კამერუნი. ანგლოფონური რეგიონების კრიზისი. აგვისტო, 2018

საინფორმაციო სააგენტო „Reuters“ 2018 წლის პირველ ივნისს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს კამერუნში, ანგლოფონურ რეგიონებში, ინგლისურად და ფრანგულად მოლაპარაკე საზოგადოებას შორის არსებულ დაპირისპირებაზე. სტატიაში ნათქვამია, რომ კამერუნის ანგლოფონურ რეგიონებში (ჩრდილო-დასავლეთ რეგიონი და სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონი) ამბოხებულები იბრძვიან გამოყოფისა და დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნისთვის. მათსა და უსაფრთხოების ძალებს შორის შეტაკებების შედეგად, მას შემდეგ, რაც დაპირისპირება გამწვავდა 2016 წელს, ბევრი ადამიანი დაიღუპა და ათობით ათასი პირი იძულებით გადაადგილდა. კამერუნის ჩრდილო-დასავლეთ რეგიონში მდებარე ქალაქ მენკაში, კამერუნის უსაფრთხოების ძალებმა ალყა შემოარტყეს და მოკლეს ათობით პირი, რომლებიც ამბოხებულებად მიიჩნიეს. ამ მოვლენამდე ამბოხებულებმა პარტიზანული იერიშების დროს რამდენიმე სამხედრო და პოლიციელი გაიტაცეს და მოკლეს. საპასუხოდ, კამერუნის სამხედრო ძალებმა რამდენიმე სოფელი გადაწვეს და გაქცეულებს ცეცხლი გაუხსნეს. შეიარაღებულ ძალებში ასეთი ფაქტი უარყვეს.

კამერუნის ორ ნაწილად გაყოფა მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ იღებს სათავეს. გერმანიის მარცხის შემდეგ, გამარჯვებულმა მოკავშირეებმა გერმანიის კოლონიები გაინაწილეს, მათ შორის აფრიკაშიც. კამერუნი, სადაც მოსახლეობა 250 სხვადასხვა ენაზე საუბრობდა, საფრანგეთს ერგო; მისი მხოლოდ მცირე ნაწილი მიაკუთვნეს ბრიტანეთს. 1960 წელს, როდესაც კამერუნმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა, ინგლისურენოვან მოსახლეობას მისცეს ორი ალტერნატივა – დარჩენილიყვნენ ერთიანი კამერუნის შემადგენლობაში ან შეერთებოდნენ მეზობელ ნიგერიას, რომელიც ადრე ბრიტანეთის კოლონია იყო. მათ კამერუნის შემადგენლობაში დარჩენა ამჯობინეს; მოგვიანებით კი ფრანგულენოვანი მთავრობის მიერ დაიწყო მათი მარგინალიზაცია. ინგლისურენოვანი მოსახლეობის მტკიცებით, საუკეთესო სამთავრობო პოზიციები და სამსახური ფრანგულენოვან მოსახლეობას ხვდება. განათლება, გზები და ჯანდაცვა დასავლეთ რეგიონში უგულებელყოფილია, მიუხედავად იმისა, რომ კამერუნი ათობით ათასს ბარელ ნავთობს 1970-იანი წლებიდან სწორედ სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონში მოიპოვებს, რომელიც ორი ანგლოფონური რეგიონიდან ერთერთია.

თავიდან, კამერუნის ინგლისურად მოსაუბრე საზოგადოება ითხოვდა, რომ მათი საჩივრები მოესმინათ. მხოლოდ მცირე ნაწილი ითხოვდა გამოყოფას და ცალკე სახელმწიფოს ფორმირებას სახელწოდებით „ამბაზონია“. თუმცა, 2016 წლის შემდეგ, როდესაც საპროტესტო აქციებს ხელისუფლებამ ძალადობრივი მეთოდებით უპასუხა, მათ შორის დააპატიმრა ინგლისურენოვანი აქტივისტები და მათ მიმართ სიმპათიით განწყობილი სხვა მოქალაქეები, უმრავლესობამ გადაწყვიტა, რომ უკეთესი მომავლის ერთადერთი გზა კამერუნისგან გამოყოფაა. მათ დაბეჭდეს საკუთარი პასპორტები, დააწესეს საკუთარი ვალუტა და დროშა; დაწერეს ჰიმნი და დააფუძნეს ეროვნული ტელევიზია. თუმცა, გავლენიანი პირების უმრავლესობა ევროპასა და აშშ-შია გაქცეული.

2016 წლის ოქტომბერში იურისტებმა და მასწავლებლებმა ინგლისურენოვან ქალაქებში აქციები დაიწყეს; ისინი აპროტესტებდნენ ფრანგული ენის გამოყენების იძულებას სკოლებსა და სასამართლოებში. დაპირისპირებას ექვსი დემონსტრანტის სიცოცხლე შეეწირა, ასობით პირი კი დააკავეს; ზოგიერთ მათგანს დიდი ხნით პატიმრობა და სიკვდილით დასჯაც მიუსაჯეს. ხელისუფლებამ სამი თვით ინტერნეტთან კავშირი შეზღუდა. გამოყოფის იდეის მხარდამჭერთა რაოდენობა იზრდებოდა და 2017 წლის 1-ელ ოქტომბერს – რეგიონის ბრიტანეთისგან დამოუკიდებლობის წლისთავზე – ათასობით ადამიანი გამოვიდა ქუჩაში დამოუკიდებლობის მოთხოვნით. ხელისუფლებამ საქმეში არმია ჩართო – თვითმხილველთა თქმით, სამხედროებმა საბრძოლო ვერტმფრენებიდან გაუხსნეს ხალხს ცეცხლი. არმიამ ასეთი ქმედება უარყო. ხელისუფლებამ ოპერაცია ანტი-ტერორისტული უწოდა და განაცხადა, რომ ასეთი ნაბიჯები საჭირო იყო მშვიდობის და წესრიგის აღსადგენად. ერთი თვის შემდეგ, სეპარატისტებმა უსაფრთხოების ძალებზე პარტიზანული თავდასხმები დაიწყეს და რამდენიმე დღის განმავლობაში ოთხი სამხედრო მოკლეს.[1]

მედია საშუალება „The Conversation“ 2017 წლის 15 ოქტომბერს აქვეყნებს ინტერვიუს, სადაც კამერუნის უნივერსიტეტის ისტორიის პროფესორი ვერკიიკა ჯი ფანსო საუბრობს იმის შესახებ თუ რატომ არის კამერუნი ასე ახლოს ომთან ენისა და კულტურის გამო. მისი თქმით, მტრობას ადგილი აქვს ინგლისურად მოსაუბრე ხალხსა და მთავრობას შორის, სადაც ფრანგულენოვნები დომინირებენ. ისინი ავტორიტარული მეთოდებით მართავენ ქვეყანას მას შემდეგ, რაც ფრანგული და ბრიტანული კამერუნები გაერთიანდა 1961 წელს. ამჟამად დაპირისპირებაა ქვეყნის იმ მცირე ტერიტორიასა, რომელიც ადრე ბრიტანეთს ეკუთვნოდა და დანარჩენ ტერიტორიას შორის, რომელიც ადრე საფრანგეთის კოლონია იყო. 1972 წელს თავდაპირველი ფედერალური სტრუქტურა გაუქმდა და მოხდა დასავლეთ კამერუნის – ინგლისურად მოსაუბრე ანუ ანგლოფონური ნაწილი – გაერთიანებულ რესპუბლიკაში ანექსია. 1984 წელს კი სიტყვა „გაერთიანებულიც“ გაქრა და ქვეყანას ეწოდა კამერუნი და ინგლისურად მოსაუბრე რეგიონის ასიმილირება მოხდა ფრანგულად მოსაუბრეთა სივრცეში. ანგლოფონთა ღირსება და სახელმწიფო მდგომარეობა თანდათანობით დაინგრა, თუმცა არა ფრანგულენოვანი საზოგადოების მიერ, არამედ მთავრობის მიერ, სადაც ფრანკოფონები დომინირებენ.[2]

[1] Reuters; Anglophone Cameroon’s separatist conflict gets bloodier; By Tim Cocks; June 1, 2018; available at: https://www.reuters.com/article/us-cameroon-separatists/anglophone-cameroons-separatist-conflict-gets-bloodier-idUSKCN1IX4RS [accessed 29 August, 2018]

[2] The Conversation; History explains why Cameroon is at war with itself over language and culture; 15 October, 2017; available at: https://theconversation.com/history-explains-why-cameroon-is-at-war-with-itself-over-language-and-culture-85401 [accessed 29 August, 2018]

კამერუნი. ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. აგვისტო, 2018

„Amnesty International“ თავის 2017/18 წლების ანგარიშში კამერუნის შესახებ წერს, რომ შეირაღებული დაჯგუფება „ბოკო ჰარამი“ განაგრძობდა ადამიანის უფლებებისა და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის სერიოზულ დარღვევებს ქვეყნის შორეული ჩრდილოეთის რეგიონში (Far North region), მათ შორის ადგილი ჰქონდა ძარცვის, ქონების განადგურების, მკვლელობებისა და გატაცებების ფაქტებს. საპასუხოდ, ხელისუფლება და უსაფრთხოების ძალები თავის მხრივ არღვევდნენ ადამიანის უფლებებს საერთაშორისო სამართლის პრინციპებს; მათი მხრიდან ადგილი ჰქონდა თვითნებურ დაკავებებს და დაპატიმრებებს, საპატიმროში წამებასა და სიკვდილს. 2014-2017 წლებში, კონფლიქტის შედეგად, შორეული ჩრდილოეთის რეგიონის იძულებით დატოვება მოუხდა დაახლებით 240 ათას ადამიანს. ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ მთელი ქვეყნის მასშტაბით კვლავ იზღუდებოდა გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლება. 2017 წლის იანვარსა და სექტემბერში უსაფრთხოების ძალებმა ძალადობრივი მეთოდების გამოყენებით დაარბიეს დემონსტრაციები ანგლოფონურ რეგიონებში. სამხედრო სასამართლოში ხშირად ასამართლებდნენ სამოქალაქო აქტივისტებს, ჟურნალისტებს, სავაჭრო კავშირების წევრებს და მასწავლებლებს.[1]

„Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში კამერუნს არა-თავისუფალი ქვეყნის სტატუსს ანიჭებს და თავისუფლების, პოლიტიკური უფლებებისა და სამოქალაქო თავისუფლებების ხარისხს 6-6 ქულით აფასებს (შეფასებაში 1 საუკეთესო მაჩვენებელია, ხოლო 7 ყველაზე უარესი). ანგარიშში ნათქვამია, რომ ქვეყანას 1982 წლიდან მართავს პრეზიდენტი პოლ ბია. მისმა კამერუნის სახალხო დემოკრატიულმა მოძრაობამ (CPDM) ძალაუფლება არჩევნების გაყალბებით, სახელმწიფო რესურსის პოლიტიკური პატრონაჟისთვის გამოყენებით და ოპოზიციური პარტიების საქმიანობის შეზღუდვით ჩაიგდო ხელში. ორგანიზაცია წერს, რომ უსაფრთხოების ძალები ძალადობრივი მეთოდების გამოყენებით არბევდნენ მთავრობის წინააღმდეგ მიმართულ დემონსტრაციებს, განსაკუთრებით ქვეყნის ორ ანგლოფონურ რეგიონში – ჩრდილო-დასავლეთ რეგიონსა (Northwest region) და სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონში (Southwest region). ამბოხებულთა დაჯგუფება „ბოკო ჰარამი“ განაგრძობს თავდასხმებს სამოქალაქო საზოგადოებაზე ჩრდილოეთ კამერუნში; საპასუხო ქმედებებისას კი უსაფრთხოების ძალები არღვევენ ადამიანის უფლებებს სამოქალაქო პირების მიართ.

მთავრობა განაგრძობდა მათ წინააღმდეგ მიმართული საპროტესტო გამოსვლების ძალადობრივი მეთოდებით დარბევას ანგლოფონურ რეგიონებში. საპროტესტო აქციები 2016 წლის მეორე ნახევარში იურისტებმა და მასწავლებლებმა დაიწყეს; ისინი აპროტესტებდნენ ინგლისური ენის მიუღებლობას სასამართლოებსა და სკოლებში, მიუხედავად მისი კონსტიტუციური სტატუსისა – ქვეყნის კონსტიტუციით ინგლისური ენა ფრანგულ ენასთან ერთად კამერუნის ოფიციალური ენაა. ოქტომბერში მინიმუმ 20 ადამიანი შეეწირა უსაფრთხოების ძალების მიერ დემონსტრაციის დაშლას, რომლის დროსაც გამოიყენეს საბრძოლო ტყვიები და ცრემლსადენი გაზი. დემონსტრაციებში მონაწილე მინიმუმ 500 ადამიანი დააპატიმრეს და ანგლოფონურ რეგიონებში 90 დღეზე მეტი ვადით შეზღუდეს ინტერნეტ კავშირზე წვდომა. 2017 წლის დეკემბერში, სამთავრობო ძალები დაადანაშაულეს ანგლოფონური რეგიონების რამდენიმე სოფლის სრულად გადაწვაში. გავრცელებული ინფორმაციით, ეს იყო პასუხი სამხედრო ბაზაზე სეპარატისტების მიერ ორგანიზებულ თავდასხმაზე, რასაც 4 სამხედრო მოსამსახურე შეეწირა.[2]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) კამერუნის შესახებ წერს, რომ ქვეყანა იმართება ძლიერი საპრეზიდენტო ინსტიტუტის მიერ. მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანას მართვის მრავალპარტიული სისტემა აქვს, კამერუნის სახალხო დემოკრატიული მოძრაობა მისი შექმნის დღიდან (1985) მმართველი პარტიაა. პარტიის ლიდერი პოლ ბია 1982 წლიდან მოყოლებული ქვეყნის პრეზიდენტის პოსტზეა. 2011 წელს იგი ხელახლა აირჩიეს პრეზიდენტად. არჩევნებზე ადგილი ჰქონდა დარღვევებს, მაგრამ დამკვირვებლებს არ სჯერათ, რომ ამან მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია შედეგებზე. 2013 წელს შედგა საპარლამენტო და ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნები. დამკვირვებლების შეფასებით არჩევნებმა ჩაიარა მშვიდ გარემოში და ზოგადად იყო თავისუფალი და სამართლიანი. სამოქალაქო ხელისუფლება უსაფრთხოების ძალების, მათ შორის პოლიციისა და ჟანდარმერიის გარკვეული ხარისხით კონტროლს უზრუნველყოფს.

ქვეყანაში ადამიანის უფლებათა ყველაზე მნიშვნელოვან დარღვევებს მიეკუთვნებოდა თვითნებური და უკანონო მკვლელობები უსაფრთხოების ძალების მიერ გადამეტებული ძალის გამოყენების შედეგად; გაუჩინარებები, რომლებიც დაკავშირებული იყო როგორც უსაფრთხოების ძალებთან, ასევე ბოკო ჰარამთან; წამება სამხედრო და არაოფიციალურ საპატიმრო დაწესებულებებში; ბოკო ჰარამთან კავშირში ეჭვმიტანილთა და ანგლოფონურ რეგიონებში მცხოვრებ პირთა ხანგრძლივი თვითნებური დაკავებები; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; გამოხატვისა და შეკრების უფლებების შეზღუდვა; მთავრობის მიერ პერიოდულად დაწესებული შეზღუდვები ინტერნეტთან წვდომაზე; ტრეფიკინგი; ერთსქესიანთა სექსუალური კავშირის დასჯა; და მშრომელთა უფლებების დარღვევები.

მიუხედავად იმისა, რომ ხელისუფლებამ გარკვეული ნაბიჯები გადადგა უსაფრთხოების ძალებსა და საჯარო სექტორში სხვადასხვა დარღვევაზე პასუხისმგებელი პირების დასასჯელად, ამას ხშირად არ მოჰყოლია საჯარო რეალური სანქციები და დამნაშავეები დაუსჯელად განაგრძობდნენ თავიანთ საქმიანობას.[3]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელწმიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) წერს, რომ ქვეყნის კონსტიტუციის მიხედვით, კამერუნი სეკულარული სახელმწიფოა, სადაც აკრძალულია რელიგიური ნიშნით შევიწროვება და აღიარებულია რელიგიისა და რელიგიური მსახურობის თავისუფლება. ანგარიშში ნათქვამია, რომ 2017 წლის განმავლობაში მთავრობამ გადადგა რიგი ნაბიჯები, რათა დაესრულებინა სხვადასხვა რელიგიურ დენომინაციებში მიმდინარე შიდა დაპირისპირებები. ხელისუფლებამ რამდენჯერმე დაიმუქრა, მაგრამ რეალურად დაუხურავს არა-ავტორიზებული რელიგიური ჯგუფები ცენტრალურ რეგიონში (Center region). 2017 წლის განმავლობაში ადგილი ჰქონდა შემთხვევებს, როდესაც სხვა რელიგიური საზოგადოებისგან მომდინარე საფრთხის არსებობის დროს, უსაფრთხოების ძალები ჩაერივნენ, რათა უზრუნველეყოთ ღვთისმსახურების უსაფრთხოდ ჩატარება. ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ ბოკო ჰარამი განაგრძობს თავდასხმებს მშვიდობიან მოსახლეობაზე, ხელისუფლების და სამხედრო ძალების წარმომადგენლებზე და დევნის შორეული ჩრდილოეთის რეგიონის მოსახლეობას. დაჯგუფების მიერ მშვიდობიან მოსახლეობაზე თავდასხმები მოიცავდა თვითმკვლელი ტერორისტების მიერ მეჩეთებში ჩადენილ აფეთქებებს, მუსლიმებისა და ქრისტიანების გატაცებებსა და მკვლელობებს; დაჯგუფების წევრები თავს ესხმოდნენ სალოცავ ადგილებსა და კერძო სახლებს.[4]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Cameroon, 22 February 2018, available at:

[accessed 23 August 2018]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Cameroon, 5 April 2018, available at:

[accessed 23 August 2018]

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Cameroon, 20 April 2018

 (accessed on 23 August 2018)

[4] USDOS – US Department of State: 2017 Report on International Religious Freedom – Cameroon, 29 May 2018

 (accessed on 23 August 2018)

კამერუნი – სოფლის უფროსები; ტრადიციული ლიდერები – მაისი, 2017

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში კამერუნში ადამიანის უფლებების დაცვის შესახებ წერია, რომ კამერუნი ძლიერი საპრეზიდენტო ინსტიტუტის დომინირებით მართული ქვეყანაა. კამერუნში მმართველობის მრავალპარტიული სისტემა მოქმედებს, რომ დაარსების დღიდან (1985 წელი) კამერუნის სახალხო დემოკრატიული მოძრაობა რჩება ხელისუფლების სათავეში. 2013 წლის აპრილში კამერუნში სენატის პირველი არჩევნები ჩატარდა, რომელიც შეფასდა როგორც საერთო ჯამში თავისუფალი და სამართლიანი. 2013 წლის სექტემბერში ჩატარდა ადგილობრივი ხელისუფლების არჩევნები, რომელიც ასევე შეფასდა როგორც თავისუფალი და სამართლიანი. პოლ ბიია (Paul Biya), რომელსაც კამერუნის პრეზიდენტის პოსტი უკავია 1982 წლიდან, ბოლოს აირჩიეს 2011 წელს ჩატარებულ არჩევნებზე, რომლის დროსაც ადგილი ჰქონდა დარღვევებს, მაგრამ დამკვირვებლების თქმით, აღნიშნულ ხარვეზებს შედეგებზე გავლენა არ ჰქონია.[1]

„ადგილობრივი ხელისუფლების ფორუმის“ (Commonwealth Local Government Forum) ინფორმაციით, კამერუნი იყოფა 10 ადმინისტრაციულ ერთეულად, რომელთაც რეგიონები ეწოდებათ. რეგიონები იყოფა განყოფილებებად, რომლებიც თავის მხრივ იყოფა ქვეგანყოფილებებად. ადგილობრივი ხელისუფლების და საბჭოების სამი ფორმა არსებობს: საქალაქო საბჭო (city council), ქვეგანყოფილების საბჭო (sub-divisional council) და საბჭო (Council). ტრადიციული ლიდერები (Traditional Leadership; Traditional Heads) ადმინისტრაციის დამხმარეები არიან.[2]

ადგილობრივი საინფორმაციო ცენტრის „Fako News Centre“ ინტერნეტ გვერდზე თარიღების მითითების გარეშე გვხვდება ორი სტატია, სადაც საუბარია სოფელ ბვიტინგის ტრადიციული ლიდერის ჯონ ნჯიე მოკოსას (John Njie Mokosa) შესახებ. ერთ-ერთ სტატიაში საუბარია მისი სოფლის ტრადიციულ ლიდერად არჩევის ცერემონიაზე, ხოლო მეორე სტატიაში საუბარია მისი გარდაცვალების შესახებ. ამ უკანასკნელ სტატიაში ნათქვამია, რომ ჯონ ნჯიე მოკოსა გარდაიცვალა 2015 წლის 8 აპრილს. სტატიაში ასევე ნათქვამია, რომ მისმა უმცროსმა ძმამ ჯორჯ მოკოსამ (George Mokosa) იგი გამორჩეულ ლიდერად დაახასიათა.[3] [4]

დამოუკიდებელი კვლევითი ცენტრი „წარმოშობის ქვეყნის კვლევა და ინფორმაცია“ (CORI – Country of Origin research and Information), რომელსაც გლუკის მიერ აქვს მინიჭებული კვლევების განხორციელების მანდატი, 2013 წელს აქვეყნებს ანგარიშს კამერუნში ტრადიციული ლიდერების და მათი ხელისუფლებასთან ურთიერთობის შესახებ. აღნიშნულ ანგარიშში ნათქვამია, რომ ტრადიციული ლიდერების ძალაუფლება მნიშვნელოვნადაა შემცირებული, მას შემდეგ რაც ახალგაზრდა თაობამ განათლების მიღების მიზნით ურბანულ ზონებში გადასვლა დაიწყო. „კამერუნის ტრადიციული ლიდერები – უფროსები, სულთნები, ლამიდოები – ერთ დროს ერის ტრადიციების, კულტურისა და იდენტობის უპირობო მეურვეები იყვნენ.“ დამოუკიდებლობის 50 წელმა და გაერთიანებამ ტრადიციული ლიდერების ძალაუფლება შეარყია და ის კოლაფსამდე მიიყვანა. ტრადიციულმა ლიდერებმა დაკარგეს თანამედროვე ინსტიტუციების ძალაუფლების მაკონტროლებლის როლი და დაქვეითდნენ უბრალო საკონსულტაციო ორგანოს სტატუსამდე. ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ 2012 და 2013 წლებში „Freedom House“ და აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი წერდნენ ადამიანის უფლებების სერიოზული დარღვევების შესახებ ტრადიციული ლიდერების მხრიდან კამერუნის ჩრდილოეთში.

ტრადიციული მმართველების სამართლებრივი სტატუსი განსაზღვრულია 1977 წლის 15 ივლისის #77/245 დადგენილებით, სადაც ტრადიციული ლიდერები განისაზღვრებიან როგორც „ადმინისტრაციის დამხმარეები“. დადგენილების 29-ე მუხლი უკრძალავს ტრადიციულ ლიდერებს თავიანთი სუბიექტების დასჯას ან ექსტორციას. აღნიშნული დადგენილების დარღვევა იწვევს ლიდერის გადაყენებას.

2013 წელს „Freedom House“ წერდა, რომ ჩრდილოეთში ტრადიციულ ლიდერებს ჰყავთ კერძო შეიარაღებული დაჯგუფებები, სასამართლოები და ციხეები, რომელთაც პოლიტიკური ოპონენტების წინააღმდეგ იყენებენ. 2010 წელს აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი წერდა, რომ მთავრობამ უსამართლო დაპატიმრებისთვის ტრადიციული ლიდერი ჟან კლოდ ენიეგე ატანგას 20 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა.[5]

[1] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Cameroon, 3 March 2017, available at:

[accessed 3 May 2017]

[2] Commonwealth Local Government Forum, The Local Government System in Cameroon, available at:

[accessed 3 May 2017]

[3] Fako News Centre, Prince John Njie Mokosa is Crowned Chief of Gbwitingi Village, Buea, By Moki S. mokondo in Buea for Fako UK / Fako News Centre, available at: http://www.fakonewscentre.com/gbwitingicoronation.htm [accessed 4 May 2017]

[4] Fako News Centre, Chief John Njie Mokosa III of Gbwitingi Village in Buea is Dead, By Moki S. mokondo in Buea for Fako UK / Fako News Centre, available at: http://www.fakonewscentre.com/chiefmokosadead.htm [accessed 4 May 2017]

[5] Country of Origin Research and Information (CORI), Cameroon: (1) Regions where Traditional Heads maintain strong authority over the population. (2) Relationships between the Government and local Traditional Heads (whether an individual may be arbitrarily arrested and/ or detained by the authorities for personal motivations held by Traditional Heads, and whether there are any legal protective measures which are effective from which a person can benefit), such as: -What is the relationship between local Traditional Heads and the central/local Government and the judiciary? -What type of power or authority, local traditional heads have; i.e. can they be linked to local authorities; do they have (official or unofficial) authority to order police to arrest individuals and/or have prosecutors try individuals in court, and if so, would the federal authorities intervene (for example if the traditional head manipulates the authorities to arrest, falsely charge try individuals in trails which lack due process guarantees) -Can the local traditional heads exert their power beyond their own/ local areas, for example to the capital city? (3) In the event a power struggle among Traditional Heads, including a fight to take over the Traditional Headship, occurs in particular regions, whether the central/ regional Government would be able to exert control, including through administrative regulations, legislative activities and/or exercise of judicial/police authority. In other words, can the federal or local authorities protect an individual from threats by non-state agents who want to take over the role? Would the Traditional Head themselves be able to protect an individual appointed as the next Traditional Head from non-state agents wanting to take over the role? , 15 July 2013, Cam0713, available at:

[accessed 4 May 2017]

კამერუნი – ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება – მარტი, 2017

„Amnesty International“-ის 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, რომელიც ეხება 2016 წელს კამერუნში განვითარებულ მოვლენებს, შეიარაღებული დაჯგუფების „ბოკო ჰარამის“ ქმედებებმა ათასობით ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა ჩრდილოეთ კამერუნში. მათ არაერთხელ დაარღვიეს საერთაშორისო სამართალი. იგულისხმება უკანონო მკვლელობები, თავდასხმები მშვიდობიან მოქალაქეებზე, ქონების უკანონოდ ჩამორთმევა, ყაჩაღობა და ადამიანთა გატაცებები. „ბოკო ჰარამის“ მხრიდან თავდასხმების პრევენციის მიზნით, უსაფრთხოების ძალებმა განახორციელეს თვითნებური დაკავებები, დაპატიმრებები, ადამიანთა იძულებით გატაცებები და დაჯგუფების წევრობაში ეჭვმიტანილი პირების სასამართლოს გარეშე დასჯა. 2014 წლიდან მოყოლებული, კონფლიქტის შედეგად 170,00 ადამიანი იძულებით გადაადგილდა. საანგარიშო პერიოდში, გამოხატვის თავისუფლება, შეკრებისა და გაერთიანების უფლება კვლავ იზღუდებოდა. ოქტომბერში, ინგლისურად მოლაპარაკე რეგიონებში გამართული დემონსტრაციები ძალადობრივი მეთოდებით ჩაახშვეს უსაფრთხოების ძალებმა. ჟურნალისტებს, სტუდენტებს, ადამიანის უფლებათა დამცველებსა და ოპოზიციური პარტიების წევრებს იჭერდნენ; ზოგიერთ მათგანს სამხედრო სასამართლოს წინაშე წარდგენა მოუწია. LGBTI თემის წარმომადგენლები კვლავ განიცდიდნენ დისრკიმინაციას, დაშინებას  და შევიწროვებას, თუმცა, წინა წლებთან შედარებით, დაკავებებმა და სამართლებრივმა დევნამ იკლო. [1]

შეიარაღებული დაჯგუფებების ძალადობრივი ქმედებები

„ბოკო ჰარამმა“ დაარღვია საერთაშორისო სამართლის ნორმები და ადამიანის უფლებები, იგულისხმება მშვიდობიანი მოსახლეობით დასახლებულ ტერიტორიებზე თვითმკვლელი ტერორისტების თავდასხმები,სასამართლოს გარეშე ადამიანთა დასჯა, წამება, მძევლების აყვანა, ადამიანთა გატაცებები, ბავშვი ჯარისკაცების გაწვევა, საჯარო, კერძო და რელიგიური ობიექტების ძარცვა და განადგურება.  წლის განმავლობაში დაჯგუფებამ განახორციელა 150 თავდასხმა, მათ შორის 22 თვითმკვლელი ტერორისტის მიერ განხორციელებული თავდასხმა, რასაც დაახლოებით  260 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. აღნიშნული თავდასხმები იყო  კამერუნის ჩრდილოეთით ჩადის ტბასთან მდებარე დასახლებებში დაწყებული სისტემატიური თავდასხმების ნაწილი.

„ბოკო ჰარამი“ მიზანმიმართულად ესხმოდა თავს მშვიდობიან მოსახლეობას, ბაზრობებზე, მეჩეთებში, ტაძრებში, სკოლებში, ავტობუსის გაჩერებებზე. მხოლოდ იანვარში სულ მცირე 9 თვითმკვლელი ტერორისტის თავდასხმას ემსხვერპლა 60-მდე ადამიანი. 10 თებერვალს, ქალაქ Nguéchéwé-ში, მარუადან 60 კილომეტრში, ორმა  თვითმკვლელმა ტერორისტმა ქალმა თავდასხმა განახორციელა  დაკრძალვის პროცესიის მიმდინარეობის დროს, რასაც 9 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, მათ შორის იყო ბავშვიც, ხოლო 40-ზე მეტი ადამიანი დაიჭრა. 19 თებერვალს მორასთან ახლოს მდებარე სოფელ Mémé-ში ხალხით გადატვირთულ ბაზრობაზე ორმა თვითმკვლელმა ქალმა განახორციელა თავდასხმა, შედეგად 24 მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა, ხოლო 112 კი დაიჭრა.

უკანონო დაკავებები

უსაფრთხოების ძალები კვლავ განაგრძობდნენ „ბოკო ჰარამის“ მხარდაჭერაში ეჭვმიტანილი პირების უკანონოდ დაკავებაას,  მტკიცებულებების არარსებობის შემთხვევაშიც კი და სიცოცხლისთვის საშიშ პირობებში ამყოფებდნენ. ასობით ეჭვმიტანილი პირი დაკავებული ჰყავდათ არაფორმალურ დაკავების ცენტრებში, მაგ. სამხედრო ბაზებში ან სხვა დაწესებულებებში, რომლებიც სახელმწიფო დაზვერვის კუთვნილებაში იყო. მათ არ ჰქონდათ ადვოკატებთან და ოჯახის წევრებთან დაკავშირების შესაძლებლობა.

საპატიმროებში არსებული ვითარება

საპატიმროებში არსებული ვითარება კვლავ მძიმეა: საპატიმროები მუდმივად გადატვირთულია, ნორმალურ საკვებზე და მედიკამენტებზე წვდომა შეზღუდულია, ხოლო, სანიტარული და ჰიგიენური თვალსაზრისით მდგომარეობა სავალალოა.მარუას ციხეში 1,400 პატიმარი იმყოფება, რაც იმაზე სამჯერ მეტია რა რაოდენობაზეც არის გათვლილი აღნიშნული ციხე.იაუნდეს ცენტრალური  საპატიმრო გათვლილია მაქსიმუმ 2,000 ადამიანზე, მაგრამ დაახლოებით 4,100 პატიმარია განთავსებული.საპატიმროების გადატვირთვა განპირობებულია „ბოკო ჰარამის“ მხარდაჭერაში ეჭვმიტანილი პირების ნაკადების დაკავებებით. რომელთა უმეტესობა ბრალის წაყენების გარეშე არიან დაკავებულები. აღნიშნული პრობლემის გადასაჭრელად, მთავრობამ მარუას ციხესთან დამატებითი შენობების განთავსება გადაწყვიტა და მარუაში დაიწყო 12 ახალი ციხის აშენება. თუმცა, აღნიშნული ქმედებები არ კმარა კრიზისის დასაძლევად.

ლტოლვილთა და მიგრანტთა უფლებები                          

სულ მცირე 276,000 ლტოლვილი ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკიდან ცხოვრობდა მძიმე პირობებში და გადატვირთულ ბანაკებში ან მასპინძელ ოჯახებში სამხრეთ-აღმოსავლეთ კამერუნის საზღვრის ტერიტორიაზე. 59.000 ნიგერიელი ლტოლვილი ცხოვრობდა  კამერუნის შორეული ჩრდილოეთით მდებარე გაეროს ბანაკში მარუაში. თუმცა 27,000 ლტოლვილი რომელიც ბანაკს გარეთაა დარჩენილი უკიდურეს მდგომარეობაში იყნენ, მათ არ ჰქონდათ წვდომა საკვებზე და ძირითად სერვისებზე, ასევე განიცდიდნენ შევიწროვებას უშიშროების ძალების მხრიდან. „ბოკო ჰარამის“ და ასევე სახელმწიფო ძალების მხრიდან უსაფრთხოების კუთხით შექმნილმა პრობლემებმა მოსახლეობის იძულებით გადაადგილება გამოიწვია, დაახლოებით 199,000 ადამიანი იძულებით გადაადგილდა შორეული ჩრდილოეთის რეგიონიდან. ლტოლვილთა ნებაყოფილობით დაბრუნების შესახებ, კამერუნს, ნიგერიასა და ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკას, ასევე, გლუკის და გაეროს ლტოლვილთა სააგენტოს შორის არსებული შეთანხმების  განხორციელება დასრულდა წლის ბოლოსთვის.

სიკვდილით დასჯა

საანგარიშო პერიოდში, სამხედრო სასამართლოებში, არასამართლიანი პროცესებზე „ბოკო ჰარამის“ მხარდაჭერაში ეჭვმიტანილი პირების მიმართ სასიკვდილო განაჩენის გამოტანა კვლავ გრძელდებოდა.თუმცა სიკვდილით არავინ დაუსჯიათ. საქმეების უმეტესობა აღძრული იყო  2014 წელს მიღებული ანტიტერორიზმის კანონის საფუძველზე.[2]

დიდი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისის მიხედვით, რომელიც მოქალაქალაქეებისათვის აქვეყნებს ინფორმაციას სადაც მოგზაურთათვის აღწერილია ამა თუ იმ ქვეყანაში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები.  რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურიტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ; ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.კამერუნის შესახებ არსებულ სარჩევში, აღნიშნულია, რომ ტერორიზმის საკმაოდ მაღალი საფრთხეა ქვეყანაში. ტერორისტული დაჯგუფება „ბოკო ჰარამი“ აქტიურია ქვეყნის შორეულ ჩრდილოეთ ნაწილში, მაგრამ თავდასხმებს შესაძლოა ადგილი ჰქონდეს ძირითად ქალაქებშიც, მაგალითად იაუნდეს და დუალას ქალაქებში.

უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობიდან გამომდინარე, კამერუნის შორეულ ჩრდილოეთ რეგიონში და ცენტრალური აფრიკის, ჩადის და ნიგერიის ადამავას შტატის საზღვართან 40 კილომეტრში, ასევე, კამერუნის უკიდურეს სამხრეთით, ბაკასის ნახევარკუნძულის რეგიონში მოგზაურობას უკრძალავს თავის მოქალაქეებს დიდი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისი.

2016 წლის 21 ნოემბრიდან ბამენას და ბუეას (ჩრდილო-დასავლეთი და სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონები) ტერიტორიებზე დემონსტრაციები მიმდინარეობდა. ანგარიშების მიხედვით 2016 წლის 8 დეკემბერს უსაფრთხოების ძალებსა და დემონსტრანტებს შორის დაპირისპირების შედეგად 4 ადამიანი დაიღუპა. მდგომარეობა კვლავ ცვალებადია და შესაძლებელია მოხდეს დაძაბულობის ესკალაცია სხვა ანგლოფილურ ქალაქებსა და სოფლებში.

2016 წელს კამერუნის შორეულ ჩრდილოეთ ნაწილში თვითმკვლელი ტერორისტების თავდასხმების არაერთი შემთხვევა დაფიქსირდა, რასაც 200 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. თავდასხმების  ძირითადი სამიზნე იყო დიდი ბაზრობები, სასტუმროები, სკვერები, სპორტული დაწესებულებები. ბაბუანგის, მბარაგის ტერიტორიებზე, ადამავას რეგიონში ადგილი ჰქონდა ადამიანთა გატაცების მცდელობებს. „ბოკო ჰარამი“ საჯაროდ ემუქრებოდა კამერუნს დაჯგუფების წინააღმდეგ  რეგიონულ ბრძოლაში ჩართვის გამო.

ვრცელდებოდა ინფორმაცია კრიმინალური დაჯგუფებების მიერ განხორციელებული თავდასხმებისა და ადამიანთა გატაცებების შესახებ, რაც განსაკუთრებით კამერუნის აღმოსავლეთ ნაწილში, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის საზღვრის სიახლოვეს ხდებოდა. ხშირია ძალადობის ფაქტები ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის და კამერუნის საზღვრის მიდამოებში.[3]

[1] The Central Intelligence Agency, The World Factbook: Cameroon; Page last updated on July 11, 2016  https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cm.html [accessed 20 July 2016]

[2] Amnesty International:Annual Report:Cameroon 2016/2017 https://www.amnesty.org/en/countries/africa/cameroon/report-cameroon/ [accessed 27 March 2017]

[3] GOV UK: The Foreign and Commonwealth Office: Foreign travel advice:Cameroon; Updated:21 December 2016 https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/cameroon [accessed 27 March, 2017]

კამერუნი – ლევირატის ტრადიცია – დაქვრივებული ქალის მაზლზე გათხოვება – მარტი, 2017

CNN-ის 2016 წლის 16 აგვისტოს ინფორმაციით, კამერუნის ერთ-ერთი რეგიონის, ბაფუტის „ფონი“-ს ანუ მეფეს – აბუმბი II-ს დაახლოებით 100 ცოლი ჰყავს რომელთაგან 72 მანამდე მისი მამის მეუღლეები იყვნენ. კამერუნის კანონმდებლობით პოლიგამია დაშვებულია, ხოლო ბაფუტში, ადგილობრივი ტრადიციის მიხედვით, როდესაც „ფონი“ გარდაიცვლება, მისი მემკვიდრე ირთავს მის ყველა ცოლს და შემდეგ, ქორწინდება საკუთარ დედოფლებზე. მათი ახსნით, ამ ტრადიციის მიზანია ის, რომ ძველი ცოლები დაეხმარონ ახალგაზრდა მეფეს და მის ახალგაზრდა ცოლებს, ქვეყნის უკეთესად მართვაში.[1]

ასევე, “The News Minute”-ს 2016 წლის 23 ივლისის ერთ-ერთი სტატიის მიხდვით, რომელიც კამერუნში პოლიგამიის ტრადიციაზეა, მმართველებს შეუძლიათ დაქორწინდნენ იმდენ ქალზე, რამდენიც სურს და, ასევე, როდესაც მმართველი გარდაიცვლება, მისი მემკვიდრე ცოლად ირთავს გარდაცვლილის ცოლებს. სტატიაში კონკრეტულად საუბარია ჩრდილო-დასავლეთი კამერუნის ფონის (მეფის) – Zofoa Ndofoa III-ს შესახებ რომელსაც, საკუთარი 10 ცოლის გარდა, მამისგან მემკვიდრეობით მიღებული 72 ცოლი ჰყავს. გარდა ცოლებისა, მან მემვიდრეობად მამის შვილებიც მიიღო.[2]

კანადის მიგრაციის და ლტოლვილთა საბჭოს 2004 წლის ანგარიშის მიხედვით, კამერუნის კონკრეტულ რეგიონებში, „ცოლი მიიჩნება ქმრის საკუთრებად და ხშირად ქვრივს აიძულებენ, დაქორწინდეს გარდაცვლილი ქმრის ერთ-ერთ ძმაზე“. იგივე წყაროს მიხედვით, „თუ ქალი უარზეა,  მან უნდა გადაიხადოს მზითევის რაოდენობა და დატოვოს ოჯახი“.

„ლევირატი“ (ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც ცოლი უნდა მისთხოვდეს გარდაცვლილი ქმრის ძმას) საკმაოდ გავრცელებული და მიღებულია ყველა ეთნიკურ ჯგუფში კამერუნის უკიდურეს ჩრდილოეთ პროვინციებში. როდესაც ქმრის ოჯახი გადაიხდის მზითევს, ქალი ავტომატურად ხდება მისი საკუთრება. როდესაც ქმარი კვდება,  მთელი მისი საკუთრება, მათ შორის, ცოლიც, გადადის მის ოჯახზე. როგორც წესი, ცოლი მემკვიდრეობად  ერთ-ერთ ძმას რჩება. დასავლეთ კამერუნის მაცხოვრებლებში, მათ შორის Bamileke-ს ტომში, მიღებული წესია, რომ ადგილობრივი ტომის ბელადის უფროსი ვაჟი დაქორწინდეს მამის რამდენიმე ქვრივზე,  ხოლო საკუთარ დედაზე ქორწინება გამოირიცხება.

ზოგადად, ქალები თანახმა არიან ამ ტიპის ქორწინებაზე, იმიტომ, რომ საზოგადოების, მათ შორის – საკუთარივე მშობლების მხრიდან გაკიცხვის ობიექტები არ აღმოჩდნენ. ეს სოციალური სტრუქტურა იმდენა ღრმად არის გამჯდარი ხალხის მენტალობაში,  რომ ძალიან რთულია ერთი ქალისთვის იმის უარყოფა, რაც მთელი საზოგადოებისთვის ნორმალური და მისაღებია.

ნაკლებად განათლებული ქალები, განსაკუთრებით ისინი, ვინც უკიდურეს ჩრდილოეთ რეგიონებში ცხოვრობენ, არ არიან ინფორმირებული საკუთარი უფლებების შესახებ. ფემინისტური ორგანიზაცია „ALVF“-ის წარმომადგენელს არ აქვს ინფორმაცია თუნდაც ერთი საქმის შესახებ, სადაც ქალმა საჩივარი განაცხადა შესაბამის ადმინისტრაციულ სასამართლოში, იმასთან დაკავშირებით, რომ მას იძულებით აქორწინებდნენ გარდაცვლილი ქმრის ერთ-ერთ ძმაზე. თავის მხრივ, მთავრობა ერიდება ასეთი ტიპის ტრადიციების განხორციელებაში ჩარევას.[3]

გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტისადმი მოხსენებაში, კამერუნის მთავრობამ განაცხადა, რომ “ლევირატი“ განსაკუთრებით გავრცელებულია კამერუნის დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ პროვინციებში. ამას გარდა, კამერუნში მოქმედი ქალთა არასამთავრობო ორგანიზაციის „Reach Out Cameroon“-ის დირექტორმა, განაცხადა, რომ „ლევირატის“ პრაქტიკა განსაკუთრებით ძლიერია დასავლეთ რეგიონებში. იგივე წყაროს ინფორმაციით,  იმ შემთხვევაში, თუ ცოლი უარს განაცხადებს, ის დაკარგავს მხარდაჭერას ქმრის ოჯახისგან,   მას დაამცირებენ და შეუზღუდავენ მთელ რიგ უფლებებს, ის განიდევნება საზოგადოებიდან და გაიკიცხება.

ასევე, კამერუნის ადვოკატ ქალთა საერთაშორისო ფედერაციის (FIDA) აღმასრულებელმა დირექტორმა განაცხადა, რომ ქვრივი, რომელიც უარს განაცხადებს, მონაწილეობა მიიღოს ლევირატში, იძულებული იქნება გადაიხადოს მისი სამზითვო თანხა და ამავდროულად, დაკარგავს ყოველგვარ უფლებას მემკვიდრეობაზე. ხოლო ზოგიერთ შემთხვევაში, თუ ქალი უარს აცხადებს ლევირატზეც და მზითვის გადახდაზეც, მისი სიცოცხლე საფრთხის ქვეშ შეიძლება დადგეს.[4]

[1] CNN, article “The king with 100 wives” available at http://edition.cnn.com/2015/06/17/africa/the-king-with-100-wives-cameroon/ [accessed 29 March,  2017]

[2] The News Minute, article “Cameroon’s polygamy tradition” available at; July 23, 2016 http://www.thenewsminute.com/article/cameroons-polygamy-tradition-where-heir-takes-over-fathers-wives-46958  [accessed 29 March, 2017]

[3] IRB – Immigration and Refugee Board of Canada: Whether a tradition exists in which a widow is forced by her in-laws or by the village chief to marry her dead husband’s brother; if so, the ethnic groups that practice this tradition and the regions of Cameroon where it is common; the consequences for a widow who refuses to adhere to this practice; the recourses and protection available to such a woman (July 2005) [CMR100428.FE], 29 July 2005 (available at ecoi.net) http://www.ecoi.net/local_link/60514/154135_en.html  (accessed 29 March 2017)

[4] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Cameroon: The practice of levirate marriage, including the regions of Cameroon where this tradition is widespread and the ethnic groups that practice it; the consequences if a widow refuses to take part in this practice, recourse and protection available, including police intervention in the cities of Douala and Yaoundé (June 2013-December 2014), 23 December 2014, CMR105020.FE, available at:

   [accessed 30 March 2017]