ეგვიპტე. რელიგიათაშორისი ქორწინება; სახელმწიფო დაცვის ხელმისაწვდომობა. დეკემბერი, 2018

ეგვიპტის კანონმდებლობა ქორწინებისა და პირადი სტატუსების შესახებ ძირითადად შეესაბამება პიროვნების რელიგიურ ჯგუფს. მაგალითად, მუსლიმი ქალი კანონიერად ვერ გაჰყვება ცოლად არა მუსლიმ მამაკაცს. თუ მუსლიმი ქალი არა მუსლიმ მამაკაცს არაოფიციალურად გაჰყვება ცოლად, ის სერიოზული სოციალური შევიწროვების ობიექტი შეიძლება გახდეს. ისლამური რელიგიური კანონების მთავრობისეული ინტერპრეტაციით, ასეთ ქორწინებაში გაჩენილი ბავშვები შესაძლებელია განთავსდნენ მუსლიმი მამაკაცი მეურვის დაცვის ქვეშ.[1]

ეგვიპტეში არაადეკვატურია ქალების დაცვა სექსუალური და გენდერზე დაფუძნებული ძალადობისგან; ასევე, დისკრიმინაციისგან კანონმდებლობასა და პრაქტიკაში – კერძოდ პირადი სტატუსის შესახებ კანონები, რომლებიც არეგულირებენ განქორწინებას.[2] ქალები კვლავ განიცდიან დისკრიმინაციას განქორწინების, ბავშვზე მეურვეობის უფლებისა და მემკვიდრეობის საკითხებში.[3]

ეგვიპტის პირადი სტატუსის შესახებ კანონის მიხედვით, ქვეყანაში რელიგია ამოსავალია იდენტობისთვის. სამი აღიარებული რელიგიური ინსტიტუცია განსაზღვრავს პირადი სტატუსის საკითხებს, როგორიცაა მათ შორის ქორწინება, განქორწინება და მემკვიდრეობა. მუსლიმების შემთხვევაში პირად სტატუსთან დაკავშირებული საკითხები შარიათის კანონებით რეგულირდება და ეს კანონები აღიარებულია სასამართლოს მიერ. ქრისტიანებსა და იუდეველებთან მიმართებაში პირად სტატუსთან დაკავშირებული საკითხები რეგულირდება მათი რელიგიური დოქტრინების შესაბამისად, რაც ადმინისტრაციული გადაწყვეტილების შესაბამის ძალას ატარებს ეგვიპტის სასამართლოში.

ეგვიპტე კონსერვატული ქვეყანაა და ქორწინების გარეშე ურთიერთობა არაა მიღებული არც ურბანულ სივრცეში და არც პერიფერიებზე. სახელმწიფო მუსლიმების ქორწინების ადმინისტრირებას შარიათის კანონების შესაბამისად ახდენს; ქრისტიანებისა და იუდეველების შემთხვევაში, შესაბამისი რელიგიური ინსტიტუციების ნებართვაა საჭირო, ვიდრე სახელმწიფო ქორწინებას დაარეგისტრირებს. საბოლოოდ, ყველა ქორწინება უნდა დარეგისტრირდეს იუსტიციის სამინისტროში, რომელიც ქორწინების ოფიციალურ მოწმობას გასცემს.

შარიათის კანონის თანახმად, მუსლიმ კაცს არა მუსლიმი ქალი შეუძლია ისე შეირთოს ცოლად, რომ ეს უკანასკნელი არ კონვერტირდეს ისლამზე; მუსლიმი ქალი კი ვერ გაჰყვება ცოლად არა მუსლიმ კაცს თუ ეს უკანასკნელი არ კონვერტირდება ისლამზე. ეგვიპტეში სამოქალაქო ქორწინება არ არსებობს და ყველა რელიგიური ინსტიტუცია ამის წინააღმდეგია. საზღვარგარეთ დაქორწინების შემთხვევაში, წყვილი ეგვიპტეში აღიარებას მოიპოვებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ ქორწინება იქნება პერსონალური სტატუსის შესახებ კანონმდებლობით დადგენილ სტანდარტების შესაბამისი. მაგალითად, თუ მუსლიმი ქალი ცოლად გაჰყვება არა მუსლიმ კაცს საზღვარგარეთ, ეგვიპტეში ქორწინების აღიარება არ მოხდება.[4]

ეგვიპტეში არ არსებობს კონკრეტული საკანონმდებლო ნორმა, რომელიც რელიგიათაშორის ქორწინებას აკრძალავს; თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ ეგვიპტეში ისლამი წარმოადგენს კანონმდებლობის ძირითად საფუძველს, ქვეყნის 2014 წლის კონსტიტუციის მეორე მუხლი ადგენს, რომ ოჯახთან დაკავშირებული საკითხები ისლამური კანონების მიხედვით წყდება. დარ ალ იფტა ალ მასრიას (ეგვიპტის ოფიციალური რელიგიური უწყება, რომელსაც შეუძლია რელიგიური დადგენილებების – ფატვას გამოცემა) ფატვა ადგენს, რომ მუსლიმი მამაკაცისთვის, გარკვეულ პირობებში, დასაშვებია არა მუსლიმი ქალის ცოლად შერთვა. ამავე ფატვის მიხედვით, არა მუსლიმ კაცს ეკრძალება მუსლიმი ქალის ცოლად შერთვა, რადგან არა მუსლიმი კაცი პატივს არ სცემს მუსლიმი ქალის რწმენას.[5] მუსლიმური ქვეყნების უმრავლესობაში, მათ შორის ეგვიპტეში, შერეული ქორწინება ხშირად ხდება ე.წ. ღირსების აღდგენის მიზნით ჩადენილი მკვლელობის საბაბი, რადგან მუსლიმი ოჯახის წევრები და მეზობლები არ პატიობენ თავიანთ ქალ ნათესავებს ასეთ კავშირებს.[6]

მედია საშუალება BBC 2014 წლის 24 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ რელიგიათაშორისი ქორწინება ეგვიპტეში მიუღებელია; წყვილები მზად უნდა იყვნენ, რომ მათ მძიმე საფასურის გადახდა მოუწევთ. რელიგია უკიდურესად მგრძნობიარე თემაა და ბევრი ქრისტიანი და მუსლიმი უარს აცხადებს მიიღოს ის ხალხი, ვინც ტოვებს თავიანთ კონგრეგაციას. რელიგიური ლიდერები რელიგიათაშორის ქორწინებას აღიქვამენ სხვა რელიგიის წარმომადგენლის გადაბირების მცდელობად. მათი მტკიცებით, სხვადასხვა კონფესიის წარმომადგენელთა შორის ქორწინება კულტურულად მიუღებელია ეგვიპტის სოფლებში. 2013 წელს ერთი მუსლიმი კაცი დაიღუპა და 5 დაშავდა მენიას პროვინციის სოფლად მომხდარი ინციდენტისას. ამავე ინციდენტისას, 5 ქრისტიანის სახლი დაწვეს. ჩხუბის მიზეზი გახდა მუსლიმ ქალსა და მის ქრისტიან მეზობელ კაცს შორის ურთიერთობა.[7]

ეგვიპტელი მწერალი აჰმედ ატალაჰი, რომელიც რელიგიური ნიშნით მომხდარ დაპირისპირებებს იკვლევს, ამბობს, რომ „როდესაც ქრისტიანი ქალი მუსლიმ კაცთან ქორწინების დარეგისტრირებას ცდილობს, ოფიციალური პირები მას სთხოვენ ეკლესიის მიერ გაცემულ წერილობით თანხმობას. ეგვიპტის ეკლესია უარს ამბობს ქრისტიანულ მიმდინარეობს შორის ქორწინებაზე თანხმობაზე, რომ აღარაფერი ვთქვათ სხვადასხვა რელიგიებს შორის ურთიერთობაზე“.

მთავრობა აღიარებს მხოლოდ ქრისტიანების, იუდეველებისა და მუსლიმების ქორწინებას. შარიათის მიხედვით, არა მუსლიმი კაცი უნდა კონვერტირდეს ისლამზე რათა შეირთოს მუსლიმი ქალი. არა მუსლიმ ქალს (ქრისტიანს ან იუდეველს) არ მოეთხოვება კონვერტაცია იმისთვის, რომ მუსლიმ კაცზე გათხოვდეს. თუ არა მუსლიმი ქალი კონვერტირდება ისლამზე და მისი ქმარი (თუ ის არა მუსლიმია) უარს იტყვის კონვერტაციაზე, ქალი უნდა გაშორდეს მას. ასეთ შემთხვევაში, ბავშვზე მეურვეობის უფლება დედას ერგება.

კანონმდებლობა, რომელიც არეგულირებს ქორწინებისა და პირადი სტატუსის სხვა საკითხებს, ძირითადად, ესადაგება პირის რელიგიურ ჯგუფს. მაგალითად, მუსლიმი ქალი კანონიერად ვერ დაქორწინდება არა მუსლიმ კაცზე. თუ ის ასე მოიქცევა არაოფიციალურად, საზოგადოების მხრიდან სერიოზული შევიწროვებისა და ძალადობის მსხვერპლი გახდება. ისლამური რელიგიური კანონების მთავრობისეული ინტერპრეტაციით, ასეთ ქორწინებაში გაჩენილი ბავშვები მუსლიმი მამაკაცის მეურვეობის ქვეშ განთავსდებიან.[8]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ ანგარიშში წერს, რომ ეგვიპტეში, 2015 წლის 18 ნოემბერს, მუსლიმმა ბიძებმა და ბიძაშვილებმა მოკლეს 26 წლის გოგო, რომელიც ქრისტიანობაზე კონვერტირდა და ქრისტიან კაცზე დაქორწინდა. მოკლული გოგოს მამამ, რომელიც ცდილობდა, მაგრამ ვერ შეძლო შვილის დაცვა, პოლიციას მიმართა. პოლიციამ მომხდართან დაკავშირებით გამოძიება დაიწყო. პრესაში გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, უსაფრთხოების სამსახურის მაღალი თანამდებობის პირებს, მსხვერპლის ოჯახსა და მისი ქრისტიანი ქმრის ოჯახს შორის შესარიგებელი შეხვედრა შედგა, რათა აეცილებინათ შემდგომი კონფესიათაშორისი ძალადობა სოფელში. მსხვერპლის ოჯახმა ქრისტიან ქმარსა და მის ოჯახს სოფლის სამუდამოდ დატოვება მოსთხოვა.[9]

მედია საშუალება „Deutsche Welle“ 2016 წლის 26 მაისს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერს, რომ მინიას პროვინციაში მუსლიმთა ბრბომ დაწვა ქრისტიანთა სახლები და ქრისტიანი ქალი გაშიშვლებული ატარა ქუჩებში. მიზეზი გახდა გავრცელებული ჭორი, რომ ქრისტიანი ქალის შვილს ჰქონდა ურთიერთობა მუსლიმ ქალთან. სტატიაში ნათქვამია, რომ პოლიციას სათანადო რეაგირება არ მოუხდენია და შემთხვევის ადგილას თავდასხმის დაწყებიდან ორი საათის შემდეგ მივიდა. საბოლოოდ, მომხდარის გამო 5 პირი დააკავეს და პროკურატურამ კიდევ 18 პირის დაკავების ორდერი გასცა. ასევე, ათმა პარლამენტარმა ინციდენტთან დაკავშირებით შინაგან საქმეთა მინისტრის გამოკითხვა მოითხოვა. ქრისტიანმა სასულიერო პირმა მედიასთან ინტერვიუში განაცხადა, რომ ხალხის რეაქცია არ იქნებოდა ასეთი ძალადობრივი თუ ურთიერთობა მუსლიმ კაცსა და ქრისტიან ქალს შორის იქნებოდა.[10]

[1] United States Department of State, 2015 Country Reports on Human Rights Practices – Egypt, 13 April 2016, available at:

[accessed 14 December 2018]

[2] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Egypt, 22 February 2017, available at:

[accessed 14 June 2017]

[3] Human Rights Watch, World Report 2017 – Egypt, 12 January 2017, available at:

[accessed 14 June 2017]

[4] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 20 June 2017, v 3.0, available at:

[accessed 3 April 2018]

[5] The Law Library of Congress; Prohibition of Interfaith Marriage; September, 2015; available at:

[accessed 16 November 2018]

[6] Wiley Online Library; Interfaith Marriage for Muslim Women; By Johanna Marie Buisson; 7 August, 2017; available at: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/cros.12211 [accessed 14 December 2018]

[7] BBC; Egypt: The forbidden love of interfaith romances; By Ali Gamal; 24 November, 2014; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29932094 [accessed 16 November 2018]

[8] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 20 June 2017, v 3.0, available at:

[accessed 16 November 2018]

[9] United States Department of State, 2015 Report on International Religious Freedom – Egypt, 10 August 2016, available at:

[accessed 16 November 2018]

[10] Deutsche Welle; Muslim mob burns Christian homes in Egypt over interfaith relationship; By Darko Janevic; 26 May, 2016; available at: https://www.dw.com/en/muslim-mob-burns-christian-homes-in-egypt-over-interfaith-relationship/a-19284932 [accessed 16 November 2018]

ეგვიპტე. კოპტი ქრისტიანების გატაცებები. დეკემბერი, 2018

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ეგვიპტეში რელიგიის თავისუფლების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2016 წელი) წერს, რომ არასამთავრობო ორგანიზაცია “International Christian Concern” მიერ გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, ეგვიპტეში ფიქსირდება ქრისტიანთა გატაცების ფაქტები. სამიზნე ჯგუფს, როგორც წესი, ქალები და ბავშვები წარმოადგენენ.

პრესაში გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, მიმდინარე წლის 5 აპრილს, უცნობმა პირებმა მინიის პროვინციის სოფელ მანშეიეთ მანბალის სკოლის მიმდებარე ტერიტორიიდან გაიტაცეს 13 წლის ქრისტიანი ბიჭი. ის დატყვევებული ყავდათ 12 დღის განმავლობაში და მხოლოდ მას შემდეგ გაათავისუფლეს, რაც მისმა ოჯახმა გამოსასყიდის სახით გადაიხადა 300 000 ეგვიპტური ფუნტი (16 700 ა.შ.შ. დოლარი). 25 აპრილს, სამართალდამცავებმა დააკავეს 3 გამტაცებელი და ოჯახს გამოსასყიდი თანხა დაუბრუნეს.

არასამთავრობო ორგანიზაცია “International Christian Concern” მიერ გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, 12 მაისს მუსლიმმა მამაკაცმა გაიტაცა 16 წლის ქრისტიანი გოგონა მინიის პროვინციის ქალაქ ბანი მაზარიდან და ოჯახისაგან გამოსასყიდად მოითხოვა 250 000 ეგვიპტური ფუნტი (13 900 ა.შ.შ. დოლარი). გატაცებიდან ორი კვირის თავზე, მას შემდეგ, რაც ოჯახმა კატეგორიულად მოითხოვა ადგილობრივი პოლიციის წარმომადგენლებისგან სავარაუდო ეჭვმიტანილის დაკავება, სამართალდამცავებმა რეიდი განახორციელეს მამაკაცის საცხოვრებელზე, რის შედეგადაც გაათავისუფლეს ახალგაზრდა გოგონა, ხოლო მამაკაცი – დააკავეს.

ამას გარდა, ვრცელდებოდა ცნობები, რომ პოლიცია ახორციელებდა გატაცებული ქრისტიანების გათავისუფლების წარმატებულ ოპერაციებს. თუმცა, აქტივისტების განცხადებით, სამართალდამაცავების მხრიდან რეაგირება ყოველთვის არ იყო დროული და ქმედითი.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ეგვიპტეში რელიგიის თავისუფლების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2017 წელი) წერს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ  ქვეყნის მასშტაბით გატაცებების სამიზნეს წარმოადგენდნენ როგორც მუსლიმები, ასევე – ქრისტიანები, წყაროთა ინფორმაციით, ადგილი ჰქონდა ფაქტებს, როდესაც პოლიციის წარმომადგენლებმა სათანადო დახმარება ვერ გაუწიეს იმ მშობლებს, რომელთა არასრულწლოვანი ქალიშვილებიც გატაცებულნი იყვნენ მუსლიმი მამაკაცების მიერ. ერთ-ერთი შემხთვევისას გოგონას მშობლებმა ამოიცნეს გამტაცებელი და პოლიციას მისი საცხოვრელის მისამართიც მიაწოდეს, თუმცა სამართალდამცავი ორგანოს წარმომადგენლებმა არაფერი მოიმოქმედეს. ერთ-ერთი აქტივისტის ინფორმაციით, ხშირია ისეთი შემთხვევები, როდესაც ქრისტიანი მშობლები უარს აცხადებენ სასამართლოში ჩივილზე, გამომდინარე იქიდან, რომ სასამართლოს უფლება აქვს, გამოძიების დასრულებამდე არასრულწლოვანი გოგონა მოათავსოს ობოლთა თავშესაფარში, რაც შეიძლება მის სრულწლოვნებამდეც (18 წლის ასაკის მიღწევა) გაგრძელდეს.

არასამთავრობო ორგანიზაცია World Watch Monitor გაავრცელა ინტერვიუ მამაკაცთან, რომელიც იყო ყოფილი მუსლიმი და რომელიც არწმუნებდა ქრისტიან გოგონებს, რომ მასთან ერთად „გაპარულიყვნენ“ (ქორწინების მიზნით ფარულად გაქცევა). მამაკაცის განცხადებით, თითოეული ასეთი გოგონას შემთვევაში, ის იღებდა გარკვეული რაოდენობის თანხას „სალაფისტური მოძრაობებისგან“, რომელთა მიზანი იყო „ისლამის გაძლიერება და ქრისტიანობის დასუსტება“.[2]

ა.შ.შ. რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისია ეგვიპტის შესახებ 2018 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში წერს, რომ ფიქსირდებოდა თანხის გამოძალვის მიზნით ქრისტიანების გატაცების ფაქტები, განსაკუთრებით – ზემო ეგვიპტეში.[3]

[1] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Egypt, 15 August 2017, available at:

[accessed 4 December 2018]

[2] United States Department of State, 2017 Report on International Religious Freedom – Egypt, available at:

[accessed 4 December 2018]

[3] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2018 – Tier 2 – Egypt, 25 April 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5b278ed30.html [accessed 4 December 2018]

ეგვიპტე. მუსლიმთა საძმოს წევრთა მდგომარეობა. ნოემბერი, 2018

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ეროვნული უსაფრთხოების სააგენტოს ოფიცრები რუტინულად აწამებდნენ და აუჩინარებდნენ რამდენიმე ნიშნით ეჭვმიტანილებს. ასეთი მოპყრობის მსხვერპლი დაკავებულების დიდი ნაწილის მიმართ ბრალდება მუსლიმი საძმოს წევრობა იყო. მუსლიმთა საძმო 2013 წელს მთავრობამ ტერორისტულ ორგანიზაციად გამოაცხადა, მაგრამ ის რჩებოდა ქვეყნის უდიდეს ოპოზიციურ მოძრაობად.[1]

„Freedom House“ 2017 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ მთავრობა სისტემატურად დევნის ოპოზიციურ პარტიებს და პოლიტიკურ მოძრაობებს. მუსლიმთა საძმოს წევრთა და მხარდამჭერთა დიდი რაოდენობა, მათ შორის მაღალი რანგის პირები თითქმის სრული შემადგენლობით, დააპატიმრეს სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ; დაკავებები გაგრძელდა 2016 წელსაც. საძმოს ზოგიერთი წევრი გაურკვეველ ვითარებაში მოკლეს პოლიციასთან შეტაკებისას. სამოქალაქო საზოგადოებრივი ორგანიზაციების მონაცემებით, 2016 წლისთვის 40 ათასამდე ადამიანი დააკავეს პოლიტიკური მოტივებით; მათი უმრავლესობა მუსლიმ საძმოსთან დადასტურებული ან სავარაუდო კავშირის გამო.[2]

„Amnesty International“ 2016/2017 წლების ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის შინაგან საქმეთა სამინისტრო პერიოდულად ავრცელებდა ინფორმაციას უსაფრთხოების ძალების მიერ რეიდებისას ეჭვმიტანილების, მათ შორის მუსლიმთა საძმოს წევრების და შეიარაღებული დაჯგუფებების სავარაუდო წევრების, მოკვლის შესახებ. მთავრობის კრიტიკოსები და ოპონენტები ხშირად ხდებიან თვითნებური დაკავებისა და დაპატიმრების მსხვერპლნი მუსლიმთა საძმოს ან 6 აპრილის მოძრაობისადმი კუთვნილების ბრალდებით.[3]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2017 წლის 26 ივლისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ მუსლიმთა საძმო ეგვიპტის მიერ ტერორისტულ ორგანიზაციადაა აღიარებული და მისი წევრები შესაძლოა გასამართლდნენ ქვეყნის სისხლის სამართლის კოდექსის მიხედვით. ბევრი მაღალი და საშუალო რგოლის ლიდერები და წევრები დააპატიმრეს და მიუსაჯეს ხანგრძლივი ვადით პატიმრობა და რიგ შემთხვევებში სიკვდილით დასჯაც. უსაფრთხოების სამსახურმა ათასობით წევრი და მხარდამჭერი დააპატიმრა, ძირითადად დემონსტრაციებისას. ზოგიერთი წევრი და მხარდამჭერი დემონსტრაციების მსვლელობისას დაშავდა და ზოგიერთი დაიღუპა კიდეც.

მაღალი პროფილის პირები, რომლებიც პოლიტიკურად აქტიურები იყვნენ ან იქცევდნენ ხელისუფლების ყურადღებას, ძირითადად დემონსტრაციებისას, სავარაუდოდ, იქნებიან დაკავებულნი ან დაპატიმრებულნი, რა დროსაც მათ მიმართ არასათანადო მოპყრობის და არაპროპორციული სასჯელის რისკი არსებობს, რაც უტოლდება დევნას ან სერიოზულ ზიანს. ასევე, დევნის ან სერიოზული რისკის ქვეშ არიან ის პირები, ვინც არ არიან წევრები, მაგრამ არიან მაღალი პროფილის მქონე მხარდამჭერები, მაგალითად ჟურნალისტები.

ამავე დოკუმენტში ნათქვამია, რომ მუსლიმთა საძმოს დაბალი რანგის, აპოლიტიკური ან არა აქტიური წევრები და მხარდამჭერები, ასევე, მხარდამჭერებად მიჩნეული პირები, ძირითადად არ არიან სამიზნეები და ნაკლებად სავარაუდოა, რომ დევნის რისკის ქვეშ აღმოჩნდნენ.[4]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ პრეზიდენტმა სისიმ, რომელიც იმ დროს თავდაცვის მინისტრი და შეიარაღებული ძალების მეთაური იყო, სამხედრო გადატრიალების გზით, 2013 წელს ძალაუფლება ხელში აიღო და არჩეული პრეზიდენტი, მუსლიმთა საძმოს თავისუფლებისა და სამართლიანობის პარტიის წევრი მოჰამედ მორსი თანამდებობიდან გადააყენა. სამხედროებმა დროებითი მთავრობა ჩამოაყალიბეს და 2014 წლის იანვარში, მკაცრად კონტროლირებად გარემოში, რეფერენდუმის გზით მიიღეს ახალი კონსტიტუცია და იმავე წელს საპრეზიდენტო არჩევნები ჩაატარეს. ბევრმა ოპოზიციურმა პარტიამ, მათ შორის მუსლიმთა საძმომ არჩევნებს ბოიკოტი გამოუცხადა. 2013 წელს მუსლიმთა საძმო ტერორისტულ ორგანიზაციად გამოაცხადეს. მომდევნო წლებში ორგანიზაციის ბევრი წევრის მიმართ სისხლის სამართლის საქმეები აღიძრა. ძირითად სამიზნეებს მუსლიმთა საძმოს სავარაუდო წევრები იყვნენ. გამოტანილი განაჩენები მძიმე იყო, ხშირ შემთხვევაში სამუდამო პატიმრობები. თუმცა მოგვიანებით ბევრი საქმე გადაიხედა და სასჯელები შემცირდა, რიგ შემთხვევებში დადგა გამამართლებელი განაჩენები.[5]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2017/2018 წლების ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ უსაფრთხოების ძალები განაგრძობდნენ ასობით პირის დაკავებას მათი მუსლიმთა საძმოს სავარაუდო წევრობის საფუძველზე. ისინი აჰყავდათ სახლებში, სამუშაო ადგილებიდან და იყო შემთხვევა, როდესაც პირი კურორტზე ყოფნისას დაიჭირეს. ციხის ადმინისტრაცია სჯიდა პოლიტიკური მოტივით დაპატიმრებულ პირებს კარცერში მოთავსებით და გახანგრძლივებული წინასწარი პატიმრობით. მუსლიმთა საძმოს სპიკერი ჯეჰად ელ-ჰადადი რჩება მკაცრი რეჟიმის ციხეში წინასწარ პატიმრობაში 2013 წლის 17 სექტემბერს მისი დაკავების მომენტიდან. ბევრი პატიმარი დაიღუპა, რადგან ციხის ადმინისტრაციამ მათი ჰოსპიტალებში გადაყვანა არ ისურვა. მუსლიმთა საძმოს ყოფილი ლიდერი მაჰდი აკეფი ციხეში გარდაიცვალა სიმსივნით.[6]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ უსაფრთხოების ძალები აპატიმრებდნენ ასობით დისიდენტს და მათ ძირითად სამიზნეს კანონგარეშედ გამოცხადებული მუსლიმთა საძმოს წევრები წარმოადგენდნენ. შინაგან საქმეთა სამინისტროს ეროვნული უსაფრთხოების სააგენტო თვითნებურად აკავებდა, აუჩინარებდა და აწამებდა ხალხს. იყო კანონგარეშე მკვლელობების ფაქტები. ხელისუფლებამ ასობით პირი შეიყვანა ტერორისტთა სიაში და შესაბამისი პროცესის გარეშე ჩამოართვა მათ აქტივები.[7]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) ეგვიპტეში ადამიანის უფლებათა დაცვის პრაქტიკის შესახებ წერს, რომ ვრცელდებოდა ინფორმაციები მთავრობის ქმედებების შესახებ ტერორისტულ ორგანიზაციად გამოცხადებული მუსლიმთა საძმოს და მასთან ასოცირებული პირების წინააღმდეგ. 2017 წლის სექტემბერს მთავრობამ განაცხადა 78 ეკლესიის აღდგენის შესახებ – ეკლესიები 2013 წლებს მუსლიმთა საძმოს მხარდამჭერების მიერ იქნა დაზიანებული. სახელმწიფო დაფინანსებით, ლიბიაში ისლამურ სახელმწიფოსთან დაკავშირებული დაჯგუფების მიერ მოკლული 20 კოპტის სახელობის ეკლესია აშენდა  ეგვიპტეში, პროვინცია მინიას ერთერთ სოფელში.[8]

მედია საშუალება „Al Jazeera“ 2018 წლის 9 სექტემბერს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერს, რომ ეგვიპტეში მუსლიმთა საძმოს 75 წევრს სიკვდილით დასჯიან; სტატიის მიხედვით, მათ შორის არიან საძმოს ლიდერები, ესამ ელ ერიანი და მუჰამედ ბელთაგი. ისინი 2013 წელს დააპატიმრეს. მუსლიმთა საძმოს წევრებს ბრალი ხუთი წლის წინ ეგვიპტეში საპროტესტო გამოსვლებისას, მკვლელობებსა და ძალადობაში დასდეს. ცნობილ ფოტოგრაფს მაჰმუდ აბოუ ზეიდს (მეტსახელად Shawkan) ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. ის 2013 წელს ეგვიპტის უსაფრთხოების ძალებმა საპროტესტო აქციების ძალადობრივი მეთოდებით დარბევის გაშუქების გამო დააკავეს. ერთი თვის წინ ეგვიპტის სასამართლომ მუსლიმთა საძმოს ხუთ ლიდერს, მათ შორის 75 წლის მუჰამედ ბადის, სამუდამო პატიმრობა მიუსაჯა.[9]

იგივე წყარო 2018 წლის 30 სექტემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ შესაძლოა, მუსლიმთა საძმოს ლიდერს მუჰამედ ბადის სამუდამო პატიმრობა სხვა სასჯელით შეუცვალონ; ეგვიპტის სასამართლო თანახმაა, განმეორებით განიხილოს მუსლიმთა საძმოს ლიდერის, მუჰამედ ბადის საქმე და შესაძლოა, მას სამუდამო პატიმრობა სხვა სასჯელით შეუცვალონ. სასამართლო ბადისა და საძმოს სხვა წევრების საქმეებს 7 ოქტომბრიდან განიხილავს. უცნობია, რატომ გადაწყვიტეს საქმეების ხელახალი გამოძიება, თუმცა ეგვიპტის კანონმდებლობით, სასჯელი შეიძლება შეიცვალოს, თუ ახალი მტკიცებულებები გამოიკვეთება. აგვისტოში ეგვიპტის სასამართლომ მუსლიმთა საძმოს ხუთ ლიდერს, მათ შორის 75 წლის მუჰამედ ბადის, სამუდამო პატიმრობა მიუსაჯა. მათ ბრალი ხუთი წლის წინ ეგვიპტეში საპროტესტო გამოსვლებისას, მკვლელობებსა და ძალადობაში დასდეს. საძმოს ყველაზე ცნობილი სულიერი ლიდერი, მუჰამედ ბადი 2013 წლის აგვისტოში, საკუთარ ბინაში დააპატიმრეს.[10]

[1] Human Rights Watch, World Report 2017 – Egypt, 12 January 2017, available at:

[accessed 29 December 2017]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Egypt, 15 April 2017, available at:

[accessed 29 December 2017]

[3] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Egypt, 22 February 2017, available at:

[accessed 29 December 2017]

[4] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Muslim Brotherhood , 26 July 2017, v 3.0, available at:

[accessed 29 December 2017]

[5] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Egypt, 16 February 2018, available at:

[accessed 19 November 2018]

[6] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Egypt, 22 February 2018, available at:

[accessed 19 November 2018]

[7] Human Rights Watch, World Report 2018 – Egypt, 18 January 2018, available at:

[accessed 19 November 2018]

[8] US Department of State; Bureau of Democracy, Human Rights and labor; 2017 Report in International Religious Freedom; May 29, 2018; available at: https://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2017/nea/280980.htm [accessed 19 November , 2018]

[9] Aljazeera; Egypt sentences 75 to death over Rabaa protests; 9 September, 2018; available at: https://www.aljazeera.com/news/2018/09/egypt-sentences-75-death-rabaa-protests-180908092058638.html

[10] Al Jazeera; Egypt court orders retrial of Muslim Brotherhood’s Mohamed Badie; 30 September, 2018; available at: https://www.aljazeera.com/news/2018/09/egypt-court-orders-retrial-muslim-brotherhood-mohamed-badie-180930144849347.html

ეგვიპტე. რელიგიათშორისი ქორწინება – კანონმდებლობა და პრაქტიკა. ნოემბერი, 2018

დიდი ბრიტანეთის გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი ეგვიპტეში ქრისტიანების მდგომარეობის შესახებ 2017 წლის 20 ივნისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ პირადი სტატუსის შესახებ კანონის მიხედვით, ეგვიპტეში რელიგია ამოსავალია იდენტობისთვის. სამი აღიარებული რელიგიური ინსტიტუცია განსაზღვრავს პირადი სტატუსის საკითხებს, როგორიცაა მათ შორის ქორწინება, განქორწინება და მემკვიდრეობა. მუსლიმების შემთხვევაში პირად სტატუსთან დაკავშირებული საკითხები შარიათის კანონებით რეგულირდება და ეს კანონები აღიარებულია სასამართლოს მიერ. ქრისტიანებსა და იუდეველებთან მიმართებაში პირად სტატუსთან დაკავშირებული საკითხები რეგულირდება მათი რელიგიური დოქტრინების შესაბამისად, რაც ადმინისტრაციული გადაწყვეტილების შესაბამის ძალას ატარებს ეგვიპტის სასამართლოში.

ეგვიპტე კონსერვატული ქვეყანაა და ქორწინების გარეშე ურთიერთობა არაა მიღებული არც ურბანულ სივრცეში და არც პერიფერიებზე. სახელმწიფო მუსლიმების ქორწინების ადმინისტრირებას შარიათის კანონების შესაბამისად ახდენს; ქრისტიანებისა და მუსლიმების შემთხვევაში, შესაბამისი რელიგიური ინსტიტუციების ნებართვაა საჭირო, ვიდრე სახელმწიფო ქორწინებას დაარეგისტრირებს. საბოლოოდ, ყველა ქორწინება უნდა დარეგისტრირდეს იუსტიციის სამინისტროში, რომელიც ქორწინების ოფიციალურ მოწმობას გასცემს.

შარიათის კანონის თანახმად, მუსლიმ კაცს არა-მუსლიმი ქალი შეუძლია ისე შეირთოს ცოლად, რომ ეს უკანასკნელი არ კონვერტირდეს ისლამზე; მუსლიმი ქალი კი ვერ გაჰყვება ცოლად არა-მუსლიმ კაცს თუ ეს უკანასკნელი არ კონვერტირდება ისლამზე. ზოგიერთი ქრისტიანული დენომინაცია არ ითხოვს კონვერტაციას ქრისტიანული დენომინაციის მიმდევრებს შორის ქორწინებისას; მაგრამ, უმეტესობა, მათ შორის კოპტური მართლმადიდებლური ეკლესია, ძირითადად, აქორწინებს ერთიდაიგივე დენომინაციის მიმდევარ წყვილებს. ეგვიპტეში სამოქალაქო ქორწინება არ არსებობს და ყველა რელიგიური ინსტიტუცია ამის წინააღმდეგია. საზღვარგარეთ დაქორწინების შემთხვევაში, წყვილი ეგვიპტეში აღიარებას მოიპოვებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ ქორწინება იქნება პერსონალური სტატუსის შესახებ კანონმდებლობით დადგენილ სტანდარტების შესაბამისი. მაგალითად, თუ მუსლიმი ქალი ცოლად გაჰყვება არა-მუსლიმ კაცს საზღვარგარეთ, ეგვიპტეში ქორწინების აღიარება არ მოხდება; ისევე როგორც, ეგვიპტე არ აღიარებს ერთი სქესის პირთა ქორწინებას.[1]

ეგვიპტეში არ არსებობს კონკრეტული საკანონმდებლო ნორმა, რომელიც რელიგიათაშორის ქორწინებას აკრძალავს; თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ ეგვიპტეში ისლამი წარმოადგენს კანონმდებლობის ძირითად საფუძველს, ქვეყნის 2014 წლის კონსტიტუციის მეორე მუხლი ადგენს, რომ ოჯახთან დაკავშირებული საკითხები ისლამური კანონების მიხედვით წყდება. დარ ალ იფტა ალ მასრიას (ეგვიპტის ოფიციალური რელიგიური უწყება, რომელსაც შეუძლია რელიგიური დადგენილებების – ფატვას გამოცემა) ფატვა ადგენს, რომ მუსლიმი მამაკაცისთვის, გარკვეულ პირობებში, დასაშვებია არა მუსლიმი ქალის ცოლად შერთვა. ამავე ფატვის მიხედვით, არა მუსლიმ კაცს ეკრძალება მუსლიმი ქალის ცოლად შერთვა, რადგან არა მუსლიმი კაცი პატივს არ სცემს მუსლიმი ქალის რწმენას. ისლამური კანონები უკრძალავს მულიმ კაცს ცოლად შეირთოს ათეისტი ან ისეთი ქალი, რომელსაც აბრაამისეული რელიგიების არ სწამს. აღნიშნული აკრძალვა ეფუძნება ყურანის 2:221 სურას, სადაც წერია, რომ „მუსლიმმა კაცმა ცოლად არ უნდა შეირთოს პოლითეისტი ქალი, ვიდრე ის არ გახდება მორწმუნე“. იგივე სურა იგივე შინაარსის აკრძალვას უწესებს ქალებსაც.[2]

მედია საშუალება BBC 2014 წლის 24 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ რელიგიათაშორისი ქორწინება ეგვიპტეში მიუღებელია; წყვილები მზად უნდა იყვნენ, რომ მათ მძიმე საფასურის გადახდა მოუწევთ. რელიგია უკიდურესად მგრძნობიარე თემაა და ბევრი ქრისტიანი და მუსლიმი უარს აცხადებს მიიღოს ის ხალხი, ვინც ტოვებს თავიანთ კონგრეგაციას. რელიგიური ლიდერები რელიგიათაშორის ქორწინებას აღიქვამენ სხვა რელიგიის წარმომადგენლის გადაბირების მცდელობად. მათი მტკიცებით, სხვადასხვა კონფესიის წარმომადგენელთა შორის ქორწინება კულტურულად მიუღებელია ეგვიპტის სოფლებში. 2013 წელს ერთი მუსლიმი კაცი დაიღუპა და 5 დაშავდა მენიას პროვინციის სოფლად მომხდარი ინციდენტისას. ამავე ინციდენტისას, 5 ქრისტიანის სახლი დაწვეს. ჩხუბის მიზეზი გახდა მუსლიმ ქალსა და მის ქრისტიან მეზობელ კაცს შორის ურთიერთობა.[3]

ეგვიპტელი მწერალი აჰმედ ატალაჰი, რომელიც რელიგიური ნიშნით მომხდარ დაპირისპირებებს იკვლევს, ამბობს, რომ „როდესაც ქრისტიანი ქალი მუსლიმ კაცთან ქორწინების დარეგისტრირებას ცდილობს, ოფიციალური პირები მას სთხოვენ ეკლესიის მიერ გაცემულ წერილობით თანხმობას. ეგვიპტის ეკლესია უარს ამბობს ქრისტიანულ მიმდინარეობს შორის ქორწინებაზე თანხმობაზე, რომ აღარაფერი ვთქვათ სხვადასხვა რელიგიებს შორის ურთიერთობაზე“.

მთავრობა აღიარებს მხოლოდ ქრისტიანების, იუდეველებისა და მუსლიმების ქორწინებას. შარიათის მიხედვით, არა მუსლიმი კაცი უნდა კონვერტირდეს ისლამზე რათა შეირთოს მუსლიმი ქალი. არა მუსლიმ ქალს (ქრისტიანს ან იუდეველს) არ მოეთხოვება კონვერტაცია იმისთვის, რომ მუსლიმ კაცზე გათხოვდეს. თუ არა მუსლიმი ქალი კონვერტირდება ისლამზე და მისი ქმარი (თუ ის არა მუსლიმია) უარს იტყვის კონვერტაციაზე, ქალი უნდა გაშორდეს მას. ასეთ შემთხვევაში, ბავშვზე მეურვეობის უფლება დედას ერგება.

კანონმდებლობა, რომელიც არეგულირებს ქორწინებისა და პირადი სტატუსის სხვა საკითხებს, ძირითადად, ესადაგება პირის რელიგიურ ჯგუფს. მაგალითად, მუსლიმი ქალი კანონიერად ვერ დაქორწინდება არა მუსლიმ კაცზე. თუ ის ასე მოიქცევა არაოფიციალურად, საზოგადოების მხრიდან სერიოზული შევიწროვებისა და ძალადობის მსხვერპლი გახდება. ისლამური რელიგიური კანონების მთავრობისეული ინტერპრეტაციით, ასეთ ქორწინებაში გაჩენილი ბავშვები მუსლიმი მამაკაცის მეურვეობის ქვეშ განთავსდებიან.[4]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ ანგარიშში წერს, რომ ეგვიპტეში, 2015 წლის 18 ნოემბერს, მუსლიმმა ბიძებმა და ბიძაშვილებმა მოკლეს 26 წლის გოგო, რომელიც ქრისტიანობაზე კონვერტირდა და ქრისტიან კაცზე დაქორწინდა. მოკლული გოგოს მამამ, რომელიც ცდილობდა, მაგრამ ვერ შეძლო შვილის დაცვა, პოლიციას მიმართა. პოლიციამ მომხდართან დაკავშირებით გამოძიება დაიწყო. პრესაში გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, უსაფრთხოების სამსახურის მაღალი თანამდებობის პირებს, მსხვერპლის ოჯახსა და მისი ქრისტიანი ქმრის ოჯახს შორის შესარიგებელი შეხვედრა შედგა, რათა აეცილებინათ შემდგომი კონფესიათაშორისი ძალადობა სოფელში. მსხვერპლის ოჯახმა ქრისტიან ქმარსა და მის ოჯახს სოფლის სამუდამოდ დატოვება მოსთხოვა.[5]

მედია საშუალება „Deutsche Welle“ 2016 წლის 26 მაისს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერს, რომ მინიას პროვინციაში მუსლიმთა ბრბომ დაწვა ქრისტიანთა სახლები და ქრისტიანი ქალი გაშიშვლებული ატარა ქუჩებში. მიზეზი გახდა გავრცელებული ჭორი, რომ ქრისტიანი ქალის შვილს ჰქონდა ურთიერთობა მუსლიმ ქალთან. სტატიაში ნათქვამია, რომ პოლიციას სათანადო რეაგირება არ მოუხდენია და შემთხვევის ადგილას თავდასხმის დაწყებიდან ორი საათის შემდეგ მივიდა. საბოლოოდ, მომხდარის გამო 5 პირი დააკავეს და პროკურატურამ კიდევ 18 პირის დაკავების ორდერი გასცა. ასევე, ათმა პარლამენტარმა ინციდენტთან დაკავშირებით შინაგან საქმეთა მინისტრის გამოკითხვა მოითხოვა. ქრისტიანმა სასულიერო პირმა მედიასთან ინტერვიუში განაცხადა, რომ ხალხის რეაქცია არ იქნებოდა ასეთი ძალადობრივი თუ ურთიერთობა მუსლიმ კაცსა და ქრისტიან ქალს შორის იქნებოდა.[6]

[1] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 20 June 2017, v 3.0, available at:

[accessed 3 April 2018]

[2] The Law Library of Congress; Prohibition of Interfaith Marriage; September, 2015; available at:

[accessed 16 November 2018]

[3] BBC; Egypt: The forbidden love of interfaith romances; By Ali Gamal; 24 November, 2014; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29932094 [accessed 16 November 2018]

[4] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 20 June 2017, v 3.0, available at:

[accessed 16 November 2018]

[5] United States Department of State, 2015 Report on International Religious Freedom – Egypt, 10 August 2016, available at:

[accessed 16 November 2018]

[6] Deutsche Welle; Muslim mob burns Christian homes in Egypt over interfaith relationship; By Darko Janevic; 26 May, 2016; available at: https://www.dw.com/en/muslim-mob-burns-christian-homes-in-egypt-over-interfaith-relationship/a-19284932 [accessed 16 November 2018]

ეგვიპტე. სასამართლოსა და სამართალდამცავი სისტემის ეფექტიანობა. ოქტომბერი, 2018

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ეგვიპტის არაბთა რესპუბლიკის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (რომელიც 2017 წელს განვითრებულ მოვლენებს ასახავს) წერს, რომ 2014 წლის კონსტიტუციის კანონპროექტის შედგენაში მთავარი როლი მოსამართლეებმა შეასრულეს, შესაბამისად, ახალმა კონსტიტუციამ მნიშვნელოვნად გაზარდა მათი დამოუკიდებლობის ხარისხი. ცვლილებებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო ბიუჯეტური ცვლილება, რომლის მიხედვითაც თითოულ მსხვილ სასამართლო ერთეულს ექსკლუზიურად მისთვის გამოყოფილი ბიუჯეტი ექნება და ახალი რეგულაცია, რომლის მიხედვითაც უზენაესი საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარე თანამდებობაზე აირჩევა თავად სასამართლო კოლეგიის მიერ.

თუმცა, აღმასრულებელი ხელისუფლება კვლავაც ინარჩუნებს გავლენას სასამართლოებზე, რომლებიც ხშირად მოქმედებდნენ სამთავრობო და სამხედრო ინტერესების შესაბამისად და, რიგ შემთხვევებში, სამართლიან სასამართლოსა და სხვა ძირითად პროცესუალური უფლებების დარღვევასაც არ ერიდებოდნენ მთავრობის პოლიტიკური ოპონენტებს წინააღმდეგ მიმდინარე პროცესებისას. 2017 წლის აპრილში, მოსამართლეთა კლუბის მხრიდან მკაცრი შენიშვნების მიუხედავად, პარლამენტმა მიიღო „კანონი სასამართლო უფლებამოსილებათა შესახებ“, რომელიც ნებას რთავს პრეზიდენტს, ერთპიროვნულად დანიშნოს თანამდებობაზე 4 ძირითადი სასამართლო ორგანოს თავმჯდომარეები. თუ ადრინდელი რეგულაციით, თავმჯდომარეები აირჩეოდნენ პარლამენტის შემადგენლობის უმრავლესობით და პრეზიდენტი მათ თანამდებობაზე დანიშვნას უბრალოდ ფორმალურად ადასტურებდა, ახლა პრეზიდენტი, თითოეული ორგანოს შემთხვევაში, საპარლამენტო უმრავლესობის მიერ შეთავაზებული 3 კანდიდატიდან აირჩევს მისთვის სასურველ ერთს.

2017 წელს ეგვიპტის პარლამენტმა და პრეზიდენტმა მოახდინეს საუდის არაბეთთან ეგვიპტის საზღვაო საზღვრის შესახებ შეთანხმების რატიფიცირება, მიუხედავად ამ საკითხზე მიმდინარე სასამართლო დავისა. ეს ფაქტი აღქმულ იქნა, როგორც მთავრობის მხრიდან სასამართლო ხელისუფლების სრული უგულვებელყოფა. „Freedom House სასამართლო დამოუკიდებლობის მაჩვენებელს 4 ბალიდან 1-ით აფასებს (0 – ყველაზე დაბალი, 4 – ყველაზე მაღალი).

მიუხედავად იმისა, რომ ეგვიპტის კონსტიტუცია უშვებს სამხედრო ტრიბუნალების მეშვეობით საქმის განხილვას მხოლოდ ისეთი შემთხვევების დროს, როცა საქმე ეხება უშუალოდ სამხედრო პირებს ან საკუთრებას, 2014 წლის საპრეზიდენტო დეკრეტის მიხედვით, ყველა „საჯარო და სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი სახელმწიფო საკუთრება“ გადავიდა სამხედრო იურისდიქციაში. შესაბამისად, ათასობით არსით სამოქალაქო დავა გადამისამართდა სამხედრო სასამართლოებში, სადაც წაყენებული ბრალდებები ხშირად ბუნდოვანი ან გაყალბებული იყო, ხოლო მტკიცებულებებთან და სხვა პროცედურულ უფლებებთან მიმართებით სტანდარტები – შეუსაბამო.

გასულ წელს განხორციელებული მასობრივი სასამართლო პროცესების სერიას შედეგად მოჰყვა მძიმე სასჯელები, მათ შორის – სიკვდილით დასჯა ან სამუდამო პატიმრობა, დაფუძვნებული უმნიშვნელო მტკიცებულებებზე. მსაჯვრდებულთა უმრავლესობას ბრალად ედებოდა ორგანიზაცია „მუსლიმთა საძმოს“ წევრობა. თუმცა, თავდაპირველი ვერდიქტების გასაჩივრების შემდეგ, უმეტესწილად ადგილი ჰქონდა საქმის ხელახალი განხილვის, სასჯელის შემცირებისა და სასჯელის გაუქმების შემთხვევებს.

სწორედ ამითაა განპირობებული ამ საკითხთან მიმართებით გასული წლის პირობითი ქულის – 0 ქულის ზრდა 1-მდე (0 – ყველაზე დაბალი, 4 – ყველაზე მაღალი).

რაც შეეხება უშუალოდ სამართალდამცავი სისტემის ეფექტურობას, Freedom House-ის ინფორმაციით, 2017 წლის განმავლობაში არასამთავრობო სექტორმა დააფიქსირა პოლიციის და უსაფრთხოების ძალების წარმომადგენლების მიერ პირთა სავარაუდო კანონგარეშე მკვლელობებისა და იძულებითი გაუჩინარებების ასობით შემთხვევა. პრეზიდენტ სისის მიერ აპრილში გამოცხადებული საგანგებო მდგომარეობა ანიჭებს უსაფრთხოების ძალებს დაკავებისა და დაპატიმრების უფლებას, რაც კიდევ უფრო ზრდის ფიზიკური ძალადობის ჩადენის შესაძლებლობას.

ძალიან მძიმეა პირობები ციხეში; პატიმრები ექვემდებარებიან წამებას, ადგილი აქვს საკნების გადავსებას, ასევე, მძიმეა მდგომარეობა სანიტარული და ჯანდაცვის კუთხით.  2015 წლის ანტიტორერისტული კანონმა შემოგვთავაზა ტერორიზმის ბუნდოვანი განმარტება და მიანიჭა სამართალდამცავებს ფართო უფლებამოსილება და იმუნიტეტი სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულების დროს.

აღნიშნულ საკითხთან მიმართებით სიტუაცია 0 ბალით ფასდება (0 – ყველაზე დაბალი, 4 – ყველაზე მაღალი).[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია Amnesty International ეგვიპტის არაბთა რესპუბლიკის შესახებ 2017-2018 წლების ანგარიშში წერს, რომ ეგვიპტეში ადამიანის უფლებათა კუთხით კრიზისი გრძელდება. ფიქსირდებოდა წამების, არასათანადო მოპყრობისა და იძულებით გაუჩინარების ასობით შემთხვევა, ხოლო ათობით პირი დაექვემდებარა კანონგარეშე მკვლელობას. თვითნებური დაკავებებისა და დაპატიმრებების შემთხვევები, მთავრობის კრიტიკოსთა უმეტესწილად უსამართლო სასამართლო პროცესები და ჟურნალისტებისა და უფლებადამცველების დაკავება იყო რუტინული ხასიათის.

უსაფრთხოების ძალების წარმომადგენლები აგრძელებდნენ ასობით ადამიანის დაპატიმრებას „მუსლიმთა საძმოს“ წევრობის ან სავარაუდო წევრობის ბრალდებით. შესაბამისი სამთავრობო ორგანოები იყენებდნენ წინასწარი პატიმრობის ხანგრძლივ პერიოდებს, ხშირად – ორ წელზე მეტი ვადით, რათა დაესაჯათ პოლიტიკური დისიდენტები. მაგალითად, 2017 წლის ოქტომბერში მოსამართლემ განაახლა უფლებადამცველი – ჰიშამ გააფარის წინასწარი პატიმრობის ვადა, მიუხედავად იმ ფაქტისა, რომ ის 2 წელზე მეტი ხნის  განმავლობაში უკვე იმყოფებოდა საპატიმროში. ეგვიპტის კანონმდებლობის მიხედვით, წინასწარი დაკავების მაქსიმალური ვადა 2 წელია.[2]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch ეგვიპტის არაბთა რესპუბლიკის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ აპრილში, 2 მოსამართლის – ჰუშამ რაუფის და ასსამ აბდი ალ-გაბერის მიმართ გამოყენებულ იქნა დისციპლინური სამართალწარმოება, მათ მიერ წამების აკრძალვის შესახებ კანონის მხარდაჭერისა და ადვოკატირების გამო. შედეგად, მოსამართლეები იმყოფებიან თანამდებობიდან გათავისუფლების რისკის წინაშე, ბრალდების ფორმულირება შემდეგნაირია – „პოლიტიკაში ჩართულობა“.[3]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Egypt, 16 February 2018, available at:

[accessed 16 October 2018]

[2] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Egypt, 22 February 2018, available at:

[accessed 17 October 2018]

[3] Human Rights Watch, World Report 2018 – Egypt, 18 January 2018, available at:

[accessed 17 October 2018]

ეგვიპტე. კონვერტირებული შიიტების მიმართ დამოკიდებულება. სექტემბერი, 2018

„Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კონსტიტუციისა და კანონების მიხედვით, ყველა მოქალაქე, განურჩევლად რელიგიური კუთვნილებისა, გენდერული იდენტობისა, რასის, ეთნიკურობის თუ სხვა ნიშნით განსხვავებისა, სარგებლობს პოლიტიკური უფლებებით. მიუხედავად ამისა, ქალები, ქრისტიანები, შიიტი მუსლიმები, სხვა რასის წარმომადგენლები და ლგბტ თემი აწყდება დისკრიმინაციის სხვადასხვა ფორმით გამოხატულებას, რაც ზღუდავს მათ პოლიტიკურ ჩართულობას. 2014 წლის კონსტიტუციის მეორე მუხლი ადგენს, რომ ისლამი ქვეყნის ოფიციალური რელიგიაა, თუმცა 64-ე მუხლით გარანტირებულია რელიგიის თავისუფლება. ეგვიპტელთა სრული უმრავლესობა სუნიტი მუსლიმია. დიდ უმცირესობას შეადგენენ კოპტი ქრისტიანები. ასევე, უმცირესობებს წარმოადგენენ შიიტი მუსლიმები, სხვა ქრისტიანული დენომინაციები და სხვა რელიგიური ჯგუფები. რელიგიური უმცირესობები და ათეისტები აწყდებიან დევნასა და ძალადობას, კერძოდ კოპტები წლების მანძილზე არიან იძულებითი გადაადგილების, ფიზიკური თავდასხმების, აფეთქებების მსხვერპლნი; ასევე, წლების განმავლობაში მათ ხელს უშლიან ეკლესიების მშენებლობის პროცესში.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტეში რელიგიის თავისუფლების შესახებ (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) წერს, რომ ქვეყნის მოსახლეობა დაახლოებით 97 მილიონია. მოსახლეობის თითქმის 90% სუნიტი მუსლიმია. დაახლოებით 10% – კოპტი ქრისტიანი. ქვეყანაში შიიტი მუსლიმების რაოდენობა 800 ათასიდან 2 მილიონამდე მერყეობს. შიიტი მუსლიმების უფლება აღასრულონ თავიანთი რელიგიური რიტუალები ხშირად იზღუდება. კვლავ ვრცელდება ინფორმაცია რელიგიური ნიშნით დისკრიმინაციის და იუდეველების, ქრისტიანებისა და შიიტების მიმართ რეპუტაციის შემლახავი და ცილისმწამებლური ენის გამოყენების ფაქტების შესახებ.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ გასულ წელს, აშურას სამდღიანი დღესასწაულის დროს, მთავრობამ დახურა ძველ ქაიროში, ალ-ჰუსეინის მეჩეთის ტერიტორიაზე მდებარე იმამ ალ-ჰუსეინის (მოციქულ მუჰამედის შვილთაშვილი, რომელიც შიიტებისთვის დიად საპატივსაცემო პირია) საფლავი. აღნიშნული ქმედება მედიაში შეფასდა როგორც შიიტი მუსლიმების შეკრების წინააღმდეგ მიმართული ქმედება. მეჩეთის ძირითადი ტერიტორია ღია იყო; დაიხურა მხოლოდ ის ადგილი, სადაც სალოცავი აკლდამაა განთავსებული.

გარდა ამისა, გრძელდებოდა ანტი-შიიტური რიტორიკა. 2017 წლის 11 თებერვალს ერთერთმა სასულიერო პირმა ტელევიზიით ინტერვიუს დროს შიიტების შესახებ თქვა, რომ ისინი გარყვნილი ხალხია. მისი მტკიცებით, აიათოლა ჰომეინის 5 წლის ბავშვთან ჰქონდა სექსუალური კავშირი, რაც შემდეგ იმით ახსნა, თითქოს ეს ისლამში დაშვებული იყოს.

სუნიტი სასულიერო პირი სამეჰ აბდელ ჰამეედ ჰამოუდა მთავრობას ალ-ჰუსეინის მეჩეთის დანგრევისკენ მოუწოდებდა. ის ადანაშაულებდა შიიტებს, რომ ისინი იტყუებიან მეჩეთში ალ-ჰუსეინის თავის ქალის არსებობის შესახებ, რათა შეინარჩუნონ მეჩეთი და განაგრძონ იქ შიიზმის პროპაგანდა.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Minority Rights Group International“ 2017 წლის ოქტომბერს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში ეგვიპტელი შიიტების შესახებ წერს, რომ ეგვიპტეში შიიტური უმცირესობის ზუსტი სიდიდე უცნობია. ოფიციალური სტატისტიკა მუსლიმებს არ განასხვავებს სექტების მიხედვით და ეგვიპტელი შიიტები, დევნის შიშის გამო, ფრთხილი და თავშეკავებულები არიან, როდესაც საქმე ეხება რწმენას. დაახლოებითი მონაცემების მიხედვით, ქვეყანაში, რომლის მოსახლეობა თითქმის 90 მილიონია, 800 ათასიდან 2 მილიონამდე შიიტია.

ისლამის შიიტურ მიმდინარეობას ეგვიპტეში ღრმა ფესვები აქვს. თავად დედაქალაქი კაირო 969 წელს დაარსებულია და დედაქალაქის სტატუსი მინიჭებული აქვს შიიტური დინასტიის ფატიმიდის მიერ. აღნიშნული დინასტია ეგვიპტეს 200 წლის განმავლობაში მართავდა. ალ-აზარის უნივერსიტეტი, რომელიც მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი უნივერსიტეტი და ისლამური სწავლების წამყვანი ცენტრია, თავდაპირველად დაარსდა როგორც შიიტური უნივერსიტეტი.

შიიტი მუსლიმები ეგვიპტეში არასასურველ უმცირესობას წარმოადგენენ და აწყდებიან მტრულ დამოკიდებულებას თავიანთი რწმენის გამო როგორც საზოგადოებრივ, ასევე ინსტიტუციურ დონეზე. ასეთი დამოკიდებულება უფრო მეტად თანამედროვე პოლიტიკის ბრალია, ვიდრე ოდითგან მოყოლებული მტრობისა. კონფესიათაშორისი დაძაბულობა დიდწილად 1979 წლის ირანის ისლამურ რევოლუციასთან არის დაკავშირებული, როდესაც შიიტურ ირანთან ეგვიპტემ გაწყვიტა დიმპლომატიური ურთიერთობა და თავშესაფარი მისცა ირანის გაქცეულ შაჰს რეზა ფაჰლავი. ასევე, ეგვიპტემ სამშვიდობო ხელშეკრულება გააფორმა ისრაელთან. რეგიონული გეოპოლიტიკის ჭრილში ყურებისას, და არა მხოლოდ, შიიტური ისლამის პრაქტიკა ეგვიპტეში ხშირად შეზღუდული იყო და მთავრობისა და რელიგიური ინსტიტუტების მიერ აღიქმებოდა საფრთხედ ეროვნული სტაბილურობისა და უსაფრთხოებისთვის.

ასეთი დამოკიდებულების დადასტურება გახდა 2007 წლის აგვისტოსა და ოქტომბერში უსაფრთხოების სამსახურების მიერ ორი შიიტი აქტივისტის დაკავება. მათ ბრალი წაუყენეს ექსტრემისტული შიიტური რწმენის პროპაგანდისა და უსაფრთხოების სამსახურების დისკრედიტაციის მიზნით ცრუ ჭორების გავრცელებაში, რომ პატიმრების და დაკავებულები ციხეებში იხოცებიან იმის გამო, რომ მათ იქ აწამებენ. 2009 წელს დაახლოებით 300 შიიტი დააპატიმრეს ყოველგვარი ახსნა-განმარტების გარეშე. 2009-2010 წლების ყოველწლიურ ანგარიშში ადამიანის უფლებათა ეროვნული საბჭო ხაზგასმით აღნიშნავდა კონფესიათაშორისი დაძაბულობის მატებას შიიტების წინააღმდეგ.

ანტი-შიიტური მიდგომა კვლავ ძლიერი დარჩა რევოლუციის შემდეგომ ეგვიპტეშიც. ირანთან მიმდინარე დაპირისპირებამ და სირიაში მზარდმა კონფლიქტმა გამოიწვია შიიტური რწმენის გავრცელების შიში, რამაც, თავის მხრივ, გამოიწვია სუნიტი სასულიერო პირებისა და პოლიტიკური ფიგურების მხრიდან სიძულვილის ენისა და რიტორიკის ესკალაცია. ყოველივე ამან კულმინაციას მიაღწია 2013 წლის ივნისში, როდესაც ბრბო, რომელსაც სალაფიტი შეიხები ლიდერობდნენ, თავს დაესხნენ შიიტების ჯგუფს გიზას პროვინციის სოფელ აბუ მუსალიმში, სადაც ისინი თავისთვის აღნიშნავდნენ რელიგიურ დღესასწაულს. შედეგად 4 ადამიანი დაიღუპა, მათ შორის ცნობილი შიიტი ფიგურა შეიხ ჰასან შეჰატა. ბრბომ, ასევე, სხვა შიიტების სახლებიც გადაწვა. გავრცელებული ინფორმაციით, პოლიციამ არაფერი გააკეთა თავდასხმის თავიდან ასაცილებლად. მომხდარის შემდეგ რამდენიმე კვირის განმავლობაში ადგილობრივ მეჩეთებში სალაფიტი მოძღვრები ძალადობრივ რიტორიკას განაგრძობდნენ.

რელიგიის თავისუფლების პრინციპების საწინააღმდეგოდ და მიუხედავად იმისა, რომ შიიტური მიმდინარეობა 1959 წელს ალ-აზარის მიერ კანონიერ კონფესიადაა აღიარებული, ამჟამინდელი რელიგიური ელიტა შიიტურ რიტუალებს ისლამის პრინციპების დარღვევად მიიჩნევს. დიდი იმამი აჰმედ ალ-ტაიბი იყენებს სატელევიზიო მიმართვებს იმისთვის, რომ მოუწოდოს ხალხს, უფრთხილდნენ შიიტ მქადაგებლებს. რელიგიურ საკითხთა სამინისტრო მეჩეთებს სუნიტური დოქტრინით მართავს და არ აღიარებს შიიტურ მეჩეთებსა და რიტუალებს. 2015 წლის მაისში შიიტ დანტისტს დაქალიას პროვინციიდან მიუსაჯეს 6-თვიანი პატიმრობა მას შემდეგ, რაც მის სახლში შიიტური რელიგიური რიტუალებისთვის საჭირო წიგნები და სხვა ნივთები იპოვეს. ერთი კვირის შემდეგ დააპატიმრეს შიიტი სასულიერო პირი ტაჰერ ალ-ჰაშიმი და უსაფრთხოების სამსახურმა მისი სახლიდან წაიღო წიგნების და სხვა ნივთები.

ღვთისგმობის კანონის გამოყენებით, 2016 წლის ოქტომბერში, ისლამის შეურაცხყოფისთვის ორი წლით პატიმრობა მიუსაჯეს შიიტ კაცს, რომელსაც კაფრ შაკრში თანასოფლელებმა ბრალად დასდეს ბავშვებისთვის შიიტური ისლამის სწავლება. მოგვიანებით, რელიგიის სამინისტრომ კონფესიათაშორისი შეტაკებების თავიდან აცილების მოტივით, დახურა ალ-ჰუსეინის მეჩეთი კაიროში და ხელი შეუშალა აშურას დღესასწაულის აღნიშვნის ცერემონიის გამართვას.[3]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Egypt, 16 February 2018, available at:

[accessed 10 July 2018]

[2] USDOS – US Department of State: 2017 Report on International Religious Freedom – Egypt, 29 May 2018

 (accessed on 10 July 2018)

[3] Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Egypt : Shi’a of Egypt, October 2017, available at:

[accessed 17 September 2018]

ეგვიპტე. ეთნიკურად ნუბიელების მიმართ დამოკიდებულება. სექტემბერი, 2018

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Minority Rights Group International“ 2017 წლის ოქტომბერში ეგვიპტის უმცირესობების შესახებ გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ ნუბიელები ზემო ნილოსის რეგიონში ცხოვრობენ. სტატისტიკური მონაცემები სხვადასხვა ციფრს ასახელებენ; ვარაუდობენ, რომ მათი რაოდენობა, დაახლოებით 3-4 მილიონია. 1899 წლის შეთანხმების შემდეგ, რომლის მიხედვითაც ეგვიპტემ და სუდანმა სახელმწიფო საზღვრები დაადგინეს, ნუბიელების ერთი ნაწილი ეგვიპტის შემადგენლობაში აღმოჩნდა, მეორე – სუდანის. კულტურულმა, ენობრივმა და ნათესაურმა კავშირებმა განაპირობა ის, რომ ნუბიელები ახლო კონტაქტს და მიმოსვლას ინარჩუნებდნენ საზღვრის ორივე მხარეს. ასეთი მდგომარეობა გრძელდებოდა 1964 წლის ევაკუაციამდე, რასაც ასვანის დიდი დამბის მშენებლობა ახლდა თან. ეგვიპტური ნუბია ასვანის პროვინციის ნაწილია; აღნიშნული პროვინცია მოიცავს ასევე ხალხმრავალ ტერიტორიებს, სადაც არა ნუბიელები ბინადრობენ. შედეგად, ეთნიკურად ნუბიელები, თავიანთ მშობლიურ პროვინციაში, უმცირესობაში არიან.

მიუხედავად იმისა, რომ ეგვიპტე დიდ ძალას წარმოადგენდა დინასტიური მმართველობის თითქმის მთელი პერიოდის განმავლობაში, მათ არასდროს გაუნადგურებიათ სამხრეთელი მეზობელი ნუბია; არც ნუბიელები, რომლებმაც მიიღეს ეგვიპტური ღმერთები და მმართველობის იდეები, სრულად არ დამდგარან ჩრდილოელი მეზობლის გზაზე. ნუბიელთა ქალაქი მეროა ნილოსის 200-კილომეტრიალ სანაპიროზე იყო გადაჭიმული (დღევანდელი ხართუმი) და ნილოსზე ვაჭრობის კონტროლით მდიდრდებოდა. როდესაც ეგვიპტე ბიზანტიის შემადგენლობაში შევიდა, ნილოსის რეგიონში ქრისტიანობა შევიდა. კოპტური ქრისტიანობა გავრცელდა ნუბიაშიც, სადაც ქრისტიანული სამეფო არსებობდა მეთოთხმეტე საუკუნემდე. ამ დროს ნუბიამ ისლამი მიიღო – 7 საუკუნით გვიან, ვიდრე ეს ეგვიპტემ გააკეთა. ამის შემდეგ ძალიან ბევრი ეკლესია მეჩეთად გადაკეთდა.

სოფლად მცხოვრები ნუბიელები მეოცე საუკუნის უმეტესი ნაწილის განმავლობაში იყვნენ უგულებელყოფილები და ექსპლოატაციის ობიექტები. 1910 წლიდან 1960 წლამდე, ნუბიელთა სოფლებში (ვიდრე ეს სოფლები სრულად არ განადგურდა), ძირითადად, ქალები, ბავშვები და მოხუცები ცხოვრობდნენ; შრომისუნარიანი მამაკაცები სამსახურის საძებნად ემიგრაციაში მიდიოდნენ. ნუბიელთა სოფლები სამშენებლო პროექტებმა, მათ შორის დამბების მშენებლობამ შეიწირა. დაახლოებით 70 წლის განმავლობაში, ნუბიელებმა თავიანთი მიწების 60%-მდე დაკარგეს – ეს მიწები ან განადგურდა ან საცხოვრებლად უვარგისად გამოცხადდა. ასობით წლის განმავლობაში ეგვიპტურ აზროვნებაში სიტყვები „ნუბიელი“ და „ტყვე“ სინონიმები იყო. ნუბიელები ახლად, დიდწილად, გამოთიშული არიან ეგვიპტის ეროვნული ცხოვრებიდან. 2002 წლის ოქტომბერში ნუბიელებმა მოიწვიეს ნუბიელთა პირველი კონგრესი, სადაც დაკარგული მიწების სანაცვლოდ, მთავრობისგან უფრო მეტი კომპენსაცია მოითხოვეს. ნუბიელები კვლავ დაზარალებულები არიან დამბების მშენებლობებით და მათ კვლავ არ მიუღიათ ადეკვატური კომპენსაცია დაკარგული მიწების სანაცვლოდ. დამბები ეგვიპტის განვითარებას ემსახურება და ნუბიელების თქმით, მთავრობა კვლავ უგულებელყოფს მათ საჭიროებებს.

2005 წლიდან ნუბიელები გახდნენ უფრო აქტიურები ცვლილებების მოთხოვნის მხრივ და შეიქმნა სხვადასხვა ახალგაზრდული მოძრაობა, რომლებიც აქტიურები იყვნენ 2008 წლის პურის კრიზისის დროს. ახალგზარდა ნუბიელების პოლიტიკური აქტივობები უფრო გაძლიერდა 2011 წლის მოვლენების დროს, როდესაც დიდ მობილიზაციას ჰქონდა ადგილი.

2014 წელს, ქვეყნის ახალი კონსტიტუციის განხილვის პერიოდში, ნუბიელებს მიეცათ საშუალება საკონსტიტუციო ცვლილებების კომიტეტს შეხვედროდნენ და გარკვეული ცვლილებების ინიცირება მოეხდინათ. 2012 წლის კონსტიტუცია წინა პრეზიდენტის მორსის მიერ იყო მიღებული და ამ დოკუმენტს ძალიან ბევრი ადამიანი და ორგანიზაცია აკრიტიკებდა. უფლებადამცველების თქმით, 2012 წლის კონსტიტუცია ლახავდა ყველა უმცირესობის უფლებებს. ახალი კონსტიტუციით დიდი წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ნუბიელთა დაბრუნების უფლების აღიარება, რაც პირველად მოხდა. კონსტიტუციის 236-ე მუხლი ადგენდა, რომ სახელმწიფოს უნდა გადაედგა ნაბიჯები ნუბიელთა თავიანთ მიწაზე დაბრუნების უფლების აღსასრულებლად; გარდა ამისა, დოკუმენტის რატიფიცირებიდან ათი წლის ვადაში უნდა მომხდარიყო ამ მიწების განვითარება; კონსტიტუცია ასევე ავალებდა სახელმწიფოს ისეთი ღონისძიებების გატარებას, რომელიც  უზრუნველყოფდა ნუბიელთა კულტურის შენარჩუნებას. მიუხედავად ამისა, რამდენიმე თვის შემდეგ, პრეზიდენტმა სისიმ გამოსცა 444-ე განკარგულება, რომლითაც სასაზღვრო ტერიტორიები სამხედრო ზონებად, შესაბამისად არა საცხოვრებელ ზონებად გამოაცხადა. პრეზიდენტის გადაწყვეტილება ნუბიელთა ბევრ სოფელს შეეხო.

2015 წლის საპარლამენტო არჩევნებში „ახალმა ნუბიამ“ თავისი მანდატი მოიპოვა – იასინ აბდელ საბური ეგვიპტის პარლამენტის პირველი ნუბიელი დეპუტატი გახდა. აღნიშნული ფაქტი პოზიტიურად იქნა შეფასებული; ამასთან, ბევრი სკეპტიკურად უყურებდა იმ საკითხს თუ რამდენად მოხდებოდა ნუბიელთა თემისთვის ყველაზე აქტუალური საკითხების გადაწყვეტა. ეს საკითხები იყო მშობლიურ მიწებზე დაბრუნება, უმუშევრობის შემცირება, სერვისების მიწოდების გამართვა და ნუბიელთა ენისა და კულტურის დაცვა. აბდელ საბურმა პირობა დადო, რომ ხელისუფლებას 2014 წლის კონსტიტუციის 47-ე და 50-ე მუხლების აღსრულებისკენ უბიძგებდა; აღნიშნული მუხლები სხვადასხვა ჯგუფის კულტურული იდენტობისა და მემკვიდრეობის დაცვას ეხებოდა.

იმედგაცრუებამ ზღვარს მიაღწია 2016 წელს. კულმინაცია დადგა 2017 წლის 2 იანვარს, როდესაც პირველად ნუბიელი აქტივისტები დააპატიმრეს სახელმწიფოს წინააღმდეგ მათი პროტესტის გამო. ექვს პირს ბრალი წაუყენეს უკანონო შეკრების, საფუძვლის გარეშე პროტესტის და უსაფრთხოების ძალებზე თავდასხმის მუხლებით, მას შემდეგ, რაც ისინი პოლიციამ დააპატიმრა იმ დროს, როდესაც ისინი მიწის ფლობის შესახებ პრეზიდენტის დადგენილების გასაპროტესტებლად მიდიოდნენ. პრეზიდენტის 355-ე და 498-ე დადგენილებებით, რომლებიც 2016 წლის აგვისტოსა და ნოემბერში იქნა მიღებული, ხდება 1100 აკრი მიწის კონფისკაცია, რის შედეგადაც ნუბიელები, რომლებიც ისედაც იძულებით გაიყვანეს მშობლიური მიწებიდან, კვლავ უნდა გადაადგილდნენ. ნოემბერში დემონსტრანტებმა მთავრობას მოლაპარაკებების დაწყება მოსთხოვეს; ნუბიელი აქტივისტები და სამოქალაქო საზოგადოება საერთაშორისო არბიტრაჟით იმუქრებოდა; თუმცა, მოგვიანებით მათ თავიანთი კამპანია შეაჩერეს და სახელმწიფოსგან ელიან პრობლემის მოგვარებას.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ კანონმდებლობა კრძალავს ნებისმიერი საფუძვლით დისკრიმინაციას. მიუხედავად ამისა, მუქი ფერის კანის მქონე ეგვიპტელები და სუბსაჰარელი აფრიკელები აწყდებიან დისკრიმინაციას და შევიწროვებას. კერძოდ, ნუბიელები ზემო ეგვიპტიდან განიცდიან დისკრიმინაციას მათი კანის ფერის გამო ან იმის გამო, რომ საზოგადოება მათ სუბსაჰარელ აფრიკელ მიგრანტებად ან ლტოლვილებად მიიჩნევს. ქვეყნის 2014 წლის კონსტიტუციის მიხედვით, სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს ნუბიელების მშობლიურ რეგიონში დაბრუნება და რეგიონის განვითარება დოკუმენტის რატიფიკაციიდან 10 წლის ვადაში.

2016 წლის აგვისტოში პრეზიდენტმა გამოსცა განკარგულება და სახელმწიფო საკუთრებაში მყოფ დაახლოებით 1000 აკრზე ახალი სასოფლო-სამეურნეო პროექტი დაამტკიცა. ამან ნუბიელთა პროტესტი გამოიწვია, მათი თქმით, აღნიშნული ნაბიჯები მათ ართმევს მშობლიურ მიწაზე დაბრუნების საშუალებას. ასობით ნუბიელი ჩაება საპროტესტო მსვლელობაში; მათ სახელმწიფო პროექტის ტერიტორიაზე მოხვედრილ ნუბიელთა ისტორიულ სოფელში შესვლა სცადეს. 19 ნოემბერს მსვლელობა ქალაქ ასვანის ავტობანზე უსაფრთხოების ძალებმა შეაჩერეს, რასაც დაპირისპირება მოყვა. დემონსტრანტებმა ქალაქში გზების გადაკეტვა და საბურავების დაწვა დაიწყეს. საპასუხოდ, უსაფრთხოების ძალებმა ისინი ალყაში მოაქციეს და საკვებსა და წყალზე წვდომა შეუზღუდეს. საბოლოოდ, მთავრობის მაღალი თანამდებობის პირები, მათ შორის პრემიერი ჩაერთო მოლაპარაკებებში და გავრცელებული ინფორმაციით, ნუბიელებს დაპირდა, რომ ისინი სახელმწიფო პროექტში არსებულ მიწაზე პრიორიტეტული უფლებით ისარგებლებდნენ.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ 2017 წლის 3 სექტემბერს უსაფრთხოების ძალებმა ასვანში 25 ნუბიელი დააპატიმრეს – ისინი 2011 წელს დაკავებული ნუბიელებისადმი მიძღვნილ საპროტესტო აქციაში მონაწილებდნენ. მათთვის წაყენებულ ბრალდებებს შორის იყო უკანონო შეკრება და უცხოური ორგანიზაციებისგან დაფინანსების მიღება. ზოგიერთმა დაკავებულმა შიმშილობა დაიწყო, მათ შორის აქტივისტმა გამალ სორორმა, რომელიც დიაბეტურ კომაში ჩავარდა და 6 ნოემბერს გარდაიცვალა. სორორის სიკვდილმა ნუბიელთა პროტესტის ახალი ტალღა ააგორა. 9 ნოემბერს ციხესთან გამართული აქციისას პოლიციამ კიდევ 13 დემონსტრანტი დააკავა. 12 ნოემბერს სასამართლომ თავდაპირველად დაკავებული 24 პირი გაათავისუფლა და მათი საქმის განხილვა 2018 წლისთვის გადადო.[3]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2017/2018 წლების ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ 2014 წლის კონსტიტუცია აღიარებს ძირძველი ნუბიელი ხალხის მშობლიურ მიწაზე დაბრუნების უფლებას, მთავრობა კვლავ არ აძლევს იძლებით გადაადგილებულ ნუბიელებს თავიანთ მიწაზე დაბრუნების საშუალებას, რითიც საფრთხეს უქმნის მათ კულტურულ, ისტორიულ და ენობრივ იდენტობას. 2017 წლის 3 სექტემბერს ნუბიელმა აქტივისტებმა გააპროტესტეს პრეზიდენტის გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც ნუბიელთა 16 სოფელი სამხედრო ზონად გამოცხადდა და იქ ცხოვრება აიკრძალა. პოლიციამ 25 დემონსტრანტი 3 თვის ვადით დააკავა.[4]

[1] Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Egypt : Nubians, October 2017, available at:

[accessed 5 September 2018]

[2] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Egypt, 3 March 2017, available at:

[accessed 5 September 2018]

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Egypt, 20 April 2018

 (accessed on 5 September 2018)

[4] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Egypt, 22 February 2018, available at:

[accessed 5 September 2018]

ეგვიპტე. ათეისტებისა და აგნოსტიკოსების მიმართ დამოკიდებულება. სექტემბერი, 2018

ამერიკის შეერთებული შტატების კომისია რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების შესახებ 2013 წლის ანგარიშში წერს ეგვიპტის არაბთა რესპუბლიკის ახალი საკონსტიტუციო კანონპროექტისა და მასში რწმენისა და რელიგიის თავისუფლების კუთხით ასახული ცვლილებების შესახებ. ანგარიშში საუბარია ზემოხსენებული უფლების კუთხით არსებულ საკანონმდებლო ბაზაზე, სადაც განსაკუთრებული აქცენტი კეთდება ქვეყნის კონსტიტუციის 64-ე მუხლზე. მუხლის თანახმად, „რწმენის თავისუფლება აბსოლუტურია. „განცხადებული“ რელიგიის აღმსარებლების მიერ რელიგიური რიტუალების აღსრულება და სალოცავი ადგილების მოწყობა, კანონით დაცული უფლებაა.“ ზემოხსენებული მუხლი ძველი, 2012 წლის კონსტიტუციის შესაბამისი (43) მუხლის იდენტურია და იგივე ნაკლოვანებებით ხასიათდება. მაგალითად, როგორც ძველი, ისე ახალი რედაქციის თანახმად, რწმენისა და რელიგიის თავისუფლებით სარგებლობენ მხოლოდ „განცხადებული“ რელიგიების (ქრისტიანობა, იუდაიზმი და ისლამი) წარმომადგენლები. შესაბამისად, კანონი უფლების ადრესატთა სიიდან გამორიცხავს არა მარტო ათეისტებსა და აგნოსტიკოსებს, არამედ  სხვა რელიგიის ან რწმენის აღმსარებლებს.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (რომელიც 2017 წელს განვითარებულ მოვლენებს ასახავს)  ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში ათეისტების რაოდენობა ერთიდან ათ მილიონამდე მერყეობს. ისინი როგორც პოლიციისა და უშიშროების ძალების, ასევე, ოჯახებისა და დამსაქმებლების მხრიდან ხდებიან ძალადობის, დაშინების და სხვა უფლებათა დარღვევის მსხვერპლნი.

კაიროში, ახალგაზრდამ თვითმკვლელობით დაასრულა სიცოცხლე მას შემდეგ, რაც ის, ათეისტობის გამო, საკუთარ ოჯახს 2 წლის განმავლობაში სახლში ჰყავდა გამოკეტილი. 21 აგვისტოს ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურის წარმომადგენლებმა დააკავეს 2 ათეისტი პირი, მას შემდეგ, რაც მათმა დამსაქმებელმა შეატყობინა მათი მხრიდან რელიგიის მიმართ კრიტიკული გამონათქვამების შესახებ. ზემოხსენებული პირები ჯერ თვითონ უსაფრთხოების სამსახურის თანამშრომლებმა სცემეს, ხოლო შემდეგ, ციხეში მათ თანამესაკნეებს აცემინეს.

23 დეკემბერს, ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურის მიერ დაკავებული იქნა 29 წლის პირი, რომელსაც ბრალად ედებოდა სოციალურ ქსელ Facebook-ზე ათეისტური გვერდის – Al Mulhedeen (ათეისტები) ადმინისტრირება. გვერდზე გაჟღერებული პოსტები კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებდა ყურანს და, ასევე, მხარს უჭერდა ე.წ. დიდი აფეთქების თეორიას სამყაროს შექმნის შესახებ.[2]

„Freedom House“ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში ეგვიპტის არაბთა რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში რელიგიური უმცირესობებისა და ათეისტების მიმართ ფიქსირდება სამართლებრივი დევნისა და ძალადობის შემთხვევები.[3]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ეგვიპტურმა ადამიანის უფლებათა დამცველმა ორგანიზაციებმა აღრიცხეს რელიგიური უმცირესობების, მათ შორის შიიტი მუსლიმებისა და ათეისტების მიმართ განხორციელებული უკანონო ძალადობის ფაქტები; აღნიშნული ქმედებები მოიცავდა მოგზაურობაზე შეზღუდვის თვითნებურად დაწესებას და დაკითხვებზე დაბარებებს.[4]

„Human Rights Watch“ 2015 წელს გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერს ეგვიპტელი ათეისტი სტუდენტის შესახებ, რომელსაც ეგვიპტის სასამართლომ 3-წლიანი პატიმრობა შეუფარდა. ბრალდება ეფუძნებოდა ხსენებული პირის სოციალური ქსელი – Facebook-ის საშუალებით გამოქვეყნებულ პოსტებს, რომელიც, შესაბამისი ორგანოების აზრით, ისლამს შეურაცხყოფდა.[5]

[1] USCIRF – US Commission on International Religious Freedom, Report on provisions of the constitution of December 2013 on freedom of religion, available at

[Accessed 1 September 2018]

[2] US Department of State, 2017 Report on International Religious Freedom – Egypt, available at

[accessed 3 September 2018]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Egypt, 16 February 2018, available at: http://www.refworld.org/docid/5a8aedfaa.html [accessed 3 September 2018]

[4] Human Rights Watch, World Report 2017 – Egypt, 12 January 2017, available at:

[accessed 3 September 2018]

[5] Human Rights Watch, Egypt: 3-Year Sentence for Atheist, 13 January 2015, available at: http://www.refworld.org/docid/54b91e8e11.html [accessed 3 September 2018]

ეგვიპტე. სისხლის აღების ტრადიცია და სახელმწიფოს მიდგომა. აგვისტო, 2018

ირლანდიის ლტოლვილთა საკითხების დოკუმენტირების ცენტრი 2011 წელს მომზადებულ ანგარიშში სისხლის აღების ტრადიციის შესახებ, მედია საშუალებებში გამოქვეყნებულ სტატიებზე დაყრდნობით, წერს, რომ ზემო ეგვიპტეში (Upper Egypt) დიდი მნიშვნელობა ენიჭება წინაპრებს, ნათესაურ და კლანურ კავშირებს; ასევე, ძალიან მნიშვნელოვანია ღირსების განცდის ხარისხი და სისხლის აღების თუ შურისძიების შინაარსი. სისხლის აღების ტრადიციას, ზოგადად, პოზიტიური გავლენის მქონედ მიიჩნევენ ზემო ეგვიპტეში. აღნიშნული ტრადიცია, ერთგვარად, ძალადობის არიდებას ახდენს და კოლექტიურ უსაფრთხოებას ადგენს, რადგან არ აქვს მნიშვნელობა, მდიდარია ადამიანი თუ ღარიბი, მან იცის, რომ აგრესიას აუცილებლად მოჰყვება ძალადობრივი რეაქცია. ყველა კამათი აუცილებლად არ გადაიზრდება ძალადობაში. ჩვეულებით სამართალს ზემო ეგვიპტეში დიდი ფესვები აქვს და მომრიგებელი საბჭოები დიდი გავლენით სარგებლობენ. ძალადობა ზემო ეგვიპტეში პროგნოზირებადია, განსხვავებით კაიროს გარეუბნებისგან, სადაც შემთხვევით ძალადობას აქვს ხშირად ადგილი. ზემო ეგვიპტეში სისხლის აღების ტრადიციას არ მიიჩნევენ არაბუნებრივად. კაიროს გაზეთები ვენდეტაზე წერენ შოკით და გაოგნებით – ზემო ეგვიპტეში ამ ტრადიციაში ნეგატიურს ვერაფერს ხედავენ, პირიქით, პოზიტიურად აფასებენ. მათი აზრით ესაა ტრადიცია, რომელსაც პატივი უნდა სცენ.

ვენდეტა გავრცელებული ტრადიციაა კლანებს შორის სამხრეთ ეგვიპტეში; რელიგიურ თემებს შორის, როგორიცაა ქრისტიანები და მუსლიმები. სისხლის აღება და ღირსების აღდგენის მიზნით ჩადენილი მკვლელობები დამახასიათებელია არაბული სამყაროს რიგი ნაწილისთვის. ვენდეტა, რომელსაც „ალ-ტარს“ უწოდებენ, ღრმადაა ფესვგადგმული სამხრეთ ეგვიპტურ ტრადიციებში; სისხლის აღება ძირითადად ფულისა და მიწის გარშემო დავას მოყვება ხოლმე და ხშირად ათწლეულების გრძელდება. ვენდეტა ასევე ხშირია ზემო ეგვიპტეში.

ანგარიშში მოთხრობილია სისხლის აღების ტრადიციის პრაქტიკაში განხორციელების სხვადასხვა მაგალითის შესახებ. მაგალითად, სოფელ ბეით ალამის მკვიდრი ორი ოჯახი ათწლეულების განმავლობაში ჩაება სისხლის აღებაში; ყველაფერი კი ბავშვებს შორის ჩხუბს მოყვა. 4 ფერმერი შეეწირა სამხრეთ ეგვიპტეში 5-საათიან შეიარაღებულ დაპირისპირებას, რომელიც წყალზე უფლების გამო დაიწყო. პოლიციამ კომენდანტის საათი შემოიღო და მონაწილეებზე ძებნა გამოაცხადა. ასეთი ინციდენტები არაა იშვიათი სამხრეთ ეგვიპტეში, სადაც მძიმედ შეიარაღებული კლანები დომინირებენ, რომლებიც ხშირად ერთვებიან ვენდეტაში. 2010 წელს, ორი ქრისტიანი კაცის სისხლის აღების მიზნით მკვლელობისთვის, ეგვიპტის სასამართლომ პატიმრობა მიუსაჯა 5 მუსლიმს.[1]

„Los Angeles Times“ 2012 წელს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ თემის სამართალი კვლავ მართველია ეგვიპტის ზოგიერთ ნაწილში. ღარიბ პროვინციებში ეგვიპტელები მისდევენ საუკუნოვან წესებსა და კანონებს, რაც ასევე მოიცავს ღირსების აღდგენის მიზნით მკვლელობებს.[2]

„Daily Beast“ 2013 წელს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს ეგვიპტელ ისლამისტებსა და უსაფრთხოების ძალებს შორის ძველ ვენდეტაზე, რომელმაც უკვე სერიოზული ხასიათი მიიღო. სტატიის ავტორები წერენ, რომ ქვეყანაში შეიძლება არასდროს იყოს მშვიდობა, ვიდრე ეს არ დასრულდება. სტატიაში ნათქვამია, რომ ეგვიპტეში არ ივიწყებენ და არ პატიობენ.[3]

„Ahram Online“ 2013 წელს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ სამხრეთ ეგვიპტეში შურისძიებას 9 ადამიანის მკვლელობა მოჰყვა. სტატიაში ნათქვამია, რომ ჩხუბი, რომელსაც საბოლოოდ 9 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, დაიწყო იმაზე კამათით თუ ვინ იყო პურის რიგში პირველი.[4]

ზემო ეგვიპტეში შურისძიების მიზნით მკვლელობის ტრადიციაზე წერს ზემო ეგვიპტის სოფელ კოშეჰის მკვიდრი იოზეფ ნაზირი 2016 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებულ ბლოგში. სტატიაში ნათქვამია, რომ ზემო ეგვიპტეში იარაღი ჩვეულებრივი და ნორმალური რამაა – ყველა სახლში არის იარაღი; არა მარტო ყველა სახლში, ყველა ბავშვმა იცის, როგორ გამოიყენოს იარაღი და ზოგიერთს საკუთარიც კი აქვს. რეგიონში ტრადიციაა, თუ ვინმე მოკლავს კაცს, მოკლულის ოჯახმა მკვლელის ოჯახიდან 2 კაცი უნდა მოკლას. შემდეგ უკვე პირველმა ოჯახმა უნდა მოკლას მეორე ოჯახის 4 წევრი და ასე შეიძლება გაგრძელდეს ათწლეულების განმავლობაში. სტატიაში, ასევე, ნათქვამია, რომ სისხლის აღება და შურისძიება ზემო ეგვიპტის გარეთ, ეგვიპტის დანარჩენ ნაწილში არ ხდება; და თუ ხდება – პროვინციებში. მსგავს შემთხვევებს ადგილი არ აქვს ტურისტულ სივრცეებში.[5]

ონლაინ გამოცემა „Sada Elbalad“ 2018 წლის 3 თებერვალს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ გიზას სისხლის სამართლის სასამართლომ 3 პირს სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა. ისინი სასამართლომ სისხლის აღების მიზნით ერთი პირის მკვლელობასა და ორი პირის, მათ შორის ერთი ბავშვის მკვლელობის მცდელობაში დამნაშავედ ცნო. სისხლის აღების აღნიშნული საქმე „Awsim“-ის სახელით იყო ცნობილი. ბრალდება, ასევე მოიცავდა საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ხელყოფასა და იარაღის უკანონო ქონას.[6]

ონლაინ გამოცემა „Xinhua“ 2018 წლის 29 ივლისს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ზემო ეგვიპტეში (Upper Egypt) გავრცელებულია გამოთქმა – „ვენდეტა სირცხვილს სჯობია“. ასე ფიქრობენ სამხრეთ ეგვიპტეში მაცხოვრებელი ტომები და ეს კარგად აღწერს მათ დამოკიდებულებას სისხლის აღების ტრადიციის მიმართ, რაც მათთვის ღირსებასთან ასოცირდება. ზემო ეგვიპტეში, როდესაც ვინმეს ოჯახის წევრს მოუკლავენ, ის გვამს წვავს, მაგრამ იქამდე არ იღებს სამძიმარს და არ აწყობს დაკრძალვის ცერემონიას, ვიდრე მკვლელს ან მისთვის ძვირფას ოჯახის წევრს არ მოკლავს, რასაც უკვე საპირისპირო მხრიდან სისხლის აღების ვალდებულება მოჰყვება.

ქენას პროვინციაში, ჰუგარიას ნაგ მაალას სოფელს ქვრივების სოფელს ეძახიან, რადგან იქ თითქმის არ არის სახლი, სადაც სისხლის აღების ტრადიციას შეწირული კაცის ქვრივი არ ცხოვრობდეს; იშვიათია ასევე სახლი, რომლის კედლებსაც ნატყვიარი არ ეტყობა. სოფლის მამაკაცების უმეტესობა სისხლის აღების პროცესშია ჩათრეული და მთაში იმალება, სადაც ან მკვლელს გაურბის ან დაპატიმრებას.

სისხლის აღების პროცესი წყდება მორიგების ტრადიციით. მორიგება (Reconciliation) არის ცერემონია, რომელსაც მთელი სოფელი ესწრება. ამ დროს, ის, ვისი ჯერიც არის, რომ იყოს მოკლული, იცვამს თეთრ სამოსს, რაც სიკვდილის შესამოსელად აღიქმება და მიდის იმ ოჯახთან, ვისი რიგიცაა, რომ სისხლის აღების მიზნით მოკლას. თავისი პოტენციური მკვლელების წინაშე მუხლებზე დგება და ითხოვს პატიებას. პატიების ასე თხოვნა ყოველთვის მიღებულია და სისხლის აღების ვალდებულება წყდება, რადგან პატიების ასე თხოვნის შემთხვევაში, ზემო ეგვიპტელებისთვის ის, ვინც პატიებას ითხოვს დამცირებულია; ხოლო პატიების მიმღებისთვის მოწყალება ღირსებაა.

ამავე სტატიაში მორიგების ტრადიციაზე საუბრობს პარლამენტარი ქენას პროვინციიდან ჰამზა აბუ სეჰლი, რომელმაც სისხლის აღების ტრადიციის გამო, უფროსი ვაჟი დაკარგა. მისი თქმით, მან მოახერხა და ორ ოჯახს შორის მკვლელობების ჯაჭვი მორიგებით გაწყვიტა. ის ამბობს, რომ მისი ძალისხმევა სათანადოდ დაფასდა ყველას მიერ.

მიუხედავად იმისა, რომ სისხლის აღების ტრადიციას ასე ძლიერ აქვს ფესვები გადგმული, ხელისუფლებამ, სპეციალურ კომიტეტებთან თანამშრომლობით, უკანასკნელი წლების განმავლობაში მოახერხა და ათობით ოჯახი მორიგებაზე დაითანხმა და ოჯახებს შორის სისხლისღვრა შეწყდა. ქენას პროვინციის უსაფრთხოების სამსახურის უფროსის თქმით, უსაფრთხოების დეპარტამენტმა ადგილობრივ ხელისუფლებასთან და მორიგების კომიტეტთან ერთად 100-ზე მეტ შერიგებას მიაღწია გასული 4 წლის განმავლობაში. გარდა ამისა, ქენას პროვინციიდან, რომელსაც ზემო ეგვიპტის ტომთა დედაქალაქს უწოდებენ, ბოლო ორი წლის განმავლობაში პოლიციამ 3 ათასზე მეტი ცეცხლსასროლი იარაღი და 20 ათასზე მეტი ვაზნა ამოიღო. ქენას პროვინციის გუბერნატორის აბდელ-ჰამიდ ალ-ჰაგგანის თქმით, პოლიტიკური ელიტა სისხლის აღების ტრადიციის აღმოფხვრას დღის წესრიგის ერთერთ მთავარ პრიორიტეტად მიიჩნევს. მისივე თქმით, ასეთი დაპირისპირებები ნეგატიურად აისახება ერის პროგრესისა და განვითარებისკენ სწრაფვაზე.[7]

[1] Ireland: Refugee Documentation Centre, Egypt: Information on blood feuds, including information on any police protection available., 12 December 2011, Q14802, available at:

[accessed 24 July 2018]

[2] Los Angeles Times; Tribal justice still rules in parts of Egypt; By Jeffrey Fleishman; 31 March, 2012; available at: http://articles.latimes.com/2012/mar/31/world/la-fg-egypt-tribal-justice-20120401 [accessed 24 July 2018]

[3] The Daily Beast; In Egypt’s Countryside, Vendettas Between Police and Islamists Simmer; By Christopher Dickey, Mike GiGlio; 28 October, 2013; available at: https://www.thedailybeast.com/in-egypts-countryside-vendettas-between-police-and-islamists-simmer [accessed 24 July 2018]

[4] Ahram Online; Revenge killings in South Egypt leave 9 dead; AP; 2 November, 2013; available at: http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/85446/Egypt/Politics-/Revenge-killings-in-south-Egypt-leave–dead.aspx [accessed 24 July 2018]

[5] Connect the Cultures; Blog; The tradition of family revenge killings in Upper Egypt; 19 September, 2016; available at: https://www.connectthecultures.com/revenge-killings-upper-egypt/ [accessed 24 July 2018]

[6] Sada Elbalad; Three defendants sentenced to death over Awsim blood-feud revenge; 3 February, 2018; available at: http://en.el-balad.com/2366785 [accessed 10 August 2018]

[7] Xinhuanet; Feature: Authorities strive for clearing chronic tradition of blood feuds in southern Egypt; Editor: Mu Xeuquan; 29 July, 2018; available at: http://www.xinhuanet.com/english/2018-07/29/c_137354428.htm [accessed 10 August 2018]

ეგვიპტე. შურისძიების და სისხლის აღების ტრადიცია. ივლისი, 2018

ირლანდიის ლტოლვილთა საკითხების დოკუმენტირების ცენტრი 2011 წელს მომზადებულ ანგარიშში სისხლის აღების ტრადიციის შესახებ, მედია საშუალებებში გამოქვეყნებულ სტატიებზე დაყრდნობით, წერს, რომ ზემო ეგვიპტეში (Upper Egypt) დიდი მნიშვნელობა ენიჭება წინაპრებს, ნათესაურ და კლანურ კავშირებს; ასევე, ძალიან მნიშვნელოვანია ღირსების განცდის ხარისხი და სისხლის აღების თუ შურისძიების შინაარსი. სისხლის აღების ტრადიციას, ზოგადად, პოზიტიური გავლენის მქონედ მიიჩნევენ ზემო ეგვიპტეში. აღნიშნული ტრადიცია, ერთგვარად, ძალადობის არიდებას ახდენს და კოლექტიურ უსაფრთხოებას ადგენს, რადგან არ აქვს მნიშვნელობა, მდიდარია ადამიანი თუ ღარიბი, მან იცის, რომ აგრესიას აუცილებლად მოჰყვება ძალადობრივი რეაქცია. ყველა კამათი აუცილებლად არ გადაიზრდება ძალადობაში. ჩვეულებით სამართალს ზემო ეგვიპტეში დიდი ფესვები აქვს და მომრიგებელი საბჭოები დიდი გავლენით სარგებლობენ. ძალადობა ზემო ეგვიპტეში პროგნოზირებადია, განსხვავებით კაიროს გარეუბნებისგან, სადაც შემთხვევით ძალადობას აქვს ხშირად ადგილი. ზემო ეგვიპტეში სისხლის აღების ტრადიციას არ მიიჩნევენ არაბუნებრივად. კაიროს გაზეთები ვენდეტაზე წერენ შოკით და გაოგნებით – ზემო ეგვიპტეში ამ ტრადიციაში ნეგატიურს ვერაფერს ხედავენ, პირიქით, პოზიტიურად აფასებენ. მათი აზრით ესაა ტრადიცია, რომელსაც პატივი უნდა სცენ.

ვენდეტა გავრცელებული ტრადიციაა კლანებს შორის სამხრეთ ეგვიპტეში; რელიგიურ თემებს შორის, როგორიცაა ქრისტიანები და მუსლიმები. სისხლის აღება და ღირსების აღდგენის მიზნით ჩადენილი მკვლელობები დამახასიათებელია არაბული სამყაროს რიგი ნაწილისთვის. ვენდეტა, რომელსაც „ალ-ტარს“ უწოდებენ, ღრმადაა ფესვგადგმული სამხრეთ ეგვიპტურ ტრადიციებში; სისხლის აღება ძირითადად ფულისა და მიწის გარშემო დავას მოყვება ხოლმე და ხშირად ათწლეულების გრძელდება. ვენდეტა ასევე ხშირია ზემო ეგვიპტეში.

ანგარიშში მოთხრობილია სისხლის აღების ტრადიციის პრაქტიკაში განხორციელების სხვადასხვა მაგალითის შესახებ. მაგალითად, სოფელ ბეით ალამის მკვიდრი ორი ოჯახი ათწლეულების განმავლობაში ჩაება სისხლის აღებაში; ყველაფერი კი ბავშვებს შორის ჩხუბს მოყვა. 4 ფერმერი შეეწირა სამხრეთ ეგვიპტეში 5-საათიან შეიარაღებულ დაპირისპირებას, რომელიც წყალზე უფლების გამო დაიწყო. პოლიციამ კომენდანტის საათი შემოიღო და მონაწილეებზე ძებნა გამოაცხადა. ასეთი ინციდენტები არაა იშვიათი სამხრეთ ეგვიპტეში, სადაც მძიმედ შეიარაღებული კლანები დომინირებენ, რომლებიც ხშირად ერთვებიან ვენდეტაში. 2010 წელს, ორი ქრისტიანი კაცის სისხლის აღების მიზნით მკვლელობისთვის, ეგვიპტის სასამართლომ პატიმრობა მიუსაჯა 5 მუსლიმს.[1]

„Los Angeles Times“ 2012 წელს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ თემის სამართალი კვლავ მართველია ეგვიპტის ზოგიერთ ნაწილში. ღარიბ პროვინციებში ეგვიპტელები მისდევენ საუკუნოვან წესებსა და კანონებს, რაც ასევე მოიცავს ღირსების აღდგენის მიზნით მკვლელობებს.[2]

„Daily Beast“ 2013 წელს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს ეგვიპტელ ისლამისტებსა და უსაფრთხოების ძალებს შორის ძველ ვენდეტაზე, რომელმაც უკვე სერიოზული ხასიათი მიიღო. სტატიის ავტორები წერენ, რომ ქვეყანაში შეიძლება არასდროს იყოს მშვიდობა, ვიდრე ეს არ დასრულდება. სტატიაში ნათქვამია, რომ ეგვიპტეში არ ივიწყებენ და არ პატიობენ.[3]

„Ahram Online“ 2013 წელს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ სამხრეთ ეგვიპტეში შურისძიებას 9 ადამიანის მკვლელობა მოჰყვა. სტატიაში ნათქვამია, რომ ჩხუბი, რომელსაც საბოლოოდ 9 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, დაიწყო იმაზე კამათით თუ ვინ იყო პურის რიგში პირველი.[4]

ზემო ეგვიპტეში შურისძიების მიზნით მკვლელობის ტრადიციაზე წერს ზემო ეგვიპტის სოფელ კოშეჰის მკვიდრი იოზეფ ნაზირი 2016 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებულ ბლოგში. სტატიაში ნათქვამია, რომ ზემო ეგვიპტეში იარაღი ჩვეულებრივი და ნორმალური რამაა – ყველა სახლში არის იარაღი; არა მარტო ყველა სახლში, ყველა ბავშვმა იცის, როგორ გამოიყენოს იარაღი და ზოგიერთს საკუთარიც კი აქვს. რეგიონში ტრადიციაა, თუ ვინმე მოკლავს კაცს, მოკლულის ოჯახმა მკვლელის ოჯახიდან 2 კაცი უნდა მოკლას. შემდეგ უკვე პირველმა ოჯახმა უნდა მოკლას მეორე ოჯახის 4 წევრი და ასე შეიძლება გაგრძელდეს ათწლეულების განმავლობაში. სტატიაში, ასევე, ნათქვამია, რომ სისხლის აღება და შურისძიება ზემო ეგვიპტის გარეთ, ეგვიპტის დანარჩენ ნაწილში არ ხდება; და თუ ხდება – პროვინციებში. მსგავს შემთხვევებს ადგილი არ აქვს ტურისტულ სივრცეებში.[5]

[1] Ireland: Refugee Documentation Centre, Egypt: Information on blood feuds, including information on any police protection available., 12 December 2011, Q14802, available at:

[accessed 24 July 2018]

[2] Los Angeles Times; Tribal justice still rules in parts of Egypt; By Jeffrey Fleishman; 31 March, 2012; available at: http://articles.latimes.com/2012/mar/31/world/la-fg-egypt-tribal-justice-20120401 [accessed 24 July 2018]

[3] The Daily Beast; In Egypt’s Countryside, Vendettas Between Police and Islamists Simmer; By Christopher Dickey, Mike GiGlio; 28 October, 2013; available at: https://www.thedailybeast.com/in-egypts-countryside-vendettas-between-police-and-islamists-simmer [accessed 24 July 2018]

[4] Ahram Online; Revenge killings in South Egypt leave 9 dead; AP; 2 November, 2013; available at: http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/85446/Egypt/Politics-/Revenge-killings-in-south-Egypt-leave–dead.aspx [accessed 24 July 2018]

[5] Connect the Cultures; Blog; The tradition of family revenge killings in Upper Egypt; 19 September, 2016; available at: https://www.connectthecultures.com/revenge-killings-upper-egypt/ [accessed 24 July 2018]