ეგვიპტე. სავალდებულო სამხედრო სამსახური. ნოემბერი, 2020

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი (DFAT)  2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერდა, რომ კონსტიტუციის 86 მუხლის თანახმად, ეგვიპტეში მოქმედებს სავალდებულო სამხედრო სამსახური, რომელსაც არგულირებს „კანონი სამხედრო და ეროვნული სამსახურის შესახებ“ (კანონი 127/1980). კანონის მიხედვით, 18 წელს გადაცილებული ყველა ეგვიპტელი მამაკაცი ვალდებულია, იმსახუროს სავალდებულო სამხედრო სამსახურში. მისი ვადა მაქსიმუმ 3 წლამდე პერიოდით განისაზღვრება და ახალწვეულებს, გაწვევის ფარგლებში, მსახურება უწევთ სამხედრო, საპოლიციო ან საპატიმრო ძალებში. როგორც წესი, 18 წელს გადაცილებულ მამაკაცს, რომელსაც გავლილი არ აქვს სამხედრო სამსახური, დასაქმებისას სთხოვენ, წარმოადგინოს ზემოხსენებული ვალდებულიდან გამორიცხვის დამადასტურებელი დოკუმენტი. ზოგადად, ეგვიპტურ პირადობის მოწმობაზე აღნიშნულია, გავლილი აქვს თუ არა პირს სავალდებულო სამხედრო სამსახური და, გავრცელებული ცნობებით, იმ პირებს, რომელთაც ეს ვალდებულება მოხდილი არ აქვთ (და ისინი არც შესაბამისი ნიშნის გამო, გამორიცხულნი არიან სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან) არ აქვთ ნებართვა, დატოვონო ქვეყანა.

სამხედრო სამსახურისას, ზოგადი პირობები მნიშვნელოვნად განსხვავდება. მაგალითად, ზოგიერთ ახალწვეულს პირდაპირ ფრონტზე, წინა ხაზებში უშვებენ (იგულისხმება სინაის ნახევარკუნძულზე მიმდინარე დაპირისპირებები), ხოლო ზოგს ურბანულ დასახლებებში, ადგილობრივ საპოლიციო ძალებში ამწესებენ. ანგარიშის მიხედვით, იმ პირებს, რომელთაც გააჩნიათ გარკვეული ოჯახური ან სხვა ტიპის კონტაქტები და გავლენა, შეუძლიათ სამხედრო სამსახური შედარებით მსუბუქ პირობებში (ადმინისტრაციული დეპარტამენტები, სამხედრო სასტუმროები, სამხედრო ფრთის ეკონომიკური პროექტები და ა.შ.) მოიხადონ.

ეგვიპტეში, სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან პირის გამორიცხვის რამდენიმე წინაპირობა არსებობს:

  • ოჯახური მიზებები – პირს სამხედრო სამსხურში არ გაიწვევენ, თუ ის არის დედისერთა ვაჟი; წარმოადგენს ოჯახის ერთადერთ შემწეს; ჰყავს ძმა, რომელიც უკვე მსახურობს ეგვიპტის არმიაში; თუ ჰყავს მამა ან ძმა, რომლებიც სამხედრო სფეროში მსახურობისას დაიღუპნენ და სხვა მიზეზები, რომლებიც განხილვას ექვემდებარება;
  • სწავლასთან დაკავშირებული მიზეზები – უნივერსიტეტის სტუდენტებს, 28 წლის ასაკის მიღწევამდე, არ ევალდებულებათ სამხედრო სამსახურის მოხდა.
  • ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული მიზეზები;
  • ახალწვეულთა დიდი რაოდენობა – თუ ახალწვეულთა რაოდენობა განსაკუთრებით დიდი, სამხედრო ფრთას აქვს შესაძლებლობა, კონკრეტული ახალწვეული გაათავისუფლოს ვალდებულებისგან;
  • ისლამისტები – გავრცელებული ცნობებით, სამხედრო სამსახურში არ იწვევენ წარსულში ნასამარლევ „ისლამისტებს“.
  • 30 წელს გადაცილებული პირები – როდესაც პირი 30 წელს აღწევს, ის ავტომატურად თავისუფლდება სავალდებულო სამხედრო სამსახურიდან.

ზოგადად, პირის გამორიცხვა სავალდებულო სამხედრო სამსახურიდან, გარდა 30 წლის ასაკს მიღწეული პირებისა, ექვემდებარება გადახედვას და განახლებას ყოველ 3 წელიწადში ერთხელ. თუ პირს არ შეუძლია მისი განახლება და, ამავდროულად, არ მოიხდის სამხედრო სამსახურს, დაექვემდებარება ჯარიმას 1000 ეგვიპტური გირვანქის ოდენობით ან 1 წლამდე ვადით პატიმრობას. შესწავლილი წყაროების თანახმად, უცნობია, წელიწადში საშუალოდ რამდენი ადამიანი ექვემდებარებ დაპატიმრებას ზემოხსენებული დანაშაულის გამო. თუმცა, გავრცელებული ცნობებით, თავის ამრიდებელი პირები ექვემდებარებიან ანალოგიურ მოპყრობას, როგორც ნებისმიერი სხვა პატიმარი.

ეგვიპტეში რელიგიური მოტივით სავალდებულო სამხედრო სამსახურზე უარის თქმა არ არის მიღებული პრაქტიკა. თუმცაღა, არსებობს მცირე მოძრაობა, რომელიც ზემოხსენებული უფლების განვითარებას ითხოვს.

DFAT-ის შეფასებით, ეგვიპტელ მამაკაცთა უმრავლესობა, დაექვემდებარება სავალდებულო სამხედრო სამსახურის მოხდა რაიმე ფორმით. ვალდებულებისგან გათავისუფლება ან გამორიცხვა მეტწილად დამოკიდებულია ინდივიდუალურ და სოციო-ეკონომიკურ წინაპირობებზე. მსახურების ადგილას არსებული ზოგადი პირობები მნიშვნელოვნად განსხვავებულია და დამოკიდებულია ლოკაციასა და პოზიციაზე. ორგანიზაციის შეფასებით, სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან თავის ამრიდებლები, მაღალი ალბათობით, დაექვემდებარებიან დაკავებას ან დაპატიმრებას.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2019 წლის ნოემბერში გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში, რომელიც უშუალოდ ეგვიპტეში სავალდებულო სამხედრო სამსახურს ეხება წერდა, რომ ეგვიპტეში 18-დან 30 წლამდე ყველა მამაკაცი სავალდებულო სამხედრო სამსახურის მოხდას ექვემდებარება, თუმცა, მოხალისეებს მისი გავლა 16 წლის ასაკიდან შეუძლიათ.

როგორც წესი, სამხედრო სამსახურის ვადა 12-დან 36 თვემდე განისაზღვრება, რის შემდეგადაც პირებს კვლავ გააჩნიათ 9 წლის ვადით სარეზერვო ვალდებულება. როგორც წესი, იმ პირთათვის, რომელთაც გააჩნიათ უმაღლესი განათლება, მსახურების ვადა 18 თვით განისაზღვრება.

ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ეგვიპტის თავდაცვის სამინისტროს მიხედვით, სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან გათავისუფლების/გამორიცხვის ოჯახობრივი საფუძვლებია:

  • თუ პირი არის გარდაცვლილი მამის ერთადერთი ვაჟი;
  • თუ არის ცოცხალი მამის ერთადერთი ვაჟი მაშინ, როდესაც მამას დამოუკიდებლად არ შეუძლია საკუთარი თავის რჩენა;
  • თუ პირის დედ-მამიშვილები მის კმაყოფაზე არიან და არ შეუძლიათ დამოუკიდებლად თავის რჩენა;
  • თუ პირის დედას დამოუკიდებლად არ შეუძლია თავის რჩენა;
  • თუ ის არის სამშობლოსთვის დაღუპული მამის უფროსი ვაჟი ან ანალოგიურად დაღუპული პირის უფროსი ძმა.

ამას გარდა, სხვადასხვა წყაროების მიხედვით, სამხედრო სამსახურის მოხდისგან თავისუფლდება პირი, რომელიც:

  • ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო ვერ დაექვემდებარება გაწვევას;
  • თუ პირი წარმოადგენს სტუდენტს, აღნიშნული სტატუსის ქონისას, 28 წლის ასაკამდე მას არ აქვს სავალდებულო სამხედრო სამსახურის მოხდის ვალდებულება;
  • თუ პირს გააჩნია ორმაგი მოქალაქეობა, ის შესაძლოა გათავისუფლდეს სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან;
  • თუ ახალწვეულთა რაოდენობა განსაკუთრებით დიდი, კონკრეტული ახალწვეულთუ ახალწვეულთა რაოდენობა განსაკუთრებით დიდი, სამხედრო ფრთას აქვს შესაძლებლობა, კონკრეტული ახალწვეულები შესაძლოა გათავისუფლდნენ სავალდებულო სამხედრო სამსახურის მოხდისგან;
  • ერთ-ერთი წყაროს მიხედვით, საჯარო სამსახურში საშტატო პოზიციაზე მუდმივად დასაქმებული პირსაც აქვს უფლება, გათავისუფლდეს სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან;
  • რამდენიმე წყარო ადასტურებს, რომ თუ პირს 30 წელი შეუსრულდა, ის აღარ დაექვემდებარება გაწვევას.

ისევე როგორც კვლევის პირველ ნაწილში აღნიშნულ წყაროში, საშინაო საქმეთა ოფისიც უთითებს, რომ სამხედრო სამსახურისას, ზოგადი პირობები მნიშვნელოვნად განსხვავდება და დამოკიდებულია დისლოკაციის ადგილზე, ასევე – გამწვევ ორგანოზე (სამხედრო ნაწილი, საპოლიციო ნაწილი და ა.შ.). ანგარიშის მიხედვით, პირობები და ახალწვეულთა მოპყრობა ყველაზე უფრო დამოკიდებულია 2 ძირითად ფაქტორზე: ქრთამები (Rishva) და პირადი კავშირები (Wasta). ახალწვეულებს ხშირად უწევთ ქრთამების გადახდა ზემდგომი ოფიცრებისთვის, რათა თავიდან აირიდონ არასათანადო მოპყრობა ან მიიღონ დამატებითი საკვები რაციონი. ამას გარდა, წყაროთა მიხედვით, ეგვიპტურ საზოგადოებაში,ზოგადად, ნებისმიერი კონკრეტული მიზნის მისაღწევად, დიდი მნიშვნელობა აქვს პირის პირად კავშირებს.

ანგარიშში ასევე აღნიშნუალია, რომ ახალწვეულები აღქმულნი არიან, როგორც იაფი მუშახელი, რომელთაც სხვადასხვა სამხედრო თუ სახელმწიფო პროექტებში იყენებენ.

რაც შეეხება სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდების საკითხს, ანგარიშის მიხედვით, ამრიდებლების საქმეს სამხედრო სასამართლოები განიხილავენ. ბრალის დამტკიცების შემთხვევაში, კანონის მიხედვით, ბრალდებული დაექვემდებარება ჯარიმას 1000 ეგვიპტური გირვანქის ოდენობით ან 1 წლამდე ვადით პატიმრობას.  [2]

[1] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT EGYPT; published on 17 June 2019; available at

[accessed 4 November 2020]

[2] UK Home Office – Country Policy and Information Note Egypt: Military service; published in November 2020; available at

[accessed 4 November 2020]