ერაყი. მედიის თავისუფლება და ჟურნალისტების მდგომარეობა. დეკემბერი, 2019

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყში ადამიანის უფლებათა დაცვის პრაქტიკის შესახებ წერს, რომ მედია ქვეყანაში აქტიურია და გამოხატავს სხვადასხვა შეხედულებებს, ძირითადად მფლობელის პოლიტიკური ხედვის შესაბამისად. მედია თვითცენზურის ობიექტია, რადგან ეშინია მთავრობის მიერ „საჯარო წესრიგის დარღვევის“ წინააღმდეგ მიმართული შეზღუდვების და ასევე რეპრესიების პოლიტიკური პარტიების, შეიარაღებული დაჯგუფებების, ტერორისტული ჯგუფების, კრიმინალური ჯგუფების და კერძო პირების, მათ შორის პოლიტიკური ფიგურების მხრიდან. ის მედია საშუალებები, რომლებიც ვერ ახერხებენ რეკლამიდან მიღებული ფინანსებით არსებობას, ძირითადად პოლიტიკური ჯგუფებისგან მიღებულ დაფინასებაზე არიან დამოკიდებული, რაც მიკერძოებულ მაუწყებლობას იწვევს. პოლიტიკური პარტიები აკონტროლებენ რამდენიმე ასეული ყოველდღიური და ყოველკვირეული ბეჭდვითი გამოცემების, ისევე როგორც ათობით რადიო და სატელევიზიო მაუწყებლობების უმეტესობას.

სამთავრობო ძალები ხანდახან ხელს უშლიან ჟურნალისტებს საქმიანობაში, რასაც უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მიზეზებით ხსნიან. ზოგიერთი მედია ორგანიზაციის მტკიცებით ადგილი აქვს ჟურნალისტების შევიწროვებას და მათ დაპატიმრებებს. გარდა ამისა, მთავრობა ძალისხმევას არ იშურებს, ხელი შეუშალოს ჟურნალისტებს პოლიტიკურად მგრძნობიარე თემების გაშუქებაში. 2018 წლის ივნისში პოლიციამ დააპატიმრა რეპორტიორი ფალუჯაში, რომელიც იძიებდა ფალუჯის მერიის ხელმძღვანელის კავშირს უძრავ ქონებასთან დაკავშირებულ სკანდალთან.

ჟურნალისტთა დაცვის კომიტეტის ინფორმაციით, 2018 წლის განმავლობაში არცერთი ჟურნალისტი არ მოუკლავთ (2017 წლის განმავლობაში 8 შემთხვევას ჰქონდა ადგილი, როდესაც პროფესიული საქმიანობის გამო ჟურნალისტი მოკლეს). თუმცა ადგილი ჰქონდა ძალადობას და დაშინებებს. დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოსგან“ გათავისუფლებულ ტერიტორიებზე ჟურნალისტური საქმიანობა კვლავ რთული და საშიშია. უსაფრთხოების მხრივ სერიოზული საფრთხის წინაშე არიან ის ჟურნალისტები, რომლებიც აშუქებენ შეიარაღებულ დაპირისპირებებს სამთავრო ძალების, დაჯგუფებებისა და „ისლამური სახელმწიფოს“ წევრების მონაწილეობით. უსაფრთხოების მიზნებით, სამხედრო ოფიციალური პირები ხშირად უკრძალავენ ჟურნალისტებს აქტიური სამხედრო მოქმედებების ზონაში გადაადგილებას.

2018 წლის განმავლობაში რამდენიმე შემთხვევას ჰქონდა ადგილი, როდესაც პოლიციამ ან სახალხო მობილიზაციის ძალებმა დააკავეს ჟურნალისტები, რომლებიც მთავრობის საწინააღმდეგო დემონსტრაციებს აშუქებდნენ. ივლისში პოლიციამ სავარაუდოდ ელექტროშოკი გამოიყენა და სამი საათის განმავლობაში დააკავა სამი ჟურნალისტი ნეჯაფში, რომლებიც აეროპორტში მიმდინარე აქციას აშუქებდნენ. გავრცელებული ცნობით, სამივე მათგანი იდენტიფიცირებული იყო როგორც ჟურნალისტი, როდესაც მათ პოლიცია თავს დაესხა. ივლისიდან 14 სექტემბრის ჩათვლით, მინიმუმ 6 ჟურნალისტი დააკავეს ანტი-სამთავრობო აქციების გაშუქებისთვის სხვადასხვა ქალაქში. ამასთან, დემონსტრანტებმა რამდენიმე მედია საშუალების ოფისს ცეცხლი წაუკიდეს.[1] [2]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2019 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ ერაყი ჟურნალისტებისთვის ერთერთი ყველაზე საშიში ადგილია: ისინი ხშირად არიან შეიარაღებული პირების (როგორც სამთავრობო დაჯგუფებების, ასევე ოპოზიციური შეიარაღებული დაჯგუფებების მხრიდან) სამიზნეები. ჟურნალისტების მკვლელობა რჩება დაუსჯელი. მაშინაც, როდესაც საქმე აღიძვრება, შედეგი როგორც წესი არ დგება. 2018 წლის ნოემბერში წყაროები წერდნენ, რომ სახალხო მობილიზაციის ძალების სამიზნეს წარმოადგენენ სამოქალაქო საზოგადოების აქტივისტები და ჟურნალისტები. ასეთი თავდასხმები კი, საერთო ჯამში, მნიშვნელოვან როლს თამაშობს სახალხო მობილიზაციის ძალების კრიტიკოსთა გაჩუმებაში. ხშირად შიიტური დაჯგუფებები დაშინების ტაქტიკად გატაცებებს იყენებენ. ჟურნალისტები, ასევე შეიძლება იყვნენ ამ ტაქტიკის სამიზნეები თუ მათი სტატიები ერთდროულად კრიტიკული და ფართო აუდიტორიის მქონეა.[3]

2019 წლის ოქტომბერში ერაყში მთავრობის საწინააღმდეგო საპროტესტო აქციების მორიგი ტალღა დაიწყო. მოსახლეობა მთელი ქვეყნის მასშტაბით კორუფციას, სამუშაო ადგილების ნაკლებობას და არასათანადო საცხოვრებელ პირობებს აპროტესტებდა. დემონსტრაციები სხვადასხვა ინტენსივობით გრძელდებოდა ოქტომბრის, ნოემბრის და დეკემბრის განმავლობაშიც მიმდინარეობს. ინტერნეტ მედია საშუალებები, ისევე როგორც საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციები პერიოდულად წერენ ჟურნალისტური საქმიანობით დაკავებული პირების მიმართ ძალადობის ფაქტების შესახებ.

ჟურნალისტთა დაცვის კომიტეტი 2019 წლის 29 ოქტომბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ჟურნალისტები დაშავდნენ და ისინი დააკავეს და მაუწყებლობები დახურეს მას შემდეგ, რაც ერაყში საპროტესტო აქციები განახლდა. ორგანიზაციამ დაგმო ჟურნალისტებსა და მედია საშუალებებზე თავდასხმები და მოუწოდა ერაყის ხელისუფლებას, უზრუნველყოს ჟურნალისტებისთვის უსაფრთხო და ობსტრუქციებისგან თავისუფალი გარემო პროფესიული საქმიანობის შესრულებისთვის.[4]

ინტერნეტ გამოცემა „Middle East Eye“ 2019 წლის 29 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ერაყელი ჟურნალისტები, საპროტესტო აქციების გაშუქების გამო, ხელისუფლების მხრიდან რისხვას აწყდებიან. გამოცემა წერს, რომ მედიისთვის შეზღუდვების დაწესება ერაყის ხელისუფლების ტაქტიკის ინტეგრირებული ნაწილი გახდა პროტესტის ასალაგმად.[5]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2019 წლის 9 დეკემბერს ავრცელებს ინფორმაციას 22 წლის ერაყელი ფოტოგრაფის გატაცების შესახებ. ორგანიზაცია წერს, რომ ზაიდ მოჰამედ აბიდ ალ-ხაფაჯი ბაღდადში, მისი სახლის წინ იდგა, როდესაც სამოქალაქო ტანსაცმელში გამოწყობილმა ოთხმა პირმა მანქანაში ძალის გამოყენებით ჩასვა და გაიტაცა. ოჯახმა მომხდარის შესახებ ადგილობრივ ხელისუფლებას აცნობა, რომელთაც განაცხადეს, რომ შემთხვევას გამოიძიებენ. 22 წლის ფოტოგრაფი პირველი ოქტომბრიდან, მას შემდეგ, რაც ერაყში საპროტესტო გამოსვლები დაიწყო, თითქმის ყოველდღე დადიოდა აქციებზე და იღებდა ფოტოებს. ზაიდის ოჯახის განცხადებით, მათ არ აქვთ ინფორმაცია, იღებდა თუ არა ზაიდი მუქარებს გატაცებამდე.[6]

ორგანიზაცია რეპორტიორები საზღვრების გარეშე 2019 წლის 10 დეკემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ერაყში კიდევ ერთი ჟურნალისტი მოკლეს. სტატიის მიხედვით, ეს უკვე მესამე შემთხვევაა ერაყში საპროტესტო აქციების დაწყების შემდეგ. პირველი ფატალური შემთხვევის მსხვერპლი იყო თავისუფალი ფოტოგრაფი ჰიშამ ფარეს ალ-აადჰამი, რომელსაც არაფორმალური დაჯგუფების წევრმა ალ-ხილანის მოედანზე მიმდინარე აქციის გაშუქებისას, მკერდში ესროლა. მეორე მსხვერპლი იყო ამჯედ ალ-დაჰამატი, მწერალი და ჟურნალისტი, რომელსაც 7 ნოემბერს დაუდგენელმა პირმა, მაისანის პროვინციაში, სახლთან ესროლა. უკანასკნელი ფატალური ინციდენტის მსხვერპლი გახდა ფოტოგრაფი აჰმად მუჰანნა, რომელსაც დაუდგენელმა პირმა 6 დეკემბერს, ბაღდადში, ალ-ხილანის მოედანზე მიმდინარე აქციის გაშუქებისას, ზურგში ესროლა.[7]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Iraq, 13 March 2019

 (accessed on 17 December 2019)

[2] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Iraq, 4 February 2019

 (accessed on 17 December 2019)

[3] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Targeting of Individuals, March 2019

 (accessed on 17 December 2019)

[4] Committee to Protect Journalists; Journalists injured and detained, broadcasters banned as protests resume in Iraq; 29 October, 2019; available at: https://cpj.org/2019/10/journalists-injured-and-detained-broadcasters-bann.php [accessed 17 December 2019]

[5] Middle East Eye; Iraqi journalists face wrath of authorities over protest coverage; By Azhar Al-Rubaie; 29 November, 2019; available at: https://www.middleeasteye.net/news/journalists-iraqi-authorities-crosshairs-over-protest-coverage [accessed 17 December 2019]

[6] AI – Amnesty International: Photographer abducted outside his home: Zaid Mohammed Abid al-Khafaji: First UA: 170/19 [MDE 14/1539/2019], 9 December 2019

 (accessed on 17 December 2019)

[7] Reporters Without Borders; Iraq: Another Iraqi journalist killed, third since start of protests; 10 December, 2019; available at: https://rsf.org/en/news/iraq-another-iraqi-journalist-killed-third-start-protests [accessed 17 December 2019]

ერაყი. ანბარი; რამადიში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება. დეკემბერი, 2019

ანბარის პროვინცია – ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისის (EASO) 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ანბარი ერაყის ყველაზე დიდი პროვინციაა. იქიდან გამომდინარე, რომ პროვინციის ტერიტორიის დიდი ნაწილი უდაბნოა, ანბარი ყველაზე მეჩხერად დასახლებული ტერიტორიული ერთეულია ქვეყანაში. ანბარის პროვინცია იყო ერთერთი პირველი, რომელიც დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ კონტროლის ქვეშ მოექცა და წარმოადგენდა უკანასკნელ ბასტიონს, ვიდრე 2017 წლის დეკემბერში ერაყის უსაფრთხოების ძალებმა პროვინციაზე კონტროლი დაიბრუნეს.

დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო“ ანბარში ტერიტორიებს ვეღარ აკონტროლებს, თუმცა გავრცელებული ინფორმაციით, დაჯგუფება ინარჩუნებს ე.წ. მიძინებულთა ქსელს ანბარის უდაბნოში, ღადაფის ხეობასა და ალ-ჰუსაინიაში, რუთბაჰის დასავლეთით. დაჯგუფება განაგრძობს ასიმეტრიულ იერიშებს ერაყის უსაფრთხოების ძალების წინააღმდეგ. მათი აქტიური ქსელი იდენტიფიცირებულია ალქაიმში, უადი ჰორან/რუთბაჰსა და ტბა თართარის მიმდებარედ/ჰით/ რამადი.

პროვინციაში უსაფრთხოების კუთხით მოქმედი რამდენიმე მოქმედი პირია წარმოდგენილი, მათ შორის არმია, პოლიცია, სახალხო მობილიზაციის ძალები, შიიტური დაჯგუფებები, ირანის მხარდაჭერილი დაჯგუფებები და ტომთა დაჯგუფებები. 2018 წლის ოქტომბერში პროვინციაში, სირიის საზღვართან, საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა, რაც გამოწვეული იყო დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ თავდასხმებთან სირიის მხრიდან. არმიისა და სახალხო მობილიზაციის ძალების 30 ათასზე მეტი სამხედროს მობილიზება მოხდა სასაზღვრო ზოლზე სირიის ტერიტორიიდან დაჯგუფების თავდასხმების პრევენციის მიზნით.

ანალიტიკური ორგანიზაცია IBC-ის მიერ 2018 წლის განმავლობაში დაფიქსირდა უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 46 ისეთი ინციდენტი, რასაც მშვიდობიან მოსახლეობაში მოჰყვა მსხვერპლი. სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 100 ათას კაცზე 5.1 იყო (2017 წელს აღნიშნული მაჩვენებელი 45.3 შეადგენდა). მშვიდობიანი მოსახლეობის დაზიანების (დაშავება; სიკვდილი) 252 ფაქტს ადასტურებს UNAMI, რაც წინა წელთან შედარებით (822) შემცირებული მაჩვენებელია.

2018 წელს სიკვდილიანობის ყველაზე მაღალი ინტენსივობა დაფიქსირდა ჰადიტიაში (14.1) და ანაში (11.5). უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ ყველაზე მეტ ისეთ ინციდენტს, რომელსაც მშვიდობიან მოსახლეობაში მსხვერპლი მოჰყვა, ადგილი ჰქონდა რამადისა და ალ-კაიმის რაიონებში.

დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ იერიშების სამიზნეს ძირითადად წარმოადგენდნენ ერაყის უსაფრთხოების ძალები და სახალხო მობილიზაციის ძალები, მათ შორის ადგილი ჰქონდა საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე, პოლიციის განყოფილებებსა და სამხედრო ტრანსპორტზე თავდასხმებს. 2018 წლის განმავლობაში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ისეთი ინციდენტები, რომელთაც მშვიდობიან მოსახლეობაში მსხვერპლი მოჰყვა, ძირითადად, ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობებისა და ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენებასთან იყო დაკავშირებული.

ანბარის გამათავისუფლებელი სამხედრო ოპერაციების შედეგად ფართოდ დაზიანდა კერძო და საჯარო ქონება – ხელისუფლება ამ გამოწვევის გადაწყვეტას კვლავაც ცდილობს. დაჯგუფებისგან გათავისუფლებული ტერიტორიები სრულად არაა გაწმენდილი ასაფეთქებელი მოწყობილობებისგან. ასეთი ნარჩენებისგან გარდაცვალების მრავალი ფაქტი დაფიქსირდა, მათ შორის იყო შემთხვევები, როდესაც დაჯგუფების მიერ საცხოვრებელ ან სასოფლო-სამეურნეო ზონებში დატოვებულ ნაღმებს ბავშვები ემსხვერპლნენ.

2018 წლის დეკემბრის მონაცემებით, ანბარი იძულებით გადაადგილებულ პირთა დაბრუნების მაჩვენებლით (1 290 606 რეგისტრირებული დაბრუნებული) მეორე იყო ერაყის მასშტაბით. ანბარი ერთერთია იმ პროვინციებს შორის, სადაც მძიმე ჰუმანიტარული ვითარებაა და დახმარებას თითქმის 1.5 მილიონი პირი საჭიროებს.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი, ინდიკატორის შეფასების შედეგად, აღნიშნულ ანგარიშში ასკვნის, რომ განურჩეველ ძალადობას ანბარის პროვინციაში ადგილი აქვს, თუმცა არა მაღალი დონით, შესაბამისად, უფრო მაღალი ინდივიდუალური გარემოებაა საჭირო იმის დასადგენად, რომ პირი, ტერიტორიაზე დაბრუნების შემთხვევაში, მაკვალიფიცირებელი დირექტივის მეთხუთმეტე მუხლის განმარტებით, სერიოზული ზიანის სერიოზული საფრთხის ქვეშ აღმოჩნდება.[1]

პროვინციაში მოქმედი ძირითადი ჯგუფები – ანბარის საოპერაციო სარდლობა რამადის, ფალუჯისა და მიმდებარე უდაბნო ტერიტორიების უსაფრთხოებაზეა პასუხისმგებელი. პროვინციის უმეტესი ნაწილის, მათ შორის დასავლეთ რამადის, მდინარე ევფრატის დასავლეთ ხეობის უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელია ჯაზირასა და ბადიას საოპერაციო სარდლობა. ფედერალური პოლიცია ანბარში ორი დანაყოფითაა წარმოდგენილი: მეორე ფედერალური დანაყოფი და მეხუთე ფედერალური დანაყოფი. პროვინციაში ოპერირებს ასევე სწრაფი რეაგირების დანაყოფი და საზღვრის დაცვის სარდლობა.

ანბარის პროვინცია სათანადოდ მოქმედი საპოლიციო ძალის ნაკლებობას განიცდის. ადგილობრივი პოლიციის სისტემა ჩამოიშალა 2014 წელს, მას შემდეგ, რაც „ისლამურმა სახელმწიფომ“ პროვინციაზე კონტროლი დაამყარა. 2010 წელს ანბარში 28 ათასი პოლიციელი იყო. დაახლოებით 14 ათასი 2014-2016 წლებში გაათავისუფლეს, რადგან მათ ვერ მოახერხეს პროვინციის გარეთ შეკრებილ ჯგუფებში გაერთიანება. 2017 წელს ფედერალურმა მთავრობამ აღადგინა 3 ათასზე მეტი პოლიციელი, მას შემდეგ, რაც გაიარეს სპეციალური სასწავლო კურსი. ფედერალური ხელისუფლება კიდევ 6 ათასი პოლიციელის აღდგენაზე მუშაობს.

ანბარის პროვინციაში მოქმედებს სახალხო მობილიზაციის ძალები. 2017 წლის მაისის მდგომარეობით, ანბარში მათი რაოდენობა 16 ათას მებრძოლს შეადგენს. გარდა აღნიშნული ჯგუფებისა, ანბარის პროვინციაში წარმოდგენილნი არიან ირანის მხარდაჭერილი, პოლიტიკურად ასოცირებული დაჯგუფებები და სუნიტი ტომების დაჯგუფებები.

2018 წლის დეკემბერში „ისლამური სახელმწიფო“ ანბარის პროვინციაში მოიერიშე ქსელს ინარჩუნებდა ალ-ქაიმში, უადი ჰორან/რუთბასა და თართარის ტბის მიმდებარედ. მიუხედავად იმისა, რომ 2017 წლის ბოლოსთვის დაჯგუფება ერაყში რაიმე ტერიტორიას უკვე აღარ აკონტროლებდა, მაინც განაგრძობდა ასიმეტრიულ იერიშებს უსაფრთხოების ძალების წინააღმდეგ ნინევაში, სალაჰადინში, კირკუკში, დიალაში, ანბარსა და ბაღდადში. ვრცელდებოდა ინფორმაცია დაჯგუფების მიძინებულთა ქსელის არსებობის შესახებ ანბარის უდაბნოებში. ზუსტი ინფორმაცია, თუ რამდენი მეომარი ჰყავს შემორჩენილი „ისლამურ სახელმწიფოს“ ანბარში, არ არის ხელმისაწვდომი; ერაყის შეიარაღებული ძალები ვარაუდობენ, რომ საუბარია რამდენიმე ასეულ მებრძოლზე, რომლებიც მცირე დანაყოფებად გადაჯგუფდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ „ისლამური სახელმწიფო“ დასუსტებულია და აღარ შეუძლია დიდი მასშტაბის იერიშების ორგანიზება, იყო მცდელობა, დაჯგუფების მებრძოლები შესულიყვნენ ანბარის პროვინციაში სირიის მხრიდან, რის გამოც პროვინციაში ანტი-ტერორისტული ძალების მობილიზება მოხდა.

უსაფრთხოების მხრივ არსებული ვითარება – 2018 წლის განმავლობაში ანბარის პროვინციაში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 46 ინციდენტი დაფიქსირდა, რასაც 86 მშვიდობიანი მოქალაქის სიცოცხლე ემსხვერპლა. აღნიშნული მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად დაბალია წინა წლის მონაცემებთან შედარებით, როდესაც 170 ინციდენტს 761 მშვიდობიანი მოქალაქე შეეწირა. სიკვდილიანობის ინტენსივობის მაჩვენებელი ყოველ 100 ათას მოქალაქეზე 45.3-დან (2017 წელი) 5.1-მდე (2018 წელი) შემცირდა. 2018 წლის განმავლობაში რამადი, ალ-კაიმი და ჰადიტია იყო ის რაიონები, სადაც უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ ყველაზე მეტ ინციდენტს ჰქონდა ადგილი. ანბარში დაფიქსირებული ინციდენტების უმეტესობა მოიცავდა ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების ამოქმედებას და ცეცხლსასროლი იარაღებიდან სროლას.

2018 წელს „ისლამური სახელმწიფოს“ იერიშები ანბარის პროვინციაში სერიოზულად შესუსტდა. თვეში საშუალოდ ფიქსირდებოდა 9.1 ინციდენტი მაშინ, როდესაც ანალოგიური მაჩვენებელი 2017 წელს 60.6 იყო. ამის ფონზე გაიზარდა „მაღალი სიმძლავრის“ იერიშების პროცენტული წილი – ყველა იერიშის 49%. აღნიშნული მაჩვენებელი 2017 წელს 30% იყო. ჯოელ უინგი ერაყში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ტენდენციების შესახებ წერდა, რომ 2018 წელს „ისლამური სახელმწიფოს“ ამბოხებულებმა დიდწილად დატოვეს ანბარის პროვინცია.

სახელმწიფოს უნარი დაიცვას კანონი და წესრიგი – ანბარის უდაბნოს დიდი ნაწილი დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ მიძინებულთა ქსელის მიერ გამოიყენება გადაჯგუფებისა და იერიშების ორგანიზებისთვის, რაც დიდ გამოწვევას წარმოადგენს ხელისუფლებისთვის უსაფრთხოების კუთხით. ანბარის უსაფრთხოების საბჭომ გამოთქვა შეშფოთება იმის გამო, რომ პროვინციაში უსაფრთხოების ძალების ნაკლებობაა. თავის მხრივ, უსაფრთხოების ძალებისთვის პრობლემურია ანბარში მუდმივი წარმომადგენლობის უზრუნველყოფა. ერაყის უსაფრთხოების ძალების მიერ ჩატარებული ოპერაციების შედეგად განადგურდა სამალავები და მოხდა იარაღის კონფისკაცია. არასახარბიელო რელიეფი ართულებს საკონტროლო-გამშვები და სათვალთვალო პუნქტების მოწყობას; მხოლოდ სირიასთან საზღვარი 600 კილომეტრს შეადგენს. ფოროვანი საზღვარი სირიასთან დიდი გამოწვევაა ერაყის ხელისუფლებისთვის „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლების ინფილტრაციის პრევენციის კუთხით. ქვეყანაში ექსტრემისტთა შედინების პრევენციის მიზნით, ხელისუფლება ცდილობს შექმნას უსაფრთხოების ღობე ალ-ქაიმში; თუმცა, დიდი ეჭვი არსებობს აღნიშნული ღობის ეფექტურობის შესახებ. საზღვრის მიმდებარედ, სირიის ტერიტორიაზე, „ისლამური სახელმწიფო“ ძალებს იკრეფს; მათ მთლიანად დაიკავეს ქალაქ სოუსას ბაღუზის რაიონი. გავრცელებული ინფორმაციით, დაჯგუფების რაკეტები უკვე რამდენჯერმე მიწვდა ერაყის ტერიტორიას. ყოველივე ამან, შეიძლება, გავლენა იქონიოს ერაყის სასაზღვრო რეგიონების უსაფრთხოებაზე, მათ შორის ქალაქ ალ-ქაიმში.

სახალხო მობილიზაციის ძალები არღვევდნენ ადამიანის უფლებებს, სჩადიოდნენ რა უსამართლო მკვლელობებს და სხვა სახის მკვლელობებს „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ მიმდინარე ოპერაციების დროს. რწმენის ნაკლებობისა და შიშის გამო ბევრი ადგილობრივი თავს იკავებს უსაფრთხოების ძალებთან თანამშრომლობისგან. აღნიშნული საკითხი საჭიროებს შესაძლებლობების განვითარებისკენ მიმართულ ძალისხმევას ტომთა ლიდერების მხრიდან, რომლებიც ხშირად სხვადასხვა სექტის თუ ტომის წარმომადგენლები არიან.

სახალხო მობილიზაციის ძალები გეგმავდნენ ანბარის დატოვებას „ისლამურ სახელმწიფოზე“ გამარჯვების გამოცხადების შემდეგ; თუმცა, მათ გეგმები შეცვალეს, რაც იმით ახსნეს, რომ პროვინციაში ჯერ კიდევ არის ასაფეთქებელი ნივთიერებები და დანაღმული სახლები. ერაყის მთავრობა 2018 წლის იანვარში გეგმავდა სახალხო მობილიზაციის ძალების ანბარიდან გაყვანას, მაგრამ სირიის საზღვართან დაჯგუფების მოძლიერების და ზოგიერთი საერთაშორისო დანაყოფის ტერიტორიიდან გასვლის გამო, სახალხო მობილიზაციის ძალების წარმომადგენლობა ანბარში გაძლიერდა. ანბარი ერთადერთი სუნიტური პროვინციაა, სადაც სახალხო მობილიზაციის ძალები კვლავ არიან წარმოდგენილნი.

იძულებითი გადაადგილება და დაბრუნება – მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის 2018 წლის დეკემბრის მონაცემებით, ანბარიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა შეადგენდა 201,996 პირს; 52,878 პირი გადაადგილებული იყო პროვინციის შიგნით. 2018 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, ანბარის პროვინცია იკავებდა მეორე ადგილს დაბრუნებულთა მაჩვენებლის მიხედვით. მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის მონაცემებით, ამ დროისთვის, პროვინციაში დაბრუნებულთა რაოდენობა 1,290,606 პირს შეადგენდა. გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისის 2019 წლის მონაცემებით, ნინევას შემდეგ, ანბარი კვლავ მეორე ადგილზე იყო დაბრუნებულთა რაოდენობის მიხედვით (1,352,562 დაბრუნებული). გავრცელებული ინფორმაციით, თემებისა და ტომების ლიდერები დაბრუნებას უკრძალავენ „ისლამური სახელმწიფოს“  წევრების ოჯახებს. მათ ემუქრებიან, რომ მათ შესახებ აცნობებენ ხელისუფლების წარმომადგენლებს იმ შემთხვევაში, თუ არ გადაიხდიან დიდი ოდენობის თანხას.

გზების უსაფრთხოება – ანბარის პროვინციაში უსაფრთხოებაზე სხვადასხვა შეიარაღებული დაჯგუფება აგებს პასუხს. მათ შორისაა, არმია, პოლიცია, სუნიტური ტომების დაჯგუფებები, ასევე სახალხო მობილიზაციის ძალები. სხვადასხვა საკონტროლო-გამშვები პუნქტის ადმინისტრირებას სხვადასხვა დაჯგუფება ახდენს. საკონტროლო-გამშვები პუნქტები მოქმედებენ თვითნებურად, იმის მიხედვით, თუ რა დღის წესრიგი აქვს ამა თუ იმ დაჯგუფებას. ადგილობრივები პროვინციის მილიტარიზაციის მაღალ ხარისხზე ამახვილებენ ყურადღებას.[2] [3]

[1] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Iraq; Guidance note and common analysis, June 2019

 (accessed on 17 December 2019)

[2] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Security situation, March 2019

 (accessed on 27 March 2019)

[3] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Security situation (supplement) – Iraq Body Count – civilian deaths 2012, 2017-2018, February 2019

 (accessed on 27 March 2019)

ერაყი. ვასიტის პროვინციაში არსებული ვითარება. ნოემბერი, 2019

ერაყის სამხრეთი პროვინციები (ქარბალა, ბაბილი, ვასიტი, ნაჯაფი, ქადისია, დიქარი, მისანი, მუთანა და ბასრა) – ერაყის სამხრეთი პროვინციები ეთნიკური მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. სრული უმრავლესობა შიიტები არიან; თუმცა, ასევე წარმოდგენილნი არიან ფეილი ქურთები, ქრისტიანები და საბეან მანდეანელები. ქალაქი ბასრა, რომელიც ერაყის სამხრეთით მდებარეობს, სიდიდით მესამე ქალაქია. ბასრაშია ერაყში ნავთობის ყველაზე დიდი საბადოები. აღნიშნული მარაგების მსოფლიო ბაზრისთვის გახსნა სადამის რეჟიმის შემდეგ, იყო დიდი ხნის ნანატრი ბიძგი ერაყის ეკონომიკისთვის.

უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება – საერთო ჯამში, სამოქალაქო პირებს შორის 100 ათას კაცზე სიკვდილიანობის ინტენსივობის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი სამხრეთის პროვინციებშია. 2018 წელს სამხრეთის პროვინციებში აღნიშნული მაჩვენებელი ყველაზე მაღალი იყო ბასრაში და შეადგენდა 4.62-ს, დიქარში – 2.52, მისანში – 1.71 და ბაბილში – 1.43.

სამხრეთის პროვინციებს არ შეხებია „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კონფლიქტი. სამხრეთის პროვინციებიდან დაჯგუფების წინააღმდეგ საბრძოლველად 2014 წელს ათასობით პირი წავიდა. სამხრეთის პროვინციები ერაყის ყველაზე უსაფრთხო ტერიტორიაა, თუმცა პრობლემები მაინც არსებობს; აღნიშნული პრობლემები დაკავშირებულია კრიმინალთან, ნარკოდანაშაულთან, შიიტურ დაჯგუფებებს შორის დაპირისპირებასთან, ორგანიზებულ დანაშაულთან დაჯგუფებების მხრიდან; ასევე, გატაცებებთან, გამოძალვასა და სექსუალური ექსპლუატაციის მიზნით ადამიანებით ვაჭრობასთან. სამხრეთ პროვინციებში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ძალიან ცოტა ინციდენტი ფიქსირდება და მათი უმრავლესობაში ჩართულნი არიან თომები, სახალხო მობილიზაციის ძალები, ბანდები ან ყველა ერთად. ძალადობა სხვადასხვა შიიტურ შეიარაღებულ ჯგუფებს შორის სამხრეთის პროვინციებში ხდება და წარმოადგენს ტერიტორიასა და ნავთობიდან მიღებულ შემოსავალზე კონტროლის დამყარებისთვის ბრძოლას. შიგა შიიტური დაპირისპირებები ძირითადად გავლენას ახდენს იმ ხალხის უსაფრთხოებაზე, რომლებიც აქტიურად არიან ჩართულნი დაჯგუფებებში ან ტომთა ჯგუფებში.

რეგიონის სტაბილურობაზე ნეგატიურად მოქმედებს ტომებს შორის დაპირისპირება. ადგილობრივი პოლიცია უგულებელყოფს ან საერთოდ უძლურია, აღკვეთოს ასეთი კონფლიქტები. იმ შემთხვევაშიც, როდესაც ინტერვენცია მიზანშეწონილია, პოლიციის ოფიცრები, რომლებიც ხშირად ერთერთი კონფლიქტურ მხარესთან არიან დაკავშირებულები, არ ერევიან შემდგომი რეპრესიების შიშით.

სამხრეთის პროვინციებში 2018 წელი მთავრობის საწინააღმდეგო დემონსტრაციებით გამოირჩეოდა. მოსახლეობა აპროტესტებდა ელექტროენერგიის დეფიციტს, სასმელი წყლის დაბალ ხარისხს, მწირ საჯარო სერვისებს, უმუშევრობას და ფართოდ გავრცელებულ კორუფციას. მთავრობა ცდილობდა ხალხის დაშოშმინებას, თუმცა ხელისუფლების დაპირებების მიუხედავად, პროტესტი გრძელდებოდა. ზუსტი რიცხვი უცნობია, თუმცა წყაროების ინფორმაციით, ათობით დემონსტრანტი იქნა დაკავებული და დაპატიმრებული.

სახელმწიფოს უნარი დაიცვას კანონი და წესრიგი – ტომებს შორის დაპირისპირება ნეგატიურ გავლენას ახდენს სამხრეთ ერაყის ეკონომიკაზე, რადგან რიგმა უცხოურმა კომპანიებმა და ნავთობის გადამამუშავებელმა ქარხნებმა შეაჩერეს თავიანთი საქმიანობა; დასაქმებული მუშახელი უარს აცხადებდა სამსახურში გასვლაზე უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული პრობლემების გამო. უსაფრთხოების ძალების მცდელობას, მოეგვარებინათ ტომებს შორის კონფლიქტური ვითარება, დიდი შედეგი არ მოუტანია.

ნავთობის სექტორში ფართოდაა გავრცელებული კორუფცია და გამოძალვა. ბასრას ლიდერი კლანი რეკეტის სქემით, რომელიც სახელმწიფოს მხარდაჭერის სანაცვლო კომპენსაციადაა შენიღბული, 105 მილიონ აშშ დოლარზე მეტს იღებს. ნავთობის მარაგები ბასრაში ისეთ ტერიტორიებზეა, სადაც ძლევამოსილი, ხშირ შემთხვევაში შეიარაღებული ტომები სახლობენ და ნავთობის სფეროს სუბიექტებმა იციან, რომ უნდა დაიქირაონ გავლენიანი ტომების ლიდერები სხვადასხვა სახის კამათისა და დაპირისპირებების მოსაგვარებლად.

უსაფრთხოების სამსახური დაკავებულია დაპირისპირებული შეიარაღებული ჯგუფებს შორის უსაფრთხოების უზრუნველყოფით, რაც ზოგადად უსაფრთხოების კუთხით გარკვეულ ნაპრალებს ქმნის. კრიმინალურმა ბანდებმა ბასრაში გამოიყენეს უსაფრთხოების კუთხით არსებული ხარვეზები და შედეგად გაიზარდა ძარცვის, გატაცების, მკვლელობების და ნარკოტიკებით ვაჭრობის ფაქტები.

იძულებითი გადაადგილება და დაბრუნება – 2019 წლის იანვრის მონაცემებით, იძულებით გადაადგილებული პირების დაახლოებით 3% იმყოფება სამხრეთის პროვინციებში; მათგან თითქმის ყველა ნაჯაფის პროვინციაში. გაეროს სააგენტოების მონაცემებით, სხვადასხვა საჭიროების მქონე პირთა რაოდენობა პროვინციებში ასეთი იყო: ნაჯაფი (28,069), ქერბალა (25,497), ბაბილი (23,853), ქადისია (15,206), ვასიტი (13,529), ბასრა (8,088), დიქარი (4,171), მისანი (2,966) და მუთანა (1,290). „Human Rights Watch“-ის ერთერთი მკვლევარის მტკიცებით, ბაბილი ერთადერთი პროვინციაა, სადაც არავინ დაბრუნებულა.[1] [2]

ვასიტის პროვინცია – ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ვასიტის პროვინციას ერაყის მთავრობა აკონტროლებს. პროვინციაში სახალხო მობილიზაციის ძალები მძლავრად არიან წარმოდგენილნი და ერაყის უსაფრთხოების ძალებისგან დამოუკიდებლად მოქმედებენ. სამხრეთის პროვინციებში მიმდინარე საპროტესტო აქციების დროს სახალხო მობილიზაციის ძალების ირანის მიერ მხარდაჭერილი დანაყოფები აქტიურად იყვნენ პროცესებში ჩართულნი და იცავდნენ პოლიტიკურ წესრიგს და ირანის ინტერესებს დემონსტრანტების წინააღმდეგ, მაშინ როდესაც შიიტური დაჯგუფებები (ასოცირებულნი შიიტურ სასულიერო ლიდერთან ალ-სისტანთან) პროცესებში არ ჩართულან. ისევე როგორც სამხრეთის უმეტეს პროვინციაში, ვასიტში პრობლემები დაკავშირებულია ტომთა შორის ძალადობასთან და ადგილობრივ ანტი-სამთავრობო არეულობებთან, რასაც წყლის დეფიციტი და სიღარიბე ემატება. არეულობები ბასრაში დაიწყო და გავლენა იქონია სხვა სამხრეთ პროვინციებზე, მათ შორის ვასიტზე. სხვა პრობლემები პროვინციაში დაკავშირებულია ადგილობრივ კრიმინალურ დაჯგუფებებთან.

ორგანიზაცია „IBC“-ის მონაცემებით, 2018 წლის განმავლობაში, ვასიტის პროვინციაში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 5 ინციდენტი (რომლის დროსაც ადგილი ჰქონდა სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლს) დაფიქსირდა, რომელთაგან ოთხს ადგილი ჰქონდა კუტის რაიონში. სიკვდილიანობის მაჩვენებელმა აღნიშნული ინციდენტების შედეგად შეადგინა 0.6 ასი ათას პირზე. იგივე მაჩვენებელი 2017 წელს 0.3 იყო. უშუალოდ კუტის რაიონში სიკვდილიანობის მაჩვენებელმა 1.2 შეადგინა. „IBC“-ის მიერ აღწერილი ინციდენტები მოიცავდა მკვლელობებს და ცეცხლსასროლი იარაღიდან სროლას.

ვასიტის პროვინციაში 11 706 იძულებით გადაადგილებული პირია დაფიქსირებული. მონაცემები დაბრუნებისა და ხელახალი გადაადგილების შესახებ არ არის ხელმისაწვდომი.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი მიიჩნევს, რომ არსებული წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის გათვალისწინებით, შეიძლება ითქვას, რომ ვასიტის პროვინციაში ადგილი არ აქვს მაკვალიფიცირებელი დირექტივის 15(c) მუხლის განმარტების შესაბამის შეიარაღებულ კონფლიქტს. გამონაკლისად შეიძლება მიჩნეული იქნეს რაიონი კუტი.

ინდიკატორების შეფასებით, წყარო მიიჩნევს, რომ განურჩეველი ძალადობა, რომელსაც ადგილი აქვს კუტის რაიონში, იმდენად დაბალი ხარისხისაა, რომ არ არსებობის რეალური რისკი იმისა, რომ პირი პირადად დაზიანდეს მაკვალიფიცირებელი დირექტივის 15(c) მუხლის განმარტების შესაბამისი განურჩეველი ძალადობის მიზეზით. ამასთან, წყარო აღნიშნავს, რომ ინდივიდუალური ელემენტი ყოველთვის უნდა იყოს გათვალისწინებული.[3]

[1] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Security situation, March 2019

 (accessed on 27 March 2019)

[2] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Security situation (supplement) – Iraq Body Count – civilian deaths 2012, 2017-2018, February 2019

 (accessed on 27 March 2019)

[3] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Iraq; Guidance note and common analysis, June 2019

 (accessed on 28 November 2019)

ერაყი. სპონსორის და მუხტარის წერილის მოპოვება ბაღდადში. ნოემბერი, 2019

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისის ინფორმაციაზე დაყრდნობით, 2019 წლის თებერვალში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ბაღდადში განსახლებისთვის საჭირო მოთხოვნები და აუცილებელი დოკუმენტაცია სხვადასხვაა რაიონების შესაბამისად და დამოკიდებულია კონკრეტული რაიონის პასუხისმგებელ პირზე, როგორიცაა მუხტარი (ადგილობრივი ლიდერი) ან საკონტროლო-გამშვები პუნქტების ოფიცერი ერაყის უსაფრთხოების ძალებიდან ან სახალხო მობილიზაციის ძალებიდან. მოთხოვნები გაცილებით მკაცრია ბაღდადის იმ რაიონებში, სადაც იძულებით გადაადგილებულ პირთა მაღალი კონცენტრაციაა. საუბარია, ძირითადად სუნიტურ უბნებზე ადამიაში, კარხში, აბუ გრაიბსა და მაჰმოუდიაში. იმ შემთხვევაში, თუ პიროვნება არაფორმალურ დასახლებაში აპირებს განსახლებას, მას ყოველთვის არ მოეთხოვება მხარდაჭერის წერილისა და სპონსორის ყოლა. მიუხედავად ამისა, ისინი ვალდებულნი არიან გაიარონ უსაფრთხოების შემოწმება და რეგისტრაცია ბანაკის ხელმძღვანელობასთან.

სუნიტ არაბებს, მათ მიმართ არსებული, ფართოდ გავრცელებული შეხედულებიდან გამომდინარე, განსაკუთრებით თუ ისინი დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს ადრე კონტროლირებადი ტერიტორიიდან არიან, ერაყში დაბრუნების შემდეგ უჭირთ სპონსორის მოძიება და მუხტარის მხარდაჭერის წერილის მოპოვება თუ მათ არ ჰყავთ ოჯახი ბაღდადში ან არ აქვთ რაიმე სახის სხვა კავშირები. ასეთი დაბრკოლებები მათი ოჯახის ან ტომის სახელმაც შეიძლება გამოიწვიოს.

პირი, რომელიც წარმოშობით დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს მიერ ადრე კონტროლირებადი ტერიტორიიდანაა, თუ სურს ბაღდადში ნათესავებთან ან ნაქირავებ ბინაში განსახლდეს, უნდა აკმაყოფილებდეს ყველა ქვემოთ ჩამოთვლილ მოთხოვნას:

მხარდაჭერის წერილი მუხტარისგან ან ადგილობრივი საბჭოსგან, რომელიც დაადასტურებს, რომ პირი იძულებით გადაადგილებულია და აპირებს კონკრეტულ უბანში განსახლებას;

უსაფრთხოების შემოწმების გავლა 5 სხვადასხვა ორგანოში – ეროვნული უსაფრთხოება, ფედერალური პოლიციის დაზვერვა, ადგილობრივი პოლიციის დაზვერვა, ბაღდადის საოპერაციო განყოფილება და ერაყის უსაფრთხოების ძალების დაზვერვა.

სპონსორი იმ უბნიდან, სადაც ის აპირებს განსახლებას. სპონსორი უნდა იყოს წარმოშობით ბაღდადიდან და ეს უნდა დასტურდებოდეს მისი პირადის დამადასტურებელი დოკუმენტით. გარდა ამისა, სპონსორის საცხოვრებელი ბარათი უნდა ადასტურებდეს, რომ ის ქალაქის მაცხოვრებელია. სპონსორმა 4 სახის დოკუმენტი უნდა წარადგინოს – პირადობის დამადასტურებელი მოწმობა, მოქალაქეობის სერთიფიკატი, მისამართის ბარათი (მიიღება, მხოლოდ სპონსორის სახელზე გაცემული) და საჯარო დისტრიბუციის სისტემის ბარათი. რიგ შემთხვევებში, შესაძლოა, თავად სპონსორსაც მოთხოვონ დამატებითი დოკუმენტაცია, მათ შორის მუხტარის მხარდაჭერის წერილი ან წერილი ადგილობრივი საბჭოდან, რომელიც დაადასტურებს, რომ სპონსორი ამა თუ იმ რაიონის მაცხოვრებელია.

ზემოაღნიშნული მოთხოვნები საცხოვრებლად სასურველ რაიონში მისვლისას, გაჭიანურების გარეშე უნდა დაკმაყოფილდეს. ამასთან, მოთხოვნები არ არის კანონზე დაფუძნებული, რომლის ოფიციალური მონიტორინგი ან გასაჩივრება იქნება შესაძლებელი. განსახლება გარანტირებული არაა და საბოლოოდ, ადგილობრივი ხელისუფლების / უსაფრთხოების ორგანოების დისკრეციულ უფლებამოსილებად რჩება. გარდა ამისა, უსაფრთხოების შემოწმება, ანტი-ტერორისტული კანონმდებლობით დაპატიმრების რისკის წინაშე აყენებს კონკრეტული პროფილის ერაყელებს – სუნიტ არაბებს და თურქმენ არაბებს, როლებიც დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ მიერ ადრე კონტროლირებადი ტერიტორიიდან არიან ან აღნიშნულ ტერიტორიებზე ნათესაური კავშირები აქვთ.

ყველა, ვინც ვერ აკმაყოფილებს ბაღდადში განსახლებისთვის დადგენილ მოთხოვნებს არ აქვს უფლება, ქალაქში იცხოვროს და უსაფრთხოების მიზნით განხორციელებული რეიდების დროს, შეიძლება დააპატიმრონ ანტი-ტერორისტული კანონის გამოყენებით. ბაღდადში ყველა რაიონში განსახლებისთვის საჭიროა სპონსორი და იძულებით გადაადგილებული პირი, რომელიც ქალაქის ერთი ნაწილიდან მეორეში გადადის, ახალი სპონსორის მოპოვება მოეთხოვება; თუმცა, შესაძლოა მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად ძველი სპონსორიც გამოდგეს. საცხოვრებლის შეცვლის შემთხვევაში პირი თავიდან გადის პროცედურას.[1]

[1] EASO; Country of Origin Information Report; Iraq – Internal Mobility; February 2019; available at:

[accessed 15 November 2019]

ერაყი. 2019 წლის ოქტომბრის დემონსტრაციები. ნოემბერი, 2019

საპროტესტო აქციები ერაყში 2019 წლის 1-ელ ოქტომბერს დაიწყო. მოსახლეობა უმუშევრობას და კორუფციას აპროტესტებდა. ანტისამთავრობო აქციების დროს დემონსტრანტებსა და პოლიციას შორის შეტაკების შედეგად 5 ადამიანი დაიღუპა. დაპირისპირება ბაღდადში მოხდა, როდესაც დემონსტრანტები გადაკეტილ ტაჰრირის მოედანზე შესვლას ცდილობდნენ. ქვეყნის მთავრობამ მომხდარის გამო მწუხარება გამოთქვა და დაპირისპირებაში პროვოკატორები დაადანაშაულა.

ერაყის დედაქალაქში ანტისამთავრობო აქციების დროს დემონსტრანტების და პოლიციის შეტაკების მეორე დღეს კომენდანტის საათი ამოქმედდა. შეზღუდვა იქამდე იმოქმედებს, სანამ ახალი ზომების შესახებ არ გახდება ცნობილი. კომენდანტის საათი, ბაღდადის გარდა, ერაყის კიდევ სამ ქალაქში გამოცხადდა. მთელი ქვეყნის მასშტაბით ანტისამთავრობო აქციები იმართება. დემონსტრანტები სამუშაო ადგილების სიმცირეს, კორუფციასა და ეკონომიკურ პრობლემებს აპროტესტებენ. 2 ოქტომბრის მონაცემებით, ანტისამთავრობო აქციების დროს დემონსტრანტების და პოლიციის შეტაკების შედეგად 5 ადამიანი დაიღუპა. 3 ოქტომბრის ღამეს შეტაკებების შედეგად კიდევ 11 ადამიანი დაიღუპა, მათ შორის ერთი პოლიციელი.[1]

5 ოქტომბრისთვის ერაყში ანტისამთავრობო გამოსვლების შედეგად დაღუპულთა რიცხვი 100-მდე გაიზარდა, დაშავებულთა რაოდენობა კი 3 000-ს აღემატება. ბაღდადში დიდი მოედნების ჩაკეტვის მიუხედავად, დემონსტრანტებსა და პოლიციას შორის შეტაკებები მაინც გრძელდება. აქციები ქვეყნის სხვა ქალაქებშიც მიმდინარეობს. მთავრობამ ქვეყნის ტერიტორიის 75%-ს ინტერნეტი გაუთიშა. სატელევიზიო მიმართვაში ერაყის პრემიერმა ადელ აბდულ მადიმ აღნიშნა, რომ მოსახლეობის ესმის, მაგრამ ქვეყანაში არსებული პრობლემების „ჯადოსნური გადაწყვეტა“ არ არსებობს.[2]

ერაყის სამთავრობო კომიტეტმა, რომელიც ქვეყანაში არეულობის დროს დემონსტრანტების დაღუპვის ფაქტებს იძიებდა, ანგარიში ოქტომბრის შუა რიცხვებში გამოაქვეყნა. გამოცემის ინფორმაციით, ანგარიშის თანახმად, ფატალური შემთხვევების 70% თავსა და გულმკერდის არეში განხორციელებულმა გასროლებმა გამოიწვია. ექსპერტები მიიჩნევენ, რომ სამართალდამცველებმა გადამეტებული ძალა გამოიყენეს, რაზეც პასუხისმგებლობას მათ უშუალო ხელმძღვანელობას აკისრებენ. „კომიტეტმა დაადგინა, რომ ოფიცრებმა და მეთაურებმა ქვეშევრდომებზე კონტროლი დაკარგეს, რამაც ქაოსი გამოიწვია. სამართალდამცველებს ხელისუფლებისგან დემონსტრანტების მიმართ ცეცხლის გახსნის ბრძანება არ მიუღიათ“, – ნათქვამია ანგარიშში. საპროტესტო აქციები ერაყში 1-ელ ოქტომბერს დაიწყო. მოსახლეობა უმუშევრობის მაღალ მაჩვენებელს და საჯარო უწყებებში კორუფციას აპროტესტებდა. ბოლო მონაცემებით, არეულობის დროს 149 დემონსტრანტი და 8 სამართალდამცველი დაიღუპა. მათი სიკვდილის მიზეზის დასადგენად ქვეყნის პრემიერმინისტრ ადელ აბდულ მადის ბრძანებით კომისია შეიქმნა.[3]

სამკვირიანი პაუზის შემდეგ, 25 ოქტომბერს, ანტისამთავრობო აქციები განახლდა. ერაყის პოლიციამ აქციის მონაწილეების წინააღმდეგ ცრემლსადენი გაზი გამოიყენა, ჰაერში კი გამაფრთხილებელი გასროლა განახორციელა. 30-ზე მეტი დემონსტრანტი საავადმყოფოში გადაიყვანეს.[4] მოგვიანებით, დემონსტრანტებსა და პოლიციას შორის შეტაკებები დაიწყო, რასაც სულ მცირე 40 ადამიანი ემსხვერპლა და 2 ათასამდე დაშავდა. დაღუპულთა შორის 2 სამართალდამცველია. არსებული ინფორმაციით, შეტაკებები პოლიციასა და დემონსტრანტებს შორის მას შემდეგ დაიწყო, რაც აქციის მონაწილეებმა სამთავრობო შენობებში შეჭრა სცადეს.[5] აქციის მონაწილეები სამუშაო ადგილებს ითხოვენ და კორუფციას აპროტესტებენ. ერაყის მთავრობა და გაერო მხარეებს თავშეკავებისკენ მოუწოდებს.[6] 27 ოქტომბერს გავრცელებული ინფორმაციით, ერაყის პრემიერმა ადელ აბდელ მაჰდიმ სპეცრაზმს ბაღდადის ქუჩებში მიმდინარე ანტისამთავრობო დემონსტრაციების დაშლა დაავალა. ელიტური კონტრტერორისტული სპეცრაზმის მეთაურმა პრემიერისგან მანიფესტანტების დაშლისთვის „ყველა აუცილებელი ზომის“ მიღების შესახებ დავალება მიიღო.[7] 29 ოქტომბერს, მედიაში გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, ქალაქ ქერბალაში, უსაფრთხოების ძალებმა დემონსტრანტებს ცეცხლი გაუხსნეს, რის შედეგადაც სულ მცირე 14 ადამიანი დაიღუპა და 800-ზე მეტი დაშავდა.[8]

31 ოქტომბერს ერაყის პრეზიდენტის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, საპროტესტო აქციების საპასუხოდ, პრემიერი მხოლოდ იმ შემთხვევაში გადადგება თუ პარლამენტი მისი შემცვლელის კანდიდატურაზე შეთანხმდება, რათა საკონსტიტუციო ვაკუუმი თავიდან იქნას აცილებული. მისივე თქმით, ახალი არჩევნები მხოლოდ მაშინ გაიმართება, რაც ახალი საარჩევნო კანონი დამტკიცდება. ერაყში ანტისამთავრობო დემონსტრაციები 1-ელ ოქტომბერს დაიწყო. მოსახლეობა უმუშევრობასა და კორუფციას აპროტესტებს. ოქტომბრის ბოლო კვირის განმავლობაში, არეულობის შედეგად, ქვეყნის მასშტაბით 200-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა და 5 ათასზე მეტი დაშავდა.[9]

[1] BBC; Iraq protests: Curfew imposed in Baghdad amid widespread unrest; 3 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49909774

[2] BBC; Iraq protests: Death toll nears 100 as unrest enters fifth day; 5 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49946325?fbclid=IwAR3LGh2s3QVjeSGbiBf3Lq16qXtMdC_IDxYpyYJhMiSbENTVQWUTkB5u-ww

[3] Iraqi security forces killed 149 protesters, most by shot to head, chest: government inquiry; By Ahmed Rashed, Ahmed Aboulenein; 22 October, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests/iraqi-security-forces-killed-149-protesters-most-by-shots-to-head-chest-government-inquiry-idUSKBN1X116T

[4] ABC News; Protests rattle the postwar order in Lebanon and Iraq; 26 October, 2019; available at: https://abcnews.go.com/International/wireStory/iraqi-police-fire-tear-gas-protesters-hit-baghdad-66519866

[5] Reuters; At least 40 killed as fresh protests engulf Iraq; 25 October, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests/at-least-27-killed-as-fresh-protests-engulf-iraq-idUSKBN1X32SV

[6] BBC; Iraq protests: 40 dead as mass unrest descends into violence; 25 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50181212

[7] Reuters; Iraqi PM orders deployment of elite troops to end Baghdad protests – sources; 27 October, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests-cts/iraqi-pm-orders-deployment-of-elite-troops-to-end-baghdad-protests-sources-idUSKBN1X50KH

[8] Deutsche Welle; Iraq protests: Deadly clashes in Karbala; 29 October, 2019; available at: https://www.dw.com/en/iraq-protests-deadly-clashes-in-karbala/a-51030396

[9] Reuters; Iraqi PM will only resign if a replacement is found: president; 31 October, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests-president/iraqi-pm-will-only-resign-if-a-replacement-is-found-president-idUSKBN1XA215

ერაყი. სუნიტების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ნოემბერი, 2019

სუნიტების მიმართ არსებული დამოკიდებულება – ერაყში სხვადასხვა რელიგიური, ეთნიკური, კულტურული და ლინგვისტური საზოგადოებაა თავმოყრილი. 2017 წლის ანგარიშში აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ვარაუდობს, რომ ერაყის მოსახლეობის 97% მუსლიმია; შიიტი მუსლიმები (ძირითადად არაბები, თუმცა მათ შორის თურქმენები, ფეილი ქურთები და სხვებიც არიან) 55-60%-ია. სუნიტების რაოდენობა 40%-მდეა; მათგანი სუნიტი ქურთების წილი 15%-ია, არაბები 24% და თურქმენები – 1%. შიიტები ძირითადად განსახლებულნი არიან ერაყის სამხრეთ და აღმოსავლეთ პროვინციებში, ასევე, უმრავლესობაში არიან ბაღდადში და საზოგადოებების დონეზე წარმოდგენილნი არიან ქვეყნის უმეტეს ტერიტორიაზე. სუნიტები უმრავლესობაში არიან დასავლეთ, ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ნაწილში.[1]

დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ მიერ დაკავებული ტერიტორიების უმეტესობა ძირითადად სუნიტური რაიონები იყო. აქედან გამომდინარე, სახელმწიფოს ძალისხმევა მიმართული იყო იქითკენ, რომ მომხდარიყო სუნიტური მოსახლეობის, ძირითადად ტომების მობილიზება დაჯგუფებასთან საბრძოლველად. აღნიშნული მიმართულებით ყველაზე დიდი რეკრუტირება მოხდა აშშ-ის მიერ დაფინანსებულ ტომთა სამობილიზაციო ძალებში. 2015 წლის დეკემბერში პრემიერმა აბადიმ 40 ათასი სუნიტი მებრძოლის სახალხო მობილიზაციის ძალებში ინტეგრირება მოახდინა. მათი უმრავლესობა განლაგებული იყო ანბარსა და ნინევაში; სხვა ნაწილი კი სალაჰადინსა და სხვა გამოთავისუფლებულ ზონებში.

სხვადასხვა ექსპერტი აღნიშნავს დემოგრაფიული ჰომოგენიზმის ზრდას სადავო ტერიტორიებზე მცხოვრებ ადგილობრივ მოსახლეობაში. ეს ტენდენცია შეინიშნება, მათ შორის, სუნიტი არაბების დაბრუნების დაბალ მაჩვენებელში, რომლებიც უფრთხიან თვითნებურ დაკავებებს და გამოძალვას.

2014-2017 წლებში დაფიქსირდა 74 შემთხვევა, როდესაც ძირითადად ერაყის უსაფრთხოების ძალები, ქურთული ძალები და სახალხო მობილიზაციის ძალები სჩადიოდნენ იძულებით გაუჩინარებებს. 2017 წლის განმავლობაში თითქმის ყველა შემთხვევაში ძალადობის ობიექტი სუნიტი არაბი მამაკაცები იყვნენ, რის საფუძველსაც წარმოადგენდა შეტაკებები „ისლამურ სახელმწიფოსთან“, რაც იწვევდა დაკავებებს, დაპატიმრებებს და გაუჩინარებებს.

„Human Rights Watch“-ის მოსაზრებით, ერაყში სუნიტი არაბების მიმართ არის ზოგადად გავრცელებული შეხედულება, რომ ისინი კვლავ რისკის მატარებლები არიან. მაგალითად, ბაღდადიდან სალაჰადინში, ანბარში, დიალასა და კირკუკში მგზავრობისას, საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე, სუნიტი არაბები დიდი რისკის წინაშე დგანან. ანბარში არის რამდენიმე საკონტროლო-გამშვები პუნქტი, რომელიც განსაკუთრებული საფრთხის შემცველია. სუნიტი არაბები უფრო დიდ პრობლემებს აწყდებიან იმ საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე, რომლებიც მცირე დასახლებებში ან ანბარსა და ჰავიჯაში მდებარეობს, ვიდრე ბაღდადში, სადაც პირი შეიძლება ნაკლებად ამოცნობადი იყოს. რისკის ხარისხი იმაზეცაა დამოკიდებული თუ რომელი ძალა აკონტროლებს ტერიტორიას.[2]

ისტორიული დაძაბულობა ერაყელ სუნიტებსა და შიიტებს შორის, კვლავ არსებობს; ამავდროულად დაძაბულობა არსებობს სხვა ჯგუფებს შორისაც – არაბებსა და ქურთებს შორის, ერთ უმცირესობასა და სხვა უმცირესობას შორის და ა.შ. 2014 წლის შემდეგ უსაფრთხოების კუთხით სუბიექტების რაოდენობა სერიოზულად გაიზარდა და მოიცვა ტომთა ძალები, დაჯგუფებები, ფედერალური და ადგილობრივი პოლიცია, სამხედრო ძალები და სხვა.

ერაყში რამდენიმე სუნიტური სახალხო მობილიზაციის ძალების დაჯგუფება მოქმედებს, რომელთა შემადგენლობა 17-25 ათასია. მათი უმეტესობა 2014 წლის ბოლოს, ერაყის მთავრობასთან თანამშრომლობით, „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ ბრძოლისთვის შეიქმნა. რეკრუტირება მოხალისეობრივ საწყისებზე ხდება. ბევრი სახალხო მობილიზაციის ძალებს უერთდება უკეთესი ხელფასის გამო. სახალხო მობილიზაციის ძალები საკმაოდ გავლენიანი და პოპულარულები არიან მოსახლეობაში, რასაც „ისლამური სახელმწიფოს“ დამარცხებაში მათი როლი განაპირობებს.

2018 წელს სახალხო მობილიზაციის ძალების 5 მთავარ სამიზნეს შეადგენდნენ: პოლიტიკური ოპონენტები (მიუხედავად რელიგიური თუ ეთნიკური წარმომავლობისა, რადგან დაჯგუფებები იბრძვიან ფულისთვის, ძალაუფლებისთვის და გავლენისთვის და იერიშებს ახორციელებენ მეტოქეებზე, მათ შორის შიიტურ დაჯგუფებებზეც); საპასუხო იერიშები, რომელთა სამიზნეც ძირითადად სუნიტური საზოგადოება ხდებოდა; ერაყის სამოქალაქო საზოგადოება და ჟურნალისტები, განსაკუთრებით ისინი, ვინც სახალხო მობილიზაციის ძალებს აკრიტიკებს; შიიტური მორალური ნორმების დამრღვევი პირები, ძირითადად, ლგბტ საზოგადოება, ქრისტიანები, ალკოჰოლით მოვაჭრეები (ხანდახან ასეთი ძალადობა შიიტური საზოგადოების დახმარებითაც ხდებოდა); სხვადასხვა ბიზნესის მფლობელები (ძირითადად გამოძალვის მიზნით). ერაყის ქურთისტანში ქურთული ძალების სამიზნეებს წარმოადგენენ პოლიტიკური და სოციალური ოპოზიციის წარმომადგენლები. ადამიანის უფლებათა დამცველები, აქტივისტები, ჟურნალისტები და დემონსტრანტი საჯარო მოხელეები, რომლებიც გამოხატავენ კრიტიკულ დამოკიდებულებას პოლიტიკური ხელმძღვანელობის მიმართ. ქურთული უსაფრთხოების ძალების სამიზნეს ასევე წარმოადგენდნენ ის პირები, ვისზეც ჰქონდათ ეჭვი, რომ იყვნენ „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირში; ძირითადად, ასეთები იყვნენ სუნიტი არაბები.

ათასობით პირი, რომლებიც იყვნენ ეჭვმიტანილი „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირში, ერაყის მთავრობამ დააპატიმრა. იქიდან გამომდინარე, რომ „ისლამური სახელმწიფო“ ძირითადად სუნიტური დაჯგუფება იყო, მოსახლეობის უმეტესობა სუნიტ არაბებს ექსტრემისტულ ჯგუფებთან დაკავშირებულად მოიაზრებს. 2014-2017 წლებში არაერთი ფაქტი დაფიქსირდა, როდესაც შურისძიების მოტივით, უსაფრთხოების ძალებმა ან მათთან დაკავშირებულმა დაჯგუფებებმა გაიტაცეს, გააქრეს ან მოკლეს სუნიტები.

დანიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის კვლევის ჯგუფი 2018 წლის ფაქტების მოძიების მისიის ანგარიშში წერს, რომ სუნიტი მამაკაცები, რომლებიც „ისლამური სახელმწიფოს“ ტერიტორიებს ტოვებდნენ, გადიოდნენ უსაფრთხოების შემოწმებას საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე. ანგარიშში ნათქვამია, რომ პირები, რომელთა სახელი ან მათი ოჯახის წევრების სახელები არის „ისლამური სახელმწიფოს“ წევრობაში ეჭვმიტანილთა სახელების მსგავსი, ხდებიან სერიოზული ეჭვის ობიექტები და ისინი შეიძლება გახდნენ ძალადობის, დაკავების ან დაბრუნების აკრძალვის ობიექტები.

დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ წევრები არავის მიმართ არ არიან ტოლერანტული, გარდა საკუთარი ფუნდამენტალისტური იდეოლოგიისა. ამიტომ, დაჯგუფებამ არაერთი სუნიტური წმინდა რელიგიური ადგილი გაანადგურა. სუნიტი რელიგიური ლიდერები, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდნენ დაჯგუფებას იყვნენ დევნის ობიექტები. „ისლამური სახელმწიფო“ ითხოვდა ტოტალურ დამორჩილებას რელიგიური ლიდერებისგან, წინააღმდეგ შემთხვევაში პირი რისკავდა, გამხდარიყო მკვლელობის ან საჯაროდ სიკვდილით დასჯის ობიექტი.

ერაყელთა უმეტესობის იდენტიფიცირება ხდება ტომობრივი კუთვნილების მიხედვით და იდენტობა სერიოზულ სოციალურ როლს თამაშობს საზოგადოებაში. ერაყის საზოგადოება ტომების, ოჯახსა და კლანზე დაფუძნებული კავშირების დიდი გავლენის ქვეშაა, განსაკუთრებით ანბარის, სალაჰადინის, კირკუკისა და ნინევის სუნიტურ ნაწილში; ისევე როგორც სამხრეთით, ბასრაში. ტომობრივი კულტურა და სახელმწიფოს შესაძლებლობის სიმწირე, ჩაერიოს საზოგადოებრივ სამართალში იწვევს იმას, რომ დავების გადაწყვეტაში, ტრადიციულ ლიდერებს და დადგენილ ნორმებს დიდი როლი აქვთ. ასეთი წესები კი განსაკუთრებით მკაცრი ქალებისთვისაა. ტომები ხშირად კარგად შეიარაღებულნი არიან და ხშირად მონაწილეობენ საზოგადოებას შორის კონფლიქტურ ვითარებებში, რომელიც ტომის წესების და ნორმების დარღვევის გამო წარმოიშვება. ეს იწვევს ხოლმე მკვლელობათა ჯაჭვს ტომებს შორის.[3]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი წერს, რომ ხელმისაწვდომი ინფორმაციის ანალიზის საფუძველზე ჩანს, რომ სუნიტების ისლამურ სახელმწიფოსთან კავშირში დადანაშაულებამ შეიძლება მიიღოს, როგორც დევნის, ასევე დისკრიმინაციის ხასიათი და ინდივიდუალური შეფასებაა საჭირო იმის დასადგენად, დისკრიმინაციული ქმედებები უტოლდება თუ არა დევნას. ხელმისაწვდომი ინფორმაცია აჩვენებს, რომ უბრალოდ ფაქტს, რომ პირი არის სუნიტი არაბი, არ მივყავართ დევნის საფუძვლიან შიშთან. ინდივიდუალური გარემოებები, როგორიცაა წარმოშობის რეგიონი, ტომური კუთვნილება, ოჯახის წევრების სავარაუდო კავშირები ისლამურ სახელმწიფოსთან, სახელი და ა.შ. მნიშვნელოვანია რისკების შეფასებისას.[4]

ხალხი სუნიტური სახელებით – ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2019 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში  წერს, რომ სუნიტი მამაკაცები, რომლებიც ცდილობდნენ დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ მიერ ადრე კონტროლირებადი ტერიტორია დატოვონ, უსაფრთხოების შემოწმებას გადიან, სადაც დაჯგუფებასთან მათი შესაძლო კავშირის გამოკვლევა ხდება. იმ ხალხის მიმართ, ვისი სახელიც ან ვისი ოჯახის წევრების სახელებიც ემთხვევა დაჯგუფების წევრების სახელებს, სერიოზული ეჭვები ჩნდება და ისინი შეიძლება შეავიწროვონ, დააკავონ და მათ შეიძლება დაბრუნებაზე უარიც უთხრან.

ბევრ ერაყელს იდენტური სახელი აქვს და ამიტომ ბევრი იძულებით გადაადგილებული პირი ცდილობს, უსაფრთხოების შემოწმებას თავი აარიდოს რადგან ეშინიათ რომ მათი სახელი ძებნილთა სიაში მყოფი პირების სახელების იდენტური შეიძლება აღმოჩნდეს. წყაროების განმარტებით, არავინ იცის პირები როგორი სახელებით არიან შეყვანილნი სიაში, სადაც დაახლოებით 90 ათასი ადამიანის მონაცემია.

2017 წლის ივნისში „ლენდინფო“ წერდა, რომ ბაღდადში სუნიტმა მუსლიმებმა საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე საკუთარი თავის იდენტიფიცირება უნდა მოახდინონ. გვარებითა და კლანური სახელებით გარკვეულწილად შეიძლება დადგინდეს, რომელიც რეგიონის მოსახლეობის მიეკუთვნება ესა თუ ის პიროვნება და საიდან მოდის. სუნიტები შეიძლება თვითნებურად დაადანაშაულონ დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ მიმართ სიმპათიაში და გახადონ შევიწროვების ობიექტები. საკონტროლო-გამშვები პუნქტები ბაღდადის პატარა ქუჩებში დაჯგუფებების კონტროლის ქვეშაა, ხოლო დიდ ქუჩებზე არმიისა და პოლიციის მართვის ქვეშ ფუნქციონირებს.

2015 წლის დეკემბერში ხშირი იყო სუნიტი არაბების მიერ სახელების შეცვლაზე განაცხადების შეტანა დიალის პროვინციაში. ისინი ცდილობდნენ უფრო ნეიტრალური სახელების შერჩევას, რადგან შიიტური დაჯგუფებების ეშინოდათ. ოფიციალური მონაცემებით, ორი თვის მანძილზე სახელის შეცვლა 150-200 პირმა მოითხოვა. 2015 წლის ივნისში, სუნიტური უმრავლესობით დასახლებული მოსულის ოკუპაციის შემდეგ,  სახელების შეცვლის ფენომენი აქტიურად გამოიყენებოდა. ძირითადად იცვლებოდა სახელები, რომლებიც მიჩნეული იყო სუნიტურად, მაგალითად ომარ, აბუ ბაქრ და ოსმან. 2015 წელს წყაროები აღნიშნავდნენ, რომ ამოცნობადი სუნიტური სახელები საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე, რომელთაც შიიტური დაჯგუფებები და ერაყელი სამხედროები აკონტროლებდნენ, ეჭვს აღძრავდა. გართულებების თავიდან აცილების მიზნით, ბევრი იცვლიდა სახელს. ოფიციალური მონაცემებით, უმეტესობა სუნიტურ სახელს „ომარ“ ცვლიდა სახელით „ამმარ“. სხვები მოქალაქეობის მოწმობიდან გვარს შლიდნენ.[5]

პროვინცია ნინევა – ნინევაში, „ისლამური სახელმწიფოს“ გამოჩენამდეც ადგილი ჰქონდა ძალადობრივ ექსტრემიზმს და ორგანიზებულ დანაშაულს დაჯგუფებების მხრიდან, რომელთაგან ბევრი „ისლამური სახელმწიფოს“ „წინაპარი“, ბევრიც მოწინააღმდეგე იყო. სადავო ტერიტორიებზე მდებარეობის და მრავალფეროვანი ეთნიკური შემადგენლობის გამო, ნინევა ყოველთვის მიიჩნეოდა სუნიტური არაბული ნაციონალიზმის კერად და ერთ დროს ერაყში ალ-ქაიდას გრავიტაციის ცენტრს წარმოადგენდა.

მოსული „ისლამური სახელმწიფოს“ კონტროლის ქვეშ 2014 წლის ივნისში მოექცა. თურქმენები, ქრისტიანები, იეზიდები, შაბაქები, კაკაები და სხვა ჯგუფები „ისლამური სახელმწიფოს“ მხრიდან წამების, საჯაროდ სიკვდილით დასჯის, გატაცებისა და სექსუალური მონობის მსხვერპლნი გახდნენ.

მოსულისთვის ბრძოლა 9 თვეს გაგრძელდა და ოფიციალური გამარჯვება „ისლამურ სახელმწიფოზე“ 2017 წლის ივლისში გამოცხადდა. მოსულისთვის ბრძოლა იყო ყველაზე მასშტაბური დაპირისპირება ერაყის უსაფრთხოების ძალებსა და „ისლამურ სახელმწიფოს“ შორის. ერაყის რიგით მეორე ქალაქი განსაკუთრებით მძიმედ დაზარალდა და ძალიან დიდი რაოდენობით მსხვერპლი დაფიქსირდა სამოქალაქო პირებს შორის.

პროვინციაში მოქმედი ჯგუფები მოიცავენ ერაყის უსაფრთხოების ძალებს, სახალხო მობილიზაციის ძალებს, ქურთულ უსაფრთხოების ძალებს, ქურთისტანთან ასოცირებულ დაჯგუფებებს; არა ასოცირებულ დაჯგუფებებს, უცხოურ ძალებს და ამბოხებულებს. ერაყის უსაფრთხოების ძალები ნინევაში უსაფრთხოების მთავარ მოქმედ სუბიექტადაა მიჩნეული. სიძლიერის მიხედვით, რიგით მეორე მთავარ მოქმედ სუბიექტად შიიტური სახალხო მობილიზაციის ძალები მიიჩნევა. პროვინციაში ბევრი ადგილობრივი და არა ადგილობრივი დაჯგუფება და თემთა მობილიზაციის ძალა მოქმედებს.

მიუხედავად იმისა, რომ 2017 წლის ბოლოს „ისლამური სახელმწიფო“ ერაყში ტერიტორიებს ვეღარ აკონტროლებდა, დაჯგუფება განაგრძობდა ასიმეტრიულ იერიშებს, მათ შორის ნინევაშიც. 2019 წლის იანვარში „ომის შესწავლის ინსტიტუტი“ წერდა, რომ „ისლამური სახელმწიფო“ ვერ აკონტროლებს ტერიტორიებს, თუმცა შეინიშნება რიგი ინდიკატორებისა, რაც მიუთითებს იმას, რომ დაჯგუფება იბრძვის გავლენისთვის. „ისლამური სახელმწიფოს“ მუდმივი საოპერაციო მოიერიშე ქსელები ნინევაში წარმოდგენილი იყო მოსულში, ქაიარაჰში, ჰატრასა და ერაყ-თურქეთის გაზსადენის კორიდორის ზონაში (სამხრეთ-დასავლეთ მოსული, ბადუში და სინჯარი). 2019 წლის იანვარში წყაროები ვარაუდობდნენ, რომ პროვინციაში „ისლამური სახელმწიფოს“ მინიმუმ 300 მებრძოლი ჰყავდა მიძინებულთა ქსელში.

უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება2017 და 2018 წლებში ნინევა გამოირჩეოდა ძალადობის მაღალი ინტენსივობით. 100 ათას კაცზე სამოქალაქო პირებს შორის სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 2017 წელს იყო 265 და შემცირდა 47-მდე 2018 წელს. 2018 წელს ნინევაში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 217 ინციდენტი დაფიქსირდა, რასაც 1,591 სამოქალაქო პირი ემსხვერპლა. 2017 წელს 600 ინციდენტის შედეგად 9,211 სამოქალაქო პირის დაღუპვა იყო დადასტურებული. უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტების სიმრავლით გამოირჩეოდა მოსული (ჰამდანიასა და ტილკაიფის ჩათვლით) (183 ინციდენტი და 1369 დაღუპული სამოქალაქო პირი), სინჯარი (14 ინციდენტი და 95 დაღუპული სამოქალაქო პირი) და ტელაფარი (8 ინციდენტი და 96 დაღუპული პირი).

ძალადობის მაჩვენებელი ნინევაში დარჩა მაღალი „ისლამური სახელმწიფოს“ დამარცხების შემდეგად. უსაფრთხოების ძალები განიცდიდნენ გაცილებით დიდ დანაკარგებს, ვიდრე რომელიმე სხვა პროვინციაში. „ისლამური სახელმწიფოს“ ფოკუსი მიმართული იყო პერიფერიულ ზონებში მოქმედებებისკენ, მათ შორის უდაბნოს ტერიტორიაზე მოსულის სამხრეთით – ქაიარაჰში, ჰატრაში, აშ შურასა და მოსულის სამხრეთ-დასავლეთით (ატშანა, საჰაჯი და ტალ ზალატი); ასევე, ბაღდადსა და მოსულს შორის მდებარე უდაბნო და ერაყ-თურქეთის გაზსადენი (ე.წ. ჯურნის დერეფანი). 2018 წლის პირველი 10 თვის განმავლობაში, მიუხედავად იმისა, რომ იერიშები იყო მცირე მასშტაბის, პერიფერიულ ზონებში განხორციელებული თავდასხმების 62% მაღალი ხარისხის იყო – 37 ადგილობრივი ლიდერის მკვლელობა, მათ შორის 17 სოფლის მუხთარი იყო; ასევე, ტომთა წინააღმდეგობის ძალების ლიდერი. 2018 წლის იანვარი-ოქტომბრის პერიოდში, ნინევაში 7 ქალაქის მერი მოკლეს. „ისლამური სახელმწიფოს“ სამიზნეს ასევე წარმოადგენდნენ პოლიცია და სახალხო მობილიზაციის ძალები როგორც ნინევაში, ასევე კირკუკში, დიალასა და სალაჰადინში.

უსაფრთხოების ძალები განაგრძობდნენ „გაწმენდით“ სამუშაოებს ტალაფარში, ბააჯსა და სინჯარში. რეიდები ტარდებოდა მოსულსა და გარშემო რაიონებში; ამას შედეგად მოყვა „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლების დაპატიმრება და ლიკვიდაცია; მათ შორის ქალი მებრძოლების.

სახელმწიფოს უნარი დაიცვას კანონი და წესრიგიერაყის უსაფრთხოების ძალები უსაფრთხოების კუთხით მთავარი მოქმედი სუბიექტია, თუმცა ნინევაში ის შედარებით სუსტია და ვერ უზრუნველყოფს ყველა სუბიექტის კონტროლს; აღნიშნული სუბიექტები იბრძვიან გავლენისთვის თავიანთ ზონებში და შედეგად, ნინევაში მმართველობა სამ ნაწილადაა გაყოფილი: ქალაქ მოსულს აკონტროლებს ადგილობრივი პოლიცია, გარშემო ზონაში ჩართულია სახალხო მობილიზაციის ძალები და ადგილობრივი დაჯგუფებები და დანარჩენი ტერიტორია კონტროლდება უსაფრთხოების ძალების მიერ. სინჯარში დაჯგუფებების ყოფნა ართულებს რეგიონში სიტუაციის დალაგებას, სარეკონსტრუქციო სამუშაოების დაწყებას და იეზიდების დაბრუნებას. ხშირად ადგილი აქვს დაჯგუფებებსა და უსაფრთხოების ძალებს შორის შეტაკებებს. მოსულში მოძალადეები სხვადასხვა შეიარაღებული დაჯგუფებები არიან, რომელთაგან ზოგიერთი „ისლამური სახელმწიფოს“ ქსელის ნარჩენია, ზოგიც ორგანიზებული დანაშაულებრივი ელემენტი.

ერაყის უსაფრთხოების ძალების და სახალხო მობილიზაციის ძალების მიმართ გაისმის ბრალდებები, რომ ისინი იყენებენ საკუთარ ძალაუფლებას უკანონო მოქმედებებით შემოსავლის მისაღებად და ეს ამცირებს მათ საბრძოლო შესაძლებლობებს და ნდობის ხარისხს ადგილობრივ მოსახლეობაში. 2018 წლის დეკემბერში სირიიდან ჯარების გაყვანის შესახებ აშშ-ის განცხადების შემდეგ, ექსპერტები ვარაუდობდნენ „ისლამური სახელმწიფოს“ გააქტიურებას როგორც სირიაში, ასევე ერაყში. 2019 წლის დასაწყისში „ჯეიმსთაუნის ფონდი“ წერდა, რომ არ გადადგმულა რეალური ნაბიჯები „ისლამური სახელმწიფოს“ აღზევების პრევენციისთვის და რომ მოსული არ წარმოადგენდა პრიორიტეტს შიიტური მთავრობისთვის.

იძულებითი გადაადგილება და დაბრუნება2018 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, 1,073,994 პირი ნინევიდან იძულებით გადაადგილებული იყო; მათგან 539,436 პროვინციის შიგნით. ამავე პერიოდისთვის ნინევა იკავებდა პირველ ადგილს დაბრუნებულთა რაოდენობით – 1,614,150. გაეროს სააგენტოები 2019 წლის დასაწყისში წერდნენ ნინევაში (ასევე სალაჰადინში, ბაღდადში, ანბარში, კირკუკსა და დიალაში) იძულებითი დაბრუნების შესახებ, რაც ხშირად ხელახალ გადაადგილებას იწვევდა. ნინევას ზოგიერთ რაიონში „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ ასოცირებულად მიჩნეულ პირებს უკრძალავდნენ დაბრუნებას. ექსტრემისტებთან კავშირის ბრალდებით, უსაფრთხოების ძალებმა 22 ოჯახი იძულებით გადაასახლეს მოსულტან მდებარე სოფლიდან ლტოლვილთა ბანაკში.

დაბრუნებულთა ყველაზე დიდი მაჩვენებელი დაფიქსირდა მოსულში, ტელაფარსა და ალ-ჰამდანიაში. მოსულში დაბრუნებულთა რაოდენობამ თითქმის მილიონი შეადგინა. დაბრუნებულთა ძალიან მცირე რაოდენობა დაფიქსირდა ბააჯში, სადაც ვითარებას სახალხო მობილიზაციის ძალები აკონტროლებენ. არასტაბილური ვითარების გამო ძალიან ცოტა იეზიდი დევნილი დაბრუნდა სინჯარში. საერთო ჯამში, ნინევაში დაბრუნებული აწყდებოდნენ სხვადასხვა ხარისხით რთულ პირობებს. სხვადასხვა საჭიროების მქონე პირთა რაოდენობის (2,168,222) მიხედვით, ნინევა იკავებდა პირველ ადგილს 2018 წლის ნოემბრისთვის. დაზიანების დიდი მასშტაბებია მოსულსა და სინჯარში; შედარებით ნაკლებად, მაგრამ საგრძნობლადაა დაზიანებული პროვინციის სხვა ტერიტორიებიც. მოსულის დასავლეთ ნაწილი თითქმის სრულად განადგურებულია და იქ იშვიათად თუ ვინმე ბრუნდება. მოსულში ასაფეთქებელი ნარჩენების არსებობის გამო, ხშირია უბედური შემთხვევები და ქალაქის ზოგიერთი ნაწილი მიუწვდომელი რჩება.

გზების უსაფრთხოებამოსულიდან სინჯარში მიმავალი გზა სირთულეებითაა სავსე, რადგან აქ 30-მდე საკონტროლო-გამშვები პუნქტია, რომელთაც სხვადასხვა ჯგუფი მართავს და კონტროლისა და არა პროგნოზირების ხარისხიც სხვადასხვაა. ჰატრასა და მოსულის დამაკავშირებელ გზაზე „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლებმა მოაწყვეს ყალბი საკონტროლო-გამშვები პუნქტები და იტაცებდნენ მოსახლეობას; საპასუხოდ, ერაყის უსაფრთხოების ძალებმა დაჯგუფების 17 მებრძოლი მოკლეს. 2018 წლის დეკემბერში ხელისუფლებამ გადაწყვიტა პროვინციის შიგნით გზებზე ყველა საკონტროლო-გამშვები პუნქტის გაუქმება, მაგრამ გადაწყვეტილება სრულად ვერ აღსრულდა. დოჰუკისა და მოსულის დამაკავშირებელ გზაზე ასევე განთავსებულია საკონტროლო-გამშვები პუნქტები, რომელთაც მთავრობა და შეიარაღებული ჯგუფები აკონტროლებენ; აღნიშნული პუნქტები სერიოზულად აფერხებს ვაჭრობას.[6] [7]

[1] EASO; Country of Origin Information Report; Iraq – Targeting of Individuals; March, 2019; available at:

[accessed 3 April, 2019]

[2] EASO; Country of Origin Information Report; Iraq – Security Situation; March, 2019; available at:

[accessed 3 April, 2019]

[3] EASO; Country of Origin Information Report; Iraq – Targeting of Individuals; March, 2019; available at:

[accessed 3 April, 2019]

[4] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Iraq; Guidance note and common analysis, June 2019

 (accessed on 7 October 2019)

[5] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Targeting of Individuals, March 2019

 (accessed on 7 November 2019)

[6] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Security situation, March 2019

 (accessed on 27 March 2019)

[7] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Security situation (supplement) – Iraq Body Count – civilian deaths 2012, 2017-2018, February 2019

 (accessed on 27 March 2019)

ერაყი. ბაღდადში შიგა გადაადგილების ალტერნატივა. ნოემბერი, 2019

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ საერთო ჯამში, ძალადობრივმა ინციდენტებმა ქალაქ ბაღდადსა და ე.წ „ბაღდადის ქამრის“ ზონაში იკლო 2017 წლის შემდეგ. 2018 წელს ბაღდადი ნაკლებად პრიორიტეტული გახდა დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოსთვის“  და მათი აქტივობა ქალაქ ბაღდადსა და ქამრის ზონაში შემცირდა. მიუხედავად ამისა, დაჯგუფება ინარჩუნებს წარმომადგენლობას ქამრის ზონაში და აქვს უნარი განახორციელოს იერიშები. ბაღდადის პროვინცია ძირითადად ხელისუფლების კონტროლის ქვეშაა და ის თავდაცვისა და სამართალდამცავ ფუნქციებს ინაწილებს სახალხო მობილიზაციის ძალებთან. წყაროების ცნობით სახალხო მობილიზაციის ძალები, პერიოდულად, ჩართულები არიან უსაფრთხოების ძალებთან ძალადობრივ დაპირისპირებებში ტერიტორიული და პოლიტიკური გავლენისთვის ბრძოლის პროცესში.

ბაღდადის პროვინციაში 2018 წელს უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ 392 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი, რომელთაც სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლი მოჰყვა. სიკვდილიანობის ინტენსიურობის მაჩვენებელი 100 ათას მოსახლეზე 7.4 იყო. 2017 წლის ანალოგიური მაჩვენებელი 13.4 შეადგენდა (ინციდენტების რაოდენობა – 487). გაეროს ერაყის მხარდაჭერის მისიის მონაცემებით, 2018 წელს სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლის რაოდენობა 1124 იყო (2017 წელს – 2975). სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლის გამომწვევი ძირითადი მიზეზი იყო ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენება, სიკვდილით დასჯა და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობები.

უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ყველაზე მეტი ინციდენტი ადამიაში დაფიქსირდა (78), ასევე, რესაფაში, ტავრა 1 და ტავრა 2-ის ჩათვლით (77 ინციდენტი). სამოქალაქო პირებს შორის ყველაზე დიდი მსხვერპლი იყო ტარმიასა და მადაინში. 2018 წელს, ბაღდადში, ძალადობის უმეტესობა იყო პოლიტიკური ხასიათის, მათ შორის პოლიტიკური ხასიათის დაშინებები, შეიარაღებული შეტაკებები და მიზნობრივი მკვლელობები 2018 წლის არჩევნების კონტექსტში. კრიმინალური ხასიათის ძალადობა ძირითადად დაკავშირებული იყო დაჯგუფებებთან და მოიცავდა გატაცებებს, გამოძალვას, დაშინებას და მცირე ზომის ასაფეთქებელი მოწყობილობებისა და ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენებას, ასევე ადგილი ჰქონდა ძარცვასა და რეკეტს. დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო“ იყენებდა მცირე ზომის ასაფეთქებელ მოწყობილობებს და მათ სამიზნეს წარმოადგენდა მშვიდობიანი მოსახლეობა ბაზრებში, ავტობუსებსა და მაღაზიებში. თემთა ლიდერები ასევე იყვნენ დაჯგუფების სამიზნეები, რაც ლიდერების მხრიდან არჩევნების მხარდაჭერასთან იყო დაკავშირებული.

2018 წლის 15 დეკემბრის მონაცემებით, ბაღდადში იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა 604 140-დან (2016 წელი) 69 2014-მდე იყო შემცირებული. თავად ბაღდადის პროვინციიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა, რომლებიც ძირითადად პროვინციის შიგნითვე იყვნენ გადაადგილებულნი შემცირებული იყო 8 550-დან 486-მდე.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი წერს, რომ ინდიკატორების გათვალისწინებით, შეიძლება ითქვას, რომ განურჩეველ ძალადობას ბაღდადში ადგილი აქვს, თუმცა არა  მაღალი დონით, შესაბამისად, მაღალი ხარისხის ინდივიდუალური ელემენტის არსებობა საჭიროა, რომ დადგინდეს მყარი საფუძველი იმის სარწმუნოდ, რომ პირი, ტერიტორიაზე დაბრუნების შემთხვევაში, მაკვალიფიცირებელი დირექტივის მე-15 მუხლის განმარტებით, სერიოზული ზიანის რეალური რისკის წინაშე აღმოჩნდება. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ „ბაღდადის ქამრის ზონა“, განსაკუთრებით ტარმიას რაიონი, შედარებით, მეტად არის დაზარალებული განურჩეველი ძალადობით.

სურსათის უსაფრთხოება – ყველა საკვები საქონელი, რომელსაც მოსახლეობას აწვდის გაეროს მსოფლიო სასურსათო პროგრამა, ფართოდაა ხელმისაწვდომი ბაბილში, ბაღდადში, ნაჯაფში, ქადისიასა და სალაჰადინში; ასევე, კირკუკსა და ნინევაში.

განსახლება და თავშესაფარი – წყაროების ცნობით, ქვეყანაში განსახლების შესაძლებლობების დიდი დეფიციტია. ფასები გაზრდილია განსაკურებით იმ რეგიონებში, სადაც იძულებით გადაადგილებულ პირთა დიდი რაოდენობაა. განსახლების საშუალებები ძირითადად არაფორმალურია და დაგეგმარების გარეშეა ნაშენები. ქირის ფასი უკიდურესად მაღალია ბაღდადში.

ჰიგიენა – 2010 წლის შემდეგ წყალზე წვდომა გაუმჯობესებულია, თუმცა ბევრი ერაყელი კვლავ დამოკიდებულია არაფორმალურ ჭებზე, მთავრობისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების დახმარებასა და არასაიმედო მომარაგების სისტემაზე, რადგან ერაყის სასმელი წყალი განაგრძობს გაფუჭებას. 2018 წლის დეკემბრის მონაცემებით, 2.3 მილიონი ერაყელი წყალზე და სანიტარიაზე წვდომის საჭიროების წინაშეა. ქვეყნის სამხრეთში გაცილებით უკეთესი ვითარებაა, სადაც წყალზე წვდომა კვირაში 6 დღის განმავლობაშია შესაძლებელი. ყველაზე ცუდი ვითარებაა ნინევასა და კირკუკში (კვირაში 3 დღე).

საბაზისო ჯანდაცვა – კონფლიქტის შედეგად დაზიანდა ერაყის ჯანდაცვის სისტემა, მათ შორის ბაღდადში. როგორც სამედიცინო მომსახურება, ასევე მედიკამენტები ხელმისაწვდომია როგორც საჯარო, ასევე კერძო სექტორის სისტემებში. ჰოსპიტალები და სხვა სამედიცინო დაწესებულებები ძირითადად ურბანულ სივრცეებშია კონცენტრირებული და ძნელად ხელმისაწვდომია ღარიბი პროვინციებისთვის. სამედიცინო პერსონალი არა თანაბრადაა გადანაწილებული ქვეყანაში. ბაღდადში ზედმეტად დიდი რაოდენობა ექიმები და სამედიცინო პერსონალია თავმოყრილი და ამ დროს ღარიბი პროვინციები სამედიცინო რესურსების ნაკლებობას განიცდიან.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი წერს, რომ ძირითადი გარემოებები ბაღდადში, ზემოაღნიშნული ფაქტორების შეფასებით, არ გამორიცხავს ქალაქში განსახლების მიზანშეწონილობას. შეფასებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს ინდივიდუალური გარემოებები.[1]

ავსტრიის იმიგრაციისა და თავშესაფრის ფედერალური ოფისის მიერ 2019 წლის 31 ივლისს გამოცემულ კვლევაში ბაღდადში სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის შესახებ ნათქვამია, რომ ერაყის დედაქალაქში უმუშევრობის მაჩვენებელი ქვეყნის საშუალო მაჩვენებელზე დაბალია, მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქში უმუშევარი ახალგაზრდების დიდი რაოდენობაა. ქალთა ჩართულობა შრომით ძალაში ბაღდადში დაბალია, იგივე მდგომარეობაა იძულებით გადაადგილებული პირების კუთხით. ანგარიშში, ასევე, ნათქვამია, რომ ზოგიერთი წყაროს მტკიცებით, აღნიშნული მაჩვენებლები სანდო არაა.

საჯარო სექტორი მთავარი დამსაქმებელია ერაყში და მათ შორის ბაღდადშიც. ასობით ათასი პირი მუშაობს მთავრობაში, პირდაპირ ან ირიბად – საჯარო სამსახურში, მთავრობის ხელმძღვანელობით მოქმედ საგანმანათლებლო დაწესებულებებში და მთავრობის საკუთრებაში არსებულ ინდუსტრიულ და კომერციულ საწარმოებში. მიუხედავად ამისა, მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის მონაცემებით, კერძო სექტორი შემოსავლის წყაროს წარმოადგენს ბაღდადის მოსახლეობის 44%-სთვის. არაფორმალური შრომის მაჩვენებელი ურბანულ ზონებში 50%-ზე მეტია. ასეთი სამუშაო ძალა, როგორც ბაღდადში, ასევე მთელ ქვეყანაში, მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ეკონომიკაში.[2]

ერაყში საგანმანათლებლო პროცესი სრულად არასდროს შეწყვეტილა. კონფლიქტის გათვალისწინებით, მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი სკოლა დაინგრა და დაიხურა, სასწავლო პროცესი ქვეყანაში ყოველთვის მიმდინარეობდა სხვადასხვა ხარისხით და ინტენსივობით. „ისლამური სახელმწიფოს“ ქმედებებმა ერაყში საგანმანათლებლო სისტემა მნიშვნელოვნად დააზარალა. დაჯგუფების ტერიტორიული დამარცხების შემდეგ, სკოლების თითქმის ნახევარს სჭირდება შეკეთება. 2.5 მილიონზე მეტი ბავშვი საჭიროებს განათლებაზე წვდომას. იმის გამო, რომ ბევრი სკოლა დანგრეულია, მოქმედ სკოლებს უწევთ ორმაგი ან სამმაგი დატვირთვით მუშაობა. დევნილი ბავშვების 50%-ს დევნილთა ბანაკებში არასათანადო წვდომა აქვთ განათლებაზე. დაახლოებით, 3.2 მილიონი ბავშვი არა რეგულარულად ან საერთოდ ვერ დადის სკოლაში.

გაეროს ბავშვთა დაცვის ფონდის მხარდაჭერა ერაყის მიმართ განათლების კუთხით აღსანიშნავია და მოიცავს ისეთ მიმართულებებს, როგორიცაა სკოლების მშენებლობა, წყლისა და კანალიზაციის სისტემების შეკეთება უკვე არსებულ სკოლებში, 50 ათასზე მეტი მასწავლებლის გადამზადება, მილიონობით ბავშვის სასკოლო ნივთებით მომარაგება და ბევრი სხვა სახის პოზიტიური ჩარევა. 2016 წელს გაეროს ბავშვთა ფონდი 682 ათას ბავშვს დაეხმარა განათლებაზე წვდომის კუთხით.

ერაყის მთავრობა ძალიან ცოტას (მთლიანი ბიუჯეტის 5.7%) ხარჯავს განათლებაზე. გასულ თვეს საგანმანათლებლო სისტემის და მასწავლებელთა ცხოვრების სტანდარტის გაუმჯობესების მოთხოვნით, ბაღდადისა და სხვა პროვინციების დაწყებითი და საშუალო სკოლების მასწავლებლები გაიფიცნენ. ისინი ხელისუფლებისგან ითხოვდნენ საკმარისი თანხების გამოყოფას განათლების სამინისტროსთვის.[3] [4] [5] [6] [7] [8] [9]

თურქული ინტერნეტ მედია საშუალება „ანადოლუ“ 2019 წლის 30 სექტემბერს წერდა, რომ თურქეთის მაარიფის პროგრამის სკოლებმა ბაღდადში ახალი სემესტრი დაიწყეს. სტატიაში ნათქვამია, რომ ერაყის მასშტაბით, ფონდის 10 სკოლაში დაახლოებით 2 ათასი მოსწავლე ისწავლის.[10]

ბაღდადის უნივერსიტეტის ოფიციალური ინტერნეტ გვერდის მიხედვით, უნივერსიტეტში აქტიური სასწავლო და სამეცნიერო პროცესები მიმდინარეობს. ვებ-გვერდზე გამოქვეყნებული ინფორმაციის თანახმად, უნივერსიტეტი რეგულარულად მასპინძლობს სხვადასხვა კონფერენციებსა და სამუშაო შეხვედრებს. 2019-2020 წლების სასწავლო სემესტრი დაიწყო ასევე ბაღდადის უნივერსიტეტის ქალთა და გოგონათა კოლეჯმაც.[11]

თბილისიდან ბაღდადის მიმართულებით ჩარტერულ რეისებს ახორციელებენ „პეგასუსი“, „კატარის ავიახაზები“, „თურქეთის ავიახაზები“, „ემირატების ავიახაზები“ და „ეგვიპტის ავიახაზები“. ბილეთის ფასები 250-დან 850 აშშ დოლარამდე მერყეობს.[12]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ სხვადასხვა რეგიონში, ადრე ისლამური სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიიდან წამოსულ პირს, ძირითადად სუნიტ არაბს, მოეთხოვება სპონსორის ყოლა ან ადგილობრივი საბჭოდან ან მუხტარისგან (სოფლის ლიდერი) დასტურის/რეკომენდაციის წერილის ქონა რათა მიიღოს განსახლების უფლება. დამატებით, ყველა რეგიონში, პირი ვალდებულია გაიაროს უსაფრთხოების სამსახურის შემოწმება. ბაღდადში განსახლებისთვის, ადრე ისლამური სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიიდან წამოსულ პირს ესაჭიროება ორი სპონსორი სამეზობლოდან, სადაც აპირებს განსახლებას და ადგილობრივი მუხტარის მხარდაჭერის წერილი.[13]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის მაისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ 2018 და 2019 წელს უსაფრთხოების კუთხით ვითარების გამოსწორების პარალელურად, უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება მეტწილად სტაბილური გახდა ბაღდადშიც. 2018 წლის განმავლობაში დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფო აქტიური რჩებოდა „ქამრის ზონის“ პატარა ქალაქებში და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების გამოყენებით ახორციელებდა იერიშებს მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ. მიუხედავად ამისა, მათი შესაძლებლობები, განახორციელონ ისეთი იერიში, რომელიც მასობრივ მსხვერპლს გამოიწვევს, მნიშვნელოვნადაა შემცირებული. 2019 წლის დასაწყისში დაჯგუფება დიდწილად განდევნეს, იმის ფონზე, რომ ერაყის უსაფრთხოების ძალებმა გააფართოვეს საკუთარი კონტროლი „ქამრის ზონაზე“; ამან თავის მხრივ ინციდენტების კიდევ უფრო შემცირება გამოიწვია. მიუხედავად ამისა, 2019 წლის აპრილში, დაჯგუფება ფიქრობდა თავისი მხარდაჭერის ზონის გაფართოებას ბაღდადის „ქამრის ზონის“ სამხრეთ-დასავლეთით. მაშინ, როცა ანგარიშები ყოველდღიურ რეჟიმში აღნიშნავდნენ პოლიტიკური მოტივებით თუ გამოსასყიდის მისაღებად განხორციელებული გატაცებების შესახებ, 2018 და 2019 წლებში აღნიშნული მიმართულებითაც კლებას ჰქონდა ადგილი. ბაღდადში კვლავ ადგილი აქვს მაღალი პროფილის მქონე პირების მიზნობრივ მკვლელობებს.[14]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის მაისში გამოქვეყნებულ ერაყელთა საერთაშორისო დაცვის საჭიროების შესახებ მოსაზრებაში ნათქვამია, რომ ქვეყანაში საცხოვრებელი სახლების ფართომასშტაბიანი ნგრევის, საბაზისო ინფრასტრუქტურის და სასოფლო-სამეურნეო მიწების ზიანის, საბაზისო სერვისებსა და შემოსავლის წყაროებზე წვდომის შეზღუდულობის, მიწებისა და სახლებში ნაღმების არსებობის, მიმდინარე ტერიტორიული დაძაბულობის, მათ შორის ისლამურ სახელმწიფოსთან ასოცირებული პირების მიმართ რეპრესიული აქტების და ლოკალიზებული არამდგრადი უსაფრთხოების გათვალისწინებით, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი მოუწოდებს სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იმ პირთა დაბრუნებისგან, რომლებიც ადრე ისლამური სახელმწიფოს კონტროლის ქვეშ ტერიტორიიდან არიან; ასევე, იმ ტერიტორიიდან, სადაც დაჯგუფებას ახლაც ჰყავს წარმომადგენლობა. გლუკი ასევე ეწინააღმდეგება ქვეყნის სხვა რეგიონებში იმ პირთა იძულებით დაბრუნებას, ვინც დგას რისკის წინაშე, რომ ვერ შეძლებს განსახლებაზე წვდომას ან აღმოჩნდება ისეთ პირობებში, რომ არ დარჩებათ სხვა ვარიანტი, გარდა საკუთარი წარმოშობის რეგიონში დაბრუნებისა. გლუკი აქვე აღნიშნავს, რომ მოსაზრება ეხება იმ პირებს, რომელთა მიმართაც არ დადგინდა ლტოლვილის სტატუსით საერთაშორისო დაცვის საჭიროება.[15]

[1] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Iraq; Guidance note and common analysis, June 2019

 (accessed on 16 September 2019)

[2] BFA Staatendokumentation (Austrian Federal Office for Immigration and Asylum, COI unit): Analyse der Staatendokumentation zu Irak: Socio-economic dynamics Baghdad, 1 August 2019

 (accessed on 6 November 2019)

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Iraq, 13 March 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[4] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Targeting of Individuals, March 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[5] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Iraq, 4 February 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[6] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Iraq, 17 January 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[7] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Security situation, March 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[8] The Borgen Project; Top 10 facts about education in Iraq; By Daniel Lehewych; 10 August, 2018; available at: https://borgenproject.org/education-in-iraq/ [accessed 14 March 2019]

[9] Xinhua; Iraqi teachers on strike over deteriorated educational system; 17 February; 2019; available at: http://www.xinhuanet.com/english/2019-02/17/c_137829072.htm [accessed 14 March 2019]

[10] Anadolu Agency; Iraq: Turkey’s Maarif schools start semester in Baghdad; By Haydar Karaalp; 30 September, 2019; available at: https://www.aa.com.tr/en/education/iraq-turkeys-maarif-schools-start-semester-in-baghdad/1598122# [accessed 7 November 2019]

[11] University of Baghdad; Official web-page; available at: http://en.uobaghdad.edu.iq/ [accessed 7 November 2019]

[12] CheapOair; Search results – flights from Tbilisi to Baghdad; available at: https://www.cheapoair.com/fpnext/air/Listing/s/1/su/d372057a-8d45-4c9e-ad97-441a4d6997c5 [accessed 7 November 2019]

[13] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: Iraq: Country of Origin Information on Access and Residency Requirements in Iraq: Ability of Persons Origination from Formerly ISIS-Held or Conflict-Affected Areas to Legally Access and Remain in Proposed Areas of Relocation, 25 April 2019

 (accessed on 16 September 2019)

[14] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: International Protection Considerations with Regard to People Fleeing the Republic of Iraq, May 2019

 (accessed on 16 September 2019)

[15] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: International Protection Considerations with Regard to People Fleeing the Republic of Iraq, May 2019

 (accessed on 16 September 2019)

ერაყი. შიიტების მდგომარეობა პროვინცია დიალაში. ოქტომბერი, 2019

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წლის 21 ივნისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყში რელიგიის თავისუფლების შესახებ წერს, რომ ქვეყნის მოსახლეობა, 2018 წლის მდგომარეობით, დაახლოებით 40 მილიონია. ერაყის მთავრობის 2010 წლის მონაცემებით, ქვეყნის მოსახლეობის 97% მუსლიმია, მათ შორის 55-60% შიიტი, ხოლო დაახლოებით 40% სუნიტი. შიიტები ძირითადად განსახლებულნი არიან სამხრეთით და აღმოსავლეთით და წარმოადგენენ უმრავლესობას ბაღდადში, ხოლო სუნიტები – დასავლეთით, ცენტრალურ ნაწილსა და ჩრდილოეთით.

ქვეყნის კონსტიტუცია ისლამს ოფიციალურ რელიგიად აღიარებს და კანონმდებლობის მთავარ წყაროდ მიიჩნევს. კონსტიტუცია იცავს ერაყის მოსახლეობის „ისლამურ იდენტობას“ და ამასთან, არ აკეთებს კონკრეტულ მითითებას სუნიზმსა ან შიიზმზე. კონსტიტუცია ასევე ადგენს რწმენისა და რელიგიური მსახურების თავისუფლებას ქრისტიანებისთვის, იეზიდებისა და საბეან-მანდეანებისთვის, მაგრამ არ იცავს სხვა რელიგიის მიმდევრებსა და ათეისტებს. სისხლის სამართლის კოდექსის მიხედვით, ებრალებს არ აქვთ უფლება, დასაქმდნენ სახელმწიფო საწარმოებში ან იმსახურონ ჯარში. კანონი უკრძალავს რელიგიურ მსახურებას ბაჰაის და სუნიტური ისლამის ვაჰაბიტური შტოს მიმდევრებს.

ერაყის ახალი პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტი არ განსაზღვრავს პირის რელიგიური დენომინაციების მიხედვით კუთვნილებას, თუმცა ონლაინ განაცხადისას აღნიშნული ინფორმაციის მითითება მაინც სავალდებულოა. დოკუმენტზე შეიძლება მითითებული იყოს ზოგადად რელიგია – ქრისტიანი, საბეან-მანდეანი, იეზიდი, ებრაელი და მუსლიმი. დოკუმენტზე არ აღინიშნება მუსლიმი შიიტია თუ სუნიტი ან ქრისტიანული დენომინაციები.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ სხვადასხვა ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციების ინფორმაციით, ზოგიერთი შიიტური დაჯგუფება, მათ შორის სახალხო მობილიზაციის ძალების ქოლგის ქვეშ მოქმედი, სხვადასხვა ფორმით ძალადობს სუნიტ სამოქალაქო პირებზე, სავარაუდოდ, დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს მიერ შიიტების წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულების საპასუხოდ. მედია საშუალებები ავრცელებენ მრავალ ინფორმაციას იმის შესახებ, რომ შიიტური სახალხო მობილიზაციის ძალები შედიან, ძარცვავენ და წვავენ ქურთების, სუნიტი თურქმენების, სუნიტი არაბების და სხვა ეთნიკური უმცირესობების სახლებს კირკუკის პროვინციაში.

ქვეყნის ზოგიერთ ნაწილში, არა-მუსლიმი რელიგიური უმცირესობა, ისევე როგორც სუნიტი და შიიტი მოსახლეობა, სადაც ისინი უმცირესობას წარმოადგენენ, კვლავ აწყდებიან ძალადობას და შეზღუდვებს ხელისუფლების მხრიდან.

სუნიტი მუსლიმების ნაწილი კვლავ საუბრობს ანტი-სუნიტურ დისკრიმინაციაზე, რომელიც შიიტური მთავრობისგან მომდინარეობს და საფუძვლად მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ სადამის რეჟიმის დროს სუნიტები უპირატეს მდგომარეობაში იყვნენ. სუნიტები აცხადებენ, რომ შიიტური უმრავლესობით ფორმირებული მთავრობა მათ არიდებს სამთავრობო სამუშაოებს და მომგებიან კონტრაქტებს იმ მოტივით, რომ სუნიტები იყვნენ ბაასისტები და იზიარებდნენ დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს იდეოლოგიას.[1]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2019 წლის ანგარიშებში წერს, რომ პროვინცია დიალა ეთნიკური და რელიგიური მრავალფეროვნებით გამოირჩევა და 2004 წლიდან მოყოლებული ყოველთვის იყო ექსტრემისტული განწყობის მქონე ამბოხებულების ნავსაყუდელი. მიუხედავად იმისა, რომ დაჯგუფება ისლამურმა სახელმწიფომ მოახერხა პროვინციის ჩრდილოეთით დიდი ნაწილის დაკავება, დიალა სრულად არასდროს მოქცეულა დაჯგუფების კონტროლის ქვეშ და იყო პირველი, რომელიც გათავისუფლებდა 2015 წელს. მიუხედავად ამისა, ისლამურმა სახელმწიფომ გააფართოვა მოქმედებები დიალაში და დაამყარა კონტროლი უმეტეს პერიფერიულ ნაწილებზე. გავრცელებული ინფორმაციით, დაჯგუფების მებრძოლები იმალებიან მთებში, სადაც მათი მოძებნა რთულია. წყაროები აღნიშნავენ, რომ ისლამური სახელმწიფო ფლობს მოქმედ საოპერაციო ქსელს მუქთადიაში, ჯავლავლაში, ქარა ტაპასა და მანდალიში. ხიფრისა და ქანაქინის რაიონები სადავოდაა შეფასებული.

სახალხო მობილიზაციის ძალები განსაკუთრებით ძლიერები არიან დიალაში. შიიტური იდეოლოგიის მქონე ბადრის ორგანიზაცია, რომელიც აკონტროლებს პროვინციის უსაფრთხოების საბჭოს, უსაფრთხოების მთავარ მოქმედ პირს წარმოადგენს. ადგილობრივი სუნიტური ტომთა დაჯგუფებები ასევე მოქმედებენ პროვინციაში, სხვა, უფრო ძლიერი სახალხო მობილიზაციის ჯგუფების პატრონაჟის ქვეშ.

საერთო ჯამში, ძალადობის მაჩვენებელი დიალის პროვინციაში მსგავსი იყო 2017 და 2018 წლებში, ზოგიერთ რაიონში შეინიშნებოდა მატება. უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტები, რომელთაც სამოქალაქო პირთა შორის მსხვერპლი გამოიწვია, ყველაზე ხშირად დაკავშირებული იყო ცეცხლსასროლი იარაღიდან სროლას, ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების ამოქმედებასა და სიკვდილით დასჯას. დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს იერიშები სამოქალაქო პირებზე მოიცავდა მკვლელობებს, გატაცებებს და სასოფლო მეურნეობის ინფრასტრუქტურის განადგურებას. ვრცელდებოდა ინფორმაციები საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე თავდასხმების შესახებ.

ორგანიზაცია „Iraqi Body Count“-ის ინფორმაციით, 2018 წელს დიალის პროვინციაში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 170 ისეთი ინციდენტი დაფიქსირდა, რომელსაც სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლი მოჰყვა. სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 100 ატას პირზე 16.4 იყო. 2017 წელს აღნიშნული მაჩვენებელი 17.1 იყო (180 ინციდენტი). გაეროს ერაყის მხარდაჭერის მისიის მიერ 2018 წელს სამოქალაქო პირთა შორის 142 მსხვერპლი დაფიქსირდა. 2017 წელს, დიალაში, ორგანიზაციის მიერ სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლი არ დაფიქსირებულა.

100 ათას პირზე სიკვდილიანობის ინტენსივობის ყველაზე მაღალი მაჩვენებლით ხასიათდებოდა ალ-მუქთადიას (46.4), ხიფრის (33.8), ქანაქინისა (26.1) და ბალადრუზის (21.4) რაიონები. აღნიშნული მაჩვენებელი ყველაზე დაბალი იყო ბაქუბასა (0.7) და ალ-ხალისში (5.1).

2018 წლის დეკემბრისთვის დიალა იყო რიგით მეხუთე პროვინცია იძულებით გადაადგილებულ პირთა დაბრუნების მაჩვენებლით (223 326 რეგისტრირებული დაბრუნებული პირი). მიუხედავად ამისა, 89 662 პირი დიალიდან კვლავ რჩებოდა იძულებით გადაადგილებულად პროვინციის შიგნით. გავრცელებული ინფორმაციით, დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს მიერ სახლების დანაღმვა ართულებს დაბრუნების პროცესს. ასევე, ვრცელდებოდა ინფორმაციები დევნილთა იძულებითი გამოსახლების და სუნიტებისთვის (ისლამურ სახელმწიფოსთან კავშირის ბრალდებით) დაბრუნებაზე უარის თქმის შესახებ. წყაროები ასევე აღნიშნავენ კორუფციას მთავარ კომერციულ გზებზე, სადაც საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებს სახალხო მობილიზაციის ძალები აკონტროლებენ.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი მიიჩნევს, რომ ინდიკატორთა შეფასებით, „უბრალოდ ყოფნა“ ტერიტორიაზე (დიალა) არაა საკმარისი სერიოზული ზიანის (მაკვალიფიცირებელი დირექტივის მე-15 მუხლი) რეალური რისკის დასადგენად; თუმცა, განურჩეველი ძალადობა აღწევს მაღალ დონეს და შესაბამისად, დაბალი ხარისხის ინდივიდუალური ელემენტებია საჭირო იმის სარწმუნოდ, რომ პირი, დაბრუნების შემთხვევაში, სერიოზული ზიანის რეალური საფრთხის წინაშე დადგება. მიუხედავად ამისა, აღსანიშნავია, რომ განურჩეველი ძალადობა შედარებით ნაკლებად ეხება ბაქუბასა და ალ-ხალისის რაიონებს.[2] [3]

ერაყში ისლამური სახელმწიფოს მომძლავრების შემდეგ, დაჯგუფების მიერ განხორციელებული იერიშების უმეტესობა მიზნობრივად იყო მიმართული სამოქალაქო პირებსა და ობიექტებზე და იერიშის მოტივი კონფესიური ბუნების იყო. 2014-2018 წლებში, ისეთ ტერიტორიებზე, სადაც ისლამურ სახელმწიფოს კონტროლი არ ჰქონდა დაწესებული, ადგილი ჰქონდა ათობით ინციდენტს, რომლებიც, თავად დაჯგუფების განცხადებით, შიიტებისა და შიიტური დასახლებების წინააღმდეგ იყო მიმართული. უშუალოდ დაჯგუფების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე, ასევე, ფართოდ იყო გავრცელებული სისტემატური ძალადობა სამოქალაქო პირებზე. ასეთი ქმედებები მოიცავდა სიკვდილით დასჯებს, მიზნობრივ მკვლელობებს, რელიგიური, თემის და პოლიტიკური ლიდერების იძულებით გაუჩინარებებს. დაჯგუფების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე შიიტები ყოველთვის არაბები არ იყვნენ, თურქმენები და შაბაკები ასევე ხდებოდნენ ისლამური სახელმწიფოს იერიშების ობიექტები.

მსგავსი ფართო მასშტაბიანი იერიშების რაოდენობამ და გავლენამ იკლო 2017 წლის ბოლოდან. ერაყის საკითხებზე მომუშავე ანალიტიკოსის ჯოელ უინგის შეფასებით, დაჯგუფება ამ დროიდან გადაერთო აჯანყების ტაქტიკაზე, რადგან აღარ შესწევდა ძალა გაეძლო კოალიციის ავიაიერიშებისა და ერაყის უსაფრთხოების ძალებთან კონვენციური ომისთვის. სავარაუდოდ, 2018 წლის ოქტომბრიდან, ისლამური სახელმწიფო გადაჯგუფების ახალ ფაზაში შევიდა და განაახლა ძალისხმევა ისეთი ინციდენტების ორგანიზებისთვის, რომლებიც მასობრივ მსხვერპლს გამოიწვევს.[4]

2018 წლის 30 ოქტომბერს გავრცელებული ინფორმაციით, ისლამური სახელმწიფოს მებრძოლების მიერ გზაზე დამონტაჟებულ ასაფეთქებელ მოწყობილობას სამი შიიტი პილიგრიმი ემსხვერპლა. ინციდენტი ქანაქინის რაიონში მოხდა.[5]

2019 წლის იანვარში „ვაშინგტონ პოსტი“ თავის სტატიაში წერდა, რომ ერაყში მოქმედი შიიტური დაჯგუფებები თავად წყვეტენ რომელი სუნიტი ოჯახები დაბრუნდებიან თავიანთ სახლებში. ბევრ სოფელსა და ქალაქში დაჯგუფებებმა შექმნეს ადგილობრივი საბჭოები, სადაც წყვეტენ სუნიტებისთვის, მათი ისლამურ სახელმწიფოსთან კავშირის საფუძველზე, ქონების ჩამორთმევის საკითხებს. ასეთი პრაქტიკა სერიოზულ დემოგრაფიულ ცვლილებებს იწვევს ისეთ ტრადიციულად შერეულ (სუნიტურ-შიიტური) ადგილებში, როგორიცაა ჰილა და დიალა.[6]

[1] USDOS – US Department of State: 2018 Report on International Religious Freedom: Iraq, 21 June 2019

 (accessed on 22 October 2019)

[2] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Iraq; Guidance note and common analysis, June 2019

 (accessed on 22 October 2019)

[3] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Security situation, March 2019

 (accessed on 22 October 2019)

[4] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Targeting of Individuals, March 2019

 (accessed on 22 October 2019)

[5] Jane’s Terrorism Watch Report; IED attack kills three Shia Muslim pilgrims in Iraq’s Diyala; 31 October, 2018; available at: https://www.janes.com/article/84225/ied-attack-kills-three-shia-muslim-pilgrims-in-iraq-s-diyala (accessed on 22 October 2019)

[6] The Washington Post; As Iraq’s Shiite militias expand their reach, concerns about an ISIS revival grow; By Tamer El-Ghobashy and Mustafa Salim; 10 January, 2019; available at: https://www.washingtonpost.com/world/as-iraqs-shiite-militias-expand-their-reach-concerns-about-an-isis-revival-grow/2019/01/09/52da575e-eda9-11e8-8b47-bd0975fd6199_story.html (accessed on 22 October 2019)

ერაყი. სუნიტების მიმართ არსებული დამოკიდებულება ბაღდადში. ოქტომბერი, 2019

ერაყში სხვადასხვა რელიგიური, ეთნიკური, კულტურული და ლინგვისტური საზოგადოებაა თავმოყრილი. 2017 წლის ანგარიშში აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ვარაუდობს, რომ ერაყის მოსახლეობის 97% მუსლიმია; შიიტი მუსლიმები (ძირითადად არაბები, თუმცა მათ შორის თურქმენები, ფეილი ქურთები და სხვებიც არიან) 55-60%-ია. სუნიტების რაოდენობა 40%-მდეა; მათგანი სუნიტი ქურთების წილი 15%-ია, არაბები 24% და თურქმენები – 1%. შიიტები ძირითადად განსახლებულნი არიან ერაყის სამხრეთ და აღმოსავლეთ პროვინციებში, ასევე, უმრავლესობაში არიან ბაღდადში და საზოგადოებების დონეზე წარმოდგენილნი არიან ქვეყნის უმეტეს ტერიტორიაზე. სუნიტები უმრავლესობაში არიან დასავლეთ, ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ნაწილში.[1]

დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ მიერ დაკავებული ტერიტორიების უმეტესობა ძირითადად სუნიტური რაიონები იყო. აქედან გამომდინარე, სახელმწიფოს ძალისხმევა მიმართული იყო იქითკენ, რომ მომხდარიყო სუნიტური მოსახლეობის, ძირითადად ტომების მობილიზება დაჯგუფებასთან საბრძოლველად. აღნიშნული მიმართულებით ყველაზე დიდი რეკრუტირება მოხდა აშშ-ის მიერ დაფინანსებულ ტომთა სამობილიზაციო ძალებში. 2015 წლის დეკემბერში პრემიერმა აბადიმ 40 ათასი სუნიტი მებრძოლის სახალხო მობილიზაციის ძალებში ინტეგრირება მოახდინა. მათი უმრავლესობა განლაგებული იყო ანბარსა და ნინევაში; სხვა ნაწილი კი სალაჰადინსა და სხვა გამოთავისუფლებულ ზონებში.

სხვადასხვა ექსპერტი აღნიშნავს დემოგრაფიული ჰომოგენიზმის ზრდას სადავო ტერიტორიებზე მცხოვრებ ადგილობრივ მოსახლეობაში. ეს ტენდენცია შეინიშნება, მათ შორის, სუნიტი არაბების დაბრუნების დაბალ მაჩვენებელში, რომლებიც უფრთხიან თვითნებურ დაკავებებს და გამოძალვას.

2014-2017 წლებში დაფიქსირდა 74 შემთხვევა, როდესაც ძირითადად ერაყის უსაფრთხოების ძალები, ქურთული ძალები და სახალხო მობილიზაციის ძალები სჩადიოდნენ იძულებით გაუჩინარებებს. 2017 წლის განმავლობაში თითქმის ყველა შემთხვევაში ძალადობის ობიექტი სუნიტი არაბი მამაკაცები იყვნენ, რის საფუძველსაც წარმოადგენდა შეტაკებები „ისლამურ სახელმწიფოსთან“, რაც იწვევდა დაკავებებს, დაპატიმრებებს და გაუჩინარებებს.

„Human Rights Watch“-ის მოსაზრებით, ერაყში სუნიტი არაბების მიმართ არის ზოგადად გავრცელებული შეხედულება, რომ ისინი კვლავ რისკის მატარებლები არიან. მაგალითად, ბაღდადიდან სალაჰადინში, ანბარში, დიალასა და კირკუკში მგზავრობისას, საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე, სუნიტი არაბები დიდი რისკის წინაშე დგანან. ანბარში არის რამდენიმე საკონტროლო- გამშვები პუნქტი, რომელიც განსაკუთრებული საფრთხის შემცველია. სუნიტი არაბები უფრო დიდ პრობლემებს აწყდებიან იმ საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე, რომლებიც მცირე დასახლებებში ან ანბარსა და ჰავიჯაში მდებარეობს, ვიდრე ბაღდადში, სადაც პირი შეიძლება ნაკლებად ამოცნობადი იყოს. რისკის ხარისხი იმაზეცაა დამოკიდებული თუ რომელი ძალა აკონტროლებს ტერიტორიას.

ბაღდადის პროვინცია და ქალაქი ბაღდადი შერეული (ძირითადად, სუნიტური და შიიტური მოსახლეობით დასახლებული) რეგიონია, სადაც ასევე ცხოვრობენ ქრისტიანები. მიუხედავად უბნების უმეტესობის შერეული კომპოზიციისა, 2000-იანების კონფესიურმა ძალადობამ გამოიწვია ქალაქ ბაღდადის უფრო დიდი სეგრეგაცია და შიიტების დომინანტობა. 2014 წლის განმავლობაში ადგილი ჰქონდა სუნიტების კონფესიური ნიშნით მკვლელობებს და ამაში უმეტესად შიიტურ დაჯგუფებებს ადანაშაულებენ. თუმცა, ისეთი მასშტაბის კონფესიური ძალადობა, როგორსაც ადგილი ჰქონდა 2006-2007 წლებში, აღარ განმეორებულა არც 2014 წელს და არც შემდგომში. მიუხედავად ამისა, წყაროები 2014-2015 წლებში აღნიშნავდნენ სახალხო მობილიზაციის ძალების ჩართულობას მშვიდობიანი მოსახლეობისა და სუნიტების მკვლელობებში, რომლებიც „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ ბრძოლის კონტექსტით ხდებოდა, მათ შორის ბაღდადის ე.წ. ქამრის ზონაში.

დაჯგუფებებს ბაღდადში სუნიტები და სხვა უმცირესობები ხშირად ადანაშაულებენ ისეთი სახის ძალადობაში, როგორიცაა სიკვდილით მუქარები, გატაცებები, მიზნობრივი მკვლელობები, ქონების კანონიერი მესაკუთრეებისგან მითვისება და სხვა. აღსანიშნავია, რომ ასეთი ქმედებების სამიზნეები, მათივე თქმით, შიიტებიც არიან. სუნიტებს და ქრისტიანებს განსაკურებით ეშინიათ, რომ შიიტური დაჯგუფებების მხრიდან გამოძალვის, გატაცების ან ქონების ჩამორთმევის მსხვერპლნი გახდებიან; მათ კი ამის საწინააღმდეგოდ მოქმედების შესაძლებლობა არ აქვთ. ასაფეთქებელი ნივთიერებები ბაღდადში გამოიყენება როგორც კრიმინალური, ასევე პოლიტიკური მიზნებით და კონკრეტულ დანაშაულებრივ ქმედებებზე პასუხისმგებელი სუბიექტების გამოვლენა სირთულეებთანაა დაკავშირებული. სახალხო მობილიზაციის ძალები მჭიდროდაა დაკავშირებული ბანდებთან და მათ შორის განსხვავების პოვნა, ხშირად, შეუძლებელია.[2]

ისტორიული დაძაბულობა ერაყელ სუნიტებსა და შიიტებს შორის, კვლავ არსებობს; ამავდროულად დაძაბულობა არსებობს სხვა ჯგუფებს შორისაც – არაბებსა და ქურთებს შორის, ერთ უმცირესობასა და სხვა უმცირესობას შორის და ა.შ. 2014 წლის შემდეგ უსაფრთხოების კუთხით სუბიექტების რაოდენობა სერიოზულად გაიზარდა და მოიცვა ტომთა ძალები, დაჯგუფებები, ფედერალური და ადგილობრივი პოლიცია, სამხედრო ძალები და სხვა.

ერაყში რამდენიმე სუნიტური სახალხო მობილიზაციის ძალების დაჯგუფება მოქმედებს, რომელთა შემადგენლობა 17-25 ათასია. მათი უმეტესობა 2014 წლის ბოლოს, ერაყის მთავრობასთან თანამშრომლობით, „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ ბრძოლისთვის შეიქმნა. რეკრუტირება მოხალისეობრივ საწყისებზე ხდება. ბევრი სახალხო მობილიზაციის ძალებს უერთდება უკეთესი ხელფასის გამო. სახალხო მობილიზაციის ძალები საკმაოდ გავლენიანი და პოპულარულები არიან მოსახლეობაში, რასაც „ისლამური სახელმწიფოს“ დამარცხებაში მათი როლი განაპირობებს.

2018 წელს სახალხო მობილიზაციის ძალების 5 მთავარ სამიზნეს შეადგენდნენ: პოლიტიკური ოპონენტები (მიუხედავად რელიგიური თუ ეთნიკური წარმომავლობისა, რადგან დაჯგუფებები იბრძვიან ფულისთვის, ძალაუფლებისთვის და გავლენისთვის და იერიშებს ახორციელებენ მეტოქეებზე, მათ შორის შიიტურ დაჯგუფებებზეც); საპასუხო იერიშები, რომელთა სამიზნეც ძირითადად სუნიტური საზოგადოება ხდებოდა; ერაყის სამოქალაქო საზოგადოება და ჟურნალისტები, განსაკუთრებით ისინი, ვინც სახალხო მობილიზაციის ძალებს აკრიტიკებს; შიიტური მორალური ნორმების დამრღვევი პირები, ძირითადად, ლგბტ საზოგადოება, ქრისტიანები, ალკოჰოლით მოვაჭრეები (ხანდახან ასეთი ძალადობა შიიტური საზოგადოების დახმარებითაც ხდებოდა); სხვადასხვა ბიზნესის მფლობელები (ძირითადად გამოძალვის მიზნით). ერაყის ქურთისტანში ქურთული ძალების სამიზნეებს წარმოადგენენ პოლიტიკური და სოციალური ოპოზიციის წარმომადგენლები. ადამიანის უფლებათა დამცველები, აქტივისტები, ჟურნალისტები და დემონსტრანტი საჯარო მოხელეები, რომლებიც გამოხატავენ კრიტიკულ დამოკიდებულებას პოლიტიკური ხელმძღვანელობის მიმართ. ქურთული უსაფრთხოების ძალების სამიზნეს ასევე წარმოადგენდნენ ის პირები, ვისზეც ჰქონდათ ეჭვი, რომ იყვნენ „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირში; ძირითადად, ასეთები იყვნენ სუნიტი არაბები.

ათასობით პირი, რომლებიც იყვნენ ეჭვმიტანილი „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირში, ერაყის მთავრობამ დააპატიმრა. იქიდან გამომდინარე, რომ „ისლამური სახელმწიფო“ ძირითადად სუნიტური დაჯგუფება იყო, მოსახლეობის უმეტესობა სუნიტ არაბებს ექსტრემისტულ ჯგუფებთან დაკავშირებულად მოიაზრებს. 2014-2017 წლებში არაერთი ფაქტი დაფიქსირდა, როდესაც შურისძიების მოტივით, უსაფრთხოების ძალებმა ან მათთან დაკავშირებულმა დაჯგუფებებმა გაიტაცეს, გააქრეს ან მოკლეს სუნიტები.

დანიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის კვლევის ჯგუფი 2018 წლის ფაქტების მოძიების მისიის ანგარიშში წერს, რომ სუნიტი მამაკაცები, რომლებიც „ისლამური სახელმწიფოს“ ტერიტორიებს ტოვებდნენ, გადიოდნენ უსაფრთხოების შემოწმებას საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე. ანგარიშში ნათქვამია, რომ პირები, რომელთა სახელი ან მათი ოჯახის წევრების სახელები არის „ისლამური სახელმწიფოს“ წევრობაში ეჭვმიტანილთა სახელების მსგავსი, ხდებიან სერიოზული ეჭვის ობიექტები და ისინი შეიძლება გახდნენ ძალადობის, დაკავების ან დაბრუნების აკრძალვის ობიექტები.

სუნიტი მუსლიმების მდგომარეობის შესახებ ბაღდადში, ლანდინფო წერს, რომ საკონტროლო-გამშვები პუნქტის გავლისას, პირებს უწევთ საკუთარი პირადობის დადასტურება. გვარები და კლანური სახელები ხშირად ახდენს პირის ამა თუ იმ საზოგადოებრივი და გეოგრაფიული კუთვნილების იდენტიფიკაციას. სუნიტები შეიძლება თვითნებურად დაადანაშაულონ ექსტრემისტების მიმართ სიმპათიაში და შედეგად ისინი გახდებიან ძალადობის მსხვერპლნი. ბაღდადში მთავარ ქუჩებზე განლაგებული საკონტროლო-გამშვები პუნქტები არმიისა და პოლიციის კონტროლ ქვეშაა, ხოლო ვიწრო და პატარა ქუჩებზე განთავსებულ პუნქტებს დაჯგუფებები აკონტროლებენ.

დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ წევრები არავის მიმართ არ არიან ტოლერანტული, გარდა საკუთარი ფუნდამენტალისტური იდეოლოგიისა. ამიტომ, დაჯგუფებამ არაერთი სუნიტური წმინდა რელიგიური ადგილი გაანადგურა. სუნიტი რელიგიური ლიდერები, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდნენ დაჯგუფებას იყვნენ დევნის ობიექტები. „ისლამური სახელმწიფო“ ითხოვდა ტოტალურ დამორჩილებას რელიგიური ლიდერებისგან, წინააღმდეგ შემთხვევაში პირი რისკავდა, გამხდარიყო მკვლელობის ან საჯაროდ სიკვდილით დასჯის ობიექტი.

ერაყელთა უმეტესობის იდენტიფიცირება ხდება ტომობრივი კუთვნილების მიხედვით და იდენტობა სერიოზულ სოციალურ როლს თამაშობს საზოგადოებაში. ერაყის საზოგადოება ტომების, ოჯახსა და კლანზე დაფუძნებული კავშირების დიდი გავლენის ქვეშაა, განსაკუთრებით ანბარის, სალაჰადინის, კირკუკისა და ნინევის სუნიტურ ნაწილში; ისევე როგორც სამხრეთით, ბასრაში. ტომობრივი კულტურა და სახელმწიფოს შესაძლებლობის სიმწირე, ჩაერიოს საზოგადოებრივ სამართალში იწვევს იმას, რომ დავების გადაწყვეტაში, ტრადიციულ ლიდერებს და დადგენილ ნორმებს დიდი როლი აქვთ. ასეთი წესები კი განსაკუთრებით მკაცრი ქალებისთვისაა. ტომები ხშირად კარგად შეიარაღებულნი არიან და ხშირად მონაწილეობენ საზოგადოებას შორის კონფლიქტურ ვითარებებში, რომელიც ტომის წესების და ნორმების დარღვევის გამო წარმოიშვება. ეს იწვევს ხოლმე მკვლელობათა ჯაჭვს ტომებს შორის.[3]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ სუნიტები ბაღდადში შეიარაღებულ დაჯგუფებებს ხშირად ადანაშაულებენ მიზანმიმართულ ძალადობაში. სუნიტებს ძირითადად ეშინიათ გატაცების, გამოძალვის ან დაჯგუფებების მიერ ბაღდადში ქონების ჩამორთმევის. წყაროები განმარტავენ, რომ ძალადობის გამო პასუხიმგებლობის დაკისრება კონკრეტულ დამნაშავეებზე ბაღდადში რთულია და სამიზნეებზე თავდასხმის საბაბი ზოგჯერ პოლიტიკური, ხოლო ზოგჯერ კრიმინალური ხასიათისაა. მოქმედი პირების განსაზღვრა რთულია, სავარაუდოდ, ისინი ძირითადად შეიარაღებული დაჯგუფებები და ბანდები არიან; მათ შორის ძლიერი მსგავსების გამო კი, განსხვავება ხშირად შეუძლებელია.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი წერს, რომ ხელმისაწვდომი ინფორმაციის ანალიზის საფუძველზე ჩანს, რომ სუნიტების ისლამურ სახელმწიფოსთან კავშირში დადანაშაულებამ შეიძლება მიიღოს, როგორც დევნის, ასევე დისკრიმინაციის ხასიათი და ინდივიდუალური შეფასებაა საჭირო იმის დასადგენად, დისკრიმინაციული ქმედებები უტოლდება თუ არა დევნას. ხელმისაწვდომი ინფორმაცია აჩვენებს, რომ უბრალოდ ფაქტს, რომ პირი არის სუნიტი არაბი, არ მივყავართ დევნის საფუძვლიან შიშთან. ინდივიდუალური გარემოებები, როგორიცაა წარმოშობის რეგიონი, ტომური კუთვნილება, ოჯახის წევრების სავარაუდო კავშირები ისლამურ სახელმწიფოსთან, სახელი და ა.შ. მნიშვნელოვანია რისკების შეფასებისას.[4]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ საერთო ჯამში, ძალადობრივმა ინციდენტებმა ქალაქ ბაღდადსა და ე.წ „ბაღდადის ქამრის“ ზონაში იკლო 2017 წლის შემდეგ. 2018 წელს ბაღდადი ნაკლებად პრიორიტეტული გახდა დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოსთვის“  და მათი აქტივობა ქალაქ ბაღდადსა და ქამრის ზონაში შემცირდა. მიუხედავად ამისა, დაჯგუფება ინარჩუნებს წარმომადგენლობას ქამრის ზონაში და აქვს უნარი განახორციელოს იერიშები. ბაღდადის პროვინცია ძირითადად ხელისუფლების კონტროლის ქვეშაა და ის თავდაცვისა და სამართალდამცავ ფუნქციებს ინაწილებს სახალხო მობილიზაციის ძალებთან. წყაროების ცნობით სახალხო მობილიზაციის ძალები, პერიოდულად, ჩართულები არიან უსაფრთხოების ძალებთან ძალადობრივ დაპირისპირებებში ტერიტორიული და პოლიტიკური გავლენისთვის ბრძოლის პროცესში.

ბაღდადის პროვინციაში 2018 წელს უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ 392 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი, რომელთაც სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლი მოჰყვა. სიკვდილიანობის ინტენსიურობის მაჩვენებელი 100 ათას მოსახლეზე 7.4 იყო. 2017 წლის ანალოგიური მაჩვენებელი 13.4 შეადგენდა (ინციდენტების რაოდენობა – 487). გაეროს ერაყის მხარდაჭერის მისიის მონაცემებით, 2018 წელს სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლის რაოდენობა 1124 იყო (2017 წელს – 2975). სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლის გამომწვევი ძირითადი მიზეზი იყო ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენება, სიკვდილით დასჯა და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობები.

უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ყველაზე მეტი ინციდენტი ადამიაში დაფიქსირდა (78), ასევე, რესაფაში, ტავრა 1 და ტავრა 2-ის ჩათვლით (77 ინციდენტი). სამოქალაქო პირებს შორის ყველაზე დიდი მსხვერპლი იყო ტარმიასა და მადაინში. 2018 წელს, ბაღდადში, ძალადობის უმეტესობა იყო პოლიტიკური ხასიათის, მათ შორის პოლიტიკური ხასიათის დაშინებები, შეიარაღებული შეტაკებები და მიზნობრივი მკვლელობები 2018 წლის არჩევნების კონტექსტში. კრიმინალური ხასიათის ძალადობა ძირითადად დაკავშირებული იყო დაჯგუფებებთან და მოიცავდა გატაცებებს, გამოძალვას, დაშინებას და მცირე ზომის ასაფეთქებელი მოწყობილობებისა და ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენებას, ასევე ადგილი ჰქონდა ძარცვასა და რეკეტს. დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო“ იყენებდა მცირე ზომის ასაფეთქებელ მოწყობილობებს და მათ სამიზნეს წარმოადგენდა მშვიდობიანი მოსახლეობა ბაზრებში, ავტობუსებსა და მაღაზიებში. თემთა ლიდერები ასევე იყვნენ დაჯგუფების სამიზნეები, რაც ლიდერების მხრიდან არჩევნების მხარდაჭერასთან იყო დაკავშირებული.

2018 წლის 15 დეკემბრის მონაცემებით, ბაღდადში იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა 604 140-დან (2016 წელი) 69 2014-მდე იყო შემცირებული. თავად ბაღდადის პროვინციიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა, რომლებიც ძირითადად პროვინციის შიგნითვე იყვნენ გადაადგილებულნი შემცირებული იყო 8 550-დან 486-მდე.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი წერს, რომ ინდიკატორების გათვალისწინებით, შეიძლება ითქვას, რომ განურჩეველ ძალადობას ბაღდადში ადგილი აქვს, თუმცა არა  მაღალი დონით, შესაბამისად, მაღალი ხარისხის ინდივიდუალური ელემენტის არსებობა საჭიროა, რომ დადგინდეს მყარი საფუძველი იმის სარწმუნოდ, რომ პირი, ტერიტორიაზე დაბრუნების შემთხვევაში, მაკვალიფიცირებელი დირექტივის მე-15 მუხლის განმარტებით, სერიოზული ზიანის რეალური რისკის წინაშე აღმოჩნდება. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ „ბაღდადის ქამრის ზონა“, განსაკუთრებით ტარმიას რაიონი, შედარებით, მეტად არის დაზარალებული განურჩეველი ძალადობით.

სურსათის უსაფრთხოება – ყველა საკვები საქონელი, რომელსაც მოსახლეობას აწვდის გაეროს მსოფლიო სასურსათო პროგრამა, ფართოდაა ხელმისაწვდომი ბაბილში, ბაღდადში, ნაჯაფში, ქადისიასა და სალაჰადინში; ასევე, კირკუკსა და ნინევაში.

განსახლება და თავშესაფარი – წყაროების ცნობით, ქვეყანაში განსახლების შესაძლებლობების დიდი დეფიციტია. ფასები გაზრდილია განსაკურებით იმ რეგიონებში, სადაც იძულებით გადაადგილებულ პირთა დიდი რაოდენობაა. განსახლების საშუალებები ძირითადად არაფორმალურია და დაგეგმარების გარეშეა ნაშენები. ქირის ფასი უკიდურესად მაღალია ბაღდადში.

ჰიგიენა – 2010 წლის შემდეგ წყალზე წვდომა გაუმჯობესებულია, თუმცა ბევრი ერაყელი კვლავ დამოკიდებულია არაფორმალურ ჭებზე, მთავრობისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების დახმარებასა და არასაიმედო მომარაგების სისტემაზე, რადგან ერაყის სასმელი წყალი განაგრძობს გაფუჭებას. 2018 წლის დეკემბრის მონაცემებით, 2.3 მილიონი ერაყელი წყალზე და სანიტარიაზე წვდომის საჭიროების წინაშეა. ქვეყნის სამხრეთში გაცილებით უკეთესი ვითარებაა, სადაც წყალზე წვდომა კვირაში 6 დღის განმავლობაშია შესაძლებელი. ყველაზე ცუდი ვითარებაა ნინევასა და კირკუკში (კვირაში 3 დღე).

საბაზისო ჯანდაცვა – კონფლიქტის შედეგად დაზიანდა ერაყის ჯანდაცვის სისტემა, მათ შორის ბაღდადში. როგორც სამედიცინო მომსახურება, ასევე მედიკამენტები ხელმისაწვდომია როგორც საჯარო, ასევე კერძო სექტორის სისტემებში. ჰოსპიტალები და სხვა სამედიცინო დაწესებულებები ძირითადად ურბანულ სივრცეებშია კონცენტრირებული და ძნელად ხელმისაწვდომია ღარიბი პროვინციებისთვის. სამედიცინო პერსონალი არა თანაბრადაა გადანაწილებული ქვეყანაში. ბაღდადში ზედმეტად დიდი რაოდენობა ექიმები და სამედიცინო პერსონალია თავმოყრილი და ამ დროს ღარიბი პროვინციები სამედიცინო რესურსების ნაკლებობას განიცდიან.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი წერს, რომ ძირითადი გარემოებები ბაღდადში, ზემოაღნიშნული ფაქტორების შეფასებით, არ გამორიცხავს ქალაქში განსახლების მიზანშეწონილობას. შეფასებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს ინდივიდუალური გარემოებები.[5]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ სხვადასხვა რეგიონში, ადრე ისლამური სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიიდან წამოსულ პირს, ძირითადად სუნიტ არაბს, მოეთხოვება სპონსორის ყოლა ან ადგილობრივი საბჭოდან ან მუხტარისგან (სოფლის ლიდერი) დასტურის/რეკომენდაციის წერილის ქონა რათა მიიღოს განსახლების უფლება. დამატებით, ყველა რეგიონში, პირი ვალდებულია გაიაროს უსაფრთხოების სამსახურის შემოწმება. ბაღდადში განსახლებისთვის, ადრე ისლამური სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიიდან წამოსულ პირს ესაჭიროება ორი სპონსორი სამეზობლოდან, სადაც აპირებს განსახლებას და ადგილობრივი მუხტარის მხარდაჭერის წერილი.[6]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის მაისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ 2018 და 2019 წელს უსაფრთხოების კუთხით ვითარების გამოსწორების პარალელურად, უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება მეტწილად სტაბილური გახდა ბაღდადშიც. 2018 წლის განმავლობაში დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფო აქტიური რჩებოდა „ქამრის ზონის“ პატარა ქალაქებში და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების გამოყენებით ახორციელებდა იერიშებს მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ. მიუხედავად ამისა, მათი შესაძლებლობები, განახორციელონ ისეთი იერიში, რომელიც მასობრივ მსხვერპლს გამოიწვევს, მნიშვნელოვნადაა შემცირებული. 2019 წლის დასაწყისში დაჯგუფება დიდწილად განდევნეს, იმის ფონზე, რომ ერაყის უსაფრთხოების ძალებმა გააფართოვეს საკუთარი კონტროლი „ქამრის ზონაზე“; ამან თავის მხრივ ინციდენტების კიდევ უფრო შემცირება გამოიწვია. მიუხედავად ამისა, 2019 წლის აპრილში, დაჯგუფება ფიქრობდა თავისი მხარდაჭერის ზონის გაფართოებას ბაღდადის „ქამრის ზონის“ სამხრეთ-დასავლეთით. მაშინ, როცა ანგარიშები ყოველდღიურ რეჟიმში აღნიშნავდნენ პოლიტიკური მოტივებით თუ გამოსასყიდის მისაღებად განხორციელებული გატაცებების შესახებ, 2018 და 2019 წლებში აღნიშნული მიმართულებითაც კლებას ჰქონდა ადგილი. ბაღდადში კვლავ ადგილი აქვს მაღალი პროფილის მქონე პირების მიზნობრივ მკვლელობებს.[7]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის მაისში გამოქვეყნებულ ერაყელთა საერთაშორისო დაცვის საჭიროების შესახებ მოსაზრებაში ნათქვამია, რომ ქვეყანაში საცხოვრებელი სახლების ფართომასშტაბიანი ნგრევის, საბაზისო ინფრასტრუქტურის და სასოფლო-სამეურნეო მიწების ზიანის, საბაზისო სერვისებსა და შემოსავლის წყაროებზე წვდომის შეზღუდულობის, მიწებისა და სახლებში ნაღმების არსებობის, მიმდინარე ტერიტორიული დაძაბულობის, მათ შორის ისლამურ სახელმწიფოსთან ასოცირებული პირების მიმართ რეპრესიული აქტების და ლოკალიზებული არამდგრადი უსაფრთხოების გათვალისწინებით, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი მოუწოდებს სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იმ პირთა დაბრუნებისგან, რომლებიც ადრე ისლამური სახელმწიფოს კონტროლის ქვეშ ტერიტორიიდან არიან; ასევე, იმ ტერიტორიიდან, სადაც დაჯგუფებას ახლაც ჰყავს წარმომადგენლობა. გლუკი ასევე ეწინააღმდეგება ქვეყნის სხვა რეგიონებში იმ პირთა იძულებით დაბრუნებას, ვინც დგას რისკის წინაშე, რომ ვერ შეძლებს განსახლებაზე წვდომას ან აღმოჩნდება ისეთ პირობებში, რომ არ დარჩებათ სხვა ვარიანტი, გარდა საკუთარი წარმოშობის რეგიონში დაბრუნებისა. გლუკი აქვე აღნიშნავს, რომ მოსაზრება ეხება იმ პირებს, რომელთა მიმართაც არ დადგინდა ლტოლვილის სტატუსით საერთაშორისო დაცვის საჭიროება.[8]

[1] EASO; Country of Origin Information Report; Iraq – Targeting of Individuals; March, 2019; available at:

[accessed 3 April, 2019]

[2] EASO; Country of Origin Information Report; Iraq – Security Situation; March, 2019; available at:

[accessed 3 April, 2019]

[3] EASO; Country of Origin Information Report; Iraq – Targeting of Individuals; March, 2019; available at:

[accessed 3 April, 2019]

[4] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Iraq; Guidance note and common analysis, June 2019

 (accessed on 7 October 2019)

[5] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Iraq; Guidance note and common analysis, June 2019

 (accessed on 16 September 2019)

[6] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: Iraq: Country of Origin Information on Access and Residency Requirements in Iraq: Ability of Persons Origination from Formerly ISIS-Held or Conflict-Affected Areas to Legally Access and Remain in Proposed Areas of Relocation, 25 April 2019

 (accessed on 16 September 2019)

[7] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: International Protection Considerations with Regard to People Fleeing the Republic of Iraq, May 2019

 (accessed on 16 September 2019)

[8] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: International Protection Considerations with Regard to People Fleeing the Republic of Iraq, May 2019

 (accessed on 16 September 2019)

ერაყი. განათლების ხელმისწვდომობა ერბილში. სექტემბერი, 2019

დაწყებითი განათლება სავალდებულოა ერაყის ყველა მოქალაქე ბავშვისთვის (ერაყის ქურთისტანში სწავლა სავალდებულოა 15 წლის ასაკამდე). მოქალაქეებისთვის სწავლა უფასოა. გოგონათა თანაბარი ხელმისაწვდომობა განათლებაზე კვლავ წარმოადგენს გამოწვევას, განსაკუთრებით პერიფერიულ და არა უსაფრთხო რაიონებში. აშშ-ის სახელწმიფო დეპარტამენტის უკანასკნელ ანგარიშში ერაყის შესახებ ნათქვამია, რომ განახლებული და სანდო ინფორმაცია სასწავლებლებში ჩარიცხვის, დასწრებისა და დასრულების შესახებ არ იყო ხელმისაწვდომი.[1]

2017 წლის მაისში გაეროს ბავშვთა დაცვის ფონდი ერაყში, ბოლო ათწლეულის მანძილზე, დაწყებითი განათლების დაწესებულებებში ჩარიცხვის მხრივ მნიშვნელოვანი პროგრესის შესახებ წერდა. ფონდის ინფორმაციით, ზრდა შეადგენდა დაახლოებით 4.1%-ს წლიურად. 2015-2016 წლებში მთელი ქვეყნის მასშტაბით განათლების ყველა დონეზე 9.2 მილიონი სტუდენტი ირიცხებოდა. იგივე წყარო, ასევე, ყურადღებას ამახვილებდა გენდერულ პრობლემებზე განათლების კუთხით. კონფლიქტის შედეგად დაზარალებულ რეგიონებში, მაგალითად სალაჰადინსა და დიალაში, სასკოლო ასაკის ბავშვთა 90% საგანმანათლებლო სისტემის მიღმა იყო დარჩენილი. 2015-2016 წლებში ერაყი თავისი ბიუჯეტის 5.7%-ს ხარჯავდა განათლებაზე, რაც შუა აღმოსავლეთის ქვეყნებს შორის ერთერთი ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი იყო. საჯარო განათლებაში შეზღუდულმა რესურსებმა შედეგად მოიტანა განათლების ხარისხის დაცემა და მასწავლებელთა პოზიციებზე შენარჩუნების მაჩვენებლების შემცირება.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ინფორმაციით, ბავშვები აწყდებოდნენ სხვადასხვა სახის ბარიერებს განათლებაზე წვდომის კუთხით; მათ შორის იყო იერიშები სკოლებზე, მასწავლებლებსა და სასწავლო პერსონალზე. სხვა ბარიერები მოიცავდა ახლოს მდებარე სკოლების ნაკლებობას, სკოლების დევნილთა თავშესაფრებად ან „ისლამური სახელმწიფოს“ დაკავების ცენტრებად გამოყენებას; ასევე, სასკოლო ინფრასტრუქტურის ნაკლებობას. იგივე წყაროს ცნობით, 2017 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი სკოლა ხელახლა გაიხსნა და განაგრძო ფუნქციონირება, დაახლოებით 1.2 მილიონი ბავშვი მთელი ერაყის მასშტაბით რჩებოდა სკოლის მიღმა.[2]

2018 წლის იანვარში გაეროს ბავშვთა ფონდის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, კონფლიქტის შედეგად იძულებითმა გადაადგილებამ ნეგატიური გავლენა იქონია განათლებაზე და იძულებით გადაადგილებული ბავშვების მინიმუმ 70%-მა სასწავლო წელი გამოტოვა. იგივე წყარო 2018 წლის თებერვალში წერდა, რომ ერაყის სკოლების თითქმის ნახევარს სჭირდება შეკეთება დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ ტერიტორიული დამარცხების შემდეგ და რომ, დაახლოებით, სამი მილიონი ბავშვის განათლების პროცესი შეფერხდა.

ერაყში მოქმედი კანონმდებლობით, ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი ბავშვებისთვის, რომლებიც განთავსებულნი არიან თავშესაფარში, სახელმწიფო სახლებში და ბავშვთა სახლებში, გარანტირებულია დაცვა, მათ შორის ხელმისაწვდომობა ჯანდაცვასა და განათლებაზე. განათლებაზე წვდომა შეზღუდულია განსაკურებული საჭიროებების მქონე და შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირებისთვის. განათლებაზე წვდომის კუთხით დისკრიმინაციას განიცდიან, ასევე, ქალები. სოციალურმა, რელიგიურმა და პოლიტიკურმა ზეწოლამ მნიშვნელოვნად შეზღუდა არჩევანის თავისუფლება აკადემიური და კულტურული მიმართულებით.[3]

მასწავლებლები დიდი ხანია აწყდებიან მუქარებსა და ძალადობას ან სხვა სახის ნეგატიურ შედეგებს იმის გამო, რომ ასწავლიან ისეთ საგნებს ან საკითხებს, რომლებიც ძლევამოსილი სახელმწიფო ან არა სახელმწიფო აქტორებისთვის დავის საგანს წარმოადგენს. ქვეყნის ოფიციალური სასწავლო გეგმა ხშირად კლასში იცვლება რელიგიური ან კონფესიური შეხედულებების შესაბამისად. უნივერსიტეტის სტუდენტების პოლიტიკურმა აქტივობამ, შეიძლება, ისინი დაშინების ან შევიწროვების ობიექტებად აქციოს.[4]

ერაყელი ოჯახები, რომლებიც „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ ასოცირების გამო, რაც, როგორც წესი, დაკავშირებულია მათ გვართან, ტომობრივ კავშირებთან ან წარმოშობის რეგიონთან, ვერ გადიან უსაფრთხოების შემოწმებას, რათა მიიღონ პირადობის დამადასტურებელი ბარათი ან სხვა სახის დოკუმენტაცია. აღნიშნული იწვევს მათი სხვადასხვა უფლების, მათ შორის, განათლების უფლების შეზღუდვას.[5]

2.5 მილიონზე მეტი ბავშვი საჭიროებს განათლებაზე წვდომას. ქვეყანაში კონფლიქტური მდგომარეობის შედეგად სკოლები განადგურდა და ბევრ სკოლას უწევს ორმაგი ან სამმაგი დატვირთვით მუშაობა. დევნილი ბავშვების 50%-ს დევნილთა ბანაკებში არასათანადო წვდომა აქვთ განათლებაზე. დაახლოებით, 3.2 მილიონი ბავშვი არა რეგულარულად ან საერთოდ ვერ დადის სკოლაში.[6]

არასამთავრობო ორგანიზაცია „The Borgen Project“ 2018 წლის 10 აგვისტოს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერდა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ერაყში განათლება სახარბიელო მდგომარეობაში არ არის, საერთაშორისო მოთამაშეების მხრიდან დახმარების თავიდან აცილება არ ხდება. გაეროს ბავშვთა დაცვის ფონდის მხარდაჭერა ერაყის მიმართ განათლების კუთხით მნიშვნელოვანია და მოიცავს ისეთ მიმართულებებს, როგორიცაა სკოლების მშენებლობა, წყლისა და კანალიზაციის სისტემების შეკეთება უკვე არსებულ სკოლებში, 50 ათასზე მეტი მასწავლებლის გადამზადება, მილიონობით ბავშვის სასკოლო ნივთებით მომარაგება და ბევრი სხვა სახის პოზიტიური ჩარევა. 2016 წელს გაეროს ბავშვთა ფონდი 682 ათას ბავშვს დაეხმარა განათლებაზე წვდომის კუთხით.

სტატიაში, ასევე, საუბარია ერაყში განათლების კუთხით არსებულ პრობლემებზე. სტატიის ავტორი წერს, რომ კონფლიქტმა ქვეყანაში შეამცირა დასწრების მაჩვენებელი. „ისლამური სახელმწიფოს“ აქტივობებმა ერაყის საგანმანათლებლო სისტემა მოშალა. იმ დროს, როდესაც დაჯგუფება ერაყში კონტროლირებად ტერიტორიებს ფლობდა, დაიხურა ბევრი სკოლა და შენობების გამოყენება ხდებოდა სხვადასხვა მიზნებით, მათ შორის უსაფრთხო სახლებად ან რადიკალური სწავლებებისთვის. ამან გამოიწვია ის, რომ ყოველი ერთი სკოლა ხუთიდან გახდა უფუნქციო. ისლამური სახელმწიფოს დამარცხების შემდეგ, ბევრია გასაკეთებელი სიტუაციის გამოსასწორებლად; მაგალითად, დაჯგუფების მიერ სკოლების დახურვამ გამოიწვია ის, რომ ბევრ ბავშვს ორი სასწავლო წლის გამოტოვება მოუხდა; ახლა საჭიროა მათი დახმარება, რომ ისინი სასწავლო პროგრამას წამოეწიონ.

სტატიის ავტორი წერს, რომ ერაყში განათლება ყოველთვის არ იყო პრობლემატური და რომ კონფლიქტებმა თავისი უარყოფითი კვალი დატოვა განათლების სისტემაზე. ავტორის შეფასებით, გაეროს ბავშვთა დაცვის ფონდისა და სხვა ორგანიზაციების მიზანია ერაყის განათლების სისტემის ფეხზე წამოყენება; თუმცა, ბევრია გასაკეთებელი იქამდე, რომ განათლების სისტემა დაუბრუნდეს იმ დონეს, რაც იყო ისლამური ოქროს ეპოქაში, როდესაც ბაღდადი გლობალური ინტელექტუალიზმის ეპიცენტრს წარმოადგენდა.[7]

2019 წლის 17 თებერვალს ერაყში მასწავლებლებმა გაფიცვა მოაწყვეს.  ისინი სასწავლო გეგმისა და საგანმანათლებლო სისტემის დონის გაუმჯობესებას და მასწავლებლების ცხოვრების სტანდარტების გაუმჯობესებას ითხოვდნენ. გაფიცვა ბაღდადისა და სხვა პროვინციების დაწყებითი და საშუალო განათლების დაწესებულებების მასწავლებლებმა მოაწყვეს. გაფიცულების თქმით, ერაყში განათლების პროცესი სერიოზულად შეფერხდა და საჭიროა ხარისხის გაუმჯობესება. მათი თქმით, ხელისუფლებამ უნდა გამოყოს სათანადო რაოდენობის დაფინანსება განათლების სამინისტროსთვის ვითარების გამოსასწორებლად.[8]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Iraq, 13 March 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[2] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Targeting of Individuals, March 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Iraq, 13 March 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[4] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Iraq, 4 February 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[5] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Iraq, 17 January 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[6] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Security situation, March 2019

 (accessed on 13 March 2019)

[7] The Borgen Project; Top 10 facts about education in Iraq; By Daniel Lehewych; 10 August, 2018; available at: https://borgenproject.org/education-in-iraq/ [accessed 14 March 2019]

[8] Xinhua; Iraqi teachers on strike over deteriorated educational system; 17 February; 2019; available at: http://www.xinhuanet.com/english/2019-02/17/c_137829072.htm [accessed 14 March 2019]