ტაჯიკეთი. ინფორმაცია გენერალი აბდულჰალიმ ნაზარზოდას შესახებ. ოქტომბერი, 2021

გენერალ-მაიორი აბდუხალიმ ნაზარზოდა, რომელიც ცნობილია როგორც ხოჯი ხალიმი, ერთერთია იმ მცირე ჯგუფიდან, ვინც ყოფილი გაერთიანებული ტაჯიკური ოპოზიციის წევრი იყო და შემდეგ დიდი ხნის განმავლობაში მოახერხა ტაჯიკეთის რესპუბლიკის ხელისუფლებაში მუშაობა. ნაზარზოდას არ დაუმთავრებია სამხედრო სასწავლებელი, ის ტაჯიკეთის სამოქალაქო ომის წლებში ბოევიკი იყო.

ნაზარზოდა დაიბადა მუშათა ოჯახში, 1964 წელს რუდაკის რაიონში და გაიზარდა დუშანბეში, კარატეგინის ქუჩაზე. 1981 წელს დაამთავრა დუშანბეს #63 სკოლა და 1983 წლამდე მუშაობდა წინდების ფაბრიკაში. 1983-1985 წლებში მსახურობდა საბჭოთა კავშირის შეიარაღებულ ძალებში. 1985-1986 წლებში სარემონტო-სამშენებლო განყოფილებაში, ხოლო 1986-1992 წლებში ერთერთი საწყობის გამგედ მუშაობდა.

1997 წლის 7 სექტემბერს დაინიშნა სამხედრო ნაწილის #31001 მეთაურად და ამის შემდეგ იკავებდა სხვადასხვა თანამდებობას თავდაცვის სამინისტროს სტრუქტურებში. 2005-2007 წლებში ტაჯიკეთის შეიარაღებული ძალების ქვეითი ჯარის მეთაურის მოადგილის პოსტს იკავებდა. 2006-2009 წლებში სწავლობდა ტაჯიკეთის ეროვნულ უნივერსიტეტში. 2007-2014 წლებში სამხედრო და სამხედრო ძალების უსაფრთხოების განყოფილების უფროსი იყო. 2014 წლის იანვარში დაინიშნა ტაჯიკეთის თავდაცვის მინისტრის მოადგილედ.

ნაზარზოდას სახელმა პირველად 1992 წელს გაიჟღერა. შახიდონისა და ოზოდის მოედნებზე მიმდინარე მიტინგების პარალელურად, მან ორგანიზება გაუწია დუშანბელი ახალგაზრდების მიტინგს სადბარგას რაიონში, სადრიდინუ აინის ძეგლთან. შახიდონის მოედანზე მოპოვებული გამარჯვების შემდეგ, ნაზარზოდამ ისლამის წმინდა ადგილები მოილოცა და ამის შემდეგ ცნობილი გახდა ხოჯი ხალიმის სახელით.

მისი ყოფილი თანამებრძოლები ამტკიცებენ, რომ ხოჯი ხალიმი მეთაურობდა დაჯგუფებას, რომლის შემადგენლობაში დუშანბეში, კარატეგინის ქაუჩს მცხოვრებლები შედიოდნენ. ის მონაწილეობდა საბრძოლო მოქმედებებში ვახშის ხეობაში და მეთაურობდა დუშანბეს დაცვას ეროვნული ფრონტის ბოევიკების წინააღმდეგ. ხოჯი ხალიმი მონადირე იყო და 1992 წელს სანადირო თოფით იბრძოდა და ძალიან სწრაფად იხვეჭდა ავტორიტეტს. ხელისუფლებაში ემომალი რახმონის მოსვლის შემდეგ, ნაზარზოდა ყაზახეთში გაიქცა და ბიზნეს საქმიანობით დაკავდა. 1997 წელს, სამშვიდობო შეთანხმების ხელმოწერის შემდეგ, დაბრუნდა დუშანბეში და ეროვნული შერიგების კომისიას, რომელსაც საიდ აბდულო ნური ხელმძღვანელობდა, საჩუქრად გადასცა ჯიპის ტიპის 10 ავტომობილი.

ხოჯი ხალიმმა გაერთიანებული ტაჯიკური ოპოზიციის ყოფილი ბოევიკებისგან ჩამოყალიბებული 25-ე ბატალიონის მეთაურად დაინიშნა. მას მაშინვე მიანიჭეს პოლკოვნიკის წოდება. მის დანიშვნას განსხვავებული გამოხმაურება მოჰყვა ყოფილი გაერთიანებული ტაჯიკური ოპოზიციის ბოევიკებს შორის. ბევრი მიიჩნევდა ნაზარზოდას მეთაურად დანიშვნას არასწორად, რადგან ნაზარზოდა 5 წლის განმავლობაში იყო ქვეყნიდან გაქცეული. ხოჯი ხალიმს, როგორც მისი თანამებრძოლები ამბობენ, არ ჰქონდა სამხედრო განათლება და დიდი საბრძოლო გამოცდილებითაც არ გამოირჩეოდა, მაგრამ მას მოლაპარაკებების ძალიან კარგი ნიჭი აღმოაჩნდა და ამის დამსახურებით, ბევრთან დამეგობრდა და ბევრი ოპოზიციონერი თავის მხარეს გადაიყვანა. ბევრი სხვა ოპოზიციონერისგან განსხვავებით, ვინც ან დააპატიმრეს ან მოკლეს, ნაზარზოდა დიდი ხნის განმავლობაში იყო ხელისუფლებაში და მაღალ თანამდებობებსაც იკავებდა. 25-ე ბატალიონი, მოგვიანებით დაიშალა და შეუერთდა თავდაცვის სამინისტროს, როგორც სამხედრო ნაწილი 31001, რის შემდეგაც ნაზარზოდა თავდაცვის სამინისტროში დარჩა.

2007 წელს ნაზარზოდამ დაამთავრა რუსეთის ფედერაციის საერთო სამხედრო აკადემია. მოგვიანებით მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება და 2014 წლის იანვარში ტაჯიკეთის თავდაცვის მინისტრის მოადგილედ დაინიშნა.[1]

2015 წლის 4 სექტემბერს შეიარაღებული ჯგუფი თავს დაესხა შინაგან საქმეთა სამინისტროს შენობებს და ხელში ჩაიგდო დიდი ოდენობით იარაღი, რის შემდეგაც მათ მოაწყვეს თავდასხმები რიგ სახელმწიფო შენობებზე ვახდატში (20 კმ დუშანბედან). ოფიციალური მონაცემებით, მაშინ 8 პოლიციელი და 9 თავდამსხმელი დაიღუპა. უსაფრთხოების ძალებმა თავდასხმებში მაშინ თავდაცვის მინისტრის მოადგილე აბდულხალიმ ნაზარზოდა დაადანაშაულა და პრეიზდენტმა ემომალი რაჰმონამ ის თანამდებობიდან გადააყენა. ტაჯიკეთის შინაგან საქმეთა სამინისტრომ გამოაცხადა, რომ სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში პარტია ისლამის აღორძინების პარტიაც მონაწილეობდა. შედეგად, პარტიის 13 ხელმძღვანელი პირი დააპატიმრეს; თავად გენერალი ნაზარზოდა 2015 წლის 16 სექტემბერს მოკლეს.[2]

[1] მედია საშუალება „რადიო თავისუფლება“; მეამბოხე გენერალი. ვინ იყო აბდუხალიმ ნაზარზოდა? გამოქვეყნებულია 2015 წლის 7 სექტემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://rus.azattyk.org/a/27231216.html [ნანახია 2021 წლის 19 ოქტომბერს]

[2] მედია საშუალება „ანადოლუ“; ტაჯიკეთის ისლამის აღორძნების პარტია კანონგარეშედაა გამოცხადებული; გამოქვეყნებულია 2015 წლის 29 სექტემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F-%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D1%8F%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D0%B2%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B0/364721 [ნანახია 2021 წლის 13 ოქტომბერს]

ტაჯიკეთი. მუსლიმთა მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ოქტომბერი, 2021

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ტაჯიკეთის შესახებ წერს, ქვეყნის მოსახლეობა დაახლოებით 8.9 მილიონია. ადგილობრივი წყაროების ინფორმაციით, მოსახლეობის 90 პროცენტი მუსლიმია, რომელთა უმეტესობა სუნიტური ისლამის მიმდევარია (ჰანაფის სკოლა). მუსლიმთა დაახლოებით 4 პროცენტი შიიტია, რომელთა უმრავლესობა გორნო-ბადახშანის ავტონომიურ რეგიონში ცხოვრობს, ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. უმსხვილესი ქრისტიანული ჯგუფი რუსი მართლმადიდებლები არიან. ტაჯიკეთში ცხოვრობენ, ასევე, ევანგელისტ ქრისტიანთა, ბაპტისტთა, კათოლიკთა, იეჰოვას მოწმეთა და სხვა მიმდინარეობების მცირე ჯგუფები.

ტაჯიკეთის კონსტიტუცია აწესებს უფლებას, ინდივიდუალურად ან ჯგუფის მიერ, ხალხმა აღასრულოს ნებისმიერი რელიგია ან იყო არელიგიური, ასევე, მონაწილეობა მიიღოს რელიგიურ ცერემონიებსა და დღესასწაულებში. კონსტიტუცია ამბობს, რომ რელიგიური ასოციაციები და სახელმწიფო განცალკევებული უნდა იყოს და არ უნდა ერეოდნენ ერთმანეთის საქმეში. კანონმდებლობა ზღუდავს ისლამურ ლოცვას კონკრეტულ ადგილებში, არეგულირებს მეჩეთების ადგილმდებარეობის რეგისტრაციას და უკრძალავს 18 წლამდე პირებს საჯარო რელიგიურ რიტუალებში მონაწილეობას. რელიგიის, ტრადიციების, დღესასწაულებისა და ცერემონიების სამთავრობო კომიტეტი ფართო მანდატით სარგებლობს და მისი მანდატის ქვეშაა რელიგიური ასოციაციების რეგისტრაცია, სალოცავების მშენებლობის, რელიგიურ სწავლებებში ბავშთა ჩართულობის და რელიგიური ლიტერატურის გავრცელების საკითხები.

მთავრობა კვლავ განაგრძობს ისეთი ქმედებების გატარებას, რაც დააბრკოლებს ისეთ რელიგიურ ორგანიზაციებში პირთა გაწევრიანებას, რომელთაც თავად მიიჩნევს ექსტრემისტულად, მაგალითად „მუსლიმთა საძმო“. აკრძალული ექსტრემისტული ორგანიზაციის წევრობის გამო, პატიმრობაში რჩება დაახლოებით 20 იმამი სუგჰდის რეგიონიდან.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ტაჯიკეთის შესახებ წერს, რომ 2020 წლის 2 იანვარს ტაჯიკეთში ძალაში შევიდა კანონი ექსტრემიზმთან ბრძოლის შესახებ, რამაც ხელისუფლებას დამატებითი საშუალება მისცა, გამოხატვის თავისუფლება შეზღუდოს. კანონის ამოქმედებიდან მოყოლებული, წლის ბოლომდე, 113 პირი დააპატიმრეს ქვეყნის მასშტაბით; მათ შორის იყვნენ უნივერსიტეტის თანამშრომლები, სტუდენტები, მეწარმეები და საჯარო სექტორში დასაქმებულები; ყველა მათგანს ბრალად ედებოდა ტაჯიკეთში აკრძალული მოძრაობის „მუსლიმთა საძმო“ წევრობა.[2]

მედია საშუალება „რადიო თავისუფლება“ 2021 წლის 21 აპრილს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერდა, რომ დუშანბეს შოჰმანსურის რაიონის მეჩეთის იმამი აბდულჰაქ ობიდოვი ექსტრემიზმის ბრალდებით დააკავეს მას შემდეგ, რაც სასულიერო პირმა ერთერთი მუსლიმი სასულიერო პირი „ქვეყნის ერთერთ დიდებულ ლიდერად“ მოიხსენია. იმამს ბრალი დასდეს სალაფიტური ისლამის მიმდევრობაში, რაც ტაჯიკეთში ექსტრემისტულ მიმდინარეობად მიიჩნევა და აკრძალულია.[3] იმამი ორ თვეში გაათავისუფლეს. ქალაქ ვაჰდათის პოლიციის ოფიცერმა „რადიო თავისუფლებას“ აცნობა, რომ აბდულჰაქ ობიდოვმა საპატიმრო დატოვა. საპატიმრო დატოვეს ასევე მასთან ერთად დაკავებულმა ორმა პირმაც, აზიზ ტურკოვმა და აჰმადხოჯა ტაბაროვმა. მედია საშუალების ანონიმური წყაროს ინფორმაციით, ობიდოვს იმამის მოვალეობები ჩამოართვეს. უცნობია, მას ბრალდებები მოუხსნეს თუ სისხლის სამართლის საქმისწარმოება კვლავ გაგრძელდა.[4]

მედია საშუალება „რადიო თავისუფლება“ 2021 წლის 16 ივნისს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერს, რომ ტაჯიკეთის 18 მოქალაქის მიმართ დახურული სასამართლო პროცესი დაიწყო. 18-ვე პირი ეჭვმიტანილია აკრძალული „სალაფია მოძრაობის“ წევრობაში. სტატიაში ნათქვამია, რომ სხვა რაიმე ინფორმაცია ან დაკავებულების ან წაყენებული ბრალის შესახებ საჯაროდ არ ვრცელდება. სასამართლო პროცესი დაიწყო ორი თვის შემდეგ, რაც ქვეყნის უზენაესმა სასამართლომ დაახლოებით 120 პირს გამოუტანა სასჯელი კიდევ ერთი აკრძალული მოძრაობის „მუსლიმთა საძმო“ წევრობის გამო.[5]

ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „ფორუმი 18“ 2021 წლის 30 ივლისს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერს, რომ ტაჯიკეთში უკვე დიდი ხნის განმავლობაში მიმდინარე კამპანია ჰიჯაბის წინააღმდეგ, კიდევ უფრო გაძლიერდა. წყაროების ცნობით, როდესაც პოლიციელები ან სხვა ოფიციალური პირები ქუჩში ხედავენ მუსლიმ ქალს, რომელიც ჰიჯაბს ატარებს, აჩერებენ მას და აიძულებენ ჰიჯაბი მოიხსნას. მათ, ვინც ჰიჯაბის მოხსნაზე უარს იტყვის, უხეშად ელაპარაკებიან და ავიწროვებენ. დუშანბეს შოჰმანსურის პოლიციის განყოფილების უფროსის მოადგილემ, ვისმა დაქვემდებარებულებმაც დააკავეს ქალი, რომელიც ჰიჯაბს ატარებდა, უარი თქვა, რაიმე განმარტება გაეკეთება მომხდართან დაკავშირებით. წყაროს ცნობით, ქალი, რომელიც ჰიჯაბს ატარებდა, ასევე არ შეუშვეს სკოლაში, სადაც მშობელთა შეკრება იმართებოდა.[6]

ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „ფორუმი 18“ 2021 წლის 10 აგვისტოს გავრცელებულ ინფორმაციაში წერს, რომ ტაჯიკეთის საიდუმლო პოლიციამ დააპატიმრა იმამი მაჰმადსოდუკ საიდოვი, რომელმაც პარასკევის ლოცვისას უარი თქვა, სახელმწიფოს მიერ მიწოდებული ქადაგების წაკითხვაზე და საკუთარი სიტყვებით იქადაგა. სასამართლომ მას 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა. ორგანიზაციის ცნობით, ასევე დააპატიმრეს ორი პირი, რომლებიც იმავე მეჩეთში დადიოდნენ. აბდუგაფორ რაჯაბოვსა და ასლამხორ კარიმოვს 5-5 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯათ რელიგიურ ექსტრემისტულ ორგანიზაციის საქმიანობაში ჩართულობის ბრალდებით. ადგილობრივ მოსახლეობაზე დარყდნობით, ორგანიზაცია წერს, რომ რაჯაბოვისა და კარიმოვის დაპატიმრება ისლამის აღორძინების პარტიასთანაა დაკავშირებული.[7]

[1] USDOS – US Department of State: 2020 Report on International Religious Freedom: Tajikistan, 12 May 2021

 (accessed on 15 October 2021)

[2] HRW – Human Rights Watch: World Report 2021 – Tajikistan, 13 January 2021

 (accessed on 15 October 2021)

[3] RFE/RL – Radio Free Europe/Radio Liberty: Tajik Imam Detained On Extremism Charges After Speech At Funeral, 22 April 2021

 (accessed on 15 October 2021)

[4] RFE/RL – Radio Free Europe/Radio Liberty: Tajik Authorities Release Imam Detained On Extremism Charges, 22 June 2021

 (accessed on 15 October 2021)

[5] RFE/RL – Radio Free Europe/Radio Liberty: After Clampdown On ‘Muslim Brotherhood,’ Tajikistan Goes After Alleged Salafiya Members, 16 June 2021

 (accessed on 15 October 2021)

[6] Forum 18: Male police continue targeting women wearing hijabs, 30 July 2021

 (accessed on 15 October 2021)

[7] Forum 18: Imam jailed for preaching his own sermon, 10 August 2021

 (accessed on 13 October 2021)

ტაჯიკეთი. ისლამის აღორძინების პარტია და მისი მხარდამჭერები. ოქტომბერი, 2021

ტაჯიკეთის ისლამის აღორძინების პარტია სათავეებს 1970-იანი წლებიდან იღებს. ოფიციალურად პარტია 1991 წლის 26 ოქტომბრის ყრილობაზე დაფუძნდა. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, 2015 წლის 29 სექტემბრამდე, ტაჯიკეთის ისლამის აღორძინების პარტია იყო ერთადერთი ისლამური პარტია, რომელიც ოფიციალურად და კანონიერად არსებობდა ყოფილი პოსტ საბჭოთა ქვეყნების ტერიტორიებზე. პარტია საიდ აბდულო ნურიმ დააფუძნა. პარტიის იდეოლოგია არის ისლამიზმი, სოციალური კონსერვატიზმი და ისლამური დემოკრატია. საუკეთესო წლებში პარტიის წევრთა რაოდენობა 40 ათასს აღწევდა. 2006 წლიდან პარტიის ლიდერი მუხიდდინ კაბირია. მისი წინამორბედები იყვნენ: საიდ აბდულო ნური 1993 – 2006 წლებში და მუჰამადშარიფ ჰიზმატზოდა 1991 – 1993 წლებში. სათავო ოფისი ტაჯიკეთის დედაქალაქში, დუშანბეში მდებარეობდა. პარტიის დევიზი „შახადისა“ (რწმენა ალაჰისა და მისი მოციქულის მიმართ) და „ტაკბირის“ (ღმერთის დიდება ისლამში სიტყვებით – „ალლაჰ აქბარ“) წარმოთქმა იყო. ისლამის აღორძნების პარტია ტაჯიკეთის მეორე, მესამე და მეოთხე მოწვევის პარლამენტებში ორ-ორი დეპუტატით იყო წარმოდგენილი. პარტიის ოფიციალური ინტერნეტ გვერდის მისამართია: www.nahzat.org.

2000 წელს ისლამის აღორძინების პარტიამ ხელისუფლება საერთო შეთანხმების დარღვევაში დაადანაშაულა, 2003 წელს კი საკონსტიტუციო ცვლილებების წინააღმდეგ გამოვიდა. აღნიშნული ცვლილებები პრეზიდენტ ემომალი რაჰმონს კიდევ ერთხელ პრეზიდენტად არჩევის უფლებას აძლევდა. ხელისუფლებასა და ოპოზიციას შორის ურთიერთობის დაძაბვამ, პარტიის აქტივისტების მიმართ დევნის ხასიათი მიიღო. 2003 წლის ოქტომბერში დააპატიმრეს და ხანგრძლივი ვადით პატიმრობა მიუსაჯეს საიდ აბდულო ნურის მოადგილე შამსუდინ შამსუდინოვი.

მოგვიანებით, ისლამის აღორძინების პარტია, ყოფილი თავდაცვის მინისტრის ნაზარზოდას მხრიდან სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში, ერთერთ მონაწილედ გამოაცხადეს და 2015 წლის სექტემბერში ტაჯიკეთის უზენაესმა სასამართლომ ისლამის აღორძინების პარტია ტერორისტულ ორგანიზაციად გამოაცხადა და მისი საქმიანობა ტაჯიკეთის ტერიტორიაზე აიკრძალა. პარტია, ასევე, შეიყვანეს შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის რეგიონული ანტიტერორისტული სტრუქტურების ტერორისტული, ექსტრემისტული და სეპარატისტული ორგანიზაციების სიაში.[1]

სასამართლომ, ასევე, აკრძალა პარტიასთან დაკავშირებული ნებისმიერი ინფორმაციის პუბლიკაცია და აკრძალა თავად პარტიის ბეჭდვითი საქმიანობა (პარტია ბეჭდავდა გაზეთს „ნაჩოტი“). პარტიის წევრებს ბრალად დასდეს დანაშაულებრივი საზოგადოების წევრობა, რომელთა მიზანი მძიმე და განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულების ჩადენაა.

2015 წლის 4 სექტემბერს შეიარაღებული ჯგუფი თავს დაესხა შინაგან საქმეთა სამინისტროს შენობებს და ხელში ჩაიგდო დიდი ოდენობით იარაღი, რის შემდეგაც მათ მოაწყვეს თავდასხმები რიგ სახელმწიფო შენობებზე ვახდატში (20 კმ დუშანბედან). ოფიციალური მონაცემებით, მაშინ 8 პოლიციელი და 9 თავდამსხმელი დაიღუპა. უსაფრთხოების ძალებმა თავდასხმებში მაშინ თავდაცვის მინისტრის მოადგილე აბდულხალიმ ნაზარზოდა დაადანაშაულა და პრეიზდენტმა ემომალი რაჰმონამ ის თანამდებობიდან გადააყენა. ტაჯიკეთის შინაგან საქმეთა სამინისტრომ გამოაცხადა, რომ სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში პარტია ისლამის აღორძინების პარტიაც მონაწილეობდა. შედეგად, პარტიის 13 ხელმძღვანელი პირი დააპატიმრეს; თავად გენერალი ნაზარზოდა 2015 წლის 16 სექტემბერს მოკლეს.[2]

გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისარი 2021 წლის 24 აგვისტოს ანგარიშში წერს, რომ ტაჯიკეთში გავრცელებულია არასამართლიანი სასამართლოები, მათ შორის მიკერძოებული დამოკიდებულება პროკურატურის სასარგებლოდ. უხეშად ირღვევა უდანაშაულობის პრეზუმფცია და გამამართლებელი განაჩენების რაოდენობა უკიდურესად დაბალია. გამოხატვის თავისუფლების საკითხებში სპეციალური მომხსენებლის ინფორმაციით კი ისლამის აღორძინების პარტიის წევრებისა და მათი ადვოკატების სასამართლო პროცესები ვერ აკმაყოფილებს სამართლიანი სასამართლოს სტანდარტებს და აღნიშნული პროცესები უნდა ანულირდეს.[3]

ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „ფორუმი 18“ 2021 წლის 10 აგვისტოს გავრცელებულ ინფორმაციაში წერს, რომ ტაჯიკეთის საიდუმლო პოლიციამ დააპატიმრა იმამი მაჰმადსოდუკ საიდოვი, რომელმაც პარასკევის ლოცვისას უარი თქვა, სახელმწიფოს მიერ მიწოდებული ქადაგების წაკითხვაზე და საკუთარი სიტყვებით იქადაგა. სასამართლომ მას 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა. ორგანიზაციის ცნობით, ასევე დააპატიმრეს ორი პირი, რომლებიც იმავე მეჩეთში დადიოდნენ. აბდუგაფორ რაჯაბოვსა და ასლამხორ კარიმოვს 5-5 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯათ რელიგიურ ექსტრემისტულ ორგანიზაციის საქმიანობაში ჩართულობის ბრალდებით. ადგილობრივ მოსახლეობაზე დარყდნობით, ორგანიზაცია წერს, რომ რაჯაბოვისა და კარიმოვის დაპატიმრება ისლამის აღორძინების პარტიასთანაა დაკავშირებული.[4]

მედია საშუალება „რადიო თავისუფლება“ 2021 წლის 9 ივნისს წერდა, რომ ტაჯიკეთის მთავრობის კრიტიკოსები განიცდიან ზეწოლას რუსეთში და ისინი იძლებითი გაუჩინარებების მსხვერპლები არიან. გაუჩნარების შემდეგ კი ისინი პირდაპირ ტაჯიკეთის ციხეებში ჩნდებიან. ამავე სტატიის მიხედვით, მოსკოვში მყოფი ტაჯიკი სტუდენტი სუჰრობ იაჰონი ამტკიცებდა, რომ ტაჯიკეთში მისი ოჯახის წევრები დაიბარეს, რათა განეხილათ ის საქმიანობა, რასაც ის რუსეთში ეწეოდა. იაჰონის თქმით, მას მოსთხოვეს სოციალური მედიიდან წაეშალა ფოტოები, რომლებზეც ის აღბეჭდილი იყო ტაჯიკი ემიგრანტების ჯგუფის ერთერთ ლიდერთან იზატ ამონთან (2021 წელს რუსეთმა ის ტაჯიკეთში გააძევა) და აკრძალული ისლამის აღორძნების პარტიის ყოფილ წევრთან ერთად.[5]

მედია საშუალება „რადიო თავისუფლება“ 2021 წლის 2 ივნისს წერდა, რომ აკრძალული ისლამის აღორძინების პარტიის ყოფილი წევრი ექსტრემისტული ორგანიზაციის წევრობისთვის გაასამართლეს და 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. მირზო ჰოიმუჰამადი, ასევე ცნობილი როგორც მირზოქულ ჰოიმატოვი პარტიის ხუჯანდის ფილიალის უფროსის მოადგილე იყო. როგორც დაპატიმრებულის ნათესავები ამტკიცებენ, ჰოიმუჰამადმა ყველანაირი პოლიტიკური აქტივობა შეწყვიტა 2015 წელს და ის რუსეთში, ტიუმენში ექიმად მუშაობდა. ასევე, მისი ნათესავების თქმით, ჰოიმუჰამადი ტაჯიკეთში თებერვალში ჩავიდა და მას მაშნვე აუკრძალეს ქვეყნის დატოვება და 22 მაისს დააპატიმრეს. სტატიაში აღნიშნულია, რომ ისლამის აღორძნების პარტიის ათობით წევრი და მხარდამჭერი გაასამართლეს და ბევრ მათგანს პატიმრობა მიუსაჯეს.[6]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ტაჯიკეთის შესახებ წერს, რომ ისლამის აღორძინების პარტიის პატიმრობაშ მყოფი წევრის, რაჰმატულო რაჯაბის ჯანმრთელობის მდგომარეობა კრიტიკული იყო. რაჰმატულოს შვილის, შუხრატის ინფორმაციით, მამამისს მაღალი სიცხე ჰქონდა და ის საპატიმროში სამედიცინო დახმარებას ვერ იღებდა.[7]

მედია საშუალება „ინტერფაქსი“ 2021 წლის 9 თებერვალს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერდა, რომ ტაჯიკეთის ხელისუფლებამ ისლამის აღორძნების პარტიის ლიდერის მუჰამედ კაბირის საქმეს გრიფით საიდუმლო დაადო. კაბირი ტაჯიკეთიდან 2015 წელს გაიქცა. 2018 წელს კი მის წინააღმდეგ დახურული სასამართლო პროცესი დაიწყო. მედიის ცნობით, კაბირის დაუსწრებლად მიესაჯა პატიმრობა, თუმცა მოსამართლემ ჟურნალისტებს არ უთხრა, რამდენი წლით პატიმრობა მიესაჯა კაბირის, რადგან საქმე გასაიდუმლოებულია.[8]

[1] პოლიტიკური პარტიის „ისლამის აღორძნების პარტია“ ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://ru.nahzat.org/ [ნანახია 2021 წლის 13 ოქტომბერს]

[2] მედია საშუალება „ანადოლუ“; ტაჯიკეთის ისლამის აღორძნების პარტია კანონგარეშედაა გამოცხადებული; გამოქვეყნებულია 2015 წლის 29 სექტემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F-%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D1%8F%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D0%B2%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B0/364721 [ნანახია 2021 წლის 13 ოქტომბერს]

[3] HRC – UN Human Rights Council (formerly UN Commission on Human Rights): Compilation on Tajikistan; Report of the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights [A/HRC/WG.6/39/TJK/2], 24 August 2021

 (accessed on 13 October 2021)

[4] Forum 18: Imam jailed for preaching his own sermon, 10 August 2021

 (accessed on 13 October 2021)

[5] RFE/RL – Radio Free Europe/Radio Liberty: Whereabouts Unknown: Tajik Government Critics Face Pressure, Forced Disappearances In Russia, 9 June 2021

 (accessed on 13 October 2021)

[6] RFE/RL – Radio Free Europe/Radio Liberty: Former Member Of Banned Tajik Opposition Party Jailed On Extremism Charge, 2 June 2021

 (accessed on 13 October 2021)

[7] USDOS – US Department of State: 2020 Country Report on Human Rights Practices: Tajikistan, 30 March 2021

 (accessed on 13 October 2021)

[8] მედია საშუალება „ინტერფაქსი“; ტაჯიკეთმა ოპოზიციური პარტიის ლიდერის განაჩენი გაასაიდუმლოვა; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 9 თებერვალს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.interfax.ru/world/750039 [ნანახია 2021 წლის 13 ოქტომბერს]

ტაჯიკეთი. ადამიანის უფლებების დაცვა და უსაფრთხოება. ოქტომბერი, 2021

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ტაჯიკეთის შესახებ წერს, რომ ტაჯიკეთი ავტორიტარული ქვეყანაა, სადაც პოლიტიკური დომინაცია პრეზიდენტ ემომალი რაჰმანისა და მისი მხარდამჭერების ხელშია 1992 წლიდან. ქვეყნის კონსტიტუცია ადგენს მრავალპარტიულ პოლიტიკურ სისტემას, მაგრამ მთავრობა ისტორიულად უშლის ხელს პოლიტიკურ პლურალიზმს და ასეთი პრაქტიკა წლიდან წლამდე უცვლელად გრძელდება. 2016 წლის რეფერენდუმით მიღებული საკონსტიტუციო ცვლილებებით, ტაჯიკეთში აიკრძალა რელიგიური ნიშნით პოლიტიკური პარტიების დაფუძნება და გაუქმდა შეზღუდვები საპრეზიდენტო ვადებზე, რამაც პრეზიდენტ რაჰმონს საშუალება მისცა, მართოს განუსაზღვრელი ვადით. რუსტამ ემომალი, დედაქალაქ დუშანბეს 33 წლის მერი და პრეზიდენტის უფროსი ვაჟი, 2020 წლის 17 აპრილს პარლამენტის ზედა პალატის სპიკერად დაინიშნა, რამაც განსაზღვრა მისი, როგორც მემკვიდრის როლი. 2020 წელს ჩატარდა როგორც საპარლამენტო, ასევე საპრეზიდენტო არჩევნები. ემომალი რაჰმონი ხელახლა იქნა არჩეული ტაჯიკეთის პრეზიდენტად მომდევნო 7 წლით. ორივე არჩევნები შეფასდა, როგორც დაბალი ჩართულობის და რეალური არჩევანის ნაკლებობის მქონე პროცესი. არა ძალოვანი სახელმწიფო ინსტიტუტები მხოლოდ ნაწილობრივ ახორციელებენ ეფექტიან კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. უსაფრთხოების ძალების წევრები სჩადიან სხვადასხვა სახის დარღვევებს.

ადამიანის უფლებების დარღვევების მნიშვნელოვან ფაქტებს წარმოადგენს გატაცებები და მოქალაქეების იძულებითი რეპატრიაცია უცხო ქვეყნებში, რასაც მათი მხოლოდ ციხეებში გამოჩენა ახლავს თან; იძულებითი გაუჩინარებები და დაკავებულთა მიმართ ძალადობა უსაფრთხოების ძალების მხრიდან; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; თვითნებური დაკავებები; პოლიტიკური პატიმრების არსებობა; თვითნებური და უკანონო ჩარევა პირად ცხოვრებაში; სერიოზული პრობლემები სასამართლოს დამოუკიდებლობის კუთხით; ცენზურა და ინტერნეტ გვერდების აკრძალვა; შეკრების თავისუფლების შეზღუდვა; არასამთავრობო სექტორის საქმიანობის შემზღუდველი კანონმდებლობა; მკაცრი შეზღუდვები რელიგიის თავისუფლების კუთხით; გადაადგილების თავისუფლების მნიშვნელოვანი შეზღუდვები; ბარიერები პოლიტიკური ჩართულობის წინააღმდეგ, მათ შორის თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების არ არსებობა; კორუფცია და ნეპოტიზმი; ძალადობა სექსუალური უმცირესობების მიმართ და იძულებითი შრომა.

ძალიან ცოტაა იმ შემთვევების რაოდენობა, როდესაც მთავრობის წარმომადგენლები ჩადენილი ადამიანის უფლებების დარღვევებისთვის დაისაჯნენ. როგორც წესი, უსაფრთხოების ძალების და სხვა ინსტიტუტები დაუსჯელად არღვევენ ადამიანის უფლებებს.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებების დაცვის ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ტაჯიკეთის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლება აკონტროლებს მედიას და ინფორმაციის ნაკადს და ზღუდავს გამოხატვის თავისუფლებას. სასამართლოები იყენებენ კონტრ-ტერორისტულ კანონმდებლობას და ზღუდავენ წვდომას საერთაშორისო მედიაზე. საერთაშორისო მონეტარული ფონდის შეფასებით, ქვეყანა მძიმე მდგომარეობაშია კოვიდ პანდემიის გამო. ფულადი გზავნილები, რაც ქვეყნის მშპ-ის მესამედს შეადგენს, თითქმის განახევრდა, რამაც საკვების დეფიციტი გამოიწვია. პრეზიდენტი ემომალი რაჰმონი კი უკონკურენტოდ იქნა არჩეული ხელახალი 7 წლის ვადით.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებების დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ტაჯიკეთის შესახებ წერს, რომ 2020 წელს ხელისუფლება განაგრძობდა მთავრობის კრიტიკოსების, მათ შორის ოპოზიციური აქტივისტებისა და ჟურნალისტების დაპატიმრებებს ხანგრძლივი ვადით და პოლიტიკურად მოტივირებული საფუძლებით. ხელისუფლებამ, ასევე, გააძლიერა საზღვარგარეთ მყოფი მშვიდობიანი დისიდენტების ოჯახის წევრების შევიწროვება. მთავრობა მკაცრად ზღუდავს გამოხატვის, შეკრების და რელიგიის თავისუფლებას; მათ შორის, აწესებს მკაცრ ცენზურას ინტერნეტ რესურსზე.[3]

საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებების ჟენევის აკადემიის პროექტის „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“ (RULAC) მიხედვით, ტაჯიკეთის სახელმწიფოს ტერიტორიაზე ადგილი არ აქვს საერთაშორისო ხასიათის ან შიგა შეიარაღებულ კონფლიქტს. ასევე, ტაჯიკეთი არ არის ჩართული საერთაშორისო ან სხვა სახის შეირაღებულ კონფლიქტში რომელიმე სხვა ქვეყნის ტერიტორიაზე.[4]

[1] USDOS – US Department of State: 2020 Country Report on Human Rights Practices: Tajikistan, 30 March 2021

 (accessed on 13 October 2021)

[2] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Tajikistan 2020, 7 April 2021

 (accessed on 13 October 2021)

[3] HRW – Human Rights Watch: World Report 2021 – Tajikistan, 13 January 2021

 (accessed on 13 October 2021)

[4] The Rule of Law in Armed Conflicts project RULAC; Geneva Academy of International Humanitarian Law and Human Rights; Tajikistan; available at: https://www.rulac.org/browse/map [accessed on 13 October 2021]

ისრაელი. სამართალდამცავი სისტემების ეფექტიანი მუშაობა. ოქტომბერი, 2021

2014 წელს გლობალურმა პოლიტიკის ანალიზის კორპორაციამ „RAND“ გამოქვეყნა კვლევა, რომელიც ისრაელის საჯარო უსაფრთხოების სამინისტროს, ფინანსთა სამინისტროსა და ისრაელის პოლიციის დაკვეთით განხორციელდა. ისრაელის სახელმწიფო უწყებებს სურდათ, შეესწავლათ ისრაელის პოლიციის ეფექტიანობა და ის თუ რამდენად კმაყოფილია ისრაელის მოსახლეობა პოლიციის საქმიანობით. კორპორაცია კვლევას 2 წლის განმავლობაში ახოცრიელებდა.

ისრაელის სახელმწიფოს პოლიცია პასუხისმგებელია შიგა პატრულირებასა და დანაშაულის პრევენციაზე; ასევე, საზღვრის, საგზაო მოძღაობის, ნარკოტიკული საშუალებების, ალკოფოლის და აალებადი საშუალებების პატრულირებაზე. ისრაელის პოლიცია პასუხისმგებელია დანაშაულის გამოძიებაზე, ანტი-კორუფციული დანაშაულის გამოძიებაზე; ასევე, ახორციელებს ეროვნული გადაუდებელი დახმარების ცხელი ხაზის ადმინისტრირებას. ისრაელის პოლიცია პასუხისმგებელია საშინაო კონრტ-ტერორისტულ ოპერაციებზე და მართავს ეროვნული გადაუდებელი დახმარების კრიზის ცენტრს. ისრაელის პოლიცია მართავს მოხალისეთა სამოქალაქო გვარდიას და მთლიანი სისხლის სამართლის სისტემაში, საქმეების 80%-ის შემთხვევაში, სისხლისსამართლებრივი დევნის განმახორციელებელია. ისრაელის პოლიციის საქმიანობის პოლიტიკას განსაზღვრავს საჯარო უსაფრთხოების სამინისტრო, რომელიც ასევე მეთვალყურეობს სახანძრო და საპატიმრო სერვისს, ისევე როგორც სხვადასხვა სათემო პროგრამას.

ისრაელის პოლიციის ავტორიზებული შემადგენლობა 29,300-ია, თუმცა რეალური ძალა შედარებით მცირეა. საერთო რაოდენობის დაახლოებით მეოთხედი მოკლევადიანი რეკრუტები არიან, ვინც ეროვნულ სამსახურს გადის; ასევე, მთლიანი ძალის ერთ მეოთხედს შეადგენს სასაზღვრო პოლიცია. ისრაელის პოლიცია აქტიურად იყენებს სამოქალაქო მოხალისეებს, რომლებიც პროფესიონალი პოლიციის მითითებების შესაბამისად ასრულებენ როგორც რუტინულ, ასევე სპეციალიზებულ ფუნქციებს. საერთო ჯამში საუბარია 36 ათასამდე მოხალისეზე. პოლიციაშ არის სამეთაური სისტემა, რომელიც ისრაელის თავდაცვის ძალების ანალოგიურია და პოლიციის კომისრებს აქვთ იგივე რანგის წოდება, რაც ისრაელის თავდაცვის ძალების გენერალური შტაბის უფროსს.

კვლევამ აჩვენა, რომ საზოგადოება ხედავს და აღიქვამს ბევრ დადებით და პოზიტიურ ელემენტს პოლიციის ქმედებებსა და ჩვევებში. ბევრი წყარო აღნიშნავს, რომ ისრაელის პოლიცია ეფექტურად ებრძვის ბევრი სახის დანაშაულს. ამავე დროს, საზოგადოებაში გამოიკვეთა უარყოფითი დამოკიდებულებებიც. ხალხში არის ისეთი აღქმაც, რომ პოლიცია ყოველთვის არ იქცევა პროფესიონალურად და ვერ უზრუნველყოფს შესაბამის დაცვას და უსაფრთხოებას. სხვადასხვა ფოკუს ჯგუფმა კვლევის დროს პოლიციის მიმართ შიშის ქონაზეც ისაუბრა. ნეგატიური დამოკიდებულების უმთავრესი გამომწვევი მიზეზი არის აღქმა, რომ პოლიცია განასხვავებს ეთნიკური ნიშნის მიხედვით.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ სასამართლო სისტემა ისრაელში დამოუკიდებელია და სასამართლო რეგულარულად იღებს მთავრობის საწინააღმდეგო გადაწყვეტილებებს. უზენაესი სასამართლო ისტორიულად გადამწყვეტ როლს თამაშობს უმცირესობების უფლებების დაცვაში და მუდმივად აუქმებს მთავრობის და პარლამენტის ისეთ გადაწყვეტილებებს, რომლებიც საფრთხეს უქმნის ადამიანის უფლებებს. სასამართლო პირდაპირი წესით განიხილავს პეტიციებს როგორც ისრაელის მოქალაქეებისგან, ასევე ღაზის სექტორისა და დასავლეთ სანაპიროს პალესტინელი რეზიდენტებისგან. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სახელმწიფო ძირითადად იცავს სასამართლოს გადაწყვეტილებებს.

ანგარიშის მიხედვით, საერთო ჯამში, სათანადო პროცედურული ნორმები გარანტირებულია ჩვეულებრივ საქმეებში; თუმცა უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ საქმეებში ეჭვმიტანილები სპეციალური სამართლებრივი რეგულაციების ობიექტები არიან. ასეთ დანაშაულებში ეჭვმიტანილების წინასწარი პატიმრობა შეიძლება გაგრძელდეს 6 თვემდე და ეს ვადა განახლდეს მრავალჯერ. 2020 წლის ბოლოსთვის ისრაელის საპატიმროებში 4279 პალესტინელი იმყოფებოდა, მათ შორის 357 ადმინისტრაციულ პატიმრობაში. ანგარიშის მიხედვით, ებრაელი მოქალაქეები, კერძოდ, აშკენაზები, ზოგადად პრაქტიკული პრივილეგიებით სარგებლობენ, ვიდრე დანარჩენი მოსახლეობა, მათ შორის საკანონმდებლო და სოციალურ-ეკონომიკურ საკითხებში. არაბი ან პალესტინელი მოქალაქეები აწყდებიან დე ფაქტო დისკრიმინაციულ მიდგომას განათლების, სოციალური მომსახურების და განსახლების საკითხებზე წვდომის მიმართულებებით.[2]

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭო, ისრაელში პოლიციაში საჩივრის შეტანის წესისა და ეფექტიანობის შესახებ, 2015 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერს, რომ ყველა მოქალაქეს შეუძლია შეიტანოს პოლიციაში საჩივარი, რომ ადგილი ჰქონდა დანაშაულებრივ ქმედებას. საჩივრის შეტანის წესი მთელი ქვეყნის მასშტაბით სტანდარტულია და მსხვერპლს, მოწმეს ან სხვა პირს შეუძლია საჩივარი შეიტანოს პოლიციის განყოფილებაში. მძმე დანაშაულის შემთხვევაში, მოქალაქეს შეუძლია ტელეფონით დაუკავშირდეს პოლიციას და განაცხადოს დანაშაულის შესახებ და პოლიცია საქმიდან გამომდინარე იღებს გადაწყვეტილებას, ოქმი განყოფილებაში შეავსოს თუ დანაშაულის ადგილზე. დანაშაულის შესახებ შეიძლება განაცხადოს ასევე მესამე პირმაც და პოლიციას მსხვერპლის სახელით აცნობოს კანონდარღვევის ფაქტის შესახებ. ანგარიშს მიხედვით, საჩვრის შეტანის ეფექტიანობის შესახებ ინფორმაცია მწირია. 2012 წელს ერთერთი ადგილობრივი მედია საშუალება წერდა, რომ ახალგაზრდა ამერიკელ ქალს, რომელიც ისრაელში ცხოვრობდა, რამატ განის პოლიციის განყოფილებაში უარი უთხრეს საჩივრის მიღებაზე, რომელიც სექსუალურ შევიწროვებას ეხებოდა. მიზეზად კი განყოფილებაშ გადატვირთულობა დაასახელეს. სტატიაშ ნათქვამი იყო, რომ როდესაც რედაქციამ მომხდარის შესახებ აცნობა რაიონის უფროს კომისარს, მან სთხოვა ქალბატონს კვლავ გამოცხადებულიყო პოლიციის განყოფილებაში, სადაც მას პრიორიტეტულად მოემსახურნენ და საჩვარი დააწერინეს.[3]

[1] RAND Corporation; Effective Policing for 21st Century Israel; Jessica Saunders, Steven W. Popper, Andrew R. Morral, Robert C. Davis, Claude Berrebi, Kristin J. Leuschner, Shira Efron, Boaz Segalovitz, K. Jack Riley; Published: 14 February, 2014; available at:

[accessed on 12 October 2021]

[2] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Israel, 3 March 2021

 (accessed on 12 October 2021)

[3] IRB – Immigration and Refugee Board of Canada: Israel: Requirements and procedures for a victim of crime to file a complaint with the police, including obtaining a copy of the complaint and effectiveness; mechanisms available to file a complaint against the police, including effectiveness (2012-February 2015) [ISR105088.E], 19 March 2015

 (accessed on 12 October 2021)

ისრაელი. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკა. ოქტომბერი, 2021

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელი მრავალპარტიული საპარლამენტო დემოკრატიაა. მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანას არ აქვს კონსტიტუცია, 120-მანდატიანი პარლამენტი „კნესეტის“ მიერ მიღებულია „ძირითადი კანონების“ სერია, რომელიც აერთიანებს ფუნდამენტურ უფლებებს. ფუნდამენტური კანონების, ბრძანებულებებისა და რეგულაციების მოქმედება დამოკიდებულია საგანგებო მდგომარეობის არსებობაზე, რომელიც ქვეყანაში ძალაშია 1948 წლიდან. მოქმედი კანონმდებლობით, პარლამენტი უფლებამოსილია დაითოვოს საკუთარი თავი და დანიშნოს არჩევნები. 2020 წლის 2 მარტს ისრაელში ჩატარდა მესამე არჩევნები უკანასკნელი ერთი წლის განმავლობაში და ჩამოყალიბდა კოალიციური მმართველობა. 2020 წლის 23 დეკემბერს პარლამენტმა, მას შემდეგ, რაც ბიუჯეტის შესახებ კანონი ვერ მიიღო, კიდევ ერთხელ დაითხოვა საკუთარი თავი და ხელახალი არჩევნები 2021 წლის 23 მარტს ჩანიშნა.

პრემიერის დაქვემდებარების ქვეშ, ისრაელის უსაფრთხოების სამსახური ებრძვის ტერორიზმს და შპიონაჟს ისრაელში, დასავლეთ სანაპიროსა და ღაზაში. ეროვნული პოლიცია, მათ შორის სასაზღვრო პოლიცია და საიმიგრაციო პოლიცია ექვემდებარება საჯარო უსაფრთხოების სამინისტროს. ისრაელის თავდაცვის ძალები პასუხისმგებელია საგარეო უსაფრთხოებაზე, მაგრამ ასევე აქვს გარკვეული პასუხისმგებლობა შიგა უსაფრთხოებაზე და ანგარიშვალდებულია თავდაცვის სამინისტროს წინაშე. ისრაელის უსაფრთხოების სამსახურის ძალები, რომლებიც მოქმედებენ დასავლეთ სანაპიროზე, ფუნქციონირებენ თავდაცვის ძალების დაქვემდებარებაში. სამოქალაქო ხელისუფლება ახორციელებს უსაფრთხოების სამსახურების ეფექტიან კონტროლს.

ანგარიშს მიხედვით, ისრაელშ ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით მნიშვნელოვან საკითხებს წარმოადგენს: ცნობები უკანონო და თვითნებური მკვლელობების შესახებ, მათ შორის ისრაელის სამოქალაქო პირებისა და სამხედროების მკვლელობები; თვითნებური დაკავებები პალესტინელებისა დასავლეთ სანაპიროდან და ღაზიდან; პალესტინელების იერუსალიმში განსახლებაზე დაწესებული შეზღუდვები, მათ შორის უკანონო ჩარევა პირად, ოჯახისა და საშინაო საქმეებში; მნიშვნელოვანი შეზღუდვებია დაწესებული გადაადგილების თავისუფლებაზე; ასევე, ყურადსაღებია ძალადობა თავშესაფრის მაძიებლებისა და უკანონო მიგრანტების მიმართ; ძალადობა და ძალადობის მუქარა ეროვნული, რასობრივი ან ეთნიკური უმცირესობების მიმართ; და შრომითი უფლებების დარღვევები უცხოელი მუშა ხელის და დასავლეთ სანაპიროელი პალესტინელების მიმართ.

ანგარიშის მიხედვით, ისრაელის ხელისუფლება დგამს ქმედით ნაბიჯებს, რათა სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა დააკისროს თანამდებობის პირებს, რომლებიც ჩაიდენენ ადამიანის უფლებებს დარღვევებს; ისრაელის ხელისუფლება აღნიშნულს ახორციელებს ყველას მიმართ, განურჩევლად იმის, თუ რა თანამდებობა და გავლენა აქვს ამა თუ იმ დანაშაულის ჩამდენ პირს.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელის ხელისუფლება 2020 წლის განმავლობაში სისტემატურად ავიწროვებდა და დისკრიმინაციულად ექცეოდა პალესტინელებს; და ასეთი დამოკიდებულება ხშირად ცდებოდა უსაფრთხოების დასაბუთების კონტექსტს, რასაც, როგორც წესი, ემყარება ხოლმე ისრაელის განმარტებები.

ზედიზედ მეცამეტე წლის განმავლობაში, ისრაელის ხელისუფლებამ აამოქმედა გადაადგილების შეზღუდვა პალესტინელებზე ღაზის სექტორში და მკაცრად ზღუდავდა ტვირთის შეტანა-გატანას. აღნიშნული შეზღუდვა არ არის დაფუძნებული უსაფრთხოების რისკის ინდივიდუალურ შეფასებაზე და 2 მილიონამდე პალესტინელს უზღუდავს გადაადგილების თავისუფლებას და ტოვებს მათ ელექტროენერგიისა და წყლის რესურსის შეზღუდულ პირობებში, რაც ანგრევს ეკონომიკასაც. ღაზის სექტორის მოსახლეობის 80% დამოკიდებულია ჰუმანიტარულ დახმარებაზე.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელი თავისუფალი ქვეყანაა და მისი რეიტინგი 100-დან 76 ქულით ფასდება. ქვეყანაში არსებული ვითარება პოლიტიკური უფლებების კუთხით 40-დან 33 ქულითაა შეფასებული; სამოქალაქო თავისუფლებების კუთხით კი 60-დან 43 ქულით. ორგანიზაცია წერს, რომ ისრაელი მრავალპარტიული დემოკრატიაა ძლიერი და დამოუკიდებელი ინსტიტუტებით, რაც მოსახლეობის უმეტესი ნაწილისთვის პოლიტიკური და სამოქალაქო უფლებების დაცვის გარანტიაა. მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლო სისტემა შედარებით აქტიურია უმცირესობათა უფლებების დაცვის მიმართულებით, პოლიტიკური ლიდერები და საზოგადოების გარკვეული ნაწილი დისკრიმინაციულია არაბი და სხვა ეთნიკური ან რელიგიური უმცირესობების მიმართ.[3]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელი განაგრძობს ინსტიტუტიოცანილებული დისკრიმინაციული მიდგომის გატარებას პალესტინელების მიმართ, რომლებიც ისრაელის მმართველობის ქვეშ ცხოვრობენ პალესტინის ტერიტორიაზე. გრძელდება პალესტინელთა გადაადგილება და მათი სახლების დანგრევა. ისრაელის ძალები კვლავ იყენებენ გადამეტებულ ძალას სამართალდამცავი ორგანოების ოპერაციების დროს პალესტინის ტერიტორიაზე. ისრეალის ძალებმა 2020 წელს 31 პალესტინელი მოკლეს აღნიშნული ოპერაციების დროს. ისრაელის ინარჩუნებს ღაზის სექტორის ბლოკადას და ზღუდავს პალესტინელების გადაადგილების თავისუფლებას. ხელისუფლება თავშესაფრის მაძიებლებს უზღუდავს წვდომას ლტოლვილის სტატუსის დადგენის სათანადო პროცედურებზე.[4]

საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებების ჟენევის აკადემიის პროექტის „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“ (RULAC) მიხედვით, ისრაელის სახელმწიფოს ტერიტორიაზე ადგილი არ აქვს საერთაშორისო ხასიათის ან შიგა შეიარაღებულ კონფლიქტს. თუმცა, ისრაელი ჩართულია ე.წ ისრაელ-პალესტინის კონფლიქტში. აღნიშნული კონფლიქტის ფარგლებში, პერიოდულად, ღაზის სექტორიდან ისრაელის სახელმწიფოს ტერიტორიის მიმართულებით ხდება საჰაერო იერიშების განხორციელება. აღნიშნული წყაროს მიხედვით, ისრაელი ეწევა პალესტინის ტერიტორიის ოკუპაციას და რეალური ძალაუფლება დასავლეთ სანაპიროზე, ღაზის სექტორსა და ასევე აღმოსავლეთ იერუსალიმზე ისრაელის სახელმწიფოს ხელშია. წყარო აღნიშნავს, რომ ისრაელი ჩართულია სამ შეიარაღებულ კონფლიქტში, როგორც მხარე, რომელსაც ოკუპირებული აქვს: 1. გოლანის სიმაღლეები (სირია), 2. მაზარია შაბა (Shebaa Farms – ლიბანი) და 3. პალესტინის ტერიტორია.[5]

[1] USDOS – US Department of State: 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Israel, West Bank and Gaza (Israel), 30 March 2021

 (accessed on 6 October 2021)

[2] HRW – Human Rights Watch: World Report 2021 – Israel and Palestine, 13 January 2021

 (accessed on 6 October 2021)

[3] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Israel, 3 March 2021

 (accessed on 6 October 2021)

[4] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Israel and the Occupied Palestinian Territories 2020, 7 April 2021

 (accessed on 6 October 2021)

[5] The Rule of Law in Armed Conflicts project RULAC; Geneva Academy of International Humanitarian Law and Human Rights; Israel; available at: https://www.rulac.org/browse/map [accessed on 7 October 2021]

ისრაელი. საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული პირობები. ოქტომბერი, 2021

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელელი ჯარისკაცები, პოლიცია და უსაფრთხოების სამსახურის ოფიცრები კვლავ იყენებენ წამებას და სხვა არაადამიანურ მოპყრობას პალესტინელების მიმართ და ეს გრძელდება დაუსჯელად. აღწერილი მეთოდები მოიცავს ცემას, სილის გაწვნას, ბორკილების მტკივნეულად დადებას, ძილის დარღვევას, მტკივნეულ პოზიციებში გაჩერებას და ოჯახის წევრების მიმართ ძალადობის გამოყენების მუქარებს. სამარტოო საკანში ხანგრძლივი პერიოდით, ხანდახან თვეობითაც, მიღებული სადამსჯელო პრაქტიკაა. ისრაელის ძალები ხშირად უზღედავენ სამედიცინო დახმარებაზე წვდომას სამართალდამცველების მიერ გატარებული ოპერაციებისას დაშავებულ პალესტინელებს.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ უზენაესმა სასამართლომ წამება 1999 წელს აკრძალა, თუმცა დაადგინა, რომ ფიზიკური იძულება შესაძლოა გამოყენებულ იქნეს დაკითხვებისას იმ შემთხვევებში, როდესაც სახეზეა გარდაუვალი საფრთხე. ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციები ბრალს სდებენ ხელისუფლებას ფიზიკური ძალადობის და სხვა ისეთი მეთოდების გამოყენებაში, როგორიცაა იზოლაცია, ძირის დარღვევა, ფსიქოლოგიური დაშინება და ზეწოლა და დამცირება.

ისრაელის კანონმდებლობა, პოლიტიკური პრაქტიკა, სამოქალაქო საზოგადოება და დამოუკიდებელი მედია ქმნის ისეთ გარემოს, სადაც მთავრობის გამჭვირვალობა სათანადო დონეზეა. ინფორმაციის თავისუფლების შესახებ კანონის მიხედვით, ყველა მოქალაქესა და რეზიდენტს აქვს უფლება, მიიღოს ინფორმაცია საჯარო უწყებისგან. მიუხედავად ამისა, კანონი უშვებს გამონაკლისებს, რომლის მიხედვითაც შეიარაღებულ ძალებს, დაზვერვის სამსახურს, ატომური ენერგიის სააგენტოს და პენიტენციურ სისტემას უფლება აქვს ინფორმაცია არ გაასაჯაროვოს; წყაროების შეფასებით, ასეთი დაშვება შესაძლოა, უწყებებმა დანაშაულების დაფარვის მიზნით გამოიყენონ.

ადგილობრივი ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციების ინფორმაციით, ისრაელის საპატიმროებში 4 ათასზე მეტი პალესტინელი იმყოფება, მათ შორის 357 ადმინისტრაციულ პატიმრობაშია. სისხლის სამართლის კოდექსით, პირი, რომელიც ეჭვმიტანილია უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ დანაშაულში, შესაძლოა, ოფიციალური პროცედურების დაწყების გარეშე დარჩეს პატიმრობაში 96 საათის განმავლობაში და 21 დღის განმავლობაშ შეეზღუდოს წვდომა ადვოკატთან.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ კანონმდებლობა კრძალავს წამებას, ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური ტკივილის მიყენებას, თავდასხმას ან ზეწოლას. ქვეყნის კანონმდებლობა უშვებს გამონაკლისს ისრაელის უსაფრთხოების სამსახურის მიერ ჩატარებული დაკითხვების შემხვევაში და ნებადართულად მიიჩნევს ისეთი მეთოდების გამოყენებას, რომელსაც უწოდებენ „გამონაკლის ღონისძიებებს“. აღნიშნული მეთოდი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს გარდაუვალი საფრთხის არსებობის დროს. 2018 წელს ისრაელის მთავრობამ დაადგინა, რომ დაკითხვის ასეთი მეთოდები, წესები და პროცედურები, უსაფრთხოების ინტერესებიდან გამომდინარე, არის საიდუმლო ინფორმაცია. ხელისუფლება ამტკიცებს, რომ უსაფრთხოების სამსახური დაკავებულებს, დაკითხვის მიზნებიდან გამომდინარე, იზოლაციაში ამყოფებს მხოლოდ გადაუდებელ შემთვევებში, როდესაც არ არსებობს სხვა ალტერნატივა და რომ უსაფრთხოების სამსახური იზოლაციას არ იყენებს დაკითხვის გახანგრძლივების, აღიარებითი ჩვენების იძულების ან დასჯის მიზნებით. სისხლის სამართლებრივ საქმეებში, რომელსაც პოლიცია წარმართავს, თუ სავარაუდო დანაშაული ისჯება მაქსიმუმ 10 წლის ვადით პატიმრობით, დაკითხვის ჩაწერა სავალდებულოა. ისრაელის წამების საწინააღმდეგო საჯარო კომიტეტის ცნობით, ხელისუფლება აღიარებს, რომ იყენებს „გამონაკლის ღონისძიებებს“, მაგრამ იუსტიციის სამინისტრო არ ასაჯაროვებს ინფორმაციას ასეთი საქმეების რაოდენობის შესახებ. ისრაელის წამების საწინააღმდეგო საჯარო კომიტეტის ცნობით, „გამონაკლისი ღონისძებები“ მოიცავს ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა ცემა, სტრესულ პოზიციაში გაჩერება ხანგრძლივი ვადით, გაუპატიურების ან ფიზიკური ზიანის მუქარა, ძილის დარღვევა და ოჯახის წევრების მიმართ ძალადობის გამოყენების მუქარა.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი წერს, რომ ისრაელის კანონმდებლობა პატიმრებს და დაკავებულებს უზრუნველყოფს უფლებით, იმყოფებოდნენ ისეთ პირობებშ, რაც არ იქნება მათი ჯანმრთელობისა და ღირსებისთვის ზიანის მომტანი. ადგილობრივი ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციები წერენ, რომ პალესტინელები, რომლებიც უსაფრთხოების საკითხებითან დაკავშირებით არიან დაკავებულები (ისინი, ვინც ბრალდებულები ან გასამართლებულები არიან ნაციონალისტური მიზეზებით მოტივირებული ძალადობისთვის), ხშირად, უფრო მკაცრ პირობებში არიან, ვიდრე ის პატიმრები, ვინც კრიმინალებად ხასიათდებიან. უფრო მკაცრი პირობები მოიცავს უფრო ხშირ ადმინისტრაციულ დაკავებებს, საოჯახო ვიზიტების შეზღუდვას და სამარტოო საკანში განთავსებას. 2019 წელს სახალხო დამცველის ოფისი, 42 ციხისა და დაკავების ცენტრის შესწავლის შემდეგ, წერდა, რომ მიუხედავად დიდი ძალისხმევისა, რაც გაწეულ იქნა საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული პირობების გაუმჯობესებისთვის, დაკავებულთა უფლებების დარღვევებს მაინც აქვს ადგილი. ანგარიშის მიხედვით, ათასობით პატიმარი იმყოფება ექსპლუატაციის ვადაგასულ დაწესებულებაში, სადაც არსებული პირობები შეუსაბამოა. იგივე ანგარიშის მიხედვით, ბევრი პატიმარი, მათ შორის ბავშვებიც, იმყოფებიან სამარტოო საკნებში და მათ მიმართ არაპროპორციულად გამოიყენება ბორკილების დადება. სახალხო დამცველის ოფისის მტკიცებით, მსგავსი მეთოდები განსაკუთრებით ხშირად გამოიყენება მენტალური შეზღუდვების მქონე პატიმრების მიმართ.

2020 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, მთავრობას არ ჰქონდა მიღებული 2015 წლის კანონი პატიმრების შიმშილობის დროს, გარკვეული პირობებით, იძულებითი კვების დასაშვებობის შესახებ. ისრაელის ექიმთა ასოციაციამ კანონი არა ეთიკურად მიიჩნია და ექიმებს მოუწოდა, არ დაიცვან ის. რეგულაციები აწესებს, რომ სამედიცინო პერსონალმა, სამედიცინო შეხედულებების შესაბამისად, პაციენტს უნდა უმკურნალოს მისაღები ხარისხით და გონივრულ ვადაში, ისრაელის პენიტენციური სისტემისთვის არსებული რესურსებისა და ფინანსების ფარგლებში. რეგულაციები, ასევე, უფლებას აძლევს ისრაელის პენიტენციურ სისტემას, პატიმარს უარი უთხრას მკურნალობაზე, თუ ბიუჯეტთან დაკავშირებული დაბრკოლებები იქნება სახეზე.

ადგილობრივი ორგანიზაციის „ექიმები ადამიანის უფლებებისთვის ისრაელში“ 2019 წლის ანგარიშის მიხედვით, ისრაელის პენიტენციურ სისტემაში სამედიცინო კუთხით დიდი ჩავარდნებია. ანგარიშის მიხედვით, ცალკე ჯანდაცვის სისტემა, რომელიც მოქმედებს პატიმრებისთვის, ვერ ახერხებს იგივე სერვისის გაწევას, რასაც მოქალაქეები იღებენ სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული ჯანდაცვის ორგანიზაციებისგან. პატიმრებისთვის გაწეული მომსახურება არ აკმაყოფილებს ქვეყანაში არსებულ ზოგად სტანდარტებს და გამოკვლეული შემთხვევების ნახევარში პატიმართა ჯანმრთელობა იდგა რისკის წინაშე არა სათანადო მკურნალობის ან მკურნალობაზე უარის თქმის გამო. ორგანიზაცია მოუწოდებდა ხელისუფლებას, პატიმრებისთვის აემოქმედებინა იგივე ჯანდაცვის სისტემა, რაც მოქმედებს ისრაელის დანარჩენი მოქალაქეებისთვის.

ხელისუფლება აცორხიელებს სათანადო საგამოძიებო ღონისძიებებს არა სათანადო მოპყრობის შესახებ სარწმუნო ცნობების შემთხვევაში. 2020 წლის 25 აგვისტოს კნესეტმა მიიღო კანონი, რომელიც აწესებს პატიმრებთან ვირტუალური მოსმენების ჩატარებას კოვიდ პანდემიის პირობებში. ხელისუფლება ამტკიცებს, რომ ნებადართულია ადვოკატების ვიზიტები და არცერთ პატიმარს აღნიშნული უფლება არ ეზღუდება. ადგილობრივი არასამთავრობო როგანიზაციები, რომლებიც ციხეების მონიტორინგს ახორციელებენ, ამტკიცებენ, რომ პალესტინელების შემთხვევაში აღნიშნული უფლება ირღვევა. მთავრობა შეზღუდულად უშვებს საოჯახო ვიზიტებს პატიმრებთან დასავლეთ სანაპიროდან და უფრო მკაცრად ზღუდავს ვიზიტებს ღაზის სექტორიდან.

მიუხედავად კოვიდ პანდემიისა, წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტის დელეგაციამ მოინახულა ისრაელის საპატიმრო დაწესებულებები, მათ შორის დაკითხვის ცენტრები და შეამოწმა დაკავების პირობები, პატიმართა მიმართ დამოკიდებულება და საოჯახო ვიზიტებზე წვდომა. კომიტეტის ოჯახზე წვდომის პროგრამა, რომელიც პალესტინელებს ძლევს საშუალებას ოჯახის წევრებს შეხვდნენ, კოვიდ პანდემიის ფარგლებში დაწესებული გადაადგილების შეზღუდვების ფარგლებში, შეჩერებულია ღაზის სექტორის მცხოვრებლებისთვის.

2018 წელს კნესეტმა მიიღო დროებითი კანონი (სამი წლის ვადით), რომელიც პატიმრების (გარდა უსაფრთხოების პატიმრებისა) ვადამდე გათავისუფლებას უშვებდა, რათა აღსრულებულიყო უზენაესი სასამართლოს დადგენილება, რომ საპატიმრო დაწესებულებებში, პატიმრისთვის გამოყოფილი უნდა იყოს 48 კვადრატული ფუტი საცხვორებელი ფართი. არასამთავრობო სექტორის ინფორმაციით, პატიმარზე გამოყოფილი იყო 33 კვადრატული ფუტი და პატიმართა 40% იკავებდა 32 კვადრატულ ფუტზე ნაკლებს.[3]

[1] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Israel and the Occupied Palestinian Territories 2020, 7 April 2021

 (accessed on 7 October 2021)

[2] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Israel, 3 March 2021

 (accessed on 7 October 2021)

[3] USDOS – US Department of State: 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Israel, West Bank and Gaza (Israel), 30 March 2021

 (accessed on 7 October 2021)

რუსეთი. ალეკსეი ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი. ოქტომბერი, 2021

კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი საკუთარ ინტერნეტ გვერდზე წერს, რომ რუსეთის ფედერაციაში მოქმედი არაკომერციული ორგანიზაციაა, რომელიც იძიებს ხელისუფლების უმაღლეს ორგანოებში კორუფციის ფაქტებს. ფონდი 2011 წელს რუსმა ოპოზიციონერმა პოლიტოკსმა ალექსეი ნავალნიმ დააფუძნა. დაარსებიდან მოყოლებული ფონდმა ასობით გამოძიება ჩაატარა, შეისწავლა ათასობით სახელმწიფო შესყიდვა და კორუფციული გარიგებებისგან გადაარჩინა ბიუჯეტის კუთვნილი მილიარდობით რუბლი. როგორც ფონდი თავად წერს, რუსეთის ხელისუფლება წლიდან წლამდე ზრდის ზეწოლას ფონდის საქმიანობისთვის ხელის შესაშლელად.[1]

საკუთარ ინტერნეტ გვერდზე ფონდი ასევე წერს, რომ მათ საგამოძიებო ფილმები მოამზადეს რუსეთის ფედერაციის გენერალური პროკურორი ჩაიკის და პრემიერ-მინისტრი მედვედევის შესახებ. აღნიშნულმა ვიდეოებმა 40 მილიონზე მეტი ნახვა მოაგროვა. ფონდის მტკიცებით, მათ დაფინანსების ერთადერთი წყარო აქვთ – მომხრეების შემოწირულობები. ფონდი საქმიანობას აგრძელებს მხოლოდ იმ მოქალაქეების წყალობით, რომლებიც გულგრილნი არ არიან. ფონდი წერს, რომ ხელისუფლება ცდილობს, ყველა დაარწმუნოს, რომ ეს ხალხი რეალურად არ არსებობს და ფონდს ბრალს სდებს ფულის გათეთრებაში; ხელისუფლება ამტკიცებს, რომ ფონდი უცხოური დაფინანსებით მოქმედებს.[2]

გერმანული მედია საშუალების „Deutsche Welle“ რუსულენოვანი სექცია 2021 წლის 28 სექტემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდის თანამშრომლები ახორციელებენ სხვადასხვა პროექტს. ფონდის საქმიანობაში ჩართულნი არიან იურისტები, სოციოლოგები და მოხალისეების მრავალრიცხოვანი ჯგუფი. ფონდის საქმიანობის „გმირები“ არიან გენპროკურორი ჩაიკა, პრემიერი მედვედევი, ეროვნული გვარდიის უფროსი ზოლოტოვი და პუტინის ახლო მეგობარი, ბიზნესმენი უსმანოვი და ბევრი სხვა, მათ შორის თავად პრეზიდენტი პუტინი.

2019 წლის 9 ოქტომბერს რუსეთის ფედერაციის იუსტიციის სამინისტრომ კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი „უცხოელი აგენტების“ სიაში შეიყვანა. ნავალნიმ აღნიშნულ ქმედებას პუტინის პირდაპირი ბრძანების შესრულება უწოდა. 2021 წლის 9 ივნისს მოსკოვის საქალაქო სასამართლომ დააკმაყოფილა დედაქალაქის პროკურატურის სარჩელი და კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი, მოქალაქეთა უფლებების დაცვის ფონდი და სამოქალაქო მოძღაობა „ნავალნის შტაბი“ ექსტრემისტულ ორგანიზაციებად გამოაცხადა. 11 აგვისტოს კი ნავალნის ბრალი წაუყენეს ისეთი ორგანიზაციის შექმნის ბრალდებით, რომელიც ხელყოფს მოქალაქეთა პიროვნებას და უფლებებს. მალევე, კორუფციასთან ბრძოლის ფონდის რამდენიმე თანამშრომელმა რუსეთის ფედერაცია დატოვა. 2021 წლის 31 აგვისტოს კორუფციასთან ბრძლის ფონდმა, როგორც იურიდიულმა პირმა, არსებობა შეწყვიტა.[3]

რუსული მედია საშუალება „ინტერფაქსი“ 2021 წლის 1-ელ სექტემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ნავალნის მიერ დაფუძნებული კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი, ასევე მოქალაქეთა უფლებების დაცვის ფონდი და სამოქალაქო მოძრაობა ნავალნის შტაბი გამოცხადებულია უცხოურ აგენტად, აკრძალულია და ლიკვიდირებულია 2021 წლის 31 აგვისტოსთვის. პირველმა სააპელაციო სასამართლომ მოსკოვის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ძალაში დატოვა და 2021 წლის 1-ელი სექტემბრიდან, ზემოაღნიშნული ორგანიზაციები ამოღებულია რეესტრიდან და როგორც იურიდიული პირები, აღარ არსებობენ. პროკურატურის მტკიცებით, აღნიშნული ორგანიზაციები ეწეოდნენ ექსტრემისტულ საქმიანობას – „დესტაბილიზაცია შეაქვთ სამოქალაქო-პოლიტიკურ ცხოვრებაში, მათ შორის, ძალადობრივი ქმედებებისკენ მოწოდებებით, მასობრივი არეულობებისკენ მოწოდებებით და ცდილობენ კანონსაწინააღმდეგო ქმედებებში ჩართონ არასრულწლოვნები“. ამჟამად, თავად ნავალნი, „ივ როშეს“ საქმეზე, სასჯელს იხდის ვლადიმირის ოლქში, ქალაქ პოკროვში, მეორე გამოსასწორებელ კოლონიაში.[4]

კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი, როგორც თავის საიტზე წერს, შემოწირულობებით ფინანსდებოდა. ფონდის ინტერნეტ გვერდზე განთავსებულია სპეციალური განყოფილება, საიდანაც ნებისმიერ პირს შეუძლია, ფონდს ნებისმიერ ოდენობის თანხა, მათ შორის კრიპტოვალუტა გადაურიცხოს. რუსულ მედია საშუალებებში, ასევე, ვრცელდება ინფორმაცია რამდენიმე პირის შესახებ, ვინც ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდს სხვადასხვა დროს, ერთჯერადად ან სისტემატურად, თანხა შესწირა. ნავალნის ფონდის სპონსორთა შორის სახელდება მიხაილ ხადარკოვსკი, რომელმაც 2017 წელს ღია მხარდაჭერა გამოუცხადა ნავალნის საპრეზიდენტო არჩევნების წინ. მედიაში ვარაუდობენ, რომ ხადარკოვსკის ფინანსური მდგომარეობის გათვალისწინებით (ოლიგარქის ქონება 600 მილიონ დოლარს შეადგენს), არაფერი შეუშლიდა მას ხელს, ნავალნის ფონდის დაფინანსებაში. ნავალნის ფონდს სისტემატურად აფინანსებს მილიონერი ბორის ზიმინი, რომელიც „ვიმპელკომისა“ და „ბილაინის“ დამფუძნებლის შვილია და საზღვარგარეთ ცხოვრობს. ის რვა წლის განმავლობაში ურიცხავდა ფონდს ფულს და ამას არც მალავდა. ნავალნის ფონდს ხშირად აფინანსებდა მილიონერი ევგენი ჩიჩვარკინი, რომელიც ათ წელზე მეტია დიდ ბრიტანეთში ცხოვრობს. რუსული მედია ამტკიცებს, რომ ის არა მხოლოდ თავად აფინანსებდა ნავალნის, არამედ იყო შუამავალი საზღვარგარეთიდან ფონდისთვის თანხების მიწოდების პროცესში. ნავალნის ფონდს თავიდანვე დაუჭირა მხარი კონსორციუმ „ალფა-ჯგუფის“ ახლა უკვე ყოფილმა ტოპ მენეჯერმა ვლადიმირ აშურკოვმა, რომელიც ამჟამად ფონდის აღმასრულებელი დირექტორია და ლონდონშია გაქცეული. ნავალნის ფონდის ინკოგნიტო სპონსორად ასახელებენ მიხაილ ფრიდმანსაც, რომლის მითითებითაც აშურკოვმა „ალფა-ჯგუფი“ დატოვა. მათი მიმოწერიდან ჩანს, რომ ფრიდმანი დაინტერესებული იყო ნავალნისთან თანამშრომლობით და მას სასამართლო წარმომადგენლობასაც სთავაზობდა.[5]

რუსული მედია საშუალება „რადიო სპუტნიკი“ (შენიშვნა: განყოფილების მიერ აღნიშნული წყარო მიიჩნევა მიკერძოებულ წყაროდ; მიუხედავად ამისა, ინფორმაცია გამოყენებულია ანგარიშში, რადგან ის ასახავს ხელისუფლების პოზიციას ფონდთან მიმართებაში და განყოფილებას მიაჩნია, რომ ინფორმაცია საინტერესო იქნება თავშესაფრის სისტემაში ჩართული მხარეებისთვის) 2021 წლის 16 ივნისს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ 2017 – 2020 წლებში კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ფონდისთვის შემოწირული თანხების 22% მოდის რიგით მოქალაქეებზე და 78% მობილიზებულია ისეთი მსხვილი შემომწირველებისგან, როგორებიც არიან შეერთებულ შტატებში მცხოვრები ბორის ზიმინი, ბრიტანეთში მცხოვრები ევგენი ჩიჩვარკინი და თავად ფონდის თანამშრომლები. მაგალითად, ნავალნის შტაბის ხელმძღვანელი ლეონიდ ვოლკოვი, ვინც სხვებზე უფრო ხშირად ახორციელებდა გადარიცხვებს. სტატიაში ასევე ნათქვამია, რომ შესწავლილი დოკუმენტებიდან დასტურდება, რომ 2020 წლის მარტში ფონდში 950 ათასი რუბლი გადარიცხა ინდივიდუალურმა მეწარმემ ალეკსეი ანატოლის ძე ნავალნიმ.[6]

მედია საშალება „ვედომოსტი“ ჯერ კიდევ 2012 წლის მაისში წერდა იმ პირების შესახებ, ვინც ნავალნის ფონდს თანხა შესწირა. სტატიაშ ნავალნის შემომწირველებად სახელდებოდნენ რუსეთის სახელმწიფო სადაზღვევო კომპანიის „როსგოსსტრახი“ ვიცე-პრეზიდენტი რომან ბორისოვიჩი, „ალფა-ჯგუფის“ სტრატეგიული დაგეგმარების დირექტორი ალეკსეი სავჩენკო, ეროვნული სარეზერვო კორპორაციის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარე ალეკსეი ლებედევი; ასევე, „როსინვესტოტელის“ პარტნიორი კირილ ირტიუგი, საბუღალტრო მომსახურების კომპანია „დიდი ქალაქის“ გენერალური დირექტორის მოადგილე არტემ ლიუბიმოვი. ასევე, რამდენიმე ბიზნეს მოღვაწე – ბორის ზიმინი, სერგეი ფილინოვი, დენის სოკოლოვი და ფინანსისტები – პაველ პროსიანკინი და სერგეი გრეშკინი.[7]

ნავალნის კორუფციის წინააღმდეგ ბრძლის ფონდის და მისი დაფინანსების გზების შესახებ ოფიციალური განცხადება გააკეთა რუსეთის ფედერაციის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ოფიციალურმა წარმომადგენელმა მარია ზახაროვამ. მედია საშუალება „ლენტა“ 2021 წლის 4 სექტმბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ზახაროვას თქმით, ფონდი უცხო ქვეყნების საელჩოების თანამშრომლების მიერ ფინანსდებოდა, ძირითადად შეერთებული შტატებისა და გერმანიის საელჩოების თანამშრომლების მიერ. ზახაროვას თქმით, სქემა ასეთი იყო: უცხო ქვეყნების საელჩოები რუსეთში ასაქმებდნენ რუსეთის მოქალაქეებს, უხდიდნენ მათ ფულს და ეს უკანასკნელნი ამ თანხებს ურიცხავდნენ შესაბამის სტრუქტურებს. ზახაროვა ასევე აცხადებდა, რომ მისთვის უცნობია, საელჩოებმა ასეთი სქემა სპეციალურად მოიფიქრეს თუ ეს დამსაქმებლებისა და დასაქმებულების ინტერესების საოცარი დამთხვევა იყო. რუსეთის დუმის დეპუტატი, რუსეთის საშინაო საქმეებში უცხო ქვეყნების ჩარევის ფაქტების გამოძიების კომისიის თავმჯდომარე ვასილი პისკარევი კი ამბობდა, რომ აუცილებელია, გაირკვეს, ხდებოდა თუ არა რუსეთის მოქალაქეების შუამავლებად გამოყენება.[8]

რუსულ მედიაში აქტიურად ვრცელდება ინფორმაცია ნავალნის მხარდამჭერების და აქტივისტების დაკავებების და პასუხისგებაში მიცემის ფაქტების შესახებ. „გაზეტა“ 2021 წლის 10 თებერვალს წერდა, რომ რუსეთის ფედერაციის საგამოძიებო ორგანოებმა სასამართლოს მიმართეს შუამდგომლობით, ალეკსეი ნავალნის მხარდამჭერს, ბლოგერ ლეონოდ ვოლკოვს, რომელიც საერთაშორისო ძებნაშია გამოცხადებული, დაუსრწებლად მიესაჯოს პატიმრობა.[9] გერმანული მედია საშუალების „Deutsche Welle“ რუსულენოვანი სექცია 2021 წლის 18 მარტს წერდა, რომ ნავალნის მომხრეებს, რომელთაც ე.წ. „სანიტარული საქმის“ ფარგლებში შინაპატიმრობა ჰქონდათ მისჯილი, სასჯელის ვადა 3 თვით გაუხანგრძლივეს. ძიება მათ, 2021 წლის იანვარში, საპტოტესტო აქციებზე გამოსვლისკენ მოწოდების გამო ედავება. ძიების მტკიცებით, აქტივისტებმა გაუფრთხილებლობით ხალხის მასობრივად დაავადების საფრთხე შექმნეს.[10] 2021 წლის 20 აპრილს ნავალნის მომხრე ივან ტუმანოვი, საპატიმროსთან შეკრების გამართვის გამო დააკავეს. ტუმანოვმა მეორე საპყრობილესთან, სადაც ნავალნი სასჯელს იხდის, აქცია გამართა, რის გამოც საპატიმროში 11 დღეს გაატარა.[11] ნავალნის მომხრე და მისი პრეს-მდივანი კირა იარმიში, არასანქცირებულ მიტინგში მონაწილეობის მოწოდების გამო, 9 დღით დააკავეს. იგივე ბრალდებით დააკავეს ნავალნის კიდევ ერთი მომხრე, ბლოგერი ლიუბოვ სობოლი.[12] 2021 წლის 16 აგვისტოს, მოსკოვის სასამართლომ არასანქცირებული მიტინგისას სანიტარული ნორმების დარღვევისკენ მოწოდების ბრალდებით, კირა იარმიშს 1,5 წლით პატიმრობა მიუსაჯა. იარმიშის ადვოკატმა განაჩენი სააპელაციო სასამართლოში გაასაჩივრა, თავად კირა იარმიშმა კი რუსეთის ფედერაცია დატოვა.[13]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფრომაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებზე არ მოიძებნა ინფორმაცია ნავალნის კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ფონდის მხარდამჭერებისა თუ შემომწირველების მიმართ, მათ მიერ ფონდის დაფინანსების ბრალდებით ან სავარაუდოდ ფონდის დაფინანსების მიზეზით, სისხლის სამართლის საქმის აღძვრის ფაქტების შესახებ.

[1] კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი; ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ფონდის შესახებ; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://fbk.info/ [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[2] კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი; ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ვინ დგას კორუფციასთან ბრძოლის ფონდის უკან? ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://delo.fbk.info/ [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[3] მედია საშუალება „Deutsche Welle“; რუსულენოვანი სექცია; ალეკსეი ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 28 სექტემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.dw.com/ru/%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%B4-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B1%D1%8B-%D1%81-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%80%D1%83%D0%BF%D1%86%D0%B8%D0%B5%D0%B9-%D1%84%D0%B1%D0%BA-%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%8F-%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE/t-18899405 [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[4] მედია საშუალება „ინტერფაქსი“; კორუფციასთან ბრძოლის ფონდმა არსებობა შეწყვიტა; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 1-ელ სექტემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.interfax.ru/russia/787974 [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[5] მედია საშალება „სევასტოპოლის ახალი ამბები“; გახსნილია ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდის სპონსორების ვინაობა; გამოქვეყნებულია 2020 წლის 16 ივნისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://sevastopol.su/news/raskryty-imena-sponsorov-navalnogo-i-ego-fbk [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[6] მედია საშუალება „რადიო სპუტნიკი“; მედია საშალებებმა გაარკვიეს, ვინ აფინანსებდა ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდს; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 16 ივნისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://radiosputnik.ria.ru/20210616/fbk-1737288336.html [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[7] მედია საშუალება „ვედომოსტი“; ვინ აფინანსებს ნავალნის კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ფონდს? ავტორები: მარია ჟელეზნოვა, ალეკსეი როჟკოვი, პოლინა ხიმშიაშვილი; გამოქვეყნებულია: 2012 წლის 30 მაისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2012/05/30/16_druzej_navalnogo [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[8] მედია საშალება „ლენტა“; ზახაროვამ ნავალნის ფონდის საელჩოების მიერ დაფინანსების სქემა გაშიფრა; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 4 სექტემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/news/2021/09/04/navalnymoney/ [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[9] მედია საშუალება „გაზეტა“; ძიება ნავალნის მხარდამჭერი ალექსეი ვოლკოვის დაუსწრებლად დაპატიმრებას ითხოვს; ავტორი: ანნა სვეტლოვა; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 10 თებერვალს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.gazeta.ru/social/news/2021/02/10/n_15602300.shtml [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[10] მედია საშუალება „Deutsche Welle“; რუსულენოვანი სექცია: სანიტარული საქმე: ნავალნის მომხრეებს შინაპატიმრობის ვადა გაუხანგრძლივეს; ავტორები: იური რეშეტკო, ელენა ბარიშოვა; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 18 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.dw.com/ru/storonnikam-navalnogo-prodlen-domashnij-arest/av-56921877 [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[11] მედია საშუალება „ოვდ-ინფო“; ნავალნის მომხრე კოლონიასთან შეკრების გამო 11 დღით დააკავეს; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 20 აპრილს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://ovdinfo.org/express-news/2021/04/20/storonnika-navalnogo-arestovali-na-11-sutok-iz-za-shoda-u-kolonii-zasedanie [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[12] მედია საშუალება „ლენტა“; ნავალნის მომხრე უკანონო აქციისკენ მოწოდების ბრალდებით 9 დღით დააკავეს; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 22 იანვარს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/news/2021/01/22/arest/ [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[13] მედია საშუალება „ლენტა“; ნავალნის პრეს-მდივანი რუსეთიდან წავიდა; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 30 აგვისტოს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/news/2021/08/30/yarmish/ [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

ნიგერია. ჯარისკაცების ოჯახის წევრთა მიმართ დამოკიდებულება. ოქტომბერი, 2021

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ნიგერიის შესახებ წერს, რომ დაჯგუფება „ბოკო ჰარამი“ განაგრძობს შეტევებს სამთავრობო ძალებსა და მშვიდობიან მოსახლეობაზე. 2020 წლის მარტში, იობეს შტატში, დაჯგუფების იერიშებს მინიმუმ 50 სამხედრო მოსამსახურის სიცოცხლე ემსხვერპლა.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ნიგერიის შესახებ წერს, რომ შეიხი იბრაჰიმ ზაკზაკი და მისი ცოლი პატიმრობაში რჩებიან. ანგარიშის მიხედვით, 2018 წელს ისინი კადუნის შტატის სასამართლომ გაასამართლა და მსჯავრი დასდო მრავლობით დანაშაულში, რომელიც სათავეს ზარიაში ჯარისკაცის მკვლელობიდან იღებდა.[2]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ნიგერიის შესახებ წერს, რომ დაჯგუფება „ბოკო ჰარამის“ მოქმედებები კონცენტრირებულია ბორნოს, იობეს და ადამავის შტატში; თუმცა, ასევე, ვრცელდებოდა ინფორმაციები ქვეყნის სხვა ნაწილში აქტივობების შესახებ. ანგარიშის მიხედვით, „ბოკო ჰარამის“ სამიზნეებს შორის არიან მთავრობის მხარდამჭერებად მიჩნეული პირები; მათ შორის დაჯგუფება მოიაზრებს სამთავრობო ოფიციალურ პირებს და საჯარო მოხელეებს, პოლიტიკოსებს, ტრადიციულ ლიდერებს და მოქალაქეთა გაერთიანებულ ძალებს (CJTF). მაგალითად, დაჯგუფების მებრძოლები თავს დაესხნენ სოფელს, სადაც მოქალაქეთა გაერთიანებული ძალები დაფუძნდა და დახოცა ყველა, ვისაც აღნიშნული ძალების მომხრედ მიიჩნევდა; ხშირ შემთვევაში, ზოგიოერთ თემში, ყველა ბიჭი და ახალგაზრდა მამაკაცი.[3]

მედია საშუალება „ამერიკის ხმა“ 2020 წლის 17 იანვარს წერდა, რომ ნიგერიის ხელისუფლების გადაწყვეტილებით, დაღუპული სამხედრო მოსამსახურეების ოჯახები ფინანსურ დახმარებას მიიღებენ. დაღუპული ჯარისკაცების გახსენების დღის ცერემონიაზე, ნიგერიის ვიცე-პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ ხელისუფლება დააწესებდა გარდაცვლილი სამხედრო მოსამსახურეების ოჯახის შემწობას; ასევე, გაზრდიდა ვეტერანთა და მოქმედი სამხედრო მოსამსახურეთა მხარდაჭერას. სტატიაში ნათქვამი იყო, რომ 2009 წლიდან, მას შემდეგ, რაც დაჯგუფება „ბოკო ჰარამი“ აქტიური გახდა, ათასობით სამხედრო მოსამსახურე დაიღუპა, რომელთაც ოჯახები დარჩათ. ნიგერიაში დაფუძნებულია სამხედროების ქვრივთა ასოციაცია, რომელიც 5 ათასზე მეტ რეგისტრირებულ წევრს ითვლის და რაოდენობა იზრდება. ასოციაციის თავმჯდომარის თქმით, ისინი გრძნობენ როგორც ხელისუფლების, ასევე სხვა კერძო პირების მხარდაჭერას.[4]

უსაფრთხოების მხრივ არსებული მდგომარეობა დელტის შტატში – ნიგერ დელტას რეგიონში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტები მოიცავს მეკობრეობას, გასამხედროებული ჯგუფების აქტივობებს, გატაცებებს, ბანდებისა და კულტების ბრძოლას ლიდერობისთვის, შეიარაღებულ ძარცვას, რიტუალურ მკვლელობებს, მასობრივ ძალადობას, სექსუალურ ძალადობას, ადამიანებით ვაჭრობას, თემურ ძალადობას, მიწის თაობაზე დავებს, საარჩევნო ძალადობას, დემონსტრაციებს და უკანონო მკვლელობებს.

დელტა – დელტაში შეიარაღებული ჯგუფები, რომლებიც 1990-იან წლებში აღმოცენდნენ, ძირითადად, ეთნიკურ დაპირისპირებებში არიან ჩაბმულნი. ყველა მეტად აღსანიშნავი ჯგუფი, რომელიც შტატში აღმოცენდა, არის ნიგერ დელტა იჯაუ საზოგადოების ფედერაცია. შტატში ძალადობის ერთერთი მთავარი წყარო კულტიზმია. ასევე, დელტას შტატში შეტაკებები მწყემსებსა და ფერმერებს შორის ხდება უფრო მეტი ინტენსივობით, სიხშირით და გაცილებით დიდ სისხლისღვრას იწვევს. შტატისთვის ასევე დამახასიათებელია თემებს შორის დაპირისპირება მიწის გამო, საზღვრებთან და „ლიდერობასთან“ დაკავშირებული დაპირისპირებები.

დელტის შტატში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ სიტუაციას განსაზღვრავს რამდენიმე მოქმედი ჯგუფი აქტივობები, მათ შორის დაპირისპირება მწყემსებსა და ფერმერებს შორის, ადგილობრივი საზოგადობებების ბრძოლა მიწასა და საზღვრებთან დაკავშირებით (ემედე იგდიბეს წინააღმდეგ, ფულანი უვჰერჰის წინააღმდეგ, ოლეჰ ოზოროს წინააღმდეგ), კულტების ბანდებს შორის ბრძოლა ლიდერობისთვის და ასევე, ზოგადად კრიმინალური ბანდების ბრძოლა (აიიე, არაოუ ბაგა, ბლექ ექსი. ეიე და მაფია). წყაროების ინფორმაციით, შეიარაღებული ჯგუფი ნიგერ დელტა გრინლენდ სამართლიანობის მანდატი დელტის შტატში აქტიური იყო 2016-2020 წლებში. სახელმწიფო აქტორები დელტის შტატში არიან დელტის შტატის პოლიცია, რომელიც ნიგერიის საპოლიციო ძალების ნაწილია, ასევე, ნიგერიის უსაფრთხოებისა და სამოქალაქო თავდაცვის ძალები, ერთობლივი საოპერაციო ძალები და ყაჩაღობის საწინააღმდეგო სპეციალური რაზმი.

წყაროების ინფორმაციით, 2020 წელს დელტის შტატი  ყველაზე ძალადობრივი სიტუაციით გამოირჩეოდა. 2019 წლის მსგავსად, კონფლიქტისა და ძალადობის ძირითადი გამომწვევი იყო ორგანიზებული დანაშაული, კულტებს შორის დაპირისპირება და ფერმერებს შორის დაპირისპირება მიწებთან დაკავშირებით. 2020 წლის განმავლობაში, დელტის შტატში, კრიმინალი უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარების დომინანტი განმაპირობებელი ფაქტორი იყო. განსაკუთრებით გამოირჩეოდა ჩრდილოეთ უგჰელი, ჩრდილოეთ ოშიმილი, უდუ და აღმოსავლეთ ეთიოპი. კრიმინალთან დაკავშირებული ძალადობა ძირითადად მოიცავდა ყაჩაღობას, გატაცებას, შეიარაღებულ შეტაკებებს ბანდებს შორის და მკვლელობები რიტუალური მიზეზებით.

2020 წლის განმავლობაში დელტის შტატში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 100 ინციდენტი დაფიქსირდა, მათ შორის იყო ბრძოლის 24, მშვიდობიან მოქალაქეებზე ძალადობის 52 და არეულობების 24 შემთხვევა. აღნიშნული ინციდენტების შედეგად 120 ადამიანი დაიღუპა. 2021 წლის აპრილის ჩათვლით პერიოდში, შტატში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 27 ინციდენტი დაფიქსირდა, მათ შორის ბრძოლის 8, მშვიდობიან მოქალაქეებზე ძალადობის 13 და არეულობების 6 შემთხვევა. აღნიშნულმა ინციდენტებმა 28 ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა.

2020 წლის განმავლობაში, ნიგერიის ხელისუფლება განაგრძობდა შეიარაღებული ძალების გადაგზავნას ნიგერ დელტას რეგიონში, რაც განპირობებული იყო ადგილობრივ სამართალდამცავ ორგანოებში პერსონალისა და რესურსების ნაკლებობით. ოპერაცია „ნიანგის ღიმილი IV“ (კიბერ ომის საწვრთნელი ოპერაცია) მოქმედი იყო დელტის შტატში 2020 წლის განმავლობაში. წყაროების ინფორმაციით, კორუფცია ხელისუფლების შტოებში, მთავარ გამოწვევად რჩება ნიგერ დელტას რეგიონში მშვიდობის მშენებლობის პროცესში. ნიგერიის უსაფრთხოების სააგენტოები, განსაკუთრებით JTF ნიგერ დელტაში, სავარაუდოდ, მონაწილეობენ და სარგებლობენ ნავთობის მოპარვით.

წყაროების ცნობით, 2020 წელს, დელტის შტატში შეიარაღებულ ყაჩაღობას და მკვლელობებს ადგილი ჰქონდა ზოგიერთ გზაზე, მათ შორის აღმოსავლეთ-დასავლეთ გზაზე ჩრდილოეთ უგჰელში და ჩრდილოეთ ოშმილის უგბოლუ-ილაჰის გზაზე. წყაროების ცნობით, იმოს შტატში ინფრასტრუქტურის სერიოზული დაზიანების შესახებ ინფორმაცია არ ვრცელდება.[5]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებზე არ იძებნება ინფორმაცია ნიგერიის შეიარაღებული ძალების სამხედრო მოსამსახურეების ოჯახის წევრების მიმართ, სხვადასხვა შეიარაღებული დაჯგუფების მხრიდან მომდინარე საფრთხეების შესახებ. სანდო წყაროები და ავტორიტეტული გამოცემები არაფერს წერენ სამხედრო მოსამსახურეების ოჯახის წევრების, ამ კონკრეტული ნიშნით, დევნის შესახებ.

[1] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Nigeria, 3 March 2021

 (accessed on 4 October 2021)

[2] USDOS – US Department of State: 2020 Country Report on Human Rights Practices: Nigeria, 30 March 2021

 (accessed on 4 October 2021)

[3] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Nigeria; Guidance note and common analysis, February 2019

 (accessed on 4 October 2021)

[4] Voice of America; Nigerian authorities to financially support families of fallen soldiers; author: Timothy Obiezu; published: 17 January, 2020; available at: https://www.voanews.com/a/africa_nigerian-authorities-financially-support-families-fallen-soldiers/6182760.html [accessed on 4 October 2021]

[5] EASO – European Asylum Support Office: Nigeria – Security situation, June 2021

 (accessed on 29 June 2021

რუსეთი. ხელისუფლებისა და კრიმინალის გავლენა ბიზნესზე. სექტემბერი, 2021

მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის ექსპერტების მიერ 2017 წელს შედგენილ რეიტინგში, რომელიც ქვეყნებში ბიზნეს საქმიანობის წარმართვაზე ორგანიზებული დანაშაულებრივი სამყაროს გავლენას განსაზღვრავს, რუსეთის ფედერაცია 137 ქვეყანას შორის 86-ე ადგილს იკავებს. აღნიშნულ რეიტინგში რუსეთის ფედერაციის პოზიცია 2012 წლიდან მოყოლებული უმჯობესდება. მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმი ქვეყნებს 12 მაჩვენებლის მიხედვით აფასებს, მათ შორისაა ბაზრის სიდიდე, უმაღლესი და პროფესიული განათლების მდგომარეობა, ინსტიტუტების მდგომარეობა და ინფრასტრუქტურის განვითარების დონე. თითოეული მაჩვენებელი კი, თავის მხრივ, ქვე მაჩვენებლებად იყოფა. მაგალითად, ინსტიტუტების მდგომარეობა თავის თავში მოიაზრებს ორგანიზებული დანაშაულის დონეს სახელმწიფო რესურსების გამოყენების დროს, ქრთამს, დამოუკიდებელ სასამართლოს, პოლიციის მომსახურების სანდოობას და ა.შ.

მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის ექსპერტები კვლევის პროცესში კომპანიების ხელმძღვანელებს უსვამდნენ შემდეგ კითხვას – რამდენად ზრდის ხარჯებს ორგანიზებული დანაშაული? თუ ხარჯები დიდი ოდენობისაა, იწერება 1 ქულა, ხოლო თუ ორგანიზებული დანაშაულის გამო გამოწვეული ხარჯები კომპანიას არ აქვს, წერს 7 ქულას. აღნიშნული მაჩვენებელი რუსეთის ფედერაციის შემთვევაში 4.5 ქულაა.

მრეწველებისა და მეწარმეების რუსულ-აზიური კავშირის პრეზიდენტი ვიტალი მონკევიჩის თქმით, „დღევანდელ დღეს რეკეტი და ე.წ. „მფარველობა“ რუსეთში აქტუალური აღარაა და ასეთი პრაქტიკა წარსულში დარჩა. დანაშაულებრივი სამყარო დღეს უფრო კონცენტრირებულია კრიმინალურ სფეროებზე, ბიზნესი გაცილებით მოწყვლადი გახდა კრიმინალური ჯგუფების მიმართ, განსაკუთრებით, როდესაც ვსაუბრობთ უცხოურ პროექტებზე. ამიტომ უცხოური კომპანიები ცდილობენ ბაზარზე შევიდნენ ადგილობრივი კომპანიის გამოყენებით, რომელსაც უკვე დიდი გამოცდილება აქვს. მეორე ვარიანტი, რომელსაც უცხოური კომპანიები მიმართავენ, არის საკუთარი საქმიანობის წარმართვა მთავრობის გავლით. ასეთ შემთხვევაში ბიზნეს საქმიანობას ორი სახელმწიფოს მთავრობა კურირებს და ასეთი პროექტები კრიმინალური სამყაროსთვის ნაკლებად მიმზიდველია. საბოლოოდ, თითქმის ყველა უცხოური პროექტი რუსეთის ფედერაციაში სახელმწიფოს კონტროლით ხორციელდება, რაც ორგანიზებული დანაშაულისგან საკმარის დაცვას უზრუნველყოფს“.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ ძალაუფლება და ქონება ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირშია. მაღალი თანამდებობის პირები ხშირად იყენებენ სამთავრობო პოზიციებს. კერძო ბიზნესი სულ უფრო ფართოდ და რუტინულად წარმოადგენს სამართალდამცავი ორგანოებისა და ორგანიზებული კრიმინალური ჯგუფების სამიზნეს გამოძალვისა და ექსპროპრიაციის მოტივებით.[2]

რუსული ონლაინ სივრცის ერთერთი უმსხვილესი პლატფორმა სტარტაპების, ბიზნესისა და ტექნოლოგიების კუთხით, 2020 წლის 30 ივლისს აქვეყნებს ალიკ განიევის საკუთარ გამოცდილებაზე დაფუძნებულ საავტორო სტატიას რუსეთში ბიზნესის წარმოების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ. ავტორი, ბიზნესის კუთხით არსებული პრობლემების შესახებ საუბრისას, მათ შორის, წერს, რომ ბიზნესი ხელისუფლების მხრიდან თავს დაცულად არ გრძნობს; პირიქით, განიცდის ზეწოლას სხვადასხვა ორგანოს მხრიდან. მრავალი სტრუქტურა ითხოვს გადასახადის გადახდას და გასცემს მითითებებს, როგორ უნდა მოიქცეს ბიზნესი, რომ არ დაჯარიმდეს. ავტორი წერს, რომ ბევრს ნერვები უმტყუნებს ხოლმე და საერთოდ უარს ამბობს ბიზნეს საქმიანობის გაგრძელებაზე.[3]

რუსული ონაილ გამოცემა მეწარმეებისთვის „მოდულბანკის საქმე“ 2020 წლის 30 ოქტემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ რუსეთის ფედერაციის ხელისუფლებას მცირე ბიზნესი არ აინტერესებს. სტატიაში ნათქვამია, რომ მცირე ბიზნესის კონტროლი ძნელია და შემოსავალი მცირე მოაქვს. ხელისუფლებას გადასახადების სახით დიდი ფული სჭირდება, მაგრამ მისთვის კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია ბიზნესის კონტროლი, რაც მსხვილი ბიზნესის შემთხვევაში გაცილებით ადვილია.[4]

რუსეთის ფედერაციის სისხლის სამართლის კოდექსის 163-ე მუხლის მიხედვით გამოძალვა სისხლის სამართლის დანაშაულია და ისჯება, მათ შორის, თავისუფლების აღკვეთით 4 წლამდე ვადით. ამავე მუხლის მიხედვით, თუ დანაშაული ჩადენილია წინასწარი განზრახვით, პირთა ჯგუფის მიერ ან დანაშაული ჩადენილია ძალადობრივი ქმედებების გამოყენებით, სასჯელის ზომად განისაზღვრება 7 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა. ამავე მუხლის მიხედვით, თუ დანაშაული ჩადენილია ორგანიზებული ჯგუფის მიერ, სასჯელის ზომად განსაზღვრულია 7-დან 10 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა. ასევე გათვალისწინებულია უფრო მსუბუქი სასჯელები, როგორიცაა ჯარიმა ან გამასწორებელი სამუშაოები.[5]

რუსეთის ფედერაციის შინაგან საქმეთა სამინისტრო, ასევე კერძო იურიდიული კომპანიები მოქალაქეებს აწვდიან ინფორმაციას იმის შესახებ თუ როგორ უნდა მოიქცნენ გამოძალვის ფაქტის წინაშე დადგომის შემთხვევაში. რუსეთის შსს მოქალაქეებს ურჩევს გამოძალვის ფაქტის წინაშე აღმოჩენის შემთვევაში, შეინარჩუნოს სიმშვიდე, მოუსმინოს გამომძალველს და არ მოიქცეს ისე, რომ გამომძალველმა რაიმე იეჭვოს; დაუთქვას მას შეხვედრა თანხის გადასაცემად და ეცადოს, რაც შეიძლება მეტი ინფორმაცია მიიღოს გამომძალველისგან. ამის შემდეგ შსს მოქალაქეებს ურჩევს სასწრაფოდ მიმართონ შსს-ის სამორიგეო ნაწილს, რაიონულ პროკურატურას ან რუსეთის ფედერაციის პროკურატურის საგამოძიებო კომიტეტის საგამოძიებო განყოფილებას. საჩივარი მოქალაქეებს შეუძლიათ წარადგინონ როგორც წერილობითი, ასევე ზეპირი ფორმით.[6]

რუსულ მედიაში პერიოდულად ვრცელდება ინფორმაციები პოლიციის მიერ გამომძალველების დაკავების ან ძებნაში მიცემის ფაქტების შესახებ. მაგალითად, 2017 წლის 26 იანვარს, მედია საშუალება „ინტერფაქსი“  წერდა, რომ ნოვოსიბირსკის პოლიციამ ძებნაში მისცა ბოროტმოქმედები, რომლებიც კრიპტოვალუტის გამოძალვით იყვნენ დაკავებულნი.[7] 2021 წლის 13 აპრილს კრასნოდარში გაასამართლეს ორი პიროვნება, ვინც ვითომ გატაცებული გოგონას გათავისუფლების სანაცვლოდ ფულის გამოძალვას ცდილობდა.[8] 2021 წლის 10 აგვისტოს, სევასტოპოლის სასამართლომ გამოძალვის ბრალდებით გაასამართლა 4 პირი, რომლებიც ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში კრიმინალურ ცხოვრებას ეწეოდნენ. მათ მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენი დადგინდა, მათ შორის, გამოძალვის 3 შემთხვევის გამო, რომლებიც ძალადობრივი მეთოდების გამოყენებით იყო ჩადენილი.[9] 2021 წლის 9 სექტემბერს, კრასნოდარში გამოძალვისთვის გაასამართლეს იურისტი და ბლოგერი, რომლებმაც ერთერთი კომპანიისგან მოითხოვეს 300 ათასი, რათა კომპანიის შესახებ ვითომ არსებული კომპრომატი გაენადგურებინათ.[10] 2021 წლის 17 სექტემბერს სარატოვის ოლქის ქალაქ მარკსში გაასამართლეს 5 თანამზრახველი, რომლებიც სააგენტო „სოვესტის“ სახელით, ე.წ. კოლექტორებად თავის გასაღების გზით, ბიზნესმენებს ფულს სძალავდნენ.[11]

რუსულ მედიაში, ნაკლები სიხშირით, თუმცა მაინც ვრცელდება ინფორმაციები სამართალდამცავების მხრიდან გამოძალვის ფაქტების შესახებაც. მაგალითად, 2021 წლის მაისში, ეკატერინბურგის პოლიციის სამი თანამშრომლის მიმართ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე გამოძალვის ბრალდებით. ძიება მათ ნარკომოვაჭრისთვის ფულის გამოძალვას ედავება.[12]

[1] რუსული მედია საშუალება „ნეზავისიმაია გაზეტა“; ბიზნესი სულ უფრო ცოტას იხდის კრიმინალური მფარველობისთვის; ავტორი: ანატოლი კომრაკოვი; გამოქვეყნებულია: 2017 წლის 28 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.ng.ru/economics/2017-11-28/1_7124_bisness.html [ნანახია: 2021 წლის 21 სექტემბერს]

[2] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Russia, 3 March 2021

 (accessed on 21 September 2021)

[3] რუსული ონლაინ პლატფორმა „VC.RU“; რატომაა ბიზნესი რუსეთში მაზოხიზმი; ავტორი: ალიკ განიევი; გამოქვეყნებულია: 2020 წლის 30 ივლისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://vc.ru/life/146396-pochemu-biznes-v-rossii-eto-mazohizm [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[4] რუსული ონლაინ პლატფორმა „მოდულბანკის საქმე“; რატომ ვერ ვითარდება ბიზნესი რუსეთში; ავტორი: ექსპერტთა ჯგუფი; გამოქვეყნებულია: 2020 წლის 30 ოქტომბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://delo.modulbank.ru/all/business-stop [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[5] რუსეთის ფედერაციის სისხლის სამართლის კოდექსი; მუხლი 163 – გამოძალვა; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[6] რუსეთის ფედერაციის შინაგან საქმეთა სამინისტრო; ანტი კორუფციული ქმედებები; პოლიცია განმარტავს, როგორ მოვიქცეთ გამოძალვის დროს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[7] მედია საშუალება „ინტერფაქსი“; ნოვოსიბირსკის პოლიციამ ბიტკოინების გამომძალველები ძებნაში მისცა; გამოქვეყნებულია: 2017 წლის 26 იანვარი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.interfax.ru/russia/547022 [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[8] მედია საშუალება „კუბან 24“; კრასნოდარში გაასამართლეს გამომძალველები, რომლებიც ვითომ გატაცებული გოგონას სანაცვლოდ ფულს ითხოვდნენ; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 13 აპრილს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://kuban24.tv/item/v-krasnodare-osudili-vymogatelej-trebovavshih-dengi-za-yakoby-pohishhennuyu-devushku [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[9] სევასტოპოლის ტელევიზია; სევასტოპოლში გამომძალველების ჯგუფი გაასამართლეს; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 10 აგვისტო; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://stv92.ru/novosti/gorodskie-novosti/v-sevastopole-osudili-gruppu-vymogateley/ [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[10] მედია საშუალება „კომერსანტი“; კრასნოდარის ოლქში იურისტი და ბლოგერი გამოძალვისთვის გაასამართლეს; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 9 სექტემბერი; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[11] მედია საშუალება „რეგიონ 64“; ცრუ კოლექტორები ბიზნესმენებისთვის 21 მილიონი რუბლის გამოძალვისთვის გაასამართლეს; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 17 სექტემბერი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://sarnovosti.ru/news/lzhekollektorov-osudili-za-vymogatelstvo-21-mln-rubley-u-biznesmenov/ [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[12] მედია საშუალება „ლენტა“; რუსი პოლიციელების ბანდა ნარკომოვაჭრისთვის ფულის გამოძალვაში დაადანაშაულეს. გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 20 მაისი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/news/2021/05/20/ekb/ [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]