ირანი. ქალის მიერ პასპორტის მიღება და ქვეყნის დატოვება. ივნისი, 2021

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი ირანის შესახებ 2020 წლის 14 აპრილს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ … „ქალებს, რომლებიც არიან შედარებით რელიგიური ოჯახებიდან, ზოგადად, ესაჭიროებათ მამაკაცი „მეთვალყურის“ (Guardian) ნებართვა, რათა შეძლონ მარტო გადაადგილება და, ამ დროს, ისინი შესაძლოა დაექვემდებარონ საზოგადოების მხრიდან არასათანადო მოპყრობას, განსაკუთრებით – შედარებით კონსერვატულ რეგიონებში. ამას გარდა, პასპორტის მისაღებად და საზღვარგარეთ გასამგზავრებლად,  დაქორწინებულ ქალებს ესაჭიროებათ საკუთარი ქმრების, ხოლო 40 წლამდე დაუქორწინებელი ქალების შემთხვევაში მამის ან სხვა მამაკაცი ნათესავის, წერილობითი ნებართვა“.[1] ანალოგიური ინფორმაციაა მოცემული გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისის უახლეს შესაბამის ანგარიშშიც.[2]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ირანში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში კანონით გარანტირებულია როგორც შიდა, ასევე – საზღვარგარეთ გადაადგილების თავისუფლება, თუმცა, ამ კუთხით, სახეზეა გარკვეული შეზღუდვები ქალებისა და მიგრანტების შემთხვევაში. კერძოდ, დაქორწინებულ ქალებს არ აქვთ უფლება, დატოვონ ქვეყანა მათი ქმრების წინასწარი თანხმობის გარეშე. ასევე, ზოგადად ქალებს, ხშირად ესაჭიროებოდათ მოგზაურობისას მამაკაცი მეთვალყურის თანხლება და მარტო მგზავრობისას, ზოგჯერ აწყდებოდნენ დისკრიმინაციას როგორც სახელმწიფოს, ასევე – საზოგადოების მხრიდან.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ირანის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში გადაადგილების თავისუფლება შეზღუდულია, რაც განსაკუთრებით ეხება ქალებსა და მმართველი რეჟიმის სავარაუდო ოპონენტებს. კერძოდ, ქალებს არ აქვთ კონკრეტულ საჯარო ადგილებზე ყოფნის უფლება და ზოგადად, მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეუძლიათ საზღვარგარეთ გასამგზავრებლად პასპორტის მიღება, თუ გააჩნიათ მამების ან ქმრების შესაბამისი ნებართვა.[4]

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2019 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში, რომელიც ეხება ირანში და მისი საზღვარგარეთი წარმომადგენლობების მიერ პასპორტის გაცემას, წერდა, რომ ირანში პასპორტების გაცემაზე პასუხისმგებელი ორგანოა „იმიგრაციისა და საპასპორტო პოლიცია“. პასპორტის მისაღებად, 18 წელს მიღწეულმა მოქალაქეს უნდა წარადგინოს დაბადების მოწმობა, „Shenasnameh“ დოკუმენტი და პირადობის მოწმობა. ამას გარდა, არასრულწლოვანმა მოქალაქეებმა და 18 წელს მიღწეულმა დაუქორწინებელმა ქალებმა, დამატებით უნდა წარადგინონ მამის, ან მამაკაცი ახლო ნათესავის მიერ ხელმოწერილი წერილობითი ნებართვა.

რაც შეეხება ქორწინებაში მყოფ ქალებს, მათ ესაჭიროებათ ქმრის ნებართვა, რათა მათ სახელზე გამოიცეს პასპორტი. არსებობს 3 გამონაკლისი, როდესაც დაქორწინებულ ქალს პასპორტი მისაღებად არ ესაჭიროება ქმრის თანხმობა:

  • თუ ამის შესახებ საქორწინო კონტრაქტშია აღნიშნული;
  • თუ ქმარი საზღვარგარეთ ბინადრობს;
  • თუ ქმარი არ არის ირანის მოქალაქე [5]

[1] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT IRAN; published on 14 April 2020; available at

[accessed 30 June 2021]

[2] United Kingdom Home Office – Country Policy and Information Note Iran: Women – Early and forced marriage; published in February 2021; available at

[accessed 30 June 2021]

[3] United States Department of State – 2020 Country Report on Human Rights Practices: Iran; published in March 2021; available at

[accessed 30 June 2021]

[4] Freedom House – Freedom in the World 2021 – Iran; published in March 2021; available at

[accessed 30 June 2021]

[5] ACCORD – Inquiry response on Iran: Requirements for the issuance of a travel document by the embassy, ​​passport for relatives in Iran, confirmation that a passport has not been obtained; published in October 2019; available at

[accessed 30 June 2021]

ირანი. ქვეყანაში დაბრუნებულ თავშეფარის მაძიებელთა მდგომარეობა. მაისი, 2021

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, ინფორმაცია საკვლევ კითხვაში მოცემული საკითხის შესახებ, შედარებით მწირი იყო. კანადის იმიგრაციის და ლტოლვილთა საკითხების საბჭო 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში ირანში დაბრუნებულ თავშესაფრის მაძიებელ მოქალაქეთა შესახებ (საანგარიშო პერიოდი – 2017-2020 წელი) წერდა, რომ ერთ-ერთი გერმანული გამოცემის მიხედვით, გერმანიის მთავრობამ, ნებაყოფლობითი დაბრუნების პროგრამის ფარგლებში, 2016-2018 წლებში 1 120 ირანელი დააბრუნა ქვეყანაში საკუთარი ნების საფუძველზე. გერმანიის მთავრობის განცხადებით, არც ერთ დაბრუნებულს არ შექმნია „რაიმე მნიშვნელოვანი პრობლემა“.

ერაყული ორგანიზაცია Jesuit Refugee Service (JRS)-მა, საკუთარ კონტაქტებზე დაყრდნობით მოპოვებული ინფორმაციის საფუძველზე კვლევით დირექტორატს განუცხადა, რომ თუ ირანელი, რომელმაც სხვა ქვეყანაში მოითხოვა თავშესაფარი და დაბრუნდა სამშობლოში, ამ შემთხვევაში, როგორც წესი, პირის ოჯახი უკავშირდება შესაბამის სამსახურებს და მოლაპარაკებებს აწარმოებს დაბრუნების პირობებზე. არ არსებობს არანაირი გარანტია იმისა, რომ ირანის ხელისუფლება არ მიიღებს სადამსჯელო ზომებს აღნიშნული პირების წინააღმდეგ. „ჩვენს მიერ არსებული ინფორმაციით, ყველა ინდიკატორი ადასტურებს იმას, რომ დაბრუნების შემთხვევაში, გარანტირებული ვერ იქნება იმ  პირის უსაფრთხოება, რომელმაც დატოვა ირანი და გაემგზავრა საზღვარგარეთ ნებისმიერი სხვა მიზნით, გარდა უბრალოდ მუშაობისა“ – განაცხადა ორგანიზაციის წარმომადგენელმა.

იმავე წყარომ ასევე განაცხადა, რომ ირანული ოპოზიციის აქტივისტები, რომლებიც ბინადრობენ საზღვარგარეთ, ირანში დაბრუნების შემთხვევაში შესაძლოა დაექვემდებარონ დაპატიმრებასა და „მკაცრ მოპყრობას“. თუმცა, უბრალოდ დაბრუნებული პირები, რომლებიც არ მიიჩნევიან „პოტენციურ საფრთხედ“ და მათ მიმართ არ არსებობს ვარაუდი, რომ გააჩნიათ ხელისუფლებისათვის საჭირო ინფორმაცია, „ არ ექვემდებარებიან შემდგომ დევნას“.

ანგარიშის მიხედვით, 2017 წლის 3 მარტს, ერთ-ერთი ირანელი, რომელმაც ვერ მოიპოვა ლტოლვილის სტატუსი ნიდერლანდებში, დაბრუნდა ირანში, სადაც 6 წლით დააპატიმრეს. მას ბრალად ედებოდა სხვადასხვა სამართალდარღვევა, მათ შორის – ოფიციალური თეირანის მიერ აკრძალული მოძრაობა – Arab Struggle Liberation Movement for Ahwaz (ASMLA)-ს წევრობა.

კვლევით დირექტორატს ახლო აღმოსავლეთში სექსუალური უმცირესობების უფლებებზე მომუშავე ორგანიზაცია International Railroad for Queer Refugees (IRQR)-ის წარმომადგენელმა მიაწოდა ინფორმაცია იმაზე, რომ 2017 წელს გაერთიანებული სამეფოდან ირანში იძულებით დააბრუნეს ჰომოსექსუალი თავშესაფრის მაძიებელი, რომელიც მალევე დააკავეს „თავშესაფრის მოთხოვნისთვის“ და ბრალი დასდეს „ჰომოსექსუალიზმსა“ და „ამორალური საქციელის პროპაგანდაში“. აღნიშნული პირი არ გაუსამართლებიათ „ფორმალური სასამართლო პროცესის“ ფარგლებში. დაკავებიდან დაახლოებით 6 თვეში, ის გირაოს სანაცვლოდ გაათავისუფლეს, რის შემდეგაც, მან მოახერხა თურქეთში „გაქცევა“.  საბოლოოდ, ანკარაში მდებარე გლუკ-ის ოფისმა ის ლტოლვილად სცნო.

ა.შ.შ.-ში მდებარე არასამთავრობო ორგანიზაცია – Iran Human Rights Documentation Center (IHRDC)-ის მიხედვით, მათ გააჩნიათ ინფორმაცია ერთ თავშესაფრის მაძიებელ პირზე, რომელმაც ვერ შეძლო თურქეთში ლტოლვილის სტატუსის მოპოვება, რის შემდეგადაც 2019 წლის დასაწყისში ის ირანში დეპორტაციას დაუქვემდებარეს. დაბრუნებისას, მას 3 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს „უზენაესი ლიდერის შეურაცხყოფისა და ისლამური რესპუბლიკის წინააღმდეგ პროპაგანდის გავრცელებისთვის“. იმავე წყარომ ასევე განაცხადა, რომ ზემოხსენებული პირი 2017 წლის ზაფხულშიც იყო დაპატიმრებული „ეროვნული უსაფრთხოების წინააღმდეგ ქმედებისა და ისლამური რესპუბლიკის წინააღმდეგ პროპაგანდის გავრცელებისთვის“.

ანგარიშში ასევე მოცემულია ინფორმაცია ირანში დაბრუნებულ თავშესაფრის მაძიებელ მოქალაქეთა ოჯახის წევრების მიმართ არსებული დამოკიდებულების შესახებ. კერძოდ, ერთ-ერთი წყაროს მიხედვით, როგორც წესი, ასეთ პირების ოჯახის წევრებსა და ნათესავებს ხელისუფლების მხრიდან სამართლებრივი პრობლემები არ ექმნებათ, გარდა განსაკუთრებით გახმაურებული და მნიშვნელოვანი საქმეებისა.

სხვადასხვა წყაროთა მიხედვით,ირანელი თავშესაფრის მაძიებლების ოჯახის წევრები შესაძლოა დაექვემდებარონ შესაბამისი სამსახურების მხრიდან „დამაშინებელ“ ან „მუქარის შემცველ“ სატელეფონო ზარებს. კერძოდ, JRS წარმომადგენლის მიხედვით, მთავრობა ოჯახის წევრების მიმართ უშუალო მეთოდებს არ იყენებს. თუმცა, მათ შესაძლოა თვეში ერთხელ დაურეკონ ან გამოიძახონ დაზვერვის სამსახურში და დააშინონ. ზოგიერთ შემთხვევაში, ოჯახის წევრებს აწვდიან ცრუ ინფორმაციას, თითქოს მათი შვილი დააკავეს, რის შემდეგაც მას ირანში დააბრუნებენ და სიკვდილით დასჯიან. დაშინების ხარისხი განსხვავებულია ლოკაციიდან და საქმეზე მომუშავე ოფიცრების მიდგომებიდან გამომდინარე. იმ ოჯახებს, რომელთა შვილებიც ევროპაში გაემგზავრნენ, დამაშინებელი სატელეფონო ზარებით უკავშირდებიან. სხვებს კი პერიოდულად ურეკავენ და სთხოვენ, დაარწმუნონ შვილები, ირანში დაბრუდნენ, სადაც მთავრობა მათ დასაქმებას უზრუნველყოფს.[1]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი 2020 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში ირანის შესახებ წერდა, რომ ირანის ხელისუფლება ქვეყანაში დაბრუნებულ ლტოლვილის სტატუსის მაძიებელ მოქალაქეებს განსაკუთრებულ ყურადღებას არ უთმობს. 1979 წელს მომხდარი რევოლუციის შემდგომ, ბევრმა ირანელმა დატოვა ქვეყანა და ირანის ხელისუფლებას გააზრებული აქვს, რომ ბევრი მიემგზავრება საზღვარგარეთ სამუშაოს საძიებლად. ისინი ვინც ბრუნდებიან დროებითი პასპორტით (ირანს და ავსტრალიას გაფორმებული აქვთ ურთიერთთანამშრომლობის მემორანდუმი, რომლის ფარგლებშიც, ავსტრალიაში ირანელი თავშესაფრის მაძიებლის მიერ საიმიგრაციო სტატუსთან დაკავშირებული ყველა სამართლებრივი პროცედურის ამოწურვის შემდგომ, პირს შეუძლია აიღოს დოკუმენტი სახელწოდებით – laissez-passer, რომლის მეშვეობითაც დაბრუნდება ირანში), აეროპორტში დაექვემდებარებიან დაკითხვას მათი ირანის წასვლის მიზეზისა და იმის შესახებ, თუ რატომ მგზავრობენ laissez-passer დოკუმენტის გამოყენებით. დაკითხვა როგორც წესი, 30 წუთს გრძელდება, თუმცა, შესაძლოა უფრო ხანგრძლივიც იყოს, თუ დაბრუნებული პირი პასუხებს თავს არიდებს ან საიმიგრაციო სამსახური ეჭვობს, რომ მას სისხლისსამართლებრივი დანაშაული აქვს ჩადენილი. როგორც წესი, აღნიშნული პროცესის ფარგლებში, არ ფიქსირდება დაპატიმრების ან არასათანადო მოპყრობის შემთხვევები. ერთ-ერთი წყაროს მიხედვით, მას არ გააჩნია ინფორმაცია ირანში ნებაყოფლობით დაბრუნებული იმ პირების მიმართ სამართლებრივი დევნის შესახებ, რომლებიც საზღვარგარეთ ყოფნისას, აკრიტიკებდნენ ისლამურ რესპუბლიკას, კონვერტირდნენ ქრისტიანობაზე ან ეწეოდნენ პროზელიტიზმს. დეპარტამენტის ინფორმაციით, შესაბამისი სამსახურები არ ამოწმებენ საზღვარგარეთიდან დაბრუნებული ირანელის სოციალური მედიის ანგარიშებს.

საერთაშორისო დამკვირვებლები ასევე აცხადებენ, რომ ირანის ხელისუფლება დიდად არ არის დაინტერესებული, საზღვარგარეთ კონკრეტული აქტივობების გამო (მათ შორის – თავშესაფრის პროცედურასთან დაკავშირებული აქტივობების), სისხლისსამართლებრივი წესით დევნას დაუქვემდებაროს ის პირები, რომლებმაც ვერ მოიპოვეს ლტოლვილის სტატუსი საზღვარგარეთ. ასეთ ქმედებებში შედის: ირანის მთავრობის კრიტიკის შემცველი პოსტები და კომენტარები სოციალურ მედია პლატფორმებზე; ირანის დიპლომატიური მისიების შენობების მიმდებარედ გამართულ საპროტესტო დემონსტრაციებში მონაწილეობა; კონვერტაცია ქრისტიანობაზე ან ლგბტი აქტივობებში მონაწილეობა. ასეთი შემთხვევების დროს, ინდივიდის მიმართ რისკები იგივე მასშტაბისაა, როგორიც ირანში მობინადრე იმავე პროფილის პირების შემთხვევაში.  მათ შემთხვევაში, რომელთა მიმართაც უკვე არსებობს კონკრეტული საქმეები, ბუნებრივია, არსებობს შედარებით მაღალი რისკი იმისა, რომ ირანში დაბრუნების შემთხვევაში, აღნიშნული პირების შესაბამისი სამსახურები დაინტერესდებიან (განსაკუთრებით, პოლიტიკური აქტივისტების შემთხვევაში). ირანში დაბრუნებულ პირთა (მათ შორის – საზღვარგარეთ თავშესაფრის მაძიებელთა) მიმართ მოპყრობა დამოკიდებულია კონკრეტული პირის პროფილსა და ინდივიდუალურ გარემოებებზე, მათ შორის – მათ ქმედებებზე ირანის დატოვების და დაბრუნების დროს. ადგილობრივ წყაროთა მიხედვით, ყველაზე დიდი გამოწვევა, რასაც სამშობლოში დაბრუნებული, საზღვარგარეთ თავშესაფრის მაძიებელი ირანელები აწყდებიან, რეინტეგრაცია და სათანადო სამუშაო ადგილის პოვნაა.[2]

[1] Immigration and Refugee Board of Canada – Iran: Treatment by Iranian authorities of failed refugee claimants and family members of persons who have left Iran and claimed refugee status (2017-February 2020); published in March 2020; available at

[accessed 13 May 2021]

[2] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT IRAN; published in April 2020; available at

[accessed 13 May 2021]

ირანი. შაჰის მმართველობა, შაჰის მხარდამჭერთა მდგომარეობა. მარტი, 2021

შაჰის მოჰამედ რეზა ფეჰლევი (1941-1979 წწ.) პოლიტიკა ირანში – თავისუფალი ენციკლოპედია Britannica-ს მიხედვით, მოჰამმედ რეზა ფეჰლევი ირანის შაჰი (მეფე) 1941-დან 1979 წლამდე, რომელიც ირანში ინარჩუნებდა პრო-დასავლურ საგარეო პოლიტიკას და ცდილობდა ქვეყნის ეკონომიკურ აღორძინებას.

შაჰი ტახტზე 1941 წელს ავიდა, როდესაც საბჭოთა კავშირმა და ბრიტანეთმა მოახდინეს ირანის ოკუპაცია და გერმანიისადმი სიმპათიით განწყობილი მისი მამა – რეზა ხანი, აიძულეს, ტახტი შვილისთვის დაეთმო.

რაც შეეხება შაჰის მმართველობას და მის მიერ განხორციელებულ რეფორმებს ირანში, აღსანიშნავია, რომ 1950-იანი წლების დასაწყისში, ირანის მთავრობის კონტროლისთვის ბრძოლა მიმდინარეობდა უშუალოდ შაჰსა და ირანელ ნაციონალისტ – მოჰამმად მოსადეღს შორის. 1951 წლის მარტში, მოსადეღმა მოახერხა და ირანის პარლამენტში გაიტანა კანონპროექტი, რომელიც გულისხმობდა ქვეყანაში ნავთობის კომპანიების (მათ შორის – British Petroleum) ქონების ნაციონალიზაციას. მოსადეღის ძალაუფლება და გავლენა სწრაფად გაიზარდა და უკვე აპრილის ბოლოს, შაჰი იძულებული იყო, ის ირანის პრემიერ-მინისტრად დაენიშნა. 1953 წელს მოჰამედ რეზა შაჰმა სცადა მოსადეღის თანამდებობიდან გათავისუფლება, თუმცა, ეს ვერ მოახერხა, რადგან მთელი ქვეყნის მასშტაბით დაიწყო მასშტაბური დემონსტრაციები და შაჰი იძულებული გახდა, ქვეყნიდან გაქცეულიყო. თუმცა, რამდენიმე დღის შემდეგ, მოსადეღის ოპონენტებმა, ა.შ.შ. და გაერთიანებული სამეფოს სპეც-სამსახურების დახმარებით, მოაწყვეს სახელმწიფო გადატრიალება და შაჰი ტახტზე აღადგინეს.

ა.შ.შ დახმარებით, მოჰამედ რეზამ დაიწყო ეროვნული განვითარების პროგრამა, ე.წ. „თეთრი რევოლუცია“, რომელიც გულისხმობდა არაერთი სფეროს რეფორმირებას. მათ შორის, იყო: გზების, რკინიგზისა და საჰაერო მარშრუტების ქსელის შექმნა; ჰესებისა და სარწყავების პროექტები; ინდუსტრიული განვითარება; მიწის რეფორმა; დაავადებების (მაგ. მალარია) განადგურება. ამას გარდა,  მან ასევე შექნა განათლებისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პროგრამები იზოლირებული, სოფლად მცხოვრები მოსახლეობისთვის. 60-70-იან წლებში, შაჰი ცდილობდა, განევითარებინა უფრო დამოუკიდებელი საგარეო პოლიტიკის მიმართულება და დაემყარებინა დიპლომატიური ურთიერთობები საბჭოთა კავშირსა და აღმოსავლეთი ევროპის ქვეყნებთან.

მართალია,თეთრმა რევოლუციამ შაჰს შიდა მხარდაჭერა მოუტანა, თუმცა, მის მიმართ არსებობდა კრიტიკულად განწყობილი სეგმენტებიც. კერძოდ, მისი მხარდამჭერები მას აკრიტიკებდნენ იმისა გამო, რომ მათი აზრით, რეფორმები საკმარისად სწრაფად არ ინერგებოდა, ხოლო რელიგიური იერარქები უარყოფითად უყურებდნენ  „ვესტერნიზაციის“ (დასავლეთისადმი მიმართული) პოლიტიკას, რომელიც მათი აზრით, ისლამისტური თვალსაზრისით, არაეთიკური იყო.

ამას გარდა, პირადად შაჰის მიმართ ადგილი ჰქონდა უკმაყოფილებას მისი მმართველობის ავორიტარული სტილის, მის მთავრობაში დამკვიდრებული კორუფციის, ქვეყანაში სანავთობო დოვლათის არათანაბარი გადანაწილების, იძულებით ვესტერნიზაციისა და SAVAK-ის (საიდუმლო პოლიცია) აქტივობების გამო, რომელიც ახშობდა განსხვავებულ აზრს და ოპოზიციას.

საზოგადოების დაბალ ფენებში, შიიტურ სამღვდელოებაში, ვაჭრებსა და სტუდენტებში ფართოდ გავრცელებული უკმაყოფილება გადაიზარდა აიათოლა რუჰოლლა ხომეინის – პარიზში გადასახლებული შიიტი რელიგიური ლიდერის მხარდაჭერაში. საბოლოოდ, 1979 წელს ირანის მთავარ ქალაქებში გამოსვლები დაიწყო, რის შედეგადაც დაიწყო ისლამური რევოლუცია. 1979 წლის 16 იანვარს, შაჰმა ქვეყანა დატოვა და მმართველობა ხომეინიმ ჩაიგდო ხელში.

შაჰი მოჰამედ რეზა ფეჰლევი გადასახლებაში რამდენიმე ქვეყანაში ცხოვრობდა, საბოლოოდ კი, 1980 წელს, ეგვიპტეში გარდაიცვალა.[1]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი ირანის შესახებ 2020 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ 1941 წელს საბჭოთა კავშირი და გაერთიანებული სამეფო ირანში შეიჭრნენ და აიძულეს მმართველი მეფე (შაჰი) – რეზა ხანი, ტახტზე უარი ეთქვა საკუთარი შვილის – მოჰამედ რეზა ფეჰლავის სასარგებლოდ (რეზა ხანი გერმანიისადმი სიმპათიით იყო განწყობილი). ოკუპანტები შეთანხმდნენ, რომ პატივს სცემდნენ ირანის დამოუკიდებლობას და საკუთარი ძალების 1946 წელს ქვეყნიდან გაიყვანეს. განსაკუთრებული ყურადღება ენიჭებოდა ქვეყანაში ნავთობის მოპოვებას, რომელსაც ბრიტანული „ანგლო-ირანული ნავთობის კომპანია“ (თანამედროვე British Petroleum) აწარმოებდა.  1951 წელს ირანის პარლამენტმა ნავთობის ინდუსტრიის ნაციონალიზაციას დაუჭირა მხარი და პრემიერ მინისტრად ნაციონალისტი – მოჰამმად მოსადეგი აირჩია. 1953 წელს ირანში ადგილი ჰქონდა სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობას, რის შედეგადაც მოსადეგი თანამდებობიდან გადააყენეს და ირანში არსებული კონსტიტუციური მონარქიის რეჟიმი შაჰის უშუალოდ მმართველობად გადაიქცა. სახელმწიფო გადატრიალება განხორციელდა ა.შ.შ. და გაერთიანებული სამეფოს სპეც-სამსახურების დახმარებით, რის გამოც, ირანული საზოგადოება დასავლეთისადმი უარყოფითად განეწყო.

შაჰი გახდა რეგიონში დასავლეთის მთავარი მოკავშირე. ქვეყნის შიგნით, მოჰამედ რეზა სოციალური და ეკონომიკური მოდერნიზაციის პოლიტიკას ახორციელებდა, მათ შორის, ატარებდა რეფორმებს სეკულარიზაციის, მიწის განკარგვის; ქალთა უფლებებისა და წერა-კითხვის უცოდინრობის აღმოფხვრის კუთხით. თუმცა, მიუხედავად ამისა, შაჰი, საკუთარი საიდუმლო პოლიციის (SAVAK) მეშვეობით, ახშობდა და ანადგურებდა პოლიტიკურ ოპონენტებს ისეთი მეთოდების გამოყენებით, როგორიცაა – თვითნებური დაკავებები; დაპატიმრება; ქვეყნიდან გაძევება; წამება; სიკვდილით დასჯა და ა.შ. ამან ქვეყანაში შექმნა შაჰის მმართველობით უკმაყოფილოთა დიდი ჯგუფები. მისი ოპონენტები იყვნენ როგორც რელიგიური ლიდერები, რომლებიც უკმაყოფილო იყვნენ ტრადიციებისადმი ზურგის შექცევით, ასევე – სეკულარისტები, რომლებიც შეშფოთებული იყვნენ მისი ავტორიტარული მმართველობის სტილით.

1979 წელს, როდესაც შაჰი საზღვარგარეთ სამედიცინო მკურნალობას იღებდა, ოპოზიციის ლიდერი – აიათოლა რუჰოლლა ხომეინი ირანში დაბრუნდა, რასაც შედეგად ისლამური რევოლუცია და მმართველი რეჟიმის დამხობა მოჰყვა. შაჰის რეჟიმის ასობით ჩინოვნიკი სიკვდილით დასაჯეს, ხოლო შაჰი, რამდენიმე წლის შემდეგ, საბოლოდ გადასახლებაში გარდაიცვალა.[2] 

  1. შაჰის მხარდამჭერთა მდგომარეობა ირანში.

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, ინფორმაცია ირანში მონარქისტთა მდგომარეობის შესახებ, შედარებით მწირი იყო.

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) ირანის შესახებ 2018 წლის ივლისში გამოქვეყნებულ მასშტაბურ კვლევაში წერდა, მათ შორის – ქვეყანაში მონარქისტთა მიმართ დამოკიდებულების შესახებ. კერძოდ, ანგარიშის მიხედვით, მონარქისტულ მოძრაობას არ გააჩნია რაიმე რეალური ძალა ირანში. არსებობს არაერთი ირანული პოლიტიკური მოძრაობა (მათი უმრავლესობა  – საზღვარგარეთ), რომლებიც შეიძლება კატეგორიზებულ იყვნენ, როგორც მემარცხენე; მონარქისტული; ნაციონალისტური; ლიბერალ-დემოკრატიული და ა.შ. თუმცა, არც ერთ მათგან არ გააჩნია საკმარისი გავლენა და მხარდაჭერა იმისთვის, რომ რაიმე გავლენა იქონიოს ირანში შიდა პოლიტიკაზე.

2018 წლის იანვარში ბრიტანული გამოცემა The Telegraph წერდა, რომ ათწლეულების შემდეგ პირველად, რეზა შაჰი კვლავ აქტუალური საკითხი გახდა დემონსტრანტებს შორის. ქვეყანაში მიმდინარე დემონსტრაციებისას, ადგილი ჰქონდა შეძახილებს „მშვიდად განისვენე, რეზა შაჰ“; „დავაბრუნოთ შაჰი“; „რევოლუცია შეცდომა იყო“ და ა.შ. თუმცაღა, სტატიის მიხედვით, აღნიშნულ სლოგანებს სკანდირებდა მხოლოდ რამდენიმე მცირე ჯგუფი. BBC-ის მიხედვით, აღნიშნულ პერიოდში დემონსტრანტების მხარდაჭერა გამოხატა ყოფილი შაჰის შვილმა – რეზა ფეჰლავიმ, რომელიც ა.შ.შ.-ში ცხოვრობს.

ანგარიშში ასევე მოცემულია ტექსასის ტრინითის უნივერსიტეტის პროფესორის – სუსან სიავოშის ნაშრომი, სადაც ის საუბრობს ირანში 3 ძირითადი მონარქიული ჯგუფის შესახებ. ესენია: 1. „ირანის კონსტიტუციური პარტია“ (CPI); 2. Rastakhiz Organization of Iran (ROI) და 3. Anjoman-e Padeshahi-e Iran (API).

ავტორის მიხედვით, პირველი შედარებით ზომიერი და ყველაზე უფრო ცნობილი მონარქისტული მოძრაობაა. რაც შეეხება დანარჩენ ორს, ისინი უფრო რადიკალური მისწრაფებებით გამოირჩევიან. განსაკუთრებით აღსანიშნავია API, რომელსაც სამხედრო ფრთაც გააჩნია და რომელიც პასუხისმგებელი იყო შირაზზი, მეჩეთის აფეთქების გახმაურებულ საქმესთან. უკანასკნელ წლებში, API აქტუალური საკითხი იყო დასავლურ მედიაშიც, რადგან 2010 წლის იანვარში ჯგუფის 2 სავარაუდო წევრი, ირანში სიკვდილით დასაჯეს.

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2013 წლის ანგარიშში წერდა, რომ Anjoman-e Padeshahi-e Iran (API) არის ირანში აკრძალული, მონარქისტული დაჯგუფება. API-ს მიზანია ირანის მმართველი რეჟიმის დამხობა და მონარქიის აღდგენა. ჯგუფის იდეოლოგია ანტი-ისლამურია და განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს ისლამამდელ  სპარსულ მემკვიდრეობას.’

2014 წლის ოქტომბერში, ირანული მედია საშუალება Fars News წერდა, რომ სამართალდამცავებმა ისფაჰანში მიმდინარე პროტესტებისას დააკავეს არაერთი პირი, მათ შორის – მონარქისტები, ანტი-რევოლუციონერები და ა.შ.

Amnesty International-ის 2014 წლის ანგარიშში, სხვა საკითხებთან ერთად, საუბარი იყო სტუდენტ ჰამედ როუჰინეჯადის საქმეზე, რომელიც 10 წლიან სასჯელს იხდის API-სთან აფილაციის გამო.

შედარებით უფრო ძველი, 2012 წლის Amnesty International-ის ექსპერტის მოსაზრებაში აღნიშნული იყო, რომ ირანში სასიკვდილო სასჯელი ხშირად გამოაქვთ იმ პირთა წინააღმდეგ, რომლებიც არიან მონარქისტული ჯგუფების რეალური ან სავარაუდო მხარდამჭერები. მოსაზრებაში საუბარი იყო რამდენიმე ქეისზე, მათ შორის – საზღვარგარეთიდან API-ს 3 წევრის მოტაცება და შემდგომი დაკავება და 2010 წელს API 3 სავარაუდო წევრის სიკვდილით დასჯის შემთხვევა.

2010 წლის სტატიაში BBC წერდა, რომ Mohammad Reza Ali-Zamani და Arash Rahmanipour ირანში, დაჯგუფება API-სთან სავარაუდო კავშირის გამო, სიკვდილით დასაჯეს.[3]

[1]  Britannica – Mohammad Reza Shah Pahlavi; available at https://www.britannica.com/biography/Mohammad-Reza-Shah-Pahlavi [accessed 17 March 2021]

[2] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT IRAN 14 April 2020; available at

[accessed 17 March 2021]

[3] ACCORD – Iran: COI Compilation; published in July 2018; available at

[accessed 17 March 2021]

ირანი. ათეისტთა და არარელიგიურ პირთა მიმართ დამოკიდებულება. დეკემბერი, 2020

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ირანში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ 2011 წლის აღწერის მიხედვით, 2006-2011 წლების პერიოდში, არარელიგიურ პირთა რაოდენობა ქვეყანაში 20 %-ით გაიზარდა. აღნიშნული კვლევა ამყარებს მოსაზრებას, რომ ათეისტების, აგნოსტიკოსების, ურწმუნოებისა და არარელიგიურ პირთა რაოდენობა ქვეყანაში იზრდება. თუმცაღა, ანგარიშის მიხედვით, უმეტეს შემთხვევაში აღნიშნული ჯგუფების წარმომადგენლები საჯაროდ არ აფიქსირებენ საკუთარ იდენტობას და რელიგიურ მოსაზრებებს. ამის მიზეზი  ისაა, რომ ირანში, პირები, რომლებიც საჯაროდ ქადაგებენ ათეიზმს, თვითნებური დაკავების, წამების და „მწვალებლობისთვის“ სასიკვდილო განაჩენის მისჯის სერიოზული რისკის წინაშე იმყოფებიან.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი ირანის შესახებ 2019 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ათეიზმი ირანში აკრძალულია, არც ისე იშვიათია ურწმუნო ადამიანის ნახვა. თუმცა, შეუძლებელია მიახლოებითაც კი ითქვას, თუ რამდენი ადამიანი მიიჩნევს საკუთარ თავს ათეისტად. ყოფილი მუსლიმები, რომლებიც ათეისტები გახდნენ, კანონის მიხედვით „მწვალებლები“ არიან და დგანან დევნისა და, შესაძლებელია – სასიკვდილო სასჯელის რისკის წინაშე. თუ ცნობილი გახდება, რომ კონრეტული პირი ათეისტია, ის იგივე პრობლემების წინაშე დადგება, როგორც  ისლამიდან ქრისტიანობაზე კონვერტირებული პირი – საზოგადოების მხრიდან გარიყვა, დისკრიმინაცია და ა.შ. შესწავლილ წყაროთა მიხედვით, პირები, რომლებიც თავს ათეისტებად მიიჩნევენ, ზოგადად, ამას საჯაროდ არ გამოხატავენ, რაც საშუალებას აძლევს მათ, ნორმალურად იცხოვრონ. მართალია, წყაროები უშუალოდ თეიზმსა და დეიზმზე არ საუბრობენ, თუმცა აცხადებენ, რომ ირანის საზოგადოების დიდი ნაწილი სეკლარულ ცხოვრებას მისდევს. ეს იმას  ნიშნავს, რომ ისინი არ აღასრულებენ საკუთარ რწმენას, არ დადიან მეჩეთებში, არ ლოცულობენ რეგულარულად ან იცავენ რამადანის მარხვას.

ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ Amnesty International-ის 2019 წლის ანგარიშის მიხედით, „ქვეყანაში რელიგიის და რწმენის თავისუფლება სისტემატურად ირღვევა. ხელისუფლება ნებისმიერი რწმენის ადამიანებსა თუ ათეისტებზე ავრცელებს საზოგადო ქცევის ისეთ წესებს, რომლებიც შიიტური ისლამის მკაცრ ინტერპრეტაციაზეა დაფუძნებული.  რელიგიური რწმენის შეცვლის ან უარყოფის უფლება კვლავაც ირღვევა, ხოლო ის პირები, რომლებიც კონვერტირდებიან ისლამიდან ან ღიად აფიქსირებენ საკუთარ ათეიზმს, დგანან თვითნებური დაკავების, წამებისა და სასიკვდილო სასჯელის რისკის წინაშე.[2]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი ირანის შესახებ 2020 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ადგილობრივი წყაროს მიხედვით, სეკულარიზმი ირანში საკმაოდ ფართოდ არის გავრცელებული, განსაკუთრებით – დიდ ქალაქებსა და ახალგაზრდა, მდიდარ ირანელებში. მოსახლეობის საკმაოდ დიდი ნაწილი არ დადის მეჩეთში ან არ ლოცულობს რეგულარულად, ასევე – რუტინულად მოიხმარს ალკოჰოლს. სახელისუფლებო წყაროებმა დეპარტამენტს განუცხადეს, რომ ირანში რელიგია პირად საკითხია და ის თუ, მაგალითად, რა ფორმით დაიცავს პირი რამადანის წმინდა თვეს, სახელმწიფოს საქმედ არ მიიჩნევა. დეპარტამენტს რამდენიმე წყარო მოუყვა, რომ ბევრი ირანელი არ იცავს რამადანის თვეს მკაცრად, მათ შორის – მიირთმევს საჭმელს, სვამს სასმელს და ეწევა სახლში. მართალია, რამადანის დროს რესტორნების უმრავლესობა დაკეტილია, თუმცა, ბევრი მაინც აწვდის საკვებს კლიენტებს. მათ ვინც საჯაროდ მიირთმევს რამადანის დროს, დაკავებისა და სისხლისსამართლებრივი დევნის რისკი ემუქრება.

ანგარიშის მიხედვით, ირანში პირი, რომელიც ისლამს უარყოფს და ათეისტი გახდება, „მწვალებლად“ მიიჩნევა და იმყოფება დევნისა და პოტენციურად სასიკვდილო სასჯელის რისკის წინაშე. დეპარტამენტმა ვერ შეძლო, დაედგინა, თუ მოსახლეობის რამდენი პროცენტი არის ათეისტი. ადგილობრივი წყაროების მიხედვით, ათეისტები საკუთარ შეხედულებას რელიგიაზე მხოლოდ ოჯახებს ან ახლო მეგობრებს უმხელენ. თუ ისინი ღიად და საჯაროდ არ დააფიქსირებენ საკუთარ ურწმუნოებას, ათესტები, სავარაუდოდ, შესაბამისი სამსახურების ყურადღების სფეროში არ მოექცევიან. ათეისტები შედარებით კონსერვატიული ოჯახებიდან, შესაძლოა დაექვემდებარონ ოჯახის მხრიდან ზეწოლას ან გარიყვას, თუმცა, ზოგადად, არ დადგებიან ფიზიკური ზიანის საფრთხის წინაშე. შედარებით უფრო ლიბერალურ ოჯახებსა თუ ქვეყნის ნაწილებში (მაგალითად, ჩრდილოეთ თეირანში) აღზრდილი ათეისტების მიმართ, სავარაუდოდ, აღნიშნული ზეწოლაც არ იქნება სახეზე.

ანგარიშის მიხედვით, დეპარტამენტისთვის უცნობია ინფორმაცია, თუ რამდენად დევნიან ადამიანებს ათეიზმის გამო სისხლისსამართლებრივი წესით. დეპარტამენტის შეფასებით, არარელიგიური ან არა-მორწმუნე მუსლიმები შესაძლოა დაექვემდებარონ სახელმწიფო და საზოგადოებრივი დისკრიმინაციის შედარებით დაბალ ხარისხს, განსაკუთრებით – დიდ ქალაქებში. ხოლო ათეისტები, რომლებიც ღიად გამოხატავენ საკუთარი რწმენის არარსებობას, იმყოფებიან ზემოხსენებული დისკრიმინაციის საშუალო დონის წინაშე.[3]

[1] United States Department of State – 2019 Report on International Religious Freedom: Iran; published in June 2020; available at

[accessed 7 December 2020]

[2] UK Home Office – Country Background Note: Iran; published in October 2020; available at

[accessed 8 December 2020]

[3] DFAT – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT IRAN; published on 14 April 2020; available at

[accessed 8 December 2020]

ირანი. ეთნიკურად ქურთთა მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ოქტომბერი, 2020

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ირანში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ირანის მთავრობა, ზოგჯერ, ისეთი ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენლებს, როგორიცაა – ქურთები, ბალუჩები, აჰვაზები და აზერები, უქვემდებარებდა თვითნებურ დაკავებებს, ხანგრძლივი დროით წინასწარ დაკავებებს, გაუჩინარებებს და ფიზიკურ ძალადობას. ეთნიკურ უმცირესობების საკითხზე მომუშავე ჯგუფები ავრცელებდნენ ინფორმაციას, რომ მათ მიმართ ადგილი ჰქონდა პოლიტიკური და სოციო-ეკონომიკური ხასიათის დისკრიმინაციას, რაც გამოიხატებოდა რიგი შეზღუდვებით ისეთ საკითხებში, როგორიცაა: ბიზნეს ლიცენზიები, უნივერსიტეტში მიღების პროცედურები, სამუშაო ადგილები, წიგნის გამოქვეყნების სანებართვო პროცედურები და უძრავი ქონების ფლობა-განკარგვასთან დაკავშირებული საკითხები.

ანგარიშის მიხედვით, ირანში დაახლოებით 8 მილიონი ეთნიკურად ქურთი პირი ცხოვრობს, რომელთა უმრავლესობა ხშირად მოითხოვს უფრო მაღალი ხარისხის რეგიონალურ ავტონომიას. მთავრობა კვლავაც აგრძელებდა კანონის გამოყენებას, რათა დაეპატიმრებინა ქურთები საკუთარი ისეთი უფლებების გამოყენებისთვის, როგორიცაა გამოხატვის და შეკრების თავისუფლება. გავრცელებული ცნობებით, მთავრობა კრძალავდა ქურთულ ენაზე გამოქვეყნებულ წიგნებს, გაზეთებსა და ჟურნალებს და სხვადასხვა მეთოდით სჯიდა იმ გამომცემლებსა და ჟურანლისტებს, რომლებიც აკრიტიკებდნენ ირანის ხელისუფლების ქმედებებს.

ირანის მთავრობა ასევე ცდილობდა, ხელი შეეშელა ქურთული არასამთავრობო ორგანიზაციების აქტივობებისთვის, რისთვისაც იყენებდა ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა: ორგანიზაციის რეგისტრაციასთან დაკავშირებულ ნებართვის გაცემაზე უარი ან უსაფრთხოების კუთხით ბრალდებები აღნიშნულ დაწესებულებებში მომუშავე პირებისადმი.

შესაბამისი სამსახურები, მართალია, არ კრძალავდნენ ზოგადად ქურთული ენის გამოყენებას, მაგრამ არ უზრუნველყოფდნენ აღნიშნული ენის სწავლებას საჯარო სკოლებში. ანგარიშში ასევე საუბარია იყო ქურთული ენის ზოგიერთი მასწავლებლის მიმართ აღძრულ სისხლის სამართლის საქმეებზე. მაგალითად, 23 მაისს ზარა მოჰამმადის დააპატიმრეს, რადგან ის შესაბამისი ნებართვის გარეშე მართავდა ქურთული ენის გაკვეთილებს.

ანგარიშის მიხედვით, წლის პირველი 6 თვის განმავლობაში, 115 ეთნიკურად  ქურთი მოქალაქე დააკავეს ქურთული პოლიტიკური პარტიების წევრობასთან დაკავშირებული ბრალდებების გამო, ხოლო 84 – სხვადასხვა სამოქალაქო აქტივობებში მონაწილეობისთვის (მაგალითად, სადღესასწაულო დღის ორგანიზება ან სოციალურ ქსელში კონკრეტული გვერდის ადმინისტრირება).[1]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საკითხთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი (DFAT) ირანის შესახებ 2020 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიორი – 2019 წელი) წერდა, რომ ირანში დაახლოებით 8 მილიონი ეთნიკურად ქურთი პირია, რომელთა უმრავლესობა ძირითადად ბინადრობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე ქურთისტანის პროვინციაში, ასევე – ქერმანშაჰის, ილამისა და დასავალეთი აზერბაიჯანის პროვინციებში. აღნიშნული პროვინციები, ირანის სხვა რეგიონებთან შედარებით, ეკონომიკურად ნაკლებად განვითარებულია და, ასევე, სწორედ აქ ფიქსირდება ქვეყანაში ყველაზე მაღალი უმუშევრობის დონე. მაგალითად, 2019 წლის აპრილის მონაცემებით, ქერმანშაჰის პროვინციაში უმუშევორა 20.9 %-ს აღწევს (ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი ირანში), ხოლო ქურთისტანში – 19.6 %-ს. ბევრი ქურთი მუშაობს ე.წ. „კოლბარ“-ად (პირები, რომელთაც ტვირთი ირან-ერაყის საზღვარზე გადააქვთ), თუმცა, ირანის ხელისუფლებამ, უკანასკნელ წლებში, აღნიშნული მიმართულებით ზომები მნიშვნელოვნად გაამკაცრდა. ქურთები არ არიან წარმოდგენილი სამხედრო სფეროს მაღალ ეშელონებში და მათ, ასევე, არ უკავიათ არანაირი მაღალი პოზიცია ირანის მთავრობაში.

ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სხვა ეთნიკურ უმცირესობებთან შედარებით, ქურთებს, ისტორიულად, ყოველთვის გააჩნდათ გაცილებით უფრო აქტიური სეპარატისტული ტენდენციები. გარკვეული შეიარაღებული ჯგუფები, მაგალითად – „ირანის ქურთისტანის დემოკრატიული პარტია“ (KDPI), „ქურთული თავისუფალი ცხოვრების პარტია“ (PJAK) და „კომალა პარტია“ კვლავ განაგრძობენ ქურთი ხალხის თვითგამორკვევის იდეის მხარდაჭერას და ამის გამო, ზოგჯერ, ირანის უსაფრთხოების ძალებთანაც უწევთ შეიარაღებული შეტაკებები. ზოგადად, ქურთული სეპარატისტული ტენდეციები ირანში საკმაოდ დაბალი დონეზეა მეზობელ ქვეყნებთან (ერაყი, თურქეთი) შედარებით, რაც მეტწილად განპირობებულია იმით, რომ ირანელ ქურთთა საცხოვრებელი პირობები, ზოგადად, უფრო მაღალია. ადგილობრივმა ქურთულმა წყარომ DFAT-სთან ინტერვიუში განაცხადა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ქურთ მოსახლეობაში არსებობს მთავრობის მხრიდან მათი არასათანადოდ დაფასების აღქმა, ზოგადად, მიღებულია, რომ ირანისგან დამოუკიდებლობა არ წარმოადგენს ცხოვრების გაგრძელების ეფექტურ საშუალებას. შესაბამისად, ქურთთა უმრავლესობა ცდილობს, როგორც ირანის მოქალაქემ, მაქსიმალურად დაიმკვიდროს თავი არსებულ პოლიტიკურ სისტემაში, რათა ეს შემდგომში აისახოს ქურთებით დასახლებული რეგიონების კეთილდღეობაზე.

ანგარიშის მიხედვით, ირანის მთავრობა განსაკუთრებით მგრძნობიარეა ქურთა ორგანიზებული პოლიტიკური აქტივოვების მიმართ. 2018 წლის მონაცემებით,  ქურთები წარმოადგენენ ქვეყანაში პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირთა რაოდენობის ნახევარს და, ზოგადად, მათ მიმართ, სხვებთან შედარებით, გაცილებით უფრო ხშირად გამოდის სასიკვდილო განაჩენი. აღნიშნულ წელს დააკავეს 822 ირანელი ქურთი, რომელთაგან ნაწილის შემთხვევაში, ბრალდებას წარმოადგენდა მათი სამოქალაქო აქტივობა ან/და აკრძალულ ქურთულ პოლიტიკურ პარტიების წევრობა. არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ გავრცელებული ცნობების მიხედვით, 2018 წლის სექტემბერში სახელმწიფოს წინააღმდეგ შეიარაღებულ ბრძოლაში ბრალდებული ქურთი მამაკაცები სიკვდილით დასაჯეს. Amnesty International-ის ინფორმაციით, მათ არ გააჩნდათ წვდომა ადვოკატებზე და ზოგიერთი მათგანი, აღიარებითი ჩვენების მოპოვების მიზნით, აწამეს კიდეც.

საერთაშორისო წყაროები ავრცელებდნენ ინფორმაციას, რომ მთავრობა იყენებდა უსაფრთხოების, მედიის და სხვა კუთხით არსებულ კანონმდებლობას, რათა დაეკავებინა და გაესამართლებინა ის ქურთები, რომლებიც საკუთარი გამოხატვის და შეკრების თავისუფლებების უფლებებით სარგებლობდნენ. გავრცელებული ცნობებით, მთავრობა კრძალავდა ქურთულ ენაზე გამოქვეყნებულ წიგნებს, გაზეთებსა და ჟურნალებს და სხვადასხვა მეთოდით სჯიდა იმ გამომცემლებსა და ჟურანლისტებს, რომლებიც აკრიტიკებდნენ ირანის ხელისუფლების ქმედებებს. ანგარიშის მიხედვით, ქურთული ენის სწავლება ქვეყნის სკოლათა და უნივესტიტეტთა უმრავლესობაში აკრძალულია, თუმცა, ზოგად სივრცეში ქურთული ენის გამოყენება პრობლემას, როგორც წესი, არ წარმოადგენს.

საგარეო საკითხთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი მიიჩნევს, რომ ირანში ქურთების მიმართ ადგილი არ აქვს დისკრიმინაციას უშუალოდ მათი ეთნიკური ან რელიგიური კუთვნილების გამო, მათ შორის – საჯარო სერვისებზე წვდომის კუთხით და, რომ ისინი სარგებლობენ ისეთივე ხარისხის სახელმწიფო დაცვით, როგორც – სხვა ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენლები. ამას გარდა, ორგანიზაციის შეფასებით, ისევე როგორც სხვა ეთნიკური უმცირესობის წევრების, პოლიტიკურად აქტიური ქურთების მიმართაც, მთავრობის მხრიდან სავარაუდოდ ადგილი ექნება განსაკუთრებულ ყურაღდებას. ხოლო, ის ქურთები, რომლებიც ღიად მხარს უჭერენ ქურთისტანის ავტონომიის უფრო მაღალ ხარისხს, ან ქურთი ხალხის თვითგამორკვევის უფლების რეალიზებას, დგანან სახელმწიფოს მხრიდან მონიტორინგის, დევნის, დაპატიმრების ან/და არასათანადო მოპყრობის მაღალი რისკის წინაშე.[2]

[1] United States Department of State – “Country Report on Human Rights Practices 2019 – Iran”; published in March 2020; available at

[accessed 28 October 2020]

[2] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT IRAN; published in April 2020; available at

[accessed 28 October 2020]

ირანი. ბლოგერთა მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ოქტომბერი, 2020

პოლონეთის უცხოელთა საკითხების ოფისის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების (COI) განყოფილება 2020 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერდა, რომ ქვეყანაში მოქმედებს განსაკუთრებით მკაცრი რეგულაციები, რომლებიც გარდაი იმისა, რომ მნიშვნელოვნად ზღუდავენ სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებას ინტერნეტ სივრცეში, ასევე აწესებენ საკმაოდ მძიმე სასჯელებს დარღევევებისთვის. როგორც კონსტიტუცია, ასევე – შესაბამისი კანონები, კრძალავენ ისეთი იდეების გამოქვეყნებას, რომელიც ეწინააღმდეგება ისლამს ან აზიანებს საჯარო წესრიგს. აღნიშნული ნორმები ძალიან ბუნდოვანია და როგორც პოლიციის, ასევე – ირანული სასამართლოს მიერ მათი ფართო ინტერპრეტირების საშუალებას იძლევა. ოფიციალურად, 2009 წელის შემდგომ, ისეთი სოციალური ქსელების გამოყენება, როგორიცაა – Facebook და Twitter აკრძალულია, თუმცა, ბევრი ირანელი ნახულობს აკრძალვისგან თავის არიდების გზას.

შესაბამისი სამსახურების მხრიდან იმ პირთა მიმართ, რომლებიც ღიად აფიქსირებენ ანტი-სამთავრობო რეტორიკას ან საკუთარ ანტიპათიას სამართლებრივი ან რელიგიური სიტემის მიმართ, დაშინება და ძალადობა რუტინული ხასიათისაა. გამომდინარე თანამედროვეობიდან, აღნიშნული მიდგომა ასევე ვრცელდება იმ პირებზე, რომლებიც საკუთარ კრიტიკულ მოსაზრებებს ინტერნეტის საშუალებით აფიქსირებენ. მიუხედავად იმისა, რომ უკანასკნელი წლების განმავლობაში, არაერთი პირი დააკავეს და დიდი ხნით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს ონლაინ-სივრცეში აქტივობის გამო, 2017 წლიდან მოყოლებული, როგორც წესი, ირანული სასამართლოები მსჯავრდებულებს შედარებით მსუბუქ სასჯელებს უწესებენ (როგორც წესი, მოკლევადიანი პერიოდით თავისუფლების აღკვეთა ან ჯარიმა). დაპატიმრებულთა უმრავლესობის შემთხვევაში, საქმე ეხება ირანში ყველაზე პოპულარული სოციალური ქსელის – „ტელეგრამის“ გამოყენებას.

შესწავლილ წყაროებში მოცემული საჯარო ინფორმაციის მიხედვით, შეუძლია იმ პირთა ზუსტი რაოდენობის განსაზღვრა, რომლებიც უკანასკნელი წლების განმავლობაში, ირანში საკუთარი ონლაინ-აქტივობის გამო სისხლისამართლებრივ დევნას ან სხვა ტიპის სასჯელს დაექვემდებარნენ. თუმცა, შესწავლილი წყაროების ავტორთა უმრავლესობა, აღნიშნულ საკითხზე საუბრისას იყენებს ისეთ ფრაზებს, როგორიცაა: „ხშირი დაპატიმრებები“; „დაკავების ბევრი შემთხვევა“ და „ფართოდ გავრცელებული დაშინება და ძალადობა“.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ირანის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში გამოხატვის თავისუფლება და მედიის დამოუკიდებლობა მნიშვნელოვნად არის შეზღუდული როგორც საჯარო სივრცეში, ასევე – ონლაინ. ირანში მოქმედი ბუნდოვანი კანონები გამოხატვის კუთხით, მკაცრი სისხლისსამართლებრივი სასჯელები და ონლაინ-კომუნიკაციაზე სახელმწიფო სტრუქტურების მონიტორინგი იყო იმ არსებით ფაქტორთა შორის, რომელთა გამოც მოქალაქეები თავს იკავებდნენ ღია და თავისუფალი დისკუსიისგან, პირად სივრცეშიც კი. მიუხედავად აღნიშნული რისკებისა და შეზღუდვებისა, ბევრი ცდილობდა საკუთარი განსხვავებული აზრი დაეფიქსირებინა სოციალურ ქსელებში, რასაც ზოგჯერ, მთავრობის მიერ კონკრეტული ვებ-გვერდებისა თუ ქსელების დაბკლოკვაც კი ახლდა თან. ორგანიზაცია ირანში პოლიტიკურ ან სხვა ტიპის სენსიტიურ საკითხებზე გამოხატვის თავისუფლების კუთხით არსებულ სიტუაციის 4-დან 1 ქულით აფასებს.[2]

იგივე Freedom House ირანში ინტერნეტის თავისუფლების კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2020 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ წლის მანძილზე, ირანში ინტერნეტის თავისუფლება კვლავაც მნიშვნელოვნად იყო შეზღუდული. მთავრობამ, გარკვეული პერიოდით, თითქმის ტოტალურად გათიშა ინტერნეტი მას შემდეგ, რაც მთელი ქვეყნის მასშტაბით საპროტესტო დემონსტრაციები დაიწყო ბენზინის ფასების ზრდის გამო. ის ასევე აგრძელებდა დამოუკიდებელი მედია საშუალებების ვებ-გვერდებსა თუ კონკრეტულ სოციალურ ქსელებზე წვდომის შეზღუდვას. როგორც გასული წლების განმავლობაში, ბლოგერები, ონლაინ სივრცეში მოღვაწე ჟურნალისტები, აქტივისტები და უბრალო მოქალაქეებიც კი ექვემდებარებოდნენ დაპატიმრებას მათ მიერ ინტერნეტში გამოქვეყნებული კონტენტის გამო.

ანგარიშის მიხედვით, 2009 წელს განხორციელებელი მასიური სადამსჯელო ღონისძიებათა კამპანიის შემდეგ, ბევრმა ჟურნალისტმა და ბლოგერმა მიმართ „თვით-ცენზურას“.  არაერთმა მათგანმა ან საერთოდ დატოვა ონლაინ-სივრცე, ან იყენებდნენ ფსევდონიმებს, რათა მათი ვინაობა ანონიმური დარჩენილიყო. 2019 წლის ივლისში, ირანელმა ბლოგერმა და ფოტოჟურნალისტმა – სოჰეილ არაბმა, რომელსაც „სახელმწიფოს საწინააღმდგო პროპაგანდის გავრცელებისა“ და „უზენაესი ლიდერის შეურაცხყოფისთვის“ სასამართლომ 7.5 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა, 20 დღიანი შიმშილობა გამოაცხადა, რათა გაეპროტესტებინა საპატიმროებში არსებული საშინელი პირობები.[3]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ირანში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი  – 2019 წელი) წერდა, რომ ონლაინ სივრცეში საკუთარი აზრის დაფიქსირების გამო, ბლოგერები, სოციალური მედიის მომხმარებლები და ონლაინ-ჟურნალისტები კვლავ ექვემდებარებოდნენ დაპატიმრებებს. აპრილში, სამთავრობო უწყებებმა მოქალაქეები გააფრთხილეს, რომ ისინი დაექვემდებარებოდნენ სამართლებრივ პასუხისმგებლობას, იმ შემთხვევაში, თუ ონლაინ-სივრცეში განათავსებდნენ ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მომხდარი წყალდიდობის ფოტოებს. 5 ოქტომბერს, გავრცელებული ცნობების თანახმად, შესაბამისმა სამსახურებმა დააკავებს ინსტაგრამ-მომხმარებელი – საჰარ თაბარი, მას შემდეგ, რაც მან საკუთარ გვერდზე დაპოსტა და განათავსა საკუთარი პლასტიკური ოპერაციების ამსახველი ფოტოები. მას ბრალი დასდეს „ღვთისგმობასა“ და „ახალგაზრდების გარყვნის წახალისებაში“. რამდენიმე კვირის შემდეგ, თაბარი გამოჩნდა სახელმწიფო ტელევიზიის ეთერში და გამოხატა სინანული საკუთარი ქმედებების გამო, რაც ბევრის მიერ შეფასებული იქნა, როგორც „იძულებითი აღიარება“. ერთ-ერთი არასამთავრობო ორგანიზაციის ინფორმაციით, აგვისტოში დააკავეს სულ მცირე 14 ე.წ. „ინსტაგრამ-სელებრითი“ და მოსთხოვეს მათ, დაუყოვნებლივ შეეწყვიტათ საკუთარი საქმიანობა.[4]

[1] Office For Foreigners (Poland) COI Unit – “Query response on Iran: Situation of persons presenting liberal political and political views in social media“; published in January 2020; available at

[accessed 15 October 2020]

[2] Freedom House – Freedom in the World 2020 – Iran; published in March 2020; available at

[accessed 15 October 2020]

[3] Freedom House – Freedom on the Net 2020 – Iran; published in October 2020; available at

[accessed 15 October 2020]

[4] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Iran; published in March 2020; available at

[accessed 15 October 2020]

ირანი. მოქმედი კანონმდებლობა განქორწინების შესახებ. ოქტომბერი, 2020

ირანის ისლამური რესპუბლიკაში განქორწინება რეგულირდება ირანის პირადი სტატუსის შესახებ კანონით. აღნიშნული კანონმდებლობის („Iran’s Personal Status Law“) მიხედვით,  ირანში არსებობს სტანდარტული საქორწინო ხელშეკრულება,[1] რომლის მიხედვით ქალბატონმა შესაძლოა მოითხოვოს მეუღლესთან განქორწინება, მათ შორის, ქვემოთ მოცემული გარემოებ(ებ)ის არსებობის შემთხვევაში: 1) მეუღლეს მოთხოვნის წარდგენამდე უკანასკნელი 6 თვის განმავლობაში, საპატიო მიზეზის არსებობის გარეშე არ გადაუხდია შესაბამისი გადასახადი ე.წ. „nafaqa“ (რომელიც ევალება, ოჯახის „შესანახად“); 2) მეუღლე არასათანადოდ ეპყრობა ქალბატონს; 3) მეუღლე დაავადებულია სენით, რომელიც შეუძლებელს ხდის ქორწინების უზრუნველყოფას; 4) მნიშვნელოვნად გაუარესდა მეუღლის მენტალური ჯანმრთელობა და ა.შ.[2]

აღნიშნულთან ერთად ირანის სამოქალაქო კოდექსის[3] 1130-ე მუხლის მიხედვით, იმ შემთხვევაში თუ ცოლი შეძლებს დაასაბუთოს, რომ ქორწინების შენარჩუნება საფრთხის შემცველია მისთვის, მან შესაძლოა მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს მეუღლესთან განქორწინება.[4] აღნიშნული მუხლის განმარტების (ე.წ. „კომენტარების“) მიხედვით, ამ შემთხვევაში „საფრთხის“ განმარტება არის მოსამართლის დისკრეცია. საგულისხმოა, რომ განმარტების თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუკი ქალი დაამტკიცებს სასამართლოს წინაშე, რომ ქორწინების გაგრძელება მისთვის საფრთხის შემცველი (ზიანის მომტანი) იქნება (would be harmful to her), სასამართლო ასეთ შემთხვევაში განქორწინების უფლებას რთავს. მაგალითისათვის, 1130–ე მუხლის განმარტებით ბარათში ნათქვამია, რომ ტერმინში „საფრთხის  შემცველი“ შესაძლოა იგულისხმებოდეს ფიზიკური დაზიანება, რომელმაც წარუშლელი ზიანი მიაყენა მსხვერპლს (მეუღლეს), (physical abuse must result in permanent injury ).[5] გარდა ამისა, ზემოაღნიშნული კანონის მიხედვით, განქორწინება შესაძლებელია მაშინ, როდესაც ქალს ადგება „ტკივილი და ზიანი“ (“pain and suffering). აღნიშნულ ტერმინში კი, განმარტების მიხედვით, მოიაზრება, მაგალითად, ქმრის მიერ ცოლის მრავალჯერ ცემის ფაქტი.[6]

იგივე კანონის თანახმად, კაცს ნებისმიერ დროს შეუძლია განქორწინება მოითხოვოს. საქორწინო კონტრაქტი შესაძლოა მოიცავდეს „მზითვის სახდელს“ (Dowry), რომელსაც მეჰრს ან მეჰრიეს (“Mehr”; “Mehrieh”) უწოდებენ. ქმარს მეჰრის გადახდა ევალება განქორწინების შემთხვევაში. ასევე, ქმარი ვალდებულია, ფინანსური უზრუნველყოფის მიზნებიდან გამომდინარე, ცოლს ქორწინების განმავლობაში და ქორწინების შეწყვეტიდან 100 დღის მანძილზე უხადოს ე.წ. „ნაფაქე“ (“Nafagheh”). ქმარს შესაძლოა სხვა ფინანსური ვალდებულებებიც ჰქონდეს ნაკისრი, როგორიცაა მაგალითად “Ojratealmesl”, რაც გულისხმობს ქმრის თხოვნით შესრულებული სამსახურის გადასახადს და “Jahizieh”, რაც გულისხმობს იმ ქონების დაბრუნების ვალდებულებას, რომელიც ქმარმა ან მისმა ოჯახმა ცოლის ოჯახისგან მიიღო ქორწინების დროს. საქორწინო კონტრაქტში, რომესაც ხელს ორივე მხარე აწერს, მეჰრიეს ოდენობაც (ოქროს მონეტები) განსაზღვრულია, რომელიც ქმარმა უნდა გადაიხადოს იმ დროს, როდესაც ცოლი შესაბამის მოთხოვნას წამოაყენებს. ბოლო წლებში მეჰრიე უფრო მეტად სიმბოლურ ხასიათს ატარებს და არის იმის დემონსტრირება, რამდენად ძვირფასია ცოლი ქმრისთვის. მეჰრიეს გადახდის ვალდებულება ქმარს უჩნდება განქორწინების შემთხვევაში. „მზითვის გადასახადი“ მეჰრის ან მეჰრიეს ფორმით ირანის ჩვეულებითი ტრადიცია და ასახავს ქმრის ქორწინებისადმი ერთგულებას და ვალდებულებას. თუმცა, მეჰრის საკითხი ასახული და განმარტებულია ოჯახის შესახებ კანონში. ტრადიციულად, მეჰრიეს ოდენობა ოჯახებს შორის წყვილის ნიშნობის დროს მოლაპარაკების შედეგად დგინდება. მეჰრიე, განქორწინების შემდეგ, ცოლის ფინანსური უზრუნველყოფის ფორმაა.

ილამური შარიათის კანონებით, განქორწინების პროცესი წარიმართება ოჯახის საქმეთა სასამართლოში, სადაც ასევე წყდება მეჰრიესთან დაკავშირებული სამართლებრივი საკითხები. სასამართლოს გადაწყვეტილება აისახება სასამართლო ორდერში და განქორწინებას არეგისტრირებს განქორწინების ნოტარიუსის საჯარო ოფისი. შარიათის კანონებით, განქორწინების მიღება უფრო ადვილია კაცისთვის, ვიდრე ქალისთვის.[7] თუმცა მეჰრიეს გადასახადი მძიმე ტვირთია მამაკაცებისთვის და ათასობით ირანელი მამაკაცი ციხეშიც ხვდება მეჰრიეს გადაუხდელობის გამო.[8]

ირანის კანონმდებლობაში შესული ცვლილებების შემდეგ, საპატიმრო სასჯელი გაუქმდა იმ პირებისთვის, ვინც ობიექტური მიზეზებით ვერ ახერხებს მეჰრიეს გადახდას. 2015 წელს საინფორმაციო სააგენტო „Al Arabiya“ წერდა, რომ რომ ირანულ კანონმდებლობაში ხორციელდებოდა ცვლილებები, რომელთა თანახმადაც, ირანელი მამაკაცები, მეჰრიეს ვერ გადახდის შემთხვევაში ციხეში აღარ აღმოჩნდებოდნენ. ირანის პარლამენტი წევრი სააგენტოსთან ინტერვიუში აცხადებდა, რომ თუ მამაკაცი განქროწინების შემდეგ ვერ ახერხებს მეჰრიეს გადახდას, მას ციხეში აღარ ჩასვამენ და ის დაკისრებული მეჰრიეს გადასახადის გადახდას განაწილების პრინციპით, ეტაპობრივად შეძლებს. თუმცა, მამაკაცს კვლავ რჩება ვალდებულება, რომ გადახდის უუნარობა დაადასტუროს. იმ შემთხვევაში თუ მოსამართლე ჩათვლის, რომ პირს მეჰრიეს გადახდა შეუძლია, მაგრამ ის დამალავს ქონებას, რათა თავი აარიდოს გადასახადის დაბრუნებას, მას კვლავ ემუქრება საპატიმრო სასჯელი. აღსანიშნავია, რომ ირანს არაერთხელ უცდია „მზითვის მაღალი გადასახადის“ ტრადიციის აღმოფხვრა ახალდაქორწინებულ წყვილებში, რადგან ფინანსური ტვირთი ძალიან მძიმეა, თუმცა ტრადიციები ყოველთვის უფრო მაღლა დგებოდა, ვიდრე აღნიშნული მცდელობები. აღსანიშნავია ისიც, რომ ბევრი ქალი მაღალი მეჰრიეს ნაცვლად, სულ უფრო ხშირად ითხოვს უკეთეს პირობებს საქორწინო კონტრაქტში, როგორიცაა მაგალითად მუშაობის უფლება ან საჭიროებისამებრ უმტკივნეულო განქორწინების უფლება.[9]

[1] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Iran: Grounds for a woman to get a divorce at the Special Civil Court of Iran if she is being abused by her husband and he will not agree to a divorce; documents a woman might obtain to prove that she has taken steps to seek a divorce, 1 July 1998, IRN29614.E, ხელმისაწვდომია ბმულზე:

(ნანახია: 20.06.2020)

[2] According to a 1996 article on Iran’s Personal Status Law, there is a standard marriage contract in Iran according to which a woman may “divorce herself and choose the kind of divorce” under one of the following conditions: A. the husband has not paid the nafaqa for six months without reason; B. the husband does not treat her well; C. the husband has a disease that makes it difficult to maintain the marriage; D. the husband has lost mental capacity; E. the husband’s job has been found objectionable by the wife and the court and he refuses to leave his job; F. after five years of marriage the wife has been unable to have children due to her husband’s impairment; G. the husband has disappeared without trace for six months; H. the husband takes a second wife without the permission of the first wife; or I. in the opinion of the court, the husband does not treat both wives with fairness and equality (Women Living Under Muslim Laws (WLUML). Fall 1996. Mehranguiz Kar and Homa Hoodfar. “Personal Status Law as Defined by the Islamic Republic of Iran: An Appraisal,” Shifting Boundaries in Marriage and Divorce in Muslim Communities. Grabels, France: WLUML. (pp. 16-17, 27-29))

[3] Civil Code of the Islamic Republic of Iran [Islamic Republic of Iran],  23 May 1928, ხელმისაწვდომია ბმულზე:

  (ნანახია: 20.06.2020)

[4] Article 1130 – In the following circumstances, the wife can refer to the Islamic judge and request for a divorce. When it is proved to the Court that the continuation of the marriage causes difficult and undesirable conditions, the judge can for the sake of avoiding harm and difficulty compel the husband to, divorce his wife. If this cannot be done, then the divorce will be made on the permission of the Islamic judge.

[5] იქვე.

[6] იქვე.

[7] Online Portal – HART Legal; Know about the Dowry; 6 April, 2020; available at: https://hart-legal.com/family-law/what-is-iranian-family-law/ [accessed 13 October 2020]

[8] Online Portal – N World; Iran pre-nups land thousands of men in jail; 19 March, 2017; available at: https://www.thenational.ae/world/iran-pre-nups-land-thousands-of-men-in-jail-1.81305 [accessed 13 October 2020]

[9] Online Portal – Al Arabiya; No more jail for Iranian men who can’t pay dowry; 19 August, 2015; available at: https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/08/19/No-more-jail-for-Iranian-men-who-can-t-pay-dowry [accessed 13 October 2020]

ირანი. ინფორმაცია ირანის ქურთისტანის დემოკრატიული პარტიის შესახებ. ოქტომბერი, 2020

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისი 2019 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ ირანის ისლამური რესპუბლიკის ქურთისტანის დემოკრატიული პარტია KDPI [PDKI] 1947 წლის 16 აგვისტოს, ირანის ქურტისტანში, მაჰაბადში დაარსდა. KDPI დემოკრატიულ-სოციალისტური პარტიაა და საერთაშორისო სოციალისტური გაერთიანების წევრია. პარტია პრაქტიკულად გაუქმდა, როდესაც 1966-67 წლებში ქურთები აჯანყება ჩაახშეს. 1973 წლის შემდეგ, როდესაც დოქტორი აბდ არ-რაჰმან ქასემლუ პარტიის გენერალურ მდივნად აირჩიეს, პარტიამ ფუნქციონირება განაახლა. 1984 წლის შემდეგ პარტია ერაყში იყო დაფუძნებული. 1992 წლის 17 სექტემბერს პარტიის ლიდერი (გენერალური მდივანი) მუსტაფა ჰედირი გახდა, რომელიც დღემდე პარტიის ლიდერია. KDPI იყო ყველაზე დიდი და კარგად ორგანიზებული ქურთული ოპოზიციური ჯგუფი, რომელიც ირანში ქურთისტანის ავტონომიისთვის იბრძოდა. KDPI დიდი ხნის მანძილზე ირანის მმართველი რეჟიმის მხრიდან თავდასხმის ობიექტი იყო. პარტიამ 2016 წლის თებერვალში სამხედრო კამპანიის განახლების შესახებ განაცხადა. წყაროები 2018 წელს, ირანის ხელისუფლების მიერ, ერაყის ჩრდილოეთით, KDP-I-ის ბაზაზე განხორციელებული ბალისტიკური სარაკეტო იერიშის შესახებ ავრცელებდნენ ინფორმაციას.

წყაროების ცნობით, KDPI პარტიაში გაწევრიანებისთვის დადგენილი მინიმალური ასაკი 18 წელია. იმ შემთხვევაში თუ პირი 18 წლამდე ასაკისაა, მას შეუძლია ახალგაზრდული ორგანიზაციის (Lawan) წევრი გახდეს. თუ პირს ირანში სურს, გახდეს KDPI პარტიის წევრი, უნდა დაუკავშირდეს ადგილობრივ ქსელს და განაცხადოს გაწევრინების სურვილის შესახებ. პარტიასთან კავშირის სამი ფორმა არსებობს – პირი შეიძლება იყოს წევრი, მხარდამჭერი და „მეგობარი“. პარტიის წარმომადგენლობა პარიზში განმარტავს, რომ პარტიის წევრები ქსელური სისტემით არიან ორგანიზებულნი. თითოეული ქსელი ერთ ან მეტ წევრს მოიცავს. KDPI პარტიის მეგობრები არიან პირები, ვინც მონაწილეობს სხვადასხვა საქმიანობაში, რომელიც პარტიის მიერ იგეგმება – დემონსტრაციები, გაფიცვები, სტატიების მომზადება ქურთების მდგომარეობის შესახებ ირანში და ა.შ. KDPI პარტიის მეგობრები ყოველთვის ქურთული ეთნოსის ხალხი არ არიან.

ზოგადად, KDPI არ გასცემს საიდენტიფიკაციო მოწმობას თავისი წევრებისთვის ირანში. საიდენტიფიკაციო მოწმობები მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში გაიცემა პარტიის ცენტრალურ ოფისში, ხოისანიაკში, ირანის ქურთისტანის რეგიონში; მაგალითად, როდესაც პარტიის წევრი ერთი ქალაქიდან მეორე ქალაქში გადადის და საჭიროა მისი, როგორც პარტიის წევრის იდენტიფიცირება. პარტია ითხოვს, რომ იდენტიფიცირების შემდეგ, მოწმობა უნდა დაბრუნდეს პარტიის ოფისში როდესაც, მაგალითად, პირი აპირებს ევროპაში მოგზაურობას. აღსანიშნავია, რომ ყველა ამ წესს არ იცავს და ხანდახან ბარათის მფლბელები ბარათებს თან იტოვებენ, რაც პარტიის წესების წინააღმდეგ მოქმედებაა. წყაროების ცნობით, პარტიის წარმომადგენლობა პარიზში ახდენს ინფორმაციის გადამოწმებას პირის წევრობის ან მხარდამჭერობის შესახებ. მაგალითად, მესამე ქვეყნის თავშესაფრის საკითხთა ინსტიტუციას შეუძლია მიმართულ პარტიის პარიზის წარმოამდგენლობას  კითხვით, ესა თუ ის პირი არის თუ არა KDPI პარტიის წევრი ან მხარდამჭერი. პარიზის ოფისი უკავშირდება პარტიის ცენტრალურ ოფისს ირანის ქურთისტანის რეგიონში და ადგენს კონკრეტული პირის სტატუსს. იმ შემთხვევაში თუ დადასტურდება პირის პარტიის წევრობა ან მხარდამჭერობა, პარიზის ოფისი ამზადებს სარეკომენდაციო წერილს, სადაც ფრანგულ ენაზე წერს, ესა თუ ის პირი KDPI პარტიის წევრია თუ მხარდამჭერი. აღნიშნული წერილი ფაქსის საშუალებით ეგზავნება მომთხოვნი ქვეყნის თავშესაფრის საკითხთა ინსტიტუციას. სარეკომენდაციო წერილი არასდროს გადაეცემა პირს პირადად.[1]

ნორვეგიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის კვლევის ცენტრი 2020 წლის მაისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ KDPI პარტია 2006 წელს გაიყო. ქურთისტანის დემოკრატიული პარტია – ირანი KDP-I ირანული ქურთული ოპოზიციური პარტიაა, რომელიც KDPI პარტიას გამოეყო. KDP-I პარტიის ცენტრალური ოფისი და პარტიის მნიშვნელოვანი ნაწილი და მისი ინსტიტუციური ორგანო და წევრები დაფუძნებულები არიან დევნილობაში, ჩრდილოეთ ერაყში. 1996 – 2015 წლებში ქურთისტანის დემოკრატიული პარტია იცავდა მშვიდობას, თუმცა 2015 წლიდან მათ განაახლეს შეზღუდული სამხედრო საქმიანობა ირანის შიგნით. მიუხედავად ამისა, პარტია ძირითადად სამოქალაქო აქტივობებითაა დაკავებული, როგორიცაა ირანის ქურთისტანის სამოქალაქო საზოგადოების მხარდაჭერა, დემონსტრაციები და გაფიცვები. ანგარიშში ნათქვამია, რომ პარტიის წევრობა ან მხარდამჭერობა ირანში, შესაძლოა, პირისთვის ხანგრძლივი ვადით პატიმრობის ან სასიკვდილო განაჩენის მომტანი გახდეს.[2]

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისი 2019 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ მათ, ვისაც პარტიაში გაწევრიანება სურს, პირველ რიგში პარტიის მიზნებისა და პრინციპების ერთგულება მოეთხოვებათ. პირი უნდა იყოს 18 წლის ასაკის და ირანული ქურთული წარმოშობის; გარდა ამისა, მათ რეკომენდაციას უნდა უწევდეს პარტიის ორი მოქმედი წევრი და ასევე, მათ უნდა გადაიხადონ ყოველთვიური საწევრო გადასახადი. პარტიაში გაწევრიანების პროცედურა ერთნაირია როგორც კაცისთვის, ასევე ქალისთვის.

ირანის ქურთიტანის რეგიონში პარტიის ყველა წევრ ფლობს წევრობის დამატასტურებელ ბარათს. წევრის ბარათი საკრედიტო ბარათის ზომისაა და მასზე ორივე მხრიდან დატანილია ტესტი. წევრის ბარათი, რომელიც გაიცემა სრული განაკვეთის პროფესიონალ წევრებზე, ლურჯი ფერისაა, ხოლო რიგითი წევრებისთვის გაცემული ბარათები ყვითელი ფერის. პარტიის წევრებისთვის, რომლებიც პარტიის ბანაკს მიღმა ცხოვრობენ, ასევე ყვითელი ფერის ბარათები გაიცემა. ყვითელი ბარათები გაიცემა ასევე პარტიის სამხედრო ფრთის (პეშმერგა) წარმომადგენლებისთვის, რომლებიც ერთი წლის შემდეგ იღებენ იგივე ბარათს, რასაც მაღალი დონის პროფესიონალი წევრები ატარებენ. უსაფრთხოების მიზნებიდან გამომდინარე, საიდუმლო წევრები, რომლებიც ირანში ცხოვრობენ, წევრობის ბარათს არ ფლობენ.

წყაროების ცნობით, პარტია გასცემს სარეკომენდაციო წერილს, თუმცა აღნიშნული წერილი არ გადაეცემა პირადად თავშესაფრის მაძიებელს, არამედ ეგზავნება თავშესაფრის საკითხთა ინსტიტუციას ან პირის კანონიერ ადვოკატს ამა თუ იმ ქვეყანაში. ყველა წევრს, ცენტრალურ ოფისში, აქვს დაწერილი დოკუმენტი, რომელიც აღწერს თავშესაფრის მაძიებლის მდგომარეობას. მაგალითად, თუ პარტიის წევრი აპირებს თავშესაფარი მოითხოვს რომელიმე ქვეყანაში, მან უნდა მიმართოს პარტიის ადგილობრივ ოფისს, რომელიც უკავშირდება შემდეგ ცენტრალურ ოფისს და თხოვს სარეკომენდაციო წერილის გაცემას. წერილი მიღება პარტიის მხარდამჭერებსაც შეუძლიათ, იმ შემთხვევაში თუ პარტია მიიჩნევს, რომ მხარდამჭერს ქვეყნის დატოვება პოლიტიკური საქმიანობის გამო უწევს. ასეთ შემთხვევაში, წერილში ხდება იმის დაკონკრეტება, რომ პირი პარტიის მხარდამჭერია და არა წევრი.[3]

ირანის ქურთისტანის დემოკრატიული პარტიის წევრთა მიმართ დამოკიდებულება

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისი 2019 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ ირანის ქურთულ რაიონებში, პირები, ვინც ეჭვმიტანილები არიან KDPI პარტიასთან, კომალასა და ხაბატის ჯგუფებთან კავშირში, ხშირად იბარებენ უსაფრთხოების სამსახურებში. პირები, ვინც კულტურულ ღონისძიებებს გეგმავს, ასევე შეიძლება მათ რიცხვში აღმოჩნდნენ. წყაროები აღნიშნავენ, რომ ეს არაა სტანდარტული კონტროლი უსაფრთხოების მიზნებიდან გამომდინარე, არამედ ხელისუფლების მეთოდია, ზეწოლა განახორციელონ ხალხზე და უჩვენონ მათ, რომ მუდმივი დაკვირვების ქვეშ არიან. მიიჩნევა, რომ სისტემის სამიზნეს წარმოადგენენ, აღნიშნული ჯგუფების როგორც დადასტურებული წევრები, ასევე მათი ოჯახის წევრებიც, მათ შორის ქალები და ბავშვებიც. წყაროების ცნობით, ხელისუფლება, კონკრეტული პირის მოძებნისა თუ მასზე ზეწოლის მიზნით, ხშირად პირდაპირ ოჯახის წევრებთან მიდის. ბოლო პერიოდი სულ უფრო ხშირად ვრცელდება ინფორმაცია აღნინული ჯგუფების წევრების ოჯახებზე ზეწოლის შესახებ. წყაროების ინფორმაციით, თუ პირს ბროშურას უპოვიან, უმეტეს შემთხვევაში მას დააპატიმრებენ, სავარაუდოდ აწამებენ და აიძულებენ იმ ჯგუფის წევრობის აღიარებას, ვისაც ნაპოვნი ბროშურა ეკუთვნის. პირს ხუთ-წუთიან სასამართლოზე გამოუტანენ განაჩენს და ჩასვამენ ციხეში. ნებისმიერი ქმედება, დაკავშირებული ქურთისტანის დემოკრატიულ პარტიასთან, საუბარიც კი ქურთების უფლებებსა და გამოწვევებზე, შესაძლოა პრობლემის წარმომშობი იყოს. ის, ვინც ქურთისტანის დემოკრატიულ პარტიაზე პირდაპირ საუბრობს, რეჟიმის თავლთახედვის არეშია; პირი, ვინც ქურთების უფლებებზე საუბრობს, ზოგადად საფრთხის ქვეშ არის. ქურთული პარტიოტიზმი, რომელიც ბოლო წლებში შუა აღმოსავლეთში გავრცელდა, შესაძლოა ირანსაც მისწვდეს და სწორედ ამის ეშინია რეჟიმს ირანში. ირანის ქურთისტანის დემოკრატიული პარტიის წევრებს, დაპატიმრების შემთხვევაში, 2-დან ათ წლამდე პატიმრობა ემუქრებათ. თავშესაფრის მაძიებლების ცნობით, წინასწარი დაკავებისას ისინი ხდებიან წამების მსხვერპლი და მათგან ითხოვენ პარტიის წევრობის აღიარებას და ქურთისტანის დემოკრატიული პარტიის სხვა წევრების დასახელებას. წყაროები ასევე საუბრობენ პარტიის წევრების მიმართ დისკრიმინაციის, დაპატიმრებებისა და სიკვდილით დასჯის ფაქტების შესახებ.[4]

[1] UK Home Office: Country Policy and Information Note Iran: Kurds and Kurdish political groups, January 2019

 (accessed on 12 October 2020)

[2] Landinfo – Norwegian Country of Origin Information Centre: Iran; Kurdistan Democratic Party – Iran (KDP-I), 19 May 2020

 (accessed on 12 October 2020)

[3] UK Home Office: Country Policy and Information Note Iran: Kurds and Kurdish political groups, January 2019

 (accessed on 12 October 2020)

[4] UK Home Office: Country Policy and Information Note Iran: Kurds and Kurdish political groups, January 2019

 (accessed on 12 October 2020)

ირანი. ინფორმაცია სეფაში რეგისტრაციისა და მსახურების შესახებ. ოქტომბერი, 2020

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი ირანში სავალდებულო სამხედრო სამსახურის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერდა, რომ ირანში ახალწვეულებმა სავალდებულო სამხედრო სამსახური უნდა გაიარონ ქვეყნის ერთ-ერთ სამხედრო უწყებაში, ესენია: ჯარის სახმელეთო ნაწილი; ირანული საზღვაო ძალები; ირანული საჰაერო ძალები; Khatam al-Anbiya-ს საჰაერო თავდაცვის ქვედანაყოფი; „ისლამური რევოლუციის გვარდიის კორპუსის“ (IRGC) სახმელეთო ძალები; IRGC საზღვაო ძალები; IRGC საჰაერო ძალები და სამართალდამცავი ორგანოები.

ანგარიშში საუბარია, რომ ა.შ.შ. ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მიხედვით, ირანში სამხედრო გაწვევისას,  ახალწვეულთა მინიმალური ასაკი შემდეგია: Basij-ში (სახალხო სამობილიზაცო არმია) გაწვევისას – 15 წელი; მოხალისეების შემთხვევაში – 16 წელი; სამართალდამცავ ორგანოებში გაწვევის დროს – 17 წელი; ხოლო სავალდებულო სამხედრო სამსახურში გაწვევისას – 18 წელი.

ანგარიშის მიხედვით, სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდება დასჯადია შეიარაღებული ძალების სისხლის სამართლის კოდექსის 40 მუხლით, რომელიც ითვალისწინებს 6-დან 24 თვემდე პატიმრობას ან მოქმედი სამხედრო სამსახურის გადავადებას. 18 წელს მიღწეული მამაკაცები, რომლებსაც შესაბამისი სამსახურები იძახებენ გაწვევაზე და არ ცხადდებიან, ითვლებიან დეზერტირებად და მათი ქმედება ისჯება სისხლისსამართლებრივი წესით. პირები, რომლებიც მშვიდობიანობის დროს სამხედრო სამსახურს თავს აარიდებენ 3 თვით (ან ომის დროს – 15 დღით), დაექვემდებარიან დამატებით 3 თვის ვადით სავალდებულო სამხედრო სამსახურის გაგრძელებას. თუ ახალწვეული ამაზე უფრო მეტ ხანს არის მიმალული, მაშინ მას სამხედრო სამსახურის მოხდის პერიოდი გაეზრდება დამატებით 6 თვით. 1 წელზე მეტი ხნით (ან ომიანობის შემთხვევაში – 2 თვეზე მეტი ხნით) თავის არიდების შემთხვევაში, პირი დაექვემდებარება სამხედრო სასამართლოს წინაშე წარდგომას.

დეზერტირობისთვის განკუთვნილი სასჯელი, ხშირად დამოკიდებულია კონკრეტული ქეისის კონკრეტულ გარემოებებზე: დეზერტირობა მოხდა ომიანობის თუ მშვიდობიანობის პერიდოში; იყო თუ არა პირი უშუალოდ გაწვეული; შესაბამის სამსახურებთან საკუთარი ნებით გამოცხადდა თუ დააკავეს და ა.შ. ასევე რელევანტურია თუ რა პოზიციაზე მსახურობდა რეკრუტი; დეზერტირობის დროს თან წაიღო თუ არა სამხედრო აღჭურვილობა, რომელი სასამართლოს წინაშე წარდგება და ა.შ.

ამას გარდა, ანგარიშში აღნიშნულია, რომ თუ პირი თავს აარიდებს სავალდებულო სამხედრო სამსახურს, მას შესაძლოა მთავრობის მიერ უარი ეთქვას მართვის მოწმობის აღებაზე. ასევე, მისი პასპორტი შესაძლოა გააუქმონ და დაუწესონ შეზღუდვა, რომელიც სპეციალური ნებართვის გარეშე, ახალწვეულს ქვეყნიდან გასვლას უკრძალავს.[1]

საერთაშორისო ვებ-პორტალ globalsecurity.com მიხედვით, 18-დან 49 წლამდე ირანელი მამაკაცები ვალდებულნი არიან, გაიარონ სამხედრო სამსახური, რომელის პერიოდი შეადგენას 18 თვეს. აღნიშნულ სამსახურს შემდგომ მოსდევს სამოხალისეო სარეზერვო სამსახური. პირებს, მოხალისეობის შემთხვევაში, შეუძლიათ იმსახურონ 16 წლის ასაკიდან. ირანის არმიის 80 %-ს; ხოლო რევოლუციური გვარდიის კორპუსის 60 %-ს სწორედ გაწვეული ახალწვეულები შეადგენენ.[2]

[1] UK Home Office – Country Policy and Information Note Iran: Military Service; published in April 2020; available at https://www.justice.gov/eoir/page/file/1274581/download [accessed 8 October 2020]

[2] Globalsecurity.com – Iran – Military Conscription; available at https://www.globalsecurity.org/military/world/iran/conscription.htm [accessed 8 October 2020]

ირანი. მოქმედი კანონმდებლობა აბორტის შესახებ. სექტემბერი, 2020

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ახლო აღმოსავლეთის რეგიონალური ოფისი 2018 წელს გამოქვეყნებულ სტატიაში ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში აბორტის კანონიერების შესახებ წერდა, რომ ქვეყანაში აბორტი 2003 წლიდან დასაშვებია იმ შემთხვევაში, როდესაც არსებობს სერიოზული და განუკურნებელი დაავადება, რომელიც დედის ან ნაყოფის ჯანმრთელობას ან/და სიცოცხლეს სერიოზული საფრთხის წინაშე აყენებს.

სტატიის მიხედვით, სამედიცინო აბორტის შესახებ კანონის თავდაპირველი ვერსია 2003 წელს მომზადდა, 2005 წელს ირანის პარლამენტმა მასში საბოლოო ცვლილებები შეიტანა და რატიფიცირება მოახდინა, ხოლო საბოლოოდ, იმავე წელს კანონი დამტკიცებულ იქნა „მეთვალყურეთა საბჭოს“ მიერ.  კანონის მიხედვით, ლეგალური აბორტი დასაშვებია მაშინ, როდესაც სულ მცირე 3 შესაბამისი სპეციალისტი დაადგენს, რომ ნაყოფი არის ფიზიკურად ან გონებრივად განუვითარებელი ან ჩამორჩენელი, რომლის დაბადებასაც შედეგად მოჰყვება დედის მიმართ მძიმე ტანჯვის დადგომა. აბორტი, ასევე, დასაშვებია მაშინ, როდესაც ასევე 3 სპეციალისტის დასკვნით, სახეზეა უშუალოდ დედის სიცოცხლისთვის სახიფათო წინაპირობები. დასკვნა შემდგომ მიდის სამართლებრივი მედიცინის მთავარ ოფისში, რომელიც გასცემს საბოლოო ნებართვას აბორტის გაკეთების თაობაზე. ირანში აბორტის გაკეთება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც ნაყოფის ჩასახვიდან 4 თვეზე ნაკლები დროა გასული და თუ დედა ამაზე გამოხატავს თანხმობას.

კანონში გაწერილი რეგულაციის მიხედვით, ირანულმა სამართლებრივი მედიცინის ორგანიზაციამ შეადგინა სია, სადაც მოცემულია ის 51 ჯანმრთელობის კონდიცია, რომლის დროსაც აბორტი დასაშვებია (აქედან 22 შეეხება დედის ჯანმრთელობას, ხოლო 29 – ნაყოფისას). აღნიშნული 51 კონდიცია ჩამონათვალია იმ სერიოზული ან/და განუკურნებელი დაავადებებისა, რომლებიც მძიმე ტანჯვას მიაყენებენ დედას, ნაყოფს ან მომავალში – დაბადებულ ბავშვს.[1]

ტექნიკურ და სამედიცინო საერთაშორისო ჟურნალთა ონლაინ-პორტალი BioMedCentral 2020 წელს გამოქვეყნებულ რიგით 261-ე სტატიაში წერდა ირანში ლეგალური აბორტის შესახებ. სტატიაში ასევე აღნიშნულია, რომ 2005 წელს მიღებული „თერაპიული აბორტის შესახებ ერთობლივი აქტის“ მიხედვით, განსაზღვრულია არაერთი ჯანმრთელობის კონდიცია, რომლის დროსაც, ირანში დაშვებულია ლეგალური აბორტი. კანონი ამბობს, რომ თერაპიული აბორტი სამართლებრივად ნებადართულია მაშინ, როდესაც არსებობს 3 სპეციალისტის მიერ დამტკიცებული დიაგნოზი ნაყოფის ანომალიის ან დედის სიცოცხლისთვის საფრთხის შემცველი სერიოზული გარემოების შესახებ. ამას გარდა, პროცედურისთვის აუცილებელია დედისა და „სამართლებრივი მედიცინის ორგანიზაციის“ თანხმობა, ხოლო უშუალოდ პროცედურა განხორიცელებულ უნდა იქნას ფეხმძიმობის 19-ე კვირამდე პერიოდში.[2]

[1] WHO EMRO – “Characteristics of women applying for a legal abortion in the Islamic Republic of Iran”; published in November 2018; available at http://www.emro.who.int/emhj-volume-24-2018/volume-24-issue-11/characteristics-of-women-applying-for-a-legal-abortion-in-the-islamic-republic-of-iran.html [accessed 20 September 2020]

[2] BMC – “Therapeutic abortion in Iran: an epidemiologic study of legal abortion in 2 years”; published on 27 May 2020; available at https://bmcresnotes.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13104-020-05098-y [accessed 21 September 2020]