ნიგერია. სახელების დარქმევის ადგილობრივი ტრადიციები. მარტი, 2019

ნიგერიაში სახელის დარქმევის დამკვიდრებული პრაქტიკა განსხვავებულია სხვადასხვა ეთნიკურ ჯგუფს შორის; თუმცა, ზოგადად, ნიგერიელ მშობლებს უყვართ შვილებისთვის აღწერითი სახელების დარქმევა. იჯოს ეთნიკური ჯგუფის ბევრ წარმომადგენელს სახელი კოლონიური ეპოქიდან გადაეცა, ბევრის სახელი ბიბლიურია. ზოგი ოჯახი ამჯობინებს ანგლიკანურ სახელებს, ზოგი კი არა; თუმცა, ორივე შემთხვევაში, სახელები გამოხატავენ ბავშვის მიმართ მშობლების მოლოდინებს ან აღწერენ იმ გარემოებებს, რომლებიც ბავშვის დაბადებას ახლავს თან. მაგალითად, სახელი „Patience“, შეიძლება ვივარაუდოთ, ბავშვს იმიტომ დაარქვეს, რომ იმედოვნებენ, ბავშვი მომთმენი იქნება ან შეიძლება, მშობლები მის დაბადებას მოთმინებით ელოდნენ. იჯოელებს შორის გავრცელებული გოგოს სახელი „Oweizighe“, რომელიც ნიშნავს „ბიჭი არ დაიბადა“, აშკარაა, რომ გამოხატავს მშობლების იმედგაცრუებას.

იბოელებისთვის, სამხრეთ ნიგერიის კიდევ ერთი ეთნიკური ჯგუფისთვის, სახელი დიდი მნიშვნელობის მატარებელია. იბოელთა ანდაზის მიხედვით, „როდესაც ბავშვს სახელი დაერქმევა, მას მისი ღმერთები მიიღებენ“; ეს ნიშნავს იმას, რომ სახელს შეიძლება ჰქონდეს ცხოვრების განმსაზღვრელი ეფექტი. სახელის დარქმევის ტრადიცია იბოელთა მსგავსია იორუბას ეთნიკური ჯგუფისთვის, რომლის წარმომადგენლები ნიგერიის სამხრეთ-დასავლეთით ცხოვრობენ. ტრადიციული სახელი იმ ბავშვებისთვის, რომლებიც კვირა დღეს იბადებიან, არის „კვირა“; ზოგადად, ბავშვისთვის იმ დღის სახელის დარქმევა, რომელ დღესაც დაიბადა, მიღებული პრაქტიკაა ნიგერიის ბევრ რეგიონში. მუსლიმური ჯგუფების წარმომადგენლებს, როგორიცაა მაგალითად ჰაუსა-ფულანი, ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, ძირითადად ისლამური სახელები აქვთ, როგორიცაა აჰმადი, აბდული, იბრაჰიმი ან კარიმი.[1]

იორუბას ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელთა ბევრი სახელი არაბული წარმოშობისაა, თუმცა ძნელად ამოსაცნობია, რადგან სახელებმა ტრანსფორმაცია განიცადეს ადგილობრივი ენების სპეციფიკის შესაბამისად. მაგალითად, მამანი ნიშნავს მუჰამედს, შეჰუ ნიშნავს შეიხს, ბაკარე – აბუბაქრს და ა.შ.[2]

პროფესორი დევიდ დორუორდი მიიჩნევს, რომ ეთნიკურ ჯგუფებში სახელდების იდეალური სტრუქტურის მიუხედავად, რეალობაში, შეუძლებელია პირის ეთნიკური კუთვნილების განსაზღვრა მისი სახელის მიხედვით. ნიგერიაში 450 ენაა; ნიგერიელებს სწამთ, რომ სახელი არის რაღაც ისეთი, რაც პირის ხასიათსა და ბედზე ახდენს გავლენას. ნიგერიაში ძალიან ხშირად იცვლიან სახელს. ადამიანები იმ სახელებს ატარებენ, რაც მათ მშობლებმა მიანიჭეს. იმ შემთხვევაში, თუ რაღაც ისე არ ხდება, როგორც სასურველია, მათ შეუძლიათ შეიცვალონ სახელი და ამით, მაგალითად, განდევნონ ეშმაკის თვალი ან აირიდონ რაიმე სახის ჯადოქრობა. ბევრ რეგიონში პირებს შეიძლება ჰქონდეთ ბევრი სახელი; ამას განაპირობებს სახელების „თავიდან აცილების“ სისტემა, რაც გულისხმობს იმას, რომ პირს სხვადასხვა ადამიანი, სხვადასხვა სახელს ეძახის – იმის მიხედვით, თუ რა ურთიერთობაა მათ შორის.[3]

ჯორჯთაუნის უნივერსიტეტის პროფესორის ალექსანდერ ჯეი სარსტონის თქმით, ძალიან ბევრი მანიშნებელია იმისა, თუ როგორ არის შერწყმული რელიგია ადამიანების ცხოვრებას; მაგალითად, სახელები – ხანდახან, ეს მომენტალურად აშკარა არ არის, მაგრამ ხშირად ეს ასეა. მაგალითად, სახელი მუჰამედ სანი უმარი. აშკარაა, რომ პირს სახელი მუჰამედის საპატივსაცემოდ დაარქვეს. სანი ასევე მომდინარეობს არაბულიდან და ნიშნავს მეორეს, რაც იმის მანიშნებელია, რომ ეს პიროვნება ოჯახში მეორე მუჰამედია. ანუ მას ჰყავს უფროსი ძმა, რომელსაც ჰქვია მუჰამედ აუალი, რაც შვილებს შორის პირველ მუჰამედს ნიშნავს. გვარი უმარი, მისი მამის სახელია, რომელიც მას ისლამის მეორე ხალიფის საპატივსაცემოდ დაარქვეს. ყველა ეს გზა მიანიშნებს, რომ ხშირად ხალხის სახელი რელიგიური იდენტობის მატარებელია.[4]

ნიგერიაში სახელის შეცვლა კანონიერია და ამის უფლება აქვს ყველას; თუმცა, როგორც ყველა სხვა უფლების შემთხვევაში, არის განსაზღვრული გარკვეული გარემოებები. იმისათვის, რომ პირმა სახელი შეიცვალოს, უნდა იყოს სრულწლოვანი. ბავშვს არ შეუძლია სამართლებრივად შეიცვალოს სახელი თუ ამას მისი მეურვე არ გააკეთებს მის ნაცვლად. ნიგერიაში სრულწლოვანი პირი ხდება 18 წლის ასაკში. გარდა ამისა, ნიგერიის მოქალაქეს არ შეუძლია შეიცვალოს სახელი იმ მოტივით, რომ გაექცეს ფინანსურ ან სამართლებრივ პასუხისმგებლობებს. ამასთან, პირს არ შეუძლია დაირქვას ისეთი სახელები, რომლებიც რასიზმის მნიშვნელობას შეიცავს ან სხვა სახით არის შეურაცხმყოფელი.

ძირითადი მიზეზი, რატომაც ნიგერიაში იცვლიან სახელს, არის ქორწინება. ქორწინების შემდეგ ქალები ირჩევენ ქმრის გვარზე გადასვლას ან პირიქით. სახელის შეცვლის ასევე გავრცელებული მიზეზია განქორწინება, რა დროსაც პირი იბრუნებს ქორწინებამდე არსებულ სახელს და გვარს.

იმისათვის, რომ ნიგერიის მოქალაქემ შეიცვალოს სახელი, მან წერილობითი ჩვენება უნდა მისცეს სასამართლოს, რითიც დაადასტურებს თავის სურვილს, შეიცვალოს სახელი. ამის შემდეგ, პირი აქვეყნებს განცხადებას სახელის შეცვლის შესახებ ეროვნულ გაზეთში, რათა სახელის ცვლილების შესახებ საჯაროდ განაცხადოს. ამის შემდეგ ის ვალდებულია, სახელის შეცვლის შესახებ აცნობოს ყველა შესაბამის პიროვნებას. ახალი პასპორტის ან მართვის მოწმობის აღება ან საბანკო ანგარიშის გახსნა არ მოხდება, თუ პირი შესაბამის დაწესებულებაში არ წარადგენს სასამართლოში დამოწმებულ წერილობით ჩვენებას ან/და ქორწინების მოწმობას. სახელის ცვლილების შემდეგ, პირმა უნდა აცნობოს ყველა შესაბამის სამთავრობო უწყებას, დამსაქმებელს, კრედიტორებსა და დებიტორებს და ა.შ.[5]

 

[1] Stale; Is Goodluck Jonathan Lucky? Naming practices in Nigeria; By Juliet Lapidos; 9 September, 2010; available at: https://slate.com/news-and-politics/2010/09/naming-practices-in-nigeria.html [accessed 19 March 2019]

[2] Daily Trust; Top 10 Yoruba names you never guessed were Arabic names; By Farooq Kperogi (PhD); 13 July, 2014; available at: https://www.dailytrust.com.ng/top-10-yoruba-names-you-never-guessed-were-arabic-names.html [accessed 19 March 2019]

[3] Refugee Review Tribunal Australia; RRT Research Response; 15 November, 2007; available at:

[accessed 19 March 2019]

[4] Council on Foreign Relations; Divinely Divided: How Christianity and Islam Coexist in Nigeria; 21 June, 2018; available at: https://www.cfr.org/event/divinely-divided-how-christianity-and-islam-coexist-nigeria [accessed 20 March 2019]

[5] Lawpadi; How to change your name in Nigeria; available at: https://lawpadi.com/change-name-nigeria/ [accessed 20 March 2019]