დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 ოქტომბერი, 2019

სირიის კრიზისი – თურქეთის ავიაციამ სირიის პროვინცია ჰასეკში ქურთების დაჯგუფებების ბაზაზე ავიაიერიში მიიტანა. მანამდე SDF-მა განაცხადა, რომ აშშ-მა შეთანხმება დაარღვია და თურქეთიდან სამხედრო ძალები სირიის ჩრდილოეთით გადაიყვანა. თავის მხრივ თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა განაცხადა, რომ აშშ-ის სამხედროები სირიის ჩრდილოეთით ტერიტორიას ტოვებენ, სადაც თურქეთი ქურთების დაჯგუფებების წინააღმდეგ სამხედრო ოპერაციას გეგმავს. თურქეთის ავიაციამ მიიტანა იერიში ქურთების ბაზაზე პროვინცია ჰასაკთან, ქალაქ ალ-მალიკიაში სირიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ავიაიერიშის შედეგად დაღუპულთა და დაშავებულთა შესახებ ცნობები არ გავრცელებულა. ქურთული დაჯგუფებები სირიიდან ამერიკული ჯარის გასვლას ღალატად მიიჩნევენ. თურქეთის პრეზიდენტმა სირიაში ანტიტერორისტული ოპერაციის ჩატარების შესახებ 5 ოქტომბერს განაცხადა. შემდეგ კი საზღვართან დამატებითი ძალები და სამხედრო ტექნიკა გაგზავნა. ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა სირიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილიდან ჯარის გაყვანა დაიწყო. ასე ვაშინგტონმა თურქეთს დაგეგმილი სამხედრო ოპერაციისთვის გზა გაუთავისუფლა.[1]

ავიაიერიშის შემდეგ თურქეთმა სირიის ტერიტორიაზე სამხედრო ოპერაცია დაიწყო. ექსპერტები თურქეთსა და ქურთულ ძალებს შორის პირდაპირ დაპირისპირებას ვარაუდობენ. ანკარა კი აცხადებს, რომ მათი მიზანი ქურთი მებრძოლებისგან თავისუფალი უსაფრთხო ზონის შექმნაა, სადაც ანკარა თურქეთში მცხოვრები 3,6 მილიონი სირიელი ლტოლვილის დასახლებას აპირებს. საბრძოლო მოქმედებების დაწყება თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა Twitter-ის გვერდზე დაადასტურა. როგორც მის განცხადებაში წერია, ოპერაცია „მშვიდობის წყაროს“ თურქეთი სირიის ეროვნულ ჯართან ერთად ახორციელებს.[2]

თურქეთის შეიარაღებული ძალების მიერ შეტევის გაძლიერების გამო მოსახლეობა ჩრდილოეთ სირიაში სახლებს ტოვებს. თურქულმა ჯარებმა სასაზღვრო ქალაქებს რას ალ-აინს და თელ აბიადს ალყა შემოარტყეს. თურქული მედიის ცნობით, სირიის მხრიდან თურქეთის ქალაქებზე განხორციელებულ სარაკეტო დარტყმებს 6 ადამიანი ემსხვერპლა, მათ შორის 1 ბავშვია, დაშავდა 70.[3]

სირიის ტერიტორიაზე თურქეთის ოპერაცია „მშვიდობის წყაროს“ დაწყების შემდეგ სულ ცოტა 30 ადამიანი დაიღუპა. საკუთარი სახლების დატოვება 200 000 ადამიანზე მეტს მოუწია. ამ ეტაპზე საბრძოლო მოქმედებები ქალაქ რას ალ-აინში მიმდინარეობს. თურქეთი ამტკიცებს, რომ ქალაქი დაიპყრო, თუმცა ქურთული ძალები ამას უარყოფენ. თურქულმა მხარემ ბრძოლების შედეგად 1 ჯარისკაცის სიკვდილი და სამის დაჭრა დაადასტურა. სირიის სახელმწიფო ჯარმა, რომელიც ოპერაციაში თურქეთთან ერთად მონაწილეობს 4 დღის განმავლობაში 49 მებრძოლი დაკარგა. ამასთან, პარასკევს თურქულმა ავიაციამ სირიაში დარჩენილ ამერიკელი სამხედროების ბაზას საარტილერიო იერიში მიიტანა. ინფორმაციას პენტაგონი ადასტურებს. ინციდენტი ქალაქ კობანთან მოხდა. შედეგად არავინ დაშავებულა. თურქეთის მტკიცებით, მათი ჯარი საპასუხო იერიშს აწარმოებდა და დაბომბვა აშშ-ისგან მიღებული ინფორმაციის შემდეგ შეწყვიტა. თურქეთმა სირიის ტერიტორიაზე ოპერაცია „მშვიდობის წყარო“ 9 ოქტომბერს დაიწყო. თურქეთის შეიარაღებული ძალების ცნობით, ოპერაციის დაწყებიდან 399 ქურთი მებრძოლია ნეიტრალიზებული. პენტაგონი ანკარას ოპერაციის შეწყვეტისკენ მოუწოდებს.[4]

„ისლამურ სახელმწიფოსთან“ დაკავშირებული ასობით უცხოელი ჩრდილოეთ სირიაში მდებარე ბანაკიდან გაიქცა. ამის შესახებ ქურთმა ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს. მათი განცხადებით, დაკავებულები თავს დაესხნენ აინ ისას იძულებით გადაადგილებულთა ბანაკებს მაშინ, როდესაც ბანაკის სიახლოვეს საბრძოლო მოქმედებები მიმდინარეობდა. გასულ კვირას თურქეთმა სირიაში ქურთების მიერ დაკავებული ტერიტორიების მიმართულებით შეტევები დაიწყო. გაეროს ცნობით, ამ პერიოდის განმავლობაში სახლი იძულებით 130 ათასმა ადამიანმა დატოვა და მათი რაოდენობა შეიძლება გაიზარდოს. რაც შეეხება ბანაკიდან გაქცევის დეტალებს, მას ჯერ ბოლომდე არ ახმაურებენ – მონიტორინგის ჯგუფის განცხადებით 100-მდე ადამიანმა დატოვა ბანაკი, ქურთების ოფიციალური პირების თქმით კი „ისლამური სახელმწიფოს“ წევრების სულ ცოტა 800 დაკავებული ნათესავი გაიქცა ბანაკიდან.[5]

თურქეთის თავდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, ოპერაციის დაწყებიდან თურქულმა ძალებმა „ქურთისტანის დემოკრატიული კავშირის“ (PYD), „ქურთული თავდაცვითი ერთეულების“ და „ქურთისტანის მუშათა პარტიის“ 525 ტერორისტი გაანეიტრალა. თავის მხრივ, ქურთების ინფორმაციით, 75 თურქი ჯარისკაცი მოკლულია, კიდევ 19 კი დაიჭრა.[6]

სირიის ადამიანის უფლებადამცველი ორგანიზაციის განცხადებით, თურქეთის საჰაერო დარტყმებს 14 ადამიანი ემსხვერპლა, მათ შორის ხუთი სამოქალაქო პირი. ავიაიერიშის შედეგად 10 ადამიანი დაიჭრა. ორგანიზაციის დირექტორის რამი აბდულრაჰმანის განცხადებით, ავიაიერიშის სამიზნე ერთ ტერიტორიაზე მყოფი ადამიანთა ჯგუფი გახდა, რომლებიც ქალაქ რას-ელ-აინში ქალაქ ქამიშლიდან მხარდაჭერის გამოსახატად ჩავიდნენ, ვინაიდან თურქეთის ძალები სირიის ჩრდილოეთით ქურთების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიას უტევენ. ჯგუფთან ერთად რამდენიმე უცხოელი ჟურნალისტიც იმყოფებოდა. „ჩვენ ქურთ კონვოისთან ერთად ვიყავით, როდესაც ის თურქი სამხედროებისა და მათი მოკავშირეების სამიზნე გახდა“, – განაცხადა ფრანგული მედია გამოცემის რეპორტიორმა.[7]

სირიელი ქურთების თვითმმართველობის ინფორმაციით, მათ ქვეყნის ხელისუფლებასთან შეთანხმებას მიაღწიეს და თურქეთთან საზღვარზე ბაშარ ასადის მთავრობა დამატებით ძალებს გაგზავნის. 13 ოქტომბერს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ქურთების შეიარაღებულმა რაზმებმა სირიის ქალაქ რას-ელ-აინის დიდ ნაწილზე კონტროლი დაიბრუნეს. „განადგურებულია თურქეთის არმიის 7 ტანკი, მოკლულია 75 თურქი ჯარისკაცი და შეიარაღებული ოპოზიციის მებრძოლი, კიდევ 19 დაიჭრა“, – ნათქვამია ქურთების შეიარაღებული დაჯგუფების „სირიის დემოკრატიული ძალების“ განცხადებაში.[8]

მას შემდეგ რაც სირიის ხელისუფლება ქურთებს თურქეთის წინააღმდეგ დახმარებაზე დათანხმდა, სირიის სამთავრობო ძალები ქვეყნის ჩრდილოეთით გაემართნენ. სირიის სამთავრობო მედიის ცნობით, ქვეყნის სამხედრო ძალები ქალაქ რას-ელ-აინსა და მანბიჯში, რომელიც თურქეთის საზღვრიდან 30 კილომეტრში მდებარეობს, ორშაბათს შევიდნენ. თურქეთის პრეზიდენტის ოფიციალური წარმომადგენელი აცხადებს, რომ თურქეთი არ აპირებს სამხედრო ოპერაციის „მშვიდობის წყარო“ შეწყვეტას, სანამ სამხედროები დასახულ მიზანს არ მიაღწევენ.[9]

სირიაში სამხედრო ოპერაციის გამო აშშ-მა თურქეთს სანქციები დაუწესა. სიაში თურქეთის თავდაცვისა და ენერგეტიკის სამინისტროები მოხვდნენ. ამის შესახებ აშშ-ის ფინანსთა სამინისტროს ვებგვერდზე გამოქვეყნებულ განცხადებაში წერია. გარდა ამისა, შეზღუდვები დაუწესდათ თურქეთის თავდაცვის, შინაგან საქმეთა და ენერგეტიკის მინისტრებს. მანამდე დონალდ ტრამპმა თურქეთის წინააღმდეგ სანქციების დეტალები განმარტა. თეთრი სახლის ლიდერის თქმით, ვაშინგტონი გეგმავს თურქეთიდან შემოსულ ფოლადზე ტარიფი 50%-მდე გაზარდოს. მისივე თქმით, თურქეთთან სავაჭრო მოლაპარაკებები დაუყოვნებლივ შეწყდება. მომავალში კი შეზღუდვები შესაძლოა ფინანსურ სექტორსა და ვიზის გაცემასაც შეეხოს. აშშ-ის ვიცე პრეზიდენტის მაიკ პენსის განცხადებით, ტრამპი თურქ კოლეგას ტელეფონით უკვე ესაუბრა და სირიაში სამხედრო ოპერაციის შეჩერება მოსთხოვა.[10]

[1] იმედის ახალი ამბები; თურქეთმა სირიაში ქურთები ბაზაზე ავიაიერიში მიიტანა; 8 ოქტომბერი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/118314/turqetma-siriashi-qurtebis-bazaze-aviaierishi-miitana

[2] BBC; Turkey launches ground offensive in northern Syria; 9 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49983357

[3] BBC; Turkey Syria offensive: Tens of thousands flee homes; 10 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50008418

[4][4] BBC; Turkey Syria offensive: Fierce battle rages in Ras al-Ain; 12 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50025727

[5] BBC; Turkey-Syria offensive: Hundreds of IS relatives escape camp; 13 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50029540

[6] იმედის ახალი ამბები; თურქეთის აცხადებს რომ 525 ტერორისტი გაანეიტრალა; 13 ოქტომბერი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/118749/turqeti-atskhadebs-rom-525-teroristi-gaaneitrala

[7] Reuters; Fourteen killed after Turkish strike in Ras al Ain; 13 October, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey-strike/fourteen-killed-after-turkish-strike-in-ras-al-ain-idUSKBN1WS0HL?il=0&fbclid=IwAR0ysK2n95HGQFl6v-jVMM13oJed_vgutiqzRNgrzdvUqPv0_BV4YRPtb4I

[8] BBC; Turkey-Syria offensive: Kurds reach deal with Syrian army; 14 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50036901

[9] BBC; Turkey-Syria offensive; Assad’s army enters Manbij; 14 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50039106

[10] U.S. Department of the Treasury; Treasury Designates Turkish Ministries and Senior Officials in Response to Military Action in Syria; 14 October, 2019; available at: https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm792

სერბეთი. სასამართლო; საპატიმროები; ლგბტი; აივ-შიდსი. ოქტომბერი, 2019

სერბეთი კონსტიტუციური, მრავალპარტიული, საპარლამენტო დემოკრატიაა. ქვეყანაში ბოლო საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები 2016 და 2017 წლებში ჩატარდა. საერთაშორისო დამკვირვებლების მიერ არჩევნები შეფასდა როგორც ძირითადად თავისუფალი. 2017 წელს ქვეყნის პრეზიდენტად ალექსანდარ ვუჩიჩი (სერბეთის პროგრესული პარტია) აირჩიეს. სამოქალაქო ხელისუფლება უსაფრთხოების ძალების ეფექტურ კონტროლს ახორციელებს. ადამიანის უფლებათა დარღვევები ქვეყანაში მოიცავს ისეთ საკითხებს, როგორიცაა კორუფცია მთავრობაში, ძალადობა ჟურნალისტების და ლგბტი თემის მიმართ.[1]

საპატიმრო პირობები – ბევრი ციხე და დაკავების ცენტრი არ შეესაბამება საერთაშორისო სტანდარტებს. საპატიმრო პირობები მძიმეა, რაც გამოწვეულია გადატვირთულობით და არასათანადო ჯანდაცვით. იუსტიციის სამინისტროს მონაცემებით, საპატიმრო დაწესებულებების ტევადობა 9800-მდე გაიზარდა, თუმცა პატიმართა რაოდენობა 2018 წელს 10600 იყო. ხელისუფლება სათანადოდ იძიებს სავარაუდო არასათანადო მოპყრობის ფაქტებს. საპატიმრო დაწესებულებებში, კანონის შესაბამისად, დაიშვებიან დამოუკიდებელი დამკვირვებლები. 2018 წელს ბელგრადის რაიონული ციხე და სპეციალური საპატიმრო ჰოსპიტალი სრულად იქნა რეაბილიტირებული.[2]

წამების პრევენციის კომიტეტის ბოლო ვიზიტი სერბეთში 2017 წელს შედგა და ძირითადად ფოკუსირებული იყო წინასწარ პატიმრობაში მყოფ პირებზე. კომიტეტის შეფასებით, ყველა იმ წინასწარი პატიმრობის დაწესებულებაში, სადაც ვიზიტი განხორციელდა, პატიმრები არ უჩივიან არასათანადო ფიზიკურ მოპყრობას. კომიტეტი აღნიშნულს დადებითად აფასებს. ისევე როგორც 2015 წლის ვიზიტისას, 2017 წელსაც კომიტეტი აღნიშნავს, რომ ჯანდაცვის სამინისტრო კვლავ არ ახორციელებს ციხეებში ჯანდაცვის სერვისების ფუნქციონირების სრულ ინსპექტირებას. ასევე, არ შეინიშნება განვითარება ციხეებში ჯანდაცვაზე პასუხისმგებლობის ჯანდაცვის სამინისტროზე გადაცემის კუთხით. სამედიცინო პერსონალის კუთხით ვითარება დამაკმაყოფილებელია. ზოგადად, ყველა ახალი პატიმარი 24 საათის განმავლობაში გადის სამედიცინო შემოწმებას, რაც გულისხმობს ვიზუალურ დათვალიერებას, ანამნეზს და ძირითად გასაუბრებას. თუმცა, წინასწარ პატიმრობაში მყოფ პირთა უმრავლესობა აღნიშნავს, რომ სამედიცინო შემოწმება მხოლოდ გასაუბრებით შემოიფარგლება. „B“, „C“ ჰეპატიტისა და „HIV“ ტესტის ჩატარება გათვალისწინებულია ყველა ახალი პატიმრისთვის და იმ დაწესებულებებში, რომელიც კომიტეტმა მოინახულა, აღნიშნული ტესტი ძირითადად ტარდება.[3]

სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლობა – სერბეთის კონსტიტუცია ადგენს სასამართლოს დამოუკიდებლობას, თუმცა სისტემა მოწყვლადია კორუფციისა და პოლიტიკური გავლენის მიმართ. წყაროები აღნიშნავენ, რომ მიუხედავად გარკვეული წინსვლისა, პოლიტიკური გავლენა სასამართლოზე მაინც რჩება შეშფოთების საგნად. ამჟამინდელი საკონსტიტუციო და საკანონმდებლო ნორმები კვლავ ტოვებს სივრცეს სასამართლო ხელისუფლებაზე პოლიტიკური გავლენის შესანარჩუნებლად. აღნიშნული საკითხი ევროკავშირის სტრუქტურების მიერ მომზადებულ სხვადასხვა ანგარიშში შეშფოთების საგანს წარმოადგენს.[4] სასამართლოს დამოუკიდებლობაზე პოლიტიკური ზეგავლენის ინსტრუმენტს მოსამართლეთა დანიშვნა წარმოადგენს და ბევრი მოსამართლე განიცდის გარე წნეხს. პოლიტიკოსები რეგულარულად საუბრობენ სასამართლო საქმეებზე, მათ შორის განიხილავენ მიმდინარე საქმეებსა და ძიებას მედიის საშუალებით.[5]

ლგბტი თემის უფლებები – მიუხედავად იმისა, რომ კანონმდებლობით აკრძალულია დისკრიმინაცია სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული კუთვნილების კუთხით, საკანონმდებლო ბაზა კონკრეტულად არ განსაზღვრავს სფეროებს, სადაც დისკრიმინაცია აკრძალულია; თუმცა, ზოგადად, მიიჩნევა, რომ საუბარია განსახლებაზე, დასაქმებაზე, მოქალაქეობის შესახებ კანონზე, ჯანდაცვასა და სახელმწიფო სერვისებზე წვდომაზე. ხელისუფლება ეფექტურად არ აღასრულებს აღნიშნულ კანონმდებლობას და ძალადობა და დისკრიმინაცია ლგბტი თემის მიმართ სერიოზული პრობლემაა. ტრანსგენდერ პირებს არ აქვთ უფლება განაახლონ პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტი და მიუთითონ გენდერული კუთვნილება, ვიდრე არ გაიკეთებენ სქესის შეცვლის ოპერაციას. ადგილობრივი ორგანიზაციების ინფორმაციით, ქვეყანაში 500 ათასამდე ლგბტი პირია. წყაროები საუბრობენ ხალხში ცნობიერების ამაღლებისკენ მიმართული ძალისხმევის ნაკლებობაზე. ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციების ცნობით, ლგბტი თემის დისკრიმინაცია გრძელდება. 2018 წლის 16 სექტემბერს, ბელგრადში ზედიზედ მეხუთედ გაიმართა „ღირსების მარში“, რომელმაც სერიოზული ექსცესებისა და ინციდენტების გარეშე ჩაიარა.[6] 2017 წელს სერბეთის პრემიერი პირველად გახდა ღიად ლგბტი თემის წარმომადგენელი ქალი ანა ბრნაბიჩი. კრიტიკოსების მტკიცებით, მისი დანიშვნა იყო ფორმალური ჩვენება იმისა, რომ თითქოს ქვეყანა ღიაა ლგბტი თემის მიმართ, თუმცა ამას არ მოჰყოლია სისტემური ძალისხმევა და თემისთვის მნიშვნელოვანი პოლიტიკის გატარება. ლგბტი პირები კვლავ აწყდებიან სიძულვილის ენას, მუქარებს და ფიზიკურ ძალადობასაც; დამნაშავეები კი იშვიათად ისჯებიან. მიუხედავად ამისა, წყაროები აღნიშნავენ, რომ მთავრობამ ლგბტი პირების უფლებების დაცვისკენ მიმართული რიგი ნაბიჯები გადადგა. გასულ წელს გამართულ „ღირსების მარშს“ დაესწრო პრემიერი ბრნაბიჩი.[7] ადგილობრივი ლგბტი უფლებების დამცველი ორგანიზაციის „DA SE ZNA!“ ინფორმაციით, გასული წლის იანვარი-აგვისტოს პერიოდში ლგბტი თემის წინააღმდეგ 9 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი, მათ შორის 4 ფიზიკური იერიში და 5 მუქარისა და დაშინების ფაქტი იყო.[8]

აივ ინფექცია/შიდსი – სამთავრობო ოფიციალური პირებისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების ცნობით, სერბეთში აივ ინფექცია/შიდსით დაავადებულ პირთა მიმართ საგრძნობი ცრურწმენები არსებობს საჯარო ცხოვრების ყველა ასპექტში, მათ შორის დასაქმების, განსახლების და საჯარო სერვისებზე წვდომის კუთხით. სერბეთის მოსახლეობის 92%-ს აივ ინფექცია/შიდსით დაავადებულ პირთა მიმართ დისკრიმინაციული განწყობა აქვს. აივ ინფექცია/შიდსით დაავადებული პირების უმრავლესობა ცდილობს არ გაამჟღავნოს საკუთარი ჯანმრთელობის მდგომარეობა და მხოლოდ ნახევარი უმხელს დაავადების არსებობის შესახებ ოჯახის წევრებს. მთავრობამ დაამტკიცა აივ ინფექცია/შიდსის პრევენციისა და კონტროლის 2018-2025 წლების სტრატეგია, რომელიც აივ ინფექცია/შიდსით დაავადებულ პირთა უფლებებისა და დისკრიმინაციისგან დაცვისკენაა მიმართული.[9]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Serbia, 13 March 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[2] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Serbia, 13 March 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[3] CoE-CPT – Council of Europe – European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment: Report to the Government of Serbia on the visit to Serbia carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 31 May to 7 June 2017 [CPT/Inf (2018) 21], 21 June 2018

 (accessed on 15 October 2019)

[4] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Serbia, 13 March 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[5] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Serbia, 4 February 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[6] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Serbia, 13 March 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[7] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Serbia, 4 February 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[8] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Serbia/Kosovo, 17 January 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[9] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Serbia, 13 March 2019

 (accessed on 15 October 2019)

იემენი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა. ოქტომბერი,2019

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2019 წლის 4 სექტემბერს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილია  მოგზაურთათვის იემენში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისი ბრიტანელ მოქალაქეებს ურჩევს, კატეგორიულად თავი შეიკავონ იემენში ნებისმიერი ტიპის მოგზაურობისგან. ოფისის მიხედვით, იემენში უსაფრთხოების კუთხით სიტუაცია კვლავაც არასტაბილურია, შეიარაღებული შეტაკებები მთელი ქვეყნის მასშტაბით, ისევ გრძელდება, რაც აზიანებს ქვეყანაში არსებულ ისედაც მძიმე ჰუმანიტარულ სიტუაციას. ქვეყანაში საკვებზე, სასმელად ვარგის წყალსა, საწვავსა და მედიკამენტებზე წვდომა საკმაოდ შეუზღუდულია. ამას გარდა, იემენში არსებობს განურჩეველ სროლებსა თუ დაბომბვებში მოხვედრის მაღალი რისკი.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House იემენის შესახებ 2019 წლის თებერვალში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2018 წელი) წერდა, რომ “ქვეყანა ფაქტობრივად განადგურებულია 2015 წელს დაწყებული სამოქალაქო ომის შედეგად, როდესაც სამხედრო კოალიცია საუდის არაბეთის არაბეთის მეთაურობით ჩაერია, რათა დახმარებოდა პრეზიდენტ ჰადისა აჯანყებულ ჰუსიტების წინააღმდეგ ბრძოლაში. სამოქალაქო მოსახლეობამ განიცადა უშუალო ძალადობა ორივე მხარის მიერ განხორციელებული მოქმედებებით, აგრეთვე, ქვეყანაში მძვინვარებს შიმშილი და სხვადასხვა დაავადებები, რომელიც გამოწვეულია ვაჭრობისა და ჰუმანიტარული დახმარების შეფერხების შედეგად.“

2018 წლის სექტემბერში, პრეზიდენტ ჰადის მთავრობასა და აჯანყებულ ჰისტებს შორის  ჟენავაში მიმდინარე მოლაპარაკებები დაზავების შესახებ ჩაიშალა, რადგან ჰუსიტების დელეგაცია მოლაპარაკებებზე არ გამოცხადდა. დეკემბერში, მიიღწა შეთანხმება, რომ მხარეებს შორის მომხდარიყო ცეცხლის შეწყვეტა საპორტო ქალაქ ჰოდეიდაჰის მიმდებარე რეგიონზე, თუმცა, სამწუხაროდ, შეთანხმების დადებიდან მალევე, ქალაქის შიგნით შეტაკებები განახლდა.

იემენში არსებული ჰუმანიტარული კრიზისი 2018 წელს მნიშვნელოვნად გაუარესდა. გაეროს მონაცემებით, დეკემბერის მდგომარეობით, ქვეყანაში 20 მილიონი ადამიანი შიმშილობდა.[2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International-ის 2019 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშის (საანგარიშო პერიოდი 2018 წელი) მიხედვით, იემენში კვლავაც აქტიურად მიმდინარეობს სამოქალაქო ომი სამთავრობო ძალებსა და ჰუსიტ აჯანყებულებს შორის. ორგანიზაციის შეფასებით, აღნიშნულ შეიარაღებულ კონფლიქტში მონაწილე ყველა მხარე ჩადიოდა ომის დანაშაულს და, ასევე, ადგილიჰქონდა საერთაშორისო სამართლით გათვალისწინებულ სხვა ტიპის დარღვევებს. აჯანაყებული ჰუსიტები, რომლებიც აკონტროლობდნენ ქვეყნის ტერიტორიის უდიდეს ნაწილს, ახორციელებდნენ განურჩეველ დაბომბვებს საუდის არაბეთის სამხედრო ძალების წინააღმდეგ, რასაც, ხშირად,  სამოქალაქო დანაკარგები ახლდა თან. ამას გარდა, საერთაშორისო სამხედრო კოალიცია საუდის არაბეთის მეთაურობით, თავის მხრივ, აგრძელებდა სამოქალაქო პოზიციების დაბომბვას, რასაც ასევე შეეწირნენ სამოქალაქო პირები. კონფლიქტის მონაწილე ყველა მხარე ჩადიოდა სხვადასხვა ტიპის უკანონო მმედებას, მაგალითად – თვითნებური დაპატიმრებები, იძულებითი გაუჩინარებები, წამება და ა.შ. საუდის არაბეთი მნიშვნელოვან შეზღუდვებს აწესებდა ქვეყანაში საკვების და ჰუმანიტარული დახმარების შეტანის კუთხით, ხოლო აჯანყებული ჰუსიტები, თავის მხრიც, ზღუდავდნენ ზემოხსენებული ტვირთის მიწოდებას, რაც მნიშვნელოვნად აუარესებდა ქვეყანაში არსებულ, ისედაც მძიმე ჰუმანიტარულ მდგოამრეობას.[3]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამანტი იემენის შესახებ 2019 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ ქვეყანაში 2014 წელს დაწყებული საომარი მოქმედებები კვლავაც აქტიურად მიმდინარეობს და სამოქალაქო სამსახურები ვერ ახორციელებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. აჯანყებულ ჰუსიტები აკონტროლებდნენ ქვეყნის ეროვნული უსაფრთხოების ძალების უდიდეს ნაწილს და ზოგიერთ ყოფილ სახელმწიფო უწყებას. ადამიანის უფლებათა კუთხით, იემენში არსებული პრობლემები მოიცავდა: უკანონო ან თვითნებურ მკვლელობებს, მათ შორის პოლიტიკურ მკვლელობებს; იძულებითი გაუჩინარებებების ფაქტებს; წამებას; თვითნებური დაპატიმრებისა და დაკავებების შემთხვევებს; საპატიმროებში არსებულ მკაცრი და სიცოცხლისთვის საშიშ პირობებს, ბავშვების იძულებით რეკრუტირებას და ა.შ.[4]

[1] UK Foreign and Commonwealth Office – Foreign Travel Advice – Yemen; published 4 September 2019; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/yemen [accessed 11 October 2019]

[2] Freedom House – Freedom in the World 2019 – Yemen; published 4 February 2019; available at

[accessed 11 October 2019]

[3] Amnesty International – HUMAN RIGHTS IN THE MIDDLE EAST AND NORTH AFRICA: REVIEW OF 2018 (Yemen); published 26 February 2019; available at

[accessed 11 October 2019]

[4] Country Report on Human Rights Practices 2018 – Yemen; published 13 March 2019 available at

[accessed 10 October 2019]

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-7 ოქტომბერი, 2019

საპროტესტო აქციები ერაყში – ანტისამთავრობო აქციების დროს დემონსტრანტებსა და პოლიციას შორის შეტაკების შედეგად 5 ადამიანი დაიღუპა. დაპირისპირება ბაღდადში მოხდა, როდესაც დემონსტრანტები გადაკეტილ ტაჰრირის მოედანზე შესვლას ცდილობდნენ. ქვეყნის მთავრობამ მომხდარის გამო მწუხარება გამოთქვა და დაპირისპირებაში პროვოკატორები დაადანაშაულა.

ერაყის დედაქალაქში ანტისამთავრობო აქციების დროს დემონსტრანტების და პოლიციის შეტაკების მეორე დღეს კომენდანტის საათი ამოქმედდა. შეზღუდვა იქამდე იმოქმედებს, სანამ ახალი ზომების შესახებ არ გახდება ცნობილი. კომენდანტის საათი, ბაღდადის გარდა, ერაყის კიდევ სამ ქალაქში გამოცხადდა. მთელი ქვეყნის მასშტაბით ანტისამთავრობო აქციები იმართება. დემონსტრანტები სამუშაო ადგილების სიმცირეს, კორუფციასა და ეკონომიკურ პრობლემებს აპროტესტებენ. 2 ოქტომბრის მონაცემებით, ანტისამთავრობო აქციების დროს დემონსტრანტების და პოლიციის შეტაკების შედეგად 5 ადამიანი დაიღუპა. 3 ოქტომბრის ღამეს შეტაკებების შედეგად კიდევ 11 ადამიანი დაიღუპა, მათ შორის ერთი პოლიციელი.[1]

5 ოქტომბრისთვის ერაყში ანტისამთავრობო გამოსვლების შედეგად დაღუპულთა რიცხვი 100-მდე გაიზარდა, დაშავებულთა რაოდენობა კი 3 000-ს აღემატება. ბაღდადში დიდი მოედნების ჩაკეტვის მიუხედავად, დემონსტრანტებსა და პოლიციას შორის შეტაკებები მაინც გრძელდება. აქციები ქვეყნის სხვა ქალაქებშიც მიმდინარეობს. მთავრობამ ქვეყნის ტერიტორიის 75%-ს ინტერნეტი გაუთიშა. სატელევიზიო მიმართვაში ერაყის პრემიერმა ადელ აბდულ მადიმ აღნიშნა, რომ მოსახლეობის ესმის, მაგრამ ქვეყანაში არსებული პრობლემების „ჯადოსნური გადაწყვეტა“ არ არსებობს.[2]

საუდის არაბეთში ქალები ჯარში იმსახურებენ – საუდის არაბეთის ხელისუფლებამ ქალებს შეიარაღებულ ძალებში მსახურების უფლება მისცა. გავრცელებული ინფორმაციით, ქალებს არმიის ყველა შენაერთში ექნებათ მუშაობის უფლება რიგითის, კაპრალის, უმცროსი და უფროსი სერჟანტის რანგში. ქალთა უფლებებზე ზრუნვა საუდის არაბეთის მემკვიდრე პრინცმა მუჰამედ ბენ სალმანმა დაიწყო. მის მიერ წარმოდგენილ ეკონომიკური გარდაქმნის პროგრამაში „ხედვა 2030“ ქალთა უფლებები მნიშვნელოვნად გაზრდილია.[3]

ვითარება ავღანეთში – ავღანეთში აფეთქებას სულ მცირე 10 ადამიანი ემსხვერპლა, 27 კი დაშავდა. თავდასხმა ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე ქალაქ ჯალალაბადში მოხდა. ყველა დაღუპული მშვიდობიანი მოქალაქეა, მათ შორის კი ერთი ბავშვი. ადგილობრივი მთავრობის ცნობით, ასაფეთქებელი მოწყობილობა მოტოციკლზე იყო დამონტაჟებული, თავდასხმის სამიზნე კი არმიის კუთვნილი ავტობუსი იყო. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არცერთ დაჯგუფებას არ აუღია.[4]

[1] BBC; Iraq protests: Curfew imposed in Baghdad amid widespread unrest; 3 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49909774

[2] BBC; Iraq protests: Death toll nears 100 as unrest enters fifth day; 5 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49946325?fbclid=IwAR3LGh2s3QVjeSGbiBf3Lq16qXtMdC_IDxYpyYJhMiSbENTVQWUTkB5u-ww

[3] Asharq Al-Awsat; Saudi armed forces allow female recruits in military posts; 3 October, 2019; available at: https://aawsat.com/english/home/article/1929461/saudi-armed-forces-allow-female-recruits-military-posts?fbclid=IwAR1i0vxcBgQlJUkM7tWZsiNN0pEbewSto8RALHvfeaYiLs3i2s6-ggJpk2E

[4] 1 TV News; Bomb hits Afghan army bus in Jalalabad, casualties reported; 6 October, 2019; available at: http://www.1tvnews.af/en/news/afghanistan/39786-bomb-hits-afghan-army-bus-in-jalalabad-casualties-reported

ერაყი. სუნიტების მიმართ არსებული დამოკიდებულება ბაღდადში. ოქტომბერი, 2019

ერაყში სხვადასხვა რელიგიური, ეთნიკური, კულტურული და ლინგვისტური საზოგადოებაა თავმოყრილი. 2017 წლის ანგარიშში აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ვარაუდობს, რომ ერაყის მოსახლეობის 97% მუსლიმია; შიიტი მუსლიმები (ძირითადად არაბები, თუმცა მათ შორის თურქმენები, ფეილი ქურთები და სხვებიც არიან) 55-60%-ია. სუნიტების რაოდენობა 40%-მდეა; მათგანი სუნიტი ქურთების წილი 15%-ია, არაბები 24% და თურქმენები – 1%. შიიტები ძირითადად განსახლებულნი არიან ერაყის სამხრეთ და აღმოსავლეთ პროვინციებში, ასევე, უმრავლესობაში არიან ბაღდადში და საზოგადოებების დონეზე წარმოდგენილნი არიან ქვეყნის უმეტეს ტერიტორიაზე. სუნიტები უმრავლესობაში არიან დასავლეთ, ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ნაწილში.[1]

დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ მიერ დაკავებული ტერიტორიების უმეტესობა ძირითადად სუნიტური რაიონები იყო. აქედან გამომდინარე, სახელმწიფოს ძალისხმევა მიმართული იყო იქითკენ, რომ მომხდარიყო სუნიტური მოსახლეობის, ძირითადად ტომების მობილიზება დაჯგუფებასთან საბრძოლველად. აღნიშნული მიმართულებით ყველაზე დიდი რეკრუტირება მოხდა აშშ-ის მიერ დაფინანსებულ ტომთა სამობილიზაციო ძალებში. 2015 წლის დეკემბერში პრემიერმა აბადიმ 40 ათასი სუნიტი მებრძოლის სახალხო მობილიზაციის ძალებში ინტეგრირება მოახდინა. მათი უმრავლესობა განლაგებული იყო ანბარსა და ნინევაში; სხვა ნაწილი კი სალაჰადინსა და სხვა გამოთავისუფლებულ ზონებში.

სხვადასხვა ექსპერტი აღნიშნავს დემოგრაფიული ჰომოგენიზმის ზრდას სადავო ტერიტორიებზე მცხოვრებ ადგილობრივ მოსახლეობაში. ეს ტენდენცია შეინიშნება, მათ შორის, სუნიტი არაბების დაბრუნების დაბალ მაჩვენებელში, რომლებიც უფრთხიან თვითნებურ დაკავებებს და გამოძალვას.

2014-2017 წლებში დაფიქსირდა 74 შემთხვევა, როდესაც ძირითადად ერაყის უსაფრთხოების ძალები, ქურთული ძალები და სახალხო მობილიზაციის ძალები სჩადიოდნენ იძულებით გაუჩინარებებს. 2017 წლის განმავლობაში თითქმის ყველა შემთხვევაში ძალადობის ობიექტი სუნიტი არაბი მამაკაცები იყვნენ, რის საფუძველსაც წარმოადგენდა შეტაკებები „ისლამურ სახელმწიფოსთან“, რაც იწვევდა დაკავებებს, დაპატიმრებებს და გაუჩინარებებს.

„Human Rights Watch“-ის მოსაზრებით, ერაყში სუნიტი არაბების მიმართ არის ზოგადად გავრცელებული შეხედულება, რომ ისინი კვლავ რისკის მატარებლები არიან. მაგალითად, ბაღდადიდან სალაჰადინში, ანბარში, დიალასა და კირკუკში მგზავრობისას, საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე, სუნიტი არაბები დიდი რისკის წინაშე დგანან. ანბარში არის რამდენიმე საკონტროლო- გამშვები პუნქტი, რომელიც განსაკუთრებული საფრთხის შემცველია. სუნიტი არაბები უფრო დიდ პრობლემებს აწყდებიან იმ საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე, რომლებიც მცირე დასახლებებში ან ანბარსა და ჰავიჯაში მდებარეობს, ვიდრე ბაღდადში, სადაც პირი შეიძლება ნაკლებად ამოცნობადი იყოს. რისკის ხარისხი იმაზეცაა დამოკიდებული თუ რომელი ძალა აკონტროლებს ტერიტორიას.

ბაღდადის პროვინცია და ქალაქი ბაღდადი შერეული (ძირითადად, სუნიტური და შიიტური მოსახლეობით დასახლებული) რეგიონია, სადაც ასევე ცხოვრობენ ქრისტიანები. მიუხედავად უბნების უმეტესობის შერეული კომპოზიციისა, 2000-იანების კონფესიურმა ძალადობამ გამოიწვია ქალაქ ბაღდადის უფრო დიდი სეგრეგაცია და შიიტების დომინანტობა. 2014 წლის განმავლობაში ადგილი ჰქონდა სუნიტების კონფესიური ნიშნით მკვლელობებს და ამაში უმეტესად შიიტურ დაჯგუფებებს ადანაშაულებენ. თუმცა, ისეთი მასშტაბის კონფესიური ძალადობა, როგორსაც ადგილი ჰქონდა 2006-2007 წლებში, აღარ განმეორებულა არც 2014 წელს და არც შემდგომში. მიუხედავად ამისა, წყაროები 2014-2015 წლებში აღნიშნავდნენ სახალხო მობილიზაციის ძალების ჩართულობას მშვიდობიანი მოსახლეობისა და სუნიტების მკვლელობებში, რომლებიც „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ ბრძოლის კონტექსტით ხდებოდა, მათ შორის ბაღდადის ე.წ. ქამრის ზონაში.

დაჯგუფებებს ბაღდადში სუნიტები და სხვა უმცირესობები ხშირად ადანაშაულებენ ისეთი სახის ძალადობაში, როგორიცაა სიკვდილით მუქარები, გატაცებები, მიზნობრივი მკვლელობები, ქონების კანონიერი მესაკუთრეებისგან მითვისება და სხვა. აღსანიშნავია, რომ ასეთი ქმედებების სამიზნეები, მათივე თქმით, შიიტებიც არიან. სუნიტებს და ქრისტიანებს განსაკურებით ეშინიათ, რომ შიიტური დაჯგუფებების მხრიდან გამოძალვის, გატაცების ან ქონების ჩამორთმევის მსხვერპლნი გახდებიან; მათ კი ამის საწინააღმდეგოდ მოქმედების შესაძლებლობა არ აქვთ. ასაფეთქებელი ნივთიერებები ბაღდადში გამოიყენება როგორც კრიმინალური, ასევე პოლიტიკური მიზნებით და კონკრეტულ დანაშაულებრივ ქმედებებზე პასუხისმგებელი სუბიექტების გამოვლენა სირთულეებთანაა დაკავშირებული. სახალხო მობილიზაციის ძალები მჭიდროდაა დაკავშირებული ბანდებთან და მათ შორის განსხვავების პოვნა, ხშირად, შეუძლებელია.[2]

ისტორიული დაძაბულობა ერაყელ სუნიტებსა და შიიტებს შორის, კვლავ არსებობს; ამავდროულად დაძაბულობა არსებობს სხვა ჯგუფებს შორისაც – არაბებსა და ქურთებს შორის, ერთ უმცირესობასა და სხვა უმცირესობას შორის და ა.შ. 2014 წლის შემდეგ უსაფრთხოების კუთხით სუბიექტების რაოდენობა სერიოზულად გაიზარდა და მოიცვა ტომთა ძალები, დაჯგუფებები, ფედერალური და ადგილობრივი პოლიცია, სამხედრო ძალები და სხვა.

ერაყში რამდენიმე სუნიტური სახალხო მობილიზაციის ძალების დაჯგუფება მოქმედებს, რომელთა შემადგენლობა 17-25 ათასია. მათი უმეტესობა 2014 წლის ბოლოს, ერაყის მთავრობასთან თანამშრომლობით, „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ ბრძოლისთვის შეიქმნა. რეკრუტირება მოხალისეობრივ საწყისებზე ხდება. ბევრი სახალხო მობილიზაციის ძალებს უერთდება უკეთესი ხელფასის გამო. სახალხო მობილიზაციის ძალები საკმაოდ გავლენიანი და პოპულარულები არიან მოსახლეობაში, რასაც „ისლამური სახელმწიფოს“ დამარცხებაში მათი როლი განაპირობებს.

2018 წელს სახალხო მობილიზაციის ძალების 5 მთავარ სამიზნეს შეადგენდნენ: პოლიტიკური ოპონენტები (მიუხედავად რელიგიური თუ ეთნიკური წარმომავლობისა, რადგან დაჯგუფებები იბრძვიან ფულისთვის, ძალაუფლებისთვის და გავლენისთვის და იერიშებს ახორციელებენ მეტოქეებზე, მათ შორის შიიტურ დაჯგუფებებზეც); საპასუხო იერიშები, რომელთა სამიზნეც ძირითადად სუნიტური საზოგადოება ხდებოდა; ერაყის სამოქალაქო საზოგადოება და ჟურნალისტები, განსაკუთრებით ისინი, ვინც სახალხო მობილიზაციის ძალებს აკრიტიკებს; შიიტური მორალური ნორმების დამრღვევი პირები, ძირითადად, ლგბტ საზოგადოება, ქრისტიანები, ალკოჰოლით მოვაჭრეები (ხანდახან ასეთი ძალადობა შიიტური საზოგადოების დახმარებითაც ხდებოდა); სხვადასხვა ბიზნესის მფლობელები (ძირითადად გამოძალვის მიზნით). ერაყის ქურთისტანში ქურთული ძალების სამიზნეებს წარმოადგენენ პოლიტიკური და სოციალური ოპოზიციის წარმომადგენლები. ადამიანის უფლებათა დამცველები, აქტივისტები, ჟურნალისტები და დემონსტრანტი საჯარო მოხელეები, რომლებიც გამოხატავენ კრიტიკულ დამოკიდებულებას პოლიტიკური ხელმძღვანელობის მიმართ. ქურთული უსაფრთხოების ძალების სამიზნეს ასევე წარმოადგენდნენ ის პირები, ვისზეც ჰქონდათ ეჭვი, რომ იყვნენ „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირში; ძირითადად, ასეთები იყვნენ სუნიტი არაბები.

ათასობით პირი, რომლებიც იყვნენ ეჭვმიტანილი „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირში, ერაყის მთავრობამ დააპატიმრა. იქიდან გამომდინარე, რომ „ისლამური სახელმწიფო“ ძირითადად სუნიტური დაჯგუფება იყო, მოსახლეობის უმეტესობა სუნიტ არაბებს ექსტრემისტულ ჯგუფებთან დაკავშირებულად მოიაზრებს. 2014-2017 წლებში არაერთი ფაქტი დაფიქსირდა, როდესაც შურისძიების მოტივით, უსაფრთხოების ძალებმა ან მათთან დაკავშირებულმა დაჯგუფებებმა გაიტაცეს, გააქრეს ან მოკლეს სუნიტები.

დანიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის კვლევის ჯგუფი 2018 წლის ფაქტების მოძიების მისიის ანგარიშში წერს, რომ სუნიტი მამაკაცები, რომლებიც „ისლამური სახელმწიფოს“ ტერიტორიებს ტოვებდნენ, გადიოდნენ უსაფრთხოების შემოწმებას საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე. ანგარიშში ნათქვამია, რომ პირები, რომელთა სახელი ან მათი ოჯახის წევრების სახელები არის „ისლამური სახელმწიფოს“ წევრობაში ეჭვმიტანილთა სახელების მსგავსი, ხდებიან სერიოზული ეჭვის ობიექტები და ისინი შეიძლება გახდნენ ძალადობის, დაკავების ან დაბრუნების აკრძალვის ობიექტები.

სუნიტი მუსლიმების მდგომარეობის შესახებ ბაღდადში, ლანდინფო წერს, რომ საკონტროლო-გამშვები პუნქტის გავლისას, პირებს უწევთ საკუთარი პირადობის დადასტურება. გვარები და კლანური სახელები ხშირად ახდენს პირის ამა თუ იმ საზოგადოებრივი და გეოგრაფიული კუთვნილების იდენტიფიკაციას. სუნიტები შეიძლება თვითნებურად დაადანაშაულონ ექსტრემისტების მიმართ სიმპათიაში და შედეგად ისინი გახდებიან ძალადობის მსხვერპლნი. ბაღდადში მთავარ ქუჩებზე განლაგებული საკონტროლო-გამშვები პუნქტები არმიისა და პოლიციის კონტროლ ქვეშაა, ხოლო ვიწრო და პატარა ქუჩებზე განთავსებულ პუნქტებს დაჯგუფებები აკონტროლებენ.

დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ წევრები არავის მიმართ არ არიან ტოლერანტული, გარდა საკუთარი ფუნდამენტალისტური იდეოლოგიისა. ამიტომ, დაჯგუფებამ არაერთი სუნიტური წმინდა რელიგიური ადგილი გაანადგურა. სუნიტი რელიგიური ლიდერები, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდნენ დაჯგუფებას იყვნენ დევნის ობიექტები. „ისლამური სახელმწიფო“ ითხოვდა ტოტალურ დამორჩილებას რელიგიური ლიდერებისგან, წინააღმდეგ შემთხვევაში პირი რისკავდა, გამხდარიყო მკვლელობის ან საჯაროდ სიკვდილით დასჯის ობიექტი.

ერაყელთა უმეტესობის იდენტიფიცირება ხდება ტომობრივი კუთვნილების მიხედვით და იდენტობა სერიოზულ სოციალურ როლს თამაშობს საზოგადოებაში. ერაყის საზოგადოება ტომების, ოჯახსა და კლანზე დაფუძნებული კავშირების დიდი გავლენის ქვეშაა, განსაკუთრებით ანბარის, სალაჰადინის, კირკუკისა და ნინევის სუნიტურ ნაწილში; ისევე როგორც სამხრეთით, ბასრაში. ტომობრივი კულტურა და სახელმწიფოს შესაძლებლობის სიმწირე, ჩაერიოს საზოგადოებრივ სამართალში იწვევს იმას, რომ დავების გადაწყვეტაში, ტრადიციულ ლიდერებს და დადგენილ ნორმებს დიდი როლი აქვთ. ასეთი წესები კი განსაკუთრებით მკაცრი ქალებისთვისაა. ტომები ხშირად კარგად შეიარაღებულნი არიან და ხშირად მონაწილეობენ საზოგადოებას შორის კონფლიქტურ ვითარებებში, რომელიც ტომის წესების და ნორმების დარღვევის გამო წარმოიშვება. ეს იწვევს ხოლმე მკვლელობათა ჯაჭვს ტომებს შორის.[3]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ სუნიტები ბაღდადში შეიარაღებულ დაჯგუფებებს ხშირად ადანაშაულებენ მიზანმიმართულ ძალადობაში. სუნიტებს ძირითადად ეშინიათ გატაცების, გამოძალვის ან დაჯგუფებების მიერ ბაღდადში ქონების ჩამორთმევის. წყაროები განმარტავენ, რომ ძალადობის გამო პასუხიმგებლობის დაკისრება კონკრეტულ დამნაშავეებზე ბაღდადში რთულია და სამიზნეებზე თავდასხმის საბაბი ზოგჯერ პოლიტიკური, ხოლო ზოგჯერ კრიმინალური ხასიათისაა. მოქმედი პირების განსაზღვრა რთულია, სავარაუდოდ, ისინი ძირითადად შეიარაღებული დაჯგუფებები და ბანდები არიან; მათ შორის ძლიერი მსგავსების გამო კი, განსხვავება ხშირად შეუძლებელია.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი წერს, რომ ხელმისაწვდომი ინფორმაციის ანალიზის საფუძველზე ჩანს, რომ სუნიტების ისლამურ სახელმწიფოსთან კავშირში დადანაშაულებამ შეიძლება მიიღოს, როგორც დევნის, ასევე დისკრიმინაციის ხასიათი და ინდივიდუალური შეფასებაა საჭირო იმის დასადგენად, დისკრიმინაციული ქმედებები უტოლდება თუ არა დევნას. ხელმისაწვდომი ინფორმაცია აჩვენებს, რომ უბრალოდ ფაქტს, რომ პირი არის სუნიტი არაბი, არ მივყავართ დევნის საფუძვლიან შიშთან. ინდივიდუალური გარემოებები, როგორიცაა წარმოშობის რეგიონი, ტომური კუთვნილება, ოჯახის წევრების სავარაუდო კავშირები ისლამურ სახელმწიფოსთან, სახელი და ა.შ. მნიშვნელოვანია რისკების შეფასებისას.[4]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ საერთო ჯამში, ძალადობრივმა ინციდენტებმა ქალაქ ბაღდადსა და ე.წ „ბაღდადის ქამრის“ ზონაში იკლო 2017 წლის შემდეგ. 2018 წელს ბაღდადი ნაკლებად პრიორიტეტული გახდა დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოსთვის“  და მათი აქტივობა ქალაქ ბაღდადსა და ქამრის ზონაში შემცირდა. მიუხედავად ამისა, დაჯგუფება ინარჩუნებს წარმომადგენლობას ქამრის ზონაში და აქვს უნარი განახორციელოს იერიშები. ბაღდადის პროვინცია ძირითადად ხელისუფლების კონტროლის ქვეშაა და ის თავდაცვისა და სამართალდამცავ ფუნქციებს ინაწილებს სახალხო მობილიზაციის ძალებთან. წყაროების ცნობით სახალხო მობილიზაციის ძალები, პერიოდულად, ჩართულები არიან უსაფრთხოების ძალებთან ძალადობრივ დაპირისპირებებში ტერიტორიული და პოლიტიკური გავლენისთვის ბრძოლის პროცესში.

ბაღდადის პროვინციაში 2018 წელს უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ 392 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი, რომელთაც სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლი მოჰყვა. სიკვდილიანობის ინტენსიურობის მაჩვენებელი 100 ათას მოსახლეზე 7.4 იყო. 2017 წლის ანალოგიური მაჩვენებელი 13.4 შეადგენდა (ინციდენტების რაოდენობა – 487). გაეროს ერაყის მხარდაჭერის მისიის მონაცემებით, 2018 წელს სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლის რაოდენობა 1124 იყო (2017 წელს – 2975). სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლის გამომწვევი ძირითადი მიზეზი იყო ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენება, სიკვდილით დასჯა და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობები.

უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ყველაზე მეტი ინციდენტი ადამიაში დაფიქსირდა (78), ასევე, რესაფაში, ტავრა 1 და ტავრა 2-ის ჩათვლით (77 ინციდენტი). სამოქალაქო პირებს შორის ყველაზე დიდი მსხვერპლი იყო ტარმიასა და მადაინში. 2018 წელს, ბაღდადში, ძალადობის უმეტესობა იყო პოლიტიკური ხასიათის, მათ შორის პოლიტიკური ხასიათის დაშინებები, შეიარაღებული შეტაკებები და მიზნობრივი მკვლელობები 2018 წლის არჩევნების კონტექსტში. კრიმინალური ხასიათის ძალადობა ძირითადად დაკავშირებული იყო დაჯგუფებებთან და მოიცავდა გატაცებებს, გამოძალვას, დაშინებას და მცირე ზომის ასაფეთქებელი მოწყობილობებისა და ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენებას, ასევე ადგილი ჰქონდა ძარცვასა და რეკეტს. დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო“ იყენებდა მცირე ზომის ასაფეთქებელ მოწყობილობებს და მათ სამიზნეს წარმოადგენდა მშვიდობიანი მოსახლეობა ბაზრებში, ავტობუსებსა და მაღაზიებში. თემთა ლიდერები ასევე იყვნენ დაჯგუფების სამიზნეები, რაც ლიდერების მხრიდან არჩევნების მხარდაჭერასთან იყო დაკავშირებული.

2018 წლის 15 დეკემბრის მონაცემებით, ბაღდადში იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა 604 140-დან (2016 წელი) 69 2014-მდე იყო შემცირებული. თავად ბაღდადის პროვინციიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა, რომლებიც ძირითადად პროვინციის შიგნითვე იყვნენ გადაადგილებულნი შემცირებული იყო 8 550-დან 486-მდე.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი წერს, რომ ინდიკატორების გათვალისწინებით, შეიძლება ითქვას, რომ განურჩეველ ძალადობას ბაღდადში ადგილი აქვს, თუმცა არა  მაღალი დონით, შესაბამისად, მაღალი ხარისხის ინდივიდუალური ელემენტის არსებობა საჭიროა, რომ დადგინდეს მყარი საფუძველი იმის სარწმუნოდ, რომ პირი, ტერიტორიაზე დაბრუნების შემთხვევაში, მაკვალიფიცირებელი დირექტივის მე-15 მუხლის განმარტებით, სერიოზული ზიანის რეალური რისკის წინაშე აღმოჩნდება. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ „ბაღდადის ქამრის ზონა“, განსაკუთრებით ტარმიას რაიონი, შედარებით, მეტად არის დაზარალებული განურჩეველი ძალადობით.

სურსათის უსაფრთხოება – ყველა საკვები საქონელი, რომელსაც მოსახლეობას აწვდის გაეროს მსოფლიო სასურსათო პროგრამა, ფართოდაა ხელმისაწვდომი ბაბილში, ბაღდადში, ნაჯაფში, ქადისიასა და სალაჰადინში; ასევე, კირკუკსა და ნინევაში.

განსახლება და თავშესაფარი – წყაროების ცნობით, ქვეყანაში განსახლების შესაძლებლობების დიდი დეფიციტია. ფასები გაზრდილია განსაკურებით იმ რეგიონებში, სადაც იძულებით გადაადგილებულ პირთა დიდი რაოდენობაა. განსახლების საშუალებები ძირითადად არაფორმალურია და დაგეგმარების გარეშეა ნაშენები. ქირის ფასი უკიდურესად მაღალია ბაღდადში.

ჰიგიენა – 2010 წლის შემდეგ წყალზე წვდომა გაუმჯობესებულია, თუმცა ბევრი ერაყელი კვლავ დამოკიდებულია არაფორმალურ ჭებზე, მთავრობისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების დახმარებასა და არასაიმედო მომარაგების სისტემაზე, რადგან ერაყის სასმელი წყალი განაგრძობს გაფუჭებას. 2018 წლის დეკემბრის მონაცემებით, 2.3 მილიონი ერაყელი წყალზე და სანიტარიაზე წვდომის საჭიროების წინაშეა. ქვეყნის სამხრეთში გაცილებით უკეთესი ვითარებაა, სადაც წყალზე წვდომა კვირაში 6 დღის განმავლობაშია შესაძლებელი. ყველაზე ცუდი ვითარებაა ნინევასა და კირკუკში (კვირაში 3 დღე).

საბაზისო ჯანდაცვა – კონფლიქტის შედეგად დაზიანდა ერაყის ჯანდაცვის სისტემა, მათ შორის ბაღდადში. როგორც სამედიცინო მომსახურება, ასევე მედიკამენტები ხელმისაწვდომია როგორც საჯარო, ასევე კერძო სექტორის სისტემებში. ჰოსპიტალები და სხვა სამედიცინო დაწესებულებები ძირითადად ურბანულ სივრცეებშია კონცენტრირებული და ძნელად ხელმისაწვდომია ღარიბი პროვინციებისთვის. სამედიცინო პერსონალი არა თანაბრადაა გადანაწილებული ქვეყანაში. ბაღდადში ზედმეტად დიდი რაოდენობა ექიმები და სამედიცინო პერსონალია თავმოყრილი და ამ დროს ღარიბი პროვინციები სამედიცინო რესურსების ნაკლებობას განიცდიან.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი წერს, რომ ძირითადი გარემოებები ბაღდადში, ზემოაღნიშნული ფაქტორების შეფასებით, არ გამორიცხავს ქალაქში განსახლების მიზანშეწონილობას. შეფასებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს ინდივიდუალური გარემოებები.[5]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ სხვადასხვა რეგიონში, ადრე ისლამური სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიიდან წამოსულ პირს, ძირითადად სუნიტ არაბს, მოეთხოვება სპონსორის ყოლა ან ადგილობრივი საბჭოდან ან მუხტარისგან (სოფლის ლიდერი) დასტურის/რეკომენდაციის წერილის ქონა რათა მიიღოს განსახლების უფლება. დამატებით, ყველა რეგიონში, პირი ვალდებულია გაიაროს უსაფრთხოების სამსახურის შემოწმება. ბაღდადში განსახლებისთვის, ადრე ისლამური სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიიდან წამოსულ პირს ესაჭიროება ორი სპონსორი სამეზობლოდან, სადაც აპირებს განსახლებას და ადგილობრივი მუხტარის მხარდაჭერის წერილი.[6]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის მაისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ 2018 და 2019 წელს უსაფრთხოების კუთხით ვითარების გამოსწორების პარალელურად, უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება მეტწილად სტაბილური გახდა ბაღდადშიც. 2018 წლის განმავლობაში დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფო აქტიური რჩებოდა „ქამრის ზონის“ პატარა ქალაქებში და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების გამოყენებით ახორციელებდა იერიშებს მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ. მიუხედავად ამისა, მათი შესაძლებლობები, განახორციელონ ისეთი იერიში, რომელიც მასობრივ მსხვერპლს გამოიწვევს, მნიშვნელოვნადაა შემცირებული. 2019 წლის დასაწყისში დაჯგუფება დიდწილად განდევნეს, იმის ფონზე, რომ ერაყის უსაფრთხოების ძალებმა გააფართოვეს საკუთარი კონტროლი „ქამრის ზონაზე“; ამან თავის მხრივ ინციდენტების კიდევ უფრო შემცირება გამოიწვია. მიუხედავად ამისა, 2019 წლის აპრილში, დაჯგუფება ფიქრობდა თავისი მხარდაჭერის ზონის გაფართოებას ბაღდადის „ქამრის ზონის“ სამხრეთ-დასავლეთით. მაშინ, როცა ანგარიშები ყოველდღიურ რეჟიმში აღნიშნავდნენ პოლიტიკური მოტივებით თუ გამოსასყიდის მისაღებად განხორციელებული გატაცებების შესახებ, 2018 და 2019 წლებში აღნიშნული მიმართულებითაც კლებას ჰქონდა ადგილი. ბაღდადში კვლავ ადგილი აქვს მაღალი პროფილის მქონე პირების მიზნობრივ მკვლელობებს.[7]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის მაისში გამოქვეყნებულ ერაყელთა საერთაშორისო დაცვის საჭიროების შესახებ მოსაზრებაში ნათქვამია, რომ ქვეყანაში საცხოვრებელი სახლების ფართომასშტაბიანი ნგრევის, საბაზისო ინფრასტრუქტურის და სასოფლო-სამეურნეო მიწების ზიანის, საბაზისო სერვისებსა და შემოსავლის წყაროებზე წვდომის შეზღუდულობის, მიწებისა და სახლებში ნაღმების არსებობის, მიმდინარე ტერიტორიული დაძაბულობის, მათ შორის ისლამურ სახელმწიფოსთან ასოცირებული პირების მიმართ რეპრესიული აქტების და ლოკალიზებული არამდგრადი უსაფრთხოების გათვალისწინებით, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი მოუწოდებს სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იმ პირთა დაბრუნებისგან, რომლებიც ადრე ისლამური სახელმწიფოს კონტროლის ქვეშ ტერიტორიიდან არიან; ასევე, იმ ტერიტორიიდან, სადაც დაჯგუფებას ახლაც ჰყავს წარმომადგენლობა. გლუკი ასევე ეწინააღმდეგება ქვეყნის სხვა რეგიონებში იმ პირთა იძულებით დაბრუნებას, ვინც დგას რისკის წინაშე, რომ ვერ შეძლებს განსახლებაზე წვდომას ან აღმოჩნდება ისეთ პირობებში, რომ არ დარჩებათ სხვა ვარიანტი, გარდა საკუთარი წარმოშობის რეგიონში დაბრუნებისა. გლუკი აქვე აღნიშნავს, რომ მოსაზრება ეხება იმ პირებს, რომელთა მიმართაც არ დადგინდა ლტოლვილის სტატუსით საერთაშორისო დაცვის საჭიროება.[8]

[1] EASO; Country of Origin Information Report; Iraq – Targeting of Individuals; March, 2019; available at:

[accessed 3 April, 2019]

[2] EASO; Country of Origin Information Report; Iraq – Security Situation; March, 2019; available at:

[accessed 3 April, 2019]

[3] EASO; Country of Origin Information Report; Iraq – Targeting of Individuals; March, 2019; available at:

[accessed 3 April, 2019]

[4] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Iraq; Guidance note and common analysis, June 2019

 (accessed on 7 October 2019)

[5] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Iraq; Guidance note and common analysis, June 2019

 (accessed on 16 September 2019)

[6] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: Iraq: Country of Origin Information on Access and Residency Requirements in Iraq: Ability of Persons Origination from Formerly ISIS-Held or Conflict-Affected Areas to Legally Access and Remain in Proposed Areas of Relocation, 25 April 2019

 (accessed on 16 September 2019)

[7] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: International Protection Considerations with Regard to People Fleeing the Republic of Iraq, May 2019

 (accessed on 16 September 2019)

[8] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: International Protection Considerations with Regard to People Fleeing the Republic of Iraq, May 2019

 (accessed on 16 September 2019)

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 24-30 სექტემბერი, 2019

პაკისტანელ კაცს მოდელი დის მკვლელობისთვის სამუდამო პატიმრობა მიუსაჯეს – ვასიმმა აღიარა, რომ 2016 წლის 26 ივლისს საკუთარი და დაახრჩო, ვინაიდან ის მთელ ოჯახს არცხვენდა. კერძოდ, ის სოციალურ ქსელებში გარყვნილ ფოტოებს აქვეყნებდა. ვასიმის გარდა განაჩენი გამოუტანეს კიდევ 6 ადამიანს, მათ შორის რელიგიურ მოღვაწე მუფთი აბდულ ქავის. ბალოჩის ოჯახი მკვლელობაში სწორედ აბდულ ქავის ადანაშაულებდა, რომელმაც სოციალურ ქსელებში გამოქვეყნებული ფოტოების გამო ​ქანდილ ბალოჩი გარდაცვალებამდე ერთი თვით ადრე გააკრიტიკა.[1]

ვენესუელის კრიზისი – გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭომ ვენესუელაში ექსპერტთა ჯგუფის გაგზავნას დაუჭირა მხარი. ჯგუფი ვენესუელაში სასამართლოს გარეშე დასჯის და წამების ფაქტებს, ასევე სხვა მძიმე დანაშაულებს გამოიძიებს. შესაბამის რეზოლუციას მხარი საბჭოს 47 ქვეყნიდან 19-მა დაუჭირა, 7 წინააღმდეგ წავიდა, 21-მა სახელმწიფომ კი თავი შეიკავა. ამასთან, დოკუმენტი ვენესუელის ხელისუფლებას მოუწოდებს დაუყოვნებლივ გაათავისუფლოს პოლიტპატიმრები და ქვეყნის ტერიტორიაზე საერთაშორისო ჯგუფის წევრების შეუფერხებელი გადაადგილება უზრუნველყოს. გაეროს ადამიანთა უფლების საბჭოში ვენესუელის წარმომადგენელმა ხორხე ალვარომ მიღებული რეზოლუცია გააკრიტიკა და განაცხადა, რომ მისი ქვეყანა საერთაშორისო საგამოძიებო ჯგუფთან თანამშრომლობას არ აპირებს.[2]

ვითარება ავღანეთში – ავღანეთში, არჩევნების მიმდინარეობის პარალელურად, საარჩევნო უბანთან აფეთქება მოხდა. ინციდენტი, რომლის შედეგად სამი ადამიანი დაშავდა, ყანდაარში მოხდა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[3]

28 სექტემბერს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში დაბალი აქტივობა დაფიქსირდა. არჩევნებში ყოველი ხუთი ამომრჩევლიდან მონაწილეობა მხოლოდ ერთმა მიიღო. საარჩევნო კომისიის ინფორმაციით, აქტივობის მაჩვენებელი 20%-ის ფარგლებშია.[4]

[1] BBC; Qandeel Baloch: Brother of murdered social media star jailed; 27 September, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-49848384?fbclid=IwAR1w4BxJKzwPpjCaXP1tjnizxYvUeAssW90nAvNq86DNi1H5L3li7C2TTis

[2] იმედის ახალი ამბები; გაერო ვენესუელაში ადამიანის უფლებათა დარღვევებს გამოიძიებს; 27 სექტემბერი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/117530/gaero-venesuelashi-adamianis-uplebata-dargvevis-paqtebs-gamoidziebs

[3] Reuters; Explosion occurs near polling station in Afghan city of Kandahar; 28 September, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-election-blast/explosion-occurs-near-polling-station-in-afghan-city-of-kandahar-idUSKBN1WD048?il=0

[4] იმედის ახალი ამბები; ავღანეთის საპრეზიდენტო არჩევნებში ამომრჩეველთა დაბალი აქტივობა დაფიქსირდა; 29 სექტემბერი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/117666/avganetis-saprezidento-archevnebshi-amomrchevelta-dabali-aqtivoba-dapiqsirda

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 16-23 სექტემბერი, 2019

სირიის კრიზისი – სირიის ქალაქ ალ-რაის საავადმყოფოსთან ავტომობილის აფეთქების შედეგად 10 ადამიანი დაიღუპა და 15 დაშავდა. ქალაქი თურქეთთან სასაზღვრო ზოლზე მდებარეობს.[1]

სირიის მთავრობა და ოპოზიცია საკონსტიტუციო კომიტეტის შექმნაზე შეთანხმდნენ. გაეროს გენერალური მდივნის განცხადებით, აღნიშნული ორგანოს შექმნა ქვეყანაში არსებული პრობლემის პოლიტიკური გზით გადაწყვეტის დასაწყისი იქნება.[2]

ვითარება ავღანეთში – აფეთქება მოხდა ავღანეთის ქალაქ ჩარიკარიში, სადაც წინასაარჩევნო ღონისძიებაზე სიტყვით პრეზიდენტი აშრაფ ღანი გამოდიოდა. ინციდენტის შედეგად 24 ადამიანი დაიღუპა და 31 დაშავდა. პრეზიდენტი არ დაშავებულა. აფეთქება მოხდა ასევე ქაბულში, სადაც თვითმკვლელი ტერორისტის მიერ აფეთქებულ ბომბს 6 ადამიანი ემსხვერპლა. ორივე შემთხვევაზე პასუხისმგებლობა თალიბანმა აიღო.[3]

თალიბანმა აშშ-სთან მოლაპარაკებების განახლებისთვის მზადყოფნა გამოთქვა. ტელეკომპანია „ბიბისისთან“ ინტერვიუში მოძრაობის წარმომადგენელმა შერ მოჰამად აბას სტანიკზაიმ განაცხადა, რომ მოლაპარაკებები ავღანეთში მშვიდობის დამყარების ერთადერთი გზაა.[4]

თალიბანის მიერ დანაღმული სატვირთო ავტომობილი ავღანეთის სამხრეთით,  საავადმყოფოსთან აფეთქდა. ინციდენტის შედეგად 20 ადამიანი დაიღუპა და 95 დაშავდა. დაღუპულთა შორის ქალები და ბავშვებიც არიან.[5]

აშშ-ის დრონით იერიშს ავღანეთში მშვიდობიანი მოსახლეობა ემსხვერპლა. დაიღუპა სულ მცირე 30 ადამიანი. ინციდენტი ნანგარჰარის პროვინციაში მოხდა. სამიზნე დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს ობიექტი იყო, თუმცა იერიშის შედეგად ფერმერები დაშავდნენ, რომლებიც მინდვრებიდან სახლებში ბრუნდებოდნენ.[6]

ჰელმანდის პროვინციაში სახელმწიფო ჯარმა ააფეთქა სახლი, სადაც ქორწილს აღნიშნავდნენ. დაიღუპა 35 ადამიანი და 13 დაშავდა. დაღუპულთა შორის ქალები და ბავშვებიც არიან. ჯარის სამიზნე თალიბანის ობიექტი იყო. ოფიციალური ინფორმაციით, ოპერაციის შედეგად თალიბანის 22 მებრძოლი მოკლეს.[7]

[1] Reuters; Car bomb kills 10in Syrian town near Turkish border; 15 September, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-syria-security-blast/car-bomb-kills-10-in-syrian-town-near-turkish-border-local-council-medic-idUSKBN1W00O0?il=0

[2] იმედის ახალი ამბები; სირიის საკონსტიტუციო კომიტეტი შეიქმნა; 23 სექტემბერი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/117175/siriis-sakonstitutsio-komiteti-sheiqmna

[3] იმედის ახალი ამბები; ავღანეთში აფეთქებებს სულ მცირე 30 ადამიანი ემსხვერპლა; 17 სექტემბერი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/116655/avganetshi-apetqebebs-sul-mtsire-30-adamiani-emskhverpla

[4] BBC; Afghanistan war: Taliban tell Trump their doors are open; 18 September, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-49729612

[5] The Guardıanş Talıban car bomb kılls at least 30 ın southern Afghanıstanş 19 September; 2019; available at: https://www.theguardian.com/world/2019/sep/19/taliban-car-bomb-deaths-afghanistan-zabul-hopsital

[6] US drone strike kills 30 pine nut farm workers in Afghanistan; 19 September, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-attack-drones/u-s-drone-strike-kills-30-pine-nut-farm-workers-in-afghanistan-idUSKBN1W40NW

[7] Reuters; At least 40 civilians at wedding party killed during nearby US-backed Afghan army raid; 23 September, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-attack/at-least-35-people-at-wedding-party-killed-during-nearby-afghan-army-raid-idUSKBN1W80MI

სამხრეთ კორეა. სამართლიანი სასამართლო; საპატიმრო პირობები. სექტემბერი, 2019

სამართლიან სასამართლოზე ხელმისაწვდომობა – ა.შ.შ სახელმწიფო დეპარტამენტი სამხრეთ კორეის რესპუბლიკაში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის  შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ “კანონის შესაბამისად, ქვეყანაში არსებობს დამოუკიდებელი სასამართლო სისტემა და, ზოგადად, ქვეყნის მთავრობა პატივს სცემს სასამართლოს დამოუკიდებლობასა და მიუკერძოებლობას. კონსტიტუციის თანახმად, ყველა ადამიანს გააჩნია წვდომა სამართლიან და საჯარო სასამართლო პროცესზე, ხოლო დამოუკიდებელი სასამართლო სისტემაც, თავის მხრივ, ზოგადად, აღასრულებდა აღნიშნულ უფლებას. სისხლის სამართლის საქმეებში ბრალდებული პირების მიმართ მოქმედებს უდანაშაულობის პრეზუმფცია; მათ შეუძლიათ გამოიყენონ დუმილის უფლება; ჰყავდათ უფლებადამცველი და კომუნიკაცია იქონიონ მასთან ( მათ შორის – საჯარო ფინანსების ხარჯზე); დაესწრონ სასამართლო პროცესს; გამოიყენონ გასაჩივრების უფლება და ა.შ.“[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House სამხრეთ კორეის რესპუბლიკაში სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ „ზოგადად, მიიჩნევა, რომ სასამართლო ხელისუფლება არის დამოუკიდებელი…. ჯერჯერობით, ქვეყანაში არ არსებობს არ არის ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტი, თუმცა 2008 წლიდან  მსგავსი, მსაჯულთა ჟიურის საკონსულტაციო სისტემა მოქმედებს და მოსამართლეები მეტწილად პატივს სცემენ აღნიშნული ინსტიტუტის გადაწყვეტილებებს. ჩვეულებრივ, სამართალწარმოება და სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილებები მიიჩნეოდა, როგორც სამართლიანი, თუმცა, ზოგჯერ მოსამართლეების მიმართ ისმოდა ბრალდებები, რომ ისინი ეროვნული უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ სასამართლო საქმეებში ბრალდებულ პირთა მიმართ მიკერძოებულებნი იყვნენ და არ უზრუნველყოფდნენ მათ წვდომას ობიექტურ და მიუკერძოებელ სასამართლო პროცესზე“.

კანონის უზენაესობის და სამართლიანის სასამართლოს კუთხით კორეის რესპუბლიკაში არსებულ სიტუაციას ორგანიზაცია მაქსიმალური 16 ქულიდან 12-ით აფასებს, რაც საკმაოდ მაღალი მაჩვენებელია.[2]

საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული პირობები – ა.შ.შ სახელმწიფო დეპარტამენტი სამხრეთ კორეის რესპუბლიკაში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის  შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ  „არ ფიქსირდებოდა გავრცელებული ცნობები საპატიმრო დაწესებულებებსა და დაკავების ცენტრებში არსებული გაუსაძლისი ფიზიკური პირობების შესახებ. ამას გარდა, ასევე არ ვრცელდებოდა არანაირი ცნობა საპატიმრო დაწესებულებებში პატიმართა მიმართ ძალადობის ან სხვა ტიპის მსგავსი უფლებადარღვევების შესახებ.

იუსტიციის სამინისტროს ცნობით, პატიმრებისთვის  ხელმისაწვდომია რამდენიმე ტიპის ბერკეტი, რათა აღიდგინონ დარღვეული უფლებები. მაგალითად მათ   შეუძლიათ შუამდგომლობით მიმართონ უშუალოდ მინისტრს, შეიტანონ საჩივარი სამინისტროში არსებული „ადამიანის უფლებების დარღვევის ცენტრში“ ცხელი ხაზის მეშვეობით, მიმართონ ანტიკორუფციისა და სამოქალაქო უფლებების კომისიას, კორეის აუდიტისა და ინსპექციის საბჭოს, ადმინისტრაციულ საგანაჩენო კომისიას და ა.შ. მაგალითად, ივნისის თვის მდგომარეობით, პატიმრებმა იუსტიციის მინისტრის სახე;ზე  შეიტანეს 32 შუამდგომლობა უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებასთან დაკავშირებიტ. აქედან, გამოძიება დასრულდა 28 შემთხვევაში, ხოლო ოთხი საქმე, სექტემბრის მდგომარეობით, კვლავ გამოძიების სტადიაზე იყო. არცერთი გამოძიება არ მიუთითებს უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებაზე.

არ ვრცელდებოდა არანაირი ცნობები საპატიმრო დაწესებულებებში სამონიტორინგო ჯგგუფების დაშვებასთან დაკავშირებით არსებული პრობლემების შესახებ. დამოუკიდებელ „კორეის ეროვნულ ადამიანის უფლებათა კომისიას“ გააჩნდა სრული წვდომა, გამოეკვლია ადამიანის უფლებათა დარღვევის შემთხვევები ყველა საპატიმრო თუ გამოსასწორებელ დაწესებულებაში.“[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House სამხრეთ კორეის რესპუბლიკაში სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ სამხრეთი კორეის საპატიმრო დაწესებულებებში ციხის ბადრაგის მხრიდან უფლებამოსილების გადამეტების ან სხვა ტიპის უფლებადარღვევების შემთხვევები საკმაოდ იშვიათია, ხოლო ზოგადად, ციხეებში არსებული პირობები სრულად თავსებადია საერთაშორისო სტანდარტებთან.[4]

[1] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Republic of Korea; available at

[accessed 23 September 2019]

[2] Freedom House – Freedom in the World 2019 – South Korea; available at

[accessed 23 September 2019]

[3] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Republic of Korea; available at

[accessed 23 September 2019]

[4] Freedom House – Freedom in the World 2019 – South Korea; available at

[accessed 23 September 2019]

ერაყი. განათლების ხელმისწვდომობა ერბილში. სექტემბერი, 2019

დაწყებითი განათლება სავალდებულოა ერაყის ყველა მოქალაქე ბავშვისთვის (ერაყის ქურთისტანში სწავლა სავალდებულოა 15 წლის ასაკამდე). მოქალაქეებისთვის სწავლა უფასოა. გოგონათა თანაბარი ხელმისაწვდომობა განათლებაზე კვლავ წარმოადგენს გამოწვევას, განსაკუთრებით პერიფერიულ და არა უსაფრთხო რაიონებში. აშშ-ის სახელწმიფო დეპარტამენტის უკანასკნელ ანგარიშში ერაყის შესახებ ნათქვამია, რომ განახლებული და სანდო ინფორმაცია სასწავლებლებში ჩარიცხვის, დასწრებისა და დასრულების შესახებ არ იყო ხელმისაწვდომი.[1]

2017 წლის მაისში გაეროს ბავშვთა დაცვის ფონდი ერაყში, ბოლო ათწლეულის მანძილზე, დაწყებითი განათლების დაწესებულებებში ჩარიცხვის მხრივ მნიშვნელოვანი პროგრესის შესახებ წერდა. ფონდის ინფორმაციით, ზრდა შეადგენდა დაახლოებით 4.1%-ს წლიურად. 2015-2016 წლებში მთელი ქვეყნის მასშტაბით განათლების ყველა დონეზე 9.2 მილიონი სტუდენტი ირიცხებოდა. იგივე წყარო, ასევე, ყურადღებას ამახვილებდა გენდერულ პრობლემებზე განათლების კუთხით. კონფლიქტის შედეგად დაზარალებულ რეგიონებში, მაგალითად სალაჰადინსა და დიალაში, სასკოლო ასაკის ბავშვთა 90% საგანმანათლებლო სისტემის მიღმა იყო დარჩენილი. 2015-2016 წლებში ერაყი თავისი ბიუჯეტის 5.7%-ს ხარჯავდა განათლებაზე, რაც შუა აღმოსავლეთის ქვეყნებს შორის ერთერთი ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი იყო. საჯარო განათლებაში შეზღუდულმა რესურსებმა შედეგად მოიტანა განათლების ხარისხის დაცემა და მასწავლებელთა პოზიციებზე შენარჩუნების მაჩვენებლების შემცირება.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ინფორმაციით, ბავშვები აწყდებოდნენ სხვადასხვა სახის ბარიერებს განათლებაზე წვდომის კუთხით; მათ შორის იყო იერიშები სკოლებზე, მასწავლებლებსა და სასწავლო პერსონალზე. სხვა ბარიერები მოიცავდა ახლოს მდებარე სკოლების ნაკლებობას, სკოლების დევნილთა თავშესაფრებად ან „ისლამური სახელმწიფოს“ დაკავების ცენტრებად გამოყენებას; ასევე, სასკოლო ინფრასტრუქტურის ნაკლებობას. იგივე წყაროს ცნობით, 2017 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი სკოლა ხელახლა გაიხსნა და განაგრძო ფუნქციონირება, დაახლოებით 1.2 მილიონი ბავშვი მთელი ერაყის მასშტაბით რჩებოდა სკოლის მიღმა.[2]

2018 წლის იანვარში გაეროს ბავშვთა ფონდის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, კონფლიქტის შედეგად იძულებითმა გადაადგილებამ ნეგატიური გავლენა იქონია განათლებაზე და იძულებით გადაადგილებული ბავშვების მინიმუმ 70%-მა სასწავლო წელი გამოტოვა. იგივე წყარო 2018 წლის თებერვალში წერდა, რომ ერაყის სკოლების თითქმის ნახევარს სჭირდება შეკეთება დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ ტერიტორიული დამარცხების შემდეგ და რომ, დაახლოებით, სამი მილიონი ბავშვის განათლების პროცესი შეფერხდა.

ერაყში მოქმედი კანონმდებლობით, ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი ბავშვებისთვის, რომლებიც განთავსებულნი არიან თავშესაფარში, სახელმწიფო სახლებში და ბავშვთა სახლებში, გარანტირებულია დაცვა, მათ შორის ხელმისაწვდომობა ჯანდაცვასა და განათლებაზე. განათლებაზე წვდომა შეზღუდულია განსაკურებული საჭიროებების მქონე და შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირებისთვის. განათლებაზე წვდომის კუთხით დისკრიმინაციას განიცდიან, ასევე, ქალები. სოციალურმა, რელიგიურმა და პოლიტიკურმა ზეწოლამ მნიშვნელოვნად შეზღუდა არჩევანის თავისუფლება აკადემიური და კულტურული მიმართულებით.[3]

მასწავლებლები დიდი ხანია აწყდებიან მუქარებსა და ძალადობას ან სხვა სახის ნეგატიურ შედეგებს იმის გამო, რომ ასწავლიან ისეთ საგნებს ან საკითხებს, რომლებიც ძლევამოსილი სახელმწიფო ან არა სახელმწიფო აქტორებისთვის დავის საგანს წარმოადგენს. ქვეყნის ოფიციალური სასწავლო გეგმა ხშირად კლასში იცვლება რელიგიური ან კონფესიური შეხედულებების შესაბამისად. უნივერსიტეტის სტუდენტების პოლიტიკურმა აქტივობამ, შეიძლება, ისინი დაშინების ან შევიწროვების ობიექტებად აქციოს.[4]

ერაყელი ოჯახები, რომლებიც „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ ასოცირების გამო, რაც, როგორც წესი, დაკავშირებულია მათ გვართან, ტომობრივ კავშირებთან ან წარმოშობის რეგიონთან, ვერ გადიან უსაფრთხოების შემოწმებას, რათა მიიღონ პირადობის დამადასტურებელი ბარათი ან სხვა სახის დოკუმენტაცია. აღნიშნული იწვევს მათი სხვადასხვა უფლების, მათ შორის, განათლების უფლების შეზღუდვას.[5]

2.5 მილიონზე მეტი ბავშვი საჭიროებს განათლებაზე წვდომას. ქვეყანაში კონფლიქტური მდგომარეობის შედეგად სკოლები განადგურდა და ბევრ სკოლას უწევს ორმაგი ან სამმაგი დატვირთვით მუშაობა. დევნილი ბავშვების 50%-ს დევნილთა ბანაკებში არასათანადო წვდომა აქვთ განათლებაზე. დაახლოებით, 3.2 მილიონი ბავშვი არა რეგულარულად ან საერთოდ ვერ დადის სკოლაში.[6]

არასამთავრობო ორგანიზაცია „The Borgen Project“ 2018 წლის 10 აგვისტოს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერდა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ერაყში განათლება სახარბიელო მდგომარეობაში არ არის, საერთაშორისო მოთამაშეების მხრიდან დახმარების თავიდან აცილება არ ხდება. გაეროს ბავშვთა დაცვის ფონდის მხარდაჭერა ერაყის მიმართ განათლების კუთხით მნიშვნელოვანია და მოიცავს ისეთ მიმართულებებს, როგორიცაა სკოლების მშენებლობა, წყლისა და კანალიზაციის სისტემების შეკეთება უკვე არსებულ სკოლებში, 50 ათასზე მეტი მასწავლებლის გადამზადება, მილიონობით ბავშვის სასკოლო ნივთებით მომარაგება და ბევრი სხვა სახის პოზიტიური ჩარევა. 2016 წელს გაეროს ბავშვთა ფონდი 682 ათას ბავშვს დაეხმარა განათლებაზე წვდომის კუთხით.

სტატიაში, ასევე, საუბარია ერაყში განათლების კუთხით არსებულ პრობლემებზე. სტატიის ავტორი წერს, რომ კონფლიქტმა ქვეყანაში შეამცირა დასწრების მაჩვენებელი. „ისლამური სახელმწიფოს“ აქტივობებმა ერაყის საგანმანათლებლო სისტემა მოშალა. იმ დროს, როდესაც დაჯგუფება ერაყში კონტროლირებად ტერიტორიებს ფლობდა, დაიხურა ბევრი სკოლა და შენობების გამოყენება ხდებოდა სხვადასხვა მიზნებით, მათ შორის უსაფრთხო სახლებად ან რადიკალური სწავლებებისთვის. ამან გამოიწვია ის, რომ ყოველი ერთი სკოლა ხუთიდან გახდა უფუნქციო. ისლამური სახელმწიფოს დამარცხების შემდეგ, ბევრია გასაკეთებელი სიტუაციის გამოსასწორებლად; მაგალითად, დაჯგუფების მიერ სკოლების დახურვამ გამოიწვია ის, რომ ბევრ ბავშვს ორი სასწავლო წლის გამოტოვება მოუხდა; ახლა საჭიროა მათი დახმარება, რომ ისინი სასწავლო პროგრამას წამოეწიონ.

სტატიის ავტორი წერს, რომ ერაყში განათლება ყოველთვის არ იყო პრობლემატური და რომ კონფლიქტებმა თავისი უარყოფითი კვალი დატოვა განათლების სისტემაზე. ავტორის შეფასებით, გაეროს ბავშვთა დაცვის ფონდისა და სხვა ორგანიზაციების მიზანია ერაყის განათლების სისტემის ფეხზე წამოყენება; თუმცა, ბევრია გასაკეთებელი იქამდე, რომ განათლების სისტემა დაუბრუნდეს იმ დონეს, რაც იყო ისლამური ოქროს ეპოქაში, როდესაც ბაღდადი გლობალური ინტელექტუალიზმის ეპიცენტრს წარმოადგენდა.[7]

2019 წლის 17 თებერვალს ერაყში მასწავლებლებმა გაფიცვა მოაწყვეს.  ისინი სასწავლო გეგმისა და საგანმანათლებლო სისტემის დონის გაუმჯობესებას და მასწავლებლების ცხოვრების სტანდარტების გაუმჯობესებას ითხოვდნენ. გაფიცვა ბაღდადისა და სხვა პროვინციების დაწყებითი და საშუალო განათლების დაწესებულებების მასწავლებლებმა მოაწყვეს. გაფიცულების თქმით, ერაყში განათლების პროცესი სერიოზულად შეფერხდა და საჭიროა ხარისხის გაუმჯობესება. მათი თქმით, ხელისუფლებამ უნდა გამოყოს სათანადო რაოდენობის დაფინანსება განათლების სამინისტროსთვის ვითარების გამოსასწორებლად.[8]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Iraq, 13 March 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[2] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Targeting of Individuals, March 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Iraq, 13 March 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[4] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Iraq, 4 February 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[5] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Iraq, 17 January 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[6] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Security situation, March 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[7] The Borgen Project; Top 10 facts about education in Iraq; By Daniel Lehewych; 10 August, 2018; available at: https://borgenproject.org/education-in-iraq/ [accessed 14 March 2019]

[8] Xinhua; Iraqi teachers on strike over deteriorated educational system; 17 February; 2019; available at: http://www.xinhuanet.com/english/2019-02/17/c_137829072.htm [accessed 14 March 2019]

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 სექტემბერი, 2019

ვითარება ავღანეთში – აშშ-ის პრეზიდენტის დონალდ ტრამპის განცხადებით, რადიკალურ მოძრაობა „თალიბანთან“ მოლაპარაკებები ჩაიშალა. „დღეს ავღანეთში ქვეყნის პრეზიდენტს და „თალიბანის“ ლიდერებს უნდა შევხვედროდი. თუმცა მას შემდეგ რაც ყალბი ბერკეტების შესაქმნელად მათ ქაბულში მომხდარ თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა აიღეს, შეხვედრები და მოლაპარაკებების პროცესი გავაუქმე. როგორ შეიძლება ამდენი ადამიანი მხოლოდ იმიტომ მოკლა, რომ საკუთარი პოზიცია გაამყარო? მათ არ იცოდნენ, რომ ყველაფერს აფუჭებდნენ. თუ ასეთი მნიშვნელოვანი მოლაპარაკებების დროს ცეცხლს ვერ წყვეტ და 12 უდანაშაულო ადამიანს კლავ, სავარაუდოდ, არ ხარ უფლებამოსილი შინაარსობრივი შეთანხმების შესახებ სალაპარაკოდ. კიდევ რამდენიმე წელი უნდა იომონ?“, – დაწერა ტრამპმა სოციალურ ქსელში.[1] ტრამპის გადაწყვეტილების საპასუხოდ, მოძრაობა თალიბანმა განაცხადა, რომ შტატები ბევრს დაკარგავს და ტრამპის ამ გადაწყვეტილებას ბევრი ამერიკელი შეეწირება.[2]

11 სექტემბრის წლისთავზე ავღანეთში, ამერიკის შეერთებული შტატების საელჩოსთან აფეთქება მოხდა. შენობაში ამოქმედებული განგაშის სიგნალი ახლომდებარე კვარტლებშიც ისმოდა. ცნობები მსხვერპლის ან დაშავებულების შესახებ არ გავრცელებულა. ტერაქტზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია. ვარაუდობენ, რომ აფეთქების უკან შესაძლოა „თალიბანი“ იდგეს, რომელიც აშშ-ს ჩაშლილი მოლაპარაკებების გამო დაემუქრა.[3]

სირიის კრიზისი – თურქეთის შეიარაღებული ძალები სირიის ომისგან დაზარალებულ ნაწილში ამერიკელ სამხედროებთან ერთად პატრულირებას იწყებენ, რათა ერთობლივად ქურთების მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიის გასწვრივ „უსაფრთხო ზონა“ შექმნან. სააგენტოს ცნობით, თურქული დროშებით ავტომობილები ამერიკელებს თურქეთის ქალაქ აკჩაკალეს აღმოსავლეთით, სირიის საზღვრამდე 15 კილომეტრში შეუერთდნენ, ეს ადგილი სირიის ქალაქ თელ-აბიადთან ახლოს მდებარეობს. სახმელეთო პატრულირებას დამასკო აპროტესტებს. თურქეთის პრეზიდენტს აშშ-ის პრეზიდეტთან უთანხმოების შემდეგ ნატოს მოკავშირეების მიმართ ნდობის შესუსტებასთან დაკავშირებით აქვს განცხადებები გაკეთებული. მისი თქმით, თურქეთი არ იზიარებს ვაშინგტონის ზოგიერთ პოზიციას და უარყოფს კონფლიქტურ ზონაში „ტერორისტული ორგანიზაციების“ ხელშეწყობას. ერდოღანს თურქეთის საზღვრებთან ქურთების სამხედრო ძალების გადაადგილება არ მოსწონს, ქურთებს კი, რომლებსაც მხარს ბოლო ოთხი წელია აშშ უჭერს, სირიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტერიტორია უკავიათ, რომელსაც მანამდე „ისლამური სახელმწიფო“ აკონტროლებდა.[4]

ქალაქ ალბუ ქამალის მახლობლად განხორციელებული ავიაიერიშის შედეგად სულ მცირე 18 ირანელი მებრძოლი დაიღუპა. ჯერჯერობით უცნობია, ვინ განახორციელა იერიში, თუმცა, ირანთან დაკავშირებულ სამიზნეებს ხშირად ისრაელი უტევს. მსგავსი ოპერაციების მიზნად ლიბანში დაჯგუფება „ჰეზბოლასთვის“ ირანული შეიარაღების გადაცემის აღკვეთა სახელდება. მომხდარიდან რამდენიმე საათში დამასკოდან ისრაელის მიმართულებით რამდენიმე რაკეტა გაუშვეს. ისრაელის ჯარში აცხადებენ, რომ რაკეტებმა ისრაელის ტერიტორიამდე ვერ მიაღწია. ქვეყანაში ასევე განაცხადეს, რომ მომხდარში ირანის რევოლუციის გუშაგთა კორპუსს ადანაშაულებენ, თუმცა პასუხისგებლობას სირიის მთავრობას აკისრებენ.[5]

იდლიბის პროვინციაში საჰაერო იერიშების გამო საავადმყოფოები მიწის ქვეშ ფუნქციონირებს. ამის შესახებ სიუჟეტი „ბი-ბი-სის“ კორესპონდენტმა მოამზადა. სირიაში, იდლიბის პროვინციაში საჰაერო ავია დარტყმების სამიზნე სამედიცინო დაწესებულებებიც იყო, რაც ომის დანაშაულია. მედიკოსები იძულებულები გახდნენ მიწის ქვეშ ჩასულიყვნენ, რათა გადარჩენილიყვნენ. როგორც BBC-ის ჟურნალისტი კვენტინ სომერვილი სიუჟეტში ამბობს, ორი კვირის წინ კონკრეტულ ადგილზე ავია დარტყმების სამიზნე საავადმყოფო იყო. მისი თქმით, სამედიცინო დაწესებულებაზე თავდასხმა მართალია ომის დანაშაულია, თუმცა ეფექტური გზაა ირგვლივ მდებარე ტერიტორიის დასაცლელად, რადგან ახლა ყოფილი საავადმყოფოს ნანგრევების ირგვლივ უკვე აღარავინ არის. აპრილის შემდეგ იდლიბში 40 სამედიცინო დაწესებულება გახდა ავია დარტყმების სამიზნე. თუმცა არსებობს რამდენიმე საავადმყოფო, რომელიც მიწის ქვეშ მდებარეობს, რათა ექიმებმა თავის გადარჩენა და სხვების დახმარება ისევ შეძლონ. გაერო აცხადებს, რომ სირიის ხელისუფლებისა და რუსეთის საბრძოლო თვითმფრინავები მომაკვდინებელ კამპანიას აწარმოებენ, რომლის სამიზნეც საავადმყოფოები ხდება.[6]

დამასკოში, ომის დაწყების შემდეგ პირველად, საერთაშორისო ქსელის 2 სასტუმრო გაიხსნება. ფრანგული ჯგუფი „Louvre Hotels Group“ სირიის დედაქალაქ დამასკოში 2 სასტუმროს გახსნის. ხუთვარსკვლავიანი „Royal Tulip Semiramis“ და ოთხვარსკვლავიანი „Golden Tulip Mazzeh“ მუშაობას 2020 წლის გაზაფხულზე დაიწყებენ, მას შემდეგ რაც მათთვის განკუთვნილი შენობების აღდგენა დასრულდება. ეს არის პირველი დასავლური სასტუმროების ქსელი, რომელიც სირიაში 2012 წელს სამოქალაქო ომის დაწყების შემდეგ შევა. „Louvre Hotels Group“ მსოფლიოს ერთერთი უმსხვილესი ქსელია. მას 54 ქვეყანაში 1500-ზე მეტი სასტუმრო ეკუთვნის. 2015 წლიდან მას ჩინელი ინვესტორები მართავენ. 2010 წელს სირიას 8,5 მილიონი უცხოელი ვიზიტორი სტუმრობდა, 2018 წელს კი მხოლოდ 1,8 მილიონი.[7]

სირიის პრეზიდენტმა, ბაშარ ასადმა საყოველთაო ამნისტიის შესახებ განკარგულებას მოაწერა ხელი. ასადმა ყველა დამნაშავე შეიწყალა, რომელთა მიმართაც 2019 წლის 14 სექტემბრამდე იყო სისხლის სამართლის საქმე აღძრული. ამნისტია შეეხოთ ასევე სიკვდილმისჯილებს, რომელთაც განაჩენი შეუცვალეს და უვადო პატიმრობაში დატოვეს. ბაშარ ასადის განკარგულების თანახმად, სრულად მოეხსნათ პატიმრობა განუკურნებელი სენით შეპყრობილ პატიმრებს, რომელთაც 75 წელი შეუსრულდათ. ამნისტია შეეხებათ მიმალვაში მყოფ პირებს, იმ შემთხვევაში თუ სამი თვის ვადაში, ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლებს ჩაბარდებიან.[8]

ირანელი ფეხბურთის გულშემატკივარი ქალი, რომელმაც ერთი კვირის წინ ცეცხლი წაიკიდა, გარდაიცვალა – ქალმა თეირანში ფეხბურთის მატჩზე დასწრება გადაწყვიტა და ამისთვის კაცის სამოსში გამოეწყო, თუმცა ის იცნეს და დააკავეს. შემთხვევა მარტში მოხდა. საქმეზე გამოძიება დაიწყო, გასულ კვირას დაგეგმილი იყო ამ საქმის სასამართლო პროცესი, თუმცა გადაიდო, ქალმა სწორედ ამის შემდეგ წაიკიდა ცეცხლი. ირანის ხელისუფლება ქალებს სტადიონებზე დასწრებას უკრძალავს. ამ ქალის შესახებ სოციალურ ქსელში ჰეშთეგი შეიქმნა სახელწოდებით „Blue Girl“ (ლურჯი გოგო), ლურჯი კი იმიტომ რომ ეს ფერი ქალის საყვარელი საფეხბურთო კლუბის „ესტეგლალ თეირანის“ ფერია.

ქალმა ციხეში სამი დღე გაატარა, რის შემდეგაც ის გაათავისუფლეს და 6 თვე სასამართლო პროცესს ელოდებოდა. მაგრამ როდესაც გასულ კვირაში სასამართლოში გამოცხადდა, მას აცნობეს, რომ მოსამართლე ოჯახთან დაკავშირებული საქმის გამო პროცესს ვერ წაიყვანდა. ქალი მოგვიანებით სასამართლოში ტელეფონის წასაღებად დაბრუნდა. ამ დროს, როგორც მედია წერს, ქალმა შემთხვევით ყური მოჰკრა საუბარს და გაიგო, რომ მას 6 თვიდან 2 წლამდე პატიმრობა ემუქრებოდა.

სავარაუდოდ, სწორედ ამის შემდეგ წაიკიდა ქალმა ცეცხლი სასამართლოს შენობასთან, ის საავადმყოფოში გადაიყვანეს, თუმცა ერთი კვირის შემდეგ მიღებული ტრავმებისგან გარდაიცვალა.[9]

[1] სოციალური ქსელი „ტვიტერი“; აშშ-ის პრეზიდენტის დონალდ ტრამპის ოფიციალური გვერდი; 2019 წლის 7 სექტემბრის პოსტი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://twitter.com/realDonaldTrump/status/1170469618177236992

[2] BBC; Afghan peace deal: Taliban says US has most to lose from cancelled talks; 8 September; 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-49628290

[3] AP; Rocket blast at US embassy in Kabul on 9/11 anniversary; By Cara Anna; 11 September, 2019; available at: https://www.apnews.com/3bdfd6bdd52a4f5f9ec7bfc383ee487c?fbclid=IwAR2QuiWQrD6DaRFtQmbt0f1OGHeeMOMLLA-Z5sZc9p-y8F4-iviQjvSpjf4

[4] Reuters; Turkish military enters Syria to begin joint US safe zone patrol; By Murad Sezer; Rodi Said; 8 September, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey/turkish-military-enters-syria-to-begin-joint-u-s-safe-zone-patrol-idUSKCN1VT05H?il=0

[5] BBC; Syria war: Air strikes hit Iranian-backed forces near Iraq border; 9 September, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49633146

[6] BBC; Syria war: Idlib’s secret hospitals hiding from air strikes; 12 September, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-49669939/syria-war-idlib-s-secret-hospitals-hiding-from-air-strikes

[7] Le Monde; Une societe francaise s’apprete a ouvrir deux hotels a Damas; 13 September, 2019; available at: https://www.lemonde.fr/international/article/2019/09/13/une-societe-francaise-s-apprete-a-ouvrir-deux-hotels-a-damas_5510133_3210.html

[8] SANA; President al-Asad issues legislative decree stipulation for granting amnesty for crimes committed before 14 September, 2019; 15 September, 2019; available at: https://www.sana.sy/en/?p=173348

[9] BBC; Iran’s “Blue Girl” dies after setting herself on fire; 10 September, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49646879