ეგვიპტე. შერეული ოჯახების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ივლისი, 2020

აშშ-ის კონგრესის ბიბლიოთეკის ვებ-გვერდზე მოცემულია ანგარიში 29 მუსლიმური ქვეყნის შესახებ, სადაც რელიგიათაშორისი ქორწინება, რაიმე ფორმით შეზღუდული ან აკრძალულია. ეგვიპტის შემთხვევაში, კონგრესის ინფორმაციით, ეგვიპტურ კანონმდებლობაში არ არსებობს პირდაპირი შეზღუდვა აღნიშნული ტიპის ქორწინებების შესახებ. თუმცა, რახან ეგვიპტის კონსტიტუციის 2 მუხლის თანახმად, კანონმდებლობის მთავარი წყარო ისლამია, საოჯახო საქმეებიც სწორედ ისლამური კანონების შესაბამისად გვარდება. რელიგიური „ფატვას“ (დეკრეტი) მიხედვით, რომელიც გამოქვეყნებულია Dar al ifta’a al Massriyah-ის (ოფიციალური სამთავრობო ორგანო, რომელიც რელიგიურ საკითხებზე კანონებს იმუშავებს) მიერ, მუსლიმ მამაკაცს, კონკრეტულ შემთხვევაში, უფლება აქვს, იქორწინოს არა-მუსლიმ ქალზე. აღნიშნული  ნებადართულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც მომავალი ცოლი „აბრაამისეული რელიგიებიდან“ ერთ-ერთის მიმდევარია (ისლამი, ქრისტიანობა და იუდაიზმი). მუსლიმ მამაკაცს არ შეუძლია ცოლად მოიყვანოს ათეისტი. რაც  შეეხება მუსლიმ ქალებს, ფატვას და შარიათის კანონების მიხედვით, მათ აკრძალული აქვთ იქორწინონ არა-მუსლიმ მამაკაცზე.[1]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტის 2019 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ აღნიშნულია, რომ ქვეყანაში ქორწინებები რეგულირდება მეუღლეების რელიგიების შესაბამისი პირადი სტატუსების კანონით. მაგალითად, ორი მუსლიმი პირის ქორწინებას აწესრიგებს მუსლიმთა პირადი სტატუსების შესახებ კანონი, ორ ქრისტიანს შორის – კოპტური მართლმადიდებლური ეკლესიის მიერ შემუშავებული პირადი სტატუსების კანონი, ხოლო იუდაიზმის მიმდევრებისთვის – ებრაელთათვის განკუთვნილი პირადი სტატუსების კანონი. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ქვეყანაში ნებადართულია მუსლიმი მამაკაცის არა-მუსლიმ ქალზე ქორწინება და, აღნიშნულ შემთხვევაში, ქალს არ უწევს ისლამზე კონვერტაცია. მუსლიმ ქალს კი, არა-მუსლიმ მამაკაცზე დაქორწინება მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეუძლია, თუ მომავალი ქმარი ისლამს მიიღებს. რაც შეეხება ქრისტიანებს, ზოგადად, კოპტური მართლამდიდებლური ეკლესია მხოლოდ ერთი რელიგიური დენომინაციის მიმდევარ პირებს (მაგ. ორ კოპტს) აქორწინებს.

ქვეყანაში არ არსებობს სამოქალაქო ქორწინების პროცედურა და ყველა მოქმედი რელიგიური  ინსტიტუცია აღნიშნული ცნების წინააღმდეგია. საზღვარგარეთ შემდგარი სამოქალაქო ქორწინებები ეგვიპტის მიერ მხოლოდ მაშინ იქნება აღიარებული, თუ ის თავსებადია ადგილობრივ პირადი სტატუსების შესახებ კანონთან. მაგალითად, თუ მუსლიმი ქალი სამოქალაქო ქორწინების პროცედურის მეშვეობით, იქორწინებს არა-მუსლიმ მამაკაცზე ავსტრალიაში, აღნიშნული ქორწინება ეგვიპტეში კანონიერად არ ჩაითვლება.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ეგვიპტეში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2020 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ შარიათის მიხედვით, რომელსაც ეგვიპტური კანონმდებლობა ეფუძნება, მუსლიმ ქალებს არ აქვთ უფლება, იქორწინონ არა-მუსლიმ მამაკაცზე. შესაბამისად, აღნიშნული წყვილების შემთხვევაში, მამაკაცმა უნდა მიიღოს ისლამი, რის შემდეგად შეეძლება მუსლიმ ქალზე ქორწინება. რაც შეეხება ქრისტიან და იუდეველ ქალებს, მუსლიმ მამაკაცთან დაქორწინების შემთხვევაში, მათ არ სჭირდებათ ისლამზე კონვერტაცია.

ანგარიშის მიხედვით, განქორწინების შემთხვევაში, დედას ეძლევა მეურვეობა საკუთარ ვაჟებზე 10, ხოლო გოგონებზე – 12 წლის ასაკამდე. აღნიშნული წესი არ მოქმედებს, როდესაც ერთ-ერთი მშობელი მუსლიმია, ხოლო მეორე – არა-მუსლიმი, რადგან ამ შემთხვევაში, ბავშვებზე მეურვეობა პირდაპირ, მხოლოდ მუსლიმ მშობელს გადაეცემა.[3]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Minority Rights International“ ეგვიპტელი უმცირესობების შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერდა, რომ შერეული რელიგიათაშორისი ქორწინებების შემთხვევაში, შარიათზე დაფუძნებული ეგვიპტური კანონმდებლობა დისკრიმინაციულია და, როგორც წესი, მუსლიმ მხარეებს გაცილებით ფართო უფლებებს ანიჭებს. მაგალითად, თუ დაქორწინებულ მუსლიმ მამაკაცსა და ქრისტიან ქალს სურთ განქორწინება, შვილებზე მეურვეობა მუსლიმ მამას დარჩება, რადგან ქრისტიანობა მიჩნეულია, როგორც მუსლიმ ბავშვებზე ნეგატიური გავლენის რისკის მქონე ფაქტორი. ერთადერთი შერეული ტიპის ქორწინება, რომელსაც შარიათი კანონიერად ცნობს, არის მუსლიმ მამაკაცსა და არა-მუსლიმ ქალს შორის. მუსლიმი ქალის ცოლად შესართავად, ქრისტიანმა მამაკაცმა ჯერ ისლამი უნდა მიიღოს. ბუნდოვანია არა-მუსლიმი ქალისა და მუსლიმი მამაკაცის შემთხვევაში, ცოლისა და შვილების მემკვიდრეობის შესახებ სიტუაცია, რადგან დამოკიდებულია ისლამის კონკრეტულ ინტერპრეტაციაზე, რომელთაგან ზოგიერთის მიხედვითაც, მხოლოდ მუსლიმს შეუძლია მუსლიმის მემკვიდრე გახდეს.[4]

Freedom House-ის ეგვიპტის შესახებ 2020 წლის ანგარიშის მიხედვით, რელიგიურ კუთვნილებაზე დამოკიდებული პირადი სტატუსების შესახებ კანონები ქალებს დისკრიმინაციულ მდგომარეობაში აყენებს ქორწინების, განქორწინების და შვილების მეურვეობაზე საკითხების გადაწყვეტისას. ამას გარდა, მუსლიმ ქალებს კანონი არ აძლევს საშუალებას, დაქორწინდნენ არა-მუსლიმ მამაკაცზე.[5]

[1] US Library of Congress – “Prohibition of Interfaith Marriage”;  updated on 29 August 2019; available at https://www.loc.gov/law/help/marriage/interfaith-prohibition.php#egypt [accessed 16 July 2020]

[2] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – “DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT EGYPT”; published on 17 June 2019; available at

[accessed 16 July 2020]

[3] United States Department of State – “2019 Report on International Religious Freedom: Egypt”; published on 10 June 2020; available at

[accessed 16 July 2020]

[4] Minority Rights International – report “Justice Denied, Promises Broken: The Situation of Egypt’s Minorities Since 2014”; published in January 2019; available at

[accessed 16 July 2020]

[5] Freedom House – “Freedom in the World 2020 – Egypt” published in March 2020; available at

[accessed 16 July 2020]

ეგვიპტე. სექსუალური უმცირესობების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ივნისი, 2020

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კანონმდებლობით, ეგვიპტის ყველა მოქალაქე კანონის წინაშე თანასწორია და დაუშვებელია დისკრიმინაცია რელიგიის, რწმენის, სქესის, წარმოშობის, რასის თუ სხვა ნიშნით. თუმცა, ამავდროულად, კონსტიტუცია ადგენს, რომ ისლამი სახელმწიფო რელიგიაა და ისლამური შარიათის პრინციპები არის კანონმდებლობის ძირითადი წყარო. ანგარიშში ნათქვამია, რომ ქვეყანაში ადამიანის უფლებების მნიშვნელოვან დარღვევას, მათ შორის, წარმოადგენს ძალადობა ლგბტ პირების მიმართ. ხელისუფლება აქტიურად იყენებს კანონმდებლობას ლგბტ პირების თვითნებური დაკავებისა და სისხლის სამართლებრივი დევნის მიზნით. ხშირია შემთხვევები, როდესაც ხელისუფლება ახორციელებს სოციალური მედიის და ინტერნეტ გაცნობის გვერდების მონიტორინგს ლგბტ პირების იდენტიფიცირებისა და მათი დაპატიმრებისთვის.

მიუხედავად იმისა, რომ ეგვიპტის კანონმდებლობაში არ არსებობს ჩანაწერი, რომელიც კონკრეტულად ერთსქესიანთა კავშირს განსაზღვრავს დანაშაულად, პოლიციას აქვს შესაძლებლობა ლგბტ პირები დააპატიმროს ისეთი ბრალდებებით, როგორიცაა „გარყვნილება“, „პროსტიტუცია“ და „ისლამური სწავლებების დარღვევა“. ასეთი დანაშაულებისთვის 10 წლამდე პატიმრობაა გათვალისწინებული. 2013 წლიდან მოყოლებული მსგავსი ბრალდებებით დაპატიმრებების 250 შემთხვევაზე მეტია დაფიქსირებული. ხელისუფლება არ ავრცელებს ანტიდისკრიმინაციულ კანონს ლგბტ პირებზე. სამართლებრივი დისკრიმინაცია და სოციალური სტიგმა ბარიერებს უქმნის ლგბტ პირებს, საჯაროდ დაიცვან თავიანთი უფლებები. ანგარიშში ნათქვამია, რომ ინფორმაცია არ იყო ხელმისაწვდომი სექსუალური ორიენტაციის ან გენდერული ნიშნით დისკრიმინაციის ფაქტების შესახებ დასაქმების, განსახლების, განათლებასა და ჯანდაცვაზე წვდომის კუთხით. მედიის უზენაესი საბჭო (ნახევრად სამთავრობო უწყება) კვლავ უწესებს აკრძალვებს ისეთ მედიასაშუალებებს, რომლებიც ლგბტ პირებსა და მათ უფლებებს იცავს.

2019 წლის განმავლობაში კვლავ ვრცელდებოდა ინფორმაცია ლგბტ პირების დაპატიმრებისა და მათი შევიწროვების ფაქტების შესახებ. დაშინებამ და დაპატიმრების შიშმა ხელი შეუწყო თვითცენზურის გაძლიერებას. ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფების ინფორმაციით, ხშირია პოლიციის მხრიდან შევიწროვება, მათ შორის ფიზიკური შეურაცხყოფა და დაპატიმრების თავიდან აცილების სანაცვლოდ, სხვა ლგბტ პირების დასმენა ან ქრთამის გამოძალვა. მთავრობა იტოვებს უფლებას ქვეყანაში არ შემოუშვას ან ქვეყნიდან გააძევოს უცხო ქვეყნის მოქალაქე ლგბტ პირი. უფლებადამცველი ჯგუფების ინფორმაციით, ხელისუფლება მიმართავს იძულებით ანალურ გამოკვლევებს. კანონით დაშვებულია მსგავსი პრაქტიკა „გარყვნილების“ შემთხვევებში.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კონსტიტუცია და კანონმდებლობა ყველა მოქალაქეს, განურჩევლად რელიგიისა, გენდერული კუთვნილებისა, რასისა თუ სხვა ნიშნისა, ანიჭებს პოლიტიკურ უფლებებს. თუმცა, ქალები, ქრისტიანები, შიიტი მუსლიმები, ფერადკანიანები და ლგბტ პირები აწყდებიან დისკრიმინაციის სხვადასხვა ფორმას, რაც ზღუდავს მათ პოლიტიკურ ჩართულობას.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლება განაგრძობს ლგბტ პირების დაპატიმრებას და სისხლის სამართლებრივ დევნას მათი რეალური ან მიწერილი სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტობის საფუძველზე. ასევე, ხშირად ლგბტ პირები ხდებიან იძულებითი ანალური გამოკვლევისა და სქესის დადგენის ტესტის ობიექტები; მსგავსი პრაქტიკა, გავრცელებული მოსაზრებით, წამების ტოლფასია. 2019 წლის იანვარში, გეი მამაკაცთან ინტერვიუს ჩაწერის გამო,  ტელეწამყვან მოჰამედ ალ-ღიეტის სასამართლომ ერთი წლით პატიმრობა მიუსაჯა. მსგავსი სასჯელების მიზანია, დააშინოს ხალხი, რათა მათ ლგბტ თემებზე საჯარო დისკუსია შეწყვიტონ.[3]

[1] USDOS – US Department of State: 2019 Country Reports on Human Rights Practices: Egypt, 11 March 2020

 (accessed on 17 June 2020)

[2] Freedom House: Freedom in the World 2020 – Egypt, 4 March 2020

 (accessed on 17 June 2020)

[3] AI – Amnesty International: Human rights in the Middle East and North Africa: Review of 2019; Egypt, 18 February 2020

 (accessed on 17 June 2020)

ეგვიპტე. ისლამიდან ქრისტიანობაზე კონვერტირებული პირების მიმართ დამოკიდებულება. ივნისი, 2020

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ ეგვიპტის კონსტიტუციით რწმენის თავისუფლება აბსოლუტურ უფლებადაა აღიარებული და რელიგიური რიტუალების აღსრულების უფლება ე.წ. „წიგნიერი“ რელიგიებისთვის კანონითაა დარეგულირებული. ეგვიპტის უზენაესი კანონი ადგენს, რომ ყველა მოქალაქე კანონის წინაშე თანასწორია და დაუშვებელია დისკრიმინაცია რელიგიის, რწმენის, სქესის, წარმოშობის, რასის თუ სხვა ნიშნით. კონსტიტუცია ასევე ადგენს, რომ ისლამი სახელმწიფო რელიგიაა და ისლამური შარიათის პრინციპები არის კანონმდებლობის ძირითადი წყარო. მთავრობა ოფიციალურად აღიარებს სუნიტურ ისლამს, ქრისტიანობას და იუდაიზმს და მათ მიმდევრებს ანიჭებს უფლებას, საჯაროდ აღასრულონ საკუთარი რწმენა და ააშენონ სალოცავები.

ეგვიპტის კონსტიტუცია, ისევე როგორც სამოქალაქო და სისხლის სამართლის კოდექსი არ კრძალავს არც ისლამისგან განდგომას და არც სხვა რელიგიის ქადაგებას. კანონი ადგენს, რომ პირს შეუძლია შეიცვალოს რელიგია; მიუხედავად ამისა, მთავრობა აღიარებს მხოლოდ სხვა რელიგიიდან ისლამზე კონვერტაციას და არა პირიქით. მთავრობა ისლამიდან სხვა რელიგიაზე კონვერტაციას აღიარებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ პირი მუსლიმად არ დაბადებულა და მოგვიანებით კონვერტირდა ისლამზე. იმ შემთხვევაში, როდესაც არა მუსლიმად დაბადებული და შემდეგ ისლამზე კონვერტირებული პირი კვლავ იცვლის რელიგიას და ისლამიდან სხვა რელიგიაზე კონვერტირდება, მისი არასრულწლოვანი და ხშირად სრულწლოვანი შვილებიც, რომლებიც მცირეწლოვნები იყვნენ, როდესაც მშობლები ისლამზე კონვერტირდნენ, რჩებიან მუსლიმებად. ბავშვებს, როდესაც ისინი 18 წლის ასაკს მიაღწევენ, აქვთ უფლება, კონვერტირდნენ ქრისტიანობაზე და კონვერტაცია პირადობის დამადასტურებელ დოკუმენტშიც ასახონ.

შარიათის კანონებიდან გამომდინარე, ეგვიპტის კანონმდებლობით, მუსლიმ ქალს არ აქვს უფლება არა მუსლიმ კაცზე დაქორწინდეს. არა მუსლიმი კაცი, რომელსაც სურს მუსლიმ ქალზე დაქორწინება, უნდა კონვერტირდეს ისლამზე. ქრისტიან და იუდეველ ქალს შეუძლია კონვერტაციის გარეშე დაქორწინდეს მუსლიმ მამაკაცზე. დაქორწინებული არა მუსლიმი ქალი თუ კონვერტირდება ისლამზე, უნდა დაშორდეს თავის არა მუსლიმ ქმარს თუ ის უარს განაცხადებს ისლამზე კონვერტაციაზე.[1]

დიდი ბრიტანეთის გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი თავის უკანასკნელ ანგარიშში ეგვიპტეში ქრისტიანების შესახებ, რომელიც 2017 წელსაა გამოქვეყნებული, წერს, რომ ისლამიდან სხვა რელიგიაზე კონვერტაცია, ზოგადად, ოფიციალურად სანქცირებული ძალადობის, დაკავების ან თვალთვალის საბაბს არ წარმოადგენს. მიუხედავადა ამისა, ისლამიდან კონვერტირებულები აწყდებიან მნიშვნელოვან სოციალურ დისკრიმინაციას, რაც გამოიხატება ოჯახისა და საზოგადოების მხრიდან უარყოფით, განდევნით და ხანდახან ძალადობითაც. ასეთი დისკრიმინაციული მიდგომა უფრო მწვავეა ღარიბ და პერიფერიულ ზონებში, სადაც უფრო კონსერვატიული და მკაცრი მიდგომებია. დისკრიმინაციის ხარისხი უფრო მაღალია თუ კონვერტირებული პირი ასევე ქადაგებს ახალ რელიგიას. ისლამიდან კონვერტირებული პირის მიმართ ოფიციალური დისკრიმინაციის რისკი საშუალოა. როგორც წესი, ისინი კონვერტაციის ფაქტს ოფიციალურად ვერ ასახავენ პირადობის დამადასტურებელ დოკუმენტში, რასაც ნეგატიური შედეგები ახლავს როგორც მათთვის, ასევე მათი შვილებისთვის.

ყოველდღიურ ცხოვრებაში, ურბანულ ზონებში, სახელმწიფოს აქვს სურვილი და შესაძლებლობა კოპტები დაიცვას და ზოგადად, ასეც იქცევა. კოპტებს, ვინც ძალადობას ან შევიწროვებას აწყდება, აქვთ საშუალება მიმართონ პოლიციას. სისის მთავრობის პირობებში, კოპტების მიმართ ძალადობაზე რეაგირება უსაფრთხოების სამსახურებისთვის მათივე ინტერესის საგანს წარმოადგენს. მიუხედავად ამისა, სოციალურმა დისკრიმინაციამ შესაძლოა გავლენა იქონიოს კოპტების დაცვის ხარისხზე.[2]

[1] USDOS – US Department of State: 2019 Report on International Religious Freedom: Egypt, 10 June 2020

 (accessed on 17 June 2020)

[2] UK Home Office: Country Policy and Information Note Egypt: Christians, July 2017

 (accessed on 17 June 2020)

ეგვიპტე. მამაკაცების მიერ მუცლის ცეკვის შესრულების მიმართ დამოკიდებულება. ივნისი, 2020

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილი წყაროები, მათ შორის, ავტორიტეტული საერთაშორისო სამთავრობო თუ არასამთავრობო ორგანიზაციები, საკუთარ შესაბამის ანგარიშებში, არაფერს წერენ ეგვიპტეში მამაკაცების მიერ მუცლის ცეკვების შესრულებისთვის დაწესებული კანონისმიერი აკრძალვის ან აღნიშნული ქმედებისთვის რაიმე ტიპის ოფიციალური სანქციის შესახებ.

თუმცა, განყოფილების მიერ დამატებით შესწავლილ იქნა საერთაშორისო მედია საშუალება Al-Monitor-ის  2017 წლის თებერვალში გამოქვეყნებული სტატია, სადაც საუბარია ეგვიპტეში მამაკაცი მუცლით მოცეკვავეების მიმართ არსებულ პრობლემებისა და გამოწვევების შესახებ. სტატიის მიხედვით, ეგვიპტელთა უმრავლესობისთვის მამაკაცის მიერ მუცლის ცეკვის შესრულება „ტაბუს“ წარმოადგენს და, ზოგადად, ეგვიპტური საზოგადოება აღნიშნულ ქმედებას უარყოფითად აფასებს. ეს მეტწილად განპირობებულია იმით, რომ საზოგადოება  მამაკაც მუცლით მოცეკვავეებს ჰომოსექსუალებთან აიგივებს, ხოლო აღნიშნული ჯგუფი ეგვიპტეში ფართოდ გავრცელებულ დისკრიმინაციას და  პრობლემებს აწყდება. სტატიაში, ასევე, საუბარია იმაზეც, რომ ძველად, მუცლით ცეკვა არ წარმოადგენდა ქალთა ექსკლუზიურ პროფესიას და რომ მე-19 საუკუნის ეგვიპტელები სწორედ მამაკაც მოცეკვავეებს ანიჭებდნენ უპირატესობას, რადგან მიიჩნეოდა, რომ ქალს საკუთარი სხეული არ უნდა გამოეჩინა. სტატიის მიხედვით, მას შემდეგ ეგვიპტური საზოგადოება მნიშვნელოვნად შეიცვალა და აღნიშნული პროფესია მამაკაცებისთვის თანდათან ტაბუდ იქცა. დღესდღეობით, ეგვიპტეში კვლავ გამოჩნდნენ მამაკაცი მუცლით მოცეკვავეები, თუმცა, გამომდინარე მათ მიმართ საზოგადოების მხრიდან კონსერვატიული დამოკიდებულებისა, ისინი ცდილობენ, გამოსვლების დროს დამალონ საკუთარი იდენტობა, ან დატოვონ ქვეყანა და საზღვარგარეთ გააგრძელონ საქმიანობა.

სტატიაში ასევე, საუბარია რომ ზოგჯერ, მედია საშუალებები ცდილობენ, თავს დაესხან მამაკაც მუცლით მოცეკვავეებს. მაგალითად, მუცლის ცეკვის ყოველწლიური, საერთაშორისო ხასიათის ერთ-ერთ მთავარი ფესტივალი, რომლის ფარგლებშიც, ცეკვას ასევე ასრულებდნენ მამაკაცი მუცლით მოცეკვავეები, მედიის მიერ შერაცხულ იქნა, როგორც – „გეი ფესტივალი“.  ამას გარდა, ასევე საუბარია კონკრეტულ მუცლით მოცეკვავეებზე, რომლებიც, საზოგადოების ზეწოლის მიუხედავად, ღიად და აქტიურად საქმიანობენ ეგვიპტეში. ამის ნათელი მაგალითია მსოფლიოში ცნობილი მამაკაცი მოცეკვავე – ხალილ ხალილი, რომელიც ხშირად მართავს წარმოდგენებს კაიროში. მისი თქმით, მთავარი ფაქტორი, რის გამოც მისი წარმოდგენები ეგვიპტურმა საზოგადოებამ, მეტ-ნაკლებად მიიღო, არის ის, რომ ის არასდროს ბაძავს ქალ მუცლით მოცეკვავეებს. „მე არასდროს ვიცვამ ქალების საცეკვაო, გამომწვევი კოსტუმების მსგავს ტანსაცმელს და არასდროს ვაჩენ ჩემს სხეულს. ჩემი საცეკვაო ტანისამოსი მამაკაცის ჩვეულებრივი, სადა  ტანსაცმელია, რომელსაც უბრალოდ ვამატებ სცენისთვის აუცილებელ მბზინავ მასალას“, – აცხადებს ის.

სტატიის მიხედვით, მიუხედავად იმისა, რომ ხალილი დღესდღეობით მსოფლიოში პოპულარულია, სოციალურ მედიაში, ეგვიპტელთა უმრავლესობის მხრიდან მაინც უარყოფით დამოკიდებულებას აწყდება.[1]

[1] Al-monitor – article ” <ale belly dancers break taboos in Egypt; published in February 2017; available at https://www.al-monitor.com/pulse/fa/originals/2017/02/egypt-male-bellydancer-break-taboos.html [accessed 16 June 2020]

ეგვიპტე. არარელიგიური პირების მიმართ დამოკიდებულება. სექტემბერი, 2019

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ეგვიპტეში რელიგიის თავისუფლების კუთხით არსებული სიტუაციის ამსახველ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანაგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერდა, რომ ეგვიპტის კონსტიტუციის თანახმად – ”რწმენის თავისუფლება არის აბსოლუტური” და ”რელიგიური რიტუალების ჩატარების თავისუფლება და ღვთიური (ან აბრაამისეული) რელიგიების მიმდევართათვის სალოცავი ადგილების დაწესება არის კანონით რეგულირებული.” კონსტიტუციაში ასევე ნათქვამია, რომ მოქალაქეები „თანასწორნი არიან კანონის წინაშე“ და რომ აკრძალული და სისხლისამართლებრივი წესით დასჯადია დისკრიმინაცია და „სიძულვილის სტიმულირება“, რომელიც ემყარება „რელიგიას, რწმენას, სქესს, წარმოშობას, რასას ან რაიმე სხვა მიზეზს.“ ამას გარდა,  „ისლამი წარმოადგენს სახელმწიფო რელიგიას… და ისლამური შარიათის პრინციპები კანონმდებლობის ძირითადი წყაროა.“ მთავრობა ოფიციალურად ცნობს სუნიტურ ისლამს, ქრისტიანობას და იუდაიზმს და მხოლოდ მათ მიმდევრებს აძლევს საშუალებას, საჯაროდ აღასრულონ თავიანთი რელიგიური რიტუალები.

რაც შეეხება რელიგიური დემოგრაფიის კუთხით სიტუაციას, ეგვიპტის საერთო მოსახლეობის დაახლოებით 10 % არის ქრისტიანი, რომელთა მასიური უმრავლესობა (90 %) კოპტების მართლმადიდებლურ დენომინაციას განეკუთვნება. რაც შეეხება ათეისტებსა და კონვერტირებულ პირებს, მათი ზუსტი რაოდენობის შესახებ სანდო ინფორმაცია არ არსებობს.

3 მაისს პოლიციამ დააპატიმრა ათეისტი ბლოგერი შერიფ გაბერი და დაკავებული ჰყავდა ოთხი დღის განმავლობაში. ხელისუფლებამ გაბერი დაადანაშაულა ისლამისა და შარიათის შეურაცხყოფაში, კომუნალური მშვიდობისთვის ხელისა შეშლასა ჩაშლაში და სხვა ბრალდებებში, რომლებიც ძირითადად გამომდინარეობს კონკრეტული ვიდეოების სერიიდან, რომელიც მან YouTube-ზე გამოაქვეყნა. პოლიციამ მანამდეც, რამდენჯერმე დააპატიმრა გაბერი მსგავსი ბრალდებით 2015 და 2013 წლებში. ოქტომბერში გაბერმა საკუთარ Twitter-ზე დაწერა, რომ მას აკრძალული აქვს ქვეყნის დატოვება და, რომ ხელისუფლებამ მას ბრალი წაუყენა კიდევ სამი დანაშაულისთვის და რომ აღნიშნულ ბრალდებებში შედის მკრეხელობა, რელიგიისადმი ზიანის მიყენება, ჰომოსექსუალიზმის მხარდაჭერა და რელიგიური ექსტრემიზმი.[1]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ  ვრცელ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერდა, რომ  “ეგვიპტის სისხლის სამართლის კოდექსის 98 (F) მუხლის თანახმად, დასჯადია რელიგიის ექტრემისტული მიზნებისთვის გამოყენება და, ასევე, ზეციური რელიგიების (ისლამი, ქრისტიანობა, იუდაიზმი) შეურაცხყოფა. აღნიშნული მუხლი, სასჯელის სახით ჯარიმას ან 5 წლამდე პატიმრობას ითავლისიწნებს და მას ხშირად იყენებენ ათეისტების, ქრისტიანი კონვერტირებული პირებისა და ხელოვნების წინააღმდეგ.

ეგვიპტეში რელიგიის ცენტრალური როლი საზოგადოებაში იშვიათად თუ დგება კითხვის ნიშნის ქვეშ და ქვეყანაში ცხოვრება რელიგიური ტრადიციისგან თავისუფლად პრაქტიკულად შეუძლებელია. ეროვნულ პირადობის მოწმობებსა და შესაბამის ჩანაწერებში დაბადებისთანავე დაფიქსირებულია პირის რელიგიური იდენტობა. ეგვიპტეში ათეიზმის ამკრძალავი სამართლებრივი დებულება არ არსებობს, თუმცა, პრაქტიკაში სახელმწიფო მკაცრად ეწინააღმდეგება მას. გასული წლების განმავლობაში, ეგვიპტის ხელისუფლებამ ზემოხსენებული 98 (F) მუხლის საფუძველზე, სისხლისსამართლებრივ დევნას დაუქვემდებარა ბევრი ათეისტი, რომელთაც ბრალად დაედოთ ისლამის საჯარო კრიტიკა როგორც წერილობით, ასევე ელქტრონული (მაგალითად, Facebook პოსტების) ფორმის გამოყენებით. მაგალითად,  2017 წლის დეკემბერში 29 წლის მამაკაცი იყო დააკავეს და დაკითხეს ფეისბუქის გვერდის ადმინისტრირებისთვის, რომელიც, სავარაუდოდ, უწყობდა ხელს ათეიზმის პროპაგანდას. გაურკვეველია, დღეის მდგომარეობით, რჩება თუ არა აღნიშნული პირი პატიმრობაში. გარკვეული შეუსაბამობაა ათეისტების დევნის საკითხთან მიმართებით. ზოგჯერ ისინი ღიად გამოდიან ქვეყნის მთავარ  ტელევიზიებში, რომ განიხილონ რელიგიური თემები და ამას მთავრობის მხრიდან ზოგიერთ შემთხვევაში არანაირი რეაქცია არ აქვს.

ზოგადად, ათეიზმს აქვს მცირე მხარდაჭერა ეგვიპტურ სოციუმში, მიუხედავად პირის სოციალურ-ეკონომიკური სტატუსისა თუ გეოგრაფიული ადგილმდებარეობისა. თვითგამოცხადებულ ათეისტებს მიმართ ხშირად ადგილი აქვს ფიზიკური თავდასხმებს და მოკვლის შესახებ მუქარებს და, სავარაუდოა, რომ მათ დაემუქრებათ პატიმრობა იმ შემთხვევაში, თუ პოლიციას მიმართავენ.

როგორც მუსლიმურ, ასევე – ქრისტიანული ოჯახები და  ადგილობრივი თემები, დიდი ალბათობით, უარყოფენ გამოცხადებულ ათეისტებს.

დეპარტამენტის შეფასებით, ის პირები, რომლებიც ღიად აფიქსირებენ, რომ არარელიგიურნი არიან, დგანან სამთავრობო დისკრიმინაციის მაღალი რისკის ქვეშ, რადგან ზემოხსენებული სსკ კოდექსის 98 (F) მუხლი შესაძლებელია, მათზე გავრცელდეს. რაც შეეხება საზოგადოების მხრიდან დამოკიდებულებას, ზოგადად, ეგვიპტეში ათეისტები განიცდიან ზომიერი დონის სოციალურ დისკრიმინაციას, რომელიც ხშირად დამოკიდებულია პირის ინდივიდუალურ მახასიათებლებსა და სოციო-ეკონომიკურ გარემოებებზე.  თვითგამოცხადებული ათეისტები სასოფლო, არაურბანულ და ღარიბ რეგიონებში, რომლებიც საშუალო დონის ურბანული რაიონებისგან განსხვავებით, უფრო კონსერვატიული ხასიათისაა, ძალადობის, დისკრიმინაციისა და შევიწროების გაზრდილი რისკის წინაშე დგანან.[2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ეგვიპტეში ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანაგრიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერდა, რომ „ ათეისტების და რელიგიური უმცირესობების მიმართ ხშირად ადგილი ჰქონდა სამართლებრივ დევნისა და ძალადობის ფაქტებს“.[3]

Human Rights Watch ეგვიპეტში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წლის ანგარიშში წერდა, რომ „ქვეყანაში დაწყებული სადამსჯელო ღონისძიებათა ტალღა, ისეთი ჯგუფებთან ერთად, როგორიცაა – ლგბტი პირები და ხელოვნები, ასევე ეხებოდა სავარაუდო ან თვითგამოცხადებულ ათეისტებს“. ამას გარდა, „შესაბამისი სამთავრობო ორგანოები, „რელიგიის შეურაცხყოფის“ ბრალდების საფუძველზე, აგრძელებდნენ ისეთი პირების დაპატიმრებას, რომლებიც საკუთარ თავს ახასიათებდნენ, როგორც ათეისტი ან არარელიგიური.“[4]

[1] United States Department of State – 2018 Report on International Religious Freedom: Egypt; available at

[accessed 11 September 2019]

[2] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade –  DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT EGYPT; available at

[accessed 11 September 2019]

[3] Freedom House – Freedom in the world 2018 – Egypt; available at

[accessed 11 September 2019

[4] Human Rights Watch – World Report 2019 – Egypt; available at

[11 September 2019]

ეგვიპტე. შიდსის პროგრამა და მასზე ლგბტი პირების წვდომა. სექტემბერი, 2019

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) მიხედვით, ეგვიპტე კლასიფიცირებულია, როგორც აივ / შიდსის დაავადების დაბალი ეპიდემიური საშიშროების მქონე სახელმწიფო. ქვეყნის ჯანდაცვისა და მოსახლეობის სამინისტროს მიხედვით, 1986 წლიდან 2008 წლის აგვისტოს ბოლოს პერიოდში, დაფიქსირებულია აივ / შიდსით დაავადებული 2393 პირი (1534 აივ ინფექცია; ხოლო 859 – შიდსით დაავადებული), რაც შეეხება დაღუპულ პირთა რაოდენობას, 2008 წლის ბოლოსთვის აღნიშნული რიცხვი 1059 უდრიდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანაში არსებობს შიდსის აქტიური ეროვნული პროგრამა (Egypt National AIDS Program), რომელიც მოიცავს ნებაყოფლობითი ტესტირების; საკონსულტაციო მომსახურებას და ანტირეტროვირუსული თერაპიაზე წვდომას, ეგვიპტეში უამრავი გამოწვევა დგება აივ/ შიდსის დაბალი პრევალენტობის შენარჩუნებაში. მაგალითად, ამის მიზეზი შეიძლება იყოს: სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების პროფილაქტიკისა და ზედამხედველობის სუსტი სისტემა; რეპროდუქციული ჯანმრთელობის შესახებ ინფორმაციაზე სუსტი წვდომა; დევნილთა შემოდინება სუდანიდან და მეზობელი „აფრიკის რქის“ ქვეყნებიდან; საზღვარგარეთ მომუშავე ეგვიპტელთა დიდი რაოდენობა, რომლებიც შეიძლება შინ აივ ინფექციით დაუბრუნდნენ; გავრცელებული შიში და სტიგმა და ა.შ.[1]

გაეროს საერთო აივ/შიდსის პროგრამა (UNAIDS) 2017 წელს გამოქვეყნებულ სამონიტორინგო ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერდა, რომ „ 2015 წლის ბოლოსთვის ეგვიპტეში აივ-ინფექციით დააადებული იყო 11 000 ადამიანი; ხოლო ამჟამად, შიდსით დაავადებული თითქმის 3000 ადამიანი იღებს ART თერაპიას ეგვიპტის მთავრობის მიერ უფასოდ მიწოდებული სამკურნალო პროგრამის საშუალებით. მიუხედავად იმისა, რომ უკანასკნელ წლებში მკურნალობა ძირითადად გლობალური ფონდის მიერ გამოყოფილ რესურსებს ეყრდნობოდა, 2014 წლიდან მოყოლებული, ეგვიპტის მთავრობამ სერიოზული ნაბიჯები გადადგა, რომ ყველა ART თერაპიის დასაფინანსებლად გამოეყენებინა ქვეყნის შიდა რესურსები. ამას გარდა, ქვეყანაში დანერგილია თანამედროვე, აივ-თერაპიის სახელმძღვანელო პრინციპები (Guidelines). ასევე, აღსანიშნავია, რომ ეგვიპტოს ჯანდაცვისა და მოსახლეობის სამინიტროს მიერ მიწოდებული ყველანაირი ტიპის სამკურნალო თუ მოვლა-გამაჯანსაღებელი სერვისები, აივ-ინფექციით დაავადებული ყველა პირისთვის არის სრულიად უფასო“.

ანგარიშში ასევე მოცემულია კონკრეტული რისკ-ჯგუფები და მათ მიმართ არსებული მოქმედი კანონმდებლობა. მაგალითად, ტრანსგენდერი პირების შემთხვევაში არ მოქმედებს სისხლისამართლებრივი დევნა და ისინი არ იდევნებიან; სექს-მუშაკების შემთხვევაში, სიტუაცია განსხვავებულია, რადგან  სექსუალური მომსახურების ყიდვა-გაყიდვა ეგვიპტეში კრიმინალიზებულია; რაც შეეხება მამაკაცებს, რომელთაც სექსუალური ურთიერთობა აქვთ სხვა მამაკაცებთან, აღნიშნული სეგმენტისთვის არ არის განსაზღვრული კონკრეტული სასჯელი (თუმცა, მითითებულია, საჯარო სივრცეში სექსი და, ასევე, მათ მიერ სექსუალური მომსახურების ყიდვა-გაყიდვა. სისხლისამართლებრივი წესით დასჯად დანაშაულს წარმოადგენს).

ამას გარდა, ანგარიშის სხვა ნაწილში მითითებულია, რომ „აივ პრევენციისა და ზრუნვის კუთხით სამართლებრივი გარემო რთული და სწრაფად ცვალებადია. ახალი კონსტიტუციის მე-18 მუხლი ითვალისწინებს ჯანმრთელობის უფლებას ყველასთვის….. ჩვეულებრივ, მამაკაცებს შორის სექსი სისხლისსამართლებრივ დევნის კუთხით ხშირად განიხილება, როგორც სისხლის სამართლის დანაშაული, კერძოდ – გარყვნილება“. ამას გარდა, „ჯანდაცვის სფეროში დისკრიმინაციის საწინააღმდეგო რეგულაციები არსებობს, მაგრამ დაინტერესებულ მხარეთა უმეტესობა აღიარებს, რომ იმ სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებლებისთვის, რომლებიც პირებს დისკრიმინაციას უქვემდებარებენ, სასჯელი იშვითად თუ ინიშნება.“ [2]

გაეროს ბავშვთა ფონდის (UNICEF) მიხედვით, ეგვიპტეში საკმაოდ რთულია პრევენციული სერვისების მიწოდება მოსახლეობის იმ მოწყვლადი ნაწილისთვის, რომელიც ყველაზე დიდი რისკის ქვეშ არის, რადგან მათი ქცევა და ცხოვრების წესი, ეგვიპტური კანონის მიხედვით, განიხილება, როგორც დანაშაული. როდესაც საქმე ეხება ტესტირების, ზრუნვის, დამხმარე და სამკურნალო სერვისების მიწოდებას აივ–ინფექციით დაავადებული პირებისთვის, დაზარალებულთა უმეტესობის შემთხვევაში, ის საკმარისად ადრეულ ასაკში არ ტარდება. გარდა ამისა, მკურნალობის პირველ წელს ფიქსრიდება მკურნალობაზე თავის დანებების ბევრი შემთხვევა, მრავალი პირადი და სტრუქტურული მიზეზის გამო, მათ შორის მკურნალობის ცოდნის და მხარდაჭერის არარსებობის გამო. ყველა ეს ფაქტორი იწვევს სიკვდილიანობის ზრდას. 2016 წელს, შიდსით შედეგად დაღუპულთა სავარაუდო რიცხვი 0-დან 14 წლამდე ასაკის ბავშვებში 100-ზე ნაკლებია, ხოლო 0-დან 17 წლამდე შიდსის გამო დაობლებულთა რიცხვი 2200-ს შეადგენს.

ეგვიპტეში შემუშავებულია ძლიერი ეროვნული სტრატეგიული გეგმა 2015-2020 წლების პერიოდის გასაშუქებლად, „90-90-90“ გლობალურ მიზნებთან შესაბამისობაში მყოფი ამბიციური მიზნების გათვალისწინებით (აღნიშნული „90-90-90“ პროგრამა გულისხმობს, რომ აივ-ინფექციით დაავადებულთა  90 % იცის საკუთარი სტატუსი აივ-ზე; იმ პირთა 90 %-მა კი, ვინც იცის საკუთარი დადებითი სტატუსი, დაიწყო მკურნალობა; და იმ პირთა 90 %-ის შემთვევაში, რომელნიც გადიოდნენ მკურნალობას, მიღწეულია ვირუსული ჩახშობის ეტაპი). სახელმწიფოების მიერ 2016 წლის პოლიტიკური დეკლარაციით დადასტურებული გლობალური მზადყოფნა, რათა 2030 წლისთვის შიდსის დაავადება დამარცხებული იქნას.

სტრატეგიის განხორციელება მრავალი გამოწვევის წინაშე დგას. მიუხედავად იმისა, რომ ეგვიპტის მთავრობამ დადო პირობა, რომ ეროვნული რესურსების საშუალებით ხელს შეუწყობს მკურნალობის შეძენისა და მიწოდების პროცესს, პრევენციის, ზრუნვისა და დახმარებისა კუთხით მრავალი ხარვეზი კვლავ არსებობს.[3]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ეგვიპტეში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანაგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერდა, რომ აივ–პოზიტიური ინდივიდები განიცდიდნენ მნიშვნელოვან სოციალურ სტიგმასა და დისკრიმინაციას საზოგადოების მხრიდან და სამუშაო ადგილზე. თუმცა, მათთვის სახელმწიფო ჯანდაცვის სისტემაში გათვალისწინებული იყო ისეთი ტიპის სერვისები, როგორიცაა: ანონიმური კონსულტაცია და ტესტირება აივ ინფექციაზე; უფასო ანტირეტროვირუსული თერაპია როგორც მოზრდილთათვის, ასევე – არასრულწლოვანთათვის; დახმარების ჯგუფები და ა.შ.

რაც შეეხება დასაქმების კუთხით სიტუაციას, ანგარიშის მიხედვით, ქვეყნის შიდა კანონმდებლობის თანახმად – „კანონის წინაშე ყველა მოქალაქე თანასწორია უფლებების, თავისუფლებების და ზოგადი ვალდებულებების კუთხით და არ შეიძლება დაექვემდებაროს დისკრიმინაციას, რომელიც განპირობებულია მათი რელიგიის, რწმენის, გენდერის, წარმოშობის, რასის, კანის ფერის, ენის, შეზღუდული შესაძლებლობის, სოციალური კლასის, პოლიტიკური თუ გეოგრაფიული კუთვნილების ან რაიმე სხვა მიზეზით.“ თუმცა, სახელმწიფო დეპარტამენტის მიხედვით,  ზემოაღნიშნულ ჩამონათვალში კონკრეტულად არ იყო განსაზღვრული ისეთი მნიშვნელოვანი ფაქტორები, როგორიცაა: ასაკი, მოქალაქეობა, სექსუალური ორიენტაცია, გენდერული იდენტობა და აივ-ინფექციაზე (შიდსი) დადებითი სტატუსი.[4]

გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭომ 2019 წლის თებერვალში გამოაქვეყნა გაეროს სპეციალური მომხსენებლის ვრცელი ანგარიში, რომელიც იმყოფებოდა კაირშო და აღწერა ქვეყანაში სხვადასხვა სოციალურ ფენათა წარმომადგენლების წვდომა საცხოვრებელ ადგილებზე. ანგარიშის მიხედვით: „სპეციალურმა მომხსენებელმა მოისმინა შემაშფოთებელი ისტორიები ლესბოსელი, გეი, ბისექსუალი და ტრანსგენდერი პირების მხრიდან  ფართომასშტაბიანი საზოგადოებრივი დისკრიმინაციის შესახებ კაიროში საცხოვრებელზე წვდომასთან დაკავშირებით. ამას გარდა,  მომხსენებლის მიხედვით,  ეგვიპტეში არსებული ზოგადი კულტურული კლიმატი ლგბტ  და აივ ინფექცია / შიდსით დაავადებული პირების მიმართ ხშირად გამოიხატება  შევიწროებას, დაშინებასა და დისკრიმინაციაში.“[5]

[1] World Health Organization – Egypt: HIV/AIDS; available at http://www.emro.who.int/egy/programmes/hiv-aids.html [accessed 5 September 2019]

[2] UNAIDS – Country progress report – Egypt; Global AIDS Monitoring 2017; available at

[accessed 5 September 2019]

[3] UNICEF – Egypt HIV/ADIS; available at https://www.unicef.org/egypt/hivaids [accessed 5 September 2019]

[4] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Egypt; available at

[accessed 5 September 2019]

[5] UN Human Rights Council – “Revised comments by the government of Egypt on the report of the Special Rapporteur on adequate housing as a component of the right to an adequate standard of living, and on the right to non-discrimination in this context’ – available at

[accessed 5 September 2019]

ეგვიპტე. კათოლიკე ქრისტიანების მიმართ დამოკიდებულება. აგვისტო, 2019

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ეგვიპტეში რელიგიის თავისუფლების კუთხით არსებული სიტუაციის ამსახველ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანაგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერდა, რომ ეგვიპტის კონსტიტუციის თანახმად – ”რწმენის თავისუფლება არის აბსოლუტური” და ”რელიგიური რიტუალების ჩატარების თავისუფლება და ღვთიური (ან აბრაამისეული) რელიგიების მიმდევართათვის სალოცავი ადგილების დაწესება არის კანონით რეგულირებული.” კონსტიტუციაში ასევე ნათქვამია, რომ მოქალაქეები „თანასწორნი არიან კანონის წინაშე“ და რომ აკრძალული და სისხლისამართლებრივი წესით დასჯადია დისკრიმინაცია და „სიძულვილის სტიმულირება“, რომელიც ემყარება „რელიგიას, რწმენას, სქესს, წარმოშობას, რასას ან რაიმე სხვა მიზეზს.“ ამას გარდა,  „ისლამი წარმოადგენს სახელმწიფო რელიგიას… და ისლამური შარიათის პრინციპები კანონმდებლობის ძირითადი წყაროა.“ მთავრობა ოფიციალურად ცნობს სუნიტურ ისლამს, ქრისტიანობას და იუდაიზმს და მხოლოდ მათ მიმდევრებს აძლევს საშუალებას, საჯაროდ აღასრულონ თავიანთი რელიგიური რიტუალები.

რაც შეეხება რელიგიური დემოგრაფიის კუთხით სიტუაციას, ეგვიპტის საერთო მოსახლეობის დაახლოებით 10 % არის ქრისტიანი, რომელთა მასიური უმრავლესობა (90 %) კოპტების მართლმადიდებლურ დენომინაციას განეკუთვნება.

სახელმწიფო დეპარტამენტის მიხედვით, ადგილობრივი ხელისუფლება ხშირად  ქრისტიანთა მიმართ სექტარული თავდასხმების შემდგომ, ძალადობის დამნაშავეების დევნისა და სათანადოდ დასჯის მაგირვად,  ხშირად, უბრალოდ სამთავრობო სხდომებს მართავდა, რაც იწვევდა კოპტი საზოგადოების წევრების მხრიდან უკმაყოფილებას. დეკემბერში, პრეზიდენტმა აბდელ ფატა ალ-სისიმ გამოსცა ბრძანებულება, რომლის საფუძველზეც შეიქმნა „სექტარიანული ინციდენტების წინააღმდეგ ბრძოლის უზენაესი კომიტეტი“  რომელსაც დაევალა, შეიმუშავოს სტრატეგია, რათა თავიდან აცილებულ იქნას სექტარიანული ინციდენტები და მოხდეს მათი მოხდენისთანავე, დაუყოვნებლივ აღმოფხვრა. იანვარში Awqaf (ისლამური საკითხების) მინისტრმა გომარიამ დაადასტურა, რომ ეკლესიების დაცვა ”ისეთივე კანონიერი ვალდებულებაა, როგორც მეჩეთების დაცვა” და განაცხადა, რომ ეკლესიის მფარველობაში დაღუპული ადამიანებიც “მოწამეები“ არიან. 30 აგვისტოს ქვეყნის მასშტაბით გატარებული მმართველობითი რეფორმების ფარგლებში, პრეზიდენტმა ალ-სისიმ დანიშნა ორი ქრისტიანი გუბერნატორი, მათ შორის, ქვეყნის პირველი ქრისტიანი ქალი გუბერნატორი. ალ-აჟარი (Al-Azhar), ისლამის გავრცელებისა და ისლამური დოქტრინის დამცველი ქვეყნის ძირითადი ინსტიტუტი, ატარებდა კონფერენციებს რელიგიათაშორისი დიალოგის შესახებ, ასევე, აკეთებდა განცხადებებს, რომელთა ფარგლებში გმობდა ექსტრემიზმს და ხელს უწყობდა მუსლიმებსა და ქრისტიანებს შორის ურთიერთობების გაუმჯობესებას.

რაც შეეხება საზოგადოების მხრიდან ქრისტიანების მიმართ დამოკიდებულებას, 2 ნოემბერს შეიარაღებულმა თავდამსხმელები თავს დაესხნენ სამს ავტობუსს, რომელთაც ქრისტიანი პილიგრიმები გადაჰყავდათ ზემო ეგვიპტის რეგიონ მინში, ერთ-ერთ მონასტერში. შედეგად,  დაიღუპა 7; ხოლო დაშავდა – 19 ადამიანი. წლის განმავლობაში, თავდასხმები გრძელდებოდა  შეტევა გაგრძელდა ქრისტიანებსა და ქრისტიანების საკუთრებაში არსებულ ქოენაზე, აგრეთვე, ზემო ეგვიპტის რეგიონში მდებარე ეკლესიებზე. 26 მაისს, შვიდი ქრისტიანი დაშავდა სოფელ Shoqaf- ში, როდესაც ცდილობდნენ, მუსლიმი თავდამსხმელებისგან დაეცვათ ეკლესია. 14 იანვარს, შეიარაღებულმა თავდამსხმელებმა მოკლეს ადამიანი ჩრდილოეთ სინაში, მას შემდეგ რაც აღმოაჩინეს, რომ იგი ქრისტიანი იყო. EIPR-ის ცნობით, ჩრდილოეთ სინაში ქრისტიანების წინააღმდეგ განხორციელებული რიგი შეტევების შედეგად, რომლებიც დაიწყო 2017 წლის იანვარში, რეგიონი 250-ზე მეტმა ქრისტიანმა ოჯახმა დატოვა. და ა.შ.[1]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ  ვრცელ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერდა, რომ  „2011 წლის რევოლუციის შემდეგ, ქრისტიანთა უმრავლესობა მხარს უჭერდა პრეზიდენტ მორსის მთავრობის გადაყენებას  და მის ნაცვლად, ამჟამად მოქმედი პრეზიდენტი სისის არჩევას. ისინი ასევე მიესალმებოდნენ ქვეყანაში ზოგადი წესრიგის აღდგენას და აცხადებდნენ, რომ ეგვიპტის წინა ლიდერებთან შედარებით, ისინი გაცილებით უკეთ დაცულად გრძნობდნენ თავს პრეზიდენტის სისის მმართველობის ქვეშ. ქრისტიანულმა რელიგიურმა ხელისუფლება თანმიმდევრულად გამოთქვამდა მადლიერიებას სისის საზოგადოებისადმი მიმართვების  გამო, რომელშიც ის მოუწოდება ეგვიპტელებს, დაევიწყებინათ რელიგიური განსხვავებები და პირველ ადგილზე დაეყენებინათ  ეროვნული ერთიანობის გრძნობა.  2015 წელს, სისი გახდა ეგვიპტის სახელმწიფოს პირველი მეთაური, რომელიც დაესწრო საშობაო მესას წმინდა მარკის ტაძარში.

კაირო და მას შემდეგ ყოველწლიურად დაესწრო. სისი აქტიურად ერთვებოდა ქრისტიანულ საზოგადოებასთან დაკავშირებულ პროცესებში, მაგალითად, მან რამდენჯერმე  გამოაცხადა ეროვნული გლოვის დღეები ან პირადად დაურეკა და მიუსამძიმრა კოპტური ეკლესიის ლიდერს, მას შემდეგ რაც  ქრისტიანების წინააღმდეგ განხორციელდა რამდენიმე ფართომასშტაბიანი ტერაქტი. ადგილობრივი წყაროების ცნობით, ზოგადად ქრისტიანები კვლავ რჩებიან სისის ძლიერი მომხრეებად, თუმცა (სხვა ეგვიპტელების მსგავსად) მათ ამ თავდპირველ ენთუზიაზმზე ნეგატიური გავლენა იქონია ეგვიპტეში ზოგადი ეკონომიკური მდგომარეობის გაუარესებამ  და მიმდინარე სოციალური სირთულეებმა.

რაც შეეხება ქრისტიანების მიმართ განხორციელებული ღია ძალადობის შემთხვევებს, ანგარიშის მიხედვით, 2016 წლის დეკემბერში, თვითმკვლელმა ტერორისტმა თავი აიფეთქა  კაიროში მდებარე წმინდა მარკოზის სახელობის ეკლესიაში მიმდინარე მესის დროს. შედეგად დაიღუპა 29, ხოლო დაშავდა 49 პირი.

2017 წლის თებერვალში ელ არიშში განხორციელებული ტერორისტული აქტის გარდა, ე.წ. ისლამურმა სახელმწიფომ პასუხისმგებლობა აიღო 2017 წლის 9 აპრილს პალმის კვირის საეკლესიო მესის დროს  განხორციელებულ ორ მთავარ თავდასხმაზე. პირველი შეტევა მოხდა ტანტას ეკლესიასთან, დაიღუპა 27 და დაშავდა 70-ზე მეტი ადამიანი. ხოლო, მეორე ინციდენტს ადგილი ჰქონდა ალექსანდრიის საკათედრო ტაძარში.  შედეგად, მინიმუმ 16 ადამიანი დაიღუპა, ხოლო 66 ადამიანი დაშავდა.

2017 წლის მაისში, მინში, შეიარაღებულმა პირმა ცეცხლი გახსნა ავტობუსში და მოკლა ის 29 ადამიანი, რომლებმაც უარი თქვეს რწმენის შეცვლაზე.

2018 წლის ნოემბერში შეირაღებული პირები ჩაუსაფრდნენ  სამ ავტობუსს, რომელთაც ქრისტიანი მომლოცველები გადაჰყავდათ კაიროს სამხრეთით მდებარე შორეული უდაბნოს მონასტერში.  დაიღუპა 7 და დაიჭრა 19 ადამიანი. გარდა ამისა, უსაფრთხოების სამსახურების განცხადებით,  ზემოაღნიშნული თავდასხმების გარდა, მათ მოახერხეს რამდენიმე ინციდენტის წინასწარი პრევენცია.[2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ეგვიპტეში ზოგადი თავისუფლებების შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (რომელიც 2018 წელს მიმდინარე მოვლენებს ასახავს) წერდა, რომ „2014 წლის კონსტიტუციის მე-2 მუხლის მიხედვით, ისლამი ქვეყნის ოფიციალურ რელიგიადაა გამოცხადებული, ხოლო 64-ე მუხლში ნათქვამია, რომ ”რწმენის თავისუფლება არის აბსოლუტური”. ეგვიპტელთა უმეტესობა სუნიტი მუსლიმია, ხოლო კოპტი ქრისტიანები ქმნიან მნიშვნელოვან უმცირესობას. ამას გარდა, ქვეყანაში შედარებით მცირე რაოდენიბით წარმოდგენილნი არიან  შიიტი მუსლიმები, არაკპოტური ქრისტიანული დენომინაციები და სხვა რელიგიური ჯგუფები. ანგარიშის მიხედვით, რელიგიური უმცირესობებისა და ათეისტების ზოგჯერ ექვემდებარებოდნენ დევნასა და ძალადობას, ხოლო განსაკუთრებით კოპტების შემთვევაში ხშირად სახეზე იყო  იძულებითი გადაადგილების, ფიზიკური შეურაცხყოფის, დაბომბვების, ცეცხლსასროლი იარაღით თავდასხმებისა და, უკანასკნელი წლების განმავლობაში, ქრისტიანული სალოცავი ადგილების ბლოკირების უამრავი შემთხვევა.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში ეგვიპტეში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ წერდა, რომ მთავრობა კვლავ უზღუდავდა ქრისტიანების თაყვანისცემის უფლებას როგორც კანონების დონეზე, ასევე – პრაქტიკაში. ამას გარდა, ხელისუფლებამ ვერ მოახერა რელიგიურ-სექტარიანულ მოტივით განხორციელებულ ძალადობაში დამნაშავე პირების დასჯა. 3730 სალოცავი ადგილიდან, რომლებმაც ეგვიპტის ახალი „ეკლესიების მშენებლობა-შეკეთების შესახებ“ კანონის თანახმად, განაცხადი შეიტანეს ეკლესიის რეგისტრაციაზე, ხელისუფლებამ მხოლოდ 588 დააკმაყოფილა. ასევე, წლის განმავლობაში, შესაბამისმა ორგანოებმა დახურეს სულ მცირე 4 ეკლესია, მათ შორის ზოგიერთი იმ მოტივით, რომ მათზე ადგილობივი მოსახლეობის მხირდან ხორციელდებოდა თავდასხმები. აპრილში, მას შემდეგ, რაც რამდენიმე ადამიანმა ბენი სოუფის რეგიონის ერთ-ერთ სოფელში ქრისტიანთა სახლები დაწვეს და, ასევე, სცადეს იქ მდებარე ეკლესიაზე თავდასხმა, უსაფრთხოების ძალებმა დააპატიმრეს 20 ქრისტიანი პირი და დაადანაშაულეს თავდასხმასა და ” ძალადობის წაქეზებაში“. მოგვიანებით, ყველა პირი გაათავისუფლეს.

აგვისტოში, უსაფრთხოების ძალებმა დააპატიმრეს ხუთი ქრისტიანი პირი ასუანის ერთ-ერთ სოფელში და დაადანაშაულეს  ”არალიცენზირებულ შენობაში რელიგიური რიტუალების გამართვაში“, მას შემდეგ, რაც ადგილობრივებმა გამართეს დემონსტრაცია, რათა გაეპროტესტებინათ ეკლესიაში ჩატარებული წირვა-ლოცვა. ხელისუფლებამ თავდამსხმელები და აღნიშნული ხუთი პირი მალევე გაათავისუფლა არაფორმალური შეთანხმების შემდეგ.[4]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch ეგვიპტეში ადამიანის უფლებების შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ „ეგვიპტის ქრისტიანული საზოგადოება, რომელიც მოსახლეობის დაახლოებით 10 პროცენტს მოიცავს და წარმოადგენს შუა აღმოსავლეთის უდიდეს ქრისტიანულ უმცირესობას, ათწლეულების განმავლობაში განიცდის როგორც კანონიერ, ასევე – სოციალურ დისკრიმინაციას. ხელისუფლება რეგულარულად ვერ ახერხებს, დაიცვას ქრისტიანები სექტარულ-რელიგიურად მოტივირებული თავდასხმებისგან და დასაჯოს აღნიშნულ თავდასხმებში დამნაშავე პირები. მაგალითად,  31 აგვისტოს სექტარული ძალადობის ამსახველ ერთ-ერთ ინციდენტში, შეიარაღებულმა ჯგუფმა ხუთი ადამიანი გაიტაცა და გაძარცვა მინას რეგიონის სოფელ დიმშუა ჰაშიმში, მას შემდეგ, რაც გავრცელდა ჭორები, რომ ქრისტიანი მოსახლეობა სოფელში ეკლესიის აშენებას გეგმავდა. ხელისუფლებამ დაზარალებულებზე ზეწოლა მოახდინა, რათა მთავრობის მიერ შუამავლობით მიღებული „შერიგება“-ზე დათანხმებულიყვნენ, რომელიც ერთი მხრივ, გამორიცხავდა დამნაშავეების პასუხისმგებლობას, ხოლო მოერე მხრივ, არ სთავაზობდა ქრისტიან პირებსა და მათ ოჯახებს არანაირ დაცვის მექანიზმს.[5]

[1] United States Department of State – 2018 Report on International Religious Freedom: Egypt; available at

[accessed 22 August 2019]

[2] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade –  DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT EGYPT; available at

[accessed 22 August 2019]

[3] Freedom House – Freedom in the world 2018 – Egypt; available at

[accessed 22 August 2019]

[4] Amnesty International – HUMAN RIGHTS IN THE MIDDLE EAST AND NORTH AFRICA: REVIEW OF 2018 – Egypt; available at

[accessed 22 August 2019]

[5] Human Rights Watch – World Report 2019 – Egypt; available at

[accessed 22 August 2019]

ეგვიპტე. ლგბტ პირების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. აგვისტო, 2019

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყნის კანონმდებლობა კონკრეტულად არ განსაზღვრავს ერთსქესიანთა კავშირს დანაშაულად, პოლიციას აძლევს საშუალებას, ლგბტ პირები დააპატიმროს ისეთი დანაშაულებისთვის, როგორიცაა „გარყვნილება“, „პროსტიტუცია“ და „რელიგიური სწავლებების დარღვევა“; პატიმრობის ვადამ კი შესაძლოა 10 წელი შეადგინოს. ადგილობრივი უფლებადამცველი ჯგუფის ინფორმაციით, მსგავსი ბრალდებებით დაკავების 250 შემთხვევაზე მეტი დაფიქსირდა 2013 წლიდან მოყოლებული.

ხელისუფლება არ იყენებს ანტიდისკრიმინაციულ კანონს ლგბტ პირების დასაცავად. სამართლებრივი დისკრიმინაცია და სოციალური სტიგმა არ აძლევს ლგბტ პირებს საკუთარი უფლებების საჯაროდ დაცვის საშუალებას. ინფორმაცია არ არის ხელმისაწვდომი სექსუალური ორიენტაციის გამო ოფიციალური ან პირადი დისკრიმინაციის შესახებ დასაქმების, განსახლების, მოქალაქეობის, განათლებასა თუ ჯანდაცვაზე წვდომის მიმართულებით. ასევე, ხელისუფლების მხრიდან არ გადადგმულა ნაბიჯები შესაძლო დისკრიმინაციის წინააღმდეგ. 2017 წელს მედიის უზენაესმა საბჭომ, რომელიც ნახევრად სამთავრობო უწყებაა, აკრძალა მედია საშუალება, რომელიც მხარს უჭერდა ლგბტ პირებს და მათ უფლებებს.

2018 წლის განმავლობაში ვრცელდებოდა ინფორმაციები ლგბტ პირების დაპატიმრებებისა და შევიწროვების შესახებ. შიში და დაპატიმრების რისკი ზღუდავს ღიაობას და ხელს უწყობს თვითცენზურის დაწესებას. უფლებადამცველი ჯგუფები და აქტივისტები ავრცელებენ ინფორმაციას პოლიციის მხრიდან ძალადობის, მათ შორის ფიზიკური შეურაცხყოფის და დაპატიმრების თავიდან აცილების სანაცვლოდ ქრთამის გადახდის ან სხვა ლგბტ პირების იდენტიფიცირებაში დახმარების იძულების შესახებ.

ვრცელდებოდა სანდო ინფორმაცია, რომ ხელისუფლება იყენებდა სოციალურ მედიას, გაცნობის საიტებს და სატელეფონო აპლიკაციებს სექსუალური უმცირესობების და მათი შეკრების ადგილების ამოსაცნობად; გასული ორი წლის განმავლობაში მრავლად დაიხურა საჯარო ადგილები, სადაც ლგბტ პირების მიმართ მეგობრული ატმოსფერო სუფევდა.

2018 წლის იანვარში პოლიციამ ალექსანდრიაში 10 პირი დააპატიმრა გარყვნილებისა და ნარკოტიკებთან დაკავშირებული ბრალდებებით. პოლიციის ანგარიშში ეწერა, რომ ერთერთი პირი აქირავებდა ბინას მამაკაცებისთვის, რომლებიც „ეძებდნენ სიამოვნებას მამაკაცებისგან“.

უფლებადამცველი ჯგუფები აცხადებდნენ, რომ ხელისუფლება, მათ შორის სამედიცინო უწყებები, აიძულებდნენ პირებს ანალური გამოკვლევების ჩატარებას. კანონი უშვებს ასეთ პრაქტიკას გარყვნილების შემთხვევების დროს.[1]

საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2019 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლება აპატიმრებს და სისხლის სამართლის წესით დევნის ლგბტ პირებს მათი რეალური ან მიწერილი სექსუალური ორიენტაციის და გენდერული იდენტობის გამო. 2018 წლის თებერვალში დააპატიმრეს ორი მამაკაცი და ისინი დაადანაშაულეს „საჯარო უხამსობაში“. ბრალდებამ საბოლოოდ ისინი გაათავისუფლა, მას შემდეგ, რაც დააჯარიმა ლიცენზიის გარეშე წვეულების მოწყობისთვის. ასევე თებერვალში დააპატიმრეს და დააკავეს 9 მამაკაცი პროსტიტუციის წინააღმდეგ ბრძოლის კანონის დარღვევისთვის.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კონსტიტუცია და კანონმდებლობა უზრუნველყოფს პოლიტიკურ უფლებებს ყველა მოქალაქისთვის განურჩევლად რელიგიისა, გენდერისა, რასისა, ეთნიკური წარმოშობისა და სხვა განსხვავებულობისა. მიუხედავად ამისა, ქალები, ქრისტიანები, შიიტი მუსლიმები, განსხვავებული კანის ფერის ხალხი და ლგბტ პირები არაპირდაპირი დისკრიმინაციის ობიექტები არიან და მათი პოლიტიკური ჩართულობა სხვადასხვა ზომით იზღუდება.

მიუხედავად იმისა, რომ ერთსქესიანთა კავშირი პირდაპირ არ არის აკრძალული, ლგბტ პირებს ადანაშაულებენ პროსტიტუციასა და გარყვნილებაში. მას შემდეგ რაც 2017 წელს, ერთერთ კონცერტზე, ცისარტყელის დროშა ააფრიალეს, ხელისუფლებამ ლგბტ პირების დარბევა დაიწყო; დააკავეს 60-მდე პირი. ვრცელდებოდა ინფორმაციები საპატიმროებში მათზე ძალადობის შესახებ. ბევრ მათგანს 6 წლამდე პატიმრობა მიესაჯა. ლგბტ პირების დევნა გრძელდებოდა 2018 წელსაც – პოლიცია იყენებდა გაცნობის აპლიკაციას (Grindr), რათა ამოეცნო გეი მამაკაცები და სხვადასხვა მედია საშუალება ავრცელებდა ისტორიებს ლგბტ პირების მიმართ მტრული დამოკიდებულების გასაღრმავებლად.[3]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Egypt, 13 March 2019

 (accessed on 7 August 2019)

[2] AI – Amnesty International: Human rights in the Middle East and North Africa: Review of 2018 – Egypt [MDE 12/9916/2019], 26 February 2019

 (accessed on 7 August 2019)

[3] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Egypt, 4 February 2019

 (accessed on 7 August 2019)

ეგვიპტე. გამოხატვის თავისუფლების კუთხით არსებული სიტუაცია. ივლისი, 2019

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ეგვიპტის არაბთა რესპუბლიკაში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოვეწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერს, რომ „მოქალაქეები გამოხატავდნენ საკუთარ აზრს  მრავალ პოლიტიკურ თუ სოციალურ საკითხზე. თუმცა, მიუხედავად ამისა, მთავრობა, მისდამი კრიტიკულად განწყობილ პირებს სისხლისსამართლებრივ დევნას უქვემდებარებდა, ძირითადად, ძალადობისკენ მოწოდების, რელიგიის შეურაცხყოფის, საჯარო მოხელეთა და დაწესებულებათა (მაგ. სასამართლო, არმია, ა.შ.) შეურაცხყოფისა ან საჯარო მორალის დარღვევის ბრალდებების საფუძველზე.“ ამას გარდა, ანგარიშში ასევე საუბარია, რომ პირები ფართოდ იყენებდნენ სოციალურ მედიის ვებ-გვერდებს (Twitter, Facebook), რათა გამოეხატათ საკუთარი კრიტიკული დამოკიდებულება მთავრობისა და უსაფრთხოების ძალების მიმართ“.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2019 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერდა, რომ მთავრობა აგრძელებდა მის მიმართ კრიტიკულად განწყობილ პირთა სისხლისამართლებრივ დევნასა და დაპატიმრებას, მათ შორის, ჟურნალისტებისა და ბლოგერების მიმართ.  ამას გარდა, ანგარიშის მიხედვით „სამთავრობო უწყებებმა გამოიყენეს კონტრ-ტერორისტული და საგანგებო მდგომარეობის შესახებ კანონმდებლობა და სასამართლოები, რათა უსამართლო სისხსლისსამართლებრივი დევნა დაეწყოთ  იმ ჟურნალისტების, აქტივისტებისა თუ, ზოგადად, კრიტიკოს პირთა წინააღმდეგ, რომლებმაც საკუთარი აზრი მშვიდობიანი ფორმით გამოხატეს“.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2018 წლის 1-ელ ნოემბერს გამოქვეყნებულ ანგარიშში, რომელიც უშუალოდ ეხება ეგვიპტეში პრესისა და ინტერნეტ თავისუფლების კუთხით არსებულ სიტუაციას, წერდა, რომ ქვეყანაში ინტერნეტის თავისუფლების კუთხით სიტუაცია კვლავ გაუარესდა 2018 წელს, გაიზარდა რა ონლაინ-ცენზურა, ხოლო მრავალი პირი დაკავებული ან დაპატიმრებული იქნა ონლაინ სივრცეში საკუთარი აზრის გამოხატვისთვის.

ანგარიშის მიხედვით, 2017 წლის აპრილსა და სექტემბერში, ეგვიპტის 17 ქალაქიდან 240 პირი იქნა დაკავებული სოციალური მედიის საშუალებით პრეზიდენტი სისის მიმართ გამოთქმული კრიტიკული მოსაზრებების გამო. ასევე 2017 წელს, კოპტ ქრისტიან ენდრიუ სალეებს მიუსაჯეს 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა „ტერორიზმის ხელშეწყობისთვის“, მას შემდეგ, რაც მან სოციალურ ქსელ Facebook-ზე პრეზიდენტი სისი გააკრიტიკა და ასევე, მოსახლეობის მოუწოდა, გამოეხატათ პროტესტი ეროვნული ვალუტის გაუფასურების გამო.

ამას გარდა, 2017 წლის ნოემბერში, ბლოგერი და ფართო საზოგადოებისთვის ცნობადი პირი – ისლამ ალ-რაფაეი, რომელიც პოლიტიკური და სოციალური თემების მიმართ სარკასტული კომენტარებით იყო ცნობილი, „ტერორისტული ჯგუფის წევრობისა და სახელმწიფოს წინააღმდეგ მოწოდებების“ ბრალდებით, დააკავეს.

ასევე, 2017 წლის ნოემბერში დააკავეს მოჰამედ იბრაჰიმი, ცნობილი აქტივისტი და ბლოგერი. ის რამდენიმე საათში გაათავისუფლეს, თუმცა 2018 წლის აპრილში კვლავ დააკავეს და დღემდე წინასწარ პატიმრობაში იმყოფება. (შესაბამის სამსახურებს მისი დაკავების მიზეზი არ განუმარტიათ, თუმცა, აღსანიშნავია, რომ დაკავებამდე იბრაჰიმა საკუთარ youtube ბლოგზე განათავსა მასალები, სადაც იკვეთება ეროვნული უსაფრთხოების ძალების მონაწილეობა წამებისა და იძულებითი გაუჩინარებების ფაქტებში. ამას გარდა, მან გააკრიტიკა გასულ წელს ჩატარებული საპრეზიდენტო არჩევნები.[3]).

2018 წლის მაისში დააკავეს ცნობილი ბლოგერი და ჟურნალისტი ვაელ აბბასი. მას ბრალი დასდეს ყალბი ინფორმაციის გავრცელებასა და უკანონი ჯგუფის წევრობაში. აბასი წარმოადგენს ერთ-ერთ ლიდერ აქტივისტს, რომელიც ცნობილია პოლიციის მიერ ძალის გადამეტების ფაქტების ამსახველი მასალების დოკუმენტირებითა და გამოქვეყნებით.

2018 წლის მაისში, აქტივისტი ამალ ფატჰი დააკავეს მას შემდეგ, რაც საკუთარ Facebook გვერდზე განათავსა ვიდეო, სადაც აკრიტიკებდა ეგვიპტის მთავრობას იმის გამო, რომ ის ვერ უზრუნველყოფდა ქალთა დაცვას სექსუალური შევიწროებისგან და ვერ აუმჯობესებდა ადამიანის უფლებებისა და სოციო-ეკონომიკური კუთხით არსებულ მდგომარეობას.

აქტივისტი შადი ალ-გჰაზალი დაკავებულ იქნა 2018 წლის მაისში, პრეზიდენტის შეურაცხყოფის, კანონით აკრძალული ჯგუფის წევრობისა და ყალბი ინფორმაციის გავრცელების ბრალდებით. მან სოციალურ ქსელ Twitter-ზე გამოქვეყნებულ პოსტში, საუდის არაბეთისთვის კონკრეტული კუნძულების გადაცემის გამო, ეგვიპტის მთავრობა გააკრიტიკა.

ასევე, დაპატიმრებულ იქნა სამი ანანი – ეგვიპტის ეროვნული არმიის შტაბის ყოფილი ხელმღვანელი, მას შემდეგ, რაც მან საკუთარ Facebook გვერდზე განათავსა ვიდეო, რომელშიც აცხადებდა საკუთარ სურვილს, მონაწილეობა მიეღო 2018 წლის მარტის საპრეზიდენტო არჩევნებში. ვიდეოში ის მოუწოდებდა სამოქალაქო და სამხედრო დაწესებულებებს, შეენარჩუნებინათ ნეიტრალური დამოკიდებულება ყველა იმ პირის მიმართ, ვინც არჩევნებში მონაწილეობის სურვილი გამოთქვა და არ დაეკავებინათ იმ პრეზიდენტის მხარე, რომელიც თანამდებობას რამდენიმე თვეში დატოვებდა.

ამას გარდა, 2018 წლის ივლისში ლიბანელ ტურისტს – მონა ელ-მაზბოჰის 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. ამის მიზეზი გახდა მის მიერ სოციალურ ქსელ Facebook-ზე  ატვირთული ვიდეო, სადაც ის ჩიოდა სექსუალური შევიწროების, ქურდობისა და ქვეყანაში არსებული ცუდი რესტორნების სერვისის გამო. ის დამნაშავედ ცნეს „საზოგადოებისთვის ზიანის მომტანი ჭორების მიზანმიმართული გავრცელების, რელიგიის შეურაცხყოფის და საჯარო უზნეობის“ ბრალდებებისთვის.[4]

[1] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Egypt; 13 March 2019; available at

[accessed 10 July 2019]

[2] Human Rights Watch – World Report 2019 – Egypt; published 17/01/2018; available at

[accessed 11 July 2019]

[3] Frontline Defenders – Case of Mohamed Ibrahim; available at https://www.frontlinedefenders.org/en/case/mohamed-ibrahim-detained [accessed 11 July 2019]

[4] Freedom House  – Freedom on the Net 2018 – Egypt; published 1 November 2018; available at

[accessed 12 July 2019]

ეგვიპტე. რელიგიათაშორისი ქორწინება; სახელმწიფო დაცვის ხელმისაწვდომობა. დეკემბერი, 2018

ეგვიპტის კანონმდებლობა ქორწინებისა და პირადი სტატუსების შესახებ ძირითადად შეესაბამება პიროვნების რელიგიურ ჯგუფს. მაგალითად, მუსლიმი ქალი კანონიერად ვერ გაჰყვება ცოლად არა მუსლიმ მამაკაცს. თუ მუსლიმი ქალი არა მუსლიმ მამაკაცს არაოფიციალურად გაჰყვება ცოლად, ის სერიოზული სოციალური შევიწროვების ობიექტი შეიძლება გახდეს. ისლამური რელიგიური კანონების მთავრობისეული ინტერპრეტაციით, ასეთ ქორწინებაში გაჩენილი ბავშვები შესაძლებელია განთავსდნენ მუსლიმი მამაკაცი მეურვის დაცვის ქვეშ.[1]

ეგვიპტეში არაადეკვატურია ქალების დაცვა სექსუალური და გენდერზე დაფუძნებული ძალადობისგან; ასევე, დისკრიმინაციისგან კანონმდებლობასა და პრაქტიკაში – კერძოდ პირადი სტატუსის შესახებ კანონები, რომლებიც არეგულირებენ განქორწინებას.[2] ქალები კვლავ განიცდიან დისკრიმინაციას განქორწინების, ბავშვზე მეურვეობის უფლებისა და მემკვიდრეობის საკითხებში.[3]

ეგვიპტის პირადი სტატუსის შესახებ კანონის მიხედვით, ქვეყანაში რელიგია ამოსავალია იდენტობისთვის. სამი აღიარებული რელიგიური ინსტიტუცია განსაზღვრავს პირადი სტატუსის საკითხებს, როგორიცაა მათ შორის ქორწინება, განქორწინება და მემკვიდრეობა. მუსლიმების შემთხვევაში პირად სტატუსთან დაკავშირებული საკითხები შარიათის კანონებით რეგულირდება და ეს კანონები აღიარებულია სასამართლოს მიერ. ქრისტიანებსა და იუდეველებთან მიმართებაში პირად სტატუსთან დაკავშირებული საკითხები რეგულირდება მათი რელიგიური დოქტრინების შესაბამისად, რაც ადმინისტრაციული გადაწყვეტილების შესაბამის ძალას ატარებს ეგვიპტის სასამართლოში.

ეგვიპტე კონსერვატული ქვეყანაა და ქორწინების გარეშე ურთიერთობა არაა მიღებული არც ურბანულ სივრცეში და არც პერიფერიებზე. სახელმწიფო მუსლიმების ქორწინების ადმინისტრირებას შარიათის კანონების შესაბამისად ახდენს; ქრისტიანებისა და იუდეველების შემთხვევაში, შესაბამისი რელიგიური ინსტიტუციების ნებართვაა საჭირო, ვიდრე სახელმწიფო ქორწინებას დაარეგისტრირებს. საბოლოოდ, ყველა ქორწინება უნდა დარეგისტრირდეს იუსტიციის სამინისტროში, რომელიც ქორწინების ოფიციალურ მოწმობას გასცემს.

შარიათის კანონის თანახმად, მუსლიმ კაცს არა მუსლიმი ქალი შეუძლია ისე შეირთოს ცოლად, რომ ეს უკანასკნელი არ კონვერტირდეს ისლამზე; მუსლიმი ქალი კი ვერ გაჰყვება ცოლად არა მუსლიმ კაცს თუ ეს უკანასკნელი არ კონვერტირდება ისლამზე. ეგვიპტეში სამოქალაქო ქორწინება არ არსებობს და ყველა რელიგიური ინსტიტუცია ამის წინააღმდეგია. საზღვარგარეთ დაქორწინების შემთხვევაში, წყვილი ეგვიპტეში აღიარებას მოიპოვებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ ქორწინება იქნება პერსონალური სტატუსის შესახებ კანონმდებლობით დადგენილ სტანდარტების შესაბამისი. მაგალითად, თუ მუსლიმი ქალი ცოლად გაჰყვება არა მუსლიმ კაცს საზღვარგარეთ, ეგვიპტეში ქორწინების აღიარება არ მოხდება.[4]

ეგვიპტეში არ არსებობს კონკრეტული საკანონმდებლო ნორმა, რომელიც რელიგიათაშორის ქორწინებას აკრძალავს; თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ ეგვიპტეში ისლამი წარმოადგენს კანონმდებლობის ძირითად საფუძველს, ქვეყნის 2014 წლის კონსტიტუციის მეორე მუხლი ადგენს, რომ ოჯახთან დაკავშირებული საკითხები ისლამური კანონების მიხედვით წყდება. დარ ალ იფტა ალ მასრიას (ეგვიპტის ოფიციალური რელიგიური უწყება, რომელსაც შეუძლია რელიგიური დადგენილებების – ფატვას გამოცემა) ფატვა ადგენს, რომ მუსლიმი მამაკაცისთვის, გარკვეულ პირობებში, დასაშვებია არა მუსლიმი ქალის ცოლად შერთვა. ამავე ფატვის მიხედვით, არა მუსლიმ კაცს ეკრძალება მუსლიმი ქალის ცოლად შერთვა, რადგან არა მუსლიმი კაცი პატივს არ სცემს მუსლიმი ქალის რწმენას.[5] მუსლიმური ქვეყნების უმრავლესობაში, მათ შორის ეგვიპტეში, შერეული ქორწინება ხშირად ხდება ე.წ. ღირსების აღდგენის მიზნით ჩადენილი მკვლელობის საბაბი, რადგან მუსლიმი ოჯახის წევრები და მეზობლები არ პატიობენ თავიანთ ქალ ნათესავებს ასეთ კავშირებს.[6]

მედია საშუალება BBC 2014 წლის 24 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ რელიგიათაშორისი ქორწინება ეგვიპტეში მიუღებელია; წყვილები მზად უნდა იყვნენ, რომ მათ მძიმე საფასურის გადახდა მოუწევთ. რელიგია უკიდურესად მგრძნობიარე თემაა და ბევრი ქრისტიანი და მუსლიმი უარს აცხადებს მიიღოს ის ხალხი, ვინც ტოვებს თავიანთ კონგრეგაციას. რელიგიური ლიდერები რელიგიათაშორის ქორწინებას აღიქვამენ სხვა რელიგიის წარმომადგენლის გადაბირების მცდელობად. მათი მტკიცებით, სხვადასხვა კონფესიის წარმომადგენელთა შორის ქორწინება კულტურულად მიუღებელია ეგვიპტის სოფლებში. 2013 წელს ერთი მუსლიმი კაცი დაიღუპა და 5 დაშავდა მენიას პროვინციის სოფლად მომხდარი ინციდენტისას. ამავე ინციდენტისას, 5 ქრისტიანის სახლი დაწვეს. ჩხუბის მიზეზი გახდა მუსლიმ ქალსა და მის ქრისტიან მეზობელ კაცს შორის ურთიერთობა.[7]

ეგვიპტელი მწერალი აჰმედ ატალაჰი, რომელიც რელიგიური ნიშნით მომხდარ დაპირისპირებებს იკვლევს, ამბობს, რომ „როდესაც ქრისტიანი ქალი მუსლიმ კაცთან ქორწინების დარეგისტრირებას ცდილობს, ოფიციალური პირები მას სთხოვენ ეკლესიის მიერ გაცემულ წერილობით თანხმობას. ეგვიპტის ეკლესია უარს ამბობს ქრისტიანულ მიმდინარეობს შორის ქორწინებაზე თანხმობაზე, რომ აღარაფერი ვთქვათ სხვადასხვა რელიგიებს შორის ურთიერთობაზე“.

მთავრობა აღიარებს მხოლოდ ქრისტიანების, იუდეველებისა და მუსლიმების ქორწინებას. შარიათის მიხედვით, არა მუსლიმი კაცი უნდა კონვერტირდეს ისლამზე რათა შეირთოს მუსლიმი ქალი. არა მუსლიმ ქალს (ქრისტიანს ან იუდეველს) არ მოეთხოვება კონვერტაცია იმისთვის, რომ მუსლიმ კაცზე გათხოვდეს. თუ არა მუსლიმი ქალი კონვერტირდება ისლამზე და მისი ქმარი (თუ ის არა მუსლიმია) უარს იტყვის კონვერტაციაზე, ქალი უნდა გაშორდეს მას. ასეთ შემთხვევაში, ბავშვზე მეურვეობის უფლება დედას ერგება.

კანონმდებლობა, რომელიც არეგულირებს ქორწინებისა და პირადი სტატუსის სხვა საკითხებს, ძირითადად, ესადაგება პირის რელიგიურ ჯგუფს. მაგალითად, მუსლიმი ქალი კანონიერად ვერ დაქორწინდება არა მუსლიმ კაცზე. თუ ის ასე მოიქცევა არაოფიციალურად, საზოგადოების მხრიდან სერიოზული შევიწროვებისა და ძალადობის მსხვერპლი გახდება. ისლამური რელიგიური კანონების მთავრობისეული ინტერპრეტაციით, ასეთ ქორწინებაში გაჩენილი ბავშვები მუსლიმი მამაკაცის მეურვეობის ქვეშ განთავსდებიან.[8]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ ანგარიშში წერს, რომ ეგვიპტეში, 2015 წლის 18 ნოემბერს, მუსლიმმა ბიძებმა და ბიძაშვილებმა მოკლეს 26 წლის გოგო, რომელიც ქრისტიანობაზე კონვერტირდა და ქრისტიან კაცზე დაქორწინდა. მოკლული გოგოს მამამ, რომელიც ცდილობდა, მაგრამ ვერ შეძლო შვილის დაცვა, პოლიციას მიმართა. პოლიციამ მომხდართან დაკავშირებით გამოძიება დაიწყო. პრესაში გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, უსაფრთხოების სამსახურის მაღალი თანამდებობის პირებს, მსხვერპლის ოჯახსა და მისი ქრისტიანი ქმრის ოჯახს შორის შესარიგებელი შეხვედრა შედგა, რათა აეცილებინათ შემდგომი კონფესიათაშორისი ძალადობა სოფელში. მსხვერპლის ოჯახმა ქრისტიან ქმარსა და მის ოჯახს სოფლის სამუდამოდ დატოვება მოსთხოვა.[9]

მედია საშუალება „Deutsche Welle“ 2016 წლის 26 მაისს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერს, რომ მინიას პროვინციაში მუსლიმთა ბრბომ დაწვა ქრისტიანთა სახლები და ქრისტიანი ქალი გაშიშვლებული ატარა ქუჩებში. მიზეზი გახდა გავრცელებული ჭორი, რომ ქრისტიანი ქალის შვილს ჰქონდა ურთიერთობა მუსლიმ ქალთან. სტატიაში ნათქვამია, რომ პოლიციას სათანადო რეაგირება არ მოუხდენია და შემთხვევის ადგილას თავდასხმის დაწყებიდან ორი საათის შემდეგ მივიდა. საბოლოოდ, მომხდარის გამო 5 პირი დააკავეს და პროკურატურამ კიდევ 18 პირის დაკავების ორდერი გასცა. ასევე, ათმა პარლამენტარმა ინციდენტთან დაკავშირებით შინაგან საქმეთა მინისტრის გამოკითხვა მოითხოვა. ქრისტიანმა სასულიერო პირმა მედიასთან ინტერვიუში განაცხადა, რომ ხალხის რეაქცია არ იქნებოდა ასეთი ძალადობრივი თუ ურთიერთობა მუსლიმ კაცსა და ქრისტიან ქალს შორის იქნებოდა.[10]

[1] United States Department of State, 2015 Country Reports on Human Rights Practices – Egypt, 13 April 2016, available at:

[accessed 14 December 2018]

[2] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Egypt, 22 February 2017, available at:

[accessed 14 June 2017]

[3] Human Rights Watch, World Report 2017 – Egypt, 12 January 2017, available at:

[accessed 14 June 2017]

[4] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 20 June 2017, v 3.0, available at:

[accessed 3 April 2018]

[5] The Law Library of Congress; Prohibition of Interfaith Marriage; September, 2015; available at:

[accessed 16 November 2018]

[6] Wiley Online Library; Interfaith Marriage for Muslim Women; By Johanna Marie Buisson; 7 August, 2017; available at: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/cros.12211 [accessed 14 December 2018]

[7] BBC; Egypt: The forbidden love of interfaith romances; By Ali Gamal; 24 November, 2014; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29932094 [accessed 16 November 2018]

[8] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 20 June 2017, v 3.0, available at:

[accessed 16 November 2018]

[9] United States Department of State, 2015 Report on International Religious Freedom – Egypt, 10 August 2016, available at:

[accessed 16 November 2018]

[10] Deutsche Welle; Muslim mob burns Christian homes in Egypt over interfaith relationship; By Darko Janevic; 26 May, 2016; available at: https://www.dw.com/en/muslim-mob-burns-christian-homes-in-egypt-over-interfaith-relationship/a-19284932 [accessed 16 November 2018]