დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-31 მარტი, 2020

ავღანეთში არსებული ვითარება – უცხოელებს ხელს არ ვახლებთ, თუმცა სამთავრობო ძალების წინააღმდეგ ჩვენი ოპერაციები გაგრძელდება, – ამის შესახებ რადიკალური მოძრაობა „თალიბანის“ ოფიციალურმა წარმომადგენელმა ზაბიჰულაჰ მუჯაჰიდმა განაცხადა. „ძალადობის შემცირების რეჟიმი დასრულდა და ჩვენი ოპერაციები ჩვეულებრივ გაგრძელდება. რაც შეეხება აშშ-თან დადებულ შეთანხმებას, ჩვენი მეომრები ხელს არ ახლებენ უცხოურ ძალებს, თუმცა სამთავრობო ძალების წინააღმდეგ ჩვენი ოპერაციები გაგრძელდება“, – აღნიშნა ზაბიჰულაჰ მუჯაჰიდმა. 1-ელ მარტს ავღანეთის პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ ის გააგრძელებდა ნაწილობრივი ზავის დაცვას, ვიდრე ავღანეთსა და „თალიბანს“ შორის 10 მარტისთვის ჩანიშნული მოლაპარაკებები არ დაიწყებოდა. აშშ-სა და დაჯგუფება „თალიბანს“ შორის სამშვიდობო შეთანხმების მიხედვით, ამერიკელი სამხედროები ავღანეთს სრულად 14 თვის განმავლობაში დატოვებენ.[1]

აშშ-მა რადიკალური მოძრაობა „თალიბანის“ პოზიციებზე საჰაერო დარტყმები განახორციელა. აშშ-ის შეიარაღებული ძალების წარმომადგენელი სამშვიდობო შეთანხმების შემდეგ პირველი ავიაიერიშს თავდაცვის მიზეზებით ხსნის. „თალიბანის“ მებრძოლები აქტიურ შეტევებს ახორციელებდნენ ავღანეთის ეროვნული თავდაცვის ძალების საგუშაგოზე. ეს თავდაცვითი ავიადარტყმა იყო, ამ შეტევების შესაჩერებლად“, – განაცხადა პოლკოვნიკმა სონი ლეგეტმა. მან დასძინა, რომ ვაშინგტონს მშვიდობა კვლავ სურს, თუმცა „თალიბანმა“ უაზრო შეტევები უნდა შეწყვიტოს და შეთანხმების პირობები შეასრულოს.[2]

ავღანეთში სულ მცირე 27 ადამიანი დაიღუპა, ხოლო 29 დაშავდა იმ ღონისძიებაზე თავდასხმის შედეგად, რომელსაც ავღანეთის პრემიერ-მინისტრი აბდულა აბდულა ესწრებოდა. თავდასხმა მოჯაჰედების ლიდერის აბდულა ალი მაზარის გარდაცვალების წლისთავის ცერემონიაზე მოხდა. გარდა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრისა, ღონისძიებას ესწრებოდნენ ავღანეთის ყოფილი პრეზიდენტი და სხვა პოლიტიკოსები. მას შემდეგ, რაც თავდამსხმელებმა ცეცხლი გახსნეს, ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი ინციდენტის ადგილიდან ოპერატიულად გაიყვანეს. ის არ დაშავებულა. „თალიბანმა“ უარყო რაიმე კავშირი აღნიშნულ შემთხვევასთან.[3]

ავღანეთის პრეზიდენტმა, აშრაფ ღანმა „თალიბანის“ 1500 მებრძოლის გათავისუფლების განკარგულებას მოაწერა ხელი. ავღანეთის პრეზიდენტის ოფიციალური წარმომადგენლის, სადიყ სადიყის განცხადებით, ამ ნაბიჯის მიზანია ავღანეთის მთავრობასა და „თალიბანს“ შორის სამშვიდობო მოლაპარაკებების დაწყება. პრეზიდენტის განკარგულებაში აღნიშნულია, რომ გათავისუფლებულმა პირებმა წერილობითი ვალდებულება უნდა აიღონ, რომ არ დაუბრუნდებიან საომარ მოქმედებებს. ავღანეთის პრეზიდენტი ასევე აღნიშნავს, რომ „თალიბების“ გათავისუფლება კეთილმოსურნეობის ჟესტია და ეს პროცესი 14 მარტს დაიწყება. ავღანეთის ხელისუფლება ყოველ დღე 100-100 პატიმარს გაათავისუფლებს, ხოლო მას შემდეგ, რაც ავღანეთის მთავრობასა და „თალიბანს“ შორის სამშვიდობო მოლაპარაკებები დაიწყება, ყოველ ორ კვირაში „თალიბანის“ 500 მებრძოლს გამოუშვებენ იმ პირობით, თუ ძალადობის შემცირების რეჟიმი შენარჩუნდება. „თალიბანსა“ და აშშ-ს შორის სამშვიდობო შეთანხმებას 29 თებერვალს დოჰაში მოეწერა ხელი. შეთანხმება ავღანეთიდან აშშ-ისა და ნატოს ჯარების გაყვანას ითვალისწინებს, სანაცვლოდ კი, „თალიბანმა“ უნდა უზრუნველყოს, რომ ქვეყანა არ გახდება ტერორისტების თავშესაფარი.[4]

სირიის კრიზისი – აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის პრესსპიკერის მორგან ორტაგუსის განცხადებით, აშშ სირიელ ხალხს 108 მილიონი დოლარის ოდენობის ჰუმანიტარულ დახმარებას გამოუყოფს. „აშშ ასევე მიესალმება რეკომენდაციას სირია-თურქეთის საზღვარზე, ტალ-აბიადში დამატებითი გამშვები პუნქტების გახსნის შესახებ, რომლითაც სირია გაეროს მიერ გაგზავნილ ჰუმანიტარულ და სამედიცინო დახმარებას მიიღებს“, – განაცხადა მორგან ორტაგუსმა.[5]

იდლიბის პროვინციაში ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმი 6 მარტის 00:00 საათიდან ამოქმედდება, – განაცხადა თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა მოსკოვში გამართულ პრესკონფერენციაზე. თავის მხრივ, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა აღნიშნა, რომ რუსეთმა და თურქეთმა იდლიბთან დაკავშირებით მისაღებ გადაწყვეტილებებს მიაღწიეს. „რუსეთისა და თურქეთის ლიდერების მჭიდრო კონტაქტი შესაძლებელს ხდის საერთაშორისო პრობლემების გადაჭრის საერთო მიდგომები გამოვნახოთ. რუსეთმა და თურქეთმა სირიაში ვითარების დარეგულირების ერთობლივი დოკუმენტი შეიმუშავეს, რომლის შინაარსსაც საგარეო საქმეთა მინისტრები გაგაცნობენ“, – განაცხადა რუსეთის პრეზიდენტმა. ვლადიმერ პუტინის განცხადებით, ერდოღანთან მოლაპარაკებები რთული იყო, თუმცა პოზიტიურად დასრულდა.[6]

სირიისა და ერაყის საზღვარზე, ბუ-ქემალის რაიონში საჰაერო დარტყმები განხორციელდა. საჰაერო დარტყმები აშშ-ის სამხედრო ავიაციამ განახორციელა. არსებული მონაცემებით, ამერიკული ავიაცია „ალ-ხაშდ აშ-შააბის“ ბაზას ჰაერიდან უტევს. ინციდენტის შესახებ ინფორმაცია სირიის სახელმწიფო ტელევიზიამ გაავრცელა.[7]

ერაყში არსებული ვითარება – ბაღდადის ჩრდილოეთით, ტაჯის სამხედრო ბანაკზე ავია იერიშის შედეგად სამი ადამიანი დაიღუპა და 12 დაშავდა. დაღუპულთა შორის 2 ამერიკელი და ერთი ბრიტანელი ჯარისკაცია. ბაზაზე სულ 18 რაკეტა ჩამოვარდა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[8]

ინდოეთში 4 მამაკაცი ახალგაზრდა ქალის გაუპატიურებისთვის სიკვდილით დასაჯეს – აკშაი ტაკური, ვინაი შარმა, პავან გუპტა და მუკეშ სინგჰი სასამართლომ დამნაშავეებად 2013 წელს ცნო და მათ სიკვდილით დასჯის განაჩენი გამოუტანა. მოძალადეები დელიში, ტიხარის ციხეში ჩამოახრჩვეს. ეს 2015 წლის შემდეგ სიკვდილით დასჯის პირველი შემთხვევაა. ინდოელი სტუდენტი ავტობუსში 6-მა კაცმა გააუპატიურა, რამდენიმე დღეში კი ის მიყენებული ტრავმებისგან გარდაიცვალა. პოლიციამ ექვსივე ეჭვმიტანილი დააკავა. ერთერთმა მათგანმა, რამ სინგჰმა 2013 წელს ციხეში თავი მოიკლა. კიდევ ერთი მსჯავრდებული 17 წლისა იყო, ამიტომ მას მაქსიმალური სასჯელი – 3-წლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს. ის ციხიდან 2015 წელს გათავისუფლდა. ექვსივე მსჯავრდებულმა განაჩენი უზენაეს სასამართლოში გაასაჩივრა და სიკვდილით დასჯის სამუდამო პატიმრობით შეცვლა მოითხოვა, თუმცა მოსამართლემ მათი შუამდგომლობა არ გაითვალისწინა.[9]

ჩადში ბოკო ჰარამის თავდასხმას 92 სამხედრო ემსხვერპლა – მომხდარის შედეგად 47 ადამიანი დაშავდა. ჩადის პრეზიდენტის, იდრის დების განცხადებით, ეს ყველაზე მძიმე დანაკარგია, რომელიც ქვეყნის შეიარაღებულ ძალებს ოდესმე ჰქონია. თავდასხმა ბომაში, ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში მოხდა, სადაც ჩადის, ნიგერიისა და ნიგერის შეიარაღებული ძალები ისლამისტურ დაჯგუფებას უკვე რამდენიმე წელია ებრძვიან. „უამრავ ოპერაციაში მაქვს მონაწილეობა მიღებული, თუმცა ჩვენს ისტორიაში ერთდროულად ამდენი ადამიანი არასოდეს დაგვიკარგავს“, – განაცხადა ქვეყნის პრეზიდენტმა.[10]

[1] News 18; Taliban to end partial truce, resume offensive operations against Afghan security forces; 2 March, 2020; available at: https://www.news18.com/news/world/taliban-to-end-partial-truce-resume-operations-against-afghan-forces-2522679.html

[2] Reuters; US carries out air strike on Taliban, calls for halt to needless attacks; By Abdul Qadir Sediqi, Charlotte Greenfield; 4 March, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-usa-afghanistan-taliban/u-s-carries-out-airstrike-on-taliban-fighters-for-first-time-since-doha-deal-spokesman-idUSKBN20R12R?fbclid=IwAR0Y6zHwdpNcBl97jSDkVpeObqkJxNDAfq20qk5g2V1lMxzOZQFkQpMlrMI

[3] Tolo News; Attack on Afghan politicians ceremony in Kabul; 27 killed; 6 March, 2020; available at: https://tolonews.com/afghanistan/attack-ceremony-abdullah-khalili-attendance?fbclid=IwAR3xIHh7QC6nqMEpqOeH42QwwcnsMZtf4EFBVFTTCDBLSmJyqVtdYyj8uKM

[4] Tolo News; Ghani signs decree to release Taliban prisoners; 11 March, 2020; available at: https://tolonews.com/afghanistan/ghani-signs-decree-release-taliban-prisoners?fbclid=IwAR25snVhB7BKfTbAt7cth9-ncdSLWnrXEAi1wUe4BCWecvjgxPLVQyX-ctE

[5] Reuters; US sending $108 million in aid to Syria, supports additional border crossing: State Department; 3 March, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-syria-security-usa-assistance/u-s-sending-108-million-in-aid-to-syria-supports-additional-border-crossing-state-department-idUSKBN20Q1PT

[6] იმედის ახალი ამბები; იდლიბის პროვინციაში ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმი 6 მარტის 00:00 საათიდან ამოქმედდება; 5 მარტი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/130333/idlibis-provintsiashi-tsetskhlis-shetskvetis-rejimi-6-martis-0000-saatidan-amoqmeddeba

[7] იმედის ახალი ამბები; სირიისა და ერაყის საზღვარზე, ბუ-ქემალის რაიონში საჰაერო დარტყმები განხორციელდა; 12 მარტი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/131153/siriisa-da-erakis-sazgvarze-buqemalis-raionshi-sahaero-dartkmebi-gankhortsielda

[8] BBC; UK soldier and two Americans killed in rocket attack in Iraq; 12 March, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51842744

[9] The Guardian; India executes four men convicted of 2012 Delhi rape and murder; 20 March, 2020; available at: https://www.theguardian.com/world/2020/mar/20/india-executes-four-men-convicted-of-2012-delhi-bus-and

[10] იმედის ახალი ამბები; ჩადში ბოკო ჰარამის თავდასხმას 92 სამხედრო ემსხვერპლა; 25 მარტი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/133370/chadshi-boko-haramis-tavdaskhmas-92-samkhedro-emskhverpla

იემენი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება. მარტი, 2020

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში იემენის შესახებ წერს, რომ იემენში კონფლიქტი გრძელდება ახალი და განახლებული საბრძოლო კერებით ადენში, დჰალეში, ჰაიაჰში, სადასა და ტაიზში, პროვინციებში, რომლებიც გადაჭიმულია ქვეყნის სამხრეთიდან ჩრდილოეთის მიმართულებით. საერთაშორისოდ აღიარებული მთავრობა და პრეზიდენტი აბდ რაბუ მანსურ ჰადი საუდის არაბეთისა და არაბთა გაერთიანებული საამიროების ხელმძღვანელობით მოქმედი კოალიციის მხარდაჭერით სარგებლობს, თუმცა, ამავდროულად, მისი ძალაუფლება გამოწვევების წინაშეა ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, სადაც სეპარატისტული ძალები, არაბთა გაერთიანებული საამიროების მხარდაჭერილი სამხრეთის გარდამავალი საბჭო და მისი სამხედრო ფრთა – უსაფრთხოების ქამარი, გასული წლის აგვისტოდან მოყოლებული, ეფექტურად აკონტროლებენ ადენს, აბიანს და შაბვას. რამდენიმედღიანი შეტაკებები პრეზიდენტის მომხრე ძალებსა და უსაფრთხოების ქამრის ძალებს შორის გამოიწვია პრეზიდენტის სასახლესთან 2019 წლის 7 აგვისტოს მომხდარმა ინციდენტმა. პრეზიდენტის სასახლესთან ატყდა სროლა მაშინ, როდესაც ათასობით ადამიანი ამბოხებული ჰუტების მიერ სამხედრო აღლუმზე განხორციელებული ავია იერიშების შედეგად დაღუპული სამხედროების დაკრძალვის ცერემონიას ესწრებოდა. ამბოხებული ჰუტები აკონტროლებენ დედაქალაქ სანას და იემენის ჩრდილოეთის დიდ ნაწილს.

2019 წლის ოქტომბერში არაბთა გაერთიანებულმა საამიროებმა განაცხადეს, რომ ჯარები გაყავდათ ადენიდან. განცხადებაში ნათქვამი იყო, რომ მათ თავიანთი როლი ადენის გათავისუფლებასა და სტაბილურობის უზრუნველყოფაში უკვე შეასრულეს. ამასთან, მათი თქმით, ტერორისტულ ორგანიზაციებთან საბრძოლველად, ისინი წარმომადგენლობას ტოვებდნენ რამდენიმე პროვინციაში. საუდის არაბეთი საკუთარ თავზე იღებს იემენის სამხრეთში ყველა კოალიციური ძალის და იემენის დასავლეთში მიმდინარე სამხედრო ოპერაციების კონტროლს.

კონფლიქტში ჩართული ყველა მხარე უხეშად არღვევს საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის ნორმებს. ჰუტების ძალები, რომლებიც ქვეყნის დიდ ნაწილს აკონტროლებენ, ახორციელებენ განურჩეველ ავია იერიშებს საცხოვრებელ ტერიტორიებზე იემენში და ასევე განურჩევ სარაკეტო იერიშებს საუდის არაბეთის მიმართულებით. კოალიციური ძალები კვლავ ბომბავენ სამოქალაქო ინფრასტრუქტურას და ახორციელებენ განურჩეველ თავდასხმებს, რაც იწვევს ასობით სამოქალაქო პირის სიკვდილის თუ დაშავებას. კონფლიქტის მონაწილე ყველა მხარე ზღუდავს გამოხატვის თავისუფლებას, მიმართავს რა თვითნებურ დაკავებებს, იძულებით გაუჩინარებებს, წამებას და სხვა არა-ადამიანურ მოპყრობას. სამიზნეებს, მათ შორის, წარმოადგენენ ჟურნალისტები, ადამიანის უფლებათა აქტივისტები და ბაჰაიზმის მიმდევარი საზოგადოება. ბავშვებზე სექსუალური ძალადობა დაუსჯელად ხდება. კონფლიქტს კვლავ მძიმე გავლენა აქვს შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირებზე. გაჭიანურებული კონფლიქტი კიდევ უფრო ამწვავებს ქალთა და გოგონათა მიმართ არსებულ დისკრიმინაციულ გარემოს.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში იემენის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში მიმდინარე კონფლიქტი იწვევს ყველაზე მასშტაბურ ჰუმანიტარულ კრიზისს მსოფლიოში. მონაწილეები მხარეების მიერ ათასობით მშვიდობიანი იემენელი მოკლული ან დაშავებულია. „Yemen Data Project“-ის მონაცემებით, 2015 წლის შემდეგ, 18 ათასამდე სამოქალაქო პირია მოკლული ან დაშავებული; საჰაერო თავდასხმების შედეგად მოკლულთა მეოთხედი ქალი და ბავშვია. 20 მილიონზე მეტი ადამიანი იემენში მოწყვლადია სურსათის უსაფრთხოების კუთხით. მათგან 10 მილიონი შიმშილის საფრთხის წინაშეა. ქვეყნის ეკონომიკა, რომელიც კონფლიქტამდეც მძიმე მდგომარეობაში იყო, განსაკუთრებით დაზიანებულია კონფლიქტის შედეგად. ასობით ათასი ოჯახი მდგრადი შემოსავლის წყაროს გარეშეა დარჩენილი და ბევრი საჯარო მოხელე, უკვე წლებია, რეგულარულად ვერ იღებს ყოველთვიურ ანაზღაურებას. ქვეყნის მოშლილი ეკონომიკა ამწვავებს ჰუმანიტარულ კრიზისს.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „კონფლიქტურ პირობებში მყოფი სამოქალაქო პირების ცენტრი“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში იემენის შესახებ წერს, რომ წლების განმავლობაში მიმდინარე კონფლიქტის შედეგად, მშვიდობიანი მოსახლეობა იბრძვის გადარჩენისთვის, ისინი მუდმივად აწყდებიან სიკვდილს, დაზიანებებსა თუ საკუთარი სახლების განადგურებას საჰაერო იერიშების, დაბომბვების, სნაიპერების თავდასხმების, ნაღმებისა თუ იძულებითი გაუჩინარებებისა და წამების შედეგად. საომარი მოქმედებები მძიმე დარტყმას აყენებს ქვეყნის ეკონომიკას და ამწვავებს ჰუმანიტარულ მდგომარეობას ქვეყანაში. გაეროს მტკიცებით, იემენში, მოსახლების თითქმის 80% საჭიროებს მხარდაჭერას და დაცვას; ამასთან, იემენის ორი მესამედი უკვე შიმშილის ზღვარზეა. 2019 წლის ნოემბრის მონაცემებით, 3.3 მილიონი პირი კვლავ იძულებით გადაადგილებულია. ACLED-ის მონაცემებით, 2015 წლიდან მოყოლებული, პირდაპირ ძალადობას 100 ათასი ადამიანი ემსხვერპლა. დიდია არაპირდაპირი ფატალური შედეგების რიცხვი, რომელსაც კონფლიქტის თანმდევი შიმშილობა და დაავადებები იწვევს.

როგორც ჰუტი ამბოხებულები, ასევე ხელისუფლების მომხრე ძალები იყენებენ აალებად იარაღს, რომელიც ეფექტურია ფართო ტერიტორიაზე. ისინი აზიანებენ სახლებს, სამედიცინო დაწესებულებებს, სკოლებს და სხვა სამოქალაქო ინფრასტრუქტურას, რაც ბევრი ადამიანის იძულებით გადაადგილებას, ასევე, სიკვდილსა და დაშავებებს იწვევს.[3]

2019 წლის ივნისის მდგომარეობით იემენში არსებული ფრონტის ხაზები.

2019 წლის ივნისის მდგომარეობით იემენში არსებული მთავარი საბრძოლო ფრონტები.[4]

[1] AI – Amnesty International: Human rights in the Middle East and North Africa: Review of 2019; Yemen, 18 February 2020

 (accessed on 10 March 2020)

[2] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Yemen, 14 January 2020

 (accessed on 10 March 2020)

[3] Center for Civilians in Conflict (formerly: CIVIC – Campaign for Innocent Victims in Conflict): “We did not know if we would die from Bullets or Hunger”; Civilian Harm and Local Protection Measures in Yemen, January 2020

 (accessed on 10 March 2020)

[4] European Council on Foreign Relations; Mapping Yemen Conflict; available at: https://www.ecfr.eu/mena/yemen# [accessed 10 March 2020]

ირანი. ძაღლის ყოლასა და გასეირნებაზე დაწესებული შეზღუდვები. მარტი, 2020

ყურანში „ძაღლი“ რამდენჯერმეა ნახსენები: სურა V, 6 (4). გეკითხებიან შენ – რა გამოცხადდა ნებადართულად მათთვის?! უთხარი: ნებადართულად ცხადდება თქვენთვის სიკეთენი და ასევე ნანადირევი იმ ნადირთა, რომლებიც გაგიწვრთნიათ ძაღლებივით და გისწავლებიათ მათთვის ის, რაც თქვენ ალაჰმა შეგასწავლათ. მაშ ჭამეთ, რასაც ესენი (ცხოველები) თქვენთვის დაიჭერენ; ახსენეთ ალაჰის სახელი მასზე (ნანადირევზე) და გეშინოდეთ ალაჰისა, (რადგან) ალაჰი სწრაფია ანგარიშსწორებისას.

სურა VII, 175 (176). და რომ გვენებებინა, ავამაღლებდით მას მათით (ჩვენი სასწაულებით), მაგრამ იგი ქვეყნისაკენ ილტვოდა და საკუთარ გულისთქმას აჰყვა. იმ ძაღლის არ იყოს, რომელსაც თუ თავს დაესხმი, ენას გადმოაგდებს და, თუ თავს დაანებებენ, მაინც ენას გადმოაგდებს. ეს არის იგავი იმ ხალხისა, ვინც არ დაუჯერა ჩვენს აიებს; და უამბე მათ ეს ამბავი, რათა ეგების კეთილგანსაჯონ.

სურა XVIII, 17 (18). შენ მათ მღვიძარებად მიიჩნევ, მაშინ როცა ისინი მძინარენი იყვნენ. ვაბრუნებდით მათ მარჯვნივ და მარცხნივ; ხოლო მათი ძაღლი თათებწაწვდილი იწვა ზღურბლზე. თავზე რომ წამოსდგომოდი, პირს იბრუნდებდი მათგან ლტოლვილი და აღივსებოდი მათი ძრწოლით.

სურა XVIII, 21 (22). იტყვიან: სამნი არიან, მეოთხე მათგანი კი მათივე ძაღლიაო. და იტყვიან: ოთხნი არიან, მეხუთე მათგანი კი მათი ძაღლიაო. და დაფარულის შესახებ მკითხაობენ. ასევე იტყვიან: შვიდნი არიან ხოლო მერვე მათივე ძაღლიაო. უთხარი: ჩემმა უფალმა უკეთ უწყის მათი რიცხვი; მათ კი არაფერი იციან, თვინიერ მცირედისა.[1]

მუსლიმებს მთელი მსოფლიოს მასშტაბით არწმუნებენ, რომ ძაღლი ბინძური ცხოველია და რომ მასთან უბრალო შეხებამაც კი, შეიძლება გამოიწვიოს „დაბინძურება“. ყურანის მკვლევარები მიიჩნევენ, რომ ასეთი მსჯელობა ყურანიდან არ მოდის, არამედ ეფუძნება რამდენიმე „ჰადითს“ (წინასწარმეტყველის სანიმუშო სიტყვისა და ქმედებების ჩანაწერი). ჰადითებში ირწმუნებიან, რომ წინასწარმეტყველმა მუჰამედმა ბრძანა, მოეკლათ ძაღლები. ასევე, ჰადითების მიხედვით, ძაღლების შინაურ ცხოველებად ყოლა აკრძალულია, რადგან ისინი ბინძურები არიან. ძაღლების ყოლა დასაშვებია მხოლოდ მათი სანადიროდ და მცველებად გამოყენების მიზნით.

ყურანში ძაღლი ბინძურ ცხოველად არაა მოხსენიებული და არც ძაღლის ყოლის აკრძალვის შესახებ წერია რამე. მე-18 სურაში, სადაც გამოქვაბულის ისტორიაა მოთხრობილი, ნათქვამია, რომ „ჭეშმარიტ მორწმუნეებს“ თან ახლდათ ძაღლი. ტრადიციული მუსლიმი ლიდერები ამტკიცებენ, რომ ძაღლისთვის დამახასიათებელი ნერწყვდენა, სიბინძურეა. თუმცა, ყურანის მეხუთე სურაში ნათქვამია, რომ „[…] ნებადართულად ცხადდება […] ნანადირევი იმ ნადირთა, რომლებიც გაგიწვრთნიათ ძაღლებივით […]“.

ყურანის მკვლევარები ამტკიცებენ, რომ არაფერია „ჰარამი“ (აკრძალული), რაც თავად ღმერთის მიერ არაა აკრძალული და რადგან ღმერთი აღწერს ყურანს, როგორც სრულყოფილ, იდეალურ და დეტალურ წიგნს, ღმერთის მიერ დაწესებული ყველა აკრძალვა ყურანში წერია – „სურა VI, 114 (114). და განა ალაჰის თვინიერ ვინმეს ვეძიებ მსაჯულად, მაშინ, როცა იგია, ვინც გარდმოგივლინათ წიგნი განმარტებულად. იმათ კი, რომელთაც ვუბოძეთ წიგნი, იციან, რომ იგი გარდმოვლენილია შენი უფლისაგან – ჭეშმარიტებით, და ნუ იქნები, ნუ იქნები დაეჭვებული.“ ასევე, ყურანის მე-16 სურაში ნათქვამია – „სურა VXI, 117 (116). და ნუ აღწერენ თქვენი ენები სიცრუეს: – ეს ნებადართულია, ეს – აკრძალულიაო, რათა სიცრუენი შეთხზათ ალაჰის შესახებ. ჭეშმარიტად, ისინი, ვინაც ალაჰზე თხზავენ სიცრუეებს, არ გამართლდებიან“.

ყურანში არაფერია ნათქვამი ძაღლების ყოლის აკრძალვაზე ან რომ ძაღლები ბინძური ცხოველები არიან. ასეთი მტკიცება მოდის ჰადითებიდან. ჰადითები ამტკიცებენ, რომ წინასწარმეტყველმა აკრძალა ძაღლების შინაურ ცხოველებად ყოლა; რომ ანგელოზები არ შედიან ოთახში, სადაც ძაღლია; რომ ძაღლის შეხება დაბინძურებას იწვევს, რის შემდეგაც ხელები 7-ჯერ უნდა დაიბანო. ერთერთი ჰადითი იმასაც ამბობს, რომ „[…] ყველა შავი ძაღლი უნდა მოვკლათ […]“.

ყურანის მკვლევარები იშველიებენ 66-ე სურას, სადაც წერია: „სურა LXVI, 1 (1). ო, წინასწარმეტყველო, რატომ აიკრძალავ იმას, რაც ნებადართულ-ჰყო შენთვის ალაჰმა, ეძიებ რა კმაყოფილებას შენი ცოლებისას, და ალაჰი შემწყნარებელია, მწყალობელი.“ და ამტკიცებენ, რომ წინასწარმეტყველს არ აქვს არაფრის აკრძალვის უფლება და რომ, მისი მოვალეობა, მხოლოდ ღმერთის სიტყვის ხალხამდე მიტანაა.[2] [3]

1979 წლის ისლამური რევოლუციისა და ირანის ისლამური რესპუბლიკის შექმნის შემდეგ, ხელისუფლება აქტიურად მსჯელობდა, დასაშვები იყო თუ არა ძაღლის ყოლა. ირანის მმართველების განცხადებით, ისლამის მიხედვით, ძაღლები ბინძურ ცხოველებად არიან მიჩნეულნი და ისინი, ვისაც ძაღლები ჰყავთ, დასავლური გავლენის ქვეშ იმყოფებიან. ზოგიერთმა კონსერვატული შეხედულებების მქონე სასულიერო პირმა ძაღლის ყოლა „მორალურად გარყვნილ ქმედებად“ გამოაცხადა და აკრძალვების დაწესება მოითხოვა.

2007 წლის შემოდგომაზე ირანის ხელისუფლებამ დაიწყო მასშტაბური ბრძოლა მათ მიერ ამორალურ და ისლამისთვის მიუღებელ ჩვევად მიჩნეული საქციელის წინააღმდეგ. ათასობით ახალგაზრდა ქალსა და კაცს აკავებდნენ და გაფრთხილებებს აძლევდნენ მათი ჩაცმის სტილის გამო. აღნიშნული კამპანიის ნაწილი იყო „ძაღლების ციხეებიც“, რომლებიც ირანის პოლიციამ თეირანში შექმნა. ძაღლებს ართმევდნენ მეპატრონეებს და დაკავების ცენტრებში გადაყავდათ. ხალხი, რომელთაც შინაური ცხოველები ჰყავდათ, ხელისუფლების მხრიდან ზეწოლის ქვეშ იყვნენ.[4]

ირანის ხელისუფლებამ თეირანში ძაღლების გასეირნებაზე აკრძალვა 2019 წლის დასაწყისში დააწესა. მედია საშუალება „ტელეგრაფი“ 2019 წლის 30 იანვრის სტატიაში წერდა, რომ ისლამური რესპუბლიკის ხელისუფლება იმედოვნებდა, რომ ამით ირანელებს ძაღლების ყოლის სურვილს ჩაუხშობდა. თეირანის პოლიციის უფროსის, ჰოსეინ რაჰიმის თქმით, მათ მიიღეს ნებართვა დედაქალაქის პროკურატურისგან, გაატარონ შესაბამისი ღონისძიებები მათ მიმართ, ვინც ძაღლებს გაასეირნებს საჯარო სივრცეებში, მაგალითად პარკებში. შესაბამისი ღონისძიებები მოიცავს, მათ შორის, დაჯარიმებას და ძაღლის ჩამორთმევას. დაწესებულ აკრძალვას ის ხსნიდა იმით, რომ ძაღლები საზოგადოების წევრებში იწვევდნენ „შიშს და შფოთვას“.[5] [6] [7]

2019 წლის 30 იანვარს მედია საშუალება „ლოს ანჟელეს ტაიმსი“ წერდა, რომ თეირანში ძაღლების გასეირნება აიკრძალა, თუმცა ეს ხელს არ უშლიდა ძაღლების მფლობელებს. ჟურნალისტებთან საუბარში რიგითი მოქალაქეები აცხადებდნენ, რომ თუ პოლიცია მათი ძაღლის წაყვანას ეცდებოდა, ისინი თავიანთ ძაღლებს დაიცავდნენ პოლიციასთან დაპირისპირებასაც არ მოერიდებოდნენ. „სულ უფრო ბევრი ოჯახი იყვანს ძაღლებს. ხელისულფება მალე მიხვდება, რომ ასეთი აკრძალვები უნდა დაივიწყოს“, – ამბობდნენ რიგითი ირანელები.[8]

[1] ყურანი; არაბულიდან თარგმნა, შესავალი წერილი და განმარტებანი დაურთო გიორგი ლობჟანიძემ; გამოცემულია კავკასიური სახლის მიერ; თბილისი, 2006 წელი; წიგნი ინახება წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილებაში; [ნანახია 2020 წლის 2 მარტს]

[2] True Islam; Dogs – Are they dirty, prohibited animals? Available at: http://www.quran-islam.org/articles/dogs_(P1159).html [accessed 2 March 2020]

[3] ყურანი; არაბულიდან თარგმნა, შესავალი წერილი და განმარტებანი დაურთო გიორგი ლობჟანიძემ; გამოცემულია კავკასიური სახლის მიერ; თბილისი, 2006 წელი; წიგნი ინახება წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილებაში; [ნანახია 2020 წლის 2 მარტს]

[4] Radio Free Europe / Radio Liberty; Iran: Tehran officials begin crackdown on pet dogs; 14 September, 2007; available at: https://www.rferl.org/a/1078672.html [accessed 2 March 2020]

[5] The Telegraph; Iran bans dog-walking in Tehran; 30 January, 2019; available at: https://www.telegraph.co.uk/news/2019/01/30/iran-bans-dog-walking-tehran/ [accessed 2 March 2020]

[6] ABC News; Dog walking banned in Iran’s capital; By Somayeh Malekian; 1st February, 2019; available at: https://abcnews.go.com/International/dog-walking-banned-irans-capital/story?id=60751589 [accessed 2 March 2020]

[7] NY Times; More bark than bite in Iran’s ban on walking dogs; By Thomas Erdbrink; 1st February, 2019; available at: https://www.nytimes.com/2019/02/01/world/middleeast/iran-ban-walking-dogs.html [accessed 2 March 2020]

[8] Los Angeles Times; Walking your dog is banned in Tehran, but that’s not stopping dedicated pet owners; 30 January, 2019; available at: https://www.latimes.com/world/la-fg-iran-dog-walkers-20190130-story.html [accessed 2 March 2020]

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 24-29 თებერვალი, 2020

ავღანეთში არსებული ვითარება – აშშ-მა და „თალიბანმა“ ავღანეთში ომის დასრულების შესახებ შეთანხმებას ხელი მოაწერეს. შეერთებული შტატები და ნატოს მოკავშირეები თანხმდებიან, რომ მათი ყველა სამხედრო ავღანეთს სრულად 14 თვის განმავლობაში დატოვებს. აშშ-სა და „თალიბანს“ შორის შეთანხმება ყატარში გაფორმდა. ცერემონიას ამერიკის სახელმწიფო მდივანი მაიკ პომპეო და „თალიბანის“ ლიდერი ესწრებოდნენ. მხარეებს იმედი აქვთ, რომ დოკუმენტი ავღანეთში, 18-წლიანი კონფლიქტის შემდეგ, მშვიდობის დამყარებას შეუწყობს ხელს.[1]

სირიის კრიზისი – იდლიბის პროვინციაში საჰაერო დარტყმის შედეგად 33 თურქი სამხედრო დაიღუპა. „იდლიბში ასადის რეჟიმის მხარდაჭერებმა საჰაერო იერიში მიიტანეს ჩვენს სამხედროებზე. თავდასხმის შედეგად ჩვენი 33 სამხედრო დაიღუპა“, – განაცხადა ხათაის პროვინციის გუბერნატორმა, რახმი დოგანმა. მისივე თქმით, თურქ სამხედროებს შორის არიან მძიმედ დაშავებულებიც.[2]

ინციდენტის შესახებ საუბრისას, რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ თურქი სამხედროები „ბოევიკებს“ შორის იმყოფებოდნენ. „27 თებერვალს, დასახლებულ პუნქტ ბეხუნის რაიონში თურქი სამხედროები სირიის შეიარაღებული ძალების ცეცხლის ქვეშ მოჰყვნენ. თურქი სამხედროები ტერორისტული ფორმირებების საბრძოლო რიგებში იმყოფებოდნენ“, – განაცხადეს რუსეთის თავდაცვის უწყებაში. რუსეთის თავდაცვის უწყებაში ასევე აცხადებენ, რომ „27 თებერვალს ტერორისტთა დაჯგუფება „ჰაიატ ტახრირ ან-შამი“ იდლიბის დეესკალაციის ზონაში შეეცადა, შეტევა სირიის სამთავრობო ძალების პოზიციებზე განეხორცილებინა“. ასევე რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, თურქული მხარის მიერ დაპირისპირებული მხარეების შერიგების ცენტრისთვის გადმოცემული კოორდინატების მიხედვით, თურქეთის შეიარაღებული ძალების დანაყოფები არ იყვნენ და არ უნდა ყოფილიყვნენ დასახლებულ პუნქტ ბეხუნის რაიონში.[3]

თურქეთმა სირიელ მიგრანტებს ევროპასთან საზღვარი გაუხსნა. „ჩვენ არაერთხელ გვითქვამს, რომ ვალდებულები არ ვართ, ამდენი მიგრანტი მივიღოთ. ევროპა დახმარებას დაგვპირდა, მაგრამ არაფერს აკეთებს. ამიტომ გუშინ ჩვენ საზღვრები გავხსენით“, – განაცხადა ერდოღანმა. მისივე თქმით, გუშინ ევროპასთან საზღვარი 18 ათასმა მიგრანტმა გადაკვეთა, დღეს კი ამ რიცხვმა შესაძლოა 30 ათასს მიაღწიოს. ერდოღანის განცხადებით, ანკარა მიგრანტებს საზღვარს აღარ ჩაუკეტავს. იდლიბში სიტუაციის გამწვავების ფონზე, თურქეთის მმართველი პარტიის ოფიციალურმა წარმომადგენელმა განაცხადა, რომ ქვეყანა დევნილებისა და ლტოლვილების ტალღას, რომელიც ევროპისკენ მიემართება, აღარ შეაჩერებს. თურქეთში ამჟამად 3.7 მილიონი სირიელი დევნილია. 2016 წლის შეთანხმებით, ევროკავშირმა თურქეთს ფინანსური დახმარება გამოუყო დევნილების მიღებისა და განთავსების მიზნით.[4]

ინდოეთში მუსლიმებსა და ინდუისტებს შორის შეტაკებების შედეგად 20 ადამიანი დაიღუპა – საავადმყოფოებში 200 დაშავებულია მოთავსებული. მათ სხვადასხვა სახის დაზიანება აღენიშნებათ. შეტაკებები ჯერ კიდევ კვირას, კანონის მხარდამჭერებსა და მოწინააღმდეგეებს შორის დაიწყო, თუმცა შემდეგ დაპირისპირებამ რელიგიური ელფერი მიიღო და ინდუისტებს და მუსლიმებს შორის კონფლიქტში გადაიზარდა. კანონი მოქალაქეობის შესახებ ქვეყნის ხელისუფლებამ გასული წლის ბოლოს მიიღო. დოკუმენტის მიხედვით, პაკისტანიდან, ბანგლადეშიდან და ავღანეთიდან არალეგალურად ჩასულ მიგრანტებს ინდოეთის მოქალაქეობის მიღება შეუძლიათ. თუმცა კანონი მხოლოდ არა მუსლიმებზე ვრცელდება, რაც ინდოეთის მოსახლეობის ნაწილის პროტესტს იწვევს.[5]

[1] BBC; Afghan conflict: US and Taliban sign deal to end 18-year war; 29 February, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-51689443

[2] იმედის ახალი ამბები; სირიაში, იდლიბის პროვინციაში საჰაერო დარტყმის შედეგად 33 თურქი სამხედრო დაიღუპა; 28 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/129408/siriashi-idlibis-provintsiashi-sahaero-dartkmis-shedegad-33-turqi-samkhedro-daigupa

[3] იმედის ახალი ამბები; რუსეთის თავდაცვის სამინისტრო: სირიაში თურქი სამხედროები „ბოევიკებს“ შორის იმყოფებოდნენ; 28 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/129438/rusetis-tavdatsvis-saministro-siriashi-turqi-samkhedroebi-boevikebs-shoris-imkopebodnen

[4] Daily Sabah; Erdogan vows to keep gates open for refugees to enter EU; 29 February, 2020; available at: https://www.dailysabah.com/politics/eu-affairs/erdogan-vows-to-keep-gates-open-for-refugees-to-enter-eu

[5] The Guardian; Delhi protests: death toll climbs amid worst religious violence for decades; 26 February, 2020; available at: https://www.theguardian.com/world/2020/feb/26/delhi-protests-death-toll-climbs-amid-worst-religious-violence-for-decades

სომალი. ჰუმანიტარული ორგანიზაციების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. თებერვალი, 2020

სომალიში მიმდინარე შეიარაღებული კონფლიქტი, საფრთხის მატარებელი გარემო, სახელმწიფოს მხრიდან დაცვის ნაკლებობა და მუდმივად განმეორებადი ჰუმანიტარული კრიზისი, სომალის მოქალაქეებს მძიმე ვითარებაში ამყოფებს. ქვეყანაში, დაახლოებით, 2.6 მილიონი იძულებით გადაადგილებული პირია და ბევრი მათგანი დახმარების გარეშე ცხოვრობს.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში სომალის შესახებ წერს, რომ ადგილობრივი სამოქალაქო საზოგადოების ჯგუფებს, საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციებს და გაეროს სააგენტოებს აქვთ შესაძლებლობა, ქვეყნის ზოგიერთ ნაწილში, სხვადასხვა სახის პროექტები განახორციელონ, თუმცა ისინი აწყდებიან სიძნელეებს და ხშირად საშიშ სამუშაო პირობებში იმყოფებიან. რეგიონული ხელისუფლება და უსაფრთხოების ძალები არასამთავრობო და ჰუმანიტარული ჯგუფების კონტროლის მიზნით, ხშირად მიმართავენ ძალადობას, გამოძალვას თუ სხვადასხვა ფორმით ობსტრუქციას. ასევე, ტერორისტული დაჯგუფება „ალ-შაბააბი“, ზოგადად, ასეთ ორგანიზაციებს თავის კონტროლირებად ტერიტორიებზე საქმიანობის ნებას არ რთავს.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში სომალის შესახებ წერს, რომ „ალ-შაბააბი“ იერიშებს ახორციელებს ჰუმანიტარული ორგანიზაციების თანამშრომლებზე, გაეროს წარმომადგენლებსა და დიპლომატიურ მისიებზე. ჰუმანიტარული ორგანიზაციების თანამშრომლები რეგულარულად აწყდებიან საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებს, გზების ბლოკირებებს, გამოძალვას, ავტომანქანების ჩამორთმევას და ასევე სხვადასხვა სახის ბიუროკრატიულ ბარიერებს. ჰუმანიტარული ორგანიზაციები მაღალი ხარისხის ძალადობას აწყდებოდნენ 2018 წლის განმავლობაში. იანვარი – აგვისტოს პერიოდში დაფიქსირდა 85-ზე მეტი ინციდენტი, როდესაც სამიზნე იყო ჰუმანიტარული ორგანიზაციის პერსონალი თუ ინფრასტრუქტურა. ინციდენტების შედეგად ჰუმანიტარული ორგანიზაციების 7 თანამშრომელი დაიღუპა, 12 დაშავდა და კიდევ 12 დაპატიმრებული და დროებით დაკავებული აღმოჩნდა. ამავე პერიოდში, ხელისუფლებამ ჰუმანიტარული ორგანიზაციის ორი თანამშრომელი ქვეყნიდან გააძევა. დაჯგუფება „ალ-შაბააბი“ იტაცებს ჰუმანიტარულ დახმარებას. 2018 წლის პირველ მეოთხედში ჰუმანიტარულ დახმარების წვდომაზე შეზღუდვის 7 ფაქტი დადასტურდა, რომელთაგან ორი შემთხვევა დაჯგუფება „ალ-შაბააბთან“ იყო დაკავშირებული.

2018 წლის განმავლობაში გრძელდებოდა დიალოგი ჰუმანიტარულ სააგენტოებს, სომალის ფედერალურ მთავრობასა და რეგიონულ ხელისუფლებას შორის საკონტროლო-გამშვები პუნქტების გაუქმებისა და ჰუმანიტარული დახმარებისთვის გადაადგილების თავისუფლების ხელშეწყობის შესახებ. გზების ბლოკირება და დანაღმვა შეიარაღებული ჯგუფების მიერ და ჰუმანიტარული ორგანიზაციების თანამშრომლებზე თავდასხმები სერიოზულად აფერხებს დახმარების მიწოდებას სომალის სამხრეთ და ცენტრალურ სექტორებში.[3]

გაეროს უშიშროების საბჭოს მიერ 2019 წლის ნოემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში სომალის შესახებ ნათქვამია, რომ დაჯგუფება „ალ-შაბააბი“ კვლავ პასუხისმგებელია საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დარღვევის შემთხვევათა დიდ ნაწილზე, რომლებიც კონცენტრირებულია მოგადიშუში და სამხრეთ და ცენტრალური სომალის სხვა ნაწილებში. ანგარიშში ასევე ყურადღებაა გამახვილებული „ალ-შაბააბის“ მხრიდან ჰუმანიტარული ორგანიზაციების თანამშრომლებზე განხორციელებულ ძალადობაზე, მათ შორის, გამოსასყიდის მიღების მიზნით, ადგილობრივი ჰუმანიტარული ორგანიზაციების თანამშრომლების გატაცების პრაქტიკაზე, განსაკუთრებით გედოს რეგიონში (Gedo Region). 2018 წლის ნოემბრიდან 2019 წლის აგვისტომდე პერიოდში ჰუმანიტარული ორგანიზაციების თანამშრომლებზე თავდასხმის 12 ფაქტი დადასტურდა, რომელთა უმრავლესობა იყო გედოს რაიონში, „ალ-შაბააბის“ მიერ, გამოსასყიდის მიღების მიზნით, პერსონალის გატაცება. გარდა ამისა, 2019 წლის 2 ივლისს, დაჯგუფებამ მოკლა არასამთავრობო ორგანიზაციის (Lifeline) თანამშრომელი ბულო კადეიში (Buulo Cadey), გედოს რეგიონი.

2018 წლის 2 ნოემბერს, „ალ-შაბააბმა“ საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციის ორი თანამშრომელი გაიტაცა სოფელ ტულო ჯიბრილიდან (Tuulo Jibril), გედოს რეგიონი. 2019 წლის 27 თებერვალს, გარბაჰარეის რაიონში (Garbaharey), გურასთან (Gura) ახლოს, დაჯგუფებამ ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციის 5 თანამშრომელი გაიტაცა. 2019 წლის 14 მაისს, „ალ-შაბააბმა“ ორი არასამთავრობო ორგანიზაციის ორი თანამშრომელი გაიტაცა სოფელ გიდვეინიდან (Geedwayne), რომელიც ქალაქებს დოლოსა (Dolow) და ლუქს (Luq) შორის მდებარეობს. ისინი დაჯგუფების მიერ კონტროლირებად სოფელ ელ ადეში (El Adde) გადაიყვანეს. 26 მაისს „ალ-შაბააბის“ სასამართლომ ჰუმანიტარული ორგანიზაციების ორი თანამშრომელი, შესაბამისად, 55 და 32 ათასი აშშ დოლარით დააჯარიმა. 20 ივლისს ჰუმანიტარული ორგანიზაციის ერთი თანამშრომელი 21 ათასი აშშ დოლარის ოდენობის ჯარიმის გადახდის შემდეგ გაათავისუფლეს. ანგარიშის მომზადების დროს ადგილობრივი ჰუმანიტარული ორგანიზაციების მინიმუმ 6 თანამშრომელი „ალ-შაბააბის“ პატიმრობაში რჩებოდა.[4]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში სომალის შესახებ წერს, რომ ჰუმანიტარული სააგენტოები სერიოზული გამოწვევების წინაშე დგანან უსაფრთხოების მხრივ არსებული რთული ვითარების, ჰუმანიტარული ორგანიზაციების თანამშრომლებზე მიზნობრივი იერიშების, ზოგადი ძალადობის და კონფლიქტის მონაწილე მხარეების მიერ დაწესებული სხვადასხვა სახის შეზღუდვების გამო. დაჯგუფება „ალ-შაბააბი“ კვლავ უკრძალავს ბევრ არასამთავრობო ორგანიზაციას და გაეროს ყველა სააგენტოს მის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე საქმიანობას და ასევე ახდენს მთავრობის მიერ კონტროლირებადი ზოგიერთი ქალაქის ბლოკირებას.[5]

[1] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Somalia, 14 January 2020

 (accessed on 27 February 2020)

[2] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Somalia, 4 February 2019

 (accessed on 27 February 2020)

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Somalia, 13 March 2019

 (accessed on 27 February 2020)

[4] UN Security Council: Letter dated 1 November 2019 from the Chair of the Security Council Committee pursuant to resolution 751 (1992) concerning Somalia addressed to the President of the Security Council; Letter dated 27 September 2019 from the Panel of Experts on Somalia addressed to the Chair of the Security Council Committee pursuant to resolution 751 (1992) concerning Somalia [S/2019/858], 1 November 2019

 (accessed on 27 February 2020)

[5] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Somalia, 14 January 2020

 (accessed on 27 February 2020)

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 16-23 თებერვალი, 2020

ერაყში არსებული ვითარება – ბაღდადში აშშ-ის სამხედრო ბაზაზე რამდენიმე რაკეტა აფეთქდა. „კოალიცია ადასტურებს, რომ ერაყში მდებარე ბაზაზე მცირე ზომის რაკეტები აფეთქდა. მსხვერპლი არაა, მიმდინარეობს გამოძიება“, – განაცხადა „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ აშშ-ის ხელმძღვანელობით მოქმედი დასავლური კოალიციის წარმომადგენელმა, პოლკოვნიკმა მაილს კეგინსმა. სარაკეტო იერიშზე პასუხისმგებლობა არც ერთ დაჯგუფებას არ აუღია.[1]

სირიის კრიზისი – რუსეთ-თურქეთის მოლაპარაკებების დაწყებამდე ერთი დღით ადრე სირიის სამთავრობო ჯარებმა ალეპოს ძირითადი ნაწილი დაიკავეს. რუსეთის ავიაციის მხარდაჭერით, ასადის სამთავრობო ძალებმა რეგიონში აქტიური საბრძოლო მოქმედებები დეკემბრიდან განაახლეს. სამთავრობო ძალებმა ალეპოს ძირითად ნაწილზე, 2012 წლის შემდეგ, კონტროლი პირველად დაამყარეს.[2]

ავღანეთში არსებული ვითარება – აშრაფ ღანი ავღანეთის პრეზიდენტად გამოცხადდა. მეორე ადგილზე პრემიერი აბდულა აბდულა გავიდა. არჩევნები ქვეყანაში 2019 წლის 28 სექტემბერს გაიმართა, შედეგები კი 5 თვის შემდეგ გამოცხადდა. ოპოზიცია მთავრობას შედეგების გაყალბებაში ადანაშაულებს.[3]

აშშ და თალიბანი სამშვიდობო შეთანხმებას 19 თებერვალს გააფორმებენ. „მრავალწლიანი კონფლიქტის შემდეგ ჩვენ შეთანხმებას მივაღწიეთ „თალიბანთან“ ავღანეთში ძალადობის მნიშვნელოვანი შემცირების მიმართულებით. ეს დიდი ნაბიჯია მშვიდობამდე მიმავალ გრძელ გზაზე და ყველა ავღანელს მოვუწოდებ ეს შესაძლებლობა გამოიყენონ“, – განაცხადა აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მაიკ პომპეომ. ეს ინფორმაცია „თალიბანის“ ოფიციალურმა წარმომადგენელმა, ზაბიჰულაჰ მუჯაჰიდმაც დაადასტურა. მისი თქმით, შეთანხმების ხელმოწერის ცერემონიაზე ორივე მხარე მაღალი რანგის პირებით იქნება წარმოდგენილი.[4]

აღმოსავლეთ უკრაინის კრიზისი – პრორუსი სეპარატისტების მიერ უკრაინულ პოზიციებზე საარტილერიო ცეცხლის გახსნის შედეგად ერთი უკრაინელი სამხედრო დაიღუპა. ამის შესახებ ბრიფინგზე უკრაინის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის ხელმძღვანელმა, რუსლან ხომჩაკმა განაცხადა. „ის, რაც დღეს მოხდა, პროვოკაცია არ იყო. „ბოევიკებს“ სურდათ სათვალთვალო პუნქტების ხელში ჩაგდება. შედეგად, ჩვენი ერთი სამხედრო დაიღუპა, სამი დაჭრილია, ხოლო კიდევ ორს კონტუზია აქვთ“, – განაცხადა მან. დონბასში პრორუსმა სეპარატისტებმა უკრაინულ პოზიციებზე შეტევა გამთენიისას მიიტანეს. რამდენიმე საათის შემდეგ ბრძოლა დასრულდა, უკრაინულმა მხარემ თავისი პოზიციები შეინარჩუნა.[5]

თურქეთში გიულენთან კავშირის გამო 100-მდე ადამიანის დაკავების ორდერი გასცეს – თურქეთის პროკურატურამ ფეთჰულა გიულენის ორგანიზაციასთან კავშირის ბრალდებით 98 ადამიანის დაკავების ორდერი გასცა. გავრცელებული ინფორმაციით, ამ 98 ადამიანიდან 33 თურქეთის იუსტიციის სამინისტროს მოქმედი თანამშრომელია. დაკავების ოპერაცია ქვეყნის 15 პროვინციაში მიმდინარეობს, მათ შორის დედაქალაქ ანკარაში. უკვე დაკავებულია 50 ადამიანი.[6]

პაკისტანში ტერაქტს 10 ადამიანი ემსხვერპლა – პაკისტანში, ქალაქ კვეტაში მომხდარი ტერაქტის შედეგად 10 ადამიანი დაიღუპა, ხოლო 35 დაშავდა. გავრცელებული ცნობით, თვითმკვლელმა ტერორისტმა პოლიციის მანქანასთან აიფეთქა თავი.[7]

ინდოეთში ქალი სამხედროები მაღალი თანამდებობების დაკავებას შეძლებენ – ინდოეთის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით, ქალებს შეიარაღებულ ძალებში მაღალი თანამდებობების დაკავების უფლება მიეცათ. ქვეყანაში შეიქმნება სპეციალური კომისია, რომელიც სამხედრო სამსახურთან დაკავშირებულ საკითხებზე იმუშავებს. კომისიისთვის მიმართვის უფლება ნებისმიერ ქალ სამხედროს ექნება. მთავრობა სასამართლოს ამ გადაწყვეტილებას ეწინააღმდეგებოდა, თუმცა მოსამართლემ მთავრობის არგუმენტებს დისკრიმინაციული და სტერეოტიპული უწოდა. „ქალების ფიზიოლოგიურ თავისებურებებს მათ უფლებებთან არაფერი აქვთ საერთო. ჩვენი მენტალიტეტი უნდა შეიცვალოს“, – განაცხადა უზენაესი სასამართლოს მოსამართლემ.[8]

აზერბაიჯანში 100-ზე მეტი აქტივისტი და ოპოზიციური პარტიების ლიდერები დააკავეს – აქციის მონაწილეები საპარალამენტო არჩევნების შედეგების გაპროტესტებას აპირებდნენ. „ნამდვილი პარტიის“, „მუსავატის“ და მოძრაობა „D18-ის“ ლიდერები საკუთარ სახლებში ან პარტიების ოფისებთან დააკავეს. პარალელურად, ქვეყნის საარჩევნო კომისიის შენობასთან, სადაც დემონსტრაცია უნდა გამართულიყო, პოლიციელები იყვნენ მობილიზებულები, რომლებიც ადგილზე მოსულ აქტივისტებს აკავებდნენ. სამართალდამცველები მომხდარზე კომენტარს არ აკეთებენ. საპარლამენტო არჩევნები აზერბაიჯანში 9 თებერვალს ჩატარდა. ოფიციალური მონაცემებით, მმართველმა პარტიამ 125 მანდატიდან 72 მოიპოვა. ოპოზიცია შედეგების გაუქმებას ითხოვს.[9]

[1] Reuters; Rockets hit US coalition base in Baghdad, no casualties; 16 February; 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-security/blasts-hit-u-s-coalition-base-in-baghdad-damage-unknown-idUSKBN20A00Y

[2] Middle East Eye; Syrian government forces consolidate grip around Aleppo; 16 February, 2020; available at: https://www.middleeasteye.net/news/syrian-government-forces-consolidate-grip-around-aleppo

[3] Reuters; Ghani named winner of disputed Afghan poll, rival also claims victory; By Abdul Qadir Sediqi and Orooj Hakimi; 18 February, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-election-result/ashraf-ghani-declared-winner-of-afghan-presidential-poll-idUSKBN20C1PZ

[4] Al Jazeera; US-Taliban truce begins, raising hopes of peace deal; By Shereena Qazi; 22 February, 2020; available at: https://www.aljazeera.com/news/2020/02/pact-taliban-reducing-violence-start-saturday-200221094340829.html

[5] იმედის ახალი ამბები; პრორუსმა სეპარატისტებმა უკრაინელი სამხედრო მოკლეს; 18 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/128247/prorusma-separatistebma-ukraineli-samkhedro-mokles

[6] იმედის ახალი ამბები; თურქეთში გიულენთან კავშირის გამო 100-მდე ადამიანის დაკავების ორდერი გასცეს; 18 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/128177/turqetshi-giulentan-kavshiris-gamo-100mde-adamianis-dakavebis-orderi-gastses

[7] Reuters; Suicide blast kill 10 in southwestern Pakistan city of Quetta; By Gul Yousafzai; 17 February, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-pakistan-blast/suicide-blast-kill-10-in-southwestern-pakistan-city-of-quetta-idUSKBN20B1B5?il=0

[8] NDTV; Women army officers can get command roles. Top court slams stereotypes; 17 February, 2020; available at: https://www.ndtv.com/india-news/will-women-officers-command-army-units-supreme-court-to-decide-today-2181129?pfrom=home-topscroll

[9] Reuters; Azeri police detain opposition leaders, block protest against election result; 16 February, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-azerbaijan-election-opposition/azeri-police-detain-opposition-leaders-block-protest-against-election-result-idUSKBN20A0F3

ერაყი. კოლაბორაციონისტად მიჩნეულ პირთა მიმართ დამოკიდებულება. თებერვალი, 2020

2012 წლის მაისში გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატი (UNHCR) ერაყელი თავშესაფრის მაძიებლებისთვის საერთაშორისო დაცვის საჭიროებების შეფასების სახელმძღვანელო პრინციპებში ერაყში მრავალეროვან ან აშშ-ის ძალებთან დაკავშირებული სამოქალაქო პირების შესახებ წერს:

„მოქალაქეები, რომლებიც ადრე დასაქმებულები იყვნენ ან სხვაგვარად არიან დაკავშირებული ყოფილი MNF-I / USF-I-სთან [მრავალეროვანი ძალები – ერაყი / შეერთებული შტატების ძალები ერაყში] ან უცხოეთის მთავრობები, არასამთავრობო ორგანიზაციები, საერთაშორისო კომპანიები, და მათი ოჯახის წევრები იმყოფებიან არა-სახელმწიფო დაინტერესებული პირების სამიზნე ჯგუფში მათი (მათზე მიწერილი) პოლიტიკური მოსაზრების გამო. 2003 წლიდან ორივე, სუნიტური და შიიტური შეიარაღებული დაჯგუფება ცნობილია, მათ მიერ თარჯიმნების, საელჩოს თანამშრომლების, მძღოლების, კონტრაქტორების, და ერაყში მრავალეროვან ძალებთან  და შეერთებული შტატების ძალებთან (MNF-I / USF-I) დაკავშირებული სხვა პირების მიმართ მუქარით, მათი გატაცებითა და დახოცვით. 2011 წლის დეკემბერში შეერთებული შტატების ძალების (USF-I) ერაყიდან სრულად გაყვანის შემდეგ, აშშ-ის სამხედრო მოსამსახურეებთან მომუშავე ადვოკატები და ერაყელები შეშფოთებას გამოთქვამდნენ მათი დაუცველად დატოვების გამო. არსებობს იმის საფრთხე, რომ ერაყში შეერთებული შტატების ძალების (USF-I) მფლობელობაში არსებული ინფორმაცია თანამშრომელთა მონაცემების შესახებ ხელმისაწვდომი გახდა სხვა შეიარაღებული ჯგუფებისთვის. ერაყში მრავალეროვანი ძალების ან შეერთებული შტატების ძალების (MNF-I/USF-I) წარმომადგენლებთან დაკავშირებული პირების წინააღმდეგ დანაშაულის ჩამდენნი არიან როგორც სუნიტური ასევე შიიტური შეიარაღებული დაჯგუფებები. გავრცელებული ინფორმაციით, არ არსებობდა კონკრეტული გეგმა, რომელიც  შეერთებული შტატების ძალების (USF-I) ერაყიდან გაყვანის შემდეგ, საგანგებო მდგომარეობაში, ყოფილი ერაყელი თანამშრომლების  დაცვას უზრუნველყოფდა. პირებმა, რომლებიც ერაყში მრავალეროვან ძალებთან ან შეერთებული შტატების ძალებთან (MNF-I/USF-I) მუშაობდნენ, შესაძლოა ვერ მოახერხონ დასაქმება თუკი ცნობილი გახდება მათი ყოფილი დამსაქმებლის ვინაობა. შეერთებული შტატების ძალებთან (USF-I) მომუშავე ბევრი ყოფილი თანამშრომელი თავს იკავებს წინა სამუშაო გამოცდილების გაზიარებისგან პოტენციური დამსაქმებელის მიერ სამაგიეროს გადახდის შიშით.“ [1]

ნორვეგიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის ცენტრი „Landinfo“, რომელიც არის ნორვეგიის მიგრაციის სამმართველოს დამოუკიდებელი ორგანო, 2016 წელს მომზადებულ კითხვაზე პასუხში წერს, რომ არ შეიძლება ზოგადად ითქვას, რომ დღეს შიიტური მებრძოლები ხელს უწყობენ საფრთხის შექმნას ან ძალადობას იმ ადამიანების წინააღმდეგ, რომლებიც მუშაობენ ან რაიმე სახის შეხება აქვთ ერაყში არსებულ უცხოურ კომპანიებთან. ეს პრობლემა არსებობდა, 2011 წლის დეკემბრამდე, სანამ ამერიკელებმა საბოლოოდ გაიყვანეს თავიანთი ჯარისკაცები ერაყიდან და განსაკუთრებით კი ყველაზე ძალადობრივი პერიოდის განმავლობაში 2005-2008 წლებში. „Landinfo“ ასევე ეხება გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის (UNHCR) სახელმძღვანელო პრინციპებს, რომლის მიხედვითაც 2012 წელს, ჯერ კიდევ ხორციელდებოდა შეტევები იმ პირების წინააღმდეგ, რომლებიც უცხოური ძალების ან ორგანიზაციებისთვის მუშაობდნენ. ამერიკელების ერაყიდან გასვლამდე, ადამიანები, რომლებიც ამერიკულ კოალიციებთან მუშაობდნენ, დაუცველები იყვნენ მებრძოლების, მათ შორის შიიტი მებრძოლებისგან, რომლებსაც ერაყის ოკუპირებული ძალებისგან განთავისუფლება უნდოდათ. ეს გავლენას ახდენდა, არა მარტო იმ ერაყელებზე, რომლებიც უშუალოდ ჯარებს ეხმარებოდნენ, არამედ იმათზეც, რომლებიც სამოქალაქო სექტორში, მაგალითად ნავთობის სექტორში, მუშაობდნენ. „Landinfo“ წერს, რომ დღევანდელი მდგომარეობა განსხვავებულია. მიუხედავად შიდა ომებისა და ძალაუფლებისთვის ბრძოლისა, შიიტური შეიარაღებული ძალები, დღეს ძირითადად დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს მხრიდან წარმოქმნილ საფრთხეს ებრძვიან. ერაყში უცხოური ძალების დაბრუნებამ შეიძლება კვლავ გამოიწვიოს შიიტი ძალოსნების მიერ უცხოელი აქტორების და მათი ადგილობრივი პარტნიორების დაშინება. ისლამური სახელმწიფოს მიერ ცენტრალური ერაყის ნაწილების აღების საპასუხოდ, უცხოური ძალები, მათ შორის აშშ-ის ძალები, კვლავ დაბრუნდნენ ქვეყანაში. 2014 წლის აგვისტოს მდგომარეობით, ისინი ერაყის არმიას ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ საჰაერო დარტყმების განხორციელებაში დაეხმარნენ. საბრძოლო ოპერაციებში ამ ძალების მონაწილეობა მინიმალურია და, ძირითადად, ქურთული ძალების ოპერაციული ტერიტორიებით შემოიფარგლება. „Landinfo“ ეხმაურება 2015 წლის დეკემბრის „როიტერის“ სტატიას, და ახდენს გავლენიანი მებრძოლი ლიდერების სიტყვების ციტირებას, რომლებიც აცხადებენ, რომ ისინი შეებრძოლებიან ერაყში განლაგებულ აშშ-ის ნებისმიერ ძალებს.  „Landinfo“ განმარტავს, რომ შიიტი ძალოსნები მიმართულნი იყვნენ ერაყიდან უცხოური ძალების გაძევებისკენ და ეს მიზანი მიღწეული იქნა 2011 წლის დეკემბერში. ძნელია იმის პროგნოზირება, თუ რა მოხდებოდა, თუკი აშშ-ის სამხედრო ძალები ერაყში ყოფნას გააგრძელებდნენ, როგორც ამას აშშ-ის ხელისუფლება იუწყებოდა. თუმცა, არაფერი ამტკიცებს იმას, რომ ამასაც ის შედეგი მოყვებოდა, რაც 2005 – 2008 წლებში მოხდა. ყველას: შიიტურ შეიარაღებულ ძალებს, ერაყის ხელისუფლებას და აშშ-ის აქვთ საერთო მიზანი – ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ ბრძოლა და აშშ-ის სამხედრო ჩართულობა კონკრეტულად ამ მიზანს უკავშირდება. ამჟამად, ყველაზე დაუცველები არიან ერაყის ჯარისკაცები, რომლებიც მჭიდროდ თანამშრომლობენ უცხოურ ძალებთან. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ მათ თავს ესხმიან არა მარტო შიიტური შეიარაღებული ძალები, არამედ ისლამური სახელმწიფოს დაჯგუფებები.

შვედეთის მიგრაციის სააგენტოსა და „Landinfo“-ს 2012 წლის ივლისის მოხსენებაში საუბარია ერაყში 2011 წლის ოქტომბერში განხორციელებული ფაქტების შემსწავლელი მისიის შესახებ; მოხსენებაში ნათქვამია, რომ „ერაყელები, რომლებიც მუშაობდნენ ან მუშაობენ საგარეო ინტერესებისთვის, შეიძლება იყვნენ დაუცველნი, თუმცა უფრო ნაკლებად, ვიდრე ადრე.“ [2]

„როიტერის“ მიერ 2017 წლის იანვარს გამოქვეყნებულ სტატიაში აშშ-ის პრეზიდენტის ტრამპის ბრძანებებით ლტოლვილთა პროგრამების შეჩერების თაობაზე, საუბარია ერაყელ მამაკაცზე ბაღდადიდან, რომელსაც 2013 წელს თავის არეში მიაყენეს ჭრილობა; ეს მოხდა მას შემდეგ, რაც მუქარა მიიღო ისლამისტი მებრძოლებისგან, რომლებიც მისი მეუღლის ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოში (USAID) მუშაობით იყვნენ აღშფოთებულნი.

„2008 წლიდან 7000-ზე მეტი ერაყელი, მათ შორის ბევრი ამერიკისთვის მომუშავე თარჯიმანი სპეციალური საიმიგრაციო პროგრამის ფარგლებში გადასახლდა აშშ-ში. ხოლო სახელმწიფო დეპარტამენტის მონაცემებზე დაყრდნობით 500 ადამიანზე გადაწყვეტილების მიღების პროცესი ჯერ კიდევ მიმდინარეობს. საერთაშორისო დევნილთა დახმარების პროექტის თანახმად, 58 ათასი ერაყელი ელოდება გასაუბრებას პირდაპირი დაშვების პროგრამის ფარგლებში. ათეულობით ათასი ადამიანი მეორე პროგრამის ფარგლებში უკვე შევიდა აშშ-ში, მაგრამ საბოლოო ჯამური მონაცემები ამჟამად არ არის ხელმისაწვდომი.

[…] ბაღდადში, ერაყელი კაცი, [რომლის მეუღლეც ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოში (USAID) ბუღალტერის თანამდებობაზე მუშაობდა] ამჟამად ვიზის გაუქმებას ელოდება. აშშ-ის ჯარისკაცებს ეცინებოდათ მის შეშფოთებაზე, უხსნიდნენ, რომ ამერიკის შეერთებული შტატების დემოკრატია ძალიან ძლიერია, იმისთვის, რომ ის „ერთმა ტრამპის მსგავსმა ადამიანმა შეცვალოს,“ ამბობდა ის,  მაგრამ ახლა მას უკვე ეჭვი ეპარება ჯარისკაცების სიმართლეში. USAID- ის ოფიციალურმა პირმა მოუწოდა მის ოჯახს, მონაწილეობა მიეღოთ პირდაპირი დაშვების პროგრამაში როგორც ლტოლვილებს. ის ყოველკვირეულად ამოწმებს შედეგებს, თუმცა აშშ-ს საკონსულოში მისი გასაუბრების დანიშვნის შესახებ ინფორმაცია ჯერ კიდევ არ არსებობს. განაცხადის შეტანის წელს, ის სამსახურში წასვლისას თავის არეში დაჭრეს, რის გამოც მას ერთი თვის საავადმყოფოში გატარება მოუხდა და ცალ ყურში სმენა დაკარგა. მან ეს შემთხვევა დაუკავშირდა იმ მუქარებს, რომლებსაც ის ტექსტური შეტყობინებების სახით  ხშირად იღებდა ტელეფონზე ისლამისტებისგან, რომლებიც მისი მეუღლის ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოში (USAID) მუშაობით იყვნენ აღშფოთებულნი.[3]

ვაშინგტონში დაფუძნებული საინფორმაციო ვებ-გვერდი „The Daily Caller“ 2016 წლის აპრილში აშშ-ის სამხედრო პერსონალისთვის მომუშავე ერაყელი თარჯიმნის წინაშე მდგარი საფრთხის შესახებ წერს და აღწერს ერთი თარჯიმნის, სახელად მეჰბირის ისტორიას, რომელმაც განაცხადა რომ მის სიცოცხლეს საფრთხე დაემუქრა:

„ათასობით თარჯიმანმა საფრთხეში ჩაიგდო სიცოცხლე ერაყსა და ავღანეთში მიმდინარე ომების დროს აშშ-ის ძალებზე მუშაობისას. მაშინ, როცა კონფლიქტში მონაწილე აშშ-ის სამხედრო მოსამსახურეების უმრავლესობა, უკვე სახლში დაბრუნდა, მათი თარჯიმნების უმრავლესობა ჯერ კიდევ რჩება ქვეყანაში და მათ სიცოცხლეს ახლაც იმდენად ემუქრება საფრთხე, როგორც ადრე. […]

მეჰბირი წარმოშობით ერაყის დედაქალაქ ბაღდადის აღმოსავლეთით მდებარე ქალაქიდან არის, რომელიც მისი თქმით, არსებითად კონტროლდება ირანელების მიერ მხარდაჭერილი შიიტთა სახალხო მობილიზაციის ერთეულებით (PMUs). ბევრი შიიტი მებრძოლი ოკუპაციის პერიოდში ასევე იბრძოდა აშშ-ის ჯარისკაცების წინააღმდეგ და ისინი უარყოფენ ყველას, ვინც აშშ-ისთან თანამშრომლობს. მეჰბირის თქმით, მის სიცოცხლეს პირველად ანონიმური წერილს საშუალებით დაემუქრნენ, რომელიც მის სიკვდილს იუწყებოდა. „პრობლემა ისაა, რომ არ შემიძლია პოლიციაში განვაცხადო, რადგან მათი უმრავლესობა მებრძოლებზე მუშაობს და ახლა არ ვიცი რა უნდა გავაკეთო“ – თქვა მან საფოსტო გზავნილში. „მე თქვენ გენდობით“ – განაცხადა მან მეორე გზავნილში. მეჰბირმა აღნიშნა, რომ მას აქვს ინფორმაცია ბევრი თარჯიმნის შესახებ, რომლებსაც ავიწროებდნენ და შემდეგ მოკლეს აშშ-ისთვის გაწეული სამსახურის გამო. ერთი მაგალითი, რომელიც მან მოიყვანა, იყო ახალგაზრდა კაცის შესახებ, რომელიც ოთხი თვის წინ მოკლეს.“ ის სახლიდან გავიდა და აღარ დაბრუნებულა – მისი სხეული მოგვიანებით იპოვეს. გარდაცვლილის მამაც მალევე გარდაიცვალა.“ [4]

2017 წლის იანვარში, გლობალურმა არაკომერციულმა მედია კომპანია „PRI Public Radio International“ ასევე იუწყება ყოფილი თარჯიმნის შესახებ, რომელიც აშშ-ის ძალებისა და აშშ-ის თავდაცვის სამინისტროს კონტრაქტორისათვის მუშაობდა და ახლა ცდილობს აშშ-ის ვიზის მიღებას, რადგან მანაც მიიღო საფრთხის შემცველი მუქარა.

ჰემიდი ერთერთია იმ ათასობით ერაყელს შორის, რომლებიც აშშ-ის ძალებზე მუშაობდნენ. ხშირ შემთხვევაში, ისინი ამას საკუთარი სიცოცხლის რისკის ფასად აკეთებდნენ და მუდმივ რეპრესიას განიცდიდნენ მეამბოხეებისგან, რომლებიც მათ მოღალატეებად მიიჩნევდნენ. მათი მომსახურების სანაცვლოდ, ერაყელებს და მათ კოლეგებს ავღანეთში მიეცათ სპეციალური ვიზები შეერთებულ შტატებში საცხოვრებლად. მაგრამ სპეციალური საიმიგრაციო ვიზის (SIV) პროგრამა, რომელიც 2007 წელს დაიწყო, უკვე დიდი ხანია გადატვირთულია. ზოგიერთი განმცხადებელი უკვე 5 წელზე მეტია ელოდება მისი სავიზო განაცხადის დამუშავებას. ახლა, პრეზიდენტის სამგზავრო აკრძალვამ ახალი დაბრკოლება შექმნა ყოფილი ერაყელი პარტნიორებისთვის, რომლებიც საფრთხის ქვეშ რჩებიან, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი უკვე აღარ მუშაობენ ამერიკელებისთვის.

ამჟამად ჰემიდი და მისი მეუღლე ბაღდადის დასავლეთით მდებარე ალ-ქარხის უბანში ბიძაშვილთან ერთად ცხოვრობენ, სადაც სადამ ჰუსეინის ეპოქაში აგებული მაღალი ბეტონის კორპუსებში სუნიტი მუსლიმების მცირე რაოდენობა ცხოვრობს. იგი უკვე მზად არის ახალი ცხოვრების დასაწყებად ამერიკის შეერთებულ შტატებში, მას შემდეგ, რაც 10 იანვარს გაიგო, რომ სპეციალურმა სავიზო პროგრამამ მისი განაცხადი დაამტკიცა.

[…] უსაფრთხოების მიზნებიდან გამომდინარე, ჰემიდი არ აცხადებს, ამერიკის რომელ სამხედრო შენაერთში მუშაობდა თარჯიმნად. 2007 წელს, აშშ-ის ძალების შემოყვანის შემდეგ მან მუშაობა დაიწყო KBR-ში – აშშ-ის თავდაცვის სამინისტროს კონტრაქტორ კომპანიაში, რომელიც ჰალიბურტონის შვილობილ კომპანიას წარმოადგენდა. მან ასევე დაამთავრა ბაღდადის ალ-მუსტანსიტიის უნივერსიტეტი სტომატოლოგიის სპეციალობით. წლების განმავლობაში შიშის ქვეშ ცხოვრების შემდეგ, ის მოუთმენლად ელის ამერიკაში მშვიდობიან ცხოვრებას, რადგან იცის, რომ ის სძულთ შეერთებული შტატებისთვის გაწეული დახმარების გამო. „ძალიან ბევრი მუქარა მივიღე, ჩემი სამუშაო გამოცდილების გამო“ თქვა მან. „ბოლო შემთხვევა მოხდა აეროპორტში წამოსვლამდე ერთი კვირით ადრე. ვიღაცა ჩემს სახლში შეჭრას ცდილობდა, როდესაც სახლში მხოლოდ ჩემი მეუღლე იმყოფებოდა. მან სააბაზანოში დამალულმა დამირეკა სამსახურში.“ [5]

დიდი ბრიტანეთის მაღალი ტრიბუნალის 2017 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილებაში ერაყის მოქალაქისთვის თავშესაფრის მინიჭების თაობაზე წერია, რომ „მტკიცებულებები მოწმობს, რომ ისინი, ვინც მუშაობდნენ ისეთ დასავლურ ან საერთაშორისო ორგანიზაციებთან, რომლებიც არ არიან დაკავშირებული უსაფრთხოების თემებთან ან ის ადამიანები, ვინც მიჩნეულები იქნებიან ასეთებად, კვლავ არიან რისკის ქვეშ იმ ტერიტორიებზე, რომლებიც დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს კონტროლის ქვეშაა ან იმ ტერიტორიებზე, სადაც ამბოხებულთა აქტივობის ხარისხი მაღალია. ამ დროისთვის საფრთხე შეიძლება მომდინარეობდეს სუნიტი ამბოხებულების მხრიდან, რომელთა სამიზნეს კვლავ წარმოადგენენ დასავლური ან საერთაშორისო კომპანიები, ისევე როგორც ისინი, ვინც მიჩნეულნი იქნებიან ერაყის მთავრობასთან თანამშრომლობაში მყოფებად.“

ამავე გადაწყვეტილებაში ასევე ნათქვამია, რომ „მტკიცებულებები მოწმობს, რომ ბაღდადში ნაკლებია რისკი იმ ადამიანებისა, რომლებიც მუშაობდნენ ისეთ დასავლურ ან საერთაშორისო ორგანიზაციებთან, რომლებიც არ არიან დაკავშირებული უსაფრთხოების თემებთან ან ის ადამიანები, ვინც მიჩნეულები იქნებიან ასეთებად, მიუხედავად იმისა, რომ არის მტკიცებულებები, რომ ამბოხებულების დაჯგუფებებს, როგორიცაა მაგალითად ისლამური სახელმწიფო, შესწევთ უნარი იმისა, რომ ქალაქში განახორციელონ თავდასხმები და იერიშები. გამომდინარე იქიდან, რომ საფრთხის ხარისხი დაბალია ბაღდადში, მხოლოდ მიწერილი შეხედულება თანამშრომლობის შესახებ არ არის საკმარისი რეალური რისკის საჩვენებლად.“ [6]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2019 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ერაყელი თარჯიმნები, რომლებიც ერაყში ამერიკელებთან მუშაობდნენ 2003-2011 წლებში, ხშირად ამას თავიანთთვის და თავიანთი ოჯახისთვის რისკის ფასად აკეთებდნენ. ხალხი, ვინც ამერიკელებთან თარჯიმნებად, კულტურულ მრჩევლებად ან პერსონალის დამხმარეებად მუშაობდა, განხილულნი იყვნენ მტერ კოლაბორაციონისტებად და მათ სიკვდილით ემუქრებოდნენ სუნიტი და შიიტი მებრძოლები. მედია საშუალება „ალ-ჯაზირა“ 2017 წელს წერდა, რომ ათობით ათასი ერაყელი მუშაობდა ამერიკელებთან ინჟინრებად, მძღოლებად ან კულტურულ მრჩევლებად (მათ შორის თარჯიმნებად), რის გამოც დიდი საფრთხის წინაშე იყვნენ.

2017 წელს ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისის მიერ ორგანიზებულ პრაქტიკულ შეხვედრაზე წყაროები აღნიშნავდნენ, რომ ბოლო პერიოდში აღარ ვრცელდებოდა ინფორმაცია ამერიკული პერსონალისა და მათთან მომუშავე პირების სამიზნედ ყოფნის შესახებ, განსხვავებით წარსული პერიოდისგან. 2016 წელს ლენდინფო წერდა, რომ „ახლა არავის შეუძლია თქვას, რომ, ზოგადად, შიიტური დაჯგუფებები ეწევიან ძალადობის პროპაგანდას იმ პირების მიმართ, ვინც ადრე უცხოურ კომპანიებში მუშაობდა ერაყში. აღნიშნული საკითხი აქტუალური იყო 2011 წლამდე, ვიდრე ამერიკელები ერაყიდან ჯარს გაიყვანდნენ და განსაკუთრებით ძალადობრივი პერიოდი იყო 2005-2008 წლები. ვიდრე ამერიკელები ჯარს გაიყვანდნენ, დაჯგუფებები, რომლებიც ქვეყნის საოკუპაციო ძალებისგან გათავისუფლებისთვის იბრძოდნენ, ძალადობდნენ კოალიციაზე მომუშავე პირებზე. ეს ეხებოდა არა მხოლოდ პირდაპირ სამხედრო ძალას, არამედ სამოქალაქო სფეროსაც, როგორიცაა ნავთობის სექტორი“.

ახლა ვითარება განსხვავებულია. შიიტური დაჯგუფებები ახლა უფრო მეტად ერთმანეთის შიგნით ძალაუფლებისთვის ბრძოლაში არიან ჩართული და უფრო მეტი ყურადღება ისლამური სახელმწიფოს მიმართაა მობილიზებული; ასეთი კონცენტრაცია კი, შესაძლოა, მომავალში საფრთხის მაპროვოცირებელი იყოს უცხოური მოთამაშეებისთვის.[7]

[1] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: UNHCR ერაყელი თავშესაფრის მაძიებელთა  საერთაშორისო დაცვის საჭიროებების შეფასების სახელმძღვანელო პრინციპები, 31 მაისი 2012 (ხელმისაწვდომი ecoi.net)

[2] Landinfo – Norwegian Country of Origin Information Centre: ერაყი: Situasjonen for personer som har jobbet for utenlandske selskaper , 7. April 2016 (verfügbar auf ecoi.net)

Migrationsverket/Landinfo: Basra; Rapport från svenska Migrationsverkets och norska Landinfos utredningsresa till Basra, södra Irak, 15 – 20 oktober 2011, 3 July 2012 (გამოქვეყნებულია Landinfo-ს მიერ, ხელმისაწვდომია – ecoi.net)

[3] Reuters: ტრამპის ბრძანება ლტოლვილთა შესახებ, ყველა იმედს უქრობს ერაყელებს, რომლებიც აშშ-ის ეხმარებოდნენ, 27 იანვარი 2017 http://www.reuters.com/article/us-usa-trump-immigration-iraq-idUSKBN15C036

[4] The Daily Caller: უკან დარჩენილი: აშშ-ის ჯარებისთვის გაწეული დახმარების გამო ერაყელი თარჯიმანი სიკვდილის მუქარას იღებს,20 აპრილი 2016 http://dailycaller.com/2016/04/20/left-behind-iraqi-interpreter-faces-death-threats-forhelping-us-troops/

[5] PRI – Public Radio International: ერაყის თარჯიმნები, რომლებიც აშშ-ის სამხედრო სამსახურში მუშაობდნენ, სასოწარკვეთლი ელოდებიან ტრამპის სამგზავრო აკრძალვისგან განთავისუფლებას.  31 იანვარი 2017 https://www.pri.org/stories/2017-01-31/iraqi-translators-who-served-us-military-aredesperate-exemption-trumps-travel

[6] BA (Returns to Baghdad) Iraq CG , [2017] UKUT 00018 (IAC), United Kingdom: Upper Tribunal (Immigration and Asylum Chamber), 23 January 2017, available at: http://www.refworld.org/cases,GBR_UTIAC,588621844.html [accessed 28 March 2017]

[7] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Targeting of Individuals, March 2019

 (accessed on 19 February 2020)

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 თებერვალი, 2020

ავღანეთში არსებული ვითარება – ავღანეთის აღმოსავლეთ ნაწილში, ნანგარჰარის პროვინციაში ამერიკელ და ავღანელ სამხედროებს შორის ორმხრივ სროლას მსხვერპლი მოჰყვა. ავღანეთში ამერიკული ჯარის წარმომადგენლის, პოლკოვნიკ სონი ლეჯეტის განცხადებით, ავღანელ და ამერიკელ სამხედროებს ცეცხლი ავღანეთის შეიარაღებული ძალების ფორმაში ჩაცმულმა პირმა გაუხსნა. მისივე განცხადებით, ინციდენტის შედეგად ორი ამერიკელი სამხედრო დაიღუპა და 6 დაიჭრა. ინციდენტის გამომწვევი მიზეზების დასადგენად გამოძიება მიმდინარეობს.[1]

5 ადამიანი დაიღუპა და 15 დაშავდა ქაბულში, მარშალ ფახიმის სახელობის უნივერსიტეტთან მომხდარი აფეთქების დროს. ადგილობრივი მედიის ცნობით, დაღუპულები სამხედროები და რიგითი მოქალაქეები არიან. აფეთქება თვითმკვლელმა ტერორისტმა განახორციელა.[2]

აშშ და თალიბანი დროებით ზავზე შეთანხმდნენ. აშშ-ის ხელისუფლება და რადიკალური დაჯგუფება „თალიბანი“ შეთანხმდნენ, რომ ავღანეთის მთელ ტერიტორიაზე 7 დღის განმავლობაში ძალადობის დონე შემცირდება. შეთანხმების ძალაში შესვლის შემდეგ, 10 დღეში ავღანეთთან დიალოგი დაიწყება, სადაც მხარეები ქვეყნის პოლიტიკური მოწყობის საკითხზე იმსჯელებენ. მოლაპარაკების თემა ასევე ავღანეთიდან აშშ-ის სამხედრო ძალების გასვლა იქნება.[3]

სირიის კრიზისი – თურქმა სამხედროებმა სირიის არმიაზე იერიში მიიტანეს და დარტყმები 115 მიზანზე განახორციელეს. გავრცელებული ცნობით, განადგურებულია 3 ტანკი და 1 ვერტმფრენი. როგორც თურქეთის თავდაცვის უწყებაში განმარტავენ, იერიშის მიზეზი იდლიბის პროვინციაში თურქ სამხედროებზე განხორციელებული თავდასხმა გახდა, რომელსაც 5 ადამიანი ემსხვერპლა, კიდევ 5 კი დაშავდა. თებერვლის განმავლობაში იდლიბში დაღუპული თურქი სამხედოების რიცხვმა 12-ს მიაღწია.[4]

2019 წლის 1-ლი დეკემბრიდან 800 ათასზე მეტ სირიელს, ძირითადად ქალებს და ბავშვებს რუსეთის მიერ ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთით განხორციელებული სამხედრო ოპერაციის გამო საკუთარი სახლების დატოვება მოუწიათ. გაეროში ვარაუდობენ, რომ ტენდენცია მომავალშიც გაგრძელდება და კიდევ ათასობით ადამიანი საბრძოლო მოქმედებებს თავს თურქეთში შეაფარებს.[5]

ერაყში არსებული ვითარება – ჩრდილოეთ ერაყში, კირკუკში მდებარე ამერიკულ ბაზაზე სარაკეტო თავდასხმა განხორციელდა. K1 ბაზის მიმართულებით, საერთო ჯამში, სულ მცირე 10 რაკეტა გაუშვეს. ამერიკული სარდლობის ინფორმაციით, თავდასხმის შედეგად ამერიკელ სამხედროებს შორის დაღუპულები ან დაშავებულები არ არიან. თავის მხრივ, პენტაგონში აღნიშნეს, რომ თავდასხმა პრო-ირანულმა ძალებმა განახორციელეს, რაზეც მკაცრად უნდა აგონ პასუხი.[6]

[1] NY Times; Two American soldier killed in shootout with Afghan forces; 8 February, 2020; available at: https://www.nytimes.com/2020/02/08/world/asia/afghan-us-soldiers-shooting-deaths.html

[2] იმედის ახალი ამბები; ქაბულში უნივერსიტეტთან აფეთქებას ხუთი ადამიანი ემსხვერპლა; 11 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/127484/qabulshi-universitettan-apetqebas-khuti-adamiani-emskhverpla

[3] AP; Us and Taliban agree to truce, way forward in Afghanistan; 15 February, 2020; available at: https://apnews.com/fa41245d47d48332b10c8aeadcd6cb73

[4] იმედის ახალი ამბები; თურქეთმა სირიის არმიაზე იერიში მიიტანა; 10 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/127454/turqetma-siriis-armiaze-ierishi-miitana

[5] Reuters; Over 800,000 Syrians, mostly women and children, flee Russian-backed offensive: UN; 13 February, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-syria-security-displaced/over-800000-syrians-mostly-women-and-children-flee-russian-led-offensive-u-n-idUSKBN2072ID

[6] Al Jazeera; Rocket attack hits northern Iraq base hosting US troops; 14 February, 2020; available at: https://www.aljazeera.com/news/2020/02/rocket-attack-hits-northern-iraq-base-hosting-troops-200213183836910.html

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-7 თებერვალი, 2020

ერაყის პრემიერად მუჰამედ ალავი დაინიშნა – მის კანდიდატურაზე ქვეყნის პარლამენტის ფრაქციები შეთანხმდნენ, რომლებსაც პრეზიდენტმა ვადა 1-ელ თებერვლამდე მისცა. წინააღმდეგ შემთხვევაში თანამდებობაზე სალეჰის მიერ შერჩეული ადამიანი დაინიშნებოდა. 65 წლის ალავის, რომელიც კავშირგაბმულობის მინისტრი იყო, მთავრობის ჩამოსაყალიბებლად 1 თვე აქვს. ერაყის პრემიერმინისტრის პოსტი ვაკანტური 2019 წლის ნოემბერში გახდა, როცა საპროტესტო აქციების გამო პოსტი აბდელ მაჰდიმ დატოვა. სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებულ ვიდეომიმართვაში ალავიმ პირობა დადო, რომ დემონსტრანტების მოთხოვნებს გაითვალისწინებს. პარლამენტი მის კანდიდატურას კენჭს უახლოეს სხდომაზე უყრის. არეულობა ერაყში 2019 წლის ოქტომბერში დაიწყო. დემონსტრანტები ქვეყანაში კორუფციის დასრულებას ითხოვენ. საპროტესტო აქციების მსვლელობისას 500-მდე ადამიანი დაიღუპა.[1]

სირიის კრიზისი – აშშ-მა სირიაში არსებული ორი უმსხვილესი სამხედრო ბაზის გაფართოება გადაწყვიტა. ამ ნაბიჯით ვაშინგტონს რეგიონის ნავთობის საბადოებთან თავისი წარმომადგენლობის შენარჩუნება სურს. საუბარია ჰასაკის პროვინციაში არსებულ „ომარის“ და „თალ ბაიდარის“ ბაზებზე. ამერიკელმა სამხედროებმა ბაზების გაფართოების სამუშაოები უკვე დაიწყეს. კერძოდ, „ომართან“ უკვე განლაგებულია შესაბამისი ტექნიკა. „თალ ბაიდარის“ გაფართოების მიზნით კი ვაშინგტონმა ბაზის მახლობლად მდებარე ტერიტორია შეიძინა.[2]

რუსეთის მიერ მხარდაჭერილ ბაშარ ასადის ძალების მიერ იდლიბის პროვინციაში განხორციელებულ ავია იერიშებს 9 სამოქალაქო პირის სიცოცხლე ემსხვერპლა. დაღუპულთაგან 7 ადამიანი ერთი ოჯახის წევრია. სირიის სამთავრობო ძალების იერიშებს მცირეწლოვანი ბავშვი ემსხვერპლა ქალაქ ბინიშში, ხოლო რუსი სამხედროების რეიდს ქალაქ ატარებში ქალის სიცოცხლე შეეწირა. ბოლო პერიოდში, მოსკოვის მხარდაჭერილმა სირიის სამთავრობო ძალებმა გააძლიერეს დარტყმები იმ რეგიონში, სადაც ჯიჰადისტები დომინირებენ. ავია დარტყმების შედეგად ათასობით ადამიანს სახლის დატოვება მოუწია.[3]

იდლიბის პროვინციაში სირიის სამთავრობო ძალების მიერ განხორციელებული იერიშების შედეგად, ოთხი თურქი ჯარისკაცი დაიღუპა, ხოლო 9 დაიჭრა. თურქეთის ცნობით, საპასუხო ცეცხლს 35 სირიელი სამხედრო ემსხვერპლა. იდლიბში ოპოზიციის კონტროლის ქვეშ არსებულ ბოლო დასახლებულ პუნქტში, სირიის სამთავრობო ძალებისა და მისი მხარდამჭერი რუსი სამხედროების იერიშების გამო ათასობით ადამიანმა დატოვა სახლი. დევნილთა ნაწილმა თურქეთის საზღვრებისკენ გადაინაცვლა, რომელიც მხარს ოპოზიციის ძალებს უჭერს. რეჯეფ თაიფ ერდოღანის განცხადებით, თურქმა ჯარისკაცებმა რეჟიმის მხარდამჭერი 46 სამხედრო ამოიღეს მიზანში და შეუტიეს. მისი თქმით, ჯამში 30-35 სირიელი განეიტრალდა. სირიის საინფორმაციო სააგენტო SANA-ის განცხადებით კი თურქეთის იერიშებს სირიის მხრიდან მსხვერპლი არ მოჰყოლია. რუსეთი და თურქეთი იდლიბში დეესკალაციის ზონების შექმნის შესახებ 2018 წლის შეთანხმდნენ. მორიგი შეთანხმება კი მხარეებმა სოჭში, 2019 წელს გააფორმეს, როცა თურქეთმა სირიაში ოპერაცია „მშვიდობის წყარო“ განახორციელა, თუმცა იდლიბში იერიშები ორივე მხრიდან გრძელდება.[4]

თურქეთის პრეზიდენტმა სირიის მთავრობას ულტიმატუმი წაუყენა. რეჯეფ თაიფ ერდოღანი ოფიციალური დამასკოსგან იდლიბის პროვინციაში სირიული ჯარის თურქული საგუშაგოების ტერიტორიიდან გაყვანას ითხოვს. მან სირიის მთავრობას ჯარის გასაყვანად დრო თებერვლის ბოლომდე მისცა. „იმედი გვაქვს, რომ ჯარის გაყვანის პროცესი თებერვლამდე დასრულდება. თუ რეჟიმი ამ დროისთვის ამას ვერ მოახერხებს, თურქეთს ამ საქმის გაკეთება თავად მოუწევს“, – განცხადა პრეზიდენტმა. სირია რუსეთის ავიაციის მხარდაჭერით იდლიბში მასშტაბურ ოპერაციას ახორციელებს. ეს უკანასკნელი რეგიონია ქვეყანაში, რომელსაც თურქეთის მიერ მხარდაჭერილი მეამბოხეები აკონტროლებენ. ერთერთი ოპერაციის დროს სირიელმა ჯარისკაცებმა 8 თურქი სამხედრო მოკლეს. ანკარამ საპასუხო დარტყმა განახორციელა და ახალი, მყისიერი ქმედებებით დაიმუქრა. ერდოღანის თქმით, შეტევების შედეგად თურქეთისკენ და მის მიერ კონტროლირებად სირიულ ტერიტორიისკენ უკვე თითქმის მილიონი ადამიანი მოძრაობს. „არავის აქვს უფლება ასეთი ტვირთი დაგვადოს მხრებზე“, – თქვა თურქეთის პრეზიდენტმა. თურქეთს სირიის ტერიტორიაზე ე.წ. „დეესკალაციის ზონაში“ 12 საგუშაგო აქვს, რომლებიც 2017 წლის ხელშეკრულებით არის განთავსებული. ერდოღანის თქმით, 2 საგუშაგო სირიის სამთავრობო ძალების საფრონტო ხაზს მიღმა მოექცა.[5]

იემენში ალ-ქაიდას ერთერთი დამფუძნებელი მოკლეს – ამერიკელებმა იემენში ჩატარებული კონტრტერორისტული ოპერაციის შედეგად ყასიმ ალ-რიმი მოკლეს, რომელიც არაბეთის ნახევარკუნძულზე „ალ-ქაიდას“ მეთაურობდა. ამის შესახებ დონალდ ტრამპმა განაცხადა. მისივე თქმით, ალ-რიმის ამერიკელების წინააღმდეგ არაერთი თავდასხმის განხორციელება ჰქონდა დაგეგმილი, მისი სიკვდილი კი „ალ-ქაიდას“ მნიშვნელოვნად დაასუსტებს. ყასიმ ალ-რიმი „ალ-ქაიდას“ ერთერთი დამფუძნებელი და ორგანიზაციის ლიდერის, აიმან ალ-ზავაჰირის მოადგილე იყო. გავრცელებული ინფორმაციით, ყასიმ ალ-რიმი იემენის ქალაქ მარიბში დრონით განხორციელებული იერიშის შედეგად მოკლეს.[6]

[1] DW; Iraqi president appoints Mohammed Allawi as PM; 1st February, 2020; available at: https://www.dw.com/en/iraqi-president-appoints-mohammed-allawi-as-pm/a-52227661

[2] იმედის ახალი ამბები; აშშ სირიაში სამხედრო ბაზებს აფართოებს; 2 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/126781/anadolu-ashsh-siriashi-arsebul-samkhedro-bazebs-apartoebs

[3] France 24; Air strikes in northwest Syria kill 9 civilians; 2 February, 2020; available at: https://www.france24.com/en/20200202-air-strikes-in-northwest-syria-kill-9-civilians-monitor

[4] BBC; Turkish soldiers killed in Syrian army shelling in Idlib; 3 February, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51354545

[5] Reuters; Turkey’s Erdogan demands Syrian forces in Idlib withdraw; 5 February, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey/turkeys-erdogan-demands-syrian-forces-in-idlib-withdraw-idUSKBN1ZZ14L

[6] White House; Statement from the President; 6 February, 2020; available at: https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/statement-from-the-president-13/

საუდის არაბეთი. სიტყვის, აზრის და გამოხატვის თავისუფლება. თებერვალი, 2020

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში საუდის არაბეთის შესახებ წერს, რომ საუდის არაბეთის სამეფო მონარქიაა, რომელსაც მართავს მეფე სალმან ბინ აბდულაზიზ ალ საუდი, რომელიც არის როგორც სახელმწიფოს, ასევე მთავრობის მეთაური. 1992 წლის საბაზისო კანონი, რომელიც განსაზღვრავს მმართველობის სისტემას, ადამიანის უფლებებს და მთავრობის მოვალეობებსა და ძალაუფლებას, ადგენს, რომ ყურანი და სუნა (წინასწარმეტყველ მუჰამედის ტრადიციები) ქვეყნის კონსტიტუციის როლს ასრულებს. კანონით დადგენილია, რომ მეფე აბდულაზიზის მამრობითი სქესის მემკვიდრეები არიან ქვეყნის მმართველები.

მთავრობა და მისი სახელით მოქმედი პირები ჩართულები არიან თვითნებურ და უკანონო მკვლელობებში. ვრცელდება ინფორმაციები გაუჩინარებების შესახებ, სადაც ასევე ხელისუფლების აგენტების ხელი ურევია. ხელისუფლების განცხადებით, ქვეყანაში პოლიტიკური პატიმრები არ არიან, თუმცა ადგილობრივი აქტივისტებისა და ადამიანის უფლებათა დამცველების ცნობით, საუდის არაბეთში ასობით და ათასობით პოლიტიკური პატიმარია. სანდო წყაროების მტკიცებით, ხელისუფლება პირებს აკავებს მშვიდობიანი აქტივობებისა და პოლიტიკური ოპოზიციონერობისთვისაც.

კანონი არ უზრუნველყოფს გამოხატვის, მათ შორის პრესის თავისუფლებას. საბაზისო კანონი განმარტავს, რომ „მასმედია და გამოხატვის ყველა სხვა საშუალება უნდა იყენებდეს თავაზიან ლექსიკას, უნდა ემსახურებოდეს ქვეყნის განმანათლებლობას და აძლიერებდეს ერთიანობას. მედიას ეკრძალება ისეთი ქმედება, რომელიც გამოიწვევს უწესრიგობას და განხეთქილებას, რაც ზიანს მიაყენებს ქვეყნის და საზოგადოების უსაფრთხოებას ან შელახავს ადამიანის უფლებებსა და ღირსებას“. ხელისუფლების პასუხისმგებლობაა, განსაზღვროს რა სახის ტექსტი ან გამოხატვა უქმნის საფრთხეს ეროვნულ უსაფრთხოებას. მთავრობას შეუძლია აკრძალოს ან შეაჩეროს მედიასაშუალების საქმიანობა თუ ჩათვლის, რომ ის არღვევს პრესისა და პუბლიკაციების შესახებ კანონს. ხელისუფლება კრძალავს ასობით ინტერნეტ საიტს და აწარმოებს ათასობით ონლაინ რესურსის მონიტორინგს. ხშირად ვრცელდება ინფორმაცია ქვეყანაში სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვების შესახებ.

ხელისუფლება ახდენს აზრის საჯაროდ გამოხატვის მონიტორინგს და აწესებს სამართლებრივ კონტროლს გამოხატვის თავისუფლებაზე და უკრძალავს პირებს, ჩაერთონ პოლიტიკური სფეროს საჯარო კრიტიკაში. მთავრობამ არაერთი პირი მისცა სამართლებრივ პასუხისგებაში მათი სიტყვის თავისუფლების უფლებით სარგებლობის გამო. მწერლები, ჟურნალისტები და ბლოგერები ხშირად ხდებიან დაპატიმრების, თავისუფლების აღკვეთისა და ძალადობის ობიექტები. კანონი არ უზრუნველყოფს შეკრების თავისუფლებას, რასაც ხელისუფლება მკაცრად ზღუდავს.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში საუდის არაბეთის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის აბსოლუტური მონარქია ზღუდავს თითქმის ყველა პოლიტიკურ და სამოქალაქო უფლებას. პოლიტიკური პარტიები აკრძალულია და განსხვავებული პოლიტიკური აზრი ეფექტურადაა კრიმინალიზებული. მთავრობა აკონტროლებს მედიის შინაარსს და დომინირებს რეგიონული ბეჭდვითი და სატელიტური-სატელევიზიო დაფარვის კუთხით. ჟურნალისტები შეიძლება გახდნენ თავისუფლების აღკვეთის მსხვერპლნი სხვადასხვა სახის ბუნდოვანი ბრალდებების გამოყენებით.

2011 წელს პრესის შესახებ კანონში შესული ცვლილების თანახმად, კრიმინალიზებულია, მათ შორის, ნებისმიერი კრიტიკა რომელიც მიმართული იქნება ქვეყნის უზენაესი მუფტის, მაღალი რელიგიური მქადაგებლების საბჭოს ან მთავრობის წარმომადგენლებისკენ. აღნიშნული წესის დარღვევამ შესაძლოა გამოიწვიოს დაჯარიმება და მედია საშუალების დახურვა. ყველა ბლოგსა და ინტერნეტ გვერდს ან პირს, რომელიც წერს ამბავს ან კომენტარს ონლაინ სივრცეში, უნდა ჰქონდეს ინფორმაციის სამინისტროს მიერ გაცემული ლიცენზია; წინააღმდეგ შემთხვევაში ვებ-გვერდი შეიძლება დაჯარიმდეს ან დაიხუროს.

სამეცნიერო თავისუფლება შეზღუდულია. ხორციელდება კლასების მონიტორინგი, რათა პროცესი შეესაბამებოდეს დადგენილ კურიკულუმს. იკრძალება სეკულარული ფილოსოფიის ან ისლამის გარდა, სხვა რელიგიის სწავლება. აკადემიკოსები აწყდებიან სხვადასხვა სახის სასჯელს მთავრობის პოლიტიკის საჯარო კრიტიკული ანალიზისთვის.

საუდელებს აქვთ საშუალება, გარკვეული დოზით, ჩაერთონ კერძო საუბრებში პოლიტიკურ ან სხვა საკითხებზე, მათ შორის გააკრიტიკონ მთავრობის საქმიანობის ესა თუ ის ასპექტი. მიუხედავად ამისა, მკაცრი სისხლის სამართლებრივი სასჯელები აფერხებს რეჟიმის უფრო კონკრეტულ კრიტიკას და თავისუფალ დისკუსიას ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა რელიგია და სამეფო ოჯახი. კანონმდებლობა გამოხატვის სფეროში ისე ბუნდოვნადაა შედგენილი, რომ ხელისუფლებას დისკრეციის საკმაოდ დიდ საშუალებას აძლევს, თავად განსაზღვროს, რა არის კანონის დარღვევა.

გამოხატვის თავისუფლების კუთხით არსებული ვითარება კიდევ უფრო შეირყა 2018 წელს, როდესაც დააპატიმრეს ქალთა უფლებების აქტივისტები და მთავრობის პოლიტიკის სხვა კრიტიკოსები, რასაც დაემატა ჯამალ ჰაშაღის მკვლელობა[2] სტამბოლში. ყოველივე ამან რიგით საუდელებს აიძულა განსხვავებული აზრის საჯაროდ გამოხატვისგან თავის შეკავება. ჰაშაღის გაუჩინარების შემდეგ, სამართალდამცავებმა საუდის არაბეთის მოქალაქეებსა და რეზიდენტებს შეახსენეს, რომ ჭორებისა თუ ცრუ ინფორმაციის გავრცელებისთვის, შესაძლოა დასჯილიყვნენ 5 წლით თავისუფლების აღკვეთით. საუდის არაბეთში ფართოდაა გავრცელებული თვალთვალი და ჯაშუშობის მიმართ მოწყვლადი არიან ის საუდელებიც, რომლებიც უცხო ქვეყნებში ცხოვრობენ.[3]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში საუდის არაბეთის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლება ძალადობს, აპატიმრებს და სისხლის სამართლის პასუხისგებაში აძლევს, მათ შორის, მთავრობის კრიტიკოსებს. საუდის არაბეთის ხელისუფლება ქვეყნის ანტი-ტერორისტულ კანონს იყენებს იმ პირების მიმართაც, ვინც მშვიდობიანად შეეცდება შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებით ისარგებლოს. კიბერ-დანაშაულის შესახებ კანონით კი ისჯება მთავრობის პოლიტიკის კრიტიკა. ადამიანის უფლებათა აქტივისტები გამოხატვის თავისუფლების უფლებით სარგებლობისთვის მრავალწლიან სასჯელს იხდიან საპატიმროებში. ყველა სახის შეკრება, მათ შორის მშვიდობიანი დემონსტრაცია, კვლავ აკრძალულია შსს სამინისტროს 2011 წლის ბრძანებულებით.[4]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში საუდის არაბეთის შესახებ წერს, რომ ქვეყანა უპრეცედენტო კრიტიკის ობიექტი გახდა 2019 წელს, რაც გამოწვეული იყო ქვეყანაში ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარებით და საუდელი ჟურნალისტის ჯამალ ჰაშაღის მკვლელობის საქმით. 2019 წლის განმავლობაში საუდის არაბეთის ხელისუფლება განაგრძობდა ადამიანის უფლებათა აქტივისტების, დამოუკიდებელი რელიგიური პირებისა და განსხვავებული აზრის დევნას. საუდელი პროკურორები კვლავ ითხოვდნენ სიკვდილით დასჯის გამოყენებას იმ პირების მიმართ, ვისაც აპატიმრებდნენ მშვიდობიანი აქტივობებისა და განსხვავებული აზრის გამო.[5]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Saudi Arabia, 13 March 2019

 (accessed on 6 February 2020)

[2] ცნობილი საუდელი ჟურნალისტი და ხელისუფლების კრიტიკოსი ჯამალ ჰაშაღი სტამბოლში საუდის არაბეთის საკონსულოში გაუჩინარდა. მოგვიანებით, მისი მკვლელობის საქმეზე საუდის არაბეთმა ხუთი პირი გაასამართლა. გავრცელებული მოსაზრებით, ჰაშაღის მკვლელობის ორგანიზება საუდის არაბეთის ხელისუფლებამ მოახდინა.

[3] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Saudi Arabia, 4 February 2019

 (accessed on 6 February 2020)

[4] AI – Amnesty International: Human rights in the Middle East and North Africa: Review of 2018 – Saudi Arabia [MDE 23/9902/2019], 26 February 2019

 (accessed on 6 February 2020)

[5] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Saudi Arabia, 14 January 2020

 (accessed on 6 February 2020)