ერიტრეა. ადამიანის უფლებების დაცვა; სავალდებულო სამხედრო სამსახური. ივლისი, 2020

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ერიტრეაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ერითრეა არის მკაცრად ცენტრალიზებული, ავტორიტარული რეჟიმს დაქვემდებარებული სახელწმიფო, რომელსაც პრეზიდენტი ასაიას აფვერკი აკონტროლებს. ქვეყანაში ერთადერთი პოლიტიკური პარტიაა „დემოკრატიისა და სამართლიანობის ხალხთა ფრონტი“, რომელსაც პრეზიდენტი ხელმძღვანელობს. ქვეყანაში, 1993 წლის დამოუკიდებლობების რეფერენდუმის შემდგომ, არ ჩატარებულა არანაირი ტიპის არჩევნები.

ერიტრეაში ქვეყნის შიდა უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს პოლიცია, ხოლო შეიარაღებული ძალები საგარეო უსაფრთხოებაზე არიან პასუხისმგებელნი. მთავრობა ზოგჯერ იყენებს რეზერვში არსებულ ძალებს, ასევე – დემობილიზებულ ჯარისკაცებსა და სამოქალაქო შეიარაღებულ ჯგუფებს, რათა უზრუნველყოს სათანადო პასუხი ზოგიერთი შიდა თუ საგარეო გამოწვევის მიმართ. შეიარაღებულ ძალებს შეუძლიათ სამოქალაქო პირთა დაპატიმრება. სამოქალაქო ინსტიტუციები და საჯარო ორგანოები, უსაფრთხოების ძალების უდიდეს ნაწილზე ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს.

მიმდინარე წელს ადამიანის უფლებათა კუთხით, ერიტრეაში აქტუალური საკითხები იყო:  სამთავრობო ძალების მიერ პირთა იძულებითი გაუჩინარების შემთხვევები, წამება და თვითნებური დაკავება; მკაცრი და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; პოლიტიკური პატიმრები; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; დამოუკიდებელი სასამართლოს არარსებობა; ცენზურა და პრესისა და გამოხატვის თავისუფლების კუთხით დაწესებული უსაშინლესი შეზღუდვები; შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვა; შეზღუდვები რელიგიის და გადაადგილების თავისუფლებების კუთხით;  პირთა ტრეფიკინგი; იმავე სქესის პირთა შორის ნებაყოფლობითი სექსუალური ურთიერთობის კრიმინალიზება და იძულებით შრომა, მათ შორის – პირთა იძულებითი მონაწილეობა სავალდებულო სამხედრო სამსახურში, რომელიც რუტინულად მოიცავს კანონით დაწესებულ 18 თვეზე გაცილებით ხანგრძლივ პერიოდს.

მთავრობა, როგორც წესი, არ დგამდა არანაირ ნაბიჯს, რათა სათანადოდ გამოეძიებინა ზემოხსენებული სამართალდარღვევები და დაესაჯა დამნაშავეები. შესაბამისად, დაუსჯელობა აღნიშნული ქმედებებისთვის ნორმად მიიჩნეოდა.

ანგარიშში ასევე საუბარია ქვეყანაში მოქმედ სავალდებულო სამხედრო სამსახურზეც. კერძოდ, კანონის მიხედვით, 18-დან 50 წლამდე ყველა მოქალაქემ უნდა გაიაროს სავალდებულო სამხედრო სამსახური, რომლის მოცულობაც არის 18 თვე – 6 თვე სამხედრო წვრთნები, ხოლო შემდგომი 12 – უშუალო მსახურება კონკრეტული სახელმწიფო ორგანოსთვის. ქვეყანაში არ არსებობს ალტერნატიული სამსახური.

ანგარიშის მიხედვით, მიუხედავად 18 თვიანი კანონისმიერი ლიმიტისა, მთავრობა არ ათავისუფლებდა ახალწვეულებს მათი ვადის მოხდის შემდგომ და მათ აიძულებდა განუსაზღვრელი ვადით მსახურებას, რისთვისაც იყენებდა ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა – დაკავების მუქარა; ასევე – მუქარები წამების ან ოჯახის მიმართ სხვადასხვა სასჯელების შესახებ. ახალწვეულებს არ აქვთ სამსახურიდან წამოსვლის უფლება და მათ, ასევე, არ შეუძლიათ სხვა დამატებით სამსახურში იმუშავონ. როგორც წესი, მათ ასევე არ შეუძლიათ ქვეყნის დატოვება, რადგან მთავრობა მათ ვიზას ან ქვეყნიდან გამსვლელ ნებართვას არ აძლევს. გარდა სტანდარტული მოვალეობებისა, როგორიცაა – პატრული და საზღვრის მონიტორინგი, ახალწვეულებს უწევდათ ისეთი სამუშაოების შესრულება, როგორიცაა: გზების შეკეთება; მცენარეების დათესვა; სწავლება; მშენებლობებში მონაწილება; სამთავრობო სტრუქტურების ოფისებში კლერკული სამუშაოს შესრულება და ა.შ. ასევე, გავრცელებული ცნობების თანახმად, ზოგიერთი ახალწვეული ასევე ექვემდებარებოდა ფიზიკურ შრომას, რასაც არანაირი კავშირი არ ჰქონდა სავალდებულო სამხედრო სამსახურთან.[1]

Human Rights Watch ერიტრეის შესახებ 2020 წლის ანგარიშში წერდა, რომ ბოლო 2 ათწლეულის განმავლობაში, პრეზიდენტი ისაიას აფევერკი იყენებდა ეთიოპიასთან არსებულ კონფლიქტს, რათა გაემართლებინა მოქმედი ავტორიტარული რეჟიმი. მართალია,  2018 წლის ივლისში, ორ ქვეყანას შორის ზავი დაიდო, რის შედეგადაც დასრულდა ერითრეის დიპლომატიური იზოლაცია, თუმცა, სიტუაცია იგივე დარჩა. მთავრობა კვლავ აგრძელებდა განუსაზღვრელი ვადით ერითრეელი მოქალაქეების სამხედრო გაწვევას, რის შედეგადაც აიძულებდა მათ ემუშავათ დაბალ ხელფასზე, არ ჰქონოდათ არანაირი არჩევანი სამუშაო ადგილი არჩევის კუთხით და, ხშირად, ემუშავათ და ეცხოვრათ უმძიმეს პირობებში.

მთავრობის მიერ სავალდებულო სამსახურის წესების დარღვევის გამო, ათასობით ერიტრიელი (მათ შორის, ბავშვები) იძულებული იყო, ქვეყნის გარეთ გაქცეულიყო. UNHCR-ის 2018 წლის ბოლოს არსებული მონაცემებით, ქვეყანა დატოვა 507. 300-მა პირმა, რაც ქვეყნის საერთო მოსახლეობის დაახლოებით 10 %-ია.[2]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) ერითრეაში სამხედრო სამსახურის შესახებ გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერდა, რომ ქვეყანაში დე ფაქტო „საგანგებო მდგომარეობა“ 1998 წელს გამოცხადდა და მას შემდეგ ძალაშია, შესაბამისად, აღნიშნული მიზეზის გამო, არსებული სავალდებულო სამხედრო სამსახური განუსაზღვრელი ვადით გრძელდება. 2018 წელს, მას შემდეგ, რაც საბოლოოდ შედგა სამშვიდობო შეთანხმება ეთიოპიასთან, იყო მოლოდინი, რომ აღნიშნული სამსახურის მაქსიმალური ვადა კანონისმიერ ჩარჩოს – კერძოდ, 18 თვეს დაუბრუნდებოდა. თუმცა, 2019 წლის აგვისტოს მდგომარეობით, არაფერი შეცვლილა და ამ კუთხით, ჯერჯერობით არანაირი ნაბიჯი არ გადადგმულა. ხელისუფლება აცხადებს, რომ რეფორმას გარკვეული დრო სჭირდება, რადგან თუ ასობით ათას მოქმედ ახალწვეულს გაათავისუფლებს, მნიშვნელოვნად ხელს შეუწყობს უმუშევრობას, რადგან მათი უმრავლესობისთვის საკმარისი სამუშაო ადგილები არ იქნება. შესაბამისად, მთავრობას, იმისთვის, რომ შექმნას აღნიშნული ადგილები, გარკვეული დრო ჭირდება.

1995 წლის ეროვნული სამხედრო სამსახურის პროკლამაციის 8 მუხლის მიხედვით, სავალდებულო სამსახური გრძელდება 18 თვეს, რომელთაგან 6 თვე ეთმობა სამხედრო წვრთნებს, ხოლო დანარჩენი 12 – უშუალოდ მსახურებას. თუმცა, კანონის 21 (1) მუხლი ამბობს, რომ ომიანობის დროს, აღნიშნული სამსახურის პერიოდი განუსაზღვრელი ვადით შეიძლება გაგრძელდეს. ეს  მუხლი გამოყენებულ იქნა ეთიოპიასთან ომის დაწყების დროს 1998 წელს და დღემდე მოქმედებს. გამოკითხულ წყაროთა მიხედვით, ზოგჯერ, ახალწვეულებს 18 თვით მსახურების შემდგომ ათავისუფლებენ, თუმცა, უმრავლეს შემთხვევაში, ეს პერიოდი გაცილებით ხანგრძლივია. არის ბევრი შემთხვევა, როდესაც პირები 10 ან 20 წლის განმავლობაშიც არიან სამხედრო სამსახურში გაწვეულნი. როგორც წესი, ქალებს გაცილებით ადრე ათავისუფლებენ, ვიდრე მამაკაცებს და ეს ხშირად მათი ქორწინებისას ან პირველი შვილის დაბადებისას ხდება.

სავალდებულო სამხედრო სამსახურის ზემოაღნიშნულ 12 თვეს ახალწვეულები სამოქალაქო ან სამხედრო მსახურებაში ატარებენ. გავრცელებული ცნობებით, სამოქალაქო ნაწილში არსებული სიტუაცია უკეთესია, ვიდრე სამხედრო ნაწილში. თუმცა, მიუხედავად ამისა,  არის კონკრეტული სერიოზული პრობლემები. კერძოდ, მათ არ შეუძლიათ:

  • მსახურების ადგილის არჩევა, რაც ხელს უშლის მათ განათლებას, უნარებსა და პირად მისწრაფებებს;
  • მსახურებისთვის დაწესებული სარგო ძალიან დაბალი და არასაკმარისია;
  • მათ ეკრძალებათ საზღვარგარეთ გამგზავრება.

სამოქალაქო სამსახურში, გადაცდომისთვის დაწესებული დისციპლინარული პასუხისმგებლობის ფორმები არ არის ისეთი მკაცრი, როგორც სამხედრო სამსახურში. წყაროები ამ კუთხით არაფერს წერდნენ წამების შემთხვევების შესახებ. სასჯელად შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას სამხედრო ნაწილში გადაყვანა ან/და დაპატიმრება.

სიტუაცია კარდინალურად განსხვავებულია სამხედრო ნაწილში სამსახურის მოხდისას. ეს, გარკვეულწილად, იმით არის განპირობებული, რომ მეთაურებს შეუზღუდავი უფლებამოსილებები გააჩნიათ მათ დაქვემდებარებულ ახალწვეულებთან მიმართებით. პრობლემატური საკითხებია:

  • ცუდი დისციპლინის ან რეკრუტის მიერ შესაბამისი უნარის ვერ გამომუშავების გამო სასჯელი ზედმეტად მკაცრია – გავრცელებული ცნობებით, მათ სცემენ და საათობით ან რამდენიმე დღის განმავლობაშიც კი ჰყავთ გაკოჭილი;
  • სამხედრო ნაწილების უმრავლესობას აქვს საკუთარი საპატიმრო, სადაც პირობები საშინელია. ზოგიერთი მათგანი მიწისქვეშაა ან სულაც სატვირთო კონტეინერებში მდებარეობს. არის გადატვირთულობის, ჰიგიენის, მედიკამენტებისა და კვების კუთხით არსებული სერიოზული პრობლემები;
  • მძიმეა სამუშაო პირობებიც და პერიოდიც, გავრცელებული ცნობებით, 72 საათიანი სამუშაო კვირებიც ფიქსირდება;
  • ბევრი ქალი ახალწვეული ექვემდებარება სექსუალურ ძალადობას;
  • სამხედრო სამსახურის ხანგრძლივობა განუსაზღვრელია და ახალწვეულებმა არ იციან, როდის დასრულდება იგი. ხშირია 10 ან 20 წლით მსახურების შემთხვევებიც.

რაც შეეხება სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდებისთვის არსებულ სანქციას, 1995 წლის ეროვნული სამხედრო სამსახურის პროკლამაციის 37 (1) მუხლის მიხედვით, ამ კანონიდან ნებისმიერი ტიპის გადახვევა  (მათ შორის, გაწვევისგან თავის არიდება და დეზერტირობა) ისჯება 2 წლამდე ვადით თავისუფლების აღკვეთით ან/და 3 000 ნაკფას მოცულობით (180 ევრო) ჯარიმით. ამას გარდა, ასევე მოქმედებს ერითრეის სისხლის სამართლის კოდექსის შესაბამისი მუხლებიც. მაგალითად, 297 მუხლის თანახმად, ომიანობის პერიოდში, გაწვევისგან თავის არიდება დასჯადია 5 წლამდე თავისუფლების აღკვეთით, ხოლო იმავე დროს დეზერტირობა ისჯება 5 წლით ან უვადო პატიმრობით, ხოლო განსაკუთრებით სერიოზულ შემთხვევები კი, შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას სიკვდილით დასჯა. ანგარიშის მიხედვით, დე-ფაქტო სასჯელები გაწვევისგან თავის არიდებისთვის თვითნებური ხასიათისაა და დამოკიდებულია კონკრეტულ სამხედრო მეთაურზე. ვერ მოიძებნა კონკრეტული და სანდო ინფორმაცია იმის თაობაზე, თუ რამდენად შეიცვალა სიტუაცია ამ კუთხით სამშვიდობო შეთანხმების შემდგომ. ერითრეის შესაბამისი სამსახურები აგრძელებენ დეზერტირებისა და სამხედრო სამსახურისგან თავის ამრიდებლების ძებნას სხვადასხვა მეთოდებით, მათ შორის:

  • სამხედრო მეთაურები აგზავნიან ჯარისკაცებს წვევამდელის ან დეზერტირის მოსაძებნად უშუალოდ მათ სახლში ან სოფელში;
  • ტარდება შემოვლები სახლიდან სახლამდე, რომლის დროსაც ყველა ოჯახს უჩვენებენ წვევამდელის ან დეზერტირის ფოტოებს და ეკითხებიან, ფლობენ თუ არა მათზე რაიმე ინფორმაციას;
  • სპეც-ოპერაციების (Giffa) მეშვეობით, აპატიმრებენ დეზერტირს ან თავის ამრიდებელს;
  • მათ ასევე აპატიმრებენ უშუალოდ საზღვრის უკანონო კვეთისას;
  • ზოგიერთ შემთხვევაში, ასევე აპატიმრებენ დეზერტირის ოჯახის წევრებს, რათა აიძულონ მათ საკუთარ დანაყოფს დაუბრუნდეს.

ანგარიშის მიხედვით, სავალდებულო სამსახურის სამხედრო კომპონენტში მომსახურე დეზერტირებს, იმ შემთხვევაში, თუ კოლეგა ჯარისკაცები დაიჭერენ, აბრუნებენ საკუთარ დანაყოფში, რის შემდეგაც მისი უშუალო მეთაური განსაზღვრავს, თუ რა სასჯელს დაექვემდებარება იგი. როგორც სამხედრო, ასევე – სამოქალაქო კომპონენტში მომსახურე დეზერტირებს, ასევე – სამხედრო სამსახურისგან თავის ამრიდებლებს, რომლებსაც ზემოჩამოთვლილი მეთოდებით დაიჭერენ, პირდაპირ საპატიმროში უშვებენ. ციხეებში ისინი ექვემდებარებიან დაკითხვას და, ზოგჯერ, წამებასაც. წყაროთა მიხედვით, საპატიმროში ისინი ერთიდან 12 თვემდე ვადით არიან, თუმცა, დანაშაულის რეციდივის ან საბუთების გაყალბების დროს, დამნაშავეებს 3 წლითაც სჯიან. ციხიდან გათავისუფლების შემდგომ, დეზერტირები უბრუნდებიან საკუთარ დანაყოფებს; ხოლო სამსახურისგან თავის ამრიდებლები გადიან სამხედრო წვრთნებს. მას შემდეგ, რაც დეზერტირები დაბრუნდებიან საკუთარ დანაყოფში, მათ მეთაური თვითნებურად განსაზღვრავს დამატებით სასჯელს, რომელიც შესაძლებელია იყოს დამატებითი ვადით პატიმრობა უშუალოდ დანაყოფის ციხეში, სადაც ისინი პოტენციურად დაექვემდებარებიან წამებას. მეთაურმა შესაძლოა არ დააწესოს სასჯელი და ამ დროს, პირი უბრალოდ დანაყოფში რეინტეგრაციას დაქვემდებარება.

სამხედრო სამსახურისგან თავის ამრიდებლების ან დეზერტირების ოჯახის წევრებს ზოგჯერ აპატიმრებენ რამდენიმე კვირით ან თვით, რათა აიძულონ პირი, გამოჩნდეს. აღნიშნული მეთოდი, როგორც წესი, გამოიყენება მაშინ, თუ არსებობს ვარაუდი, რომ პირი ჯერ კიდევ ერითრეაშია. თუ ის ქვეყანას დატოვებს, ნათესავებს, როგორც წესი, ათავისუფლებენ. 2005 წლიდან 2010 წლამდე ადგილი ჰქონდა პრაქტიკას, როდესაც იმ დეზერტირების ან თავის ამრიდებლების, რომლებმაც ერითრეა დატოვეს, ოჯახებს, უნდა გადაეხადათ ჯარიმა 50 000 ნაფკას მოცულობით. თუ ისინი ვერ გადაიხდიდნენ აღნიშნულ თანხას, მათ დააპატიმრებდნენ 1 წლამდე ვადით, ან წაართმევდნენ ქონებას. უკანასკნელი წლების განმავლობაში, აღნიშნული პრაქტიკა თანდათან გაქრა, თუმცა, 2019 წლის მდგომარეობით, იშვიათად, თუმცა მაინც ხდება.

რაც შეეხება ერიტრეაში საზღვარგარეთიდან დაბრუნებულ მოქალაქეებს, ანგარიშის მიხედვით, უცხოეთიდან დაბრუნებისას (მიუხედავად იმისა, ქვეყანა ლეგალურად დატოვეს თუ არა) მათ უნდა დააკმაყოფილონ კონკრეტული პირობები: კერძოდ, ისინი, საზღვარგარეთ ბინადრობისას, ერითრეის შესაბამის საელჩოში უნდა იხდიდნენ „რეაბილიტაციისა და რეკონსტრუქციის გადასახადს“ – მათი შემოსავლის 2 პროცენტს, რომელსაც სხვაგვარად „დიასპორის გადასახადი“ ეწოდება. ამას გარდა, იმ პირებს, რომელთაც გავლილი არ აქვთ სავალდებულო სამხედრო სამსახური, უწევთ სპეციალური 4/4.2 ფორმის შევსება. აღნიშნული წარმოადგენს ერთგვარ „სინანულის ფურცელს“, რომლის ფარგლებშიც ისინი აღიარებენ, რომ სავალდებულო სამსახურისგან თავის არიდებით, ჩაიდინეს დანაშაული და, რომ მზად არიან, პასუხი აგონ ამისთვის. ასევე, მართალია, კანონისმიერ დანაწესს არ  წარმოადგენს, თუმცა დე-ფაქტო მოთხოვნაა ისიც, რომ ისინი არ უნდა ეწეოდნენ არანაირ ანტი-სამთავრობო, პოლიტიკური ხასიათის საქმიანობას უცხოეთში.

იმ პირებს რომლებიც დააკმაყოფილებენ აღნიშნულ პირობებს, მიეცემათ ე.წ. „პრივილეგირებული სტატუსი“, რომელის ფარგლებშიც შეუძლიათ ჩავიდნენ ერითრეაში და შემდგომ დატოვონ ქვეყანა სპეციალური, „ქვეყნიდან გასვლის ვიზის“ გარეშე. ამას გარდა, ისინი დროებით არ დაექვემდებარებიან სავალდებულო სამხედრო სამსახურში გაწვევას. თუმცა, აღნიშნული სტატუსი დროებითია და განკუთვნილია მხოლოდ იმ პირთათვის, რომლებიც ქვეყანაში ხანმოკლე ვიზიტით (6-დან 12 თვემდე ვადით) ბრუნდებიან. წყაროთა მიხედვით, პირები, რომლებიც აღნიშნულ ვადას გადააცილებენ, კვლავ ერითრეის რეზიდენტებად მიიჩნევიან და, შესაბამისად, ექვემდებარებიან გაწვევას.

ქვეყანაში დაბრუნებისას, თუ რა ტიპის მოპყრობას (მათ შორის, პატიმრობას ან სავალდებულო სამსახურში გაწვევას) დაექვემდებარება პირი, დამოკიდებულია შემდგომ ფაქტორებზე:

  • როგორ დაბრუნდა პირი ერითრეაში, საკუთარი ნებით თუ იძულებით;
  • როგორ წავიდა საზღვარგარეთ, ლეგალურად თუ არალეგალურად;
  • გადაიხადა თუ რა 2 %-იანი დიასპორის გადასახადი და შევსებული აქვს თუ არა ფორმა 4/4.2
  • მისი პოლიტიკური აქტივობები საზღვარგარეთ;
  • მოხდილი ჰქონდა თუ არა სავალდებულო სამსახური ქვეყნიდან გასვლისას;
  • რა დროით რჩება ერითრეაში, დროებით თუ პერმანენტულად:
  • კონტაქტები მთავრობაში და საჯარო სექტორში
  • გადაწყვეტილების მიმღების თვითნებობა

აღნიშნული ფაქტორების გათვალისწინებით, პირი, რომელსაც არ აქვს სავალდებულო სამხედრო სამსახური მოხდილი და პერმანენტულად ბრუნდება ერითრეაში, შესაძლებელია დაექვემდებაროს განსხვავებულ მოპყრობას. წყაროთა უმრავლესობა კონკრეტულად ვერ ასახელებს ზუსტად რა შედეგი მოჰყვება აღნიშნულ ქმედებას. მათ თქმით, იყო შემთხვევები, როდესაც პირები წარმატებით, ყოველგვარი პრობლემების გარეშე დაბრუნდნენ საზოგადოებაში. ზოგიერთი წყაროს ცნობით, იყო შემთხვევები, როდესაც ისინი დააკავეს, პატიმრობაში დაუქვემდებარეს წამებას და შემდგომ გაგზავნეს სამხედრო დანაყოფებში. თუმცა, იმ პირებს, რომელთაც გადახდილი ჰქონდათ დიასპორის გადასახადი და, ასევე, წარადგინეს ზემოხსენებული სპეციალური ფორმა, შედარებით უკეთესად მოექცნენ, თუმცა, მიუხედავად ამისა, საბოლოოდ მაინც დააკავეს.

წყაროთა ინფორმაცია ამ საკითხზე განსხვავებულია, მათი ნაწილი იზიარებს იმ აზრს, რომ ერითრეაში დაბრუნებულ სამხედრო სამსახურისგან თავის ამრიდებლებს დააკავებენ და გაწვევას დაუქვემდებარებენ,  თუმცა უმრავლეს შემთხვევაში, წყაროები უბრალოდ არ ფლობენ ამაზე ინფორმაციას.[3]

[1] United States Department of State –  Country Report on Human Rights Practices 2019 – Eritrea; published in March 2020; available at

[accessed 22 July 2020]

[2] Human Rights Watch – World Report 2020 – Eritrea; published in January 2020; available at

[accessed 23 July 2020]

[3] EASO – “Eritrea National service, exit, and return Country of Origin Information Report”; published in September 2019; available at

[accessed 23 July 2020]

უკრაინა. უსაფრთხოება და დევნილთა მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ივლისი, 2020

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით,  2014 წლიდან მოყოლებული, უკრაინაში ფიქსირდება არა-საერთაშორისო ხასიათის შეიარაღებული კონფლიქტი უკრაინის ხელისუფლებასა და თვითაღიარებულ „დონეცკისა და ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკებს“ შორის. ამას გარდა, ქვეყნის კონკრეტული ნაწილი, კერძოდ – ყირიმის ავტონომიური რესპუბლიკა და ქალაქი სევასტოპოლი, რუსეთის მიერ არის ოკუპირებული.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი უკრაინაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ გავრცელებული ცნობების თანახმად, რუსეთის მხარდაჭერილი ძალები დონბასის რეგიონში ჩადიოდნენ ისეთ სერიოზულ უფლებათა დარღვევებს, როგორიცაა – სამოქალაქო პირთა მკვლელობა; გატაცებისა და იძულებითი გაუჩინარებების შემთხვევები; წამება; უკანონო დაკავება; გენდერული დანაშაული; მკაცრი და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; პოლიტიკური პატიმრები; სასამართლო დამოუკიდებლობების არარსებობა; გამოხატვის თავისუფლების, პრესისა და ინტერნეტის კუთხით არსებული უმკაცრესი შეზღუდვები; შეკრებისა და მშვიდობიანი მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვა და ა.შ.

გაეროს ადამიანის უფლებათა კომისრის სამონიტორინგო მისიის (HRMMU) მიხედვით, კონფლიქტის დაწყებიდან მოყოლებული, 3 მილიონზე მეტმა ადამიანმა დატოვა დონეცკისა და ლუჰანსკის ოლქები. მათ განცხადებით, მიმდინარე შეიარაღებული მოქმედებები კვლავ მნიშვნელოვან გავლენას ახდენდა კონფლიქტის ზონაში მცხოვრები 3.9 მილიონი პირის  ყოველდღიურ ცხოვრებაზე. მათ შორის, რუტინულად საფრთხე ემუქრებოდა მათ სიცოცხლეს, ხოლო მათი ქონება და კრიტიკულად მნიშვნელოვანი სამოქალაქო ინფრასტრუქტურა, ნადგურდებოდა.

იმავე HRMMU-ს მიხედვით,  კონფლიქტის დაწყებიდან დონბასის რეგიონში მოკლეს 13.000-ზე მეტი პირი, მათ შორის – სამოქალაქო პირები, სამხედროები და შეიარაღებული ჯგუფების წევრები. 2019 წლის აგვისტოს მონაცემებით, მიმდინარე წელს (2019) ორგანიზაციამ აღრიცხა 18 სამოქალაქო პირის სიკვდილი.

რაც შეეხება უშუალოდ უკრაინაში დევნილთა მდგომარეობას, ანგარიშის მიხედვით სექტემბრის მდგომარეობით, უკრაინის სოციალურ საკითხთა სამინისტროს რეგისტრირებული ყავდა 1.4 მილიონი იძულებით გადაადგილებული პირი. ზოგიერთი არასამთავრობო ორგანიზაციის მიხედვით, აღნიშნული რიცხვი შედარებით დაბალი იყო, რადგან პირთა ნაწილი, რეგისტრაციის შემდგომ, საკუთარ საცხოვრებელს დაუბრუნდა. დევნილთა უდიდესი ნაწილი ცხოვრობდა კონფლიქტის მიმდებარე ზონებში, კერძოდ – დონეცკისა და ლუჰანსკის ოლქების სამთავრობო ძალების მიერ კონტროლირებად ნაწილებში; ასევე – ხარკოვში, დნიპროპეტროვსკში და ზაპოროჟიის ოლქში.

მთავრობა სოციალური შეღავათებს აძლევდა მხოლოდ იმ პირებს, რომლებიც რეგისტრირებულნი იყვნენ, როგორც იძულებით გადაადგილებული პირები. იმისთვის, რომ თავიდან აეცილებინათ თაღლითობა, სამთავრობო ინსტიტუციები ზღუდავდნენ პენსიებისა და სხვა სარგებლის გაცემას იმ პირებზე, რომლებზეც არ იყო დადასტურებული, რომ ბინადრობდნენ მთავრობის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე. HRMMU-ს მიხედვით, მთავრობა ზემოხსენებულ დადასტურების (ვერიფიკაციის) პროცედურას ფართოდ იყენებდა, რის გამოც იჩაგრებოდა პირთა გარკვეულ სეგმენტი, განსაკუთრებით – მოხუცები და შშმ პირები, რადგან მათი შეზღუდული უნარები გადაადგილების კუთხით ართულებდა მათ მიერ ვერიფიკაციის სტანდარტების დაკმაყოფილებას. მთავრობა, ზოგჯერ, აუქმებდა გადახდებს ყოველგვარი შეტყობინების გარეშე და დევნილები აცხადებდნენ, რომ მათი აღდგენისას გარკვეულ პრობლემებს აწყდებოდნენ.

ქვეყანაში მოქმედ ჰუმანიტარულ ორგანიზაციებს კარგი წვდომა გააჩნდათ იმ რეგიონებზე, რომლებიც სამთავრობო კონტროლს ექვემდებარებოდნენ.

დევნილები ვერ ახერხებდნენ ადგილობრივი თვითმართველობის არჩევნებში და საპარლამენტო არჩევნებისას, მაჟორიტარულ ოლქებში ხმის მიცემას, თუკი არ იქნებოდნენ რეგისტრირებულნი ახალ მისამართზე.

HRMMU-ს მიხედვით, იძულებით გადაადგილებულ პირთა ინტეგრაცია წარმოადგენდა პრობლემას, რადგან ამ კუთხით არ არსებობდა სამთავრობო სტრატეგია და შესაბამისი ფინანსური რესურსები, რის გამოც დევნილები მარგინალიზებულ მდგომარეობაში რჩებოდნენ. არასამთავრობო ორგანიზაციები, აცხადებდნენ, რომ დევნილები ასევე ექვემდებარებოდნენ დისკრიმინაციას დასაქმების კუთხით, ასევე – განათლების, ჯანდაცვისა და საჭირო დოკუმენტაციის მოპოვების კუთხით. მართალია, კანონის თანახმად მთავრობის ვალდებული იყო, იძულებით გადაადგილებულ პირთა საცხოვრებლით უზრუნველყოფა, თუმცა, შესაბამისი ორგანოები ამ კუთხით არ დგამდნენ ეფექტურ ნაბიჯებს. სამუშაო ადგილების სიმცირე და ზოგადად სუსტი ეკონომიკა განსაკუთრებულ გავლენას ახდენდა დევნილებზე, აიძულებდა რა მათ ეცხოვრათ არაადექვატურ საცხოვრებლებში, მაგალითად, კოლექტიურ ცენტრებსა და დროებით საცხოვრებლებში. სხვა დევნილები ცხოვრობდნენ მასპინძელ ოჯახებში, მოხალისეებთან ან კერძო საცხოვრებლებში, რომელთაც ქირაობდნენ. ზოგიერთი დევნილს, განსაკუთრებით კი იმათ, რომლებიც ბინადრობდნენ დონეცკისა და ლუჰანსკის ოლქების სამთავრობო კონტროლს დაქვემდებარებულ ნაწილებში, არ გააჩნდათ ადეკვატური წვდომა სანიტარულ საშუალებებზე, თავშესაფარსა თუ სასმელ წყალზე.[2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International უკრაინის შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი  – 2019 წელი) წერდა, რომ აღმოსავლეთ უკრაინაში რუსეთის მხარდაჭერილი სეპარატისტების მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიები კვლავ რჩებოდა სამოქალაქო აქტივისტებისა და სხვა ჰუმანიტარული აქტორების წვდომის მიღმა. იმ პირებს შორის, რომლებიც სეპარატისტებმა გაათავისუფლეს და გაუშვეს მთავრობის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე, იყვნენ უფლებადამცველები; ჟურნალისტები და ბლოგერები, რომლებიც დაკავებულები იყვნენ საკუთარი საქმიანობის გამო, რაც ხშირად იქ მოქმედი რეჟიმის კრიტიკასაც მოიცავდა. მაგალითად, სტანისლავ ასეიევს ოქტომბერში 15 წლის ვადით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა „ჯაშუშობისთვის“. აღნიშნული პირების განცხადებით, დონბასში ნებისმიერი ტიპის ქმედებას, რაც არ არის თავსებადი მოქმედ რეჟიმთან, შესაძლებელია მოჰყვეს ისეთი ტიპის სადამსჯელო ღონისძიებები, როგორიცაა – დაპატიმრება, დაკითხვა, წამება და სხვა ტიპის არასათანადო მოპყრობა. როგორც წესი, საპატიმრო პირობები მკაცრი და აუტანელია.  ბევრ ყოფილ პატიმარს აღენიშნებოდა ფსიქიკური ტრავმა. მათ მიერ მოყოლილ შემაშფოთებელ ამბებს შორის, ასევე იყო სექსუალური ექსპლუატაციისა და სექსუალური ძალადობის შემთხვევები, მათ შორის – სისტემატიური გაუპატიურებები, რომელთაც დაკავებისას უქვემდებარებდნენ არა მარტო ქალებს, არამედ – მამაკაცებსაც.[3]

Freedom House უკრაინის შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშის (საანგარიშო პერიოდი -2019 წელი) მიხედვით, იძულებით გადაადგილებული პირები, რომელთა რიცხვის 1.5 მილიონზე მეტს აღწევდა, აწყდებოდნენ კონკრეტულ სამართლებრივ და პრაქტიკული ხასიათის ბარიერებს არჩევნებში მონაწილეობის კუთხით. ამას გარდა, ანგარიშის მიხედვით, აღნიშნული დევნილები განსაკუთრებით მოწყვლად კატეგორიას წარმოადგენდნენ სექსუალური ტრეფიკინგისა და იძულებითი შრომის კუთხით.[4]

[1] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 20 July 2020]

[2] United States Department of State – C ountry Report on Human Rights Practices 2019 – Ukraine; published in March 2020; available at

[accessed 20 July 2020]

[3] Amnesty International  – Human Rights in Eastern Europe and Central Asia – Review of 2019 – Ukraine [EUR 01/1355/2020]; published in April 2020; available at

[accessed 21 July 2020]

[4] Freedom House – Freedom in the World 2020 – Ukraine; published in March 2020; available at

[accessed 21 July 2020]

სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვა. ივლისი, 2020

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით, სამხრეთ აფრიკაში როგორც საერთაშორისო, ასევე შიდა ტიპის შეიარაღებული კონფლიქტი – არ ფიქსირდება.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი სამხრეთ აფრიკაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ სამხრეთ აფრიკა არის მულტიპარტიული, პარლამენტარული ტიპის დემოკრატია, სადაც კონსტიტუციური ძალაუფლება განაწილებულია საკანონმდებლო, აღმასრულებელ და საპარლამენტო შტოებს შორის. ქვეყანაში  შიდა უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი ორგანოა „სამხრეთ აფრიკული საპოლიციო სამსახური“, რომელსაც პრეზიდენტის მიერ დანიშნული პოლიციის კომისარი ხელმძღვანელობს.  რაც შეეხება საგარეო უსაფრთხოებასა და თავდაცვას, ამაზე პასუხისმგებელია „სამხრეთ აფრიკის ეროვნული თავდაცვის ძალები“. ანგარიშის მიხედვით, სამოქალაქო ინსტიტუციები და საჯარო ორგანოები ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში, ქვეყანაში ადამიანის უფლებათა კუთხით აქტუალურ საკითხებს წარმოადგენდა: მთავრობის მიერ პირთა (მათ შორის, უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისა და ლტოლვილების) თვითნებური დაკავების შემთხვევები; ფართოდ გავრცელებული კორუფცია; პირთა ტრეფიკინგი; ძალადობრივი დანაშაულები, რომელთა მიზანს უცხო ქვეყნის მოქალაქეები წარმოადგენდნენ; ლგბტი თემის მიმართ ძალადობის და მუქარის დანაშაულები და ბავშვთა იძულებითი შრომა.

მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობა, უმრავლეს შემთხვევაში სათანადოდ იძიებდა ზემოხსენებულ სამართალდარღვევებს  და სჯიდა დამნაშავეებს, მაინც ფიქსირდებოდა დაუსჯელობის არაერთი შემთხვევა.

ანგარიშში აღნიშნულია, რომ მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით, ქსენოფობიური ხასიათის ძალადობა განგრძობად პრობლემას წარმოადგენდა, განსაკუთრებით კი – გაუტენგის პროვინციაში. აგვისტოსა და სექტემბერში, იოჰანესბურგსა და პრეტორიაში ადგილი ჰქონდა უცხო ქვეყნის მოქალაქეების მასობრივი ძარცვის და მათ მიმართ მასობრივი ძალადობის შემთხვევებს. სამიზნეებს, ძირითადად, ნიგერიელები და სომალიდან, ეთიოპიიდან და კონგოდან მომავალი ლტოლვილები წარმოადგენდნენ. პოლიციის ინფორმაციით, შეხლა-შემოხლის შედეგად 4 პირი გარდაიცვალა, ხოლო სულ მცირე 27 პირი დააკავეს და ბრალად სხვადასხვა კანონდარღვევა, მათ შორის – იარაღის უკაკანონო ფლობა და მკვლელობა დასდეს.

სოციალურ მედიაში იმიგრანტების მიმართ ხშირად ისმოდა კრიტიკა, მათ ადანაშაულებდნენ ქვეყანაში დანაშაულის შემთხვევათა ზრდასა და სამუშაო ადგილების კლებაში. არასამთავრობო ორგანიზაცია „Xenowatch“ მიხედვით, იანვრიდან აგვისტოს ჩათვლით, სამხრეთ აფრიკაში სულ მცირე 569 ქსენოფობიური ძალადობის ინციდენტი დაფიქსირდა. ანგარიშის მიხედვით, უცხო ქვეყნის მოქალაქეების მიმართ ჩადენილი დანაშაულების დროს, დამნაშავეები იშვიათად თუ ისჯებოდნენ.

ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ ზოგადად საზოგადოებაში და, ასევე – სამუშაო ადგილებში, ხშირად ადგილი ჰქონდა უცხოელთა მიმართ უარყოფით დამოკიდებულებასა და დისკრიმინაციას.[2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch სამხრეთ აფრიკის შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ 25 მარტიდან 2 აპრილის ჩათვლით, ქვეყნის აღმოსავლეთში მდებარე, ერთ-ერთ ყველაზე მჭიდროდ დასახლებულ ეტჰეკვინის (eThekwini) მუნიციპალიტეტში (და, განსაკუთრებით, ქ. დურბანში) ადგილი ჰქონდა მასშტაბურ ძალადობას უცხო ქვეყნის მოქალაქეების მიმართ. შედეგად, გაძარცვეს ან გაანადგურეს უცხოელთა სახლები და სამსახურები, ასევე – დაიღუპა და დაშავდა რამდენიმე უცხო ქვეყნის მოქალაქე, თუმცა, პოლიციას, აღნიშნული ქმედებების გამო, არავინ დაუკავებია.

ანგარიშის მიხედვით, 2018 წლის მარტიდან მოყოლებული, სამხრეთ აფრიკაში 200-ზე მეტი უცხოელი, ყველაზე ხშირად კი – ტრაილერის მძღოლები, მოკლეს. შემთხვევათა უმრავლესობის დროს, პირთა დაჯგუფებები, რომლებიც აცხადებდნენ, რომ იყვნენ სამხრეთ აფრიკელები, თავს ესხმოდნენ ტრაილერის მძღოლებს, მათ მანქანებს ბენზინის ბომბებს ესროდნენ; დაცხრილეს, ქვებით ჩაქოლეს, ცივი იარაღით მოკლე და ა.შ. არაერთი უცხოელი ტრაილერის მძღოლი. პოლიციის მინისტრმა ივნისში განაცხადა, რომ მათ დააკავეს 91 სავარაუდო დამნაშავე, თუმცა, მათ ბრალად მხოლოდ მცირე, სატრანსპორტო ხასიათის ბრალდებები წარუდგინეს, ხოლო მინისტრმა არ ისაუბრა რაიმე კონკრეტული სამთავრობო ნაბიჯების შესახებ, რომელთაც უნდა უზრუნველეყოთ ტრაილერის მძღოლთა სიცოცხლის და, ასევე, მათი ტვირთის დაცვა.

ამას გარდა, სექტემბერში, კვლავ განახლდა მასშტაბური, სპორადული ხასიათის ძალადობა უცხოელის მიმართ ქვეყნის ბევრ ქალაქში, მათ შორის – დურბანში, პრეტორიაში, იოჰანესბურგში, გერმისტონში და ა.შ. თავდასხმების შედეგად, 12  გარდაიცვალა, ხოლო იძულებით გადაადგილდა ათასობით პირი, ასევე  – გაიძარცვა არაერთი მაღაზია თუ სხვა ტიპის ბიზნეს ადგილი. პოლიციამ, შედეგად, 600-ზე მეტი პირი დააკავა და მათ სხვადასხვა ტიპის ბრალდებები (მათ შორის, ძალადობა და ძარცვა; სხვისი ქონების დაზიანება და მომაკვდინებელი ჯანმრთელობის დაზიანება) წარუდგინა. 3 სექტემბერს, პრეზიდენტმა რამაფჰოსამ სოციალურ ქსელში „Twitter“ გაავრცელა ვიდეო, სადაც უკიდურესად გმობდა ძალადობას და მოუწოდებდა თავდამსხმელებს, დაუყოვნებლივ შეეწყვიტათ ქმედებები.

ანგარიშის მიხედვით, 25 მარტს მთავრობამ გამოაქვეყნა „ქსენოფობიის, რასიზმისა და დისკრიმინაციასთან ბრძოლის ეროვნული სამოქმედო გეგმა“, რაც ორგანიზაციის მიერ პოზიტიურ ნაბიჯად არის შეფასებული, რადგან წარმოადგენს მნიშვნელოვან ნაბიჯს, რათა სათანადო პასუხი გაეცეს ქსენოფობიასთან დაკავშირებით წარმოქმნილ მასშტაბურ უფლებათა დარღვევებს. 5 წლიანი გეგმის, რომელიც შედგა სამოქალაქო საზოგადოებასთან კონსულტაციების შედეგად, მიზანია აამაღლოს სამხრეთ აფრიკელთა ცნობიერება ანტი-რასისტულ და თანასწორობის საკითხებზე; ამას გარდა, გეგმა ითვალისწინებს მსხვერპლთა დაცვის და მათ მიერ სასამართლოზე უკეთესად წვდომის სტანდარტებს; ასევე, გაზრდილ მუშაობს ანტი-დისკრიმინაციული საკითხების კუთხით.

ორგანიზაციის შეფასებით, მიუხედავად ზემოთქმულისა, სამოქმედო გეგმა მაინც ვერ პასუხობს ერთ-ერთ  ყველაზე მთავარ გამოწვევას  – ქსენოფობიური დანაშაულისთვის პასუხისგების არარსებობას. უკანასკნელი წლების მანძილზე სამხრეთ აფრიკაში არაერთი ქსენოფობიური ხასიათის ძალადობა დაფიქსირდა: 2019 წლის ზემოხსენებული თავდასხმები; ქ. დურბანში 2015 წელს მომხდარი ძალადობა, რის შედეგადაც ათასობით ადამიანი იძულებით გადაადგილდა და 2008 წელს თავდასხმები უცხო ქვეყნის მოქალაქეებზე, რასაც ქვეყნის მასტშაბით 60-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. ორგანიზაციის განცხადებით, უშუალოდ ქსენოფობიური დანაშაულის გამო, სამხრეთ აფრიკაში ჯერჯერობით ფაქტობრივად არავინ დასჯილა.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House სამხრეთ აფრიკის შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშის მიხედვით, სამხრეთ აფრიკა „თავისუფალ ქვეყანათა“ კატეგორიაში გადის, რადგან ორგანიზაციის თავისუფლების ინდექსის მიხედვით, მისი მაჩვენებელია 79 ქულა 100-დან (ერთ-ერთი უმაღლესი მაჩვენებელი აფრიკის კონტინენტზე).

ანგარიშის მიხედვით, 1984 წელს აპარტეიდის დასრულების შემდგომ, ქვეყანა მსოფლიოს მასშტაბით ითვლებოდა ადამიანის უფლებათა დამცველად და ამ კუთხით აფრიკის კონტინენტის ლიდერად. თუმცა, უკანასკნელ წლებში, მმართველი პარტია – „აფრიკის ეროვნული კონგრესი“ არაერთხელ დაადანაშაულეს კორუფციაში და საჯარო ინსტიტუტის საკუთარი ინტერესების სასარგებლოდ გამოყენებაში, რათა შეენარჩუნებინათ ძალაუფლება. შედეგად, 2018 წელს ქვეყნის მასშტაბით ნდობით აღჭურვილმა „ანტიკორუფციულმა კომისიამ“ დაიწყო ჩვენებათა მოსმენა, რათა გამოეძიებინა ბრალდებები ელიტური კორუფციის შესახებ.

ანგარიშის მიხედვით, უკანასკნელი წლების განმავლობაში ქვეყანაში მნიშვნელოვან პრობლემას წარმოადგენს ქსენოფობიური მოტივით განხორციელებული ძალადობა იმიგრანტების (ძირითად, აფრიკელი იმიგრანტების) მიმართ. მიმდინარე წლის მარტსა და აპრილში, ქ. დურბანში უცხოელების მფლობელობაში არსებულ მაღაზიებს თავს დაესხნენ, რის შედეგადაც, ძალადობისას, 3 პირი გარდაიცვალა. ქსენოფობიური ძალადობა ასევე დაფიქსირდა გაუტენგის პროვინციაში სექტემბერში, რასაც შედეგად სულ მცირე 10 სამხრეთ აფრიკელი და 2 უცხო ქვეყნის მოქალაქის სიცოცხლე ემსხვერპლა. ორგანიზაციის შეფასებით, ქსენოფობიური ძალადობის წინააღმდეგ პოლიტიკური ელიტა აქტიურად ვერ მუშაობდა და ასევე, ზოგიერთ შემთხვევაში, პოლიტიკური ლიდერები უცხო ქვეყნის მოქალაქეებს ადანაშაულებდნენ იმაში, რომ სათანადოდ ვერ შეასრულეს პოლიტიკური დანაპირები.[4]

„Amnesty International“ სამხრეთ აფრიკის შესახებ 2020 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ანტიკორუფციული კომისია, მიმდინარე წელსაც აგრძელებდა ჩვენებათა მოსმენას ყოფილი პრეზიდენტი ჯეიკობ ზუმას მთავრობის მიერ კორუფციისა და „სახელმწიფოს ხელში ჩაგდების“. თვითონ ზუმა, 2018 წელს მმართველმა „აფრიკის ეროვნული კონგრესმა“ თანამდებობიდან გაათავისუფლა. ანგარიშის მიხედვით, მნიშვნელოვანი უთანასწორობა კვლავ სახეზეა, რის შედეგადაც ირღვევა პირთა ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებები, მათ შორის – HIV შიდსის ვირუსით დაავადებულთა მიერ შესაბამის მედიკამენტებზე წვდომა. კლიმატის ცვლილების შედეგად გამწვავებული გვალვა, საფრთხეს უქმნიდა მილიონობით ადამიანის საცხოვრებელს. ფასები მნიშვნელოვნად გაიზარდა საკვებზეც, რაც განპირობებული იყო საწვავის ფასების ზრდით.

ანგარიშში, ასევე, საუბარია წელსაც გრძელდებოდა მომაკვდინებელი და სისტემატური ხასიათის ქსენოფობიური ძალადობა ლტოლვილების, თავშესაფრის მაძიებლებისა და მიგრანტების მიმართ. მიმდინარე წლის აგვისტოსა და სექტემბერში მომხდარი ძალადობა ერთ-ერთი ყველაზე ფართომასშტაბიანი იყო 2008 წლის შემდეგ, რის შედეგადაც 12 ადამიანი (როგორც ადგილობრივები, ასევე – უცხო ქვეყნის მოქალაქეები) დაიღუპა. ამას გარდა, ადგილი ჰქონდა უცხოელთა მფლობელობაში მყოფი მაღაზიების ძარცვასა და მათი ქონების დაწვასა და განადგურებას.

ძალადობას ხელს უწყობდა ადგილობრივთა დამოკიდებულება, რომლებიც უცხოელებს ნარკოტიკებით არალეგალურ ვაჭრობასა და მათთვის სამუშაო ადგილების წართმევაში ადანაშაულებდნენ. ნიგერიელების და სხვა უცხო ქვეყნის მოქალაქეების მფლობელობაში მყოფი ბიზნეს-ცენტრები დაწვეს იოჰანსებურგსა და პრეტორიაში, რის შედეგადაც მილიონობით დოლარის ოდენობის აქციები განადგურა. ძალადობა განსაკუთრებით გამწვავდა სექტემბრის პირველ კვირაში, დაფიქსირდა რა შეხლა-შემოხლები ადგილობრივებსა და უცხო ქვეყნის მოქალაქეებს შორის, სახეზე იყო ფატალური მსხვერპლიც.

ორგანიზაციის შეფასებით, მთავრობამ მეტწილად ვერ შეძლო სათანადო პასუხი გაეცა ქვეყანაში ქსენოფობიური ძალადობისთვის და, პირიქით, ზოგიერთ შემთხვევაში, კვლავ აგრძელებდა უცხოელების დადანაშაულებას იმაში, რომ ქვეყანაში იმატა დანაშაულმა; ასევე, მათ ბრალს დებდა სამთავრობო სერვისების შეზღუდვასა და არალეგალური ბიზნესების ოპერირებაში.[5]

[1] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 16 July 2020]

[2] United States Department of State – “Country Report on Human Rights Practices 2019 – South Africa” published in March 2020; available at

[accessed 16 July 2020]

[3] Human Rights Watch  -“World Report 2020 – South Africa”; published in January 2020; available at

[accessed 16 July 2020]

[4] Freedom House – “Freedom in the World 2020 – South Africa”; published in March 2020; available at

[accessed 17 July 2020]

[5] Amnesty International – “Human Rights in Africa: Review of 2019 – South Africa” published in April 2020; available at

[accessed 17 July 2020]

ეგვიპტე. შერეული ოჯახების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ივლისი, 2020

აშშ-ის კონგრესის ბიბლიოთეკის ვებ-გვერდზე მოცემულია ანგარიში 29 მუსლიმური ქვეყნის შესახებ, სადაც რელიგიათაშორისი ქორწინება, რაიმე ფორმით შეზღუდული ან აკრძალულია. ეგვიპტის შემთხვევაში, კონგრესის ინფორმაციით, ეგვიპტურ კანონმდებლობაში არ არსებობს პირდაპირი შეზღუდვა აღნიშნული ტიპის ქორწინებების შესახებ. თუმცა, რახან ეგვიპტის კონსტიტუციის 2 მუხლის თანახმად, კანონმდებლობის მთავარი წყარო ისლამია, საოჯახო საქმეებიც სწორედ ისლამური კანონების შესაბამისად გვარდება. რელიგიური „ფატვას“ (დეკრეტი) მიხედვით, რომელიც გამოქვეყნებულია Dar al ifta’a al Massriyah-ის (ოფიციალური სამთავრობო ორგანო, რომელიც რელიგიურ საკითხებზე კანონებს იმუშავებს) მიერ, მუსლიმ მამაკაცს, კონკრეტულ შემთხვევაში, უფლება აქვს, იქორწინოს არა-მუსლიმ ქალზე. აღნიშნული  ნებადართულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც მომავალი ცოლი „აბრაამისეული რელიგიებიდან“ ერთ-ერთის მიმდევარია (ისლამი, ქრისტიანობა და იუდაიზმი). მუსლიმ მამაკაცს არ შეუძლია ცოლად მოიყვანოს ათეისტი. რაც  შეეხება მუსლიმ ქალებს, ფატვას და შარიათის კანონების მიხედვით, მათ აკრძალული აქვთ იქორწინონ არა-მუსლიმ მამაკაცზე.[1]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტის 2019 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ აღნიშნულია, რომ ქვეყანაში ქორწინებები რეგულირდება მეუღლეების რელიგიების შესაბამისი პირადი სტატუსების კანონით. მაგალითად, ორი მუსლიმი პირის ქორწინებას აწესრიგებს მუსლიმთა პირადი სტატუსების შესახებ კანონი, ორ ქრისტიანს შორის – კოპტური მართლმადიდებლური ეკლესიის მიერ შემუშავებული პირადი სტატუსების კანონი, ხოლო იუდაიზმის მიმდევრებისთვის – ებრაელთათვის განკუთვნილი პირადი სტატუსების კანონი. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ქვეყანაში ნებადართულია მუსლიმი მამაკაცის არა-მუსლიმ ქალზე ქორწინება და, აღნიშნულ შემთხვევაში, ქალს არ უწევს ისლამზე კონვერტაცია. მუსლიმ ქალს კი, არა-მუსლიმ მამაკაცზე დაქორწინება მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეუძლია, თუ მომავალი ქმარი ისლამს მიიღებს. რაც შეეხება ქრისტიანებს, ზოგადად, კოპტური მართლამდიდებლური ეკლესია მხოლოდ ერთი რელიგიური დენომინაციის მიმდევარ პირებს (მაგ. ორ კოპტს) აქორწინებს.

ქვეყანაში არ არსებობს სამოქალაქო ქორწინების პროცედურა და ყველა მოქმედი რელიგიური  ინსტიტუცია აღნიშნული ცნების წინააღმდეგია. საზღვარგარეთ შემდგარი სამოქალაქო ქორწინებები ეგვიპტის მიერ მხოლოდ მაშინ იქნება აღიარებული, თუ ის თავსებადია ადგილობრივ პირადი სტატუსების შესახებ კანონთან. მაგალითად, თუ მუსლიმი ქალი სამოქალაქო ქორწინების პროცედურის მეშვეობით, იქორწინებს არა-მუსლიმ მამაკაცზე ავსტრალიაში, აღნიშნული ქორწინება ეგვიპტეში კანონიერად არ ჩაითვლება.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ეგვიპტეში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2020 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ შარიათის მიხედვით, რომელსაც ეგვიპტური კანონმდებლობა ეფუძნება, მუსლიმ ქალებს არ აქვთ უფლება, იქორწინონ არა-მუსლიმ მამაკაცზე. შესაბამისად, აღნიშნული წყვილების შემთხვევაში, მამაკაცმა უნდა მიიღოს ისლამი, რის შემდეგად შეეძლება მუსლიმ ქალზე ქორწინება. რაც შეეხება ქრისტიან და იუდეველ ქალებს, მუსლიმ მამაკაცთან დაქორწინების შემთხვევაში, მათ არ სჭირდებათ ისლამზე კონვერტაცია.

ანგარიშის მიხედვით, განქორწინების შემთხვევაში, დედას ეძლევა მეურვეობა საკუთარ ვაჟებზე 10, ხოლო გოგონებზე – 12 წლის ასაკამდე. აღნიშნული წესი არ მოქმედებს, როდესაც ერთ-ერთი მშობელი მუსლიმია, ხოლო მეორე – არა-მუსლიმი, რადგან ამ შემთხვევაში, ბავშვებზე მეურვეობა პირდაპირ, მხოლოდ მუსლიმ მშობელს გადაეცემა.[3]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Minority Rights International“ ეგვიპტელი უმცირესობების შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერდა, რომ შერეული რელიგიათაშორისი ქორწინებების შემთხვევაში, შარიათზე დაფუძნებული ეგვიპტური კანონმდებლობა დისკრიმინაციულია და, როგორც წესი, მუსლიმ მხარეებს გაცილებით ფართო უფლებებს ანიჭებს. მაგალითად, თუ დაქორწინებულ მუსლიმ მამაკაცსა და ქრისტიან ქალს სურთ განქორწინება, შვილებზე მეურვეობა მუსლიმ მამას დარჩება, რადგან ქრისტიანობა მიჩნეულია, როგორც მუსლიმ ბავშვებზე ნეგატიური გავლენის რისკის მქონე ფაქტორი. ერთადერთი შერეული ტიპის ქორწინება, რომელსაც შარიათი კანონიერად ცნობს, არის მუსლიმ მამაკაცსა და არა-მუსლიმ ქალს შორის. მუსლიმი ქალის ცოლად შესართავად, ქრისტიანმა მამაკაცმა ჯერ ისლამი უნდა მიიღოს. ბუნდოვანია არა-მუსლიმი ქალისა და მუსლიმი მამაკაცის შემთხვევაში, ცოლისა და შვილების მემკვიდრეობის შესახებ სიტუაცია, რადგან დამოკიდებულია ისლამის კონკრეტულ ინტერპრეტაციაზე, რომელთაგან ზოგიერთის მიხედვითაც, მხოლოდ მუსლიმს შეუძლია მუსლიმის მემკვიდრე გახდეს.[4]

Freedom House-ის ეგვიპტის შესახებ 2020 წლის ანგარიშის მიხედვით, რელიგიურ კუთვნილებაზე დამოკიდებული პირადი სტატუსების შესახებ კანონები ქალებს დისკრიმინაციულ მდგომარეობაში აყენებს ქორწინების, განქორწინების და შვილების მეურვეობაზე საკითხების გადაწყვეტისას. ამას გარდა, მუსლიმ ქალებს კანონი არ აძლევს საშუალებას, დაქორწინდნენ არა-მუსლიმ მამაკაცზე.[5]

[1] US Library of Congress – “Prohibition of Interfaith Marriage”;  updated on 29 August 2019; available at https://www.loc.gov/law/help/marriage/interfaith-prohibition.php#egypt [accessed 16 July 2020]

[2] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – “DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT EGYPT”; published on 17 June 2019; available at

[accessed 16 July 2020]

[3] United States Department of State – “2019 Report on International Religious Freedom: Egypt”; published on 10 June 2020; available at

[accessed 16 July 2020]

[4] Minority Rights International – report “Justice Denied, Promises Broken: The Situation of Egypt’s Minorities Since 2014”; published in January 2019; available at

[accessed 16 July 2020]

[5] Freedom House – “Freedom in the World 2020 – Egypt” published in March 2020; available at

[accessed 16 July 2020]

სირია. მოსახლეობის სავალდებულო სამხედრო სამსახურში გაწვევა. ივლისი, 2020

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) სირიის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერდა, რომ სირიაში 18-დან 42 წლამდე მამრობითი სქესის მოქალაქეები სავალდებულო ხასიათის სამხედრო გაწვევას ექვემდებარებიან. სამხედრო სამსახურის ხანგრძლივობა 18-დან 21 თვემდე განისაზღვრება და მასში მონაწილეობის მიღება, სურვილის შემთხვევაში – ქალებსაც შეუძლიათ. ანგარიშის მიხედვით, მიუხედავად იმისა, რომ კანონით, გაწვევისას პირის მაქსიმალური ასაკი 42 წელს არ უნდა აღემატებოდეს, პრაქტიკაში აღნიშნული შეზღუდვა ნაკლებად მოქმედებს და, როგორ წესი, 45-55 წლამდე პირებსაც ზოგჯერ, იძულებით იწვევენ სამხედრო სამსახურში. წყაროთა ინფორმაციით, სამხედრო სამსახურზე ასაკის ლიმიტი ნაკლებად დამოკიდებულია კანონით დადგენილი ზოგად წესზე და უფრო მეტად განპირობებულია იმით, თუ რამდენად საჭიროებს მთავრობა კონკრეტულ მომენტში ძალების მობილიზაციას. ზოგადად, სამთავრობო ძალები გასაწვევად მაინც უფრო 18-დან 27 წლამდე პირებს ეძებენ, შესაბამისად, შედარებით უფროსი ასაკის მამაკაცებისთვის, სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდება შედარებით იოლია. ამას გარდა, სირიაში კონფლიქტის დაწყების შემდეგ, ბევრი მაშინდელი ახალწვეული არ გაუთავისუფლებიათ სავალდებულო სამხედრო სამსახურის ვადის გასვლის შემდეგ და მხოლოდ 2018 წელს მოხდა მათი გათავისუფლება, თუმცა, ზოგიერთი მათგანი დღესაც მსახურობს.

ანგარიშში მოყვანილია ექსპერტის – კრისტოფერ კოზაკის (Christopher Kozak) შეფასება სირიაში პირთა სავალდებულო სამხედრო გაწვევის თემაზე, რომლის მიხედვითაც,  ქვეყანაში პირთა რეკრუტირების მასშტაბი იგივეა, მიუხედავად იმისა, რომ სიტუაცია, უკანასკნელ ხანებში, შედარებით სტაბილური გახდა. კოზაკი ხაზს უსვამს, რომ სირიის მთავრობა ცდილობს, მის მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიებიდან გაიწვიოს ნებისმიერი სამხედრო ასაკის პირი, რომელზეც მას ხელი მიუწვდება. სირიელი სუნიტებიც კი, რომლებიც სამთავრობო ძალების შეფასებით არ არიან სანდო, დაექვემდებარებიან გაწვევას და მათ გაანაწილებენ ისეთ რეგიონებში (მაგ. სამხრეთ სირიაში, სადაც შედარებით ნაკლები რისკებია მოსალოდნელი.

რაც შეეხება უშუალოდ წვევამდელების საკითხს, ანგარიშის მიხედვით, სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდება დასჯადია სირიის სამხედრო სისხლისსამართლებრივი კოდექსით, თუმცა, პრაქტიკაში მისი გამოყენება თვითნებურია. აღნიშნული კოდექსის 98 და 99 მუხლებით, გაწვევისგან თავის ამრიდებლები, მშვიდობიანი პერიოდის დროს, დაისჯებიან 1-დან 6 თვემდე თავისუფლების აღკვეთით, ხოლო შემდეგ მოიხდიან სავალდებულო სამხედრო სამსახურს სრულად. ომიანობის დროს, გაწვევისგან თავის არიდება სისხლისსამართლებრივი წესით დასჯადი ქმედებადაა და ისჯება 5 წლამდე ვადით თავისუფლების აღკვეთით. წყაროთა მიხედვით, შესაბამისი სამსახურები აღნიშნულ კანონის დადგენილ ნორმებს, პრაქტიკაში, არ მისდევდნენ და ხშირი იყო შემთხვევები, როდესაც თავის ამრიდებელი პირი პირდაპირ სამხედრო სამსახურში იგზავნებოდა.

ამას გარდა, ანგარიშის მიხედვით, კონფლიქტის დაწყებიდან მოყოლებული, ათიათასობით მოქმედი ოფიცერი თუ ახალწვეული გახდა დეზერტირი. ბევრმა მათგანმა სირია დატოვა, ხოლო ისინი კი, ვინც დარჩნენ, ძირითადად შეუერთდნენ სხვადასხვა შეიარაღებულ ჯგუფებს. სირიის სამხედრო სისხლისსამართლებრივი კოდექსის 100 და 101 მუხლების მიხედვით, დეზერტირობა ისჯება 1-დან 5 წლამდე თავისუფლების აღკვეთით მშვიდობიანი პერიოდის დროს, ხოლო აღნიშნული სასჯელი ომიანობის პერიოდში, შესაძლებელია გაორმაგდეს. ის პირები, რომლებიც დეზერტირობის შემდგომ ქვეყანა დატოვეს, შესაძლებელია დაექვემდებარონ 15 წლამდე თავისუფლების აღკვეთასაც ომის დროს. დეზერტირობა, რომელიც მტრის მხარეს გადასვლით სრულდება, დასჯადია სიკვდილით ან უვადო თავისუფლების აღკვეთით. წყაროთა მიხედვით, უშუალო დეზერტირები გაცილებით უფრო მკაცრ სასჯელებს ექვემდებარებოდნენ, ვიდრე გაწვევისგან თავის ამრიდებლები.[1]

დანიის იმიგრაციის სამსახურმა 2020 წლის მაისში გამოაქვეყნა ანგარიში სირიაში სამხედრო სამსახურის შესახებ, რომელიც თებერვალში განხორციელებულ ფაქტების დამდგენი მისიის ფარგლებში მოპოვებულ მასალას ეფუძნებოდა. ანგარიშის მიხედვით, 2018 წლის ზაფხულიდან მოყოლებული, სირიის არმიაში გაწვევის მასშტაბი გაიზარდა, რაც განპირობებული იყო იმით, რომ სამთავრობო ძალებს ჰქონდათ უფრო მეტ ადამიანებზე წვდომა მას შემდეგ, რაც დაიბრუნეს კონკრეტული ტერიტორიები. ამას გარდა, არმია საჭიროებს დამატებით ჯარისკაცებს იდლიბის რეგიონში მიმდინარე სამხედრო მოქმედებებისთვის. როგორც წესი, გაწვევა უშუალოდ ხდება სამხედრო გამშვებ პუნქტებზე, საჯარო ინსტიტუციებში, უშუალოდ საზღვრის კვეთის დროს და იძულებით გადაადგილებულთა ბანაკებში. ამას გარდა, უკანასკნელ ხანებში სირიის არმიის მიერ დაბრუნებულ ტერიტორიებზე, გაწვევის ყველაზე გავრცელებული ფორმაა რეიდები სახლებში.

ანგარიშის მიხედვით, სირიის არმიაში მყოფი ნებისმიერი პირი, მიუხედავად მისი გამოცდილებისა, კვალიფიკაციისა, რელიგიური თუ გეოგრაფიული კუთვნილებისა, თანაბრად არის წინა ხაზზე დისლოკაციის ან/და უშუალოდ სამხედრო მოქმედებებში ჩართვის რისკის წინაშე.

ანგარიშში საუბარია უშუალოდ იმ პირების სამხედრო გაწვევაზეც, რომლებმაც სამხედრო ასაკის ლიმიტს (42 წელი) მიაღწიეს. კერძოდ, წყაროთა უმრავლესობა ამბობდა, რომ მათ არ გააჩნდათ ინფორმაცია იმის შესახებ, იწვევდა თუ არა სირიის მთავრობა 42 წელს გადაცილებულ პირებს სამხედრო სამსახურში. ერთი წყარო უთითებდა, რომ მსგავსი ფაქტი 2016 წლის შემდეგ არ დაფიქსირებულა, ხოლო მეორეს ინფორმაციით, ბოლოს ეს 2018 წელს მოხდა.

გრეგორი უოთერსი – დელეგაციის მიერ გამოკითხული ექსპერტი, ამბობდა, რომ  ისიც არ ფლობდა ინფორმაციის 42 წელს გადაცილებული პირების სავალდებულო სამსახურში გაწვევის თაობაზე. თუმცა, ის ასევე აღნიშნავდა, რომ იცოდა რამდენიმე შემთხვევის  შესახებ, როდესაც 42 წელს გადაცილებული პირები, სირიაში ლიბანიდან და იორდანიიდან დაბრუნების შემდეგ, გაიწვიეს სარეზერვო სამსახურში.

დელეგაციის მიერ გამოკითხული კიდევ ერთი წყარო – SNHR  კი უთითებდა, რომ მათი ინფორმაციით, ზოგჯერ ადგილი ჰქონდა 42 წელს გადაცილებული პირების გაწვევის შემთხვევებსაც. კერძოდ, მათ მოიყვანეს მაგალითი – ჰაითჰამ ჰასსან ალ-ქანის ქეისი, რომელიც მასწავლებლად მუშაობდა ჰომსის პროვინციის ქალაქ თალბისაში. ის 2019 წელს სირიის სამთავრობო ძალებმა დააკავეს და გაიწვიეს, როგორც რეზერვისტი. მოგვიანებით, 2020 წლის 13 იანვარს, ის დაიღუპა ჰამას პროვინციაში მიმდინარე სამხედრო შეტაკებისას.

ანგარიშის მიხედვით, სირიის მთავრობა ზოგადად, ასრულებს კონკრეტულ საკანონმდებლო ნორმებს და არ იწვევს იმ პირებს, რომლებიც: არიან ოჯახში ერთადერთი ვაჟები; პირები, რომლებიც სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან გამორიცხვის მოტივით, იხდიან კანონით დადგენილ გადასახადს; სამედიცინო ჩვენებით გამორიცხული პირები, თუმცა, აღნიშნული ჩვენება ზოგჯერ ბუნდოვანი და არაზუსტია.

რაც შეეხება სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან თავის ამრიდებლებს, გამოკითხულ წყაროთა უმრავლესობის მიხედვით,   სირიის მთავრობა მათ, ხელში ჩაგდების შემთხვევაში,  პირდაპირ სამხედრო სამსახურში გააგზავნის. ზოგიერთის შემთხვევაში, მანამდე შესაძლებელია ადგილი აქვს მცირე პერიოდით დაკავებასაც. თუმცა, როგორც წესი, ამრიდებელთა უმრავლესობა, პატიმრობას მაგივრად, ფრონტზე გაგზავნას დაექვემდებარება. დეზერტირობა დასჯადია და დანაშაულის სიმძიმისა და ქმედების მოტივის მიხედვით, აღნიშნული დანაშაულისთვის სასჯელი რამდენიმე წლით თავისუფლების აღკვეთიდან სიკვდილით დასჯამდე მერყეობს. ანგარიშში, ასევე, საუბარია უკანასკნელ ხანებში სირიის მთავრობის მიერ  დეზერტირებისა თუ სავალდებულო სამსახურისგან თავის ამრიდებლების მიმართ გამოცხადებულ ამნისტიებზეც, თუმცა, დელეგაციის შეფასებით, მათი მოქმედება შეზღუდულია და, ზოგადად, სირიის მთავრობა მათ პრაქტიკაში არ ასრულებს.[2]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Atlantic Council 2019 წლის თებერვალში გამოქვეყნებულ ანგარიშში, რომელიც უშუალოდ სირიაში იძულებით სამხედრო გაწვევას ეხება, წერდა, რომ 2011 წლიდან მოყოლებული, ასადის რეჟიმი სავალდებულო სამსახურში მომსახურე ჯარისკაცებს იტოვებდა, როგორც “სათადარიგო ძალებს“ და არ აძლევდა მათ საშუალებას, დაესრულებინათ აღნიშნული სამხედრო სამსახური. ამის გამო, პირები გაურკვეველი ვადით იყვნენ გაწვეულნი და ზოგიერთი მათგანი დაახლოებით 8 წლის განმავლობაში იხდიდა სავალდებულო სამხედრო სამსახურს. შედეგად, ბუნებრივია, ბევრი სირიელი ახალგაზრდა მამაკაცი გაიქცა ქვეყნიდან ან სხვა გზებით ცდილობდა, აერიდებინა თავი გაწვევისთვის. აღნიშნული ქმედება სირიის კანონმდებლობით წარმოადგენს დეზერტირობას და ისჯება 3 წლამდე თავისუფლების აღკვეთით.

2018 წლის ოქტომბერში, ბაშარ ალ ასადის მთავრობამ გამოაქვეყნა კანონი, რომელიც 800 000  დეზერტირი პირისთვის ამნისტიას აწესებდა იმ შემთხვევაში, თუ შესაბამის ორგანოებში გამოცხადდებოდნენ 4 (სირიაში მცხოვრები პირები) ან 6 (საზღვარგარეთ მობინადრე სირიელები)  თვის განმავლობაში. აღნიშნულ ფაქტს, ბუნებრივია, უამრავი სირიელი ახალგაზრდა სიხარულით შეეგება. თუმცა, მთავრობამ, მალევე გამოაქვეყნა 400 000 კაციანი ახალი სია, რომელიც ითვალისწინებდა აღნიშნული პირების „გადაუდებელ სამხედრო სამსახურში“ გაწვევას. აღნიშნულ სიაში უმრავლესობას შეადგენდნენ ის სირიელი ახალგაზრდები, რომლებიც წინა სიამ ამნისტიაში შეიყვანა.

ანგარიშში მოცემულია ინტერვიუ 35 წლის რა’იდთან, რომელიც აცხადებდა, რომ 4 წლიანი მალვის შემდეგ, საშუალება მიეცა მშვიდად გასულიყო ქუჩაში და დაბრუნებოდა თავის ოჯახს. „სიხარული მხოლოდ 7 დღეს გაგრძელდა, რადგან მალევე მომივიდა გაწვევის ცნობა გადაუდებელ სამხედრო სამსახურში. არ მსურს რეჟიმის არმიაში სამსახური და იმ ომში ბრძოლა, რომლისაც არ მჯერა. მხოლოდ ოჯახთან ერთად მშვიდი ცხოვრება მინდა“ – განაცხადა რა’იდმა.

ანგარიშში ასევე საუბარია იმ ჯარისკაცებზე, რომლებიც სავალდებულო სამხედრო სამსახურში 2011 წლიდან მსახურობენ და რეჟიმი მათ არ ათავისუფლებს. მიუხედავად იმისა, რომ სირიაში აღნიშნული სამსახურის ვადა მაქსიმუმ ორი წლით განისაზღვრებოდა, რეჟიმის მიერ გატარებული პოლიტიკიდან გამომდინარე, ზოგიერთი ახალწვეული 2011 წლიდან დღემდე მსახურობს.[3]

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევების და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2020 წლის 14 თებერვალს გამოქვეყნებულ ანგარიშის მიხედვით, როგორც სირიის მთავრობა, ასევე – არასამთავრობო აქტორები (ქურთული YPG; SDF;) აქტიურად დაეძებენ ახალ რეკრუტებს, რათა შეაჩერონ თურქეთის სამხედრო ძალებისა და მათი მხარდამჭერი სირიელი აჯანყებულების წინსვლა რეგიონში.

ამას გარდა, Euro-Mediterranean Human Rights Monitor-ის მიერ 2019 წლის სექტემბერში გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, გავრცელებული ცნობებით, სირიის დემოკრატიულმა ძალებმა (SDF) სირის ჩრდილო-აღმოსავლეთში მდებარე ბანაკიდან გაიტაცეს ათობით ბავშვი და ასობით ახალგაზრდა, რათა დაუქვემდებარონ გაწვევას და სამხედრო მოქმედებებში ჩართვას. უკანასკნელ ხანებში, SDF-მა წამოიწყო მასობრივი კამპანია, რომლის ფარგლებშიც საკუთარ კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიებზე და სირიის სხვადასხვა რეგიონებში, აკავებენ ახალგაზრდა არაბ მამაკაცებს და სამხედრო სამსახურში იძულების წესით იწვევენ. მაგალითად, რამდენიმე დღის წინ ალ-ჰოულის ბანაკიდან გაიტაცა 200-მდე ბავშვი და დაუქვემდებარა იძულებით რეკრუტირებას. ბავშვთა უმრავლესობა 13-დან 16 წლამდე ასაკისაა და მათ შორის არიან როგორც ობლები, ასევე – არა-არაბი ბავშვები.

აღნიშნულის გარდა, ანგარიშში მოყვანილია სხვადასხვა წყაროების მიერ გავრცელებული სხვადასხვა ტიპის ინფორმაცია, რომელთა მიხედვითაც, ქურთული YPG-ის და სირიის დემოკრატიული ძალების(SDF) მხრიდან, პირთა, მათ შორის – ბავშვების, იძულებითი გაწვევა რუტინაა და ხდება სირიის ბევრ რეგიონში.. ამას გარდა, ერთ-ერთი წყაროს მიხედვით, ზოგჯერ, ადგილი ჰქონდა მცირეწლოვანი გოგონების სამხედრო გაწვევასაც. ზოგჯერ, სამწუხაროდ, ზოგიერთ შემთხვევაში, ხდებოდა აღნიშნული ბავშვების ჩართვა უშუალოდ საბრძოლო მოქმედებებში.[4]

Freedom House-ს 2020 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში სირიის შესახებ (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) აღნიშნულია, რომ კონფლიქტის მონაწილე სხვადასხვა შეიარაღებული ჯგუფები პირებს უქვემდებარებდნენ იძულებით რეკრუტირებას და ასევე, იყენებდნენ ბავშვ მებრძოლებს.[5]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი სირიაში ადამიანის უფლებების კუთხით მდგომარეობის შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ სირიის მთავრობა და მისი მოკავშირეები ფართოდ იყენებდნენ მათ შორის ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა – პირთა იძულებითი რეკრუტირება. ანგარიშის მიხედვით, აღნიშნული პრაქტიკა განსაკუთრებით გავრცელებული იყო რეჟიმის არმიის მიერ დაპყრობილ ტერიტორიებზე. ანგარიშში ასევე საუბარი არის პირთა (მათ შორის, ბავშვთა) იძულებითი რეკრუტირების შემთხვევებზე კონფლიქტის მონაწილე სხვადასხვა შეიარაღებული ჯგუფების მიერ.[6]

[1] EASO – “Syria Targeting of Individuals”; published on March 2020; available at

[accessed 15 July 2020]

[2] Danish Immigration Service – „Syria Military Service” (Report based on a fact-finding mission to Istanbul and Beirut (17-25 February 2020)) published in May 2020; available at

[accessed 15 July 2020]

[3]Atlantic Council – “Forced conscription continues despite amnesty by Syrian Government”; published on 13 February 2020; available at https://www.atlanticcouncil.org/blogs/syriasource/forced-conscription-continues-despite-amnesty-by-syrian-government/ [accessed 15 July 2020]

[4]ACCORD – “Query response on Syria: Recruitment practice of Kurdish People’s Defense Units (YPG) and Women’s Defense Units (YPJ), particularly in Qamishli [a-11189]”; published 14 February 2020; available at

[accessed 10 March 2020]

[5] Freedom House – Freedom in the World 2020 – Syria; published in  March 2020; available at

[accessed 15 July 2020]

[6] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Syria; published in March 2020; available at

[accessed 15 July 2020]

პაკისტანი. ათეისტების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ივლისი, 2020

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი პაკისტანში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების  შესახებ 2020 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ პაკისტანის კონსტიტუციის თანახმად, ისლამი სახელმწიფო რელიგიაა და ქვეყანაში მოქმედი ნებისმიერი კანონი აუცილებლად თავსებადი უნდა იყოს მასთან. ასევე, კონსტიტუციის მიხედვით, „კანონის, საჯარო წესრიგისა და მორალის ფარგლებში, ნებისმიერ მოქალაქეს აქვს უფლება ჰქონდეს, აღასრულოს და პროპაგანდა გაუწიოს საკუთარ რელიგიას“.

აშშ-ის მთავრობის გათვლებით, პაკისტანის მოსახლეობა 210.8 მილიონ პირს შეადგენს, რომელთაგან 96% სუნიტური ან შიიტური ისლამის მიმდევარია. დანარჩენი 4%-ში შედიან: აჰმადიები (რომელთაც ქვეყნის კანონმდებლობა მუსლიმებად არ მიიჩნევს); ჰინდუსები; ქრისტიანები; ზოროასტრიზმის მიმდევრები; ბაჰა’ისტები; სიკჰები; ბუდისტები; კალაშები; კიჰალები და ჯაინები.

ანგარიშის მიხედვით, მიმდინარე საანგარიშო პერიოდის განმავლობაში, სასამართლოები კვლავ აგრძელებდნენ „ღვთისგმობის“ კანონების საფუძველზე პირთა დასჯას. აღნიშნული დანაშაულისთვის სასჯელი უვადოდ თავისუფლების აღკვეთას, ხოლო ზოგიერთ განსაკუთრებულ შემთხვევაში (მაგალითად, წინასწარმეტყველი მუჰამედის შეურაცხყოფისთვის)  – სიკვდილით დასჯასაც ითვალისწინებს. ადგილობრივი სამოქალაქო აქტივისტებისა და ორგანიზაციების ინფორმაციით, სულ მცირე 84 პირი დააპატიმრეს ღვთისგმობისათვის, რომელთაგან სულ მცირე 29 შემთხვევაში, სასჯელის ზომად სიკვდილით დასჯა განისაზღვრა (გასულ წელს აღნიშნული მაჩვენებელი, შესაბამისად, 78 და 28-ს წარმოადგენდა). აღსანიშნავია, რომ პრაქტიკაში, პაკისტანის მთავრობას, უშუალოდ ზემოხსენებული დანაშაულისთვის სიკვდილით ჯერ არავინ დაუსჯია. ანგარიშში ასევე მოცემული იყო რამდენიმე შემთხვევა, როდესაც ქვეყნის უზენაესმა სასამართლომ გააუქმა ქვედა ინსტანციების გადაწყვეტილება, რომელთა მიმართ პირებს, ღვთისგმობის დანაშაულისთვის სხვადასხვა სასჯელი, მათ შორის – სიკვდილით დასჯა ჰქონდა მისჯილი.

არასამთავრობო ორგანიზაციები = გამოხატავდნენ აღშფოთებას იმის თაობაზე, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოები, ხშირად უგულებელყოფდნენ ელემენტარულ მტკიცებულებათა სტანდარტებს, როდესაც საქმე ეხებოდა ღვთისგმობის შემთხვევებს. ასევე, ისინი აცხადებდნენ, რომ შესაბამისი სამსახურები ხშირად ვერ ახერხებდნენ რელიგიური უმცირესობების დაცვას სოციალური ძალადობის დროს, რაც ხშირად განპირობებული იყო დამნაშავეთა მიმართ შიშით, არასაკმარისი რაოდენობის ოფიცრებით და ა.შ. აღნიშნული დანაშაულის ჩამდენი პირები, ხშირად, არანაირ სამართლებრივ პასუხისმგებლობას არ ექვემდებარებოდნენ, რადგან ქვეყანაში გავრცელებული იყო კორუფცია, ქრთამის აღების შემთხვევები, ზეწოლა მსხვერპლებზე, რომ მათ არ ეჩივლათ პოლიციაში და ა.შ.

ანგარიშში აღნიშნულია, რომ შეირაღებული ექსტრემისტული ჯგუფები, რომლებიც როგორც პაკისტანის, ასევე – აშშ-ის მთავრობების მიერ ტერორისტულ ორგანიზაციებად არიან გამოცხადებულნი, აგრძელებდნენ თავდასხმების მოწყობას რელიგიურ უმცირესობებზე, განსაკუთრებით კი – ჰაზარა შიიტ მუსლიმებზე. თუმცა, გასულ წლებთან შედარებით, აღნიშნული ხასიათის თავდასხმების ინტენსივობამ იკლო.[1]

აშშ-ის რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისია სპეციალურ ანგარიშში პაკისტანის ღვთისგმობის კანონების შესახებ წერდა, რომ პაკისტანის სისხლის სამართლის კოდექსის 295-298 მუხლები უკრძალავს პირებს, მოიმოქმედონ ვერბალური ან არა ვერბალური მოქმედებები, რომლებიც შეურაცხყოფას აყენებს რწმენასა და რელიგიას. აღნიშნული კანონები ასევე ვრცელდება ყურანის ფიზიკურად ხელშესახებ წიგნებზე და სხვა რელიგიურ ტექსტებზე; თაყვანისცემის ადგილებზე; წინასწარმეტყველი მუჰამედის რეპუტაციაზე და სხვა რელიგიურ სიმბოლიკაზე. მტკიცების ტვირთი, ღვთისგმობის ფაქტების შემთხვევაში, მინიმალურია. ამას გარდა, აღნიშნულ კანონებს პაკისტანში იყენებენ რელიგიური კონვერტაციის და პროზელიტიზმის შესაზღუდად და, ასევე – მათი კრიმინალიზებისთვის.

პაკისტანელები, მათ შორის ბავშვები და მენტალურად დაავადებული პირები, წარსულში ფორმალურად არაერთხელ გამხდარან ღვთისგმობის კანონების საფუძველზე ბრალდების ობიექტები. მიზეზებს შორის იყო შემდეგი შემთხვევებიც: ყურანის ან სხვა რელიგიური ტექსტის ფიზიკური დაზიანება (თუნდაც, უნებლიედ); ისეთი ტიპის ტექსტური შეტყობინების მიღება ან გაგზავნა, რომელიც მიიჩნევა ისლამური რწმენის ან წინასწარმეტყველი მუჰამედის შეურაცხმყოფლად; კონკრეტული ტექსტების ატვირთვა პირად ბლოგებზე, არა-მუსლიმურ ვებ-გვერდებზე ან სოციალურ ქსელ Facebook-ზე, რომლებიც შესაძლოა, ისლამს შეურაცხყოფდეს; პირად საუბარში ისეთი კომენტარების გაკეთება, რომლებიც  თავის ბუნებიდან გამომდინარე, შესაძლებელია ჩაითვალოს  ღვთისგმობა და რომლის დამტკიცებად მოწმის ჩვენებითაა შესაძლებელი და  ა.შ.

კომისიის ინფორმაციით, დღევანდელი მდგომარეობით, პაკისტანში სულ მცირე 80 პირია პატიმრობაში ღვთისგმობის კანონების გამო. მათგან ბევრს სიკვდილი აქვს მისჯილი, თუმცა, აღსანიშნავია, რომ პაკისტანის მთავრობის აღნიშნული დანაშაულისთვის პრაქტიკაში სიკვდილით, ჯერჯერობით არავინ დაუსჯია.

ანგარიშში მოცემულია კონკრეტული, ინდივიდუალური ქეისები, სადაც პირები ღვთისგმობის კანონების გამო, სისხლისსამართლებრივ დევნას დაექვემდებარნენ. გთავაზობთ რამდენიმე მათგანს:

  • 2019 წლის 29 ივნისს, პაკისტანის შესაბამისმა სამსახურებმა დააკავეს მუშთაქ და ნომან აგჰარები, ქრისტიანი თინეიჯერები პენჯაბის შტატიდან, რადგან მათ, სავარაუდოდ, ელექტრონული შეტყობინების სახით მიიღეს წინასწარმეტყველი მუჰამედის ამსახველი ფოტოები. იგივე სამსახურებს არანაირი ნაბიჯი არ გადაუდგამთ გამგზავნი პირის – ბილალ აჰმადის პასუხისგებაში მისაცემად, რომელიც მუსლიმია.
  • 2019 წლის 27 მაისს სინდჰის პროვინციაში დააკავეს რამეშ კუმარი, ჰინდუსი ვეტერინარი, რადგან ადგილობრივმა სასულიერო პირმა განაცხადა, რომ კუმარი ჰყიდდა მედიკამენტებს, რომლებიც შეფუთული იყოს იმ ფურცლებით, რომლებზეც დატანილი იყო ისლამური ტექსტები. მისი დაპატიმრების შემდეგ, ადგილი ჰქონდა დაპირისპირებებს და ადგილობრივმა ბრბომ, გავრცელებული ცნობებით, დააზიანა სულ მცირე 3 ჰინდუსის მაღაზია. კუმარი წინასწარ პატიმრობაშია და ბრალის დამტკიცების შემთხვევაში, უვადოდ პატიმრობა ემუქრება.
  • 2017 წლის ივნისში, ბაჰავალპურის ანტი-ტერორისტულმა სასამართლომ შიიტ მუსლიმს – ვინმე თაიმოორ რაზას ღვთისგმობის საფუძველზე სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა. რაზამ, სავარაუდოდ, შეურაცხყოფა მიაყენა წინასწარმეტყველ მუჰამედს სოციალურ ქსელ Facebook-ზე. ის გახდა პაკისტანში პირველი პირი, რომელსაც სოციალურ ქსელში კომენტარისთვის სასჯელის უმაღლესი ფორმა მიესაჯა. [2]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International პაკისტანის შესახებ 2019 წლის ანგარიშში წერდა, რომ გარკვეული რელიგიური უმცირესობები განიცდიდნენ თავდასხმებს არასამთავრობო აქტორების მხრიდან, ასევე – ისინი ექვემდებარებოდნენ ე.წ. „ღვთისგმობის“ შესახებ კანონებს. მაგალითად, დეკემბერში ჯუნაიდ ჰაფეეზს – პროფესორს, რომელიც ბრალდებული იყოს ღვთისგმობაში, მულთანის სასამართლომ სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა. ის 2013 წლიდან მოყოლებულ პატიმრობაში იყო და მეტიც, დროის უმეტესი ნაწილი იზოლირებულ საკანში, მარტომ გაატარა. ამას გარდა, სექტემბერში ქ. გჰოტკიში ერთ-ერთი სკოლის დირექტორი – ნაუთან ლალი, ასევე ღვთისგმობის ბრალდებით ბრალი წაუყენეს მას შემდეგ, რაც ერთ-ერთი რელიგიური ლიდერის მიერ ანგაჟირებულმა ბრბომ ადგილობრივი ჰინდუსური ტაძარი დაარბია და თავს დაესხა ჰინდუსი მოსახლეობის ქონებას.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch-ის პაკისტანში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2020 წლის ანგარიშის მიხედვით, პაკისტანში ქალები, რელიგიური უმცირესობის წარმომადგენლები და ტრანსგენდერი პირები კვლავ იყვნენ ძალადობის ქვეშ და განიცდიდნენ დისკრიმინაციას, ხოლო მთავრობა, როგორც წესი, ვერ უზრუნველყოფდა მათ ადექვატურ დაცვას ან დამნაშავეების სათანადოდ დასჯას.

პაკისტანის მთავრობა არც ცვლიდა ან აუქმებდა ქვეყანაში მოქმედ “ღვთისგმობის“ შესახებ კანონებს, რომლებიც წარმოადგენდნენ გარკვეულ ქვეტექსტს როგორც რელიგიურ უმცირესობებზე ძალადობისთვის, ასევე – პირთა თვითნებური დაკავებისა და მათი სამართლებრივი დევნისთვის. აღნიშნული კანონების საფუძველზე, ასობით პირი იქნა დაკავებული (მათ შორის უმრავლესობა, რელიგიური უმცირესობის წარმომადგენელი იყო) ხოლო მათგან 40 პირი დღესაც სიკვდილმისჯილთა რიგებში იმყოფებოდა. მაგალითად, აპრილში, პენჯაბის შტატში ტანსაცმლით მოვაჭრე დააკავეს მას შემდეგ, რაც ადგილობრივმა რელიგიურმა ლიდერებმა და სხვა მოვაჭრეებმა, მას ბრალი დასდეს ღვთისგმობაში. მაისში, სინდჰის ერთ-ერთ ქალაქში ადგილი ჰქონდა მასშტაბურ არეულობას, რაც გამოწვეული იყო იმით, რომ ღვთისგმობის ბრალდებით დააპატიმრეს ჰინდუსი ვეტერინარი, რადგან მან წამალი, სავარაუდოდ იმ ქაღალდში შეფუთა, რომელზეც ყურანიდან ნაწყვეტები იყო დატანილი.[4]

[1] United States Department of State – “2019 Report on International Religious Freedom: Pakistan”; published in June 2020; available at

[accessed 14 July 2020]

[2] USCIRF – POLICY UPDATE: PAKISTAN’S BLASPHEMY LAW; published in October 2019; available at

[accessed 14 July 2020]

[3] Amnesty International – “Human Rights in Asia-Pacific; Review of 2019 – Pakistan”; published on 30 January 2020; available at

[accessed 14 July 2020]

[4] Human Rights Watch – “World Report 2020 – Pakistan”; published on 14 January 2020; available at

[accessed 14 July 2020]

გვინეა-ბისაუ. უსაფრთხოებისა და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. ივლისი, 2020

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, ინფორმაცია გვინეა-ბისაუში არსებული ზოგადი მდგომარეობის შესახებ, შედარებით მწირი იყო. ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით, გვინეა-ბისაუში როგორც საერთაშორისო, ასევე შიდა ტიპის შეიარაღებული კონფლიქტი – არ ფიქსირდება.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House გვინეა-ბისაუს შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) ქვეყანაში ზოგადი თავისუფლებების კუთხით არსებულ სიტუაციას 100-დან 42 ქულით აფასებს, რაც „ნაწილობრივ თავისუფალ“ ქვეყანათა კატეგორიაში გადის.

ანგარიშის მიხედვით, გვინეა-ბისაუში 2014 წელს გამართულმა არჩევნებმა ქვეყანა დემოკრატიულ რელსებზე დააბრუნა, რადგან მანამდე 2012 წელს, ხელისუფლება სამხედრო გადატრიალების შედეგად შეიცვალა. თუმცა, მას შემდეგ, პოლიტიკური სისტემა თითქმის მუდმივად პარალიზებული იყო, რაც ძირითადად განპირობებული იყო პრეზიდენტსა და პარლამენტს შორის, ასევე – მმართველ პარტიაში არსებული შიდა  დაპირისპირებებით. საბოლოოდ, 2018 წელს კონსესუსი შედგა და შეიქმნა დროებითი მთავრობა, თუმცა, არჩევნების თარიღმა 2019 წლისთვის გადაიწია. ანგარიშის მიხედვით, მედიისა და შეკრებისა და მანიფესტაციის თავისუფლებების კუთხით შეზღუდვები გარკვეულწილად შემსუბუქდა, თუმცა, ზოგჯერ, პოლიცია კვლავ შლიდა ზოგიერთ დემონსტრაციებს. ქვეყანაში ყველაზე დიდ გამოწვევას  მზარდი კორუფცია წარმოადგენდა, რასაც განსაკუთრებით ამწვავებდა ორგანიზებული დანაშაულებრივი აქტივობები, მათ შორის – ნარკო-ტრეფიკინგი.

რაც შეეხება უშუალოდ იძულებით ქორწინებებს, ანგარიშის მიხედვით, გოგონების ადრეულ ასაკში და იძულებითი ხასიათის ქორწინებები,  გვინეა-ბისაუში კვლავ გავრცელებულია.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი გვინეა-ბისაუში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ბოლო რამდენიმე წელია, რაც ქვეყანაში მიმდინარე პოლიტიკური კრიზისისა და დაძაბულობის პერიოდი დგას. ამჟამინდელი პრემიერ-მინისტრი – არისტიდეს გომესი 2015 წლის შემდგომ პერიოდში რიგით მეშვიდე პირია, რომელიც აღნიშნულ თანამდებობას იკავებს. მიმდინარე წლის განმავლობაში ქვეყანაში ორი არჩევნები ჩატარდა – საკანომდებლო ორგანო „ეროვნული ასამბლეის“ და საპრეზიდენტო არჩევნები, რომელთაგან ორივე, საერთაშორისო დამკვირვებლების შეფასებებით, იყო სამართლიანი და თავისუფალი.

გვინეა-ბისაუში ქვეყნის შიდა უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი ორგანო ეროვნული პოლიციაა. ამას გარდა, არსებობს სპეციალური „იურიდიული პოლიციის“ ინსტიტუტი, რომელიც იუსტიციის სამინისტროს ქვედანაყოფია და ძირითადად ისეთი ხასიათის დანაშაულებს იძიებს, როგორიცაა – ნარკო-ტრეფიკინგი, ტერორიზმი და სხვა ტრანსნაციონალური დანაშაულები. ქვეყნის საგარეო უსაფრთხოებაზე ეროვნული არმია ზრუნავს, თუმცა, მას შინაგანი უსაფრთხოების კუთხითაც აქვს გარკვეული უფლებამოსილებები. ანგარიშის მიხედვით, ქვეყნის სამოქალაქო სამსახურები და საჯარო სტრუქტურები ინარჩუნებენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე.

რაც შეეხება ადამიანის უფლებებს კუთხით არსებულ მდგომარეობას, ანგარიშის მიხედვით, მიმდინარე წელს, აღნიშნული მიმართულებით ყურადსაღებო საკითხები იყო: მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; სამართლოს დამოუკიდებლობისა და სამართლიანი სასამართლოს კუთხით არსებული პრობლემები; სამთავრობო კორუფცია, რასაც განსაკუთრებით ხელს უწყობდა ჩინოვნიკების ჩართულობა ნარკო-ტრეფიკინგის დანაშაულებში, ასევე – მათი დაუსჯელობის შემთხვევები; პირთა ტრეფიკინგი; ქალთა და გოგონათა მიმართ ჩადენილი ძალადობრივი დანაშაულები, მათ შორის – ქალთა სასქესო ორგანოების დასახიჩრება (FGM).

სახელმწიფო დეპარტამენტის შეფასებით, მართალია, მთავრობა ზოგჯერ დგამდა სათანადო ნაბიჯებს კონკრეტული დანაშაულების გამოძიებისა და დამნაშავეთა დასჯის კუთხით, თუმცა, მიუხედავად ამისა, დაუსჯელობა კვლავ სერიოზულ პრობლემად რჩებოდა.

ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში ქორწინებისთვის აუცილებლი მინიმალური ასაკი, ორივე სქესის შემთხვევაში -16 წელია. ადრეულ ასაკში და იძულებითი ქორწინებების შემთხვევები ფიქსირდებოდა ყველა ეთნიკურ ჯგუფში. გოგონები, რომლებიც გაურბოდნენ წინასწარ შეთანხმებული ქორწინებების, ზოგჯერ ხდებოდნენ სექსუალური ტრეფიკინგის მსხვერპლნი. ზოგიერთ შემთხვევაში, ასევე, ადგილი ჰქონდა ბავშვი პატარძლების ყიდვა-გაყიდვის ფაქტებსაც. მთავრობა არ დგამდა არანაირ ნაბიჯს, რათა გადაეჭრა ზემოხსენებული პრობლემები. გაეროს ბავშვთა ფონდის (UNICEF) მიხედვით, გოგონათა 6 % დაქორწინებული იყო 15 წლამდე, ხოლო 24 % – 18 წლამდე.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი გვინეა-ბისაუში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყნის კონსტიტუცია აწესებს სეკულარიზმის პრინციპს რელიგიასა და სახელმწიფოს შორის, ასევე, ავალდებულებს მთავრობას, პატივი სცეს კანონით აღიარებულ რელიგიურ ჯგუფებს და უზრუნველყოს  მათი დაცვა.

უკანასკნელი კვლევების მიხედვით,  ქვეყნის მოსახლეობა 1.9 მილიონს წარმოადგენს, რომელთაგან 45 % მუსლიმია; 31 % ადგილობრივ ტრადიციულ რელიგიებს მისდევს, ხოლო 22 % კი – ქრისტიანია.

მედიის მიერ გავრცელებული ცნობებით, იმამები გამოხატავდნენ შეშფოთებას ისეთ საკითებზე, როგორიცაა: ქვეყანაში ისლამის  სალაფიტური სკოლის მიმდევართა ზრდა; ახალი მეჩეთების გახსნა, სადაც არაღიარებული იმამები მოღვაწეობენ; ახალგაზრდათა მიმართ რელიგიური რადიკალიზმის შესახებ ონლაინ მოწოდებები და ა.შ. ისინი ხაზს უსვამდნენ, რომ აღნიშნული გამოწვევები მნიშვნელოვან საფრთხეს წარმოადგენდა ქვეყანაში ტრადიციულად დამკვიდრებული რელიგიური ტოლერანტობის კულტურისთვის.

ანგარიშის მიხედვით, ასევე აქტუალურ საკითხს წარმოადგენდა ისიც, რომ გასულ წელს მიმდინარე საარჩევნო კამპანიისას, მხარდაჭერის მოსაპოვებლად, ზოგიერთი კანდიდატი იყენებდა რელიგიურ სიმბოლოებს და რიტუალებს. ამას გარდა, ანგარიშში აღნიშნულია, რომ მთავრობამ სათანადოდ არ იმოქმედა გაბუს გუბერნატორის 2018 წლის მოთხოვნაზე, გაეზარდათ მონიტორინგი რეგიონში ისლამის შედარებით რადიკალური მიმდინარეობების მზარდი მიმდევრების მიმართ. [4]

[1] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 10 July 2020]

[2] Freedom House – Freedom in the World 2019 – Guinea-Bissau; published on 4 February 2019; available at

[accessed 10 July 2020]

[3] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Guinea-Bissau; published on 11 March 2020; available at

[accessed 10 July 2020]

[4] United States Department of State – “2019 Report on International Religious Freedom: Guinea-Bissau”; published in June 2020; available at

[accessed 13 July 2020]

რუსეთი. უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურისგან განდგომილი თანამშრომლები. ივლისი, 2020

რუსული პრესა ბევრს წერს უსაფრთხოების სამსახურის ყოფილ თანამშრომლებზე, რომლებმაც საკუთარ ქვეყანას უღალატეს და მოწინააღმდეგე ქვეყნის სპეცსამსახურებთან ითანამშრომლეს. რუსული მედია საშუალება „პოლიტ.რუ“ 2016 წლის ივლისში წერს რუსეთის საგარეო დაზვერვის ყოფილ პოლკოვნიკზე ალექსანდრ პოტეევზე, რომელიც ამერიკის შეერთებულ შტატებში გაიქცა და გაასაჯაროვა რუსი არალეგალების (აგენტების) მთელი ქსელი. ალექსანდრ პოტეევს რუსეთში დაუსწრებლად მიუსაჯეს 25 წლით თავისუფლების აღკვეთა. პრესაში გავრცელებული დაუდასტურებელი ინფორმაციით, პოტეევი 2016 წლის ივლისში გარდაიცვალა. ამავე სტატიაში საუბარია სხვა მსგავს შემთხვევებზეც. „კა-გე-ბეს“ მაიორმა, ნორვეგიის რეზიდენტურის თანამშრომელმა მიხაილ ბუტკოვმა 1991 წელს მიმართა ბრიტანეთის საელჩოს და პოლიტიკური თავშესაფარი მოითხოვა. მან თავშესაფართან ერთად სპეცსამსახურებისგან პენსიაც მიიღო. მისი ბედ-იღბალი 1999 წლიდან უცნობია. რუსეთის დაზვერვის თანამშრომელი, ევგენი ტოროპოვი, რომელიც კანადაში რუსეთის საკონსულოში პირველი მდივანი იყო, 2000 წელს გაიქცა. 2010 წელს ის საკუთარ აბაზანაში დენის დარტყმის შედეგად გარდაიცვალა. კანადური პრესა წერდა, რომ მან შემთხვევით მოკიდა ხელი ელექტრომოწყობილობას. სერგეი ტრეტიაკოვი აშშ-ში 2001 წელს დარჩა. ის 2010 წელს დაიღუპა – გაიგუდა ხორცის ნაჭრით. სტატიაში, ასევე, ნათქვამია, რომ მოწინააღმდეგის მხარეზე გადასული აგენტების ბედი უმეტეს შემთხვევაში უცნობი რჩება, რადგან ასეთ ინფორმაციას ყველა ქვეყანა მკაცრად საიდუმლოდ ინახავს.[1]

რუსული მედია საშუალება „ლენტა“ 2016 წლის ივლისში წერს მოწინააღმდეგის მხარეზე გადასული რუსეთის სპეცსამსახურების ყოფილი თანამშრომლების შესახებ. „კა-გე-ბეს“ გენერალ-მაიორმა ოლეგ კალუგინმა, რომელიც 1973-1979 წლებში კონტრდაზვერვის უფროსი იყო, 1990 წელს სპეცსამსახურების ღია კრიტიკა დაიწყო. 1995 წელს ის აშშ-ში გაიქცა და 2001 წელს ჩვენება მისცა ჯორჯ ტროფიმოვის წინააღმდეგ, რომელსაც საბჭოთა კავშირის სასარგებლოდ ჯაშუშობა ედებოდა ბრალად. 2002 წელს კალუგინს მოსკოვში დაუსწრებლად მიუსაჯეს 15 წლით პატიმრობა. კალუგინი აშშ-ში ცხოვრობს. მან 2003 წელს მოქალაქეობა მიიღო და მუშაობა დაიწყო კერძო საგამოძიებო სტრუქტურებში.

„კა-გე-ბეს“ თანამშრომელი ალექსანდრ ზაპოროჟსკი 1994 წელს დაუკავშირდა აშშ-ის სპეცსამსახურებს და მას შემდეგ აწვდიდა მათ საიდუმლო ინფორმაციას. 1997 წელს დატოვა რუსეთი და გაემგზავრა აშშ-ში, სადაც ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა და კერძო ფირმაში მუშაობდა. 2001 წელს, მოსკოვში ვიზიტისას, დააპატიმრეს და 2003 წელს 18 წლით პატიმრობა მიუსაჯეს. საბოლოოდ, ის აშშ-ში დაპატიმრებულ რუს ჯაშუშებში გაცვალეს. ამჟამად ზაპოროჟსკი მერილენდში ცხოვრობს. ალექსანდრ ზაპოროჟსკისთან ერთად, რუსი გამოაშკარავებული ჯაშუშების სანაცვლოდ, რუსეთმა შტატებს გადასცა იგორ სუტიაგინი, დაზვერვის ოფიცერი გენადი ვასილენკო და „გრუ“-ს ოფიცერი სერგეი სკრიპალი.[2]

სერგეი სკრიპალი დიდ ბრიტანეთში მოწამლეს, რის შედეგადაც ის გარდაიცვალა. ბრიტანეთში მოკლეს, ასევე ნიკოლაი გლუშკოვი. 2018 წლის მარტში, რადიო თავისუფლებასთან ინტერვიუში „კა-გე-ბესა“ და „ფე-ეს-ბეს“ ყოფილი ოფიცერი ბორის კარპიჩკოვი ამბობს, რომ რუსეთის სპეცსამსახურების კლავენ. მისი თქმით, მან გაფრთხილება მიიღო ყოფილი კოლეგისგან, რომ მზადდებოდა 8 პოლიტიკური ემიგრანტის მკვლელობა. მათ შორის თავად კარპიჩკოვის სახელიც იყო. სიაში იყო ასევე სკრიპალიც.[3]

სერგეი სკრიპალის მოწამვლის შესახებ საუბრისას, ჟურნალისტის კითხვაზე, სოლსბერის შემთხვევა ხომ არ არის ორაზროვანი ნიშანი მათთვის, ვინც რუსეთის სახელმწიფოს ღალატს ფიქრობს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა შემდეგნაირად უპასუხა – „[…] ღალატი ყველაზე მძიმე დანაშაულია და მოღალატეები უნდა დაისაჯონ […] მე არ ვამბობ, ისე უნდა გაკეთდეს, როგორც ეს სოლსბერიში მოხდა, ამას არ ვამბობ; მაგრამ მოღალატეები უნდა დაისაჯონ […]“.[4]

რუსეთის ფედერაციაში ყოფილი „ძალოვნები“, მსჯავრის დადების შემთხვევაში, სასჯელს სპეციალურ ციხეებში იხდიან. ყოფილი „ძალოვნები“ წინასწარი დაკავების იზოლატორში ცალკე ჰყავთ და მათი საპატიმროებში გადაყვანაც სხვა პატიმრებისგან განცალკევებით ხდება. ამის მიზეზი ყოფილი „ძალოვნების“ უსაფრთხოებიდან გამომდინარეობს. რუსეთში ყოფილი „ძალოვნებისთვის“ 15 სპეციალური კოლონია მოქმედებს, აქედან 3 საერთო რეჟიმის, 11 – მკაცრი და 1 – განსაკუთრებული რეჟიმის.

რუსულ მედიაში მრავლად ვრცელდება ინტერვიუები და სხვა სახის ცნობები ყოფილი „ძალოვნების“ ციხეებში არსებული პირობების შესახებ. ყოფილი ან მოქმედი პატიმრები, რომლებიც ადრე სხვადასხვა სამართალდამცავ სტრუქტურაში მუშაობდნენ, ჰყვებიან თავიანთ ისტორიებს და საუბრობენ იმ პირობებზე, რომელიც ე.წ. „წითელ ზონაზე“ აქვთ. რესპონდენტები აღნიშნავენ, რომ სპეციალურ კოლონიებში განსხვავებული სიტუაციაა და ჩვეულებრივ ციხეებთან შედარებით, კურორტს შეიძლება შეადარო. ციხის ადმინისტრაციასთან პრობლემები არ იქმნება, მათ უფლებას აძლევენ, იქონიონ ტელეფონი და ისარგებლონ პაემანით იმ დროსაც, როცა კანონით ეს არაა დაშვებული. სპეციალურ ციხეებში სხვადასხვა წარსულის მქონე კონტინგენტია – შინაგანი ჯარის მოსამსახურეები, შინაგან საქმეთა სამინისტროს და პოლიციის თანამშრომლები, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის თანამშრომლები, პროკურორები, გამომძიებლები და მოსამართლეები. ციხის ადმინისტრაცია სპეციალურ კონტინგენტს, საერთო ჯამში, კარგად ექცევა, რადგან აცნობიერებენ, რომ თავადაც შეიძლება მათ ადგილას აღმოჩნდნენ. როგორც რესპონდენტები ყვებიან, საერთო ჯამში, თავად პატიმრებიც, რომლებიც დაკავებამდე სხვადასხვა სისტემაში მუშაობდნენ, ერთმანეთს კარგად ექცევიან. პროკურორები, მოსამართლეები და უსაფრთხოების სამსახურის თანამშრომლები, როგორც წესი, დაკავებამდე მათი საქმიანობიდან გამომდინარე, არავის უყვარს, თუმცა პრეტენზიებს მათ მიმართ ღიად არავინ გამოხატავს. საყოფაცხოვრებო პირობები სპეციალურ ციხეებში კარგია და ეს ძირითადად თავად პატიმრების დამსახურებაა, რომლებიც ყველანაირად ცდილობენ პირობები გაიუმჯობესონ.[5] [6] [7] [8]

[1] „პოლიტ.რუ“; ყველა მოღალატის ბედი; 07.07.2016; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://polit.ru/article/2016/07/07/poteev/ [ნანახია 02.07.2020]

[2] „ლენტა“; რეზიდენტების დაუბრუნებლობა; 09.07.2016; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/articles/2016/07/09/defectors/ [ნანახია 02.07.2020]

[3] „რადიო თავისუფლება“; რუსული სპეცსამსახურები კლავენ. „კა-გე-ბეს“ ყოფილი თანამშრომელი სკრიპალის საქმეზე. 17.03.2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.svoboda.org/a/29105795.html [ნანახია 02.07.2020]

[4] „რბს ნიუსი“; პუტინმა მოღალატეების დასჯის აუცილებლობაზე ისაუბრა; 27.06.2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5d1515639a7947683187c6e0 [ნანახია 02.07.2020]

[5] „გულან ინფო“; კანონის მეორე მხარეს; როგორ იხდიან სასჯელს ყოფილი სამართალდამცველები; 10.01.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://gulag-info.ru/gulag-info-news/282-po-tu-storonu-zakona-kak-otbyvayut-nakazanie-byvshie-sotrudniki.html [ნანახია 02.07.2020]

[6] „ლენტა“; „ეტაპზე“ „ბრიონის“ კოსტიუმებით მიდიან; 22.07.2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/articles/2018/06/22/redzone/ [ნანახია 02.07.2020]

[7] „ჯგუფი 29“; შინაურების ზონა: როგორ ცხოვრობენ კოლონიებში ყოფილი თანამშრომლები; 30.04.2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://team29.org/story/2020-04-zona-dlya-svoih-kak-sidyat-byvshie/ [ნანახია 02.07.2020]

[8] „ციხის კონსულტანტი“; პოლიციური ზონები. კურორტები ყოფილი თანამშრომლებისთვის; 15.11.2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://vturme.info/mentovskie-zony-lagerja-dlja-byvshih-sotrudnikov/ [ნანახია 02.07.2020]

აზერბაიჯანი. პოლიტიკური პარტია აზერბაიჯანის სახალხო ფრონტი. ივლისი, 2020

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭო 2016 წელს მომზადებულ ინფორმაციაში პოლიტიკური პარტიის „აზერბაიჯანის სახალხო ფრონტი“ წერს, რომ პარტია აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობისთვის მებრძოლი მოძრაობიდან აღმოცენდა. 1980-იანი წლების ბოლოსკენ, „სახალხო ფრონტმა“ პოლიტიკური აქტივობები დაიწყო როგორც მოძრაობამ, რომელიც აერთიანებდა აკადემიკოსებს, უნივერსიტეტის სტუდენტებს და დისიდენტებს. როგორც პოლიტიკური პარტია, ოფიციალურად, „აზერბაიჯანის სახალხო ფრონტი“ 1992 წელს დაარსდა და იმავე წელს მოიგო აზერბაიჯანის ეროვნული არჩევნები. 1992 წელსვე, არჩევნების მოგების შემდეგ, პარტიის ლიდერი ალბუფაზ ელჩიბეი აზერბაიჯანის პრეზიდენტად გამოცხადდა. 1993 წელს, სამხედრო გადატრიალების შედეგად, „სახალხო ფრონტი“ ხელისუფლებას ჩამოაშორეს და აზერბაიჯანში ჰეიდარ ალიევის მმართველობა დაიწყო. ამჟამად, აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ჰეიდარ ალიევის შვილი ილჰამ ალიევია.

„აზერბაიჯანის სახალხო ფრონტის“ ლიდერი ალბუფაზ ელჩიბეი 2000 წელს გარდაიცვალა. ამის შემდეგ პარტია „კლასიკურ“ (ლიდერი მირმაჰმუდ მირალიოღლუ) და „რეფორმატორ“ (ლიდერი ალი ქარიმლი) ფრთად გაიყო. 2004 წელს კიდევ ერთი ფრთა გავიდა ცალკე, რომელსაც სათავეში ჩაუდგა გურდათ ჰასანგულიევი. ახალ პარტიას „სრულიად აზერბაიჯანის სახალხო ფრონტი“ უწოდეს. პარტიას ასევე „ერთიან სახალხო ფრონტსაც“ ეძახდნენ. ჰასანგულიევის პარტიას აღწერენ როგორც ხელისუფლების „შვილობილ“ ოპოზიციას. წყაროების მტკიცებით, აღნიშნული პარტია ხელისუფლების მითითებით, ამომრჩევლების დასაბნევად, შეიქმნა. წყაროები ელჩიბეის პარტიის შთამომავალ პარტიად ალი ქარიმლის ფრთას მიიჩნევენ და „აზერბაიჯანის სახალხო ფრონტად“ სწორედ ალი ქარიმლის პარტიას მოიხსენიებენ. „აზერბაიჯანის სახალხო ფრონტი“ აზერბაიჯანის ერთერთი მთავარი ოპოზიციური პარტიაა. მირმაჰმუდ მირალიოღლუს პარტია დიდი მხარდაჭერით არ სარგებლობს, ხოლო ალი ქარიმლის პარტია ლეგიტიმური ოპოზიციაა და აზერბაიჯანის ერთერთ ყველაზე მნიშვნელოვან პოლიტიკურ პარტიას წარმოადგენს.

წყაროები წერენ, რომ პოლიტიკურ პარტიებს აზერბაიჯანში უფრო უკეთ იცნობენ არა მათი იდეოლოგიის ან პროგრამის მიხედვით, არამედ იმით თუ რამდენად ეთანხმება ან ეწინააღმდეგება ესა თუ ის პარტია მოქმედ რეჟიმს. „აზერბაიჯანის სახალხო ფრონტს“ „რადიკალურ“ ოპოზიციურ პარტიად ახასიათებენ. მოქმედი რეჟიმის მიმართ ოპოზიციას საწყისები პარტიის ფესვებში აქვს. „სახალხო ფრონტი“ მიიჩნევს, რომ მათ ხელისუფლება უკანონოდ ჩამოართვეს და, შესაბამისად, ისინი მოქმედი ხელისუფლების ლეგიტიმურობას ოფიციალურად არ აღიარებენ. „სახალხო ფრონტი“ საშუალოდ ნაციონალისტური პარტიაა, რომელსაც ძლიერი პრო-დასავლური შეხედულებები აქვს. მათი სურვილია, ურთიერთობის გაღრმავება აშშ-სთან, ევროკავშირთან და ნატოსთან და არა რუსეთთან. საკუთარ ბლოგზე „სახალხო ფრონტი“ წერს – „ჩვენ გვსურს, ქვეყანაში ფუნქციური დემოკრატიის დაწესება. აზერბაიჯანს რესურსებით მდიდარი მოსახლეობა ჰყავს და ჩვენ შეგვიძლია და ვალდებულები ვართ, შევამციროთ ჩვენი დამოკიდებულება ნავთობზე. ჩვენ უნდა დავარღვიოთ ეკონომიკური მონოპოლიები, რომელთაც კორუმპირებული ოფიციალური პირები აკონტროლებენ. ჩვენი მიზანია თავისუფალი, საბაზრო პრინციპებზე დაფუძნებული ეკონომიკის შექმნა. ჩვენ გვინდა, აზერბაიჯანი გაერთიანდეს ევრო-ატლანტიკურ საზოგადოებაში და ერთხელ და სამუდამოდ ჩამოიშოროს ავტოკრატული რუსეთის სატელიტის სტატუსი“.

„აზერბაიჯანის სახალხო ფრონტი“ ალი ქარიმლის გარშემო გაერთიანებული ოპოზიციური პარტიაა. წყაროები ალი ქარიმლის აზერბაიჯანის ყველაზე ძლიერ ოპოზიციონერ ლიდერად მოიხსენიებენ. 1990-იანებში პარტიას ჰქონდა ფუნქციური შიდა ორგანიზაციული მოწყობა, მათ შორის ცენტრალური კომიტეტი და ადგილობრივი განყოფილებები, თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ ხელისუფლება ასეთ ოფისებს ხურავს, ძნელი სათქმელია, ამჟამად მოქმედია თუ არა პარტიის რომელიმე ასეთი ოფისი. პარტიის კონგრესის გასამართად ადგილის მოძიებაც კი თითქმის შეუძლებელია. ადგილობრივი ბიზნესი უფრთხის ოპოზიციურ პარტიასთან ასოცირებას. „სახალხო ფრონტს“ აქვს პარტიის კონსტიტუცია და გარკვეულწილად მოქმედი დემოკრატიული შიდა საორგანიზაციო მოწყობა; დადგენილია, რომ პარტიის კონგრესი ყოველ 4-5 წელიწადში ერთხელ უნდა გაიმართოს. თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ საკონფერენციო ოთახის ქირაობა, მთავრობის მიერ დაწესებული კონტროლის გამო, ძალიან რთულია, „სახალხო ფრონტის“ კონგრესი უკვე 10 წელზე მეტია აღარ გამართულა. წყაროები წერენ, რომ პარტიის წევრთა ზუსტი რაოდენობის დადგენა შეუძლებელია. სავარაუდოდ, პარტიას 5-7 ათასი აქტიური წევრი ჰყავს. პარტიის წევრები განათლებული ხალხია, მაგალითად სტუდენტები, სკოლის მასწავლებლები, რომლებიც ურბანულ ცენტრებში ან რეგიონებში ცხოვრობენ.[1]

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭო 2017 წლის იანვარში მომზადებულ ინფორმაციაში წერს, რომ ადრე „სახალხო ფრონტის“ პარტიის წევრები წევრობის დოკუმენტს ავტომატურად იღებდნენ, მაგრამ პარტიამ მიდგომა შეცვალა ბოლო წელიწადნახევრის განმავლობაში (2015-2016 წელს). მიდგომის შეცვლის მიზეზად პარტიაში ასახელებდნენ სამწუხარო ტენდენციას, რომელიც ბოლო წლებში იკვეთებოდა – პარტიის წევრობის საბუთს აზერბაიჯანელები იყენებდნენ საზღვარგარეთ ემიგრაციისთვის. პარტიაში გააცნობიერეს, რომ უფრო და უფრო ბევრი აზერბაიჯანელი ითხოვდა პარტიის წევრობას მხოლოდ ამ მიზნით. ამის გამო, 2015-2016 წლიდან, პარტია ახალ წევრებს წევრობის დოკუმენტს არ აძლევს.[2]

[1] IRB – Immigration and Refugee Board of Canada: Azerbaijan: Information on the Azerbaijan Popular Front Party (APFP), including its membership, structure, activities, involvement in demonstrations prior to and after the elections of 1 November 2015, including police and government response; treatment of members by the police and by government (January 2015-May 2016) [AZE105517.E], 16 May 2016

 (accessed on 2 July 2020)

[2] IRB – Immigration and Refugee Board of Canada: Azerbaijan: Whether the Azerbaijan Popular Front Party (APFP) provides membership documents, including identification cards and letters; appearance of such documents (2015-January 2017) [AZE105726.E], 27 January 2017

 (accessed on 2 July 2020)

რუსეთი. უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ჩართულობა შავ ბიზნესში. ივლისი, 2020

უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ჩართულობა უკანონო ბიზნეს საქმიანობაში – 2019 წლის აგვისტოში, რუსულ მედიაში გაჩნდა ინფორმაცია უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის კორუფციულ სქემაზე, რომლის გამოყენებითაც უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის მაღალჩინოსნები, ფულის სანაცვლოდ, „მფარველობას“ (Крышевание) უწევდნენ რუსულ ბანკებს. დანაშაულებრივ სქემაში ჩართული იყო უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის მოსკოვის „კ“ სამმართველო, რომელიც კურირებს საბანკო, საპენსიო და სადაზღვევო სექტორებს.

უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის წარმომადგენლები ბანკებთან, რომლებიც ფულის უკანონო განაღდებით იყვნენ დაკავებულნი („Обналичка“ [1]), ორი გზით თანამშრომლობდა – განაღდებული თანხის 0,1-0,2% ან ფიქსირებული „სააბონენტო გადასახადი“. სქემის ეფექტურად მუშაობისა და სიტუაციის კონტროლისათვის, ბანკებში, როგორც წესი, ბანკის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის უფროსის თანამდებობაზე, ინიშნებოდნენ უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის მიერ მივლენილი კადრები, როგორც წესი, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ყოფილი (პენსიაზე გასული) თანამშრომლები.

უსაფრთხოების სამსახურის მოსკოვის განყოფილებას სქემის განსახორციელებლად სჭირდებოდა რეგიონული სამსახურების დახმარება, რადგან დიდი ოდენობით ნაღდი ფულის შოვნა რეგიონებში უფრო ადვილია, სადაც კონცენტრირებულია რუსეთის ფედერაციის ჩრდილოვანი ეკონომიკის უდიდესი ნაწილი. რეგიონული სამმართველოები მოიპოვებდნენ დიდი ოდენობით ნაღდ ფულს, რომელსაც გზავნიდნენ მოსკოვში, „კ“ სამმართველოში, რომელიც „ურთიერთობებს ალაგებდა“ ბანკებთან. ფულის ტრანსპორტირებას უზრუნველყოფდნენ უსაფრთხოების სამსახურის სპეცდანიშნულების ქვედანაყოფების, „ალფასა“ და „ვიმპელის“ თანამშრომლები.

დანაშაულებრივი სქემის შესახებ რუსული მედიისთვის ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის „კ“ სამმართველოს თავმჯდომარე კირილ ჩერკალინი დააპატიმრეს. როგორც მედია იტყობინება, 2014 წელს ჩერკალინმა ფინანსური ჯგუფის „ლაიფ“ ერთერთ მფლობელს ალეკსანდრ ჟელეზნიაკს „შესთავაზა“, ვიცე-პრეზიდენტად უსაფრთხოების სამსახურის ყოფილი თანამშრომელი დაენიშნა და მისთვის გადაეხადა ხელფასი 120 ათასი ამერიკული დოლარი წელიწადში. ამასთან, ფინანსური ჯგუფის „ლაიფ“ დიდი ნაწილი უნდა გადასულიყო კომერციული სტრუქტურის საკუთრებაში, რომელიც მოგებას გაუნაწილებდა უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურისა და გენერალური პროკურატურის თანამშრომლებს. ჟელეზნიაკმა „შეთავაზება“ არ მიიღო, რის შემდეგაც მისი და სხვა აქციონერების წინააღმდეგ დაიწყო სისხლის სამართლებრივი დევნა და მათ საკუთრებაში არსებულ ბანკებს შეუჩერეს ლიცენზია. 2019 წლის აპრილში, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის „კ“ სამმართველოს თავმჯდომარე კირილ ჩერკალინი, ორ კოლეგასთან ერთად (მისი ყოფილი უფროსი დიმიტრი ფროლოვი და დაქვემდებარებული თანამშრომელი ანდრეი ვასილევი), დააპატიმრეს. ჩხრეკისას, მისი სახლიდან, ნაღდი ფულისა და ძვირფასეულობის სახით, 12 მილიარდი რუსული რუბლი ამოიღეს.[2]

ერთერთი მსხვილი რუსი ბანკირი ჩერკალინს ახასიათებს როგორც ძალიან ჭკვიან და საკითხში კარგად გარკვეულ პირს, რომელსაც, სხვა შემთხვევაში, აუცილებლად აიყვანდა სამსახურში – „[…] თუმცა, ეს ხალხი, ყველა, „კომერციული ტიპები“ არიან, ასეთი თაობაა […]“. კომერციულ საქმიანობაზე ორიენტირებული თაობა უსაფრთხოების ფედერალურ სამსახურში 2000-იანი წლების დასაწყისში გამოჩნდა, როდესაც რუსეთში საბანკო განაღდებების ბუმი იყო. იგივე ბანკის თქმით, „[…] ცნობილი პრინციპია, როდესაც აცნობიერებ, რომ რაღაცასთან ბრძოლა უსაფუძვლოა, მას სათავეში უნდა ჩაუდგე […]“. ბანკებს, რომლებიც დაკავებულნი იყვნენ „შავი ფულის“ მოპოვებით, ეკონომიკური უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის „კ“ სამმართველო „სააბონენტო გადასახადს“ ახდევინებდა.[3]

2019 წლის აპრილში რუსული მედია, ასევე, ამახვილებდა ყურადღებას ძალოვნების მხრიდან მეწარმეებზე კონტროლის გამკაცრების დინამიკაზე. ადგილობრივი მედია წერდა, რომ 2012 წელთან შედარებით, ეკონომიკური დანაშაულების გამო აღძრული სისხლის სამართლის საქმეების რაოდენობა 3-ჯერ გაიზარდა. ადგილობრივი ექსპერტების თქმით, ასეთი საქმეების რაოდენობა ყოველწლიურად 20-25%-ით იზრდება. პოლიტოლოგი კირილ როგოვი ყურადღებას ამახვილებს იმ ფაქტზე, რომ ზუსტად უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურია მთავარი მოქმედი პირი პოლიტიკურად მგრძნობიარე სისხლის სამართლის საქმეებში, სადაც უსაფრთხოების სამსახური ან მხარდამჭერია ან თავად აღძრავს და აწარმოებს საქმის ძიებას. პოლიტოლოგის თქმით, ასეთი ტენდენცია განსაკუთრებით თვალშისაცემია მას შემდეგ, რაც სუგრობოვის საქმეში, უსაფრთხოების სამსახურის თანამშრომლებმა „გაანადგურეს“ შინაგან საქმეთა სამინისტროს ანალოგიური „ანტიკორუფციული“ ქვედანაყოფი.[4]

2019 წლის ნოემბერში „ბი-ბი-სის“ რუსულენოვანი განყოფილება წერდა, რომ რუსულმა ბიზნეს გაერთიანებებმა, სამართალდამცავ სტრუქტურებთან და მთავრობასთან თანამშრომლობით, შექმნეს ინტერნეტ გვერდი, რომლის გამოყენებითაც, ნებისმიერ ბიზნესმენს შეუძლია, პოლიციის, პროკურატურის ან უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის თანამშრომლების მხრიდან ზეწოლის შესახებ განაცხადოს.[5]

ილია კლიგმანის საქმე – ილია კლიგმანს კრიმინალური სქემების ორგანიზატორად და რამდენიმე ათეული ბანკი-ბანკროტის საბოლოო ბენეფიციარად მიიჩნევენ. მასზე ძებნა 2019 წლის დეკემბერში გამოცხადდა. მას დაუსწრებლად აქვს ბრალი დადებული თაღლითობაში. კლიგმანს ძიება მიიჩნევს ათობით გაბანკროტებული ბანკის საბოლოო ბენეფიციარად. აღნიშნული ბანკებიდან საერთო ჯამში 100 მილიარდი რუბლი გაქრა, საიდან უმეტესი ნაწილი საზღვარგარეთ გატანილი. ბანკებს შორისაა „გელენჯიკის ბანკი“, „ინტერკომერც ბანკი“, „ტაიმ ბანკი“, „ანტალბანკი“, „არკსბანკი“ და სხვა. როგორც ძიებამ გაარკვია, ყველა ამ ბანკს უკან ილია კლიგმანი დგას.[6]

დენის ვორონენკოვის საქმე (ვიტალი კაჩური, დენის პანაიოტოვი) – დენის ვორონენკოვი რუსეთის პარლამენტის ყოფილი წევრია, რომელსაც ძიება ედავებოდა, მოსკოვში შენობის მიტაცების მიზნით, განსაკუთრებით ფართო მასშტაბის თაღლითობის ორგანიზებას. მისი დაკავება დეპუტატის მანდატის გამო ვერ ხერხდებოდა. პროკურატურამ ორჯერ უშედეგოდ მიმართა პარლამენტს ვორონენკოვისთვის (რომლის მეუღლეც, ასევე, პარლამენტარი იყო) იმუნიტეტის ჩამორთმევის თხოვნით. 2016 წელს ვორონენკოვი და მისი მეუღლე პარლამენტის წევრებად აღარ აირჩიეს და ისინი უკრაინაში გაიქცნენ. 2017 წლის 23 მარტს მედიაში გავრცელდა ინფორმაცია დენის ვორონენკოვის მკვლელობის შესახებ. გავრცელებული ინფორმაციით, ის კიევის ცენტრში ჩაცხრილეს. ოჯახმა ვორონენკოვის მკვლელობაში დენის პეტროვიჩ პანაიოტოვი დაადანაშაულა და საჯაროდ განაცხადა, რომ შესაბამის ორგანოებს გადაუგზავნა მასალები, რომლებიც პანაიოტოვის ბრალს ადასტურებდა. დენის პანაიოტოვი ოდენცოვის რაიონის საგამოძიებო კომიტეტის ხელმძღვანელი იყო. ის 2013 წელს ეთიკური ნორმების დარღვევის გამო თანამდებობას ჩამოაშორეს და დაითხოვეს. დენის პანაიოტოვი ვორონენკოვის საუკეთესო მეგობარი იყო. სწორედ მან ურჩია ვორონენკოვს და მის მეუღლეს უკრაინაში გაქცევა. უკრაინაში ყოფილი დეპუტატები სწორედ პანაიოტოვის საკუთრებაში არსებულ ბინაში იყვნენ. სანაცვლოდ პანაიოტოვს გაქცეულების მოსკოვში არსებული აპარტამენტები დარჩა. პანაიოტოვი დაპირდა ვორონენკოვს, რომ ქონებას მოგვიანებით გადაუფორმებდა, თუმცა ასე არ მოიქცა. ვორონენკოვის საქმეში ფიგურირებდა ასევე ვიტალი კაჩური, რომლის ფულითაც მოხდა მოსკოვში მდებარე შენობის თაღლითური გზით შეძენა. ვიტალი კაჩურმა კოლონიაში 5 წელი გაატარა და 2017 წელს პირობით ვადაზე ადრე გათავისუფლდა. ძიების ვერსიით, 2010-2011 წლებში ვიაჩესლავ პოლოზკოვმა, სერგეი ვორონცოვმა და მარინა ვლადიმერსკაიამ გადაწყვიტეს 127-მილიონად შეფასებული შენობის მიტაცება. ვიტალი კაჩური მყიდველის როლში გამოვიდა და შენობა 20 მილიონ რუბლად იყიდა. კოლონიიდან გათავისუფლების შემდეგ, კაჩურის ადვოკატი აღნიშნული თანხის კლიენტისთვის დაბრუნების აუცილებლობაზე საუბრობდა. რაც შეეხება დენის ვორონენკოვს, მედიაში არ წყდება ცნობები იმის შესახებ, რომ მან თავისი სიკვდილი გაითამაშა და სინამდვილეში ყოფილი დეპუტატი ცოცხალია.[7] [8] [9]

გენერალი ივან ტკაჩოვი და გენერალი ოლეგ ფოეკტისტოვი – გენერალი ივან ტკაჩოვი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის „კ“ განყოფილების ხელმძღვანელია. როგორც მედიაში წერენ, მას არ უყვარს ტელეეკრანებზე გამოჩენა და არც ინტერვიუების მიცემა. მიუხედავად ამისა, ბოლო რამდენიმე წელია, მისი სახელი აქტიურად ფიგურირებს საინფორმაციო ბადეში და მისი სახელის ხსენებაზე რუსი ბანკირები ნერვიულობას იწყებენ. გენერალი ტკაჩოვი, რომელიც ადრე უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის მეექვსე სამმართველოს ხელმძღვანელი იყო, სათავეში ედგა გახმაურებულ დაკავებებს, მათ შორის მინისტრების, რეგიონების ხელმძღვანელებისა და მსხვილი ბიზნესმენების. ახლა კი გენერალი ტკაჩოვი ხელმძღვანელობს უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის საკვანძო განყოფილებას, რომელიც კურირებს პრაქტიკულად მთელ საკრედიტო-საფინანსო სისტემას რუსეთში.

გენერალმა ივან ტკაჩოვმა კარიერა გაიკეთა ლუბიანკაზე (უსაფრთხოების ორგანოების შენობა ლუბიანკას ქუჩაზე მდებარეობს) თავის ჯარის მეგობართან გენერალ ოლეგ ფოეკტისტოვთან ერთად, რომელიც უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის მეექვსე განყოფილებას მეთაურობდა, რომელსაც „სეჩინსკის სპეცრაზმს“ ან „ექვსიანს“ ეძახდნენ. ტკაჩოვი და ფოეკტისტოვი ხელმძღვანელობდნენ ეკონომიკური განვითარების მინისტრის ალექსეი ულუკიაევის, კომის გუბერნატორის ვიაჩესლავ გეიზერის და შინაგან საქმეთა სამინისტროს მაღალჩინოსნის, გენერალ-ლეიტენანტის დენის სუგრობოვის გახმაურებულ დაკავებებს. გენერალი ტკაჩოვი პირადად იმყოფებოდა „ობორონსერვისის“ დირექტორთა საბჭოს წევრის ევგენი ვასილევის სახლის ჩხრეკაზე, სადაც იმ მომენტში მაშინდელი თავდაცვის მინისტრი ანატოლი სერდიუკოვიც იმყოფებოდა.

მას შემდეგ, რაც გენერალი ფოეკტისტოვი „როსნეფტში“ გადავიდა, ტკაჩოვმა „ექვსიანი“ ჩაიბარა და მას მთელი „ჩეკისტური“ სისტემის მომავალ ხელმძღვანელადაც მოიაზრებდნენ, თუმცა 2016 წელს, ლუბიანსკის კლანებს შორის მომხდარი დიდი ომის შედეგად, გენერალი ტკაჩოვი „კ“ განყოფილების ხელმძღვანელად დაინიშნა და მისი კონტროლის ქვეშ აღმოჩნდა, პრაქტიკულად, ყველა ბანკი, სადაზღვევო კომპანია და სხვა საფინანსო დაწესებულებები. მას შემდეგ, რაც ტკაჩოვმა ჩაიბარა „საბანკო“ განყოფილება, მან დაიწყო ღონისძიებები „სუმმა“ ჯგუფის მფლობელების – ძმები მაგომედოვების, ღია ხელისუფლების ექს-მინისტრის მიხაილ აბიზოვის, ფედერაციული საბჭოს სენატორის რაუფა არაშუკოვის და ამერიკელი ინვესტორის მაიკლ კალვის წინააღმდეგ. სწორედ გენერალ ტკაჩოვს მიეწერება თავის დაქვემდებარებაში მყოფი, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის პოლკოვნიკის კირილ ჩერკალინის დაჭერა, რომლის სახლის ჩხრეკისას 12 მილიარდი რუბლი იქნა ამოღებული. საბოლოოდ, ჩერკალინთან ერთად, „საბანკო“ განყოფილების კიდევ ორი თანამშრომელი დააპატიმრეს.

გენერალი ტკაჩოვის კარიერაში ერთადერთი უსიამოვნო ეპიზოდი სერპუხოვის რაიონის ხელმძღვანელის ალექსანდრ შესტუნის სახელს უკავშირდება. ტკაჩოვმა შესტუნს მოუწოდა, თავისი ნებით დაეტოვებინა თანამდებობა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გააფრთხილა, რომ მას არჩევნებამდე მიხედავდნენ – „რაღაცას ნახავენ და დაგიჭერენ“. შესტუნმა საუბარი ჩაიწერა და გამოაქვეყნა და ამით საზოგადოებისთვის ცნობილი გახდა ზოგიერთი გუბერნატორის დაკავების მიზეზები და ის მეთოდები, რომელიც ასეთ შემთხვევებში გამოიყენებოდა. მალევე, როგორც ტკაჩოვმა გააფრთხილა, შესტუნი დააპატიმრეს თანამდებობრივი უფლებამოსილების გადამეტებისთვის.[10]

2019 წლის ოქტომბერში რუსული მედია საშუალება „პასმი“ წერდა, რომ გენერალმა ტკაჩოვმა სისხლის სამართლებრივი დევნა აიცილა. სტატიის მიხედვით, 2019 წლის მარტში შესტუნმა დანაშაულის შესახებ განაცხადა. მისი მტკიცებით, მას სახელმწიფოს მხრიდან მფარველობის სანაცვლოდ გენერალი ტკაჩოვი ქრთამს სძალავდა. 11 ივლისს მოსკოვის სამხედრო სასამართლომ სამხედრო გამომძიებლების უმოქმედობა უკანონოდ ცნო და დაავალა მათ მოკვლევის ჩატარება. 2019 წლის ოქტომბერში მოსკოვის რაიონულმა სამხედრო სასამართლომ გააუქმა ქვემდგომი ინსტანციის გადაწყვეტილება. იმავე დღეს მოსკოვის სამხედრო პროკურორის ალექსანდრ სამოილოვის მოადგილემ შეწყვიტა მოკვლევა შესტუნის განცხადებაზე და თავად განცხადების რეგისტრაციაც გააუქმა.[11]

გენერალი ოლეგ ფოეკტისტოვი, მას შემდეგ, რაც უსაფრთხოების ფედერალური სამსახური დატოვა, ერთი წლის განმავლობაში (2016-2017) იყო „როსნეფტის“ უსაფრთხოების სამსახურის უფროსი. შემდეგ ის ბანკ „პერესვეტის“ ხელმძღვანელის მრჩეველი გახდა. 2018 წლის ივლისში ის სასამართლომ ორი მილიონი ამერიკული დოლარის (ნაღდი ფულის სახით) კანონიერ მფლობელად ცნო. საქმე ეხებოდა იმ თანხას, რომელიც „როსნეფტის“ მთავარმა აღმასრულებელმა დირექტორმა იგორ სეჩინმა, ოპერატიული ექსპერიმენტის დროს, ქრთამის სახით გადასცა ეკონომიკური განვითარების მაშინდელ მინისტრს ალექსეი ულიუკაევს. ეს უკანასკნელი გაასამართლეს და 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს.[12]

[1] „Обналичка“ – ფინანსური ქმედების ჟარგონული სახელწოდება. ქმედება გულისხმობს ნაღდი ფულის მიღებას ისე, რომ ის არ აისახოს დოკუმენტაციაში და არ იყოს საჭირო გადასახადების გადახდა. ე.წ. „შავი ფული“

[2] „დოიჩე ველე“; ჟურნალისტებმა გაშიფრეს სქემა, რომლის გამოყენებითაც უსაფრთხოების ფედერალური სამსახური „მფარველობას“ უწევდა რუსულ ბანკებს; სტატიის ავტორი: ოლგა მიშენკო; გამოქვეყნებულია: 01.08.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.dw.com/ru/%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-%D1%83%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%BE-%D1%81%D1%85%D0%B5%D0%BC%D0%B5-%D0%BA%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%84%D1%81%D0%B1-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2/a-49841235 [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[3] „The Bell“; „კომერციული ტიპები“: როგორ „მფარველობს“ უსაფრთხოების ფედერალური სამსახური რუსულ ბანკებს; სტატიის ავტორები: ანასტასია სტოგნეი და ირინა მალკოვა; 31.07.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://thebell.io/kommercheskie-rebyata-kak-fsb-kryshuet-rossijskie-banki [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[4] „Кто в курсе“; რუსული ბიზნესი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის წნეხის ქვეშ; გამოქვეყნებულია: 01.04.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://ktovkurse.com/biznes/rossijskij-biznes-popal-pod-gnet-fsb [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[5] „ბი-ბი-სი“; რუსეთში შეიქმნა ინტერნეტ გვერდი, სადაც ბიზნესმენებს ძალოვნებზე საჩივრების გაცხადება შეუძლიათ; ავტორები: ოლგა შამინა და სერგეი კოზლოვსკი; გამოქვეყნებულია: 19.11.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.bbc.com/russian/features-50479418 [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[6] „Banki.ru“; ათეულობით გაკოტრებული ბანკის საბოლოო ბენეფიციარზე ძებნა გამოცხადდა; გამოქვეყნებულია: 18.12.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.banki.ru/news/lenta/?id=10913446 [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[7] „Daily Storm“; ვორონენკოვის თანამზრახველი პირობით ვადამდე გაათავისუფლეს; ავტორი: ილია გორშკოვი; გამოქვეყნებულია: 04.08.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://dailystorm.ru/obschestvo/podelnika-voronenkova-otpustili-iz-kolonii-po-udo [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[8] „Kolibri Press“; ვინ არის დენის პანაიოტოვი; ავტორი: ნიკიტა გრომოვი; გამოქვეყნებულია 02.06.2019: ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://kolibri.press/4226 [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[9] „Gazeta.ru“ მაკსაკოვამ ქმრის მკვლელზე ისაუბრა; 02.06.2019; ავტორი: ივან აპულეევი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.gazeta.ru/culture/2019/06/02/a_12390301.shtml [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[10] „მბკ ნიუსი“; „დამწყები თეორიტიკოსი“. უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის გენერალი ივანი ტკაჩოვი; 18.07.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2020 წლის 1-ელ ივლისს]

[11] „პასმი“; უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის გენერალს ივან ტკაჩოვს, ალექსანდრ შესტუნის განცხადებაზე, სისხლის სამართლებრივი დევნა აღარ ემუქრება; 07.10.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://pasmi.ru/archive/244286/ [ნანახია 2020 წლის 1-ელ ივლისს]

[12] „ვედომოსტი“; სასამართლომ უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ყოფილი გენერალი ოლეგ ფოეკტისტოვი 2 მილიონი აშშ დოლარის მფლობელად აღიარა; ავტორები: ანასტასია კორნია და ალექსეი ნიკოლსკი; გამოქვეყნებულია: 01.07.2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2018/07/02/774292-sud-feoktistova-vladeltsem-2-mln [ნანახია 2020 წლის 1-ელ ივლისს]