თურქეთი. საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული მდგომარეობა. თებერვალი, 2019

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი თურქეთში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2017 წელი) წერს, რომ საპატიმრო დაწესებულებები, ზოგადად, ბევრ ასპექტში თავსებადი იყო საერთაშორისო სტანდარტებთან. გადავსებულობა (განსაკუთრებით, 2016 წლის ჩაშლილი სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდეგ) და ადეკვატურ ჯანდაცვაზე წვდომა კვლავ რჩებოდა მნიშვნელოვან პრობლემად.

იუსტიციის სამინისტრომ გამოაქვეყნა სტატისტიკა, რომლის მიხედვითაც, 2017 წლის 15 ივნისის მდგომარეობით, სამთავრობო საპატიმრო დაწესებულებებში პატიმართა საერთო რაოდენობა იყო 224 878, ხოლო მთლიანი პენიტენტიცალური სისტემა გათვლილი იყო მაქსიმუმ 202 676 პატიმარზე. შესაბამისად, სულ მცირე 22 000 დაკავებული ან პატიმარი იძულებული იყო, დაეძინა იატაკზე ან ცვლებში.

მთავრობამ განაცხადა, რომ შესაძლებლობის მიხედვით, ბავშვები განთავსებული იყვნენ ცალკე საპატიმროში, ხოლო სხვა შემთხვევაში – ზრდასრულთა ციხეების განცალკევებულ ნაწილებში. წინასწარ პატიმრობაში მყოფი პირები განთავსებულნი იყვნენ მსჯავრდებულ პირებთან ერთად ციხეებში.

სექტემბერში იუსტიციის სამინისტრომ განაცხადა, რომ 2016 წლის ბოლოსთვის, დაახლოებით 69 000 რეგისტრირებული სტუდენტი იყო დაპატიმრებული, რაც ქვეყნის ისტორიაში რეკორდულად დიდი მაჩვენებელია. ამას გარდა, აგვისტოში საპატიმროთა და დაკავების ცენტრების გენერალურმა დირექტორატმა გაავრცელა ინფორმაცია, რომლის მიხედვითაც 12-დან 18 წლამდე დაკავებული 2767 დაპატიმრებული პირიდა, 197 სასჯელს იხდიდა ტერორიზმთან დაკავშირებული მსჯავრდებით.

მთავრობამ უარი განაცხადა, გამოექვეყნებინა სტატისტიკა საპატიმრეობში ბუნებრივი მიზეზებით ან სუიციდის გამო დაღუპულ პატიმართა რაოდენობის თაობაზე.

უფლებადამცველი ორგანიზაციები ხშირად ხაზს უსვამდნენ, რომ არ გააჩნდათ სათანადო წვდომა სასმელად ვარგის წყალზე, შესაბამის გათბობაზე, ვინტილაციასა თუ განათებაზე. მაგალითად, 5 ივლისს ელბისტანის ციხეში 61 წლის პატიმარი – კამილ უნგუთი გარდაიცვალა. გავრცელებული ცნობებით, მისი გარდაცვალების მიზეზი გაუარესებული პირობები და საპატიმროში მაღალი ტემპერატურა იყო.

მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობა ირწმუნებოდა, რომ თითოეულ ციხეს ჰყავდა საკუთარი ექიმი, იუსტიციის სამინისტროსგან გამოთხოვილი ინფორმაციით დადასტურდა,  რომ 2016 წლის მარტისთვის ყველა საპატიმროს მხოლოდ 11 ექიმი ემსახურებოდა, რაც პროპორციულად ერთი ექიმს უდრის ყოველ 33 ციხესა თუ 16. 830 პატიმარზე. უფლებადამცველი ასოციაციები განსაკუთრებულ შეშფოთებას გამოთქვამდნენ ციხეებში ჯანდაცვის კუთხით არსებულ მდგომარეობაზე, განსაკუთრებით, ციხის ექიმთა არასაკმარისი რაოდენობის შესახებ.

უფროს პროკურორებს კანონი საშუალებას აძლევს, წინასწარ დაკავებაში ამყოფონ მათი აზრით საზოგადოებისთვის საშიში პირი, მიუხედავად მისისამედიცინო ჩვენებისა სერიზოული ავადმყოფობის შესახებ.

გარკვეულ შემთხვევებში, შესაბამისი სამსახურები, მართალია, იძიებდნენ ისეთ საჩივრებს, სადაც საფუძვლიანად ჩანდა სავარაუდო კანონდარღვევისა თუ დამამცირებელი ან არაადამიანური პირობების ფაქტები, თუმცა ისინი საჯაროდ არ აქვეყნებდნენ აღნიშნული გამოძიების შედეგებს და ხშირად არც ნაბიჯებს დგამდნენ, დამნაშვე პირების დასჯის კუთხით.

მთავრობის მიერ საპატიმროების მონიტორინგზე ნებადართული ორგანიზაციები იყვნენ ეროვნული ადამიანის უფლებათა და თანასწორების ინსტიტუცია და ომბუდსმენის ოფისი. პარლამენტის ადამიანის უფლებათა კომისიას და სახალხო დამცველის ოფისს გააჩნდათ უფლებამოსილება, წინასწარი შეტყობინების გარეშე შესულიყვნენ ციხეებში, მათ შორის – სამხედრო ტიპის ციხეებში, და შეესწავლათ სიტუაცია.

დამოუკიდებელი სამონიტორინგო ჯგუფების კუთხით სიტუაცია შემდეგია: თურქეთის მთავრობა ნებას რთავდა ზოგიერთ საერთაშორისო ორგანოს, განეხორციელებინათ ვიზიტები საპატიმროებში. მაგალითად, მაისში, ევროპის საბჭოს წამების პრევენციის კომიტეტის დელეგაცია ეწვია თურქეთს და მოინახულა დაკავებულთა სოლიდური რაოდენობა რამდენიმე ციხეში. წლის ბოლოსთვის არსებული მდგომარეობით, მთავრობა საჯაროდ არ ავრცელებდა კომისიის მიერ გამოკვლეული ფაქტების შესახებ ანგარიშს.

პარლამენტის ზოგიერთ წევრს, ასევე, შეეძლო, მოენახულებინა საპატიმროები და გასაუბრებოდა იქ მყოფ პირებს. მაგალითად, მაისში, პარლამენტის წევრმა CHP პარტიიდან – საფაკ პავეიმ, რომელმაც 2016 წლის შემდეგ რამდენიმე ციხეში განახორციელა ვიზიტი, განაცხადა, რომ შესაძლებელია საპატიმროებში ადგილი ჰქონოდა ციხის ადმინისტრაციის მიერ პატიმრების მასობრივ არასათანადო მოპყრობის, შეურაცხყოფისა და წამების ფაქტებს.

მთავრობა არ რთავდა ნებას არასამთავრობო ორგანიზაციებს, განეხორციელებინათ მონიტორინგი ციხეებში.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch თურქეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერს, რომ ქვეყანაში არსებულ ციხეებში პატიმართა საერთო რაოდენობა იყო 246 426, რომელთაგან 48 924 სასჯელს იხდიდა ტერორიზმის ბრალდებით.

ანგარიშის მიხედვით, კვლავ გრძელდებოდა სავარაუდო ბრალდებები საპატიმროებსა და დაკავების ცენტრებში პირთა წამების, არასათანადო და დამამცირებელი მოპყრობის შესახებ. აღნიშნულ საკითხზე, თებერვალში, საკუთარ წერილობით ანგარიშში ყურადღება გაამახვილა გაეროს სპეციალურმა წარმომადგენელმაც.[2]

[1] United States Department of State – TURKEY 2017 HUMAN RIGHTS REPORT available at

[accessed 25 January 2019]

[2] Human Rights Watch – World Report 2019 – Turkey available at

[accessed 25 January 2019]