ირანი. ათეისტების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. მაისი, 2019

ირანის ისლამური რესპუბლიკა შიიტი უმრავლესობით დასახლებული ქვეყანაა, სადაც სუნიტები, ბაჰაები, ქრისტიანები და ზოროასტრიზმის მიმდევრები ძირითად რელიგიურ უმცირესობას წარმოადგენენ. კონსტიტუცია მხოლოდ ზოროასტრიზმის მიმდევრებს, იუდეველებსა და ქრისტიანებს აღიარებს რელიგიურ უმცირესობად და აღნიშნულ მცირე ჯგუფებს შედარებითი თავისუფლად შეუძლიათ რელიგიური მსახურება. მიუხედავად ამისა, რელიგიური კონვერტაცია ისლამიდან სხვა რელიგიაზე უკანონოა, ისევე როგორც ქადაგება.[1]

ირანში რელიგიისა და სახელმწიფოს მჭიდრო კავშირის გამო, განდგომა (Apostasy) მიიჩნევა არა უბრალოდ რელიგიურ გადაწყვეტილებად, არამედ უტოლდება მაღალ პოლიტიკურ ღალატს. მიუხედავად ამისა, შარიათის წესების მიხედვით განდგომისთვის დასჯის შემთხვევები არ გახმაურებულა 2002 წლის შემდეგ, როდესაც ირანმა გამოაცხადა მორატორიუმი.

არა-რელიგიური რწმენის გამოხატვა დასჯადია და თითქმის შეუძლებელი სოციალური სტიგმის თუ თანმდევი სიძულვილისა და ძალადობის გამო. მთავრობა ახდენს ასეთი ხალხის მარგინალიზაციას, ავიწროვებს მათ ან წაახალისებს სიძულვილს და ძალადობას არა-რელიგიური ხალხის მიმართ. ირანში უკანონოა ჰუმანისტური, ათეისტური, სეკულარული ან არა-რელიგიური არასამთავრობო ორგანიზაციის რეგისტრაცია და ასეთები, როგორც წესი, იდევნებიან ხელისუფლების მიერ.

ჩახშობილია დემოკრატიის, თავისუფლების და ადამიანის უფლებების ძირითადი ჰუმანისტური პრინციპების გამოხატვა. განდგომა და კონვერტაცია ნებისმიერ რელიგიაზე აკრძალულია და შეიძლება სიკვდილით დაისაჯოს. სიკვდილით შეიძლება დაისაჯოს ასევე რელიგიის შეურაცხყოფა. დაუშვებელია სეკულარიზმის ან რელიგიისა და სახელმწიფოს განცალკევების იდეების მხარდაჭერა.[2]

ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში უკანონოა და მიუღებელია საკუთარი თავის ათეისტად ანა არა-რელიგიურ პირად იდენტიფიცირება. ირანი ერთერთია იმ 13 ქვეყანას შორის, სადაც ათეისტობა სიკვდილით ისჯება. ქვეყნის კონსტიტუცია არ აღიარებს მუსლიმი მოქალაქეების უფლებას შეიცვალონ ან უარი თქვან რწმენაზე. არა-მუსლიმები და არა-შიიტები საზოგადოების მხრიდან სოციალურ დისკრიმინაციას განიცდიან.

აკადემიური წყაროები ამტკიცებენ, რომ ათეისტები, როგორც წესი, თავიანთ შეხედულებებს საჯაროდ არ გამოხატავენ და მათ საშუალება აქვთ იცხოვრონ ნორმალური ცხოვრებით რაიმე შეზღუდვების გარეშე. იქიდან გამომდინარე, რომ ათეისტებს არ შეუძლიათ საჯაროდ იკამათონ თავიანთ შეხედულებებზე, ისინი აქტიურად სარგებლობენ ინტერნეტით და ვირტუალურ სივრცეში ანონიმურად აფიქსირებენ საკუთარ მოსაზრებებს. მათ რამდენიმე აქტიური ინტერნეტ გვერდი და ბლოგი და სოციალურ ქსელში „Facebook“ უფიქსირდებათ 190 ათასამდე მიმდევარი.

აკადემიური წყაროების ინფორმაციით, არაოფიციალურად ბევრი ირანელი გამოხატავს ათეისტურ იდეებს, თუმცა ნაკლებად სავარაუდოა, მათ რაიმე ორგანიზებული ათეისტური მიმდინარეობა ჰქონდეთ ჩამოყალიბებული. არის რამდენიმე პროფესიული ორგანიზაცია საზღვარგარეთ, სადაც რელიგიურ თემაზე დისკუსია წახალისებულია, მაგრამ მათი წევრების უმეტესობა კვლავ შიიტი მუსლიმია.[3]

რელიგიის თავისუფლების შეზღუდვა ირანში 2018 წლის განმავლობაშიც გრძელდებოდა და ამ მხრივ ვითარება უარესდებოდა კიდეც. კვლავ ირღვევა რელიგიის შეცვლის ან რელიგიის მიტოვების უფლება. საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ ამტკიცებს, რომ ათეისტები თვითნებური დაკავებისა და დაპატიმრების, წამებისა და სხვა არა ადამიანური მოპყრობის და სიკვდილით დასჯის რისკის წინაშე დგანან. თუმცა, ორგანიზაცია იქვე აღნიშნავს, რომ 2018 წლის განმავლობაში არ დაუფიქსირებია ათეისტებთან დაკავშირებული ახალი შემთხვევები.[4]

2018 წლის განმავლობაში ირანში სიკვდილით დასაჯეს 253 ადამიანი. აღნიშნული მაჩვენებელი ყველაზე დაბალია 2010 წლის შემდეგ და ორჯერ ნაკლებია 2017 წლის მონაცემთან (507) შედარებით. ასეთი კლება განპირობებულია ნარკოტიკულ ნივთიერებებთან დაკავშირებული დანაშაულების მიმართ მიდგომის შეცვლასთან – ირანში შეიცვალა ნარკოდანაშაულის შესახებ კანონმდებლობა, რამაც ბევრი ადამიანი სიკვდილით დასჯისგან იხსნა.

სიკვდილით დასჯილი 253 ადამიანიდან 160 მკვლელობაში იყო მსჯავრდებული, მათგან 155 კაცი და 5 ქალი იყო; 22 კაცი სიკვდილით დასაჯეს გაუპატიურებისთვის; 3 გაუპატიურებისა და მკვლელობისთვის; ერთი – გატაცებისა და მკვლელობისთვის; 3 – გატაცებისა და გაუპატიურებისთვის; ერთი პირი სიკვდილით დასაჯეს სახელმწიფოს წინააღმდეგ შეიარაღებისთვის; 25 სასჯელი ნარკოტიკების გადაზიდვასთან იყო დაკავშირებული; 1 პირი დასაჯეს ძარცვისთვის და 25 – „ღმერთის წინააღმდეგ მტრობისთვის“ (Moharebeh – enmity against God), აქედან 12 დაკავშირებული იყო ძარცვასთან და 6 პოლიტიკურ აქტივობებთან. 14 პირი დასაჯეს „დედამიწაზე კორუფციის გავრცელებისთვის“ (აღნიშნულში იგულისხმება ქვეყანაში დადგენილი „მორალური ნორმების“ დარღვევა და სოციალური და პოლიტიკური კეთილდღეობისთვის საფრთხის შექმნა). სიკვდილით დასჯის 5 შემთხვევაში დანაშაულის სახის დადასტურება ვერ მოხერხდა.

საერთაშორისო ორგანიზაციის „Amnesty International“ შეფასებით, სიკვდილით დასჯებს წინ უძღოდა არა სამართლიანი სასამართლო პროცესები; მინიმუმ 13 შემთხვევაში განაჩენის აღსრულება საჯაროდ მოხდა. ირანის სისხლის სამართლის კოდექსი ჩაქოლვას კვლავ განიხილავს სიკვდილით დასჯის ერთერთ ფორმად; თუმცა, 2018 წელს აღნიშნული მეთოდი არ გამოყენებულა. სიკვდილით დასჯის ერთადერთი დაფიქსირებული ფორმა 2018 წელს ჩამოხრჩობა იყო. 2018 წლის განმავლობაში სიკვდილით დასჯის განაჩენი კვლავ შენარჩუნებული იყო ისეთი დანაშაულებისთვის, როგორიცაა ერთსქესიანთა სქესობრივი კავშირი, „წინასწარმეტყველის შეურაცხყოფა“, „ღმერთის წინააღმდეგ მტრობა“ და „დედამიწაზე კორუფციის გავრცელება“.[5]

[1] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Iran, 4 February 2019

 (accessed on 22 May 2019)

[2] Atheist Refugee Relief; IRAN; available at: https://atheist-refugees.com/en/iran/ (accessed on 22 May 2019)

[3] ACCORD; Iran: Treatment of atheists by state and non-state actors; Query Response; 12 June, 2017; available at:

(accessed on 22 May 2019)

[4] AI – Amnesty International: Human rights in the Middle East and North Africa: Review of 2018 – Iran [MDE 13/9900/2019], 26 February 2019

 (accessed on 22 May 2019)

[5] AI – Amnesty International: Death Sentences and Executions 2018, 10 April 2019

 (accessed on 22 May 2019)

ირანი. იეჰოვას მოწმეები; კონვერტაციის შემდგომი საფრთხეები. აპრილი, 2019

  1. ზოგადი ინფორმაცია იეჰოვას მოწმეების შესახებ და განსხვავებები მათ რწმენასა და ქრისტიანობას შორის – ვებ-გვერდი Christianity.com მიხედვით, იეჰოვას მოწმეთა მიმდინარეობა დაფუძვნებულ იქნა 1870 წელს ვინმე ჩარლზ ტაზე რასელის მიერ, პენსილვანიის ქალაქ პიტსბურგში. თავიდან აღნიშნული ჯგუფი ბიბლიის შემსწავლელი მოძრაობის სახელით იყო ცნობილი. ადრეულ ეტაპზე, ჯგუფს ასევე მოიხსენიებდნენ „საგუშაგო კოშკის საზოგადოების“ სახელი, რადგან ბატონი რასელი გამოსცემდა ჟურნალს სახელწოდებით „სიონის საგუშაგო კოშკი“. დღესდღეისობით, მსოფლიოში დაახლოებით 8.3 მილიონი იეჰოვას მოწმეა, ხოლო მათი კონგრეგაციების რაოდენობა თითქმის 120 000 არის.

იეჰოვას მოწმეების თაყვანისცემის ძირითადი ობიექტი არის მამა ღმერთი იგივე იაჰვე, სწორედ აქედან მოდის მათი სახელი. შესაბამისად, მათ არ სჯერათ წმინდა სამების და ღმერთის სამბუნებიანობის. ისინი არ იყენებენ ბიბლიის სტანდარტულ ვერსიას და ამის მაგივრად, გააჩნიათ ბიბლიის საკუთარი თარგმანი, რომელსაც „ახალი სამყაროს თარგმანს“ უწოდებენ.  იეჰოვას მოწმეები, ასევე, არ აღიარებენ იესო ქრისტეს, როგორც ღმერთს და, შესაბამისად, მასზე არ ლოცულობენ. იეჰოვას მოწმეების აზრით, იესო დედამიწაზე ღმერთმა გამოაგზავნა სამოთხიდან და სწორედ მისი კაცობრიობისადმი მსხვერპლშეწირვითა და აღდგომით გახდა შესაძლებელი, ადამიანებისთვის სასუფევლის დამკვიდრება. მათ ასევე სჯერათ, რომ იესო ახლა „ღმერთის ზეციურ სამეფოს“ მართავს, როგორც მეფე, თუმცა, მათთვის მთავარია იესოს სიტყვები, როდესაც მან თქვა, რომ „მამა ღმერთი ჩემზე გაცილებით აღმატებულია“. შესაბამისად, ისინი თაყვანს არ სცემენ იესოს, რახან მათ ის ღმერთად არ მიჩნიათ.

მათ ასევე არ სჯერათ სულიწმინდის, როგორც ღმერთის განუყოფელი ნაწილის ცნების. მათი აზრით, სულიწმინდა წარმოადგენს ღმერთის მიერ ბოძებულ ძალას. ისინი არ აღიქვამენ სულიწმინდას, როგორც კონკრეტულ „არსებას“, არამედ მათი აზრით, როდესაც ბიბლიაში სულიწმინდაზეა საუბარი, ეს მიუთითებს ღმერთის ხელებზე, ხელებზე. იეჰოვას მოწმეების რწმენით, როგორც ოსტატის ხელები და თითები ვერ იმუშავებენ მისი გონებისაგან დამოუკიდებლად, ისე ვერ იამოქმედებს სულიწმინდა უშუალოდ ღმერთის მითითების გარეშე.

იეჰოვას მოწმეები არ აღნიშნავენ ისეთ სადღესასწაულო დღეებს, როგორიცაა – შობა ან აღდგომა, რაც ბუნებრივია, რახან მათ არ სჯერათ იმის, რომ იესო ქრისტე და მამა ღმერთი თანაბარნი არიან. ისინი ასევე არ აღნიშნავენ სხვა, ეროვნულ სადღესასწაულო დღეებსა თუ საკუთარ დაბადების დღეებსაც კი, იმ მიზნით, რომ დანარჩენი სამყაროსგან იზოლირებულნი იყვნენ. ისინი ასევე ცდილობენ, იყვნენ პოლიტიკურად მაქსიმალურად ნეიტრალურები. ისინი არ მსახურობენ სამხედრო სამსახურში თუ პოლიტიკურ თანამდებობებზე, რადგან მიაჩნიათ, რომ ამ გზით საკუთარ კულტურას დაშორდებიან. ამის მაგივრად, ისინი განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობენ „ღმერთის ზეციერ სამეფოში“ მოხვედრასა და მოქალაქეობას. იეჰოვას მოწმეებს სჯერათ, რომ სამოთხეში ღმერთის ნამდვილი სამეფო არსებობს, რომელიც ადამიანთა სამეფოებსა და მთავრობებს ჩაანაცვლებს და ამით ღმერთის მიერ კაცობრიობისთვის დაწესებულ მიზანს შეასრულებს. მათი აზრით, ზეციურ სამეფოში იაჰვე ღმერთი, იესო და ანგელოზები ცხოვრობენ, ხოლო დაახლოებით 144 000 ადამიანი მკვდრეთით აღსდგება, რათა იესოსთან ერთად სამოთხის სამეფო მართონ.

რაც შეეხება ჯოჯოხეთს, იეჰოვას მოწმეებს მისი არსებობის არ სჯერათ და  მიიჩნევენ, რომ სიკვდილის შემდეგ ადამიანი არსებობას წყვეტს, შესაბამისად, ის არ იტანჯება ცეცხლით სავსე ჯოჯოხეთში.

საინტერესო ფაქტია, რომ იეჰოვას მოწმეები კატეგორიულად ეწინააღმდეგებიან სისხლის გადასხმას, მაშინაც კი, როდესაც სამკვდრო-სასიცოცხლო სიტუაციაა. ისინი ამას ბიბლიით ხსნიან და ამბობენ, რომ ბიბლია კრძალავს საკუთარი სხეულის შესანარჩუნებლად სისხლის მიღებას.

მიუხედავად იმისა, რომ ქრისტიანები არიან, იეჰოვას მოწმეები არ იყენებენ ჯვარს, როგორც თაყვანისცემის ობიექტს. მათი განმარტებით, ეს განპირობებულია ორი ფაქტორით: 1. მათი ბიბლიის მიხედვით, იესო ჯვარზე არ გაუკრავთ და ეს ობიექტი უბრალო ძელი იყო; 2 – ბიბლია მკაცრად მოუწოდებს ქრისტიანებს, „განერიდონ ყველანაირ კერპს“, შესაბამისად, ისინი ვერ გამოიყენებენ ჯვარს, როგორც თაყვანისცემის ობიექტს. ბუნებრივია, ისინი ასევე არ იყენებენ პირჯვარს.

იეჰოვას მოწმეებს სჯერათ და იყენებენ მთლიან ბიბლიას, რაც მოიცავს საღვთო წიგნის  ორივე ნაწილს – ძველსა და ახალ აღთქმებს. მათ არ სჯერათ კრეციონიზმის (მოძღვრება იმის შესახებ, რომ ღმერთმა სამყარო პირდაპირი გაგებით 6 დღეში შექმნა), რადგან მიაჩნიათ, რომ ბიბლიაში ნახსენებ სიტყვა „დღე“-ში გაცილებით დიდი დრო იგულისხმება, ასევე, მათი აზრით, ბიბლიაში წერია, რომ სამყარო ღმერთის მიერ დედამიწის 6 დღეში შექმნამდე გაცილებით ადრე არსებობდა.

იეჰოვას მოწმეების რწმენა მათ სხვა რელიგიებისადმი ტოლერანტული მიდგომისკენ მოუწოდებს, რასაც ისინი ბიბლიით ხსნიან, სადაც წერია, რომ „ყველას პატივი უნდა სცე“. თუმცაღა, მათი რწმენით, ისევე როგორც სხვა ნებისმიერი რელიგიის რწმენით, სწორედ მათი რელიგიაა ერთადერთი და ნამდვილი.

გამოყენებული წყაროები

  1. christianity.com – article “10 THINGS EVERYONE SHOULD KNOW ABOUT JEHOVAH’S WITNESSES AND THEIR BELIEFS” available at https://www.christianity.com/church/denominations/10-things-everyone-should-know-about-jehovah-s-witnesses-and-their-beliefs.html [accessed 1 April 2019]
  2. Official Web-page of Jehovah Witnesses – Frequently Asked Questions – available at https://www.jw.org/en/jehovahs-witnesses/faq/ [accessed 1 April 2019]
  3. Official Web-page of Jehovah Witnesses – “What Do Jehovah’s Witnesses Believe?” – available at https://www.jw.org/en/jehovahs-witnesses/faq/jehovah-witness-beliefs/ [accessed 1 April 2019]

Official Web-page of Jehovah Witnesses – Jesus dying Do Jehovah’s Witnesses Believe in Jesus? – available at https://www.jw.org/en/jehovahs-witnesses/faq/believe-in-jesus/ [accessed 1 April 2019]

  1. ექმნებათ თუ არა საფრთხე ირანში ისლამის შიიტური მიმდინარეობიდან ქრისტიანობაზე (იეჰოვას მოწმეები) კონვერტირებულ პირებს?

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი ირანში რელიგიის თავისუფლების შესახებ საკუთარ 2018 წლის ანგარიშში (რომელიც 2017 წელს განვითარებულ მოვლენებს ასახავს) წერს, რომ კონსტიტუციის თანახმად, ირანი წარმოადგენს ისლამურ რესპუბლიკას და ყველა კანონი შესაბამისობაში უნდა იყოს შარიათთან. ასევე, ადამიანებს აქვთ საკუთარ ძირითად, პოლიტიკურ, ეკონომიკურ თუ სხვა ტიპის უფლებებზე წვდომა, მხოლოდ „ისლამისტური კრიტერიუმების“ გათვალისწინებით. ირანის სისხლის სამართლის კოდექსი აწესებს სიკვდილით დასჯას მუსლიმების მიმართ სხვა რელიგიის წარმომადგენელი პირის მხრიდან პროზელიტიზმისთვის (რელიგიის აქტიური ქადაგება, მისწრაფება საკუთარ სარწმუნოებაზე მოაქციო სხვები), ასევე, „ღმერთის მიმართ მტრობისა“ და წინასწარმეტყველის შეურაცხყოფისთვის. კონსტიტუცია, ასევე, უკრძალავს მუსლიმ მოქალაქეებს საკუთარი რელიგიის შეცვლას ან უარყოფას.

რელიგიური დემოგრაფიის კუთხით მდგომარეობა შემდეგია: ირანის მოსახლეობა 80 მილიონზე მეტია. აქედან 99.4% არის მუსლიმი, მათ შორის 90-95 % შიიტი, ხოლო 5-10 % სუნიტი; რელიგიური უმცირესობა ირანში მოსახლეობის ერთ პროცენტზე ნაკლებს შეადგენს და მოიცავს ბაჰაებს, ქრისტიანებს, საბეან-მანდეანებს, ზოროასტრებს, ებრაელებს და იარსანებს. სამი ყველაზე დიდი არა-მუსლიმური უმცირესობა არიან ბაჰაები, ქრისტიანები და იარსანები.[1]

ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისია საკუთარ 2018 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუცია ცნობს მხოლოდ ქრისტიანებს, ებრაელებს და ზოროასტრებს, როგორც დაცულ რელიგიურ უმცირესობას და ნებას რთავს მათ, აღასრულონ საკუთარი რელიგიური რიტუალები „კანონის მოთხოვნების ფარგლებში“.  ზემოხსენებული ჯგუფების უფლებების დასაცავად, პარლამენტის 290 ადგილიდან გამოყოფილია 5.

ანგარიშის მიხედვით, გასული წლის განმავლობაში ირანში რელიგიური უმცირესობების მდგომაროება გაუარესდა, განსაკუთრებით კი, სამთავრობო ძალების მხრიდან ძალადობის სამიზნეს წარმოადგენდნენ ბაჰაები და კონვერტირებული ქრისტიანები. კონვერტირებული ქრისტიანების მიმართ გამოიყენებოდა განსაკუთრებით მკაცრი სადამსჯელო ზომები, მაგალითად, საკუთარი რელიგიური აქტივობების გამო, ზოგიერთ მათგანს შეეფარდა 10 ან მეტი წლით თავისუფლების აღკვეთა. ასევე, გამახვილებული იყო ყურადღება იმ ფაქტზე, რომ კონვერტირებული ქრისტიანები განსაკუთრებულ სამიზნეს წარმოადგენენ იმის გამო, რომ ისინი, როგორც სპარსელები, წირვებს ატარებენ სპარსულ ენაზე და, ასევე,  მიმართავენ პროზელიტიზმს სხვა რელიგიის წარმომადგენელი პირების მიმართ.[2]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი საკუთარ 2017 წლის ანგარიშში ირანში ქრისტიანებისა და კონვერტირებული ქრისტიანების მდგომარეობის შესახებ წერს, რომ შარიათის მიხედვით, მუსლიმებს სხვა რელიგიაზე კონვერტაცია ეკრძალებათ. ასევე, კონვერტირებულ პირებს, სახელწმიფო არ რთავს ნებას, საკუთარი რელიგიის ცვლილება ასახონ შესაბამის დოკუმენტში. ისლამიდან კონვერტირებული ქრისტიანები წარმოადგენენ რისკ ჯგუფს, რადგან ისინი მიიჩნევიან განდგომილებად, რაც წარმოადგენს სისხლის სამართლის დანაშაულს და შესაძლო სიკვდილით დასჯის წინაპირობას შარიათის მიხედვით. კონვერტირებული ქრისტიანები ხშირად წარმოადგენენ თავდასხმების სამიზნეს; ისინი ასევე, ხშირად ექვემდებარებიან სამთავრობო ძალების მხრიდან ძალადობას, დაკავებას, საპატიმროებში წამებისა და ა.შ.

ანგარიშში ასევე საუბარია ზემოხსენებული პირების მიმართ საზოგადოების და ოჯახის მხრიდან დამოკიდებულებაზე. მაგალითად, კონვერტირებული პირები, რომლებიც არიან რელიგიური ოჯახებიდან, ხშირად სერიოზულ პრობლემებს აწყდებიან, იმ შემთხვევაში, თუ ოჯახის წევრები შეიტყობენ მათი კონვერტაციის ფაქტის შესახებ.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია „Amnesty International“ საკუთარი 2018 წლის ანგარიშში ირანის შესახებ წერს, რომ ადამიანის უფლება, შეიცალოს საკუთარი რელიგია, ხშირად ირღვეოდა. მაგალითად, კონვერტირებული ქრისტიანების შემთხვევაში, სახეზე იყო ზედმეტად მკაცრი საპატიმრო ვადები (10-15 წელი), ასევე, ხშირ რეიდებს ექვემდებარებოდა მათი სალოცავი ადგილები.[4]

„საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ირანის შესახებ წერს, რომ მუსლიმური წარმომავლობის მქონე კონვერტირებული ქრისტიანები ხშირად წარმოადგენენ სამთავრობო ძალების მხრიდან სამიზნეებს. ასევე, საუბარი იყო ე.წ. სახლის ეკლესიების (ადგილები, სადაც კონვერტირებული ქრისტიანები ატარებენ წირვას, ლოცულობენ და ა.შ) დარბევის ფაქტებზე.[5]

„Freedom House“ ირანის შესახებ საკუთარ 2018 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში წერს, რომ სამთავრობო ძალების მხრიდან ხშირია არა-მუსლიმური რელიგიური უმცირესობების მიმართ ძალადობის და დისკრიმინაციის ფაქტები. ხშირია კონვერტირებული ქრისტიანების დარბევის ფაქტები. გასული წლების განმავლობაში, ფიქსირდებოდა ე.წ. სახლის ეკლესიებზე განხორციელებული რეიდებისა და პასტორების დაკავების შემთხვევები.[6]

Human Rights Watch ირანის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერს, რომ ირანულ არასამთავრობო ორგანიზაცია Article 18-ის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, მიმდინარე წლის 30 სექტემბრის მდგომარეობით, დაპატიმრებული იყო ისლამიდან ქრისტიანობაზე კონვერტირებული 37 პირი „მისიონერული საქმიანობისთვის“ (ქადაგება).[7]

[1] United States Department of State, Annual report on religious freedom (covering 2017), available at

[accessed 1 April 2019]

[2] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2018,  available at

[accessed 1 April 2019]

[3] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iran: Christians and Christian converts, 27 February 2017, Version 3.0, available at:

[accessed 1 April 2019]

[4] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Iran, 22 February 2018, available at:

[accessed 1 April 2019]

[5] Human Rights Watch, World Report 2017 – Iran, 12 January 2017, available at:

[accessed 1 April 2019]

[6] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iran, 19 January 2018, available at:

[accessed 1 April 2019]

[7] Human Rights Watch, World Report 2019 Iran – available at

[accessed 1 April 2019]

ირანი. დერვიშები; მათი უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება. თებერვალი, 2019

ონლაინ ენციკლოპედია Britannica-ს მიხედვით, დერვიშები განეკუთვნებიან ისლამის ერთ-ერთ სუფისტურ დენომინაციას. სუფისტური მიმდინარეობები, ძირითადად, დაარსებულ იქნა 12 საუკუნეში და მათთვის დამახასიათებლ ერთ-ერთ ძირითად ფაქტორს წარმოადგენს „შეიხისადმი“ ანუ მიმდინარეობის მეთაურისადმი უსიტყვო მორჩილება და დისციპლინა, ასევე, ახლო სულიერი ურთიერთობა მასსა და მიმდევრებს შორის. მიმდევრები ასევე სწავლობენ „სილსილაჰ“-ს, რაც საძმოში სულიერ ინტეგრაციას ნიშნავს.  ამას გარდა, დერვიშთათვის უმთავრესი ღირებულებებია სიყვარული, ღმერთისდმი მსახურება და პიროვნების ეგოისტური მისწრაფებებისგან გათავისუფლება.

დერვიშების ყველაზე მნიშვნელოვანი და ძირითადი ლოცვითი რიტუალი არის „დჰიკრ“, რომელიც გულისხმობს ალაჰის მადიდიებელი კონკრეტული ლოცვის მრავალჯერადად გამეორებას, რათა აღნიშნული მეთოდით მიაღწიონ ღმერთთან დამაკავშირებლ ექსტაზის მდგომარეობას. სუფისტური რწმენებით, ზემოხსენებული ექსტაზის მდგომარეობის მიღწევა ასევე შესაძლებელია მრავალჯერადად განმეორებითი ფიზიკური დატვირთვით, რომლის ნათელი მაგალითიცაა ყველასთვის ცნობილივ „სამა“ ანუ სუფისტური „ტრიალი“. დერვიშები შესაძლოა ცხოვრობდნენ როგორც ჯგუფებად, ასევე – განცალკევებულად. მათი წევრები ძირითადად საზოგადოების ღარიბი ფენის წარმომადგენლები არიან. დერვიშთა თემი მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა შუა საუკუნეების ცენტრალური ისლამური სახელმწიფოების პოლიტიკურ, რელიგიურ და კულტურულ ცხოვრებაში, თუმცა დღესდღეობით მათი მონასტრები მთავრობების კონტროლსაა დაქვემდებარებული, ხოლო მათ რელიგურ შეხედულებებს კონსერვანტი მუსლიმი თეოლოგები არ იზიარებენ. მოხეტიალე დერვიშს „ფაკირი“ ეწოდება.[1]

კანადის იმიგრაციის საბჭო 2014 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში გონაბადი დერვიშების შესახებ წერს, რომ გონაბადის ორდენი არის ნემათოლლაჰი სუფისტური ორდენის 3 ძირითადი განშტოებიდან ერთ-ერთი. ორდენის წარმომადგენლები საკუთარ თავს შიიტებად მიიჩნევენ. თავად სახელი მომდინარეობს ხორასნის პროვინციაში მდებარე ქალაქ გონაბადიდან, სადაც სულთანი ალი შაჰ – ორდენის ერთ-ერთი დიდი მაგისტრი, დაიბადა.

წყაროთა ინფორმაციით, გონაბადის ორდენი ირანში ყველაზე დიდი სუფისტური მიმდინარეობაა. ქვეყანაში მათი რაოდენობა 2 მილიონიდან 5 მილიონამდე მერყეობს. ისინი ცხოვრობენ მთლიანი ირანის მასშტაბით, მათ შორის დიდ ქალაქებში, როგორიცაა თეირანი და ისფაჰანი.

კვლევით ჯგუფთან სატელეფონო საუბრისას, ექსეტერის უნივერსიტეტის არაბული და ისლამური ინსტიტუტის ლექტორმა,  რომელსაც მრავალი ნაშრომი აქვს დაწერილი ირანში სუფიზმის (მათ შორის, გონაბადის ორდენის) შესახებ, განაცხადა, რომ აღნიშნული მიმდინარეობის ძირითადი ეთიკური ღირებულებებია: ალტრუიზმი (სხვათა ინტერესების საკუთარზე წინ დაყენება); გულუხვობა; სულიერი ხედვის სიდიდე და რელიგიური შემწყნარებლობა. როგორც ყველა სუფისტი, გონაბადის მიმდევრებიც განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებენ პირად, შინაგან სულიერ წეს-ჩვეულებებს და ღმერთთან ურთიერთობას. თუმცა, სხვა სუფისტური მიმდინარეობებისგან განსხვავებით, გონაბადი დერვიშებს მათი ლიდერისგან აკრძალული აქვთ ასკეტიზმი და გარესამყაროსგან გამიჯვნა.

გუნაბადი სუფისტები რჩებიან ისლამური რესპუბლიკის ფუნდემატალური იდეოლოგიის მხარდამჭერებად, რადგან აღნიშნული პოლიტიკური პოზიცია თანხვედრაშია ორდენის იდეოლოგიასთან, კერძოდ, ისლამური სწავლებების ნომოცენტრული მხარის დაცვისა (ჰიფზ-ი ზჰაირ) და უშუალოდ შარიათთან დაკავშირებული საკითხებისადმი ყურადღების კუთხით.

გონაბადის მიმდინარეობის პირველი პრინციპი არის „მორჩილება“ ქუტბის მიმართ, რომელიც ორდენის მოქმედ მეთაურს წარმოადგენს და მიჩნეულია „დედამიწაზე იმამის წარმომადგენლად“. ორი წყაროს ცნობით, აღნიშნული პრინციპი წინააღმდეგობაში მოდის შიიტურ მუტჯაჰიდის ტრადიციასთან, რომლის მიხედვითაც სწორედ მუტჯაჰიდი არის ღმერთსა და ადამიანს შორის დამაკავშირებელი.

თუმცა, გონაბადი დერვიშების ძირითადი ლოცვები და რიტუალები შიიტური ისლამის შესაბამისი რიტუალების იდენტურია (რიტუალური ლოცვა 5-ჯერ დღეში; რამადანის დროს მარხვა და მოწყალების გაცემა).

ორდენის წევრები ყოველკვირეულად იკრიბებიან „ჰოსეინიჰეებში“, რაც მათ სალოცავ ადგილებს წარმოადგნეს. ცნობების მიხედვით, შეკრებები როგორც წესი, იმართება ხუთშაბათ ან კვირა დღეს, რომლის დროსაც მრევლი ლოცულობს და უსმენს ქადაგებებსა და მუსიკას. შეკრებები ერთი საათიდან სამ საათამდე გრძელდება. აღსანიშნავია, რომ ქალები და კაცები განცალკევებით იმყოფებიან წირვის დროს.

იერარქია გონაბადის ორდენში შემდეგია: ორდენის სათავეში დგას დიდი მაგისტრი იგივე კუტბ ან პირ. მას ექვემდებარება 5 ან 6 შეიხი (სულიერი ლიდერი), რომელიც უფლებამოსილია, ახალწვეულები მიიღოს ორდენში. შეიხებს ექვემდებარებიან წირვის ლიდერები, რომლებიც ხელმძღვანელობენ წირვებს „ლოჟებში“ (სალოცავ ადგილებში). თითოულ „ლოჟას“ საკუთარი წირვის ლიდერი ყავს (დაახლოებით, 30), ხოლო რამდენიმე მათგანს – შეიხი.

იერარქიის საბოლოო რგოლს წარმოადგნენ მრევლი დერვიშები ან ორდენის წევრები. ორდენის დაფინანსება ხდება ინდივიდუალური შემოწირულობებით, მათ შორის როგორც ფულადი, ასევე უძრავი ქონების (მაგ. მიწა, სახლი) სახით.

სტატიაში მოცემული ინფორმაციის მიხედვით, დიდი მაგისტრის წოდება მემკვიდრეობით გადაიცემა. 2014 წლის სექტემბრის მდგომარეობით, ირანის გონაბადი ორდენის მოქმედი მაგისტრი არის ნურ ალი ტაბანდეჰ (Nour Ali Tabandeh).[2]

ინფორმაცია დერვიშთა წევრების მდგომარეობის (უსაფრთხოების კუთხით) შესახებ ირანში

ა.შ.შ. სახემწიფო დეპარტამენტი ირანში რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2016 წლის ანგარიშში წერს, რომ 18 ნოემბერს, გონაბადი დერვიში მოჰამედ ეშაქაბადი გარდაიცვალა  რამდენიმე დღეში მას შემდეგ, რაც სამოქალაქო ტანსაცმელში გამოწყობილმა სამართალდამცავებმა დააკავეს.

ამას გარდა, გონაბადის მიმდევრებს – კაზემ დეჰგჰანისა და სალაჰადინ მორადის ბრალი დასდეს ისეთი არალეგალური ჯგუფის წევრობაში, რომელიც ეწინააღმდეგება ხელისუფლებას ან/და მის თეოლოგიურ პოლიტიკას, ასევე, ქვეყნის ეროვნული უსაფრთხოებისთვის საფრთხის შექმნის მცდელობაში.

თებერვალში კავარში მცხოვრებ 7 დერვიშს სპეციალურმა სასამართლომ მიუსაჯა შიდა გადასახლება (ქვეყნის ტეროტორიაზე), ბრალდებებს შორის, სხვებთან ერთად, იყო „მოჰარებეჰ“ ანუ „ღვთის მტრობა“.

ხელისუფლება უზღუდავდა გონაბად დერვიშებს უფლებას, ესწავლათ ან ესწავლებინათ უნივერსიტეტებში. მაგალითად, პროფესორ შარამ პაზოუკის აეკრძალა აზადის უნივერსიტეტში სწავლების უფლება მას შემდეგ, რაც ხელისუფლების წარმომადგენლებმა აღმოაჩინეს მისი კავშირები გონაბადი დერვიშების თემთან.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International ირანის შესახებ ყოვეწლიურ, 2017-18 წლების ანგარიშში წერს, რომ გონაბადი დერვიშების მიმართ გამოიყენებოდა დაპატიმრებები და, ასევე, ხდებოდა მათ სალოცავ ადგილებზე თავდასხმა. რამდენიმე მათგანი თვითნებურად იქნა გათავისუფლებული სამუშაო ადგილიდან, ხოლო ზოგიერთს არ მიეცა საშუალება, სწავლა გაეგრძელებინათ უმაღლეს სასწავლებელში.[4]

Freedom House ირანის შესახებ 2018 წლის ანგარიშში წერს, რომ ბოლო პერიოდში გახშირდა ზეწოლა სუფისტურ ორდენ – ნემათოლაჰი გონაბადიზე. ადგილი ჰქონდა ორდენის სალოცავი ადგილების განადგურებისა და  წევრების დაპატიმრებების ფაქტებს.[5]

Human Rights Watch 2018 წლის 15 მარტის სპეციალურ ანგარიშში წერს, რომ თებერვლის ბოლოს, თეირანში დააკავეს დერვიშთა ნემათოლაჰი გონაბადის უმცირესობის დაახლოებით 300 წარმომადგენელი, მათ შორის 60 ქალი, მას შემდეგ, რაც პოლიციამ სცადა აქციის ძალისმიერი გზით დაშლა. შეხლა-შემოხლის შედეგად, ათობით სამოქალაქო დაშავდა, ხოლო დაიღუპა 3 პოლიციელი და 1 ბესიჯის წევრი.  9 მარტის მდგობარეობით, 130 დერვიში კვლავ რჩებოდა პატიმრობაში, უმრავლესობა – ფაშაფოიეჰის ციხეში.

დერვიშთა საპროტესტო აქციები მანამდე, 4 იანვარს დაიწყო ჩრდილოეთ თეირანის უბან ფასდარანში. აქციის მონაწილეები შიშობდნენ, რომ დაზვერვის წარმომადგენლები ცდილობდნენ, მოეწყოთ კიოსკი მიმდიბარე ტერიტორიაზე, რათა ეთვალთვალათ ორდენის ლიდერის – ნურ ალი ტაბანდეჰის საცხოვრებლისთვის.

4 თებერვალს, სამოქალაქო ტანსაცმელში გამოწყობილი უსაფრთხოების სამსახურის წარმომადგენლებსა და დერვიშებს შორის მოხდა მცირე დაპირისპირება, რაც მალევე აღმოიფხვრა პოლიციის ჩარევის შედეგად. მოგვიანებით, თეირანის პოლიციის უფროსმა პრესას განუცხადა, რომ არ აპირებდნენ დერვიშთა თემთან დაპირისპირებას.

20 თებერვალს გავრცელა ვიდეო, სადაც საავადმყოფოში მოთავსებული პირი, რომელიც იდენტიფიცირებულ იქნა, როგორც დერვიში მოჰამედ სალლასი, ყვება, თუ როგორ შევარდა ავტობუსით პოლიციელების რიგებში, თუმცა არავის მოკვლის სურვილი არ ამოძრავებდა. 11 მარტს სასამართლო პროცესზე მას ბრალი დასდეს 3 პოლიციელის მკვლელობაში. სალასმა განაცხადა, რომ მას პოლიციელები თავს დაესხნენ და თავის არეში ბევრი ჭრილობა მიაყენეს. ბრალის დამტკიცების შემთხვევაში, მას სიკვდილით დასჯა ემუქრება.

4 მარტს, პოლიციამ ერთ-ერთი დაკავებულის – მოჰამედ რაჯის ოჯახს აცნობა, რომ ის გარდაიცვალა. ოჯახის წევრებო მედიასთან ინტერვიუებში აცხადებნენ, რომ დაპატიმრებისას, რაჯი ცოცხალი, თუმცა მძიმედ დაშავებული იყო. ანონიმური წყაროს ცნობით, ხელისუფლების წარმომადგენლები დაპატიმრებებით დაემუქრნენ რაჯის ოჯახის წევრებს, იმ შემთხვევაში, თუ ამ საკითხზე კიდევ ისაუბრებდნენ მედიასთან.[6]

Human Rights Watch 2018 წლის 18 ივნისის სპეციალურ ანგარიშში წერს, რომ ზემოხსენებული მოჰამედ სალასი 18 ივნისს სიკვდილით დასაჯეს. სალასს მსჯავრი დაედო მიუხედავად სერიოზული ვარაუდისა, რომ ის აწამეს, რათა მიეღოთ აღიარებითი ჩვენება.[7]

Human Rights Watch ირანის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერს, რომ 2018 წლის მარტში, სიკვდილით დასაჯეს დერვიში მოჰამედ სალასი, რომელსაც მსჯავრი დაედო იმ ავტობუსის სავარაუდო მართვაში, რომელმაც იმსხვერპლა 3 სამართალდამაცავის სიცოცხლე. ანგარიშის მიხედვით, 2018 წლის მაისიდან მოყოლებული, ირანის სასამართლოებმა დერვიშთა ტემის 208 წევრს მიუსაჯეს თავისუფლების აღკვეთა და თუ სხვა ტიპის სასჯელი.[8]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International 2019 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში სახელწოდებით „Iran’s ‘year of shame’: More than 7,000 arrested in chilling crackdown on dissent during 2018“ წერს, რომ ირანის ყველაზე დიდი სუფისტური მიმდინარეობის – გონაბადი დერვიშების წინააღმდეგ მთავრობამ მასშტაბური სადამსჯელო ღონისძიებათა კამპანია დაიწყო მას შემდეგ, რაც 2018 წლის თებერვალში მათ რამდენიმე საპროტესტო აქცია ჩაატარეს. დააპატიმრეს ასზე მეტი ადამიანი, ხოლო 200-ზე მეტ პირს მიესაჯა ისეთი სასჯელები, როგორიცაა – გამათრახება, „შიდა გაძევება“ (ანუ გაძევება ქვეყნის ერთი მხრიდან მეორეში), გადაადგილების აკრძალვა და ასევე აკრძალვა, რომელიც არ აძლევს დერვიშებს საშუალებას, შეურთდნენ რომელიმე პოლიტიკურ თუ სოციალურ ჯგუფს.

ანგარიშში ასევე საუბარი იყო ჟურნალისტ მოსტაფა აბდიზე, რომელიც წარმოადგენდა გამოცემა „მაჯზობაან-ე-ნოორ“ის ადმინისტრატორს. აღნიშნული გამოცემა აშუქებდა დერვიშთა წინააღმდეგ მიმართულ უფლებადარღვევებს. ზემოხსენებულ პირს მიესაჯა თავისუფლების აღკვეთა 26 წლისა და 3 თვის ვადით; 148 მათრახი და კიდევ სხვა ტიპის სასჯელი.[9]

[1] Encyclopedia Britannica – “Dervish”, available at https://www.britannica.com/topic/dervish [accessed 12 February 2019]

[2] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Iran: Information about the Gonabadi dervishes, including their origin, history in Iran, leaders, ideology, practice; and the treatment of dervishes and their family members by society and authorities in Iran, including whether dervishes can practice their faith in Iran (1965-2014), 23 September 2014, IRN104957.E, available at: http://www.refworld.org/docid/551e5dd14.html [accessed 12 February 2019]

[3] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Iran, 15 August 2017, available at: http://www.refworld.org/docid/59b7d89912.html [accessed 12 February 2019]

[4] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Iran, 22 February 2018, available at: http://www.refworld.org/docid/5a9938e84.html [accessed 12 February 2019]]

[5] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iran, 19 January 2018, available at: http://www.refworld.org/docid/5a65b23c3.html [accessed 13 February 2019]

[6] Human Rights Watch, Iran: Crackdown on Dervish Minority, 15 March 2018, available at:

[accessed 13 February 2019]

[7] Human Rights Watch, Iran: Dervish member executed, 18 June 2018, available at:

[accessed 13 February 2019]

[8] Human Rights Watch – World Report 2019 – Iran.  available at

[accessed 13 February 2019]

[9] Amnesty International – “Iran’s ‘year of shame’: More than 7,000 arrested in chilling crackdown on dissent during 2018 available at https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/01/irans-year-of-shame-more-than-7000-arrested-in-chilling-crackdown-on-dissent-during-2018/ [accessed 13 February 2019]

ირანი. სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდება. ნოემბერი, 2018

კანადის იმიგრაციის და ლტოლვილთა საკითხების საბჭო ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში სავალდებულო სამხედრო სამსახურის შესახებ 2014 წლის სპეციალურ ანგარიშში წერს, რომ ქვეყანაში სამხედრო სამსახური სავალდებულოა 18-დან 40 წლამდე ასაკის მამაკაცებისთვის. წყაროები მიუთითებენ, რომ სამხედრო სამსახურის ვადა განისაზღვრება 18-დან 24 თვემდე და განსხვავდება გეოგრაფიული ლოკაციების მიხედვით. მედია საშუალება BBC-ის ინფორმაციით, ირანის შეიარაღებული ძალების შტაბის ადამიანური რესურსების დეპარტამენტის ხელმძღვანელის მოადგილემ – გენერალმა მუსა კამალიმ განაცხადა, რომ „სავალდებულო სამხედრო სამსახურის ხანგრძლივობა შეადგენს 18 თვეს საომარ და უსაფრთოების კუთხით არასტაბილურ რეგიონებში, 19 თვეს ცუდი ამინდისა და არასათანადო პირობების მქონე რეგიონებში, 21 თვეს სხვა ლოკაციებზე, ხოლო 24 თვეს – სამთავრობო ოფისებში“.

სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან პირი გამოირიცხება, თუ:

  1. ის არის ოჯახში ერთადერთი ვაჟი და მისი მამა არის 65 წელს გადაცილებული;
  2. ის არის მშობლის, არასრულწლოვნის, ავადმყოფი ბებია-ბაბუის ან ავადმყოფი დედ-მამიშვილის ერთადერთი მეურვე;
  3. თუ მან თავი გამოიჩინა „განსაკუთრებული მეცნიერული მიღწევებით“

ამას გარდა, არსებობს გამორიცხვა სამედიცინო ჩვენების საფუძელზე, რომლის მიხედვითაც, პირები, რომლებიც ფიზიკური თუ გონებრივი დაავადების ან კონდიციის გამო ვერ იმსახურებენ სამხედრო ძალებში, დროებით ან მუდმივად გამორიცხული არიან სამხედრო სამსახურიდან. აღსანიშნავია, რომ პირებს, რომელთა ჯანმრთელობის მდგომარეობა არ არის ბოლომდე დამაკმაყოფილებელი, თუმცა მისაღებია ოფისებში სამუშაოდ, ევალდებულებათ, რომ  სავალდებულო სამხედრო სამსახური არა-საბრძოლო პირობებში, სამხედრო ოფისებში მოიხადონ.

წყაროების მიხედვით, ხშირად ადგილი აქვს შემთხვევებს, როდესაც სექსუალური უმცირესობის წარმომადგენლები გამორიცხულნი არიან სავალდებულო სამხედრო სამსახურიდან. შესაბამისი კანონი „მორალურ ან სექსუალურ გადახვევას, მაგალითად, ტრანსსექსუალიზმს“ სამედიცინო ჩვენების საფუძველზე სამხედრო სამსახურისგან გამორიცხვის ერთ-ერთ საფუძვლად მიიჩნევს.

ქვეყნის კანონმდებლობა არ ითავლისწინებს ალტერნატიულ სავალდებულო სამსახურს.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა ოფისი ირანში სამხედრო სამსახურის შესახებ 2016 წლის სპეციალურ ანგარიშში წერს, რომ არ არსებობს საფუძველი იმის ვარაუდისა, რომ სავალდებულო სამხედრო სამსახურზე უარის თქმა ირანის მთავრობის მხრიდან აღქმული იქნება, როგორც პოლიტიკური დაუმორჩილებლობა. იმ შემთვევაში, თუ ირანში დაბრუნებული პირი დაექვემდებარება სასჯელს, ეს სავარაუდოდ იქნება სისხლისსამართლებრივი სასჯელი დეზერტირობის ან სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდებისთვის. სასჯელის ზომა განპირობებული იქნება პირის საქმის კონკრეტული გარემოებებით.

ანგარიშის მიხედვით, ზოგადად, ირანში ახალწვეულთა პირობები საკმაოდ ცუდია, მათ აქვთ დაბალი ანაზღაურება, ცუდი საცხოვრებელი პირობები და არასაკმარისი კვებითი უზრუნველყოფა. არის შემთხვევები, როდესაც ახალწვეულზე ძალადობენ და შეურაცხყოფას აყენებენ რელიგიის გამო, რაც ზოგჯერ თვითდასახიჩრებით ან სუიციდით სრულდება. თუმცა, ზოგადად, ის პირობები და მოპყრობა, რომელსაც ირანში ახალწვეული ექვემდებარება, არ არის იმდენად მკაცრი, რომ ის გაუტოლდეს სერიოზული ზიანის რეალურ რისკს.

რაც შეეხება სასჯელს, რომელიც პირს სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდებისთვის შეიძლება დაეკისროს, ანგარიშის მიხედვით, თავის არიდება წარმოადგენს სისხლისსამართლებრივ დანაშაულს. „შეირაღებული ძალების სისხლისამართლებრივი კანონი“ -ის 40-ე მუხლის მიხედვით, სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდება ისჯება 6 თვიდან 2 წლამდე თავისუფლების აღკვეთით ან სამხედრო სამსახურის გაგრძელებით.

2009 წელს დანიის იმიგრაციის სამსახურის და დანიის ლტოლვილთა საბჭოს ფაქტების მოძიების მისიამ შესაბამის ანგარიშში დაწერა, რომ

„პირს, რომელმაც თავი აარიდა სავალდებულო სამხედრო სამსახურს, ქვეყანაში დაბრუნების შემთვევაში, მოუწევს მისი გაგრძელება, თუ ის 40 წლამდეა. 40 წელს ზემოთ პირებს არ მოეთხოვებათ სამხედრო სამსახურის მოხდა. თუ პირმა ჩაიდინა დეზერტირობა ან თავი აარიდა სამხედრო სამსახურს და ირანში 40 წელს მიღწევის შემდეგ დაბრუნდა, მას დააკისრებენ ფულად ჯარიმას ან/და, შესაძლებელია, რომ დააპატიმრონ კიდეც. ამ საკითხს მოსამართლე წყვეტს. ადგილობრივი ადვოკატის ინფორმაციით, სამხედრო სამართლის მიხედვით, პირს, რომელსაც ევალდებულებოდა 20 თვით სამხედრო სამსახური და მან თავი აარიდა მას, სამსახურის ხანრგძლივობა გაეზრდება 24-26 თვემდე.“

ნიდერლანდების საგარეო საქმეთა სამინისტრო 2013 წლის ზოგად ანგარიშში უთითებს, რომ „პირებს, რომლებიც თავს აარიდებენ სამხედრო სამსახურს 3 თვით მშვიდობიანობის პერიოდში ან 15 დღით ომისას, მოუწევთ რეგულარული ვადის გარდა, კიდევ 3 დამატებითი თვით იმსახურონ. თუ ახალწვეული 3 თვეზე მეტია, რაც არ ჩანს (15 დღეზე მეტი ომიანობის დროს), ზემოხსენებული 3 დამატებითი თვე ორმაგდება და ხდება 6 თვე. უფრო ხანრგძილივი პერიოდით თავის არიდების შემთვევაში (1 წელი და ზემოთ მშვიდობიანობის პერიოდში, ან 2 თვე და ზემოთ ომისას), შესაძლებელია, პირის წინააღმდეგ სამხედრო სასამართლოში სისხლისსამართლებრივი საქმე აღიძრას. სამხედრო სამსახურისგან თავის ამრიდებლები რისკის ქვეშ დგებიან, რომ დაკარგონ სოციალური და სამოქალაქო უფლებები, მათ შორის, უფლება მიიღონ განათლება, მუშაობის უფლება და საკუთარი ბიზნესის ფლობის უფლება.

იმავე წყაროს ინფორმაციით, „უცნობია, თუ რამდენად ახორციელებს ირანის მთავრობა დეზერტირებისა და სამხედრო სამსახურისგან თავის ამრიდებლების აქტიური ძებნისა და გასამართლების პოლიტიკას პრაქტიკაში“.

IHRDC-ის ცნობით, „იმ შემთვევაში, თუ პირი არ მოიხდის სამხედრო სამსახურს და არ არსებობს მისი სამსახურისგან გამორიცხვის პირობები, მასზე არ გაიცემა მართვის მოწმობა, მისი პასპორტი გაუქმდება და სპეციალური ნებართვის გარეშე, მას აეკრძალება ქვეყნის დატოვება“.

Iran Pulse-ის მიხედვით, „სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან თავის ამრიდებლებს, ასევე, გამორიცხულ პირებს, არ აქვთ საშუალება, დასაქმდნენ სახელმწიფო სამსახურში და, როგორც წესი, მათ არც სხვა მაღალანაზღაურებად სამუშაო ადგილზე აიყვნენ. [2]

[1] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Iran: Military service, including recruitment age, length of service, reasons for exemption, the possibility of performing a replacement service and the treatment of people who refuse military service by authorities; whether there are sanctions against conscientious objectors, 28 March 2014, IRN104809.E, available at:

[accessed 26 November 2018]

[2] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iran: Military service, 24 October 2016, Version 1.0, available at:

[accessed 26 November 2018]

ირანი. პრეზიდენტ აჰმადინეჯადის დროინდელი მაღალჩინოსნების მდგომარეობა. ნოემბერი, 2018

მედია საშუალება „რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლება“ (RFERL)  2018 წლის 12 სექტემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ირანის ყოფილი პრეზიდენტის, მაჰმუდ აჰმადინეჯადის დროინდელ ვიცე-პრეზიდენტს, პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსს და პრეზიდენტის უფროს თანაშემწეს – ესფანდიარ რაჰიმ მაშაეის 6.5 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. მაშაეის მსჯავრი დაედო რამდენიმე ბრალდების, მათ შორის, ეროვნული უსაფრთხოებისთვის საფრთხის შექმნის საფუძველზე.

აჰმადინეჯადის ასისტენტს პრესისა და მედიის საკითხებში – ალი აკბარ ჯავანფეკრს, იმავე საქმის საფუძველზე, 4.5 წლით პატიმრობა მიესაჯა. ყოფილმა პრეზიდენტმა უკანასკნელ ხანებში ბევრჯერ გააკრიტიკა ირანის სასამართლო სისტემა მასთან დაახლოებული პირების და მხარდამჭერების დაპატიმრებების გამო, მათ შორის – მაშაეის დაპატიმრების გამო, რომელიც მარტში დააკავეს.

გასული წლის დეკემბერში, ჰამიდ ბაგჰაეის – პრეზიდენტ აჰმადინეჯადის ახლო გარემოცვის წევრსა და ყოფილ ვიცე-პრეზიდენტს, 15 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა. მას მსჯავრი კორუფციის ბრალდებით დასდეს.[1]

მედია საშუალება „რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლება“ (RFERL)  2018 წლის17 მარტს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს ესფანდიარ რაჰიმ მაშაეის დაკავების შესახებ და ასევე უთითებს, რომ უკანასკნელ ხანებში, ყოფილი პრეზიდენტი მაჰმუდ აჰმადინეჯადის რამდენიმე მოკავშირე იქნა დაპატიმრებული საჯარო ფინანსების მითვისების ბრალდებით.

აჰმადინეჯადმა სასამართლო სისტემა ბრალი დასდო „დიქტატურაში“ და განაცხადა – „მაშაეის დაპატიმრება კონსტუტიციის დარღვევაა ….. ეს ადასტურებს, რომ სამართლო სისტემაში აუცილებელია ფუნდამენტალური რეფორმის გატარება“.[2]

მედია საშუალება „რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლება“ (RFERL) 2018 წლის 6 თებერვლის სტატიაში წერს, რომ ირანის ყოფილმა პრეზიდენტმა მაჰმუდ აჰმადინეჯადმა გამოაქვეყნა საჯარო მიმართვა, რომელშიც ბრალს დებს ირანის სასამართლო სისტემას „ირანელი ხალხის ჩაგვრაში“.

მიმართვის საფუძველი გახდა გავრცელებული ცნობები იმის შესახებ, რომ დაკავებული იქნა აჰმადინეჯადის მხარდამჭერი 8 მედია აქტივსიტი. აღნიშნული პირების დაკავების მიზეზი იმ დროისთვის დაუდგენელი იყო. გავრცელებული ცნობით, რამდენიმე მათგანი უკვე გაათავისუფლეს გირაოს საფუძველზე – წერს RFERL.[3]

თავშესაფრის მაძიებელ პირთა წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ სხვა დამატებითი ინფორმაცია საკითხზე, ფიქსირდება თუ არა ადამიანის უფლებათა დარღვევების და მასობრივი დაპატიმრებების შემთხვევები იმ მაღალჩინოსნების მიმართ რომლებიც მაჰმუდ აჰმადინეჯადის პრეზიდენტობის დროს იყვნენ პრეზიდენტის ადმინისტრაციის თანამდებობის პირები, საერთაშორისო უფლებადამცველი არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და ავტორიტეტული სახელმწიფო უწყებების ანგარიშებში, ასევე, პრესის წყაროებში არ მოიძებნა.

[1] Radio Free Europe/Radio Liberty, Former Iranian vice president sentenced to prison for ‘threatening national security’, 12 September 2018, available at:

[accessed 22 November 2018]

[2] Radio Free Europe/Radio Liberty, Iran arrests close ally of ex-president Ahmadinejad, 17 March 2018, available at:

[accessed 22 November 2018]

[3] Radio Free Europe/Radio Liberty, Ahmadinejad criticizes Iran’s judiciary after arrests of supporters, 6 February 2018, available at:

[accessed 22 November 2018]

ირანი. კონვერტირებულ ქრისტიანთა მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ივლისი, 2018

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი ირანში რელიგიის თავისუფლების შესახებ საკუთარ 2018 წლის ანგარიშში (რომელიც 2017 წელს განვითარებულ მოვლენებს ასახავს) წერს, რომ კონსტიტუციის თანახმად, ირანი წარმოადგენს ისლამურ რესპუბლიკას და ყველა კანონი შესაბამისობაში უნდა იყოს შარიათთან. ასევე, ადამიანებს აქვთ საკუთარ ძირითად, პოლიტიკურ, ეკონომიკურ თუ სხვა ტიპის უფლებებზე წვდომა, მხოლოდ „ისლამისტური კრიტერიუმების“ გათვალისწინებით. ირანის სისხლის სამართლის კოდექსი აწესებს სიკვდილით დასჯას მუსლიმების მიმართ სხვა რელიგიის წარმომადგენელი პირის მხრიდან პროზელიტიზმისთვის (რელიგიის აქტიური ქადაგება, მისწრაფება საკუთარ სარწმუნოებაზე მოაქციო სხვები), ასევე, „ღმერთის მიმართ მტრობისა“ და წინასწარმეტყველის შეურაცხყოფისთვის. კონსტიტუცია, ასევე, უკრძალავს მუსლიმ მოქალაქეებს საკუთარი რელიგიის შეცვლას ან უარყოფას.

რელიგიური დემოგრაფიის კუთხით მდგომარეობა შემდეგია: ირანის მოსახლეობა 80 მილიონზე მეტია. აქედან 99.4% არის მუსლიმი, მათ შორის 90-95 % შიიტი, ხოლო 5-10 % სუნიტი; რელიგიური უმცირესობა ირანში მოსახლეობის ერთ პროცენტზე ნაკლებს შეადგენს და მოიცავს ბაჰაებს, ქრისტიანებს, საბეან-მანდეანებს, ზოროასტრებს, ებრაელებს და იარსანებს. სამი ყველაზე დიდი არა-მუსლიმური უმცირესობა არიან ბაჰაები, ქრისტიანები და იარსანები.[1]

ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისია საკუთარ 2018 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუცია ცნობს მხოლოდ ქრისტიანებს, ებრაელებს და ზოროასტრებს, როგორც დაცულ რელიგიურ უმცირესობას და ნებას რთავს მათ, აღასრულონ საკუთარი რელიგიური რიტუალები „კანონის მოთხოვნების ფარგლებში“.  ზემოხსენებული ჯგუფების უფლებების დასაცავად, პარლამენტის 290 ადგილიდან გამოყოფილია 5.

ანგარიშის მიხედვით, გასული წლის განმავლობაში ირანში რელიგიური უმცირესობების მდგომაროება გაუარესდა, განსაკუთრებით კი, სამთავრობო ძალების მხრიდან ძალადობის სამიზნეს წარმოადგენდნენ ბაჰაები და კონვერტირებული ქრისტიანები. კონვერტირებული ქრისტიანების მიმართ გამოიყენებოდა განსაკუთრებით მკაცრი სადამსჯელო ზომები, მაგალითად, საკუთარი რელიგიური აქტივობების გამო, ზოგიერთ მათგანს შეეფარდა 10 ან მეტი წლით თავისუფლების აღკვეთა. ასევე, გამახვილებული იყო ყურადღება იმ ფაქტზე, რომ კონვერტირებული ქრისტიანები განსაკუთრებულ სამიზნეს წარმოადგენენ იმის გამო, რომ ისინი, როგორც სპარსელები, წირვებს ატარებენ სპარსულ ენაზე და, ასევე,  მიმართავენ პროზელიტიზმს სხვა რელიგიის წარმომადგენელი პირების მიმართ.[2]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი საკუთარ 2017 წლის ანგარიშში ირანში ქრისტიანებისა და კონვერტირებული ქრისტიანების მდგომარეობის შესახებ წერს, რომ შარიათის მიხედვით, მუსლიმებს სხვა რელიგიაზე კონვერტაცია ეკრძალებათ. ასევე, კონვერტირებულ პირებს, სახელწმიფო არ რთავს ნებას, საკუთარი რელიგიის ცვლილება ასახონ შესაბამის დოკუმენტში. ისლამიდან კონვერტირებული ქრისტიანები წარმოადგენენ რისკ ჯგუფს, რადგან ისინი მიიჩნევიან განდგომილებად, რაც წარმოადგენს სისხლის სამართლის დანაშაულს და შესაძლო სიკვდილით დასჯის წინაპირობას შარიათის მიხედვით. კონვერტირებული ქრისტიანები ხშირად წარმოადგენენ თავდასხმების სამიზნეს; ისინი ასევე, ხშირად ექვემდებარებიან სამთავრობო ძალების მხრიდან ძალადობას, დაკავებას, საპატიმროებში წამებისა და ა.შ.

ანგარიშში ასევე საუბარია ზემოხსენებული პირების მიმართ საზოგადოების და ოჯახის მხრიდან დამოკიდებულებაზე. მაგალითად, კონვერტირებული პირები, რომლებიც არიან რელიგიური ოჯახებიდან, ხშირად სერიოზულ პრობლემებს აწყდებიან, იმ შემთხვევაში, თუ ოჯახის წევრები შეიტყობენ მათი კონვერტაციის ფაქტის შესახებ.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია „Amnesty International“ საკუთარი 2018 წლის ანგარიშში ირანის შესახებ წერს, რომ ადამიანის უფლება, შეიცალოს საკუთარი რელიგია, ხშირად ირღვეოდა. მაგალითად, კონვერტირებული ქრისტიანების შემთხვევაში, სახეზე იყო ზედმეტად მკაცრი საპატიმრო ვადები (10-15 წელი), ასევე, ხშირ რეიდებს ექვემდებარებოდა მათი სალოცავი ადგილები.[4]

„Human Rights Watch“ საკუთარ 2017 წლის ანგარიშში ირანის შესახებ წერს, რომ მუსლიმური წარმომავლობის მქონე კონვერტირებული ქრისტიანები ხშირად წარმოადგენენ სამთავრობო ძალების მხრიდან სამიზნეებს. ასევე, საუბარი იყო ე.წ. სახლის ეკლესიების (ადგილები, სადაც კონვერტირებული ქრისტიანები ატარებენ წირვას, ლოცულობენ და ა.შ) დარბევის ფაქტებზე.[5]

„Freedom House“ ირანის შესახებ საკუთარ 2018 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში წერს, რომ სამთავრობო ძალების მხრიდან ხშირია არა-მუსლიმური რელიგიური უმცირესობების მიმართ ძალადობის და დისკრიმინაციის ფაქტები. ხშირია კონვერტირებული ქრისტიანების დარბევის ფაქტები. გასული წლების განმავლობაში, ფიქსირდებოდა ე.წ. სახლის ეკლესიებზე განხორციელებული რეიდებისა და პასტორების დაკავების შემთხვევები.[6]

[1] United States Department of State, Annual report on religious freedom (covering 2017), available at

[accessed July 2 2018]

[2] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2018,  available at

[accessed July 2 2018}

[3] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iran: Christians and Christian converts, 27 February 2017, Version 3.0, available at:

[accessed 2 July 2018]

[4] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Iran, 22 February 2018, available at:

[accessed 2 July 2018]

[5] Human Rights Watch, World Report 2017 – Iran, 12 January 2017, available at:

[accessed 2 July 2018]

[6] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iran, 19 January 2018, available at:

[accessed 2 July 2018]

ირანი. ლგბტი პირთა მიმართ არსებული დამოკიდებულება – ივლისი, 2018

ლგბტი პირთა უფლებების დაცვის საერთაშორისო ასოციაცია ILGA თავის 2016 წლის ანგარიშში წერს, რომ ირანის ისლამური რესპუბლიკის სისხლის სამართლის ისლამური კოდექსის მიხედვით, სოდომიზმი ანუ სექსუალური ურთიერთობა მამაკაცებს შორის, წარმოადგენს სისხლის სამართლის დანაშაულს, რისთვისაც სასჯელს წარმოადგენს სიკვდილით დასჯა. თუ რა ფორმით განხორციელდება სასჯელი, წყვეტს შარიათის სასამართლო. ორივე მხარე ისჯება მაშინ, თუ ისინი არიან სრულწლოვნები, ქმედუნარიანნი და აქვთ ნების თავისუფლება. იმ შემთხვევაში, თუ სოდომიზმი ხდება ნებაყოფლობით, ორ არასრულწლოვანს შორის, ორივე მხარე ისჯება 74 როზგით, ხოლო თუ ერთერთი მხარე სრულწლოვანია, ხოლო მეორე – არასრულწლოვანი, პირველი ექვემდებარება სიკვდილით დასჯას, ხოლო მეორე  – 74 როზგს, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა აქტი მოხდა ძალადობით, მისი სურვილის წინააღმდეგ.

ზემოხსენებული კანონის თანახმად, ლესბიანიზმი ანუ სექსუალური აქტი ორ ქალს შორის, ასევე წარმოადგენს სისხლის სამართლის დანაშაულს, რომლის ჩადენისთვისაც სასჯელის სახით დაწესებულია 100 როზგი, ორივე მხარისთვის. მხარეების მიმართ მოქმედებს ზემოთ ჩამოთვლილი კრიტერიუმები (სრულწლოვნება, ქმედუნარიანობა და ნების თავისუფლება). ასევე, იმ შემთხვევაში, როდესაც ლესბიანიზმი განმეორებით იქნა ჩადენილი 3-ჯერ და თითოეულ შემთხვევაში აღსრულდა სასჯელი, მეოთხე შემთხვევის დროს პირი დაექვემდებარება სიკვდილით დასჯას.

ანგარიშში, ასევე, მოცემულია ხელისუფლების უმაღლესი თანამდებობის პირების დამოკიდებულება სექსუალური უმცირესობების მიმართ. მაგალითად, 2014 წელს, ირანის უმაღლესმა მეთაურმა ჰომოსექსუალიზმი განმარტა, როგორც „მორალური ხრწნა“ და  „გარყვნილი ქმედება“. ასევე, 2016 წელს, პარლამენტის სპიკერმა ჰომოსექსუალიზმს უწოდა „თანამედროვე დასავლური „ურჯულოება“, ხოლო ეროვნული უსაფრთხოების უმაღლესმა საბჭომ ცენზურას დაუქვემდებარა ზემოხსენებული საკითხი და აუკრძალა პრესას ნებისმიერი სახით მისი გაშუქება, სახელწმიფო უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მოტივით.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია „Freedom House“ ირანის შესახებ თავის 2018 წლის ანგარიშში უთითებს, რომ ირანის სისხლის სამართლის კოდექსის თანახმად, ტრადიციული ქორწინების გარეთ ჩადენილი ნებისმიერი სახის სექსუალური აქტი წარმოადგენს სისხლის სამართლის დანაშაულს. ასევე, ირანი მიეკუთვნება ქვეყანათა იმ მცირე რიცხვს, სადაც ერთნაირი სქესის წარმომადგნელებს შორის ნებაყოფლობითი სექსუალური აქტი სიკვდილით ისჯება. ანგარიშის მიხედვით, ლგბტი პირები ირანში ხშირად აწყდებიან ძალადობასა და დისკრიმინაციას, თუმცა, ამ კუთხით პრობლემები, როგორც წესი არ ხმაურდება, გამომდინარე იქიდან, რომ ეს პირები ღიად ვერ საუბრობენ ამ თემაზე.[2]

„Human Rights Watch“ ირანის შესახებ საკუთარი 2017 წლის ანგარიშში (რომელიც აღწერს 2016 წლისთვის არსებულ მდგომარეობას) წერდა, რომ გაეროს ბავშვთა კომიტეტის ინფორმაციით, სექსუალური უმცირესობის წარმომადგენელი ბავშვების მიმართ, სახელმწიფო ორგანოების მხრიდან გამოიყენებოდა ელექტრონული შოკი, იმ მიზნით, რომ ისინი „განეკურნათ“ ამ დაავადებისგან.[3]

„Human Rights Watch“ ირანის შესახებ საკუთარ 2018 წლის ანგარიშში წერს ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში იგივე სქესის პირთა ნებაყოფლობითი სექსუალური ურთიერთობის კრიმინალიზებულ ბუნებაზე და, შესაბამისად, დაწესებულ სასჯელზე (სიკვდილით დასჯა მამაკაცების შემთხვევაში, გაროზგვა – ქალების შემთხვევაში). ამას გარდა, ანგარიშში საუბარია იმ ფაქტზე, რომ ირანის კანონმდებლობა ნებას რთავს და, გარკვეული კუთხით, სუბსიდირებასაც უწევს ტრანსგენდერ პირებს, რათა მათ, სქესის შესაცვლელად, ჩაიტარონ შესაბამისი ოპერაცია, თუმცა, კანონი არ კრძალავს მათ მიმართ დისკრიმინაციას. ასევე, მოყვანილია კონკრეტული ფაქტი, როდესაც 2017 წლის 14 სექტემბერს, არდებილის პროკურატურამ განუცხადა მედიას, რომ დაკავებულ იქნა 6 ადამიანი იმ მოტივით, რომ ისინი, ტელეგრამის საშუალებით, ხელს უწყობდნენ ჰომოსექსუალიზმის პროპაგანდას.[4]

რაც შეეხება საზოგადოების მხრიდან ზემოხსენებული პირების მიმართ დამოკიდებულებას, წარმოშობის ქვეყანის შესახებ ინფორმაციის კვლევისა და დოკუმენტირების ავსტრიული ცენტრი (ACCORD) ირანის შესახებ საკუთარ 2015 წლის ანგარიშში წერდა, რომ „ჰომოსექსუალი და ტრანსგენდერი პირები, რომლებიც ღიად არ აფიქსირებენ საკუთარ ორიენტაციას, საზოგადოებაში თავისუფლად ცხოვრობენ და გადაადგილდებიან. ირანში ხშირად ხდება, როდესაც იგივე სქესის წარმომადგენელი ორი პირი ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში ერთად ცხოვრობს და ეს საზოგადოების მხრიდან არ ასოცირდება ჰომოსექსუალიზმთან. წარსულში სახეზე იყო რეგულარული რეიდები პოლიციის მხრიდან ჰომოსექსუალი პირების თავშეყრის ადგილებზე, თუმცა სიტუაცია შეიცვალა,  ინტერნეტისა და სოციალური მედიის განვითარების შემდეგ, როდესაც ლგბტი პირებმა დაიწყეს ონლაინ ჩატ-ოთახების და გაცნობითი საიტების გამოყენება. დღეის მდგომარეობით, სახელმწიფო ორგანოები ზოგჯერ, კონკრეტულ ლოკაციებზე უშვებენ კიდეც ჰომოსექსუალური პირების საჯარო შეხვედრას და, ასევე, არსებობს კონკრეტული ადგილები (მაგალითად, სააბაზანოები), სადაც ხდება ფულის სანაცვლოდ ჰომოსექსუალური აქტის შეთავაზება, რაზეც პოლიციას გააჩნია ინფორმაცია, თუმცა, არ რეაგირებს. განსაკუთრებით დიდ ქალაქებში, ადგილობრივი ხელისუფლება არ იყენებს ჰომოსექსუალიზმთან საბრძოლველად „ცეცხლით და მახვილით“ მიდგომას, თუმცა, სანდო წყაროს ცნობით, გარკვეულ შემთხვევებში, როდესაც აქტიურობა მაღალია ან ხელისუფლების წარმომადგენლები მიიჩნევენ, რომ ამგვარი აქტივობა ირანის საგარეო იმიჯისთვის საზიანოა, ისინი დაუყოვნებლივ ერთვებიან საქმეში და იღებენ შესაბამის ზომებს“.[5]

[1] International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association (ILGA), State-Sponsored Homophobia, A world survey of laws: Criminalisation, protection and recognition of same-sex love, May 2016, available at:

[accessed 2 July 2018]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iran, 19 January 2018, available at:

[accessed 2 July 2018]

[3] Human Rights Watch, World Report 2017 – Iran, 12 January 2017, available at:

[accessed 2 July 2018]

[4] Human Rights Watch, World Report 2018 – Iran, 18 January 2018, available at:

[accessed 2 July 2018]

[5] Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation (ACCORD), Iran: Women, children, LGBTI persons, persons with disabilities, “moral crimes”: COI Compilation, December 2015, available at:

[accessed 2 July 2018]

ირანი. იარის (კაკაი) წარმომადგენლების მდგომარეობა. აპრილი, 2018

დანიის იმიგრაციის სამსახურის მიერ 2017 წლის 6 აპრილს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში აღნიშნულია, რომ იარის სარწმუნოების მიმდევრებს, იარსანებს ირანში იცნობენ როგორც „აჰლე ჰაქ“-ის მიმდევრებს. აღნიშნული ჯგუფი თავის თავს ხშირად უწოდებს „ტაიეფეს“ (ტომის ან ჯგუფის აღმნიშვნელი) ან „იარსანს“. იარის სხვა ჯგუფის მიმდევრების სხვა სახელწოდებაა „ალიულაჰი“ ან „ალი-ილაჰი“ (ისინი ვისაც სწამს, რომ ალი ღმერთია).

იარის სარწმუნოების ფესვები ირანის ქურთულ ტერიტორიას უკავშირდება, მისი ტრადიციები, რწმენა და მითები შემონახულია უძველეს ირანულ ელემენტებში. იარსანები არ არიან ერთიანები თავიანთ შეხედულებებსა და წარმოდგენებში. მათ ტრადიციაში არსებობს სხვადასხვა განშტოება. იარსანებს შორის კარდინალურ სხვაობას წარმოადგენს იარის სარწმუნოების ისლამთან სიახლოვის და გაერთიანების საკითხი.

ირანში იარსანები, ძირითადად, კერმანშაჰის პროვინციაში არიან წარმოდგენილები. დაახლოებით ნახევარი მილიონი იარსანი ცხოვრობს აღნიშნულ ტერიტორიაზე. იარსანების ჯგუფები ირანის სხვა პროვინციებშიც ცხოვრობენ, მათ შორის დასავლეთ აზერბაიჯანის, ლორესტანის, თეირანის, ჰამადანის, კელარდაშტის, კარაჯაის, სავეჰის ტერიტორიებზე. ირანში მცხოვრები იარსანების ზუსტი რაოდენობა უცნობია, მათი რაოდენობა, დაახლოებით, ერთი მილიონიდან ოთხ მილიონამდე მერყეობს.

კერმანშაჰის პროვინციის დასავლეთ ნაწილში არსებობს გურანის (ან გორანი) ტერიტორია, რომელიც იარის სარწმუნოების წარმოშობის ადგილად მიიჩნევა და სადაც განთავსებულია იმ ობიექტების უმეტესი ნაწილი, რომელიც იარსანების წმინდა ადგილებად არის მიჩნეული; სწორედ ამ ტერიტორიაზე არის კონცენტრირებული იარსანთა უმეტესი ნაწილი. კერმანშაჰის აღმოსავლეთ ნაწილში, ქ. საჰნეჰში და მის ახლოს მდებარე სოფლებშიც ცხოვრობენ იარსანები.[1]

„Minority Rights Group International“-ის მიერ 2018 წლის 13 მარტს გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ირანის 1979 წლის კონსტიტუცია (1989 წელს ჩასწორებული) ქვეყანას აცხადებს ისლამურ რესპუბლიკად, ხოლო სახელმწიფო რელიგიად ასახელებს ჯაფარის სკოლის შიიტურ ისლამს. მიუხედავად ამისა, კონსტიტუცია აღიარებს ეთნიკურ და რელიგიურ უმცირესობებს და მათ საბაზისო დაცვას სთავაზობს, რაც დისკრიმინაციისგან დაცვის გარანტიასაც მოიცავს. თუმცა, უფლებები, რომელიც კონსტიტუციაშია გაწერილი, არ არის საყოველთაო და გარკვეულ შემთხვევებში შეზღუდვებიც არის დაწესებული. მაგალითად, კონსტიტუციის მე-12 მუხლი აცხადებს რომ სხვა ისლამურ სკოლებს, მათ შორის ოთხი სუნიტური სკოლა, სრული პატივისცემით უნდა სარგებლობდეს და იმ ტერიტორიებზე, სადაც უმრავლესობას წარმოადგენენ ამ სკოლის მიმდევრები, უფლებას აძლევს მისდიონ თავიანთ წესებს. მე-13 მუხლი რელიგიური აღმსარებლობის, პერსონალური სტატუსის და რელიგიური განათლების სფეროში თავისუფლებას ანიჭებს რელიგიურ უმცირესობებს – ზოროასტრიზმის მიმდევრებს, იუდეველებს და ქრისტიანებს. აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ მე-13 მუხლი აცხადებს, რომ მხოლოდ სამი ზემოხსენებული ჯგუფი არის აღიარებული რელიგიურ უმცირესობად, რაც იმას გულისხმობს, რომ სხვა რელიგიის მიმდევრები (როგორებიცაა ბაჰაიზმი, საბეან-მანდეანები და იარსანები) არ სარგებლობენ იგივე უფლებებით.

ანგარიშში აღნიშნულია, რომ იარსანები (აჰლ-ე-ჰაქ ან კაკა’ი) სინკრეტული რელიგიის მიმდევრები არიან, რომელიც მეოთხე საუკუნეში შეიქმნა. ისინი ძირითადად კერმანშაჰის  და ირანის ქურთისტანის სხვა ტერიტორიებზე ცხოვრობენ. სახელმწიფო არ აღიარებს ამ რელიგიას და მათ მიიჩნევს „შეცდომაში შეყვანილ კულტებად“. მათ ასევე მუსლიმებად მიიჩნევენ, დისკრიმინაციის თავიდან აცილებისთვის ამ სტრატეგიას ზოგიერთი იარსანიც იყენებს. თითქმის ყველა იარსანი ქურთული წარმოშობისაა და შესაბამისად ისინი განიცდიან დისკრიმინაციას როგორც ეთნიკური, ისე რელიგიური კუთვნილების საფუძველზე.

იარსანები და საბეან-მანდეანები არ სარგებლობენ ოფიციალური დაცვით და ზოგჯერ ძირითად სამიზნეებს წარმოადგენენ. ორივე საზოგადოების წევრები ჩივიან, რომ ხელისუფლება არ აძლევს მათ უფლებას ააშენონ რელიგიური შენობები. 2016 წლის მარტში, თავდამსხმელთა დიდი ჯგუფი, რომლებიც ქვებით და ხელკეტებით იყვნენ შეიარაღებულები და აცხადებდნენ, რომ უზენაესი ლიდერის მიმდევრები იყვნენ, თავს დაესხნენ იარსანის საზოგადოების კუთვნილ სალოცავს; გაანადგურეს ფანჯრები და მთელი შენობა. თუმცა, იარსანთა საზოგადოების სხვა წევრები აცხადებდნენ, რომ მათ აქვთ შესაძლებლობა, რომ დაუბრკოლებლად მისდიონ თავიანთ წესებს მშვიდად და თავისუფლად მართონ თავიანთი წმინდა ადგილები, მიუხედავად იმისა, რომ ხელისუფლება მათზე დაკვირვებას ახორციელებდა.[2]

გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს სპეციალური მომხსენებლის მიერ 2018 წლის 5 მარტს გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ იგი შეხვდა იარსანთა საზოგადოების წარმომადგენლებს, რომლებმაც განაცხადეს რომ აწყდებიან დისკრიმინაციას და რეპრესიას თავიანთი რელიგიური კუთვნილების გამო. მათ განმარტეს, რომ არ აქვთ უფლება თავიანთი შვილები დაარეგისტრირონ იარსანებად. მათ ასევე ეკრძალებათ რელიგიური სახლების აშენება, რომ თავიანთი რელიგიის შესაბამისად განახორციელონ დაკრძალვები და რეჟიმის ან სასულიერო ლიდერის შეურაცხყოფის ბრალდების წაყენების შიშით, ვერ ბეჭდავენ  თავიანთ წმინდა წიგნს. 2016 წლის თებერვალში, იარსანთა სალოცავზე, შაჰ აბაზე თავდასხმა განხორციელდა. სპეციალურმა მომხსენებელმა მიიღო უამრავი ცნობა იარსანთა სამუშაო ადგილებზე დისკრიმინაციის შესახებ, რაც მოიცავს დასაქმების შესახებ აქტს, რომელიც ინდივიდს ავალდებულებს, რომ იყოს მუსლიმი ან აღიარებული რელიგიის მიმდევარი. იარსანთა წარმომადგენლებმა წარმოადგინეს ინფორმაცია, რომ მას შემდეგ რაც ცხადი გახდა, რომ გარკვეული პირები იარსანები იყვნენ, მასინვე მოხდა მათი სამსახურებიდან გათავისუფლება. ინფორმაციაში აღნიშნულია, რომ ინდივიდებს აიძულებდნენ, რომ ულვაში გაეპარსათ (ულვაში წმინდა სიმბოლოს წარმოადგენს იარსანთა საზოგადოებაში) იმ შემთხვევებში, როდესაც უარს ამბობდნენ ლოცვაზე, მაგალითად სამხედრო სამსახურის დროს.[3]

ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისიის 2017 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ მაშინ, როდესაც ირანის მთავრობა იარსანის მიმდევრებს მიაკუთვნებს შიიტ მუსლიმებს, რომლებიც სუფიზმს ქადაგებენ, იარსანები თავიანთ რელიგიას განცალკევებულად მიიჩნევენ. 2016 წლის ივნისში, იარსანთა რელიგიურმა ლიდერმა  ირანის მთავრობას მიმართა და კონსტიტუციაში ცვლილების შეტანა სთხოვა, რაც აკრძალავდა მათ მიმართ დისკრიმინაციას და აღიარებდა მათ საზოგადოებას, როგორც რელიგიურ უმცირესობას. გავრცელებული ინფორმაციით, ირანის მთავრობამ საპასუხოდ განაცხადა, რომ ის ისედაც პატივს სცემს მათ რელიგიას და სამოქალაქო უფლებებს.[4]

განათლებაზე წვდომა

შიდა კანონმდებლობა და საერთაშორისო ნორმები უზრუნველყოფენ ყველა ირანელის უფლებას განათლების მიღების კუთხით. თუმცა, სამართლებრივ და პრაქტიკულ დონეზე დაწესებული შეზღუდვები ხელს უშლის უმცირესობების განათლებაზე წვდომის შესაძლებლობას.

რელიგიური უმცირესობების შემთხვევაში, ჩარიცხვისთვის არსებული მოთხოვნები  უნივერსიტეტში დარეგისტრირების შესაძლებლობას უზღუდავს, იმათ ვინც არაღიარებულ რელიგიურ უმცირესობას მიეკუთვნებიან. უნივერსიტეტში მიღების წესები, რომლებიც დაწესებულია კულტურული რევოლუციის უმაღლესი საბჭოს მიერ, აცხადებს რომ სტუდენტები უნდა მიეკუთვნებოდნენ ოთხი აღიარებული რელიგიიდან ერთერთს. სტუდენტთა შერჩევის ცენტრალური საბჭოს სამდივნოს მიერ, 2010 წლის ივნისში გაკეთებული განცხადების მიხედვით, სტუდენტები, რომლებიც ადამიანის მიერ შექმნილი რელიგიის მიმდევრები არიან და არაოფიციალურ უმცირესობებს წარმოადგენენ არ აქვთ უფლება, რომ უნივერსიტეტში ისწავლონ, ხოლო თუ ისინი უკვე დარეგისტრირებულები არიან, დაუყოვნებლივ უნდა აცნობონ საბჭოს. აქედან გამომდინარე, უმაღლესი განათლების  მიღების მსურველი საბეან-მანდეანები, იარსანები და სხვა არაღიარებული უმცირესობები განაცხადის ფორმებში თავიანთ თავს უწოდებენ ქრისტიანებს ან მუსლიმებს. უმცირესობების წარმომადგენლები იმ შემთხვევაში თუ გამოაშკარავდება მათი რელიგიური კუთვნილება, ხშირად ექვემდებარებიან სასწავლებლიდან გარიცხვას. მაგალითად, 2017 წლის დასაწყისში, ხელისუფლებამ უნივერსიტეტში სწავლის გაგრძელება აუკრძალა იურისტს, რომელიც „გონაბადი სუფის“ წევრი იყო.[5]

[1]The Danish Immigration Service: IRAN: The Yaresan; 6 April 2017  

[accessed on 16 April 2018]

[2] Minority Rights Group International (MRG); Ceasefire Centre for Civilian Rights; Centre for Supporters of Human Rights (CSHR) (Author), published by MRG – Minority Rights Group International: Rights Denied: Violations against ethnic and religious minorities in Iran, 13 March 2018

[accessed on 16 April 2018]

[3] HRC – UN Human Rights Council (formerly UN Commission on Human Rights): Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Islamic Republic of Iran [A/HRC/37/68], 5 March 2018

[accessed on 16 April 2018]

[4] U.S. Commission on International Religious Freedom/Annual Report 2017/ Iran

   [accessed on 16 April 2018]

[5] Minority Rights Group International (MRG); Ceasefire Centre for Civilian Rights; Centre for Supporters of Human Rights (CSHR) (Author), published by MRG – Minority Rights Group International: Rights Denied: Violations against ethnic and religious minorities in Iran, 13 March 2018

[accessed on 16 April 2018]

ირანი. მხატვრების მიმართ დამოკიდებულება. აპრილი, 2018

ისლამურ რესპუბლიკაში ხელოვნება წარმოადგენს სადავო სივრცეს, სადაც ადგილი აქვს შიდა კულტურულ ბრძოლებს. ირანში მხატვრებს უწევთ ორიენტირება ბევრი ცენზურის მიმართ. ნებისმიერი პროდუქტი ხელოვნების კუთხით, რაც გამიზნულია საზოგადოებისთვის, გამოქვეყნებამდე, საჭიროებს წინასწარ ავტორიზაციას ირანის კულტურისა და ისლამური განათლების სამინისტროსგან. ამასთანავე, აკრძალულია ნებისმიერი პიესა, გამოფენა ან ფილმი, რომელიც ითვლება, რომ დაკავშირებულია პოლიტიკასთან, რელიგიასთან ან სექსუალურ საკითხებთან. ხელოვანების დიდი ნაწილი განიცდის შევიწროებას ან დაპატიმრებულია.[1]

2015 წლის ივნისში, თავის ადვოკატთან ერთად, დააკავეს ხელოვანი ათენა ფარღადანი (Atena Farghadani), რომელიც თავისი ნახატების მეშვეობით იცავდა ადამიანის უფლებებს. მათ ბრალად ედებათ „უკანონო სქესობრივი ურთიერთობა, მრუშობა და გარყვნილი ქმედება“.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Heinrich-Böll-Stiftung“-ის 2016 წლის თებერვლის ანგარიშის მიხედვით, ირანელი მხატვრების, მწერლებისა და სოციალური აქტივისტების დიდმა ნაწილმა, მათ შორის რეჟისორმა ჯაფარ ფანაჰიმ და მწერალმა პარისპურმა ღია წერილში გამოხატა უკმაყოფილება ხელოვანებზე გაზრდილი რეპრესიების გამო. ღია წერილში ნახსენები იყო, რომ ხელოვანებისა და კულტურის სფეროში მომუშავე პირებისთვის მუშაობა არის რთული, ნამუშევრებზე აკრძალვებისა და მკაცრი შეფასებების გამო.[3]

გაეროს გენერალური ასამბლეის 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, ზოგიერთი ხელოვანი და ადამიანის უფლებათა დარღვევის მსხვერპლთა ოჯახის წევრები, რომლებიც საჯაროდ გამოთქვამენ თავიანთ აზრს, არიან მუქარის, შევიწროების, დაკავებისა და დაპატიმრების მსხვერპლნი.[4]

ACCORD-ის მიერ 2017 წლის ივნისში გამოქვეყნებული ინფორმაციის თანახმად, უკანასკნელ თვეებში დაკავებები შეეხო ხელოვანებს და სხვა სოციალურ ჯგუფებს, რომლებიც ჩართულნი არიან აკრძალულ აქტივობებში.[5]

ირანის შესახებ ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ მთავრობა განაგრძობს სტუდენტების, ჟურნალისტების, ადვოკატების, პოლიტიკური აქტივისტების, ქალთა უფლებების დამცველი აქტივისტების, ხელოვანებისა და რელიგიური უმცირესობების წევრების დაკავებას, ეროვნული უსაფრთხოების საფუძველზე. მთავრობამ შეზღუდა საზღვარგარეთ მოგზაურობა ზოგიერთი რელიგიური ლიდერისთვის, რელიგიური უმცირესობის წევრებისთვისა და სენსიტიურ სფეროებში მომუშავე მეცნიერებისთვის. აღნიშნული აკრძალვა შეეხო რამდენიმე ჟურნალისტს, აკადემიკოსს, ოპოზიციის წარმომადგენელ პოლიტიკოსს, ადამიანის უფლებათა, მათ შორის ქალთა უფლებების დამცველ აქტივისტებსა და ხელოვანებს, ზოგიერთს პასპორტიც ჩამოერთვა წლის განმავლობაში.[6]

„Heinrich-Böll-Stiftung“-ის 2017 წლის აპრილის ანგარიშის მიხედვით, კრიტიკულად განწყობილი ჟურნალისტები, ბლოგერები, ხელოვანები და მწერლები დაექვემდებარებიან ხანგრძლივ პატიმრობას. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, ანგარიშის წერის მომენტში, ციხეში იმყოფებოდა 24 ავტორი.[7]

ირანის შესახებ „Amnesty International“-ის 2018 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ხელისუფლება განაგრძობს უხეშად დაარღვიოს გამოხატვის თავისუფლება. ამ კუთხით ანგარიშში გამოყოფილია სამიზნე ჯგუფები: მშვიდობიანი პოლიტიკური დისიდენტები, ჟურნალისტები, ონლაინ-მედიის წარმომადგენლები, სტუდენტები, რეჟისორები, მუსიკოსები, მწერლები და ადამიანის უფლებათა დამცველები.[8] ანგარიშში არ ფიქსირდება არანაირი ინფორმაცია მხატვრების შესახებ.

ირანის შესახებ „Freedom House“-ისა და „Human Rights Watch“-ის 2018 ანგარიშებშიც აღნიშნულია, რომ რეჟიმი ინარჩუნებს შეზღუდვებს გამოხატვის თავისუფლებაზე.[9] [10] ამავე ანგარიშებშიც არ ფიქსირდება დევნის ფაქტები კონკრეტულად მხატვრების მიმართ.

იმის მიუხედავად, რომ გავლენიან წყაროებზე დაყრდნობით ირანში ადგილი აქვს ხელოვანების შევიწროების ფაქტებს, რაც ნაწილობრივ გამომდინარეობს ირანში გამოხატვის თავისუფლების მიმართ არსებული მკაცრი შეზღუდვებიდან, აღიარებულ საერთაშორისო და ადგილობრივ წყაროებზე დაყრდნობით, მხატვრების დევნის ფაქტები არ ფიგურირებს ისეთი ორგანიზაციების უახლეს ანგარიშებში, როგორიცაა: „Amnesty International“; „Freedom House“; „Human Rights Watch“ და ა.შ. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშებსა და სხვა ქვეყნების ანგარიშებშიც არ იყო ინფორმაცია მხატვრების, ან კონკრეტულად იმ პირების დევნის ფაქტის შესახებ, რომლებიც ხატავენ ქალებს და ზოგადად ადამიანებს სამოსის გარეშე. ასევე ecoi.net; refworld.org. და Google-ს საძიებო ველშიც ვერ მოიძებნა ინფორმაცია აღნიშნულის შესახებ.

[1] Article 19, Iran: We Must Protect the Right to Artistic Expression, 23 June 2015, available at:

[accessed 23 April 2018]

[2] Amnesty International, Caught in a Web of Repression: Iran’s Human Rights Defenders Under Attack, 2 August 2017, available at:

[accessed 23 April 2018]

[3] Heinrich-Böll-Stiftung: Iran-Report 02/16, 4 February 2016

[accessed 23 April 2018]

[4] UN General Assembly, Situation of human rights in the Islamic Republic of Iran, 31 October 2017, A/72/562, available at:

[accessed 23 April 2018]

[5] Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation (ACCORD), Query Response: Iran: Capacity and Methods of Authorities to Monitor Online Activities and Religious Activities of Iranians Living Abroad, 12 June 2017, available at:

[accessed 23 April 2018]

[6] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Iran, 3 March 2017, available at:

[accessed 23 April 2018]

[7] Heinrich-Böll-Stiftung: Iran-Report 04/2017, April 2017

[accessed 23 April 2018]

[8] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Iran, 22 February 2018, available at:

[accessed 23 April 2018]

[9] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iran, 19 January 2018, available at:

[accessed 23 April 2018]

[10] Human Rights Watch, World Report 2018 – Iran, 18 January 2018, available at:

[accessed 23 April 2018]

ირანი. ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ზოგადი ვითარება. თებერვალი, 2018

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში არჩევნები რეგულარულად ტარდება, თუმცა დემოკრატიულობის ხარისხი ძალიან დაბალია, რადგან არჩევნებს აკონტროლებს მცველთა კორპუსი, რომელიც არა-არჩევითი ორგანოა და შეუძლია არჩევნებში მონაწილეობისგან დაბლოკოს ყველა, ვისაც მაღალი რელიგიური წრეების მიმართ არასაკმარისად ერთგულად მოიაზრებს. უსაზღვრო ძალაუფლება არის მოქცეული ქვეყნის უზენაესი ლიდერის აიათოლა ჰამენეისა და მისი ასევე არა-არჩევითი ინსტიტუციის ხელში. აღნიშნული ინსტიტუციები, მათ შორის უსაფრთხოების სამსახური და სასამართლო, თამაშობენ უმნიშვნელოვანეს როლს სამოქალაქო თავისუფლებების შეზღუდვისა და განსხვავებული აზრის რეპრესირების პროცესში. 2017 წლის მაისში პრეზიდენტმა ჰასან როუჰანმა, რომელიც თავის თავს მოდერატორს უწოდებს, ადვილად მოიგო არჩევნები და მეორე 4-წლიანი ვადით დარჩა პრეზიდენტის პოსტზე.

2017 წლის აგვისტოში პარლამენტმა ნარკოდანაშაულის შესახებ ქვეყნის კანონმდებლობაში ცვლილებები შეიტანა, რაც ხელს შეუწყობს ნარკოდანაშაულისთვის სიკვდილით დასჯის შემცირებას. მცველთა საბჭომ აღნიშნული ცვლილებები 2017 წლის ოქტომბერში დაამტკიცა. ირანი ყოველწლიურად ასობით სიკვდილით დასჯის განაჩენს აღასრულებს, მათ შორის მათ მიმართ, ვინც დანაშაულის ჩადენისას არასრულწლოვანი იყო.

2017 წლის დეკემბერში თეირანის პოლიციის უფროსმა განაცხადა, რომ ისინი აღარ დაიჭერდნენ ხალხს, ძირითადად ქალებს, იმ წესის დარღვევისთვის, რომელიც ადგენს თუ როგორ უნდა გამოიყურებოდეს პირი საჯაროდ. დაპატიმრების ნაცვლად, დამრღვევს პოლიციის ოფიცრები სავალდებულო საგანმანათლებლო გაკვეთილებს დაასწრებენ. ცვლილება, როგორც ჩანს, მხოლოდ დედაქალაქს ეხება და განმეორებით შემთხვევებში დამნაშავეს მაინც დააპატიმრებენ. 2017 წლის დეკემბრის ბოლოს ეკონომიკური და სოციალური მიზეზებით, ირანის დიდ ქალაქებში საპროტესტო გამოსვლები დაიწყო, სადაც რამდენიმე დემონსტრანტისგან ისლამური რეჟიმის დასრულების მოწოდებაც გაისმა. აქციის მონაწილეებსა და პოლიციას შორის შეტაკებების შედეგად რამდენიმე ადამიანი დაიღუპა. ასობით დემონსტრანტი უსაფრთხოების სამსახურმა დააპატიმრა. აქციების მიმდინარეობის დროს, ხელისუფლებამ სოციალურ ქსელებზე წვდომა დაბლოკა.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ 2017 წლის მაისში პრეზიდენტმა ჰასან როუჰანმა საპრეზიდენტო არჩევნები მოიგო და მეორე 4-წლიანი ვადით დარჩა პოსტზე. ხელისუფლება, უსაფრთხოების ძალების და სასამართლოს სახით, განაგრძობდა ჟურნალისტების, ონლაინ მედია აქტივისტების და ადამიანის უფლებათა დამცველების შევიწროვებას. სიკვდილით დასჯა, განსაკუთრებით ნარკოტიკებთან დაკავშირებული დანაშაულისთვის, კვლავ გრძელდებოდა.[2]

2016 წლის იანვარში ირანის პარლამენტს წარედგინა კანონპროექტი, რომლის მიხედვითაც ნარკოტიკებთან დაკავშირებული დანაშაულისთვის სიკვდილით დასჯის გამოყენება შესაძლებელი უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დანაშაული ძალადობრივი ხასიათისაა. კანონპროექტის ინიცირების შემდეგ, საერთაშორისო საზოგადოება აქტიურად მოუწოდებდა ირანს, არ გაეშვა ხელიდან აღნიშნული შანსი და გაეუქმებინა სიკვდილით დასჯა ნარკოტიკებთან დაკავშირებული დანაშაულებისთვის. 2017 წლის 15 აგვისტოს სტატიაში „Reuters“ წერს, რომ ირანის პარლამენტმა ნარკოდანაშაულისთვის სიკვდილით დასჯის გამოყენების შემცირებისკენ პირველი ნაბიჯი გადადგა და რომ ამ ცვლილებებმა, შესაძლოა, 5 ათასამდე ადამიანს, უმეტესად ახალგაზრდებს, სიცოცხლე შეუნარჩუნოს. პარლამენტმა მიიღო ცვლილება, რომლის თანახმადაც ნარკოტიკებით ვაჭრობისას სიკვდილით დასჯის გამოყენება შესაძლებელი იქნება 50 კილოგრამზე მეტი ოპიუმისა და 2 კილოგრამზე მეტი ჰეროინის, მორფის, კოკაინის და სხვა ქიმიური დერივატივების შემთხვევაში. აქამდე სიკვდილით დასჯისთვის საკმარისი იყო 5 კილოგრამზე მეტი ოპიუმითა და 30 გრამზე მეტი ჰეროინით ვაჭრობა. სტატიაში ნათქვამია, რომ სჭირდება პარლამენტის მეორადი დამტკიცება, რის შემდეგაც, საბოლოო დადასტურებისა და კანონად ქცევისთვის, გადაეგზავნება მცველთა საბჭოს.[3]

ადამიანის უფლებათა ცენტრი ირანში 2017 წლის 20 ოქტომბერს წერს, რომ საერთაშორისო საზოგადოების მხრიდან ხანგრძლივი ზეწოლის შემდეგ ირანმა გაამარტივა ნარკოტიკების წინააღმდეგ მიმართული პოლიტიკა და გააუქმა სიკვდილით დასჯა ნარკოტიკებთან დაკავშირებული მცირე დანაშაულებისთვის. მცველთა კორპუსმა, რომელიც 6 სასულიერო პირისგან შემდგარი ორგანოა, რომელიც ადგენს კანონებისა და არჩევნების ისლამურ პრინციპებთან შესაბამისობას, დაამტკიცა პარლამენტის მიერ მიღებული ცვლილებები ნარკოტიკების წინააღმდეგ კანონში. საბოლოო ვერსიით, ნარკოტიკებთან დაკავშირებული დანაშაულისას სიკვდილით დასჯის გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც საქმე ეხება ნარკობარონებს, შეიარაღებულ მოვაჭრეებს, კრიმინალებს წინასწარი განზრახვით (15 წელზე მეტი ვადით პატიმრობა) და მათ, ვინც ნარკოტიკების გაყიდვას აიძულებს ბავშვებს.[4]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში ადამიანის უფლებათა დაცვის პრაქტიკის შესახებ წერს, რომ ირანი თეოკრატიული რესპუბლიკაა შიიტური ისლამური პოლიტიკური სისტემით. ანგარიშში ნათქვამია, რომ ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში ადამიანის უფლებათა ყველაზე სერიოზულ დარღვევებს წარმოადგენს სამოქალაქო თავისუფლებების, მათ შორის შეკრების, სიტყვის, რელიგიისა და მედიის თავისუფლების შეზღუდვა. სხვა პრობლემები მოიცავს არაადამიანურ ან ღირსების შემლახავ მოპყრობას ან სასჯელს; ასევე, პირის ფიზიკური მთლიანობის უგულებელყოფა იმ ხალხის მიმართ, რომელთაც თვითნებურად და უკანონოდ აკავებენ, აწამებენ და კლავენ.[5]

„Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ რამდენიმე პირი, რომლებიც ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული დანაშაულისთვის იხდიან სასჯელს, დაკავების ცენტრში ჯანდაცვაზე ადეკვატური წვდომის ნაკლებობაზე საუბრობს. 2017 წლის აგვისტოში ხელმძღვანელობამ ჰოსპიტალიზაციაზე უარი განუცხადა 30 წლის ადამიანის უფლებათა აქტივისტს, არაშ სადეგის, რომელსაც ხანგრძლივი საპროტესტო შიმშილობის შედეგად ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაუუარესდა. ქურთი ზეინაბ ჯაბალიანი, რომელსაც სამუდამო პატიმრობა აქვს მისჯილი, გავრცელებული ინფორმაციით, სასწრაფოდ საჭიროებს სამედიცინო დახმარებას მისი თვალის გამო. 2017 წელს რამდენიმე პოლიტიკურმა პატიმარმა, რაჯაი შაჰრისა და ევინის ციხეებში, არსებული მძიმე პირობების გაპროტესტების მიზნით, შიმშილობა დაიწყო.[6]

„Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში ირანის შესახებ წერს, რომ ციხეები გადატვირთულია და პატიმრები ხშირად ჩივიან ცუდი პირობების, მათ შორის ჯანდაცვაზე წვდომის შეზღუდვის გამო. პოლიტიკური პატიმრების ორგანიზებული შიმშილობის აქციები კვლავ გრძელდებოდა 2017 წლის განმავლობაში. ყოფილმა პოლიტიკურმა პატიმარმა, ცნობილმა ჟურნალისტმა ალირეზა რაჯაიმ 2001-2005 წლებში ციხეში ყოფნისას, კიბოს გამო თვალი დაკარგა, რადგან გავრცელებული ინფორმაციით, მას არ უმკურნალეს.[7]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ გადატვირთულობა ციხეებში რჩება პრობლემად და პატიმრებს უწევთ იატაკზე და დერეფნებსა და ეზოში ძილი. ადგილობრივი ორგანიზაციის ინფორმაციით, მაჰაბარის ციხეში 700 პატიმარია, მაშინ როდესაც ციხე გათვლილია 400 პატიმარზე. ხელმძღვანელობას ხშირად ბრალდებული და მსჯავრდებული პატიმრები ერთად ჰყავთ მოთავსებული; ისევე როგორც, არასრულწლოვნები ხშირად არიან სრულწლოვანებთან ერთად. ქალი პატიმრები მამაკაცთაგან ცალკე არიან განთავსებულნი.

პოლიტიკური პატიმრები ხშირად ცალკე ციხეებში ჰყავთ. ადამიანის უფლებათა აქტივისტების ინფორმაციით, პოლიტიკურ პატიმრებს ხშირად ათავსებენ ძალადობრივ დანაშაულში ბრალდებულ ან მსჯავრდებულ პირებთან ერთად. ყოფილი პატიმრების ინფორმაციით, პოლიტიკურ პატიმრებს ხშირად ემუქრებიან ძალადობრივ დანაშაულში მსჯავრდებულთა ზონაში გადაყვანას, სადაც ხშირია პატიმრებზე თავდასხმები. 2017 წლის განმავლობაში დაფიქსირდა პატიმრების თვითმკვლელობის ფაქტები. ანგარიშში ასევე საუბარია ადამიანის უფლებათა აქტივისტებისა და პოლიტიკური პატიმრებისთვის ჯანდაცვაზე წვდომის შეზღუდვის შესახებ.

პატიმრების შესახებ ოფიციალური სტატისტიკური ინფორმაცია მწირია. არ გადადგმულა ნაბიჯები ჩანაწერების წარმოების გაუმჯობესებისკენ. ხელისუფლება ხშირად იყენებს არასაპატიმრო ალტერნატიულ სასჯელებს არაძალადობრივი დანაშაულებისთვის, მათ შორისაა პრობაცია, შინა პატიმრობა, დასაქმებაზე შეზღუდვა, რელიგიური სარეაბილიტაციო სწავლება, გაძევება პროვინციიდან და საზღვარგარეთ მოგზაურობის აკრძალვა.

პატიმრებს, როგორც წესი, ყოველკვირეულად ხელი მიუწვდებათ სტუმრებთან შეხვედრასა და ტელეფონით სარგებლობასა და სხვა სახის კორესპონდენციაზე; თუმცა ხშირად მათ ამას უზღუდავს ხელმძღვანელობა. პატიმრებს შეუძლიათ სასამართლო ხელისუფლებას მიმართონ თავიანთი საჩივრებით, თუმცა აწყდებიან ცენზურას. მთავრობა არ გასცემს ნებართვას დამოუკიდებელი ორგანიზაციებისთვის, აწარმოონ ციხის მონიტორინგი.[8]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში რელიგიის თავისუფლების შესახებ წერს, რომ ირანის ისლამური რესპუბლიკის მოსახლეობა დაახლოებით 82.8 მილიონია. მოსახლეობის 99% მუსლიმია, რომელთაგან 89-94% შიიტი და 5-9% სუნიტი (ძირითადად თურქმენები, არაბები, ბალუჩები და ქურთები, რომლებიც ცხოვრობენ ჩრდილო-აღმოსავლეთით, სამხრეთ-დასავლეთით, სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ჩრდილო-დასავლეთით, შესაბამისად).[9]

აშშ-ის რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისია 2017 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ გასული წლის განმავლობაში, ირანი სისტემატურად არღვევდა რელიგიის თავისუფლების უფლებას, მათ შორის ხანგრძლივი დაკავებებით, წამებით და რელიგიური დანაშაულისთვის სიკვდილით დასჯის გზით. მძიმე დარღვევების სამიზნეები იყვნენ რელიგიური უმცირესობები, განსაკუთრებით ბაჰაიზმის მიმდევრები; ასევე, კონვერტირებული ქრისტიანები და სუნიტი მუსლიმები. სუფიზმის მიმდევარი მუსლიმები და განსხვავებული აზრის მქონე შიიტი მუსლიმები, ასევე, იყვნენ ძალადობის, დაკავებისა და დაპატიმრების ობიექტები.[10]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iran, 19 January 2018, available at:

[accessed 22 February 2018]

[2] Human Rights Watch, World Report 2018 – Iran, 18 January 2018, available at:

[accessed 22 February 2018]

[3] Reuters; Iran parliament edges towards softening drug laws to curb executions; Reuters Staff; 15 August, 2017; available at: https://www.reuters.com/article/us-iran-drugs-law/iran-parliament-edges-towards-softening-drug-laws-to-curb-executions-idUSKCN1AV109

[4] Center for Human Rights in Iran; After Years of International Condemnation, Iran Revises death Penalty Policy; 20 October, 2017; available at: https://www.iranhumanrights.org/2017/10/after-years-of-international-condemnation-iran-revises-death-penalty-policy/

[5] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Iran, 3 March 2017, available at:

[accessed 22 February 2018]

[6] Human Rights Watch, World Report 2018 – Iran, 18 January 2018, available at:

[accessed 22 January 2018]

[7] Freedom House; Freedom in the World 2018 – Iran; January, 2018; available at: https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2018/iran [accessed 22 January 2018]

[8] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Iran, 3 March 2017, available at:

[accessed 22 January 2018]

[9] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Iran, 15 August 2017, available at:

[accessed 22 February 2018]

[10] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Iran, 26 April 2017, available at:

[accessed 22 February 2018]