან მათთან დაკავშირებულმა დაჯგუფებებმა გაიტაცეს, გააქრეს ან მოკლეს სუნიტები.

სუნიტური სახელები

დანიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის კვლევის ჯგუფი 2018 წლის ფაქტების მოძიების მისიის ანგარიშში წერს, რომ სუნიტი მამაკაცები, რომლებიც „ისლამური სახელმწიფოს“ ტერიტორიებს ტოვებდნენ, გადიოდნენ უსაფრთხოების შემოწმებას საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე. ანგარიშში ნათქვამია, რომ პირები, რომელთა სახელი ან მათი ოჯახის წევრების სახელები არის „ისლამური სახელმწიფოს“ წევრობაში ეჭვმიტანილთა სახელების მსგავსი, ხდებიან სერიოზული ეჭვის ობიექტები და ისინი შეიძლება გახდნენ ძალადობის, დაკავების ან დაბრუნების აკრძალვის ობიექტები.

სუნიტი მუსლიმების მდგომარეობის შესახებ ბაღდადში, ლანდინფო წერს, რომ საკონტროლო-გამშვები პუნქტის გავლისას, პირებს უწევთ საკუთარი პირადობის დადასტურება. გვარები და კლანური სახელები ხშირად ახდენს პირის ამა თუ იმ საზოგადოებრივი და გეოგრაფიული კუთვნილების იდენტიფიკაციას. სუნიტები შეიძლება თვითნებურად დაადანაშაულონ ექსტრემისტების მიმართ სიმპათიაში და შედეგად ისინი გახდებიან ძალადობის მსხვერპლნი. ბაღდადში მთავარ ქუჩებზე განლაგებული საკონტროლო-გამშვები პუნქტები არმიისა და პოლიციის კონტროლ ქვეშაა, ხოლო ვიწრო და პატარა ქუჩებზე განთავსებულ პუნქტებს დაჯგუფებები აკონტროლებენ.

საფრთხე „ისლამური სახელმწიფოს“ მხრიდან

დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ წევრები არავის მიმართ არ არიან ტოლერანტული, გარდა საკუთარი ფუნდამენტალისტური იდეოლოგიისა. ამიტომ, დაჯგუფებამ არაერთი სუნიტური წმინდა რელიგიური ადგილი გაანადგურა. სუნიტი რელიგიური ლიდერები, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდნენ დაჯგუფებას იყვნენ დევნის ობიექტები. „ისლამური სახელმწიფო“ ითხოვდა ტოტალურ დამორჩილებას რელიგიური ლიდერებისგან, წინააღმდეგ შემთხვევაში პირი რისკავდა, გამხდარიყო მკვლელობის ან საჯაროდ სიკვდილით დასჯის ობიექტი.

საფრთხე საზოგადოების მხრიდან

ერაყელთა უმეტესობის იდენტიფიცირება ხდება ტომობრივი კუთვნილების მიხედვით და იდენტობა სერიოზულ სოციალურ როლს თამაშობს საზოგადოებაში. ერაყის საზოგადოება ტომების, ოჯახსა და კლანზე დაფუძნებული კავშირების დიდი გავლენის ქვეშაა, განსაკუთრებით ანბარის, სალაჰადინის, კირკუკისა და ნინევის სუნიტურ ნაწილში; ისევე როგორც სამხრეთით, ბასრაში. ტომობრივი კულტურა და სახელმწიფოს შესაძლებლობის სიმწირე, ჩაერიოს საზოგადოებრივ სამართალში იწვევს იმას, რომ დავების გადაწყვეტაში, ტრადიციულ ლიდერებს და დადგენილ ნორმებს დიდი როლი აქვთ. ასეთი წესები კი განსაკუთრებით მკაცრი ქალებისთვისაა. ტომები ხშირად კარგად შეიარაღებულნი არიან და ხშირად მონაწილეობენ საზოგადოებას შორის კონფლიქტურ ვითარებებში, რომელიც ტომის წესების და ნორმების დარღვევის გამო წარმოიშვება. ეს იწვევს ხოლმე მკვლელობათა ჯაჭვს ტომებს შორის.[3]

[1] EASO; Country of Origin Information Report; Iraq – Targeting of Individuals; March, 2019; available at:

[accessed 3 April, 2019]

[2] EASO; Country of Origin Information Report; Iraq – Security Situation; March, 2019; available at:

[accessed 3 April, 2019]

[3] EASO; Country of Origin Information Report; Iraq – Targeting of Individuals; March, 2019; available at:

[accessed 3 April, 2019]

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-7 აპრილი, 2019

ერდოღანის პარტიამ სტამბოლსა და ანკარაში არჩევნები წააგო – მიუხედავად ამისა, მთელი ქვეყნის მასშტაბით, გამარჯვება მაინც „სამართლიანობისა და განვითარების“ პარტიას დარჩა. ერდოღანმა აღნიშნა, რომ ქვეყნის მთავარი მიზანი ეკონომიკის გაძლიერება, განვითარების შენარჩუნება და დასაქმების გაზრდა იქნება.[1]

უკრაინის საპრეზიდენტო არჩევნების პირველი ტური ზელენსკიმ მოიგო – მსახიობს მხარი ამომრჩეველთა 30.24%-მა დაუჭირა. მეორე ადგილზე მოქმედი პრეზიდენტი პოროშენკო გავიდა ხმების 15.95%-ით. არჩევნების მეორე ტური 21 აპრილს გაიმართება.[2]

პაკისტანელმა მეგობრების გასართობად ცეკვაზე უარის გამო ცოლს რკინის მილით სცემა – შემთხვევა ლაჰორში მოხდა. ახალგაზრდა კაცი და მისი მეგობარი დააკავეს. მაინ ფაისალმა ცოლს ჯერ რკინის მილი ჩაარტყა, შემდეგ კი თმა დაუწვა. ახალგაზრდა ქალის დახმარებაზე პოლიციამ და კლინიკებმა უარი თქვეს. მას შემდეგ კი, რაც საქმე გახმაურდა, კაცი დააკავეს. ბრალდებულმა თავი იმით იმართლა, რომ ნარკოტიკული ნივთიერებების თრობის ქვეშ იყო და არაფერი ახსოვს.[3]

ავღანეთში მორიგი თავდასხმა მოხდა – ამჯერად პროვინცია ბადღისში „თალიბანის“ ასობით მებრძოლი შეიჭრა. დაღუპულია, სულ მცირე, 20 ადამიანი. „თალიბანის“ მხრიდან 30-მდე მებრძოლი დაიღუპა. შეიარაღებული თავდასხმა ოთხი სხვადასხვა მიმართულებიდან განხორციელდა და თავდამსხმელებმა ხუთი საკონტროლო-გამშვებ პუნქტი აიღეს.[4]

საუდის არაბეთში ქალთა უფლებადამცველები ისევ დააკავეს – 7 დაკავებულს შორის ორი ასევე აშშ-ის მოქალაქეცაა. დაკავებულები ბლოგერები არიან. მათ თებერვლიდან მოგზაურობის უფლება უკვე შეზღუდული ჰქონდათ. დაკავებულები იმ 10-კაციანი ჯგუფის წევრები არიან, რომელიც საუდის არაბეთში ქალთა შეზღუდულ უფლებებს აპროტესტებს.[5]

[1] BBC; Turkey Local Election: Setback for Erdogan in big cities; 1 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-europe-47764393

[2] UNIAN Info; CEC announces official results of first round of presidential elections in Ukraine; 7 April, 2019; available at: https://www.unian.info/politics/10507722-cec-announces-official-results-of-first-round-of-presidential-elections-in-ukraine-video.html

[3] Dunya News; Medical report of woman tortured by her husband in Lahore reveal injuries; 29 March, 2019; available at: https://dunyanews.tv/en/Pakistan/484632-Medical-report-of-woman-tortured-by-her-husband-Lahore-reveal-injuries

[4] Al Jazeera; Taliban kills Afghan security forces in massive Badghis attack; 4 April, 2019; available at: https://www.aljazeera.com/news/2019/04/taliban-kill-afghan-security-forces-massive-badghis-attack-190404155048831.html

[5] BBC; Saudi Arabia arrests seven including US citizens; 5 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47826106

უკრაინა. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება და დევნილთა მდგომარეობა. აპრილი, 2019

უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება – ეუთოს სპეციალური მონიტორინგის მისიის ინფორმაციით, 2018 წლის ოქტომბრის მონაცემებით, უკრაინის კონფლიქტურ რეგიონებში (აღმოსავლეთ უკრაინა – დონეცკისა და ლუჰანსკის ოლქების ნაწილი) მინიმუმ 212 სამოქალაქო პირი იყო დაშავებული ან დაღუპული; მეტწილად დაბომბვებისა და მსუბუქი იარაღიდან ცეცხლის შედეგად. დაბომბვები ძირითადად ხორციელდება ე.წ. გამყოფ ხაზსა და მიმდებარე ტერიტორიებზე, რაც კვლავ აზიანებს მოსახლეობის სახლებს და ინფრასტრუქტურას და საფრთხეს უქმნის ადამიანების სიცოცხლეს. 2014 წლიდან მოყოლებული, 740 საგანმანათლებლო დაწესებულება დაზიანდა კონფლიქტის შედეგად, მათგან 16 2018 წლის იანვარი-ოქტომბრის პერიოდში. კონფლიქტში ჩართული ორივე მხარის მხრიდან ადგილი აქვს განურჩეველ ან განზრახ იერიშებს სკოლებზე და ასევე, სკოლების სამხედრო დანიშნულებით გამოყენების ფაქტებს.

ხელისუფლება კვლავ განაგრძობს დისკრიმინაციულ პოლიტიკას იმ პენსიონერების მიმართ, რომლებიც აღმოსავლეთ უკრაინაში, შეიარაღებული ჯგუფის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე რჩებიან. ხელისუფლება მათ იძულებით გადაადგილებულ პირებად რეგისტრაციას და მთავრობის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე ჩაწერას სთხოვს, რათა მათ პენსია მიიღონ. დადგენილი წესის მიხედვით, მოსახლეობას გადაბმულად მაქსიმუმ 60 დღე შეუძლიათ გაჩერდნენ დაჯგუფების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე, წინააღმდეგ შემთხვევაში მათ შეიძლება პენსია შეუჩერდეთ. ორ შემთხვევაში, სასამართლომ არსებული წესები პენსიონერთა მიმართ დისკრიმინაციულად შეაფასა და ხელისუფლებას ხარვეზის გამოსწორება დაავალა; თუმცა, ხელისუფლების მხრიდან ამას რეაგირება არ მოჰყოლია.

ხანდაზმულები და შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირები, რომლებიც პრიორიტეტულ მდგომარეობაში არიან კონფლიქტის ხაზის გადაკვეთისა და დახმარების მიღების კუთხით, აწყდებიან სირთულეებს აღნიშნული სერვისების მიღების პროცესში.

ძირითადი ობიექტები და სანიტარული ინფრასტრუქტურა გამყოფი ხაზის გადაკვეთის წერტილებში კვლავ არა ადექვატურია, განსაკუთრებით რუსეთის მიერ მხარდაჭერილი შეიარაღებული დაჯგუფებების მიერ კონტროლირებად მხარეს, როგორც დონეცკის, ასევე ლუჰანსკის რეგიონში. დიდი ხნით ლოდინი კვეთის წერტილებთან, განსაკუთრებით ექსტრემალური ამინდის პირობებში, კვლავ იწვევს სერიოზულ ზიანს მოსახლეობაში.[2]

აშშ-ის სახელწმიფო დეპარტამენტი 2019 წლის ანგარიშში უკრაინის შესახებ წერს, რომ რუსეთის მთავრობა აკონტროლებს ძალადობის დონეს აღმოსავლეთ უკრაინაში და კონფლიქტური სიტუაციის ესკალაციას ახდენს მაშინ, როდესაც ეს მის პოლიტიკურ ინტერესებს სჭირდება. რუსული ძალები განაგრძობენ სეპარატისტების შეიარაღებას, წვრთნას და ხანდახან მათ მხარდამხარაც იბრძვიან. მათი მხრიდან ადგილი აქვს ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმების სისტემატურ დარღვევას.

საერთაშორისო და არასამთავრობო ორგანიზაციები, მათ შორის „Amnesty International“, „Human Rights Watch“ და გაეროს ადამიანის უფლებების დაცვის უმაღლესი კომისრის ოფისი თავიანთ პერიოდულ ანგარიშებში წერენ ადამიანის უფლებების დარღვევების შესახებ ე.წ. დონბასის რეგიონში. ასევე, მედია და ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფები კვლავ წერენ ადამიანის უფლებების ფართომასშტაბიან დარღვევებზე რუსეთი მიერ მხარდაჭერილი ძალების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე.

2017 წელთან შედარებით, 2018 წელს მსხვერპლის რაოდენობა შემცირებულია. 2017 წელს 86 ადამიანი დაიღუპა და 390 დაშავდა; ხოლო 2018 წლის 1-ელი ნოემბრის მონაცემებით, დაიღუპა 43 და დაშავდა 173 სამოქალაქო პირი.

წყაროების ინფორმაციით, გამყოფი ხაზის ორივე მხარეს ადგილი აქვს გატაცებებს და იძულებით გაუჩინარებებს. როგორც რუსეთის მიერ მხარდაჭერილი ძალების, ასევე მთავრობის მხრიდან ადგილი აქვს სამოქალაქო პირებსა და ჯარისკაცებზე ფიზიკური ძალადობის ფაქტებს საპატიმრო დაწესებულებებში. სეპარატისტები დონეცკის ოლქში არ უშვებენ უკრაინის ხელისუფლებისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების ჰუმანიტარულ დახმარებას. ამის შედეგად, ფასები სამომხმარებლო პროდუქტებზე სეპარატისტების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე არა ადექვატურადაა გაზრდილი.[3]

იძულებით გადაადგილებული პირების მდგომარეობა – უკრაინის სოციალური პოლიტიკის სამინისტროს ინფორმაციით, 2018 წლის სექტემბრის მდგომარეობით, აღმოსავლეთ უკრაინაში მიმდინარე კონფლიქტისა და ყირიმის ანექსიის შედეგად, ქვეყანაში 1.5 მილიონზე მეტი დევნილია რეგისტრირებული. სხვადასხვა წყარო ვარაუდობს, რომ რეალური დევნილების რაოდენობა შედარებით ნაკლებია, რადგან ზოგიერთი დევნილი, რეგისტრაციის შემდეგ, კვლავ ბრუნდება თავის საცხოვრებელ ადგილზე, ხოლო ზოგიერთი ისე რეგისტრირდება იძულებით გადაადგილებულ პირად, რომ არც ტოვებს თავის საცხოვრებელს. დევნილთა ყველაზე დიდი რაოდენობა უშუალოდ გამყოფი ხაზის მიმდებარედ ცხოვრობს – დონეცკისა და ლუჰანსკის რეგიონების მთავრობის მიერ კონტროლირებად ნაწილში, ასევე, ხარკოვის, დნიპროპეტროვსკისა და ზაპოროჟიეს ოლქებში. ბევრი გამყოფ ხაზთან იმ იმედით რჩება, რომ საკუთარ სახლებში დაბრუნებას შეძლებს.

მთავრობა სოციალურ დახმარებას აძლევს მხოლოდ იმ დევნილებს, რომლებიც რეგისტრირდებიან იძულებით გადაადგილებულ პირებად. კანონის მიხედვით, დევნილი ბავშვები და შშმ პირები იღებენ 880 გრივნას (33$) ყოველთვიურად; ხოლო შრომისუნარიანი პირები 440 გრივნას (16$). კანონის მიხედვით, ხელისუფლებამ უნდა უზრუნველყოს დევნილთა განსახლება, მაგრამ მთავრობა ამისთვის ეფექტურ ნაბიჯებს არ დგამს. 2018 წლის 10 ოქტომბერს პრეზიდენტმა ხელი მოაწერა კანონს, რომელიც ითვალისწინებს პრიორიტეტულ დებულებებს შშმ პირთა განსახლების კუთხით. მთავრობის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე ჰუმანიტარული დახმარების ჯგუფებს კარგი წვდომა აქვთ.

განსახლება, დასაქმება და სოციალური სარგებლისა და პენსიის მიღება დევნილთათვის უდიდეს გამოწვევად რჩება. სოციალური პოლიტიკის სამინისტროს ადგილობრივი დეპარტამენტები რეგულარულად აჩერებენ სოციალური დახმარებისა და პენსიის გაცემას, ვიდრე ბენეფიციარის მთავრობის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე ფიზიკური ყოფნა არ დადასტურდება. გაყალბებასთან ბრძოლის ფარგლებში, ხელისუფლება ითხოვს აღდგენის მძიმე პროცესის გავლას. დევნილთა ვერიფიკაციის პროცესი ხელისუფლების მიერ ფართოდ გამოიყენება და ეს ზიანს აყენებს მთავრობის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე მყოფ დევნილებსაც, მაგრამ განსაკუთრებით იმ დევნილებს, რომლებიც სეპარატისტების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე რჩება. ნეგატიური ეფექტი განსაკუთრებით თვალსაჩინოა მოხუცი და შშმ პირების მიმართ, რომელთაც შეზღუდული შესაძლებლობები აქვთ ვერიფიკაციის პროცესის გავლის კუთხით. ხელისუფლება ხშირად დახმარების გაცემას გაუფრთხილებლად აჩერებს და შემდგომ დევნილებო აწყდებიან სირთულეებს აღდგენის პროცესში. 2018 წლის 4 სექტემბერს სასამართლომ დაადგინა, რომ ვერიფიკაციის მოთხოვნებს არ აქვთ სამართლებრივი საფუძველი პენსიის შეჩერებისთვის.

მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის კვლევის შედეგებით, დევნილთა 59%-ისთვის სახელმწიფო შემწეობა შემოსავლის მთავარი წყაროა. გამოკითხულთა 15%-ის თქმით, მათთვის აღნიშნული დახმარება სხვადასხვა დროს შეუჩერებიათ. დევნილებს არ ჰქონდათ საშუალება მონაწილეობა მიეღოთ ადგილობრივ არჩევნებში, გარდა იმ პირებისა, რომლებმაც შეიცვალეს რეგისტრაციის ადგილი.

იძულებით გადაადგილებული პირების ინტეგრაცია კვლავ დიდი გამოწვევაა. დაბრკოლებებს იწვევს მთავრობის მხრიდან სტრატეგიის არ ქონა და მწირი ფინანსური რესურსი. ყოველივე ეს კი იწვევს დევნილთა ეკონომიკურ და სოციალურ მარგინალიზაციას. ადგილობრივი სამოქალაქო საზოგადოება და საერთაშორისო ჰუმანიტარული ორგანიზაციები დევნილებს სხვადასხვა სახის დროებით დახმარებას უწევენ. არასამთავრობო ორგანიზაციების განცხადებით მათი რესურსი, დაეხმარონ დევნილებს, შეზღუდული და ამოწურვის პირასაა. გაეროს სააგენტოები აღნიშნავენ, რომ დევნილთა ნაკადმა გაზარდა დაძაბულობა მწირი რესურსებისთვის კონკურენციისას. კრიტიკულად განწყობილი საზოგადოება ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში იძულებით გადაადგილებულ მამაკაცებს სამხედრო სამსახურისთვის თავის არიდებაში ადანაშაულებს; პარალელურად კი იზრდება კონკურენცია განსახლების, დასაქმების და საგანმანათლებლო შესაძლებლობების კუთხით კიევსა და ლვოვში.

დასაქმების მწირი შესაძლებლობები და ზოგადად სუსტი ეკონომიკა განსაკუთრებით ნეგატიურად მოქმედებს დევნილებზე და ბევრ მათგანს არა ადექვატურ საცხოვრებელ პირობებში (კოლექტიური ცენტრები და დროებითი თავშესაფრები) დარჩენა უწევთ. სხვა დევნილები მასპინძელ ოჯახებში, მოხალისეებთან ან ნაქირავებ ბინებში ცხოვრობენ; აღსანიშნავია, რომ ქირისთვის ხელმისაწვდომი ბინები ასევე მძიმე კონდიციისაა.

არასამთავრობო ორგანიზაციები საუბრობენ დასაქმების კუთხით დევნილთა დისკრიმინაციის შესახებ. დევნილთა ნაწილი, განსაკურებით ისინი, ვინც დონეცკისა და ლუჰანსკის მთავრობის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე ცხოვრობენ, სათანადო სანიტარიის, თავშესაფრისა და სასმელი წყლის ნაკლებობას განიცდიან. დევნილები აწყდებიან სირთულეებს განათლების, ჯანდაცვისა და საჭირო დოკუმენტაციის მიღების პროცესში.[4]

[1] OCHA; Ukraine Situation Report; 18 February, 2019; available at:

[accessed 5 April 2019]

[2] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Ukraine, 17 January 2019

 (accessed on 4 April 2019)

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Ukraine, 13 March 2019

 (accessed on 4 April 2019)

[4] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Ukraine, 13 March 2019

 (accessed on 4 April 2019)

ერაყი. შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირების მიმართ დამოკიდებულება. აპრილი, 2019

ერაყის 2005 წლის კონსტიტუციის 35-ე მუხლი ადგენს, რომ სახელმწიფომ უნდა იზრუნოს უნარშეზღუდულ და სპეციალური საჭიროების მქონე პირებზე და უზრუნველყოს მათი რეაბილიტაცია საზოგადოებაში რეინტეგრაციის მიზნით. 2013 წელს, მას შემდეგ, რაც ერაყმა მოახდინა შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირთა უფლებების შესახებ კონვენციის რატიფიცირება, პარლამენტმა დაამტკიცა კანონი #38, რომელიც შშმ პირებზე ზრუნვას არეგულირებს. აღნიშნული კანონი ითვალისწინებს შშმ პირებზე ზრუნვას, კრძალავს დისკრიმინაციას, განსაზღვრავს საზოგადოებაში ინტეგრაციის და ღირსეული ცხოვრების უფლებას, მათ შორის დასაქმების შესაძლებლობებს როგორც საჯარო, ასევე კერძო სექტორში. კანონი ასევე ითვალისწინებს ცნობიერების ამაღლებას და შშმ პირების მკურნალობას, მედიკამენტებითა და საჭირო აღჭურვილობებით უზრუნველყოფას, სოციალურ სერვისებს, ფსიქოლოგიურ რეაბილიტაცია და საგანმანათლებლო შესაძლებლობებს სხვადასხვა დონეზე. მიუხედავად ამისა, საერთო ჯამში, კანონი კონვენციის მიზნებთან სრულ შესაბამისობაში არ არის, რადგან უფრო მეტადაა ფოკუსირებული საქველმოქმედო და მკურნალობით კონტექსტზე და ინტეგრაციაზე, ვიდრე შშმ პირების ჩართულობაზე.

კანონის საფუძველზე ერაყში შეიქმნა კომისია, რომელიც შედგება 7 შშმ პირის, ორი ექსპერტის, ორი სამედიცინო სპეციალისტის და სხვადსხვა სამინისტროების წარმომადგენლებით, ფინანსურად დამოუკიდებელია და დაფინანსებას იღებს როგორც ფედერალური ბიუჯეტიდან, ასევე გრანტების, საჩუქრებისა და შემოწირულობების სახით. 2016 წლისთვის კომისიის ბიუჯეტი 50 მილიარდი ერაყული დინარი იყო. დაარსებიდან მოყოლებული კომისიამ სხვადასხვა ინიციატივა განახორციელა, რომლებიც მიმართული იყო შშმ პირების მდგომარეობის გაუმჯობესებისკენ. მაგალითად, კომისიის ინიციატივით შეიქმნა ოფიციალური საიდენტიფიკაციო ბარათები შშმ პირებისთვის, რომლებიც მათ სპეციალური სარგებლის მიღებას უმარტივებს.

კანონი #38 შშმ პირების ფინანსურ სარგებელსაც ითვალისწინებს (ფულადი ტრანსფერები მათთვის, ვინც სიღარიბის ზღვარს მიღმა ცხოვრობენ). ასევე, კანონი ადგენს სპეციფიკურ მომსახურებაზე და ჯანდაცვისა და რეაბილიტაციის სერვისებზე წვდომას.[1]

გაეროს ერაყის მხარდაჭერის მისია (UNAMI) 2016 წლის დეკემბრის ანგარიშში წერდა, რომ სანდო სტატისტიკის და მონაცემთა შეგროვების სისტემის გაუმართაობის გამო, რთულია ერაყში შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირთა საზოგადოების შესახებ სრული სურათის მიღება. წყარო იქვე აღნიშნავს, რომ შშმ პირების რაოდენობა ქვეყანაში მნიშვნელოვნად გაიზარდა სხვადასხვა ფორმის ძალადობის, მიმდინარე კონფლიქტებისა და ტერორისტული აქტების გამო.

გაეროს ერაყის მხარდაჭერის მისია 2017 წლის დეკემბერში წერდა, რომ შშმ პირები ერაყში მნიშვნელოვან გამოწვევებს აწყდებიან, მათ შორის სოციალური, ეკონომიკურ და პოლიტიკურ დისკრიმინაციას, რაც ხელს უშლის აღნიშნულ პირებს სრულად ისარგებლონ იმ უფლებებით, რაც ერაყის მოქალაქეებს აქვთ. საზოგადოებაში ფართოდაა გავრცელებული მოსაზრება, რომ შშმ პირებზე ზრუნვა ქველმოქმედებაა. ასეთი მიდგომა შშმ პირების იზოლაციას და ნეგატიურ ფსიქოლოგიურ ეფექტს იწვევს.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ცნობით, შშმ პირები აწყდებიან დისკრიმინაციას სოციალური სტიგმის გამო და ბევრი შშმ ბავშვი სკოლის მიღმა რჩება იმის გამო, არ არსებობს შესაბამისი ინფრასტრუქტურა, სასწავლო მასალა და გადამზადებული პერსონალი.

შშმ პირები დისკრიმინაციას აწყდებიან, ასევე, სამედიცინო და სარეაბილიტაციო სერვისებსა და დაწესებულებებზე წვდომის კუთხით. იძულებით გადაადგილებული შშმ პირები, ასევე აწყდებიან სხვადასხვა სახის დისკრიმინაციას. კარნეგის საერთაშორისო მშვიდობის ფონდი 2017 წლის დეკემბერში წერდა, რომ ერაყის ჯანდაცვის ისედაც ცუდ მდგომარეობაში მყოფი სისტემა, განსაკუთრებით მოწყვლადია შშმ პირებისა და ქრონიკული დაავადებების მქონე პირთათვის სათანადო მხარდაჭერის გაწევის კუთხით. ჯანდაცვის სექტორისთვის მშპ-ის 3%-ია გამოყოფილი, რაც ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებს შორის ერთერთი ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია. სახელმწიფო დაწესებულებებს, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან შშმ პირებზე, უჭირთ უფასო მკურნალობის გაწევა.

შშმ პირები იღებენ 35 აშშ დოლარის ოდენობის დახმარებას ყოველთვიურად. იმ შემთხვევაში, თუ პირი დაზარალდა მიმდინარე კონფლიქტის გამო, ყოველთვიური დახმარების ოდენობა 250-750 აშშ დოლარს შორის მერყეობს. ტერორისტული აქტის შედეგად შეძენილი შეზღუდული შესაძლებლობების გამო, პირს ეკუთვნის 3,500 აშშ დოლარი და შემდეგ ყოველთვიურად იღებს 350 აშშ დოლარს. თუმცა, გაეროს ერაყის მხარდაჭერის მისია აღნიშნავს, რომ აღნიშნული სარგებლის მიღების კუთხით მრავალი გამოწვევა არსებობს. მაგალითად, სოციალური დაცვის შემწეობას არ აძლევენ იმ ქალებს და გოგონებს, რომლებიც ან გათხოვილნი არიან ან მამა ცოცხალი ჰყავთ. პრობლემებს ქმნის ასევე ბიუროკრატიული სისტემა და დაბრკოლებები საჭირო დოკუმენტაციის მოძიების კუთხით. უმეტეს შემთხვევაში, შშმ პირები სიღარიბეში ცხოვრობენ და მათი ერთადერთი მხარდამჭერი მათივე ოჯახია.[2]

[1] UN Office of the Hugh Commissioner for Human Rights, UN Assistance Mission for Iraq; Report on the Rights of Persons with Disabilities in Iraq, December 2016; 26 January, 2017; available at: https://reliefweb.int/report/iraq/report-rights-persons-disabilities-iraq-december-2016-enar [accessed 2 April, 2019]

[2] EASO; Iraq – Targeting of Individuals; March, 2019; available at:

[accessed 2 April 2019]

სირია. უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა. აპრილი, 2019

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch სირიაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერს, რომ 2018 წლის განმავლობაში, რუსეთისა და ირანის მიერ მხარდაჭერილმა სირიის სამთავრობო ძალებმა კონტროლი აღადგინეს დამასკოს მიმდებარე აღმოსავლეთ გოუტასა და დარაა-ს რეგიონებზე. თუმცა, მთავრობა იმისთვის, რომ ეიძულებინა აჯანყებული ანტი-სამთავრობო ჯგუფები, რომ დანებებულიყვნენ, იყენებდა ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა: უკანონო ტაქტიკა, აკრძალული იარაღის გამოყენება, განურჩეველი თავდასხმები და ჰუმანიტარულ ტვირთზე შეზღუდვის დაწესება. მაგალითად, 18 თებერვლიდან 21 მარტამდე პერიოდში, აღმოსავლეთ გჰოუტას სამხედრო კამპანიის მიმდინარეობისას 1600-ზე მეტი სამოქალაქო პირი დაიღუპა. სირია-რუსეთის სამხედრო ალიანსმა დაბომბა 25 სამედიცინო დაწესებულება, 11 სკოლა და უამრავი სხვა სამოქალაქო საცხოვრებელი.

იმ რეგიონებში, რომლებიც „ისლამური სახელმწიფოს“ კონტროლისგან გაათავისუფლეს, მაღალი სამოქალაქო დანაკარგები კიდევ უფრო აშკარად გამოიკვეთა. გაქცეული ტერორისტების მიერ დამონტაჟებული მიწისქვეშა ნაღმების აფეთქებებს მრავალი სამოქალაქო პირის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ზოგი კი დასახიჩრდა. ISIS და ალ-ქაიდასთან აფილირებული სხვა ტერორისტული ორგანიზაციები აგრძელებდნენ ისეთი ტიპის სამართალდარღვევების ჩადენას, როგორიცაა: სიკვდილით დასჯა, გატაცებები და ჰუმანიტარულ ტვირთზე შეზღუდვები. მაგალითად, 25 ივლისს ISIS-მა მოაწყო რამდენიმე ერთდროული თავდასხმა ალ-სუვეიდას რეგიონში, რასაც შედეგად 200 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო 27 პირი გაიტაცეს. სახელმწიფო მედია საშუალების ცნობით, ნოემბრის მდგომარეობით ყველა ტყვე გათავისუფლებული იყო.

რახან აქტიური შეიარაღებული მოქმედებები ნაწილობრივ შემცირდა, რუსეთმა და სირიამ სირიელ ლტოლვილებს სახლში დაბრუნებისკენ მოუწოდეს. ამას გარდა, სირიის მთავრობა მიიღო კონკრეტული კანონები, რითაც ხელს შეუწყობს რეკონსტრუქციას. თუმცა, მიუხედავად ამისა,  სამთავრობო ძალები კვლავ აგრძელებდნენ ადამიანის უფლებებისა და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დარღვევას, რაც გამოიხატება ისეთ ქმედებებში, როგორიცაა: თვითნებური დაპატიმრება და არასათანადო მოპყრობა, მკაცრი შეზღუდვები გადაადგილების თავისუფლების კუთხით და ა.შ.

არასამთავრობო ორგანიზაცია – Syrian Network for Human Rights (SNHR) ცნობით, 30 აგვისტოს მდგომარეობით იძულებით გაუჩინარებულ პირთა რაოდენობა 90 000 აჭარბებდა, რომელთა უმრავლესობის შემთხვევაში დამნაშვე სირიის მთავრობა იყო.

რაც შეეხება იძულებით გადაადგილებას, გაეროს ცნობით, 2018 წლის იანვრიდან აპრილამდე პერიოდში დაფიქსირდა კიდევ 920 000-ზე მეტი ახალი იძულებითი გადაადგილების შემთხვევა.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი სირიაში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერს, რომ მიმდინარე წელს მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათა შორის იყო სამთავრობო ძალების მიერ განხორციელებული უკანონო ან თვითნებური მკვლელობები, მათ შორის – ქიმიური იარაღის გამოყენებით; პირთა იძულებითი გაუჩინარებები, წამება; თვითნებური დაკავებები; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; გამოხატვის თავისუფლების უკანონო შეზღუდვა, მათ შორის – ინტერნეტსა და პრესაზე დაწესებული უმკაცრესი შეზღუდვები და ა.შ.

მთავრობა არ დგამდა არანაირ ნაბიჯებს ზემოხსენებულ უფლებადარღვევების გამოძიების და დამნაშავე პირების დასჯის კუთხით. ამას გარდა, მთავრობასთან აფილირებული გასამხედროებული ჯგუფები  ჩადიოდნენ ისეთ სამართალდარღვევებს, როგორიცაა მასობრივი ხოცვა; განურჩეველი მკვლელობები; სამოქალაქო პირთა გატაცებები და ა.შ. ანალოგიურად, გარკვეული სამართალდარღვევები ფიქსირდებოდა აჯანყებული ჯგუფების და ქურთული შეიარაღებული ძალების მხრიდან.[2]

რაც შეეხება უკანასკნელ პერიოდში განვითარებულ მნიშვნელოვან მოვლენებს, არასამთავრობო ორგანიზაცია სირიის ადამიანის უფლებათა კომიტეტი (SHRC) ყოველდღიურ რეჟიმში აწარმოებს სირიაში მიმდინარე შეიარაღებული დაპირისპირებების შედეგად მსხვერპლის სტატისტიკას. მაგალითად, 2019 წლის 11 მარტს გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, მიმდინარე დღეს დაღუპულთა რიცხვი იყო 5 პირი, რომელთაგან 4 იდლიბში მიმდინარე დაბობმვამ იმსხვერპლა.[3] 12 მარტს გარდაცვლილთა რაოდენობა 9 ადამიანს შედგენდა, რომელთა რიგებშიც იყვნენ ქალი  და ბავშვი. ზემოხსენებული გარდაცვლილებიდან 5 პირი ალეპოსა და იდლიბში დაბომბვებს ემსხვერპლა, ხოლო 4 – საპატიმრო დაწესებულებაში სამთავრობო ძალების მიერ წამების შედეგად გარდაიცვალა.[4]  16 მარტს დაღუპულთა რიცხვმა 24-ს მიაღწია, რომელთაგან 5 ბავშვი, ხოლო 18 კი – ქალი იყო.[5]

[1] Human Rights Watch – World Report 2019 – Syria, available at https://www.hrw.org/world-report/2019/country-chapters/syria [accessed 2 April 2019]

[2] United States Department of State – Annual report on human rights in 2018 – available at

[accessed 2 April 2019]

[3] Syria Human Rights Committee – The Daily Report of Victims of Human Rights Violations in Syria 11-3-2019 – available at https://www.shrc.org/en/?p=32159 [accessed 2 April 2019

[4] Syria Human Rights Committee – The Daily Report of Victims of Human Rights Violations in Syria 12-3-2019 – available at https://www.shrc.org/en/?p=32163 [accessed 2 April 2019]

[5] Syria Human Rights Committee – The Daily Report of Victims of Human Rights Violations in Syria 16-3-2019 – available at https://www.shrc.org/en/?p=32181 [accessed 2 April 2019

ირანი. იეჰოვას მოწმეები; კონვერტაციის შემდგომი საფრთხეები. აპრილი, 2019

  1. ზოგადი ინფორმაცია იეჰოვას მოწმეების შესახებ და განსხვავებები მათ რწმენასა და ქრისტიანობას შორის – ვებ-გვერდი Christianity.com მიხედვით, იეჰოვას მოწმეთა მიმდინარეობა დაფუძვნებულ იქნა 1870 წელს ვინმე ჩარლზ ტაზე რასელის მიერ, პენსილვანიის ქალაქ პიტსბურგში. თავიდან აღნიშნული ჯგუფი ბიბლიის შემსწავლელი მოძრაობის სახელით იყო ცნობილი. ადრეულ ეტაპზე, ჯგუფს ასევე მოიხსენიებდნენ „საგუშაგო კოშკის საზოგადოების“ სახელი, რადგან ბატონი რასელი გამოსცემდა ჟურნალს სახელწოდებით „სიონის საგუშაგო კოშკი“. დღესდღეისობით, მსოფლიოში დაახლოებით 8.3 მილიონი იეჰოვას მოწმეა, ხოლო მათი კონგრეგაციების რაოდენობა თითქმის 120 000 არის.

იეჰოვას მოწმეების თაყვანისცემის ძირითადი ობიექტი არის მამა ღმერთი იგივე იაჰვე, სწორედ აქედან მოდის მათი სახელი. შესაბამისად, მათ არ სჯერათ წმინდა სამების და ღმერთის სამბუნებიანობის. ისინი არ იყენებენ ბიბლიის სტანდარტულ ვერსიას და ამის მაგივრად, გააჩნიათ ბიბლიის საკუთარი თარგმანი, რომელსაც „ახალი სამყაროს თარგმანს“ უწოდებენ.  იეჰოვას მოწმეები, ასევე, არ აღიარებენ იესო ქრისტეს, როგორც ღმერთს და, შესაბამისად, მასზე არ ლოცულობენ. იეჰოვას მოწმეების აზრით, იესო დედამიწაზე ღმერთმა გამოაგზავნა სამოთხიდან და სწორედ მისი კაცობრიობისადმი მსხვერპლშეწირვითა და აღდგომით გახდა შესაძლებელი, ადამიანებისთვის სასუფევლის დამკვიდრება. მათ ასევე სჯერათ, რომ იესო ახლა „ღმერთის ზეციურ სამეფოს“ მართავს, როგორც მეფე, თუმცა, მათთვის მთავარია იესოს სიტყვები, როდესაც მან თქვა, რომ „მამა ღმერთი ჩემზე გაცილებით აღმატებულია“. შესაბამისად, ისინი თაყვანს არ სცემენ იესოს, რახან მათ ის ღმერთად არ მიჩნიათ.

მათ ასევე არ სჯერათ სულიწმინდის, როგორც ღმერთის განუყოფელი ნაწილის ცნების. მათი აზრით, სულიწმინდა წარმოადგენს ღმერთის მიერ ბოძებულ ძალას. ისინი არ აღიქვამენ სულიწმინდას, როგორც კონკრეტულ „არსებას“, არამედ მათი აზრით, როდესაც ბიბლიაში სულიწმინდაზეა საუბარი, ეს მიუთითებს ღმერთის ხელებზე, ხელებზე. იეჰოვას მოწმეების რწმენით, როგორც ოსტატის ხელები და თითები ვერ იმუშავებენ მისი გონებისაგან დამოუკიდებლად, ისე ვერ იამოქმედებს სულიწმინდა უშუალოდ ღმერთის მითითების გარეშე.

იეჰოვას მოწმეები არ აღნიშნავენ ისეთ სადღესასწაულო დღეებს, როგორიცაა – შობა ან აღდგომა, რაც ბუნებრივია, რახან მათ არ სჯერათ იმის, რომ იესო ქრისტე და მამა ღმერთი თანაბარნი არიან. ისინი ასევე არ აღნიშნავენ სხვა, ეროვნულ სადღესასწაულო დღეებსა თუ საკუთარ დაბადების დღეებსაც კი, იმ მიზნით, რომ დანარჩენი სამყაროსგან იზოლირებულნი იყვნენ. ისინი ასევე ცდილობენ, იყვნენ პოლიტიკურად მაქსიმალურად ნეიტრალურები. ისინი არ მსახურობენ სამხედრო სამსახურში თუ პოლიტიკურ თანამდებობებზე, რადგან მიაჩნიათ, რომ ამ გზით საკუთარ კულტურას დაშორდებიან. ამის მაგივრად, ისინი განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობენ „ღმერთის ზეციერ სამეფოში“ მოხვედრასა და მოქალაქეობას. იეჰოვას მოწმეებს სჯერათ, რომ სამოთხეში ღმერთის ნამდვილი სამეფო არსებობს, რომელიც ადამიანთა სამეფოებსა და მთავრობებს ჩაანაცვლებს და ამით ღმერთის მიერ კაცობრიობისთვის დაწესებულ მიზანს შეასრულებს. მათი აზრით, ზეციურ სამეფოში იაჰვე ღმერთი, იესო და ანგელოზები ცხოვრობენ, ხოლო დაახლოებით 144 000 ადამიანი მკვდრეთით აღსდგება, რათა იესოსთან ერთად სამოთხის სამეფო მართონ.

რაც შეეხება ჯოჯოხეთს, იეჰოვას მოწმეებს მისი არსებობის არ სჯერათ და  მიიჩნევენ, რომ სიკვდილის შემდეგ ადამიანი არსებობას წყვეტს, შესაბამისად, ის არ იტანჯება ცეცხლით სავსე ჯოჯოხეთში.

საინტერესო ფაქტია, რომ იეჰოვას მოწმეები კატეგორიულად ეწინააღმდეგებიან სისხლის გადასხმას, მაშინაც კი, როდესაც სამკვდრო-სასიცოცხლო სიტუაციაა. ისინი ამას ბიბლიით ხსნიან და ამბობენ, რომ ბიბლია კრძალავს საკუთარი სხეულის შესანარჩუნებლად სისხლის მიღებას.

მიუხედავად იმისა, რომ ქრისტიანები არიან, იეჰოვას მოწმეები არ იყენებენ ჯვარს, როგორც თაყვანისცემის ობიექტს. მათი განმარტებით, ეს განპირობებულია ორი ფაქტორით: 1. მათი ბიბლიის მიხედვით, იესო ჯვარზე არ გაუკრავთ და ეს ობიექტი უბრალო ძელი იყო; 2 – ბიბლია მკაცრად მოუწოდებს ქრისტიანებს, „განერიდონ ყველანაირ კერპს“, შესაბამისად, ისინი ვერ გამოიყენებენ ჯვარს, როგორც თაყვანისცემის ობიექტს. ბუნებრივია, ისინი ასევე არ იყენებენ პირჯვარს.

იეჰოვას მოწმეებს სჯერათ და იყენებენ მთლიან ბიბლიას, რაც მოიცავს საღვთო წიგნის  ორივე ნაწილს – ძველსა და ახალ აღთქმებს. მათ არ სჯერათ კრეციონიზმის (მოძღვრება იმის შესახებ, რომ ღმერთმა სამყარო პირდაპირი გაგებით 6 დღეში შექმნა), რადგან მიაჩნიათ, რომ ბიბლიაში ნახსენებ სიტყვა „დღე“-ში გაცილებით დიდი დრო იგულისხმება, ასევე, მათი აზრით, ბიბლიაში წერია, რომ სამყარო ღმერთის მიერ დედამიწის 6 დღეში შექმნამდე გაცილებით ადრე არსებობდა.

იეჰოვას მოწმეების რწმენა მათ სხვა რელიგიებისადმი ტოლერანტული მიდგომისკენ მოუწოდებს, რასაც ისინი ბიბლიით ხსნიან, სადაც წერია, რომ „ყველას პატივი უნდა სცე“. თუმცაღა, მათი რწმენით, ისევე როგორც სხვა ნებისმიერი რელიგიის რწმენით, სწორედ მათი რელიგიაა ერთადერთი და ნამდვილი.

გამოყენებული წყაროები

  1. christianity.com – article “10 THINGS EVERYONE SHOULD KNOW ABOUT JEHOVAH’S WITNESSES AND THEIR BELIEFS” available at https://www.christianity.com/church/denominations/10-things-everyone-should-know-about-jehovah-s-witnesses-and-their-beliefs.html [accessed 1 April 2019]
  2. Official Web-page of Jehovah Witnesses – Frequently Asked Questions – available at https://www.jw.org/en/jehovahs-witnesses/faq/ [accessed 1 April 2019]
  3. Official Web-page of Jehovah Witnesses – “What Do Jehovah’s Witnesses Believe?” – available at https://www.jw.org/en/jehovahs-witnesses/faq/jehovah-witness-beliefs/ [accessed 1 April 2019]

Official Web-page of Jehovah Witnesses – Jesus dying Do Jehovah’s Witnesses Believe in Jesus? – available at https://www.jw.org/en/jehovahs-witnesses/faq/believe-in-jesus/ [accessed 1 April 2019]

  1. ექმნებათ თუ არა საფრთხე ირანში ისლამის შიიტური მიმდინარეობიდან ქრისტიანობაზე (იეჰოვას მოწმეები) კონვერტირებულ პირებს?

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი ირანში რელიგიის თავისუფლების შესახებ საკუთარ 2018 წლის ანგარიშში (რომელიც 2017 წელს განვითარებულ მოვლენებს ასახავს) წერს, რომ კონსტიტუციის თანახმად, ირანი წარმოადგენს ისლამურ რესპუბლიკას და ყველა კანონი შესაბამისობაში უნდა იყოს შარიათთან. ასევე, ადამიანებს აქვთ საკუთარ ძირითად, პოლიტიკურ, ეკონომიკურ თუ სხვა ტიპის უფლებებზე წვდომა, მხოლოდ „ისლამისტური კრიტერიუმების“ გათვალისწინებით. ირანის სისხლის სამართლის კოდექსი აწესებს სიკვდილით დასჯას მუსლიმების მიმართ სხვა რელიგიის წარმომადგენელი პირის მხრიდან პროზელიტიზმისთვის (რელიგიის აქტიური ქადაგება, მისწრაფება საკუთარ სარწმუნოებაზე მოაქციო სხვები), ასევე, „ღმერთის მიმართ მტრობისა“ და წინასწარმეტყველის შეურაცხყოფისთვის. კონსტიტუცია, ასევე, უკრძალავს მუსლიმ მოქალაქეებს საკუთარი რელიგიის შეცვლას ან უარყოფას.

რელიგიური დემოგრაფიის კუთხით მდგომარეობა შემდეგია: ირანის მოსახლეობა 80 მილიონზე მეტია. აქედან 99.4% არის მუსლიმი, მათ შორის 90-95 % შიიტი, ხოლო 5-10 % სუნიტი; რელიგიური უმცირესობა ირანში მოსახლეობის ერთ პროცენტზე ნაკლებს შეადგენს და მოიცავს ბაჰაებს, ქრისტიანებს, საბეან-მანდეანებს, ზოროასტრებს, ებრაელებს და იარსანებს. სამი ყველაზე დიდი არა-მუსლიმური უმცირესობა არიან ბაჰაები, ქრისტიანები და იარსანები.[1]

ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისია საკუთარ 2018 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუცია ცნობს მხოლოდ ქრისტიანებს, ებრაელებს და ზოროასტრებს, როგორც დაცულ რელიგიურ უმცირესობას და ნებას რთავს მათ, აღასრულონ საკუთარი რელიგიური რიტუალები „კანონის მოთხოვნების ფარგლებში“.  ზემოხსენებული ჯგუფების უფლებების დასაცავად, პარლამენტის 290 ადგილიდან გამოყოფილია 5.

ანგარიშის მიხედვით, გასული წლის განმავლობაში ირანში რელიგიური უმცირესობების მდგომაროება გაუარესდა, განსაკუთრებით კი, სამთავრობო ძალების მხრიდან ძალადობის სამიზნეს წარმოადგენდნენ ბაჰაები და კონვერტირებული ქრისტიანები. კონვერტირებული ქრისტიანების მიმართ გამოიყენებოდა განსაკუთრებით მკაცრი სადამსჯელო ზომები, მაგალითად, საკუთარი რელიგიური აქტივობების გამო, ზოგიერთ მათგანს შეეფარდა 10 ან მეტი წლით თავისუფლების აღკვეთა. ასევე, გამახვილებული იყო ყურადღება იმ ფაქტზე, რომ კონვერტირებული ქრისტიანები განსაკუთრებულ სამიზნეს წარმოადგენენ იმის გამო, რომ ისინი, როგორც სპარსელები, წირვებს ატარებენ სპარსულ ენაზე და, ასევე,  მიმართავენ პროზელიტიზმს სხვა რელიგიის წარმომადგენელი პირების მიმართ.[2]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი საკუთარ 2017 წლის ანგარიშში ირანში ქრისტიანებისა და კონვერტირებული ქრისტიანების მდგომარეობის შესახებ წერს, რომ შარიათის მიხედვით, მუსლიმებს სხვა რელიგიაზე კონვერტაცია ეკრძალებათ. ასევე, კონვერტირებულ პირებს, სახელწმიფო არ რთავს ნებას, საკუთარი რელიგიის ცვლილება ასახონ შესაბამის დოკუმენტში. ისლამიდან კონვერტირებული ქრისტიანები წარმოადგენენ რისკ ჯგუფს, რადგან ისინი მიიჩნევიან განდგომილებად, რაც წარმოადგენს სისხლის სამართლის დანაშაულს და შესაძლო სიკვდილით დასჯის წინაპირობას შარიათის მიხედვით. კონვერტირებული ქრისტიანები ხშირად წარმოადგენენ თავდასხმების სამიზნეს; ისინი ასევე, ხშირად ექვემდებარებიან სამთავრობო ძალების მხრიდან ძალადობას, დაკავებას, საპატიმროებში წამებისა და ა.შ.

ანგარიშში ასევე საუბარია ზემოხსენებული პირების მიმართ საზოგადოების და ოჯახის მხრიდან დამოკიდებულებაზე. მაგალითად, კონვერტირებული პირები, რომლებიც არიან რელიგიური ოჯახებიდან, ხშირად სერიოზულ პრობლემებს აწყდებიან, იმ შემთხვევაში, თუ ოჯახის წევრები შეიტყობენ მათი კონვერტაციის ფაქტის შესახებ.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია „Amnesty International“ საკუთარი 2018 წლის ანგარიშში ირანის შესახებ წერს, რომ ადამიანის უფლება, შეიცალოს საკუთარი რელიგია, ხშირად ირღვეოდა. მაგალითად, კონვერტირებული ქრისტიანების შემთხვევაში, სახეზე იყო ზედმეტად მკაცრი საპატიმრო ვადები (10-15 წელი), ასევე, ხშირ რეიდებს ექვემდებარებოდა მათი სალოცავი ადგილები.[4]

„საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ირანის შესახებ წერს, რომ მუსლიმური წარმომავლობის მქონე კონვერტირებული ქრისტიანები ხშირად წარმოადგენენ სამთავრობო ძალების მხრიდან სამიზნეებს. ასევე, საუბარი იყო ე.წ. სახლის ეკლესიების (ადგილები, სადაც კონვერტირებული ქრისტიანები ატარებენ წირვას, ლოცულობენ და ა.შ) დარბევის ფაქტებზე.[5]

„Freedom House“ ირანის შესახებ საკუთარ 2018 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში წერს, რომ სამთავრობო ძალების მხრიდან ხშირია არა-მუსლიმური რელიგიური უმცირესობების მიმართ ძალადობის და დისკრიმინაციის ფაქტები. ხშირია კონვერტირებული ქრისტიანების დარბევის ფაქტები. გასული წლების განმავლობაში, ფიქსირდებოდა ე.წ. სახლის ეკლესიებზე განხორციელებული რეიდებისა და პასტორების დაკავების შემთხვევები.[6]

Human Rights Watch ირანის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერს, რომ ირანულ არასამთავრობო ორგანიზაცია Article 18-ის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, მიმდინარე წლის 30 სექტემბრის მდგომარეობით, დაპატიმრებული იყო ისლამიდან ქრისტიანობაზე კონვერტირებული 37 პირი „მისიონერული საქმიანობისთვის“ (ქადაგება).[7]

[1] United States Department of State, Annual report on religious freedom (covering 2017), available at

[accessed 1 April 2019]

[2] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2018,  available at

[accessed 1 April 2019]

[3] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iran: Christians and Christian converts, 27 February 2017, Version 3.0, available at:

[accessed 1 April 2019]

[4] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Iran, 22 February 2018, available at:

[accessed 1 April 2019]

[5] Human Rights Watch, World Report 2017 – Iran, 12 January 2017, available at:

[accessed 1 April 2019]

[6] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iran, 19 January 2018, available at:

[accessed 1 April 2019]

[7] Human Rights Watch, World Report 2019 Iran – available at

[accessed 1 April 2019]