ერითრეა. ინფორმაცია ქვეყნის შესახებ; ადამიანის უფლებების დაცვა; უსაფრთხოება. იანვარი, 2018

ერითრეა აღმოსავლეთ აფრიკაში მდებარეობს. მას სახმელეთო საზღვარი აქვს ჯიბუტთან, ეთიოპიასა და სუდანთან. ჩრდილო-აღმოსავლეთით მას ესაზღვრება წითელი ზღვა. ქვეყნის მოსახლეობა 2017 წლის ივლისის მონაცემებით დაახლოებით შეადგენს 5,918,919 ადამიანს. ქვეყნის ინფორმაციის სამინისტროს უკანასკნელი მონაცემებით, მოსახლეობა დაახლოებით 3.5 მილიონია. ქვეყნის დედაქალაქია ასმარა. სახელი მომდინარეობს ბერძნულიდან – „Erythra Thalassa“, რაც წითელ ზღვას ნიშნავს. ერითრეაში 3 ოფიციალური ენაა – ტიგრინიული, არაბული და ინგლისური; მოსახლეობის ნაწილი ასევე საუბრობს ტიგრე, კუნამა, აფარ და სხვა კუშიტურ ენებზე.

ქვეყანაში 9 აღიარებული ეთნიკური ჯგუფია – ტიგრინია (Tigrinya) 55%, ტიგრე (Tigre) 30%, საჰო (Saho) 4%, კუნამა (Kunama) 2%, რაშაიდა (Rashaida) 2%, ბილენი (Bilen) 2%, აფარი (Afar), ბენი (Beni), ამირ (Amir) და ნერა (Nera) 5%.

ერითრეის დროშაზე გამოსახულია სამი სამკუთხედი – წითელი, მწვანე და ლურჯი. წითელ სამკუთხედში მოთავსებულია ოქროს გვირგვინი, რომლის შუაშიც ასევე ოქროსფერი ზეთისხილის ტოტია გამოსახული. აღნიშნული სიმბოლო გამოსახული იყო ერითრეის პირველ დროშაზე 1952 წელს. წითელი სამკუთხედი გამოხატავს დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში დაღვრილ სისხლს. მწვანე სამკუთხედი ქვეყნის სოფლის მეურნეობის სიმბოლოა და ლურჯი სამკუთხედი ქვეყნის გამოხატავს ზღვას, რომელიც ქვეყნის დიდ ნაწილს ესაზღვრება. ქვეყნის ჰიმნი „Ertra, Ertra, Ertra“ დამტკიცდა 1993 წელს. ტექსტის ავტორია Solomon Tsehaye Beraki, მუსიკის ავტორები კი არიან Isaac Abram Meharezgi და Aron Tekle Tesfatsion. ქვეყნის ვალუტაა ერითრეული ნაკფა (Nakfa (ERN).

1952 წელს ერითრეა, მას შემდეგ, რაც იტალიის კოლონიური კონტროლისა და შემდგომ ბრიტანეთის ათწლიანი ადმინისტრაციული კონტროლისგან გათავისუფლდა, გაერომ ავტონომიურ რეგიონად გამოაცხადა ეთიოპიის ფედერაციის შემადგენლობაში. ერითრეა ითხოვდა დამოუკიდებლობას, მაგრამ საბოლოოდ გაფართოებულ ავტონომიას დასჯერდა – რეგიონი უფლებამოსილი იყო ჰქონოდა საკუთარი ადმინისტრაციული და სასამართლო სისტემა; ასევე, საკუთარი დროშა; ერითრეა დამოუკიდებლად ახორციელებდა კონტროლს შიგა საქმეებზე, მათ შორის პოლიციაზე, ადგილობრივ ადმინისტრაციასა და საგადასახადო სისტემაზე. ეთიოპიის ფედერალური მთავრობა აკონტროლებდა საგარეო საკითხებს, მათ შორის ვაჭრობასაც; ასევე, თავდაცვის, საფინანსო და ტრანსპორტის სფეროებს. აღნიშნული შეთანხმება დარეგულირებული იყო გაეროს სპეციალური რეზოლუციით (390A(V)), რომელიც უგულებელყოფდა ერითრეელების სურვილს, ყოფილიყვნენ დამოუკიდებლები, მაგრამ მოსახლეობას აძლევდა დემოკრატიული უფლებებისა და ღირებული ავტონომიის გარანტიას.

10 წლის შემდეგ ერითრეის რეგიონის სრულმა ანექსიამ ეთიოპიის მიერ გამოიწვია 30-წლიანი ბრძოლა დამოუკიდებლობისთვის, რომელიც 1991 წელს ერითრეელი მეამბოხეების მიერ სამთავრობო ძალების დამარცხებით დასრულდა. ერითრეელებმა საყოველთაო რეფერენდუმის შემდეგ დამოუკიდებლობა გამოაცხადეს და 1993 წელს საერთაშორისო აღიარებასაც მიაღწიეს. ამის შემდეგ, ერითრეის ხალხის გათავისუფლების ფრონტმა (EPLF) ხელისუფლების უზურპაცია მოახდინა და ერთპარტიული მმართველობა შექმნა; მას შემდეგ, ერითრეაში არჩევნები არ ჩატარებულა. ისაიას აფვორკი ერითრეის ერთადერთი პრეზიდენტია დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ; მისი რეჟიმი, განსაკუთრებით 2001 წლის შემდეგ, ავტოკრატული და რეპრესიულია. მისმა მთავრობამ, სავალდებულო ეროვნული სამხედრო სამსახურის პროგრამის იძულებით გატარებით, რაც გულისხმობს სავალდებულო სამხედრო სამსახურს, ხანდახან განუსაზღვრელი ვადითაც კი, ქვეყანაში შექმნა ძალიან გასამხედროებული საზოგადოება.

1998 წელს ერითრეასა და ეთიოპიას შორის საზღვართან დაკავშირებული უთანხმოება 2,5-წლიან ომში გადაიზარდა, რომელიც საბოლოოდ, 2000 წელს გაეროს ჩარევით დასრულდა. სასაზღვრო ზოლზე კონტროლი გაეროს სამშვიდობო მისიამ დააწესა. ერითრეა-ეთიოპიის საზღვრის კომისიამ, რომელიც 2003 წელს შეიქმნა, 2007 წლის 30 ნოემბერს დისტანციურად მოახდინა საზღვრის დემარკაცია და ქალაქი ბადმე ერითრეას მიაკუთვნა, მიუხედავად იმისა, რომ იქ 1998-2000 წლების ომის დროიდან მოყოლებული ეთიოპიის სამხედრო შენაერთი იყო დისლოცირებული. 2008 წლის 31 ივლისს ერითრეამ გაეროს სამშვიდობო მისიის დასრულება მოითხოვა. ისინი დაეთანხმნენ კომისიის დემარკაციას და გამუდმებით მოითხოვდნენ ეთიოპიისგან ბადმედან ჯარების გაყვანას. ეთიოპია არ დაეთანხმა კომისიის გადაწყვეტილებას საზღვრის დემარკაციასთან დაკავშირებით და არცერთი მხარე რეალურად არ ჩართულა პრობლემის გადაჭრაზე ორიენტირებულ დიალოგში.

ერითრეა გაეროს რამდენიმე რეზოლუციის სუბიექტია (ინიცირება მოხდა 2009 წელს და მას შემდეგ განახლება ხდება ყოველ წელს). რეზოლუცია აწესებს იარაღის ემბარგოს, სამოგზაურო შეზღუდვას და ახდენს აქტივების გაყინვას კონკრეტული პირებისთვის, რომლებიც შემჩნეულნი არიან რეგიონში შეიარაღებული ოპოზიციური ჯგუფების მხარდაჭერაში.

წლების განმავლობაში, განსაკუთრებით დამოუკიდებლობისთვის 30-წლიანი ბრძოლის პერიოდში, ერითრეა ლტოლვილთა ნაკადის უდიდეს წარმომშობს წარმოადგენს. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგაც, ერითრეელები განაგრძობენ მიგრაციას სუდანში, ეთიოპიაში, იემენში, ეგვიპტესა თუ ისრაელში, რაც გამოწვეულია ადამიანის უფლებებისა თუ პოლიტიკური თავისუფლების ნაკლებობით, განათლებისა თუ დასაქმების შესაძლებლობების ძიებით; ასევე, ერითრეელები თავშესაფარს ითხოვენ ქვეყანაში მიმდინარე მილიტარიზაციისთვის თავის არიდების მიზნით. ერითრეელების დიდი დიასპორა ფულადი გზავნილების წყაროა; ამ გზავნილებით ფინანსდებოდა მათი ბრძოლა დამოუკიდებლობისთვის და ახლა ეს გზავნილები შეადგენენ ქვეყნის მშპ-ის 30 პროცენტს.

ბოლო წლებში ერითრეელები ხშირად ხდებოდნენ გატაცების მსხვერპლნი და ტყვედ ვარდებოდნენ ბედუინების ხელში სინაის უდაბნოში, სადაც ისინი იყვნენ ორგანოებით ვაჭრობის, გაუპატიურების, გამოძალვისა და წამების ობიექტები. ერითრეელები შეადგენდნენ 2009-2013 წლებში სინაის ტრეფიკინგის დაახლოებით 25-30 ათასი მსხვერპლის 90%-ს.[1]

„Amnesty International“ თავის 2016/2017 წლების ანგარიშში ერითრეის შესახებ წერს, რომ ათასობით ადამიანი განაგრძობს ქვეყნის დატოვებას; მათი უმრავლესობა გაურბის დაუსრულებელ სამხედრო სამსახურს. ხალხის უფლება, დატოვონ ქვეყანა კვლავ იზღუდება. ასევე, კვლავაც შეზღუდულია გამოხატვის თავისუფლება. უსაფრთხოების ძალები განაგრძობენ უკანონო მკვლელობებს. თვითნებური დაკავებები ბრალის წაყენებისა და სასამართლოს გარეშე ათასობით სინდისის პატიმრისთვის ნორმადაა ქცეული.[2]

„Freedom House“ თავის 2017 წლის ანგარიშში ერითრეის შესახებ წერს, რომ ერითრეა არის ავტორიტარული და უაღრესად გასამხედროებული ქვეყანა, სადაც ეროვნული არჩევნები არ ჩატარებულა 1993 წლის შემდეგ. მმართველი სახალხო ფრონტი დემოკრატიისა და სამართლიანობისთვის (PFDJ), რომელსაც პრეზიდენტი ისაიას აფვერკი ხელმძღვანელობს, ქვეყნის ერთადერთი პოლიტიკური პარტიაა. კანონის უზენაესობა უგულებელყოფილია, თვითნებური დაკავებები ჩვეული მოვლენაა და მოქალაქეებს მოეთხოვებათ სამხედრო სამსახური, რომელიც ხშირად მთელი მათი შრომისუნარიანობის განმავლობაში გრძელდება. მთავრობამ 2001 წელს დახურა ყველა დამოუკიდებელი მედია საშუალება და შეკრებისა და ასოციაციის უფლებები არ არის აღიარებული.[3]

„Human Rights Watch“ თავის 2017 წლის ანგარიშში ერითრეის შესახებ წერს, რომ არა არჩეული პრეზიდენტის ისაიას აფვერკის 25-წლიანი მმართველობის შემდეგ, მოქალაქეები კვლავ რჩებიან მსოფლიოს ერთერთი ყველაზე რეპრესიული მმართველობის ქვეშ.[4]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერითრეის შესახებ წერს, რომ ქვეყანა უაღრესად ცენტრალიზებულია და პრეზიდენტის ისაიას აფვერკის ავტორიტარული კონტროლის ქვეშ იმყოფება. სახალხო ფრონტი დემოკრატიისა და სამართლიანობისთვის (PFDJ), რომელსაც პრეზიდენტი ხელმძღვანელობს, ქვეყნის ერთადერთი პოლიტიკური პარტიაა. ქვეყანაში არჩევნები 1993 წლის შემდეგ არ ჩატარებულა. ადამიანის უფლებათა სამ უმთავრეს დარღვევას შორისაა ის გარემოება, რომ მოქალაქეებს არ აქვთ საშუალება მთავრობა აირჩიონ თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნებით; ასევე ის, რომ მოქალაქეები თვითნებური დაკავების მსხვერპლნი არიან და მათი დაკავება ხდება მძიმე პირობებში, რაც ხანდახან სიკვდილიანობასაც იწვევს. ადამიანის უფლებათა ერთერთ უმთავრეს დარღვევას წარმოადგენს სამხედრო სამსახურის ვალდებულება, რომელიც სავალდებულო 18 თვის შემდეგ, როგორც წესი, მთელ შრომისუნარიანობის პერიოდს გრძელდება.[5]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ არ მოიპოვება სანდო ინფორმაცია ერითრეის რელიგიური შემადგენლობის შესახებ. სამთავრობო, რელიგიური და ადგილობრივი გაეროს წყაროები ვარაუდობენ, რომ მოსახლეობის 48-50% ქრისტიანია და 48-50% სუნიტი მუსლიმი. ქრისტიანების უმრავლესობა მართლმადიდებელია. კათოლიკეები, პროტესტანტები და სხვა ქრისტიანული დენომინაციები, მათ შორის ბერძნული მართლმადიდებლური ეკლესიის მიმდევრები, იეჰოვას მოწმეები და პენტეკოსტალები ქრისტიანი მოსახლეობის 5 პროცენტზე ნაკლებს შეადგენენ. ზოგიერთი წყარო ვარაუდობს, რომ მოსახლეობის 2% ანიმისტია; გარდა ამისა, ქვეყანაში ძალიან პატარა ებრაული თემია და ასევე ბაჰაების ძალიან პატარა ჯგუფი, დაახლოებით 300 ადამიანი.

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ საკანონმდებლო დონეზე აკრძალულია რელიგიური ნიშნით დისკრიმინაცია. მთავრობა აღიარებს 4 ოფიციალურად რეგისტრირებულ რელიგიურ ჯგუფს – ერითრეულ მართლმადიდებლურ ეკლესიას, სუნიტურ ისლამს, რომაულ კათოლიკურ ეკლესიას და ერითრეის ევანგელისტურ ლუთერანულ ეკლესიას. მთავრობა ნიშნავს ერითრეული მართლმადიდებლური ეკლესიისა და სუნიტური ისლამური საზოგადოების თავმჯდომარეებს. რეგისტრირებული 4 რელიგიური ჯგუფის გარდა, სალოცავი ადგილები დახურულია, თუმცა არაა დაზიანებული და დაცულია, მათ შორის ბაჰაის მიმდევართა ცენტრი და სინაგოგა. მთავრობა ზღუდავს რელიგიური ჯგუფების დაფინანსებას და ნებას რთავს მხოლოდ ადგილობრივი მიმდევრების ან თავისივე ნებადართული ორგანიზაციების მხრიდან შემოწირულობებს. იეჰოვას მოწმეები, რომელთაც 1994 წელს ხმის მიცემაზე უარის გამო, მოქალაქეობა აქვთ ჩამორთმეული, ვერ იღებენ ოფიციალურ საიდენტიფიკაციო დოკუმენტს. მთავრობა არ აღიარებს რელიგიური შეხედულებებით სამხედრო სამსახურზე უარს, ამიტომ იეჰოვას მოწმეები არიან მძიმე მოპყრობის ობიექტები, როგორიცაა დაკავება და პატიმრობა, ასევე, საიდენტიფიკაციო დოკუმენტის მიღების აკრძალვა; აღნიშნული დოკუმენტი კი საჭიროა ნებისმიერი ფორმით დასაქმებისთვის, სამთავრობო სარგებლის მისაღებად და სამოგზაუროდ.[6]

[1] The United States of America; Central Intelligence Agency; The World Factbook; Eritrea; page las updated on 3 January, 2018; available at: https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/er.html [accessed 16 January, 2018]

[2] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Eritrea, 22 February 2017, available at:

[accessed 16 January 2018]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Eritrea, 1 September 2017, available at:

[accessed 16 January 2018]

[4] Human Rights Watch, World Report 2017 – Eritrea, 12 January 2017, available at:

[accessed 16 January 2018]

[5] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Eritrea, 3 March 2017, available at:

[accessed 16 January 2018]

[6] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Eritrea, 15 August 2017, available at:

[accessed 16 January 2018]