განა. სექსუალური უმცირესობის მიმართ დამოკიდებულება. იანვარი, 2019

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი განაში ადამიანის უფლებების კუთხიარსებული მდგომარეობის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2017 წელი) წერს, რომ განაში იგივე სქესის პირთა შორის სექსუალური აქტი სისხლის სამართლით დასჯადი დანაშაული, თუმცა, პრაქტიკაში მისი აღსრულება ნაკლებად გხვდება.

კანონი არ კრძალავს სქესობრივი და სექსუალური ორიენტაციის ნიშნით დისკრიმინაციას და, ასევე, დასჯად ქმედებად მიიჩნევს „არაბუნებრივ სექსუალურ კონტაქტს“, რომელშიც მოისაზრებს „არაბუნებრივი გზით განხორციელებულ სექსუალურ აქტს ადამიანთან ან ცხოველთან“. აღნიშნული სასჯელი ვრცელდება მამრობითი სქესის  პირთა შორის სექსუალურ ურთიერთობაზე და, ასევე, ჰეტეროსექსუალურ ურთიერთობებზე. ამას გარდა, ვრცელედებოდა ცნობები, რომ აღნიშნულ კანონს ასევე უსადაგებდნენ მდედრობითი სქესის წარმომადგენლებს შორის სექსუალურ ურთიერთობასაც.

ლესბოსელი, გეი, ბისექსუალი, ტრანსგენედერი და ინტერსექსუალი პირების მიმართ ფიქსირდებოდა ფართო დისკრიმინაცია განათლებისა და დასაქმების კუთხით. „განას ადამიანის უფლებათა და ადმინისტრაციული სამართლის კომისიის“ (CHRAJ) მიხედვით, გასული წლის ივნისის მდგომარეობით, კომისიაში შესული იყო 41 განცხადება ლგბტი პირების მიმართ სექსუალური იდენტობის ნიშნით დისკრიმინაციის გამო. ლგბტი პირები, ზოგიერთ შემთხვევაში, ასევე, ექვემებარებოდნენ პოლიციის მხრიდან არასათანადო მოპყრობასა და გამოძალვას. ვრცელდებოდა ცნობები, რომ პოლიციის წარმომადგენლები არ ან არასათანადოდ იძიებდნენ ლგბტი პირების მიმართ განხორციელებული ძალადობის შემთხვევებს.

მიუხედავად იმისა, რომ საანგარიშო პერიოდში არ დაფიქსირებულა ცნობები მთავრობის ან პოლიციის მხრიდან ლგბტი პირების მიმართ განხორციელებული ძალადობის შესახებ, სტიგმა, პოლიციის მხრიდან დაშინებები და, ზოგადად, პოლიციელთა დამოკიდებულება ლგბტი პირების მიმართ, ხელს უშლიდა მათ, რომ განეცხადებინათ ძალადობის ინციდენტთა შესახებ.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International განას შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2017-2018 წლები) წერს, რომ მამაკაცთა შორის ნებაყოფლობითი სექსუალური ურთიერთობა კვლავ რჩებოდა სისხლის სამართლის დანაშაულად. ლგბტი პირების მიმართ ფიქსირდებოდა დისკრიმინაციის, ძალადობის და პოლიციის მხრიდან არასათანადო მოპყრობის, ასევე, საზოგადოების წარმომადგენლეთა  მხრიდან გამოძალვის შემთხვევები. თებერვალში ქვეყნის პარლამენტის სპიკერმა განაცხადა, რომ „კონსტიტუცია უნდა შეიცვალოს და ჰომოსექსუალიზმი უნდა გახდეს სრულიად უკანონო და დასჯადი“. ამას გარდა, მარტში მან ასევე თქვა, რომ -„განაში არ მოხდება ჰომოსექსუალიზმის დეკრიმინალიზაცია, რადგან ასეთმა პროცესმა შეიძლება შემდგომ ზოოფილიისა და ინცესტის ლეგალიზაციამდე მიგვიყვანოს“.[2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House განას შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერს, რომ „მიუხედავად იმისა, რომ განაში ადამიანის უფლებების და სამოქალაქო თავისუფლებების პატივისცემის კუთხით, როგორც წესი, ძალიან კარგი მდგომარეობაა, ქალებისა და ლგბტი პირების მიმართ დისკრიმინაცია კვლავ გრძელდება“.[3]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch 2018 წლის 8 იანვარს გამოქვეყნებულ ანგარიშში სახელწოდებით „განა – ძალადობა და დისკრიმინაცია ლგბტი პირების მიმართ“ წერს, რომ ლგბტი თემის წარმომადგენელი განელები, როგორც საზოგადოების, ასევე, ოჯახების მხრიდან განიცდიან ხშირ დისკრიმინაციას. „სისხლის სამართლის დანაშაულთა“ 1960 წლის აქტის მიხედვით, „არაბუნებრივ სექსუალურ კონტაქტი“ წარმოადგენს დასჯად დანაშაულს, რაც, შესაბამისი ორგანოების მიერ ლგბტი პირების პრობლემებზე არასაკმარის ყურადღების მიქცევასთან  ერთად, მათ (ლგბტი პირებს) „მეორე კლასის მოქალაქეებად“ აქცევს. მართალია, პოლიციისა და „განას ადამიანის უფლებათა და ადმინისტრაციული სამართლის კომისიის“ (CHRAJ) წარმომადგენლებმა სიტუაციის გაუმჯობესების კუთხით გარკვეული ნაბიჯები გადადგეს, მაგრამ ლგბტი პირები კვლავ არიან ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ძალადობის, გამოძალვის და დისკრიმინაციის მსხვერპლნი მათი ყოველდღიური ცხოვრების მრავალ ასპექტში.

Human Rights Watch-მა, 2016-2017 წლების განმავლობაში გამოკითხა 114 ლგბტი პირები ქვეყნის სხვადასხვა კუთხეში, მათმა უმრავლესობამ განაცხადა, რომ ზემოაღნიშნული კანონი ქმნის იმის წინაპირობას, რომ განაში ლგბტი პირთა მიმართ ძალადობა და დისკრიმინაცია რუტინულია. თუმცაღა, აღნიშნული კანონი პრაქტიკაში თითქმის არასდროს არ გამოიყენება.

ანგარიშის მიხედვით, განას საპოლიციო სამსახურმა ზოგიერთ შემთხვევაში, სათანადოდ რეაგირება მოახდინა ლგბტი პირების მიმართ განხორციელებული კანონდარღვევების დროს. მაგალითად, ქ. ტამალეში გეი მამაკაცების მიმართ ყალბი ბრალდებისა და შანტაჟის მცდელობების დროს. ამას გარდა, „განას ადამიანის უფლებათა და ადმინისტრაციული სამართლის კომისიის“ (CHRAJ) აქვს საკუთარი ონლაინ პორტალი, სადაც ფიქსირდება სექსუალური იდენტობის ნიშნით მოტვირებული ძალადობისა და დისკრიმინაციის შემთხვევები. კომისიამ უკვე დაამუშავა 36 შემთხვევა. [4]

იგივე Human Rights Watch 2018 წლის 26 ივნისს გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერს, რომ გაეროს სპეციალურმა წარმომადგენელმა უკიდურესი სიღარიბისა და ადამიანის უფლებათა საკითხებზე – ფილიპ ალსტონმა, განას მთავრობას მოუწოდა, მოეხდინა სრულწლოვან, იგივე სქესის წარმომადგენლებს შორის ნებაყოფლობითი სექსუალური ურთიერთობის დეკრიმინალიზაცია, რათა სათანადოდ დაცული ყოფილიყო ლგბტი პირთა უფლებები.

სპეციალურმა წარმომადგენელმა გამოთქვა შეშფოთება იმ საკითხზე, თუ რამდენად უშლის ხელს ლგბტი პირებს საზოგადოების მხრიდან სტიგმა და დისკრიმინაცია, იპოვნონ სათანადო სამუშაო ადგილი.

ანგარიშში ასევე დაფიქსირებულია HRW მკვლევარის – ვენდი აიზეკის მოსაზრებაც. „როდესაც მე 2016-2017 წლების განმავლობაში განაში გამოვკითხე ლგბტი პირები, აღმოჩნდა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნულ პირებს ძალიან იშვიათად ასამართლებენ, ჰომოსექსუალიზმის ამკრძალავი კანონი ხელს უწყობს ძალადობას ლგბტი პირების მიმართ და, ასევე, ქმნის სათანადო, მთავრობის მიერ ნებადართულ ნიადაგს დასაქმების, განათლების და ჯანდაცვის სერვისების კუთხით აღნიშნული უმცირესობის წარმომადგენლების დისკრიმინაციისა.“[5]

შეჯამება

ზემოხსენებულ წყაროთა ერთობლიობის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ განაში ლგბტი პირების (მათ შორის – ბისექსუალთა) უფლებების კუთხით მდგომარეობა არაერთგვაროვანია. მართლია, არსებობს კანონი, რომელიც ჰომოსექსუალიზმს მიიჩნევს სისხლის სამართლის დანაშაულად, თუმცა პრაქტიკაში ის თითქმის არასდროს გამოიყენება. თუმცა, უყურადღებოდ არ შეიძლება დავტოვოთ ინფორმაცია, რომელსაც თითქმის ყველა წყარო იმეორებს – აღნიშნული კანონი და საზოგადოების, ზოგჯერ კი პოლიციის მხრიდანაც, დამოკიდებულება, ხშირად აისახება ლგბტი პირების მიმართ განხორციელებულ ძალადობის, დისკრიმინაციისა თუ გამოძალვის შემთხვევებში. წყაროთა მიხედვით, დისკრიმინაცია ყველაზე ხშირად და ნათლად ფიქსირდება განათლებისა და დასაქმების კუთხით.

[1] United States Department of State, Country Report on Human Rights Practices 2017 – Ghana available at

[accessed 24 January 2018]

[2] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Ghana, 22 February 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5a9938f94.html [accessed 24 January 2019]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Ghana, 15 March 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5ab8bd2da.html [accessed 25 January 2019]

[4] Human Rights Watch, Ghana: Discrimination, Violence against LGBT People, 8 January 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5a8eb099a.html [accessed 25 January 2019]

[5] Human Rights Watch, UN expert spotlights LGBT poverty in Ghana, 26 June 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5b87de45a.html [accessed 25 January 2019]

იემენი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა. იანვარი, 2019

მედია საშუალება „Al Jazeera“ 2018 წლის 26 მარტს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ 3 წლის განმავლობაში, მსოფლიოში ყველაზე ღარიბ არაბულ ქვეყანაში – იემენში, მიმდინარეობს სისხლიანი სამოქალაქო ომი აჯანყებულ ჰუტებსა და სამთავრობო ძალებს შორის. 2014 წლის სექტემბერში, ჰუტებმა საკუთარ კონტროლს დაუქვემდებარეს იემენის დედაქალაქი – სანაა და განაგრძეს წინსვლა ქვეყნის სიდიდით მეორე ქალაქ ადენის მიმართულებით. ამის საპასუხოდ, არაბულმა სახელმწიფოებმა, საუდის არაბეთის მეთაურობით, წამოიწყეს სამხედრო კამპანია, რათა დაემარცხებინათ ჰუტები და აღედგინათ იემენის მთავრობა. კონფლიქტი დღემდე მიმდინარეობს.

გამოცემა წერს, რომ 2018 წლის 26 მარტის მდგომარეობით, შეიარაღებულ დაპირისპირებებს, სულ მცირე 10 000 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო დაშავდა დაახლოებით 40 000. ზუსტი რიცხვის დასახელება რთულია, თუმცა არასამთავრობო ორგანიზაცია „Save the Children“-ის ცნობით, 2017 წლისთვის, დაახლოებით, 50 000 ბავშვი დაიღუპა შიმშილისა და სხვადასხვა დაავადების გამო.

გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის ოფისის ინფორმაციით, სამოქალაქო დანაკარგთა 2/3 გამოწვეულ იქნა არაბული კოალიციის საჰაერო დაბომბვების შედეგად. ხოლო, ჰუტი მეამბოხეები პასუხისმგებელნი არიან მასობრივ სამოქალაქო მსხვერპლზე იემენის სიდიდით მესამე ქალაქ ტა’იზ-ზე მათ მიერ განხორციელებული ალყის გამო.

გაეროს ჰუმანიტარული საკითხების კოორდინირების ოფისის ინფორმაციით, 3 მილიონი ადამიანი იძულებით გადაადგილდა ქვეყნის შიგნით, ხოლო 280 000 პირმა თავშესაფარი ითხოვა უცხო ქვეყანაში, მათ შორის – ჯიბუტსა და სომალიში.

ქვეყანაში მიმდინარე სამოქალაქო ომით გამოწვეულმა ქაოსმა საშუალება მისცა ისეთ ტერორისტულ ორგანიზაციებს, როგორიცაა Al-Qaeda და ISIL, გაეფართოებინათ საკუთარ კონტროლს დაქვემდებარებული ტერიტორიები და, ასევე, განეხორციელებინათ ტერორისტული თავდასხმები. მაგალითად, 2015 წლის მარტში, ISIL-ის თვითმკვლელმა ტერორისტებმა თავი აიფეთქეს სანაში მდებარე ზაიდი შიიტების ორ მეჩეთში, რასაც 140 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა ოფისი იემენის შესახებ 2019 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ ქვეყანაში  მიმდინარე ჰუმანიტარული და უსაფრთხოების კუთხით სიტუაცია იმდენად მძიმეა, რომ წარმოადგენს განურჩეველი ძალადობის შედეგად პირის სიცოცხლის ხელყოფის რეალურ რისკს.

ვრცელდებოდა ცნობები კონფლიქტის მონაწილე ყველა მხარის მიერ განხორციელებული განურჩეველი და უკანანო ძალადობის, მათ შორის, საერთაშორისო კონვენციებით აკრძალული კლასტერული ტიპის ბომბებისა და სახმელეთო ნაღმების გამოყენების შესახებ. ამას გარდა, ხორციელედებოდა განგრძობადი თავდასხმები სამოქალაქო პირებზე, საავადმყოფოებზე, სკოლებზე და ა.შ.

ზემოხსენებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სამონიტორინგო ჯგუფის – Armed Conflict Location and Event Data Project (ACLED) მიხედვით, 2016 წლის სექტემბრიდან 2018 წლის სექტემბრამდე პერიოდში, ზოგადი დანაკარგების რიცხვი თანმიმდევრულად იზრდებოდა. გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის (UNHCR) მონაცემებით,  2015 წლის მარტიდან 2018 წლის 9 აგვისტოს ჩათვლით, შეიარაღებული კონფლიქტის შედეგად  დაფიქსირდა 17 062 სამოქალაქო დანაკარგი (6592 გარდაცვლილი, ხოლო – 10 470 დაშავებული პირი). დანაკარების 61 პროცენტზე მეტი გამოწვეული იყო საუდის არაბეთის სამხედრო ძალების მიერ განხორციელებული საჰაერო დარტყმების შედეგად.

სამოქალაქო დანაკარგების კუთხით გეოგრაფიული მდგომარეობა განსხვავებულია. ზოგადად, ქვეყანაში ყველაზე მასშტაბური ძალადობა ფიქსირდება დასავლეთი იემენში, რომელსაც მოსდევს ტა’იზ-ის პროვინცია, ჩრდილოეთის ტომობრივი მიწები და სამხრეთი იემენი. განსაკუთრებით მძიმე სიტუაცია ქალაქ ჰუდეიდაჰში.

იემენის აღმოსავლეთი ნაწილი ყველაზე ნაკლებად კონფლიქტური რეგიონია და სხვებთან შედარებით, იქ ზოგადი ძალადობის დაბალი მაჩვენებელი ფიქსირდება. ასევე, შედარებით ნაკლები ძალადობაა ადენის პროვინციაში.

რაც შეეხება შიდა გადაადგილების ალტერნატივას, ანგარიშის მიხედვით, იემენში გადაადგილება მკაცრად შეზღუდულია  ერთი მხრივ, ქვეყნის თითქმის ყველა რეგიონში მიმდინარე შეიარაღებული კონფლიქტის, ხოლო მეორე მხრივ – ზოგადად, მთლიან ქვეყანაში საწვავის დეფიციტის შედეგად.

წყაროები ხშირად მოიხსენიებენ ქვეყნის ორ ძირითად ნაწილს სამხრეთი იემენისა და ჩრდილოეთი იემენის სახელწოდებით (იხ. რუკაზე: ჩრდილოეთი იემენი – ყვითლად; სამხრეთი – წითლად).

ანგარიშის მიხედვით, სამხრეთი იემენის რეგიონში სამხედრო მოქმედებებს აწარმოებს არაბთა გაერთიანებული ემირატების შეიარაღებული ძალები. 2018 წლის იანვრიდან მოყოლებული, მათ ინტენსიური მოქმედებები წამოიწყეს აღნიშნულ რეგიონში ტერორისტული ორგანიზაცია „არაბეთის ნახევარკუნძულის ალ-ქაიდას“ (AQAP) და ამბოხებული ჰუტების  წინააღმდეგ.

რაც შეეხება ე.წ. ჩრდილოეთი იემენს, ანგარიშში მითითებულია, რომ 2018 წლის 12 ივნისს სამხედრო კოალიციამ საუდის არაბეთის მეთაურობით, წამოიწყო „ოპერაცია ოქროს გამარჯვება“, რათა დაეკავებინა ჰუტების მიერ კონტროლირებადი მნიშვნელოვანი საპორტო ქალაქი ალ ჰუდეიდაჰი. კოალიციამ მოახერხა ქალაქის აეროპორტის დაკავება, ხოლო ჰუტებმა ქალაქის გარშემო განალაგეს სახმელეთო ნაღმები და სხვადასხვა ტიპის ბარიკადები.

23 ივნისს შეტაკებები დროებით შეწყდა და გაეროს გენ. მდივანის სპეციალურ დესპანს საშუალება მიეცა, გაემართა მოლაპარაკებები ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ. აგვისტოში კვლავ განახლდა ბრძოლები, ამჯერად ქალაქის გარშემო დასახლებებში.

გაერთიანებული სამეფოს თემთა პალატის 2018 წლის ოქტომბრის მოხსენებით ბარათში მითითებულია, რომ „საბრძოლო მოქმედებების ინტენსივობა განსაკუთრებით გაიზარდა ივნისში ჰუდეიდაჰზე განხორციელებული სამხედრო კამპანიის შემდეგ. ივლისში, პოლიტიკური მიზეზების გამო, შეიარაღებული დაპირისპირება დროებით შეწყდა, თუმცა კვლავ განახლდა აგვისტოში მცირე შეტაკებებით, ხოლო სექტემბერში უკვე  სრულმასშატაბიანი ბრძოლებით.“

2018 წლის ნოემბერის პირველი ორი კვირის განმავლობაში, ჰოდეიდაჰზე განხორციელდა სულ მცირე 200 საჰაერო დარტყმა.

მედია საშუალება The Guardian 2018 წლის 13 დეკემბრის გამოშვებაში წერს იემენში, საპორტო ქალაქ ჰუდეიდაჰში ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმებაზე. გაეროს გენერალური მდივნის, ანტონიო გუტიერესის განცხადებით, შვედეთში გამართული სამშვიდობო მოლაპარაკებების შედეგად, შეიარაღებული კონფლიქტის მონაწილე მხარეები შეთანხმდნენ ცეცხლის შეწყვეტაზე და მათ მიეცათ 21 დღიანი ვადა, რომ ქალაქიდან გაეყვანათ ჯარები. ამას გარდა, გუტიერესის განცხადებით, შეთანხმება ასევე ითვალისწინებს ქალაქში გაეროს დაქვემდებარებული ნეიტრალური სამხედრო შენაერთების განლაგებასა და ჰუმანიტარული კორიდორების უზრუნველყოფას.[2]

რაც შეეხება დანაკარგების და სამოქალაქო მსხვერპლის კუთხით სიტუაციას, გაეროს ჰუმანიტარულ საკითხთა კოორდინირების ოფისის მიხედვით, 2018 წლის 1 ოქტომბრის სიტუაციით, „მიმდინარე კონფლიქტის ფონზე, სამოქალაქო დანაკარგები სახეზეა. კონფლიქტის ყველა მხარე უგულებელყოფს საერთაშორისო ჰუმანიტარულ  და ადამიანის უფლებათა სამართალს, და, ასევე, ხელს უშლის და აფერხებს ჰუმანიტარული დახმარების დროულად მიწოდებას“.

სამონიტორინგო ჯგუფის – Armed Conflict Location and Event Data Project (ACLED)-ის ინფორმაციით, 2018 წლის ივნისიდან აგვისტოს ჩათვლით პერიოდში, უშუალოდ ქალაქ ჰოდეიდაჰში სამოქალაქო დანაკარგების რიცხვი მთელი ქვეყნის მასშტაბით სამოქალაქო მსხვერპლის 51 %-ს უტოლდება. აღნიშნული სამი თვის პერიოდში, ჰოდეიდაჰში დაიღუპა სულ მცირე 349 სამოქალაქო, ხოლო მთლიანად იემენში – 685.

იგივე ორგანიზაცია ავრცელებს რუკას, სადაც აღნიშნულია 2018 წლის ნოემბრის მდგომარეობით დანაკარგების მაჩვენებელი რეგიონების მიხედვით (მუქ ლურჯად – ყველაზე ნაკლები დანაკარგების მქონე რეგიონები, სტაფილოსფრად და მუქ ნარინჯისფრად – ყველაზე მაღალი).

გადაადგილების თავისუფლების კუთხით სიტუაცია, ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტის 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, შემდეგია: „მიუხედავად იმისა, რომ კანონის მიხედვით ქვეყნის შიგნით და საზღვარგარეთ გადაადგილება, ასევე, რეპატრიაცია და ემიგრაცია თავისუფალია, კონფლიქტის ყველა მხარე, რუტინულად აწესებდა მკაცრ აკრძალვებსა და შეზღუდვებს როგორც პირთა, ასევე, საქონლისა  და ჰუმანიტარული ტვირთის გადაადგილების კუთხით.[3]

შეჯამება

ზემოხსენებულ წყაროთა ერთობლიობის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ იემენში 2015 წელს დაწყებული სამოქალაქო ომი დღემდე, მეტნაკლებად მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით მიმდინარეობს. საანგარიშო პერიოდის მანძილზე, განსაკუთრებით მძიმე სიტუაცია ფიქსირდებოდა საპორტო ქალაქ ჰუდეიდაჰში, სადაც უკანასკნელი თვეების მანძილზე 3 ფართომასშტაბიანი ბრძოლა გაიმართა, ასობით ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. თუმცა, გაეროს გენერალურმა მდივანმა გასული წლის 13 დეკემბერს აღნიშნული ქალაქის გარშემო ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმებას მიაღწია, რაც უდავოდ სერიოზული წინგადადგმული ნაბიჯია.

[1] Al Jazeera, Article “key Facts about war in Yemen” of 26 March 2018, available at https://www.aljazeera.com/news/2016/06/key-facts-war-yemen-160607112342462.html [accessed 16 January 2019]

[2] The Guardian – Article: Yemen: ceasefire agreed for port city of Hodeidah, 13 December 2018, available at https://www.theguardian.com/world/2018/dec/13/yemen-ceasefire-agreed-for-vital-port-city-of-hodeidah [accessed 18 January 2019]

[3] UK Foreign Office – Country Policy and Information Note Yemen: Security and humanitarian situation available at

[accessed 18 January 2019]