თურქმენეთი. დასაოჯახებელი ქალების მიმართ დამოკიდებულება. ნოემბერი, 2018

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი თურქმენეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2018 წლის 20 აპრილს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (რომელიც 2017 წელს განვითარებულ მოვლენებს აღწერს) წერს ქალთა წინააღმდეგ ძალადობისა და დისკრიმინაციის ფაქტების შესახებ.

გაუპატიურება – თურქმენეთის ეროვნული კანონმდებლობით, გაუპატიურება წარმოადგენს სისხლის სამართლის დანაშაულს და დასჯადია 3-დან 10 წლამდე ვადით თავისუფლების აღკვეთით. თუმცა, კულტურული კლიშე, რომელიც უბიძგებს ქალებს, თავი შეიკავონ გაუპატიურების შემთხვევების შესახებ შესაბამის ორგანოებში განცხადებისა და უშუალოდ ფაქტის აღიარებასგან, ხელს უშლის პრობლემის  მასშტაბის განსაზღვრას.

ოჯახური ძალადობა -კანონი, ასევე, იცავს ქალებს ოჯახური ძალადობისგან, მათ შორის, მეუღლისგან მომავალი ძალადობისგან. სასჯელი ითვალისწინებს როგორც ჯარიმას, ასევე – მაქსიმუმ 15 წლამდე თავისუფლების აღკვეთას. დაუდასტურებელი ცნობების მიხედვით, თურქმენეთში ოჯახში ძალადობა არის ფართოდ გავრცელებული. მსხვერპლთა უმრავლესობა რჩებოდა ჩუმად, რადგან ან არ ჰქონდა ინფორმაცია საკუთარი უფლებების შესახებ ან ეშინოდა ქმრისა და ნათესავების მხრიდან მომავალი კიდევ უფრო მზარდი ძალადობის.

სექსუალური შევიწროება – ქვეყანაში არ არსებობს კონკრეტული კანონი, რომელიც კრძალავს სექსუალურ შევიწროებას. გავრცელებული ცნობებით, სამუშაო ადგილებში ფიქსირდებოდა სექსუალური შევიწროების ფაქტები.

იძულებითი აბორტი და სტერილიზაცია – თურქმენეთში არ დაფიქსირებულა იძულებითი აბორტის, არანებაყოფლობითი სტერილიზაციისა და სხვა ტიპის პოპულაციის იძულებითი კონტროლის მეთოდები.

დისკრიმინაცია – კანონმდებლობით, ქალები და მამაკაცები აბსოლუტურად თანასწორნი არიან. მათ გააჩნიათ თანაბარი ანაზღაურება, თანაბარი წვდომა სესხებზე, ბიზნესის დაწყების და ფლობის თანაბარი შესაძლებლობები და თანაბარი წვდომა საჯარო სამსახურზე. მიუხედავად ამისა, პრაქტიკაში ქალები კვლავ ექვემდებარებოდნენ დისკრიმინაციას, რაც უმეტეს წილად გამოწვეული იყო კულტურული კლიშეების გამო. ერთ-ერთი განმაპირობებელი ფაქტორი, ასევე, იყო ზემოაღნიშნული კანონების არათანმიმდევრული აღსრულება. მთავრობა უკრძალავდა ქალებს ზოგიერთ საშიშ და ბუნებრივად უსაფრთხო სამუშაო ადგილებზე მუშაობას. ამას გარდა, მთავრობა არ აღიარებდა ქალების მიმართ დისკრიმინაციის ფაქტების არსებობას.[1]

გაეროს ქალთა დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის კომიტეტი (CEDAW) თურქმენეთის შესახებ 2018 წლის 20 ივლისის ანგარიშში გამოთქვამს შეშფოთებას, რომ ქვეყანაში უმაღლესი განათლების მიღების სურვილის მქონე ქალები ხშირად აწყდებიან ბარიერებს. ამ კუთხით, განსაკუთრებით აღსანიშნავია დაუოჯახებელი ქალების მიმართ გამოყენებული საზღვარგარეთ გამგზავრების თვითნებური აკრძალვის შემთხვევები და უცხო ქვეყნის უნივერსიტეტებში მიღებული დიპლომების არ-ცნობის ფაქტები.[2]

თავშესაფრის მაძიებელ პირთა წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ სხვა დამატებითი ინფორმაცია თურქმენეთში დაუოჯახებელი (ქალწული) ქალების მიმართ მამაკაცების მხრიდან არსებული ძალადობის შესახებ  საერთაშორისოდ აღიარებულ წყაროებში არ მოიძებნა.

საერთაშორისო უფლებადამცველი არასამთავრობო ორგანიზაციები და ავტორიტეტული სახელმწიფო უწყებები თავიანთ ანგარიშებში არაფერს წერენ ზემოაღნიშნული საკითხის შესახებ.

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი თურქმენეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2018 წლის 20 აპრილს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში, მედია საშუალება „რადიო თავისუფალი ევროპა – რადიო თავისუფლება” (RFE/RL) მიერ გავრცელებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით წერს, რომ 2017 წლის მარტში შესაბამისმა სამსახურებმა დაკითხეს უკრაინიდან და თურქეთიდან თურქმენეთში დაბრუნებული მოქალაქეები. მათ აიძულეს ხელი მოეწერათ წერილობით განცხადებაზე, რომ მომავალში თავს შეიკავებენ მსგავს „სახიფათო“ ქვეყნებში ვიზიტისგან. RFE/RL-ს ინფორმაციით, თურქმენეთის ხელისუფლება, აღნიშნულ „სახიფათო“ სახელმწიფოთა სიაში, ასევე მოისაზრებს შემდეგ ქვეყნებს: ავღანეთი, ეგვიპტე, სირია, ერაყი.[3]

თურქმენეთის შესახებ 2016-17 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში, საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International წერს, რომ ქვეყანაში ფართოდ გავრცელებულია მოქალაქეების საზღვარგარეთ გამგზავრების თვითნებური აკრძალვის შემთხვევები. სხვებთან ერთად, აღნიშნული აკრძალვების სამიზნეებს წარმოადგენენ: 2002 წელს პრეზიდენტ ნიაზოვის სავარაუდო მკვლელობის მცდელობაში ბრალდებული პირების ნათესავები, საზღვარგარეთ მცოხვრები ოპოზიციურად განწყობილი პირების ნათესავები, სამოქალაქო აქტივისტები, სტუდენტები, ჟურნალისტები და ყოფილი მიგრანტი მუშაკები.[4]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Forum 18 2018 წლის 27 ივლისის ანგარიშში წერს, რომ თურქმენეთში თურქეთიდან დაბრუნებული თურქმენი მოქალაქეები ხშირად ჩივიან, რომ  აშგაბადის აეროპორტში ექვემდებარებიან ხანგრძლივ დაკითხვას. მათ ეკითხებიან თუ რატომ ატარებენ ჰიჯაბებს, რამდენად მორწმუნენი არიან, რამდენად ხშირად დადიან მეჩეთებში, ასრულებენ თუ არა ლოცვა „ნამაზს“ და ა.შ.

ასევე, 10 ივლისს აშგაბადის აეროპორტში 2 დღით დააკავეს თურქეთიდან დაბრუნებული მიგრანტი მუშაკი. მისი განცხადებით, საზღვრის პოლიცია მას შემდეგ დაინტერესდა მისი პიროვნებით, რაც მან რამდენჯერმე შეასრულა ნამაზის ლოცვა აეროპორტის ტერიტორიაზე. ის დაკითხეს, გაჩხრიკეს მისი ტელეფონი, სადაც იპოვეს მისი ლოცვისა და მეჩეთში ყოფნის ამსახველი სურათები და ის გააიგივეს ტერორისტთან. 2 დღის შემდეგ, მას ნება მისცეს, წასულიყო სახლში.

Forum 18-ის წარმომადგენლებმა ვერ შეძლეს აღნიშნული პირის შემთხვევის ნამდვილობის დადასტურება, თუმცა, ორგანიზაციის განცხადებით, წლების განმავლობაში, უსაფრთხოების სამსახურის თანამშრომლების მხრიდან ხდებოდა აეროპორტში ჩამოსული თურქმენი მოქალაქეების დაკითხვა. დაკითვის დროს, მათ ეკითხებოდნენ თუ რამდენად რელიგიურნი იყვნენ. ასევე, იყო რელიგიური ლიტერატურის შემოწმებისა და ჩამორთმევის შემთხვევებიც. ასევე, გავრცელებული ცნობით, რელიგიური მასალის აღმოჩენის მიზნით, ჩხრეკას ასევე ექვემდებარებოდა პირთა მობილური ტელეფონებიც. [5]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House თურქმენეთის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ ქვეყანაში თვითნებური დაკავებები და დაპატიმრებები საკმაოდ გავრცელებულია. ამ კუთხით, ყველაზე ხშირად, სამიზნეს წარმოადგნენ დისიდენტები, არასანქცირებული რელიგიური ჯგუფების წევრები, აქტივისტები და უცხოურ ორგანიზაციებთან მომუშავე ჟურნალისტები.[6]

თავშესაფრის მაძიებელ პირთა წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ სხვა დამატებითი ინფორმაცია საკითხზე, ხორციელდება თუ არა სახელმწიფოს მხრიდან იმ ადამიანების დაპატიმრება, რომლებიც დიდი ხნის განმავლობაში არ იმყოფებოდნენ თურქმენეთში,  საერთაშორისო უფლებადამცველი არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და ავტორიტეტული სახელმწიფო უწყებების ანგარიშებში არ მოიძებნა.

[1] United States Department of State, „Country Report on Human Rights Practices 2017 – Turkmenistan” 20 April 2018, available at

[accessed 14 November 2018]

[2] UN Committee on the Elimination of Discrimination Against Women (CEDAW) „Concluding observations on the fifth periodic report of Turkmenistan [CEDAW/C/TKM/CO/5]“ July 20 2018, available at

[accessed 15 November 2018

[3] United States Department of State, „Country Report on Human Rights Practices 2017 – Turkmenistan” 20 April 2018, available at

[accessed 15 November 2018]

[4] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Turkmenistan, 22 February 2017, available at:

[accessed 15 November 2018]

[5] Forum 18, article “Appeals against 12-year jail terms fail” July 27 2018, available at

[accessed 15 November 2018]

[6] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Turkmenistan, 1 August 2018, available at:

[accessed 15 November 2018]