პაკისტანი. თალიბანის აქტივობა პეშავარის რეგიონში. ნოემბერი. 2018

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი პაკისტანში მოქმედი ტერორისტული ორგანიზაციების შესახებ 2018 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ „ტეჰრიკ-ე თალიბან პაკისტანი“ (Tehrik-e Taliban Pakistan) ასევე ცნობილი, როგორც „პაკისტანური თალიბანი“; “ტეჰრეეკ-ე თალიბანი” ან TTP, არის პაკისტანისა და ავღანეთის ტეროტორიაზე მოქმედი ტერორისტული დაჯგუფება, რომელიც შეიქმნა 2007 წელს, რათა წინააღმდეგობა გაეწია პაკისტანის მთავრობის სამხედრო ქმედებებისთვის “ფედერალურ ადმინისტრირებას დაქვემდებარებულ ტომობრივ ტერიტორიაზე“ (Federally Administered Tribal Areas (FATA) – ნახევრად ავტონომიური ტერიტორიული ერთეული პაკისტანის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში). დაჯგუფების პირველი ლიდერი იყო აწ. გარდაცვლილი ბაიტულაჰ მეჰსუდი. უკანასკნელ ხანებში, ტეჰრიკ-ე თალიბანს  2018 წელს მის გარდაცვალებამდე, ხელმძღვანელობდა მულლაჰ ფაზლულაჰჰი.

TTP-ს მიზანია, გააძევოს პაკისტანის მთავრობა „FATA“-ს რეგიონიდან და, ასევე, „კჰიბერ პაკჰტუნკვას“ (Khyber Pakhtunkwa) პროვინციის ნაწილიდან და დაამყაროს შარიათზე დაფუძვნებული რეჟიმი. ამ მიზნის მისაღწევად, ორგანიზაცია მიმართავს ტერორისტულ თავდასხმების მეთოდებს პაკისტანის სახელმწიფოსა და სამხედრო ძალებზე.

დაარსებიდან მოყოლებული, TTP-მ განახორციელა და პასუხისმგებლობა აიღო როგორც პაკისტანის, ასევე – ა.შ.შ. წინააღმდეგ მიმართულ მრავალ ტერორისტულ აქტზე. მათ შორის, აღსანიშნავია, 2009 წელს ავღანეთში, კჰოსტის რეგიონში მდებარე ა.შ.შ. სამხედრო ბაზაზე თვითმკვლელი ტერორისტის თავდასხმა, რასაც 7 ა.შ.შ. მოქალაქის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ამას გარდა, 2010 წლის აპრილში პეშავარის რეგიონში ა.შ.შ. საკონსულოზე ასევე თვითმკვლელი ტერორისტული თავდასხმა, რომლის შედეგად 6 პაკისტანელი სამოქალაქო პირი დაიღუპა.

კონკრეტულად პეშავარის რეგიონში TTP-ს მიერ განხორციელებული ტერორისტული ქმედებებიდან აღსანიშნავია 2014 წელს ერთ-ერთ ადგილობრივ საჯარო სკოლაზე განხორციელებული ალყა, რასაც 145 ადამიანის (აქედან 132 – ბავშვი) სიცოცხლე ემსხვერპლა; 2015 წელს პეშავართან ახლოს მდებარე შიიტური მეჩეთი აფეთქების შემთხვევა; ასევე, 2016 წლის დეკემბერში, პეშავარის პოლიციის კონტრტერორიზმის დეპარტამენტის ხელმძღვანელის მოადგილის სატრანსპორტო საშუალებაზე განხორციელებული თავდასხმა, რაც აღნიშნული პირის სიკვდილით დასრულდა, ხოლო მისი ვაჟი – მძიმედ დაშავდა. 2017 წლის დეკემბერში, TTP-ს წევრები, რომლებიც ქალებად იყვნენ გადაცმული, თავს დაესხნენ პეშავარის რაიონში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო სასწავლებელს, რასაც 9 პირის სიცოცხლე (მათ შორის, თავდამსხმელების) ემსხვერპლა.[1]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) პაკისტანში უსაფრთხოების კუთხისთ არსებული მდგომარეობის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ Tehrik-e Taliban, ანუ, თალიბანის პაკისტანური მოძრაობა არის ქვეყანაში მოქმედი ყველაზე დიდი ტერორისტული ორგანიზაცია. 2014 წლის 14 დეკემბერს, ჯგუფის 9 წევრმა ცეცხლი გახსნა პეშავარის რეგიონში მდებარე სამხედრო საჯარო სკოლაში. შემთვევას 145 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, მათ შორის – 132 არასრულწლოვანი იყო (ძირითადად, სამხედრო მოსამსახურეების შვილები).

2014 წლის 25 დეკემბერს, ყოფილა პრემიერ მინისტრმა ნავაზ შარიფმა გამოაცხადა 20 პუნქტიანი ერვონული სამოქმედო გეგმა  (National Action Plan – NAP), რათა აღეკვეთათ ტერორისტული თავდასხმები. გეგმის თანახმად, დაფუძვნდებოდა სპეციალური „სამხედრო სასამართლოები“, რათა დაეჩქარებინათ ტერორიზმში ეჭვმიტანილი პირების საქმეთა განხილვა; გაგრძელდებოდა სიკვდილით დასჯაზე გამოცხადებული მორატორიუმის ვადა; შეიქმნებოდა 5000 პირით დამოკმპლექტებული კონტრტერორისტული ჯგუფი; სამოქალაქო შეიარაღებული პირებს აეკრძალებოდათ საქმიანობა. ამას გარდა, პაკისტანის სამხედრო ძალები გააგრძელებდნენ “ფედერალურ ადმინისტრირებას დაქვემდებარებულ ტომობრივ ტერიტორიაზე“(FATA) სამხედრო ქმედებებს.

2015-2016 წლების მანძილზე, მიმდინარეობდა სამხედრო კამპანია სახელწოდებით „ზარბ-ე-აზბ“. სამხედრო ქმედებათა სამიზნეს წარმოადგენდა FATA-ში მოქმედი არაერთი ტერორისტული ორგანიზაცია.

2018 წლის ივნისში, „სკაიპის“ საშუალებით მიცემული ინტერვიუში „ვუდრო უილსონის მკვლევართა საერთაშორისო ცენტრის“ ექსპერტმა მაიკლ კუგელმანმა განაცხადა, რომ პაკისტანში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა დღითიდღე უმჯობესდება. მან,ასევე, აღნიშნა, რომ იკლო ტერორისტული თავდასხმების შემთხვევების რაოდენობამაც. კუგელმანის თქმით, ამის მიზეზია პაკისტანის სამხედრო ძალების გაძლიერებული კონტრტერორისტული ქმედებები. თუმცა, შეიარაღებული ჯგუფების თავდასხმების „ნიადაგი“ ჯერ კიდევ არსებობს, რაც ნაწილობრივ განპირობებული ავღანეთ-პაკისტანის საზღვრის სიმყიფით. ანგარიშის მიხედვით, მანამ, სანამ არ შემუშავდება საზღვრების მართვის ეფექტური და ძლიერი სტრატეგია, ავღანეთში მოქმედი ტერორისტული ჯგუფები გააგრძელებენ პაკისტანში თავდასმხების განხორციელებას. „პაკისტანის სამშვიდობო კვლევათა ინსტიტუტის“ (PIPS) დირექტორმა და ანალიტიკოსმა მოჰამმად ამირ რანამ ივნისში, სკაიპის საშუალებით მიცემული ინტერვიუსას განაცხადა, რომ „უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება უმჯობესდება, თუმცა მთავრობისთვის გამოწვევა იქნება 25 ივლისში საერთო არჩევნებამდე და არჩევნების მიმდიანრეობისას იმავე დონის უსაფრთხოების შენარჩუნება“.[2]

მედია საშუალება CNN 2018 წლის 11 ივლისს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ პაკისტანის თალიბანმა პასუხისიმგებლობა აიღო პეშავარში 10 ივლისს,  წინასაარჩევნო აქციის მიმდინარეობისას განხორციელებულ თვითმკვლელი ტერორისტის თავდასხმაზე. შემთხვევის შედეგად 20 პირი გარდაიცვალა, მათ შორის იყო ავამის ნაციონალური პარტიის საარჩევნო კანდიდატი ჰაროომ ბილოური. პაშავარის ცენტრალური საავადმყოფოს სპიკერის განცხადებით, შემთხვევის შედეგად ასევე, დაშავდა 63 პირი.[3]

[1] United States Department of State, Country Reports on Terrorism 2017 – Foreign Terrorist Organizations: Tehrik-e Taliban Pakistan, 19 September 2018, available at:

[accessed 22 November 2018]

[2] EASO Country of Origin Information Report Pakistan Security Situation – October 2018, available at

[accessed 22 November 2018]

[3] CNN – article “Pakistani Taliban claims responsibility for deadly election suicide attack” July 11 2018, available at https://edition.cnn.com/2018/07/11/asia/pakistan-peshawar-taliban-suicide-attack-intl/index.html [accessed 22 November 2018]

პაკისტანი. შიიტი მუსლიმების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ნოემბერი, 2018

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Minority Rights Group International პაკისტანში შიიტთა და ჰაზარას უმცირესებათა შესახებ 2018 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერს, რომ შიიტები პაკისტანის მთლიანი მუსლიმური პოპულაციის 15 პროცენტს შეადგენენ. მიუხედავად იმისა, რომ შიიტები, როგორც მუსლიმები არ არიან შებოჭილი იმ კონკრეტული შეზღუდვებით, რომლებიც სხვა რელიგიური ჯგუფების მიმართ არსებობს, ისინი სუნიტი ექსტრემისტების მიერ მაინც „მწვალებლებად“ არიან აღქმულნი. შედეგად, მათი მხრიდან  შიიტური უმცირესობის წარმომადგენლები შეიძლება დაექვემდებარონ ზოგადად მტრულ დამოკიდებულებასა და საჯარო მოწოდებებს  მათი მკვლელობის შესახებ.

უკანასკნელი წლების განმავლობაში, შეიარაღებული ჯგუფების მიერ შიიტ მუსლიმებზე თავდასხმები განსაკუთრებით სისხლიანი გახდა. ტერორისტული ორგანიზაციების მიერ განხორციელებული დაბომბვების სამიზნეს, ხშირად, წარმოადგენდა სოციალური შეკრებები და შიიტებით გადატვირტული ლოკაციები. თავდასხმის ობიექტს, ასევე, წარმოადგენდა შიიტთა სალოცავი ადგილები.

მიუხედავად იმისა, რომ შიიტებზე ძალადობრივი თავდასხმები ქვეყანაში ზოგადი უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაციის გაუარესების ფონზე გაიზარდა, კონკრეტულად შიიტებზე თავდასხმები, როგორც წესი, გამორჩეულია და მოტივირებულია პოლიტიკური ან სამხედრო მიზეზით, ან უბრალოდ განურჩეველი თავდასხმით სამოქალაქო პირებზე. თავდასხმები, ასევე, ხორციელდება შიიტი მომლოცველების მიმართ, მაშინ როდესაც ისინი წმინდა ადგილების მოსალოცად მიემართებიან ირანში და როდესაც უკან ბრუნდებიან ირანიდან პაკისტანში, პაკისტანი-ირანის დამაკავშირებელი 700 კმ სიგრძის ავტობანის გავლით.

შიიტები ასევე, ექვემდებარებიან სიძულვილის ენას სხვადასხვა ფორმის გამოვლინებით, რომელთაგან ყველაზე გავრცელებულია მეჩეთებში, სკოლებსა თუ სოციალურ ქსელებში განხორციელებული კამპანიები. აღნიშნული კამპანიის ფარგლებში, მათ ღიად უწოდებენ „მწვალებლებს“ ან „ერეტიკოსებს“ და სუნიტებს მოუწოდებენ მათ მოსაკლავად.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House პაკისტანის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ 2017 წელს რელიგიური ნიშნის მიხედვით ძალადობის მაჩვენებელი საგრძნობლად გაიზარდა. აღნიშნული ნიშნის გამო თავდასხმების შედეგად გარდაიცვალა 231 პირი, რომელთა უმრავლესობაც შიიტი მუსლიმი იყო. ზემოხსენებული მაჩვენებელი 2016 წელს 137-ს უდრიდა.

ორგანიზაცია პაკისტანში გამოხატვის თავისუფლების კუთხით არსებულ სიტუაციას შესაბამის შკალაზე მაქსიმუმი 4 ბალიდან 2 ბალით აფასებს. ზოგადად, პაკისტანელებს აქვთ თავისუფლება, გამოხატონ და დააფიქსირონ საკუთარი აზრი მრავალ საკითხზე, მათ შორის – ონლაინ საშუალებებით. თუმცა, ბოლოხანს სამართალდამცავმა ორგანოებმა წამოიწყეს კამპანია ინტერნეტ სივრცეში განთავსებული „ღვთისმგმობი“ მასალის წინააღმდეგ. მაგალითად, 2017 წლის ივნისში კონკრეტული შიიტი მამაკაცი გახდა პირველი პირი, რომელსაც სოციალური ქსელის მეშვეობით გავრცელებული „ღვთისმგმობი“ პოსტის გამო, სიკვდილით დასჯა მიესაჯა.[2]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) პაკისტანში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2018 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ რელიგიური ნიშნით მოტივირებული ძალადობის ინციდენტებმა 2017 წელს, წინა წელთან შედარებით, საგრძნობლად იკლო. „პაკისტანის მშვიდობის კვლევათა ინსტიტუტის“ (PIPS) ინფორმაციით, შემთხვევების რაოდენობა 41 %-ით, ხოლო დაშავებულ პირთა რაოდენობა კი – 29 %-ით შემცირდა. უმრავლეს შემთხვევებში, დამნაშავეებს წარმოადგენდნენ სუნიტური შეიარაღებული ჯგუფები, ხოლო რაც შეეხება ძალადობის ობიექტს, ყველაზე ხშირად მსხვერპლს შიიტი მუსლიმები წარმოადგენდნენ.[3]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი პაკისტანში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ პოლიციის წარმომადგენლები, ხშირად, ვერ ახერხებდნენ დაეცვათ უმცირესობის (აჰმადიები, შიიტები, ქრისტიანები, ა.შ.) წარმომადგენლები შეიარაღებული ჯგუფების მხრიდან თავდასხმისგან. შიიტური ორგანიზაციები, ასევე, აცხადებდნენ, რომ მთავრობა ვერ უზრუნველყოფდა ირანში და ბალოჩისტანში მიმავალი მომლოცველების ადეკვატურ დაცვას. ამას გარდა, სასამართლოები დისკრიმინაციული მიდგომით იყენებდნენ „ღვთისგმობის“ შესახებ კანონებს ქრისტიანებთან, აჰმადიებთან, შიიტებთან და სხვა რელიგიურ უმცირესობებთან მიმართებით.

საზოგადოების მხრიდან მომავალი ძალადობა კვლავ რჩებოდა პრობლემად, რაც ძირითადად განპირობებული იყო რელიგიური შეუწყნარებლობით. ვრცელდებოდა ცნობები ხალხის ბრბოს მიერ რელიგიურ უმცირესობათა წარმომადგენლებზე (მათ შორის, შიიტები) თავდასხმის შესახებ.[4]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი პაკისტანში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ წლის განმავლობაში, როგორც ადგილობრივი, ისე – ა.შ.შ. მთავრობების მიერ აკრძალული ექსტრემისტული ჯგუფები, ასევე, დაუდგენელი შეიარაღებული ჯგუფები, სავარაუდოდ რელიგიური მოტივით, თავს ესხმოდნენ რელიგიური უმცირესობების წარმომადგენლებს (შიიტებს, ქრიტიანებს, ჰაზარა მუსლიმებს და ა.შ.).

სამოქალაქო საზოგადოებრივი ჯგუფები გამოხატავდნენ შეშფოთებას იმაზე, რომ მთავრობა ხშირად სათანადოდ არ ერეოდა და ვერ იცავდა რელიგიურ უმცირესობებს საზოგადოებისგან მომავალი ძალადობისგან, ასევე, იმ საკითხზე, რომ პოლიცია ხშირ შემთვევებში ვერ ახერხებდა დამნაშავეთა დაპატიმრებას. ამის საპირისპიროდ, არასამთავრობო ორგანიზაციები და მედია საშუალებები წერდნენ, რომ ზოგიერთი შემთხვევის დროს, პოლიციის ჩარევამ უზრუნველყო რელიგიურად მოტივირებული ძალადობის თავიდან აცილება.

პრესის ინფორმაციით, ოქტომბერში სინდჰის პროვინციაში, ერთ-ერთმა ადგილობრივმა შიიტურმა ორგანიზაციამ ქალაქ კარაჩიში წამოიწყო საპროტესტო კამპანია, რათა გაეპროტესტებინა შიიტი აქტივისტების მთავრობის მიერ დაკავებისა და „გაუჩინარებების“ ფაქტები. საპასუხოდ, სინჰის პროვინციის მთავარმა მინისტრმა უარყო ყველანაირი ბრალდება.

შიიტებისთვის რელიგიურად უმნიშვნელოვანესი ისლამური თვის – მუჰარანის დროს, ფედერალურმა და მუნიციპალურმა მთავრობებმა გადაადგილება შეუზღუდეს დაუდგენელი რაოდენობის მოძღვარს. გავრცელებული ცნობით, მთავრობის სამიზნეს წარმოადგენდნენ ის პირები, რომლებიც ცნობილნი იყვნენ რელიგიური შუღლის გაღვივების შემთხვევებით და ამ ნაბიჯით, მთავრობა ცდილობდა, არ დაეშვა სიტუაციის ესკალაცია. პროვინციულმა მთავრობებმა, შიიტური „აშურა“ დღესასწაულის დროს, შიიტი მომლოცველების დასაცავად ქვეყნის მასშტაბით ასობით ათასი პოლიციელი გამოყვეს. დამკვირვებელთა ცნობით, დღესასწაულმა წინა წლებთან შედარებით, გაცილებით მშვიდობიანად ჩაიარა.

ექსტრემისტული ჯგუფები განაგრძობდნენ რელიგიური ნიშნით მოტივირებულ თავდასხმებს შიიტურ სალოცავ ადგილებზე, შეკრებებსა თუ შიიტ რელიგიურ ლიდერებზე, რასაც წლის განმავლობაში 112 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა.[5]

კანადის იმიგრაციის და ლტოლვილთა საკითხების საბჭო პაკისტანში შიიტი მუსლიმების მდგომარეობის შესახებ 2014 წელს გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2010-2013 წლები) წერს, რომ შიიტები განიცდიან შეიარაღებული ექსტრემისტული ჯგუფების მხრიდან თავდასხმებს მთელი ქვეყნის მასშტაბით. რამდენიმე წყაროს ცნობით, სამთავრობო ქმედებები, რომ თავიდან აერიდებინათ აღნიშნული შემთხვევები და სათანადოდ დაეცვათ უმცირესობის წარმომადგენლები, არ იყო საკმარისი. ანგარიშის მიხედვით, ამის მიზეზია პოლიტიკური ნების არარსებობა. „პაკისტანის მთავრობას ზოგადად არ გაუკეთებია ბევრი, არ იღებს პასუხისმგებლობას და არც სურს, რომ იმოქმედოს აღნიშნულ დანაშაულებთან მიმართებით“ – განაცხადა „ჯინას ინსტიტუტის“ წარმომადგენლმა. “ადამიანის უფლებათა აზიური კომისიის” (AHRC) მიხედვით, პაკისტანის მთავრობამ, უმრავლეს შემთხვევებში „ან უარი განაცხადა მათ დაცვაზე ან ვერ უზრუნველყო შიიტური მუსლიმების დაცვა“.

ამის საპირისპიროდ, მედია საშუალებები წერდნენ, რომ რიგ შემთხვევებში, რელიგიური დაძაბულობის დროს, მთავრობამ პოლიციის მხარდაჭერით უზრუნველყო პირთა უსაფრთხოება.

რაც შეეხება სიტუაციას პოლიციისა და სასამართლოს ქმედებების კუთხით, ანგარიშში ნათქვამია, რომ მთავრობა არ მოქმედებს ძლიერი სექტანტური ორგანიზაციების წინააღმდეგ, შესაბამისად, ვერც სასამართლო და პოლიციის წარმომადგენლები ბედავენ მათ წინააღმდეგ მოქმედებას. „ჯინას ინსტიტუტის“ წარმომადგენლის განცხადებით „არანაირი კონრეტული ნაბიჯები არ გადადგმულა, რომ გამოეძიებიანთ შიიტებზე განხორციელებული თავდასხმები“. AHRC მიხედვით, „არ არსებობს შიიტების მკვლელობის ერთი კონრეტული საქმე, რომელიც სათანადოდ იქნა გამოძიებული. არავის პასუხისმგებლობა არ დამდგარა, რადგან პროკურორებსა და მოსამართლეებს ეშინიათ ექსტრემისტული ჯგუფების წარმომადგენლების დასჯის“. ჯინას ინსიტუტის წარმომადგენლის ინფორმაციით, „არავინ არ დაუპატიმრებიათ ან გაუსამართლებით შიიტების კანონგარეშე მკვლელობისთვის. არსებობს სპეციალური ანტი-ტერორისტული სასამართლოები, თუმცა ისინი რელიგიურად მოტივირებული მკვლელობის საქმეებს იშვიათად განიხილავენ“.[6]

[1] Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Pakistan : Shi’a and Hazaras, June 2018, available at:

[accessed 20 November 2018]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Pakistan, 28 May 2018, available at:

[accessed 20 November 2018]

[3] EASO, “Country of Origin Information Report Pakistan Security Situation” October 2018, available at

[accessed 21 November 2018]

[4] United States Department of State, “PAKISTAN 2017 HUMAN RIGHTS REPORT”, available at

[accessed 21 November 2018]

[5] United States Department of State, “PAKISTAN 2017 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT”, available at 

[accessed 21 November 2018]

[6] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Pakistan: How Shia Muslims differ from Sunnis; treatment of Shias, particularly in Lahore and Multan; government response to violence against Shia Muslims (2010-December 2013), 9 January 2014, PAK104713.E , available at:

[accessed 21 November 2018]

პაკისტანი. ბალოჩების პოლიტიკური პარტიები. აგვისტო, 2018

ბალოჩთა ნაციონალური მოძრაობა, ოფიციალურ ვებ-გვერდზე გამოქვეყნებული ინფორმაციის მიხედვით, წარმოადგენს პოლიტიკურ პარტიას, რომელიც დაარსდა 1987 წელს „ბალოჩ ახალგაზრდათა ნაციონალური მოძრაობის“ სახელით. 1988 წელს, სავარაუდოდ, პაკისტანელი სამხედროების მიერ, მოძრაობის ლიდერის ფიდა აჰმედის მკვლელობის შემდეგ, პარტიას სახელი გადაერქვა და მისი ლიდერები აქტიურად ჩაერთნენ პაკისტანის საპარლამენტო პოლიტიკაში. პარტია მალევე გახდა ყველაზე გავლენიანი ბალოჩისტანში და მოიპოვა რამდენიმე მანდატი ბალოჩისტანისა და პაკისტანის ეროვნულ ასამბლეებში. ლიდერებმა, ასევე, შეცვალეს პარტიის ზოგადი პოლიტიკა და დამოუკიდებლობის ნაცვლად, მხოლოდ ავტონომიურ რესპუბლიკად აღიარებას ითხოვდნენ.

პარტიის ახალგაზრდული ფრთა, გჰულამ მოჰამად ბალოჩის მეთაურობით, კვლავაც პაკისტანისგან დამოუკიდებლობის მოთხოვნით გამოდიოდა. მან პარტიაში ჩამოყალიბა მოძრაობა, რომელიც ითხოვდა პარტიის მიერ პაკისტანის კორუფციული პოლიტიკის ბოიკოტირებას და ბალოჩი ხალხის მობილიზებას, რათა ჩამოეყალიბებინათ დამოუკიდებელი ბალოჩისტანის სახელმწიფო. 2004 წელს ბალოჩის ჯგუფმა გაიმარჯვა და ის პარტიის ლიდერი გახდა. პარტიას ოფიციალურად დაერქვა სახელი „ბალოჩთა ნაციონალური მოძრაობა“ და ბალოჩისტანის დამოუკიდებლობის მოთხოვნაც აისახა პარტიის მანიფესტში. 6 წლის განმავლობაში, 2009 წელს პაკისტანელი სამხედროების მიერ მის მკვლელობამდე, ბალოჩმა მოახერხა და BNM აქცია ბალოჩისტანის ყველაზე დიდ და გავლენიან პარტიად. პარტიის არსებობის მანძილზე, ასობით წევრი იქნა მოკლული ან გატაცებული პაკისტანის არმიის მიერ. პარტიის დამაარსებლად ითვლება სწორედ გჰულამ მოჰამად ბალოჩი. დღეის მდგომარეობით, BNM-ის თავმჯდომარეა კჰალილ ბალოჩი.[1]

BNM-ის მანიფესტის მიხედვით, პარტიის მიზანია „ბალოჩი ხალხის მობილიზება პოლიტიკურ და იდეოლოგიურ ფრონტებზე, რათა მათ აღადგინონ ბალოჩისტანის სუვერენიტეტი“. პარტია მიიჩნევს, რომ უცხო ქვეყნის მიერ ოკუპაცია, მონობა და მჩაგვრელი პოლიტიკურ სისტემა, ესაა ბალოჩი ხალხის პოლიტიკური, ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული კუთხით ჩამორჩენილობის მთავარი გამომწვევი ფაქტორები. მოძრაობა ცდილობს, გაეროს წესდების სრული დაცვით, მიაღწიოს ბალოჩისტანის დამოუკიდებლობას. პარტია ბოიკოტს უცხადებს ოკუპანტი ქვეყნის ნებისმიერ პოლიტიკურ, წარმომადგენლობით ან ადმინისტრაციულ ორგანოში გაწევრიანებას.[2]

BBC 2015 წლის 26 აგვისტოს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს ბალოჩი სეპარატისტების ლიდერის ბრაჰუმდაგჰ ბუგტის შესახებ. სტატიის მიხედვით, ის არის ბალოჩების რესპუბლიკური პარტიის ლიდერი. იგივე ინფორმაცია ასევე გაჟღერებულია ბუგტის სოციალურ ქსელ Twitter-ის ოფიციალურ გვერდზე.[3] სტატიაში ნათქვამია, რომ ზემოხსენებული პარტია პაკისტანში კანონგარეშედაა გამოცხადებული.[4]

რაც შეეხება ზემოხსენებულ პარტიათა წევრების მდგომარეობას და მათ მიმართ არსებულ საფრთხეს პაკისტანის ცენტრალური ხელისუფლების მხრიდან, გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს მიერ გამოქვეყნებულ „ბალოჩისტანის ადამიანის უფლებათა საბჭოს“ 2017 წლის 13 ივლისის ანგარიშის მიხედვით, „ადგილი ჰქონდა ისეთი პოლიტიკური პარტიების წევრთა, როგორიცაა BNM (ბალოჩთა ნაციონალური მოძრაობა); BRP (ბალოჩთა რესპუბლიკური პარტია); BSO-A (ბალოჩ სტუდენტთა ორგანიზაცია – ასად) იძულებითი გაუჩინარებისა და პაკისტანის უსაფრთხოების ძალების მიერ კანონგარეშე მკვლელობის ასობით შემთხვევას. მათ მიმართ ეს ქმედებები ხორციელდებოდა იმ მოტივით, რომ ისინი ითხოვდნენ ბალოჩი ხალხის თვითგამორკვევის უფლების რეალიზებას.“

ანგარიშში, ასევე, საუბარია 2005 წლიდან დაწყებულ, პოლიტიკოსთა წინააღმდეგ განხორციელებულ იძულებითი გაუჩინარებებისა და მკვლელობების ფაქტებზე. ხაზგასმულია 2006 წელს ბალოჩისტანის ყოფილი გუბერნატორისა და ყოფილი პირველი მინისტრის – აკბარ ხან ბუგტის მკვლელობა (BRP პარტიის ზემოხსენებული ლიდერის – ბრაჰუმდაგჰ ბუგტის ბაბუა), ასევე, 2009 წელს BNM პარტიის ლიდერის – გჰულამ მოჰამად ბალოჩის მკვლელობა. ასევე, 2014 წელს BSO-A პარტიის გენერალურ მდივან – რაზა ჯაჰანგირთან ერთად, მოკლულ იქნა BNM პარტიის თავმჯდომარე – იმდად ბოჯერ ბალოჩი. ანგარიშში ასევე მოცემულია გატაცებულ და გაუჩინარებულ პოლიტიკურ აქტივისტთა საკმაოდ ვრცელი სია, საიდანაც 9 პირი არის BNM პარტიის წევრი.[5]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) პაკისტანის შესახებ წერს, რომ 2017 წლის 23 აპრილს ნაპოვნი იქნა 5 დაკარგული ბალოჩი აქტივისტის დასახიჩრებული გვამები, მათ შორის იყო ბაიტულაჰ მეჰმუდ ბალოჩი, ბალოჩების ნაციონალური მოძრაობის (BNM) ლიდერი.[6]

„Amnesty International“ 2014 წლის 30 აპრილის სპეციალურ ანგარიშში წერს აბდულ რაზაქ სარბაზის შესახებ, რომლის დასახიჩრებული სხეულიც 2013 წლის 21 აგვისტოს იქნა ნაპოვნი. სარბაზი ბალოჩების ნაციონალური მოძრაობის ცენტრალური საინფორმაციო განყოფილების მდივანი იყო. ანგარიშში ასევე საუბარია იმაზე, რომ ზემოხსენებული მოძრაობა პაკისტანში უკანონოდაა გამოცხადებული, ბალოჩისტანის პაკისტანისგან სეპარაციის მოთხოვნის გამო.[7]

[1] Official Web-page of BNM, “About Us”, available at https://www.thebnm.org/contact-us [accessed 19 August 2018]

[2] Official Web-page of BNM, “Manifesto”, available at https://www.thebnm.org/constitution [accessed 19 August 2018]

[3] Official Twitter Page of Brahumdagh Bugti, available at https://twitter.com/BBugti [accessed 19 August 2018]

[4] BBC Urdu, Article of August 26 2015, available at https://www.bbc.com/urdu/pakistan/2015/08/150826_brahamdagh_iv_baloch_sq  [accessed 19 August 2018]

[5] Human Rights Council of Balochistan (Author), published by UN Human Rights Committee, „Report on civil and political rights in Balochistan“, available at

[accessed 19 August 2018]

[6] USDOS, Country Report on Human Rights Practices 2017 – Pakistan, available at

[accessed 19 August 2018]

[7] Amnesty International, Report on attacks against journalists (assassination attempts, abductions, torture and killings; harassment for embarrassing the military; abuses against journalists of foreign media; situation in Northwestern Pakistan and in Balochistan province) available at

[accessed 19 August 2018]

პაკისტანი. თალიბანის საქმიანობა გილგიტ-ბალტისტანში. აგვისტო, 2018

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2017 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ ქაშმირის პაკისტანის მიერ კონტროლირებადი ტერიტორია მოიცავს აზად ჯამუსა და ქაშმირს (აზად ქაშმირი) და გილგიტ-ბალტისტანს, რასაც ადრე ჩრდილოეთ ტერიტორიებს უწოდებდნენ. ორივე რეგიონს ნაწილობრივ ავტონომიური ადმინისტრაცია ჰყავს. თუმცა, პაკისტანის მთავრობისა და არმიის გავლენა დიდია, განსაკუთრებით აზად ქაშმირში. გილგიტ-ბალტისტანის მოსახლეობა დაახლოებით 2 მილიონია. აზად ქაშმირში კი 4.5 მილიონი ცხოვრობს.

2016 წლის განმავლობაში მდგომარეობა გართულდა ქაშმირის გამყოფ საკონტროლო ხაზთან. ურის არმიის ბაზაზე თავდასხმის შემდეგ, ინდოეთმა გაახშირა საზღვრის კვეთით იერიშები აზად ქაშმირში, მიუხედავად 2003 წელს გაფორმებული ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმებისა. 2016 წელს გილგიტ-ბალტისტანში ადგილი ჰქონდა მასობრივ საპროტესტო აქციებს ჩინეთი-პაკისტანის ეკონომიკური კორიდორის (CPEC) წინააღმდეგ. აქცია პოლიციამ აგვისტოში დაშალა, რასაც 500-ზე მეტი ადგილობრივის, მათ შორის პოლიტიკური აქტივისტის ბაბა ჯანის დაკავება მოჰყვა. 2017 წლის მარტში, პაკისტანის ადამიანის უფლებათა საბჭომ, ფაქტების დადგენის მისიის ფარგლებში გილგიტ-ბალტისტანში დაზვერვისა და სამართალდამცავი უწყებების მხრიდან ადამიანის უფლებების დარღვევის ფაქტები აღწერა.

2016 წელს გილგიტ-ბალტისტანსა და აზად ქაშმირში არცერთ ტერორისტულ აქტს არ ჰქონია ადგილი. წლის განმავლობაში არსებულ ვითარებას სხვადასხვა ორგანიზაცია სტაბილურს უწოდებს. ადგილი ჰქონდა მხოლოდ ერთ სამხედრო იერიშს აზად ქაშმირში. უსაფრთხოების ძალებმა აზად ქაშმირში 3 და გილგიტ-ბალტისტანში ერთი ოპერაცია განახორციელეს. სიტუაცია დაძაბული რჩებოდა საკონტროლო ხაზთან, განსაკუთრებით 2016 წლის ბოლო რამდენიმე თვის განმავლობაში. ადგილი ჰქონდა 50-ზე მეტ საზღვრის კვეთით იერიშს ინდოეთიდან.

2017 წლის პირველ მეოთხედში არ გავრცელებულა ინფორმაცია გილგიტ-ბალტისტანში მოკლულების შესახებ. აზად ქაშმირში 2 პირის მკვლელობა დადასტურდა. 2017 წლის პირველი 5 თვის განმავლობაში არც აზად ქაშმირში და არც გილგიტ-ბალტისტანში არავინ მომკვდარა ტერორისტული აქტის შედეგად. 2016 წლის ნოემბერში, ინდოეთის საჰაერო იერიშების გამო, დაახლოებით 11 ათასმა ოჯახმა ძირითადად კოტლიდან და ბჰიმბერიდან, დატოვა საცხოვრებელი სახლები და უსაფრთხო ზონებს მიაშურა.

პაკისტანში მოქმედი აქტიური შეიარაღებული დაჯგუფებებიდან ყველა დიდი პაკისტანის თალიბანია. ტეჰრიკ-ე-ტალიბან ანუ PPT, ძირითადად, ავღანეთის კუნარის, ნურისტანის, პაკტიკას, გარდაიზის და პაკტიას პროვინციებიდან ახორციელებს საზღვრის კვეთით იერიშებს პაკისტანში. დაჯგუფება ფინანსებს გამოძალვითა და ადამიანებით ვაჭრობით აგროვებს. ისლამური ექსტრემიზმის მკვლევარი არიფ ჯამალი დაჯგუფებასა და პაკისტანის არმიას შორის კავშირზე საუბრობს. ამის დასტურად პაკისტანის თალიბანის ქაშმირსა და ჯამუში გააქტიურებას ასახელებენ, რაც მკვლევართა აზრით აჩვენებს იმას, რომ პაკისტანის არმია კვლავ იყენებს პაკისტანის თალიბანს და სხვა დეობანდი ჯგუფებს ქაშმირსა და ინდოეთში ჯიჰადისთვის. 2013 წლის ნოემბერში დაჯგუფების ოფიციალური ლიდერი ჰაკიმულა მეჰსუდი, დრონით განხორციელებული იერიშისას, ვაზირისტანში მოკლეს.

2014 წელს პაკისტანის თალიბანმა პასუხისმგებლობა აიღო პეშავარის სკოლაზე განხორციელებულ თავდასხმაზე, რომლის დროსაც 145 ადამიანი იქნა მოკლული. მათი თქმით, ეს იყო პასუხი ჩრდილოეთ ვაზირისტანში არმიის მიერ წარმართულ კამპანიაზე. 2016 წლის განმავლობაში დაჯგუფება პასუხისმგებელი იყო 106 ტერორისტულ იერიშზე. ტერაქტები კვლავ კონცენტრირებული იყო ფედერალური წესით ადმინისტრირებად ტომთა მიწაზე (FATA), კჰუბერ-პაკჰტჰუნკვასა და კარაჩიში. თავად პაკისტანის თალიბანის ინფორმაციით, ჯგუფმა ვერ შეძლო ვერცერთი იერიშის განხორციელება პენჯაბში, ფედერალურ დედაქალაქში, აზად ქაშმირსა და გილგიტ-ბალტისტანში. დაჯგუფება კონცენტრირებული რჩებოდა იერიშების განხორციელებაზე კჰუბერ-პაკჰტჰუნკვაში, ასევე რამდენიმე იერიში მიიტანეს ბალოჩისტანსა და სინდჰზე. იმ იერიშების ნახევარზე მეტი, რომელზეც პაკისტანის თალიბანმა პასუხისმგებლობა აიღო, კჰუბერ-პაკჰტჰუნკვაში განხორციელდა. მიუხედავად იმისა, რომ დაჯგუფება დასუსტებულია და მისი სამოქმედო რესურსი ამოწურული, პაკისტანის თალიბანი მაინც მნიშვნელოვან საფრთხეს უქმნის პაკისტანის უსაფრთხოებას.[1]

[1] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report. Pakistan Security Situation, August 2017, available at:

[accessed 6 August 2018]

პაკისტანი. აჰმადიაზე კონვერტირებულთა მიმართ დამოკიდებულება. ივლისი, 2018

საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ თავის 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუციური გარანტიები რელიგიური უმცირესობებისთვის ვერ უზრუნველყოფდნენ დისკრიმინაციული კანონმდებლობისგან, სოციალური შეზღუდვებისა და კონფესიათაშორისი ძალადობისგან მათ ეფექტურ დაცვას. 2017 წელს გაიზარდა კონფესიათაშორისი ძალადობის შედეგად დაღუპულთა რაოდენობა – 231 მოკლულს შორის უმეტესობა შიიტი მუსლიმი იყო. ინდუისტები კვლავ მოწყვლადები არიან გატაცებისა და იძულებითი გათხოვების პრაქტიკის მიმართ. განსაკუთრებით დისკრიმინაციულია კანონმდებლობა აჰმადიას მიმდევრების მიმართ, რომელთაც ეკრძალებათ, საკუთარ თავს მუსლიმების უწოდონ. აჰმადიას მიმდევრები ასევე აწყდებიან პოლიტიკურ დისკრიმინაციას და მათთვის არჩევნებში ხმის მიცემის განსხვავებული წესები მოქმედებს.[1]

საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ თავის 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ ქალები, რელიგიური უმცირესობები და ტრანსგენდერები აწყდებიან დისკრიმინაციას, ძალადობას და მთავრობის მხრიდან დევნას, რასაც თან სდევს იმს, რომ ხელისუფლება ვერ უზრუნველყოფს მათ ადეკვატურ დაცვასა და დამნაშავეების პასუხისგებაში მიცემას. ჩანაწერები პაკისტანის სისხლის სამართლის კოდექსში, რომელიც დისკრიმინაციულია აჰმადიას მიმდევრების მიმართ, კვლავ უცვლელია – კანონი უკრძალავს აჰმადიას მიმდევრებს, პირდაპირ ან ირიბად, მოიხსენიონ საკუთარი თავი მუსლიმად, განაცხადონ ან იქადაგონ საკუთარი რწმენა საჯაროდ, ააშენონ მეჩეთები ან საჯაროდ მოიწვიონ ხალხი სალოცავად.[2]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანში აჰმადიების შესახებ წერს, რომ სანდო სტატისტიკური მონაცემები იმი შესახებ თუ რამდენი აჰმადიაა პაკისტანში, არ არსებობს. ეროვნული მონაცემთა ბაზის სარეგისტრაციო სამსახურის ინფორმაციით, 2018 წლის მარტის მდგომარეობით, 167 ათასზე მეტი აჰმადიაა რეგისტრირებული. იქიდან გამომდინარე, რომ აჰმადიები ბოიკოტს უცხადებენ ხელისუფლების მიერ დაწესებულ რეგისტრაციის წესებს, მათი რაოდენობა შეიძლება იყოს 400-დან 600 ათასამდე; ზოგიერთი წყარო 2-5 მილიონსაც ასახელებს. ასეთი სხვაობა იმითაა გამოწვეული, რომ აჰმადიები ამჯობინებენ არ დარეგისტრირდნენ ოფიციალურად, რადგან აჰმადიად რეგისტრაციის შემთხვევაში მათ არეგისტრირებენ როგორც არა-მუსლიმებს.

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ პაკისტანში პირი, რომელიც ისლამიდან სხვა რელიგიაზე კონვერტირდება ან უარყოფს ისლამს ნებისმიერი სხვა ფორმით, შეიძლება ღვთისგმობის კანონის მიხედვით დაისაჯოს; აღნიშნული კანონი სიკვდილით დასჯასაც ითვალისწინებს. პაკისტანის საზოგადოება განსაკუთრებით მტრულადაა განწყობილი კონვერტირებულების მიმართ და ხშირია ინფორმაცია კონვერტირებულების მიმართ ძალადობის, თავდასხმების და წამების ფაქტების შესახებ. განსაკუთრებით რთული და საშიშია აჰმადიაზე კონვერტირებულთა მდგომარეობა. თუ პირის ისლამიდან აჰმადიაზე კონვერტაცია საჯარო გახდება, ის ოფიციალურად გამოცხადდება არა-მუსლიმად და შესაძლოა ის მოკლან ღვთისგმობის კანონის სახელით. იმ შემთხვევაში თუ აჰმადიაზე კონვერტაცია დარჩება საიდუმლოდ, პირმა შეიძლება თავი დააღწიოს სამართლებრივად დასჯას, მაგრამ ის კვლავ იქნება სოციალური განდევნის, მენტალური წამებისა და დისკრიმინაციული მოპყრობის მსხვერპლი. რელიგიური კონვერტაცია, თავისთავად, არ არის უკანონო ქმედება, მაგრამ ის შეიძლება განხილული იყოს როგორც ღვთისმგმობი საქციელი და გამოიწვიოს ან ღვთისგმობის კანონის მიხედვით გასამართლება ან ძალადობა საზოგადოებისა და ოჯახის მხრიდან ან ორივე.[3]

ამერიკის შეერთებული შტატების კომისია რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების შესახებ 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ აჰმადიას მიმდევრები აწყდებიან პოლიტიკურ, სოციალურ და ეკონომიკურ დისკრიმინაციას და ასევე, არიან საჯაროდ ღვთისგმობის ბრალდების მსხვერპლნი.[4]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში პაკისტანში ადამიანის უფლებათა დაცვის პრაქტიკის შესახებ (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელს) წერს, რომ აჰმადიათა მუსლიმური თემის ლიდერები და ადამიანის უფლებადამცველი ორგანიზაციები კვლავ გამოხატავდნენ შეშფოთებას დისკრიმინაციული მიდგომების და მთავრობის მხრიდან აჰმადიების ღვთისგმობის კანონის გამოყენებით დევნის გამო. 2017 წლის 2 ოქტომბერს პრეზიდენტმა ხელი მოაწერა კანონს, რომელიც საარჩევნო რეგისტრაციისას აჰმადიებისთვის ცალკე ხმის მიცემის სიას აუქმებდა და ცვლიდა ფიცის ტექსტს. აღნიშნულმა გადაწყვეტილებამ საპროტესტო აქციები გამოიწვია და საბოლოოდ პარლამენტმა ცვლილებები გააუქმა და ძალაში დარჩა ფიცის ტექსტიც და ცალკე საარჩევნო სიებიც აჰმადიებისთვის. მთელი 2017 წლის განმავლობაში მთავრობის წარმომადგენლები იყენებდნენ ანტი-აჰმადიურ რიტორიკას და მონაწილეობდნენ ისეთ აქტივობებში, რომელიც აჰმადიების თქმით, აქეზებდა მათ მიმართ ძალადობას.[5]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Pakistan, 28 May 2018, available at:

[accessed 30 July 2018]

[2] Human Rights Watch, World Report 2018 – Pakistan, 18 January 2018, available at:

[accessed 30 July 2018]

[3] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Pakistan: Ahmadis, June 2018, Version 3.0, available at:

[accessed 30 July 2018]

[4] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2018 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 25 April 2018, available at:

[accessed 30 July 2018]

[5] USDOS – US Department of State: 2017 Report on International Religious Freedom – Pakistan, 29 May 2018

 (accessed on 30 July 2018)

პაკისტანი. ადამიანის უფლებათა დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. ივლისი, 2018

„Amnesty International“ პაკისტანის შესახებ 2018 წლის ანგარიშში წერს, რომ გამოხატვის თავისუფლების კუთხით შეზღუდვები უფრო ინტენსიური გახდა. 2016 წელს მიღებული „ელექტრონული დანაშაულის პრევენციის აქტის“ მეშვეობით, ძალოვანი სტრუქტურები მიმართავდნენ დაშინებას, მუქარას და თვითნებურ დაკავებებს კონკრეტული უფლებათა დამცველების მიმართ, მათ მიერ ინტერნეტში დაფიქსირებული მოსაზრებებისა თუ კომენტარების გამო. ადგილი ჰქონდა იძულებითი გაუჩინარებების ხშირ შემთხვევებს. ღვთისგმობასთან დაკავშირებულმა ძალადობამ იმსხვერპლა ახალგაზრდა სტუდენტის სიცოცხლე, რასაც შედეგად მოჰყვა მთავრობის მხრიდან ასეთი მოვლენის დაგმობის იშვიათი შემთხვევა. ასევე, ადგილი ჰქონდა მასობრივ დემონსტრაციებს, სადაც აქციის მონაწილეები მხარს უჭერდნენ ღვთისგმობასთან დაკავშირებულ კანონებს, რომელთა მეშვეობითაც ხდებოდა პირების დაკავება, მათ მიერ ინტერნეტის მეშვეობით გამოთქმული მოსაზრებების გამო. უმცირესობები განიცდიდნენ დისკრიმინაციას, კონკრეტულ სოციალურ თუ ეკონომიკურ უფლებებთან წვდომის კუთხით. გრძელდებოდა ღირსების აღდგენის მიზნით ჩადენილი მკვლელობები, მიუხედავად, პარლამენტის მიერ 2016 წელს ამ ქმედების კრიმინალიზაციისა. ლაჰორას უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების შესაბამისად, მთავრობამ მიიღო კანონი, რომელიც საშუალებას აძლევს ტრანსგენდერ პირებს, დააფიქსირონ საკუთარი იდენტობა, როგორც „მესამე გენდერი“. ეს ფაქტი, ქვეყანაში ლგბტი უფლებების კუთხით ისტორიულ წინგადადგმულ ნაბიჯად შეფასდა. ვრცელდებოდა ცნობები უსაფრთხოების ძალების მიერ ადამიანის უფლებათა დარღვევებზე, თვითნებურ დაკავებებზე, წამებასა და არასათანადო მოპყრობაზე და ა.შ.[1]

„Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ პაკისტანი მოიცვა პოლიტიკურმა დესტაბილიზაციამ, მას შემდეგ, რაც უზენაესმა სასამართლომ, კორუფციის ბრალდებით, თანამდებობიდან გაათავისუფლა პრემიერი ნავაზ შარიფი. მიუხედავად იმისა, რომ ისლამისტური შეიარაღებული ჯგუფების მხრიდან თავდასხმებმა საგრძნობლად იკლო, კონკრეტული დაბომბვის ფაქტების შედეგად, რომელთა სამიზნესაც წარმოადგენდა ძალოვანი სტრუქტურები და თანამდებობის პირები, ასევე, რელიგიური უმცირესობები, იყო მნიშვნელოვანი მსხვერპლი სამოქალაქო მოსახლეობაში. უსაფრთხოების ძალებს გააჩნდათ არაპროპორციული გავლენა პოლიტიკურ პროცესებსა თუ სამოქალაქო ორგანოებზე, განსაკუთრებით ეროვნულ უსაფრთხოებასა და კონტრ-ტერორიზმთან დაკავშირებული შემთხვევების დროს.

მთავრობა ზღუდავდა არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და მედიის მხრიდან ეროვნული უსაფრთხოების კუთხით გამოთქმულ პროტესტებს. ქალების, რელიგიური უმცირესობებისა და ტრანსგენდერი პირების მიმართ ადგილი ჰქონდა ძალადობას, დისკრიმინაციას და დევნას, სამთავრობო სტრუქტურები უუნარონი იყვნენ, სათანადოდ დაეცვათ ზემოხსენებული პირები ან დაესაჯათ დამნაშავეები.

ადამიანის უფლებათა დაცვის კუთხით კრიზისი გრძელდებოდა ბალოჩისტანში. ადგილი ჰქონდა ბალოჩი მებრძოლების კანონგარეშე მკვლელობებს და იძულებით გაუჩინარებებს. ბალოჩი ნაციონალისტები და სხვა შეიარაღებული ჯგუფები აგრძელებდნენ თავდასხმებს არა-ბალოჩი მოსახლეობის მიმართ.[2]

„Freedom House“ პაკისტანის შესახებ საკუთარი 2018 წლის ანგარიშში წერს, რომ პაკისტანში რეგულარული არჩევნები ტარდება კონკურენტულ, მულტი-პარტიულ პოლიტიკურ სისტემაში, თუმცა, სამხედრო ძალებს გააჩნიათ უზარმაზარი გავლენა უსაფრთხოებისა და პოლიციის კუთხით არსებულ საკითხებზე, ისინი იყენებენ დაშინებას მედიის მიმართ და, ასევე, არ ექვემდებარებიან პასუხისმგებლობას არასათანადო ძალის გამოყენებისთვის, შესაბამისად, რჩებიან დაუსჯელნი. მთავრობა აწესებს კონკრეტულ შეზღუდვებს სამოქალაქო თავისუფლებების კუთხით, ხოლო, ისლამისტი ექსტრემისტები ახორციელებენ შეიარაღებულ თავდასხმებს რელიგიურ უმცირესობებზე. ტერორიზმთან დაკავშირებულმა ძალადობამ საგრძნობლად იკლო 2017 წლის განმავლობაში, თუმცა, ღვთისგმობაში ბრალდებული პირები ექვემდებარებოდნენ ცენზურას, მკაცრს სისხლის სამართლებრივ სასჯელებსა და ფიზიკურ თავდასხმებს.[3]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Pakistan, 22 February 2018, available at:

[accessed 2 July 2018]

[2] Human Rights Watch, World Report 2018 – Pakistan, 18 January 2018, available at:

[accessed 2 July 2018]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Pakistan, 28 May 2018, available at:

[accessed 2 July 2018]

პაკისტანი. ქრისტიანების მიმართ დამოკიდებულება. მაისი, 2018

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში მსოფლიოში რელიგიის თავისუფლების შესახებ წერს, რომ პაკისტანის მოსახლეობა დაახლოებით 201.2 მილიონია. მოსახლეობის 95% მუსლიმია, მათგან 75% ოფიციალურად ითვლება სუნიტად და 25% – შიიტად. პაკისტანის მთავრობის მონაცემებით, დანარჩენი 5%-ს შეადგენენ აჰმადი მუსლიმები, ინდუსები, ქრისტიანები, ზოროასტრები, ბაჰაები, სიქჰები, კალაშები, კიჰალები და იანები. პაკისტანში, დაახლოებით, 1.3 მილიონი ქრისტიანი ცხოვრობს.

პაკისტანის კონსტიტუცია ისლამს სახელმწიფო რელიგიის სტატუსს ანიჭებს და აწესებს მოთხოვნას, რომ ყველა კანონი ისლამის პრინციპებს შეესაბამებოდეს. რელიგიური უმცირესობების საზოგადოებები გამთქვამენ შეშფოთებას იმის გამო, რომ მთავრობა არ იცავს თანასწორობის პრინციპს უმცირესობების უფლებების დაცვის კუთხით და რელიგიური უმცირესობების მიმართ დისკრიმინაცია არსებობს. ანგარიშის მიხედვით, საანგარიშო წლის განმავლობაში თავდამსხმელების სამიზნეს წარმოადგენდნენ ქრისტიანები, აჰმადიები, სუფისტები და შიიტები; 2016 წლის 27 მარტს, აღდგომის კვირას, თვითმკვლელმა ტერორისტმა თავი აიფეთქა ლაჰორის გულშენ-ე-იქბალის პარკში, რასაც 78 ადამიანის სიცოცხლე შეეწია, მათ შორის იყო 29 ბავშვი; ინციდენტის შედეგად, ასევე დაშავდა 350 ადამიანზე მეტი; მსხვერპლთა დიდი ნაწილი ქრისტიანი ოჯახები იყვნენ, რომლებიც რელიგიურ დღესასწაულზე შეიკრიბნენ, თუმცა უმრავლესობა მუსლიმები იყვნენ.[1]

აშშ-ის რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისია 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ საანგარიშო წლის განმავლობაში, პაკისტანის მთავრობა განაგრძობდა რელიგიის თავისუფლების წინააღმდეგ მიმართული ქმედებების სისტემატურ დაუსჯელობას და შემწყნარებლობას. სასიკვდილო ან სამუდამო პატიმრობის განაჩენი ღვთისგმობის ბრალდებით გამოტანილი იქნა მინიმუმ 40 პირის მიმართ, მათ შორის იყო 2 ქრისტიანი, რომელთაც სიკვდილით დასჯა მიესაჯათ. რელიგიური უმცირესობები, მათ შორის ქრისტიანები, ჰინდუსები, აჰმადიები და შიიტი მუსლიმები ასევე განიცდიდნენ რელიგიურად მოტივირებულ და კონფესიათაშორის ძალადობას როგორ ტერორისტული ორგანიზაციების, ასევე საზოგადოებაში ინდივიდების მხრიდან. გრძელდებოდა ქრისტიანებისა და ინდუსების იძულებითი კონვერტაცია და გათხოვება, მიუხედავად იმისა, რომ ამ მიმართულებით პაკისტანის მთავრობამ გარკვეული პოზიტიური ნაბიჯები გადადგა.[2]

„Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ რელიგიური უმცირესობის წარმომადგენელი ქალები განსაკუთრებით მოწყვლადები არიან. პაკისტანის მოძრაობა სოლიდარობისთვის ავრცელებს ინფორმაციას, რომ ყოველწლიურად მინიმუმ ათას ქრისტიან და ინდუს ქალს და გოგონას ათხოვებენ იძულებით მუსლიმ კაცზე. მთავრობამ ვერ შეძლო ასეთი იძულებითი ქორწინებების აღკვეთა.[3]

„Freedom House“ 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუციური გარანტიები, რელიგიის თავისუფლებისა და უმცირესობების დაცვის შესახებ, არ აისახება დისკრიმინაციულ კანონმდებლობაზე, სოციალურ შეხედულებებზე და კონფესიათაშორის ძალადობაზე. ქრისტიანი საზოგადოება იყო ღვთისგმობის საქმეებისა და ბრბოს მხრიდან ძალადობის მსხვერპლი.[4]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2016 წლის ანგარიშში პაკისტანში ქრისტიანებისა და კონვერტირებული ქრისტიანების შესახებ წერს, რომ ქრისტიანებს, ზოგადად, აქვთ უფლება თავიანთი რწმენა აღასრულონ, იარონ ეკლესიებში, მონაწილეობა მიიღონ რელიგიურ აქტივობებში და იქონიონ საკუთარი სკოლები და ჰოსპიტალები. ევანგელიზმი, თავისი ბუნებიდან გამომდინარე, გულისხმობს ქადაგების ვალდებულებას. პირი, რომელიც რწმენის პროპაგანდას ეწევა და მოუწოდებს სხვას კონვერტირდეს, შეიძლება ღვთისგმობის ბრალდების მსხვერპლი გახდეს. ევანგელისტური ქრისტიანული მოძღვრების მიმდევარი ქრისტიანები უფრო დიდი რისკის ქვეშ არიან, ვიდრე ის ქრისტიანები, რომლებიც საჯაროდ არ აქტიურობენ. როგორც ევანგელისტი, ასევე არა-ევანგელისტი ქრისტიანები განიცდიან დისკრიმინაციას და არიან იერიშების სამიზნეები თავიანთი რწმენის გამო.

ქრისტიანების მიმართ დისკრიმინაცია არსებობს დასაქმებისა და განათლების სფეროში ბევრ ასპექტში. ვრცელდება ინფორმაციები ქრისტიანების და ასევე ქრისტიანების დამცველი ადვოკატების, ჟურნალისტების და ადამიანის უფლებათა აქტივისტების მიმართ შევიწროვების, ძალადობისა და მუქარების შესახებ; ასევე, თავდასხმების შესახებ არა-სახელმწიფო აქტორების მხრიდან, რასაც ზოგჯერ მსხვერპლიც ახლავს; დაბალი ფენის წარმომადგენელი ქრისტიანები უფრო დიდ დისკრიმინაციას განიცდიან, ვიდრე შედარებით მაღალი სოციალურ-ეკონომიკური სტატუსის მქონე ქრისტიანები. რელიგიური უმცირესობები ღვთისგმობის შესახებ კანონის არაპროპორციული გამოყენების მსხვერპლი არიან; კანონის გამოყენება ხდება პირადი ან პოლიტიკური ნიშნით. ზოგი ქრისტიანი ქალი გაუპატიურების, სექსუალური ძალადობის, გატაცების, იძულებითი კონვერტაციის და მუსლიმ კაცზე გათხოვების მსხვერპლი გახდა.

ანგარიშში ასევე საუბარია სახელმწიფოს მხრიდან დაცვის შესაძლებლობაზე. თუ პირს საფრთხე სახელწმიფოს მხრიდან ემუქრება, ის ვერ ისარგებლებს ხელისუფლების დაცვით. იმ შემთხვევაში თუ საფრთხე არა-სახელმწიფო აქტორებისგან მომდინარეობს, მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს კონსტიტუციური გარანტიები და მოწოდება, რომ რელიგიური უმცირესობების უფლებები იყოს დაცული, ბევრი წყარო ამტკიცებს, რომ პაკისტანის მთავრობა ვერ უზრუნველყოფს ვერც სათანადო დაცვის უზრუნველყოფას რელიგიური უმცირესობებისთვის და ვერ დამნაშავეთა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემას. ზოგიერთი წყარო ამტკიცებს, რომ პოლიციაში შეღწევას ახერხებენ ექსტრემისტები, რის შემდეგაც, მათ ხელი მიუწვდებათ პირთა პერსონალურ მონაცემებზე. გავრცელებული ინფორმაციით, პოლიციამ ვერ შეძლო ეფექტურად გამოეძიებინა, დაეკავებინა და სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიეცა დამნაშავეები რელიგიური უმცირესობების წინააღმდეგ საზოგადოების მხრიდან ჩადენილი დანაშაულების შემთხვევებში.[5]

[1] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Pakistan, 15 August 2017, available at:

[accessed 2 May 2018]

[2] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 26 April 2017, available at:

[accessed 2 May 2018]

[3] Human Rights Watch, World Report 2018 – Pakistan, 18 January 2018, available at:

[accessed 2 May 2018]

[4] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Pakistan, 19 May 2017, available at:

[accessed 2 May 2018]

[5] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Pakistan: Christians and Christian converts, May 2016, v 2.0, available at:

[accessed 2 May 2018]

პაკისტანი. კონფესიათაშორისი ქორწინება სუნიტებსა და შიიტებს შორის. მაისი, 2018

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭო 2013 წელს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში ორეგონის უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების პროფესორზე (სპეციალიზაცია: ქალთა უფლებები და ისლამი პაკისტანში) დაყრდნობით (ინტერვიუ შედგა 2011 წელს) წერს, რომ სუნიტებსა და შიიტებს შორის გარიგებით ქორწინება არ არის იშვიათი. პროფესორის თქმით, დიდი განსხვავება შეიძლება იყოს იმ კუთხით თუ რამდენად კარგად იცნობენ ოჯახები ერთმანეთს. მიუხედავად იმისა, რომ თეორიულად ისინი ერთმანეთს ძალიან კარგად უნდა იცნობდნენ, ხშირად არის შემთხვევები, როდესაც ერთმანეთს პირდაპირ ქორწილის წინ ხვდებიან.

საპირისპიროს ამტკიცებს ქალთა უფლებების დაცვის ორგანიზაციის წარმომადგენელი შირკატ გაჰი (ინტერვიუ შედგა 2012 წელს), რომელიც აცხადებს, რომ შიიტებსა და სუნიტებს შორის გარიგებით ქორწინება იშვიათია. ის ასევე აღნიშნავს, რომ ორი ოჯახისთვის ქორწინების ორგანიზება ნორმალურია, როდესაც ისინი ერთიდაიგივე აღმსარებლობის არიან, კერძოდ თუ ისინი ერთ საზოგადოებაში ცხოვრობენ.[1]

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭო 2005 წელს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში მაკგილის უნივერსიტეტთან არსებული ისლამის სწავლების ინსტიტუტის პროფესორზე (სპეციალიზაცია: თანამედროვე ისლამი ინდოეთსა და პაკისტანში, მათ შორის ქალთა უფლებები) დაყრდნობით (ინტერვიუ შედგა 2003 წელს) წერს, რომ კონფესიათაშორისი ქორწინება სუნიტებსა და შიიტებს შორის ნაკლებად პრობლემურ საკითხს წარმოადგენს პაკისტანში, ვიდრე მუსლიმსა და ქრისტიანს შორის ქორწინება. პროფესორის თქმით, სუნიტები და შიიტები ერთიდაიგივე რწმენის ხალხია და ისლამის ერთიდაიგივე 5 სვეტის მიმდევრები არიან. არ არსებობს რაიმე წესი, რომ ქალს მოეთხოვებოდეს ისლამის იმ კონკრეტული მიმდინარეობის მიღება, რომელსაც მისი ქმარი აღასრულებს.

პრაქტიკაში მთავარი განმსაზღვრელია ის თუ რამდენად შეუერთდება ქალი ქმრის რელიგიურ საზოგადოებას და ბავშვები რამდენად გაიზრდებიან ამ საზოგადოების წევრებად. როგორც წესი, სუნიტურ-შიიტურ ქორწინებაში დაბადებული ბავშვები მამის რელიგიურ თემში იზრდებიან, თუმცა პირიქით შემთხვევებიც ხდება.[2]

2005 წელს პაკისტანის ადამიანის უფლებათა კომისიის მიერ გავრცელებული განცხადების თანახმად, პაკისტანში არ არის სამართლებრივი დისკრიმინაცია კონფესიათაშორისი წყვილების ან მათი შვილების მიმართ. რაც შეეხება სოციალურ მდგომარეობას, ეს დამოკიდებულია მათი ოჯახის რწმენაზე და იმ წრეზე, რომელშიც ისინი ტრიალებენ. საზოგადოება ზოგადად არ არის დისკრიმინაციული ასეთი წყვილების მიმართ.[3]

[1] IRB – Immigration and Refugee Board of Canada: Pakistan: Arranged marriages between Sunnis and Shias, including whether families are aware of the religions of both families before they agree to the arrangement, particularly in the city of Mirpur, Azad Jammu and Kashmir [PAK103957.E], 9 February 2013

 (accessed on 2 May 2018)

[2] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Pakistan: The consequences of a Shia-Sunni inter-religious marriage, including the treatment of the couple and their children (October 2003 – May 2005), 25 May 2005, PAK100048.E, available at:

[accessed 2 May 2018]

[3] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Pakistan: Interfaith marriage, January 2016, Version 1.0, available at:

[accessed 2 May 2018]

პაკისტანი. კონვერტირებული ქრისტიანების მიმართ დამოკიდებულება. მარტი, 2018

ევროპის თავშესაფრის სისტემის მხარდაჭერის ოფისის მიერ, წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის საკითხთან დაკავშირებით, 2017 წლის ოქტომბერში გამართული შეხვედრის ანგარიშში, წარმოდგენილია ლონდონის აღმოსავლეთმცოდნეობის და აფრიკული კვლევების უნივერსიტეტის ფილოსოფიის დოქტორის, მეთიუ ნელსონის მიერ გაკეთებული პრეზენტაცია პაკისტანის შესახებ, სადაც აღნიშნულია, რომ პაკისტანის კანონმდებლობაში კონვერტირებული ქრისტიანების შესახებ მნიშვნელოვანი ხარვეზები არსებობს, რაც იმაში მდგომარეობს, რომ პაკისტანს კვლავ არ გააჩნია ნორმატიული აქტი მუსლიმთა განდგომის შესახებ. კანონმდებლობაში გაურკვეველია „რომელი კანონია წამყვანი იმ შემთხვევაში, როდესაც ვინმე ისლამს უარყოფს და ქრისტიანი ხდება?“; ამ შემთხვევასთან დაკავშირებით არანაირი კანონი არ არსებობს. ნელსონის თქმით, ეს შეიძლება კარგიც იყოს. მაგრამ ეს ასევე ნიშნავს იმას, რომ თავისუფალი რჩება სივრცე არაფორმალური ჩართულობისთვის. მაგალითად, საზოგადოების მხრიდან ისლამიდან ქრისტიანობაზე კონვერტირებულ პირთა დევნისთვის. მაგრამ, თუ პირს სურს პირადობის მოწმობის შეცვლა და ამავე დროს აცხადებს, რომ ის აღარ არის მუსლიმი, არაფორმალურად, მცირე მოლაპარაკების შედეგად, შეიძლება შეიცვალოს პირადობის მოწმობა. ეს არ არის ჩვეულებრივი მოვლენა, არც მარტივია, მაგრამ შესაძლებელია.

მეთიუ ნელსონმა აღნიშნა, რომ ბოლო წლებში, ტერორისტულმა ორგანიზაციებმა, ანტი-პაკისტანურმა თალიბანმა (TTP-Tehrik-i-Taliban Pakistan) და ჯამაათ-ულ-აჰრარმა, განახორციელეს თავდასხმები ქრისტიანებზე, მაგალითად 2015 წელს, პეშავარში მდებარე ტაძარში, ლაჰორის პარკში და ა.შ. მისი თქმით, ტერორიზმი კვლავ დიდ გავლენას მოახდენს ქრისტიანულ საზოგადოებაზე. მისი თქმით, ქრისტიანების და უფრო მეტად აჰმადიას წარმომადგენლების მიმართ ხშირად აღიძვრება ღვთისგმობის ბრალდებები, თუმცა აღნიშნული ბრალდებების ძირითად სამიზნეს სხვა მუსლიმები წარმოადგენენ. მთლიანობაში, პაკისტანში ღვთისგმობის შესახებ არსებული კანონები ძირითადად მუსლიმებზე ახდენს გავლენას.

არა პაკისტანის კანონით, არამედ ჩვეულებითი სამართლის მიხედვით, მუსლიმი ქალი არ უნდა გათხოვდეს არა მუსლიმ მამაკაცზე. პირს, რომელიც ისლამს უარყოფს და სხვა რელიგიაზე კონვერტირდება, განდგომილებაში დაადანაშაულებენ. არ არსებობს კანონი მოცემული შემთხვევის წინააღმდეგ, მაგრამ იგი ღვთისგმობის ბრალდებით ან შარიათის კანონის მიხედვით დაისჯება.[1]

ორგანიზაცია „ღია კარები – მსოფლიოში დევნილ ქრისტიანთა სამსახურში“ 2018 წლის ანგარიშში წერს, რომ პაკისტანში ქრისტიანების დევნა ძირითადად რადიკალური ისლამური ჯგუფების მხრიდან ხდება, რომლებიც პოლიტიკური პარტიების, არმიის და ხელისუფლების გავლენით ფართოვდებიან. ამ დროისათვის, აღნიშნული რადიკალური ისლამური დაჯგუფებები ათასობით მადრასას – ისლამურ საგანმანათლებლო ცენტრს ფლობენ, სადაც ახალგაზრდებს რელიგიური უმცირესობების, მაგალითად ქრისტიანების დევნას ასწავლიან, რაც ქრისტიანობაზე კონვერტირებულებს საფრთხის წინაშე აყენებს. თუმცა, საფრთხე ძირითადად ოჯახის წევრების მხრიდან მომდინარეობს, რადგან, ისლამიდან განდგომა სამარცხვინოდ ითვლება.

მაშინ, როდესაც ძველი ისტორიული ტაძრები შედარებით თავისუფლად ფუნქციონირებენ, ისინი მაინც მნიშვნელოვანი კონტროლის ქვეშ არიან და ხშირად ხდება მათზე თავდასხმები. ტაძრები, რომლებიც ჩართულები არიან პროპაგანდის და ინფორმაციის გავრცელების საქმიანობაში, დევნას განიცდიან, ხოლო ყველა ქრისტიანი ინსტიტუციონალურ დისკრიმინაციას აწყდება. ქრისტიანებისთვის განკუთვნილია ის საქმიანობები, რომლებიც „ბინძურ“ და „სამარცხვინო“ საქმიანობად ითვლება. ბევრი მორწმუნე კაბალური შრომის მსხვერპლი ხდება. პაკისტანში ღვთისგმობის შესახებ არსებული კანონების ძირითადი სამიზნე რელიგიური უმცირესობებია, უმეტესად კი ის ქრისტიანები, რომლებიც თავიანთი სარწმუნოების გავრცელებას ცდილობენ.

კონვერტირებულები, რომლებიც სალოცავად ან სხვა აქტივობებისთვის იკრიბებიან, დიდი რისკის ქვეშ არიან. მათ ყოველთვის თვალყურს ადევნებენ და ამოწმებენ. ისიც კი, ვინც შემთხვევით შეხვდება ამ კონვერტირებულებს, თვალყურის ობიექტები ხდება. პატარა ქალაქებსა და სოფლებში მცხოვრებ ქრისტიან მშობლებს, აიძულებენ რომ თავიანთი შვილები ისლამური განათლების მისაღებად ადგილობრივ მადრასებში გააგზავნონ, სადაც მათ ადრეულ ასაკში აიძულებენ ისლამის მიღებას.

ყოველწლიურად, დაახლოებით 700 გოგოს და ქალის გატაცება ხდება პაკისტანში. მათგან ზოგი სექსუალური ძალადობის, მუსლიმზე იძულებითი ქორწინების და ისლამის იძულებით მიღების მსხვერპლი ხდება. ღვთისგმობის ბრალდებით ქრისტიანების მკვლელობები კვლავ გრძელდება. 2017 წლის ივნისში ქრისტიანი კანალიზაციის მუშა დაიღუპა საავადმყოფოში, რადგან სამმა მუსლიმმა ექიმმა უარი განაცხადა მისთვის ხელის ხლებაზე, რადგან რამადანის მარხვის დროს მათ არ სურდათ ხელების დასვრა.[2]

ორგანიზაცია „ღია კარები – მსოფლიოში დევნილ ქრისტიანთა სამსახურში“ 2018 წლის ანგარიშში აღნიშნავს, რომ პაკისტანი ძალადობის მაჩვენებლის მიხედვით მსოფლიოს ქვეყნებს შორის მაღალ საფეხურზეა. პაკისტანელი პასტორი საბქათი აღნიშნავს, რომ „აქ ჩვენ ყოველთვის გვეშინია ადგილობრივ მეჩეთებში მოლების ქადაგებების. ისინი ახალგაზრდა მუსლიმ მამაკაცებს შთააგონებენ, რომ ჩვენი ახალგაზრდები აიძულონ, რომ სარწმუნოება შეიცვალონ და მუსლიმები გახდნენ. თუ კონვერტაცია მიზანია, გატაცება, გაუპატიურება, ძალადობა და მუქარები, ამ მიზნის განხორციელების საშუალებებია.“[3]

[1]  EASO – European Asylum Support Office: EASO COI Meeting Report: Pakistan; 16-17 October 2017; Rome

[accessed March 22, 2018]

[2] Open Doors World Watch Report 2018 WORLD WATCH LIST 2018 – Pakistan  https://www.opendoorsusa.org/christian-persecution/world-watch-list/pakistan/ [accessed March 22, 2018]

[3] The Open Doors World Watch Report 2018 WORLD WATCH LIST REPORT 2018

[accessed March 22, 2018]

პაკისტანის ისლამური რესპუბლიკა. კასტური სისტემა. მარტი, 2018

პაკისტანის საზოგადოებაში კასტური სისტემა არსებობს. საზოგადოება დაყოფილია ჯგუფებად, რომელთაც ქუამები ეწოდება. ყოველი ქუამი პროფესიული ნიშნით ხასიათდება და სხვადასხვა ქუამის წევრებს შორის ქორწინება დაუშვებელია. ქუამების უდიდესი ნაწილი პუნჯაბის საზოგადოებაში არის წარმოდგენილი. უმაღლესი წოდების მქონე კასტებს წარმოადგენენ რაჯპუტები, ჯატები და არაინები. ბავშვები ავტომატურად იმ კასტის წევრებად ითვლებიან, რომელსაც მათი მშობლები მიეკუთვნებიან.[1]

კულტურული ანთროპოლოგის დევიდ ლევინსონის მიერ თანამედროვე მსოფლიოში ეთნიკური ჯგუფების შესახებ 1998 წელს გამოცემულ სახელმძღვანელოში აღნიშნულია, რომ პაკისტანი მოიცავს ოთხ პროვინციას – სინდჰის, ბალუჩისტანის (დღევანდელი ბალოჩისტანი) პენჯაბის და ჩრდილო-დასავლეთ საზღვრისპირა პროვინციას (დღევანდელი ხიბერ პახტუნხვა).

ლევინსონი აღნიშნავს, რომ პენჯაბი ნაყოფიერი სასოფლო-სამეურნეო რეგიონია, რომელიც პაკისტანის და ინდოეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს. პენჯაბი წარმოადგენს მთავარ ეთნიკურ ჯგუფს რეგიონში და პაკისტანში მათი რაოდენობა 85 მილიონს შეადგენს (დაახლოებით მთელი ქვეყნის მოსახლეობის 66%). თითქმის ყველა პენჯაბელი პაკისტანში, სუნიტი მუსლიმია. პენჯაბელების უმეტესი ნაწილი სოფლად ფერმერულ საზოგადოებაში ცხოვრობს. ისინი ფერმერები ან მიწათმფლობელები არიან, ან ჩართულები არიან ფერმერობასთან დაკავშირებულ საქმიანობებში. სხვა პენჯაბელები, პაკისტანის ინდუსტრიულ ქალაქებში მომსახურების სფეროში არიან დასაქმებულები. სოფლად მცხოვრები პენჯაბელები გადანაწილებულები არიან პროფესიულ კასტებში. ჯატები (ფერმერები) და რაჯპუტები (მიწათმფლობელები) ყველაზე კარგად ცნობილი კასტებია. პენჯაბელები პენჯაბური ენის სხვადასხვა დიალექტზე საუბრობენ. პენჯაბელთა მაღალი კლასის წარმომადგენლები ურდუზე საუბრობენ.

ლევინსონი მოკლედ საუბრობს რამდენიმე პატარა ეთნიკური ჯგუფის და კასტის შესახებ, მათ შორის ბრაჰუის (სუნიტ მუსლიმთა ტომი ბალუჩისტანში და სინდჰში, მათი რაოდენობა მილიონს აღწევს და ისინი ფერმერობით ან მესაქონლეობით არიან დაკავებულები); ბურუშო (ჰუნზა) და პატარა ჯგუფები, რომლებიც ჩრდილოეთით ცხოვრობენ და დარდიკულ ენებზე საუბრობენ; კალაშა (ჰინდუსები) ხიბერ პახტუნკვა; ხოჯები მოვაჭრეთა კასტა, რომლებიც ისმაილიზმის მიმდევრები არიან (შიიტური ისლამის განშტოება); კოჰისტანი მუსლიმი ფერმერები; და სიდიები (ყოფილი აფრიკელი ტყვეები, რომლებმაც სინდჰის პროვინციაში რელიგიური ნიშნით შექმნეს კასტა).[2]

New York Times-ის არქივში დაცული ინფორმაციის მიხედვით, კასტები საზოგადოებაში არსებულ პროფესიებს ეფუძნება. სტატიის ავტორი, ჯაჰანგირ აჰმად სატი ბებიის მიერ მიწოდებულ ინფორმაციას აქვეყნებს, სადაც აღნიშნულია, რომ: პაკისტანში, უმაღლეს კასტას მიეკუთვნებიან გადასახადების ამკრეფნი ან მიწათმფლობელები. შემდეგ მოდის ლოჰარ-თრუკხანი, ან დურგალი; შემდეგ პოლი ან მქსოველი; მოჩი ან მეწაღე; მეერასი-ნაიე ან ხელოვანი-პარიკმახერი. პაკისტანში, ინდუსი ხელშეუხებლების მსგავსად ითვლებიან  ჩამერები, ჩურას, ბჰანგის ან ჯანიტორების წარმომადგენლები. ისინი ძირითადად ქრისტიანები არიან. ზოგიერთი ინდუსი ან მუსლიმია.

ფეოდალური წარმოშობის კასტური სისტემა ასახავს პროფესიების და  სოფლის მეურნეობის წარმოების მნიშვნელობას. დურგლები იყვნენ ყველაზე მნიშვნელოვანი ხალხი, რადგან ისინი სასოფლო-სამეურნეო იარაღს აწარმოებდნენ, შესაბამისად, მაღალ სტატუსს ატარებდნენ. პაკისტანი ნაკლებად განვითარებული სასოფლო-სამეურნეო საზოგადოებისგან შედგება. სანამ კასტური სისტემა ინდუიზმის რელიგიური თანხმობით განისაზღვრება, მას არ აქვს მომავალი ინდუსტრიალიზებულ მუსლიმურ საზოგადოებაში. ინდუსტრიალიზებულ ტერიტორიაზე კასტები კლასებით არის ჩანაცვლებული.

პაკისტანის ისლამური რესპუბლიკის კონსტიტუციაში არსებობს მუხლი, სადაც მოცემულია „კასტების განრიგი“. კასტისადმი კუთვნილება დაბადებით განისაზღვრება. თუ პირი შეიცვლის პროფესიას, მაგალითად პირი მეწაღის პროფესიის ნაცვლად ქირურგის პროფესიას დაეუფლება, კასტის ცვლილება ვერ მოხდება.

არსებული სტიგმის თავიდან ასაცილებლად, დაბალი კასტის წარმომადგენლები ქალაქებში გადადიან საცხოვრებლად, რის შემდეგაც იცვლიან კასტებს. როგორც წესი, ისინი ცდილობენ რომ თავიანთი წარმომავლობა დაუკავშირონ წინასწარმეტყველ მუჰამედს, თუმცა, წინასწარმეტყველს არ ჰყავდა ვაჟი, რომელიც მის გვარს გააგრძელებდა.[3]

“Pakistan Today” 2016 წელს აქვეყნებს ინფორმაციას, სადაც აღნიშნულია, რომ პაკისტანში, კასტებს შორის ყველაზე დიდი ყმების, მონების კასტაა. მისი წევრები მოსახლეობის უმეტეს ნაწილს შეადგენენ და ძირითადად სოფლად და დიდ ქალაქებში, შანთი თაუნებში (ძირითადად ღარიბი ხალხით დასახლებული ტერიტორია, სადაც სახლები დამზადებულია ხისგან ან მუყაოსგან) სახლობენ. ეკონომიკური კუთხით, ისინი თავს ირჩენენ სოფლებში ფერმის მიწების დამუშავებით, ხოლო ქალაქში მუშაობენ მძღოლებად, ქარხნების მუშებად, მშენებლობებზე ან დარაჯებად. ისინი დიდ ოჯახებს ქმნიან, სადაც სამიდან ხუთ შვილამდე აჩენენ და ბავშვების ჩათვლით, ოჯახის ყველა წევრი მუშაობს. ყოველ ბავშვს სახლში 3000-დან 5000-მდე რუპია შეაქვს. მაღალ კლასს შექმნილი აქვს მარტივი და ეფექტური სისტემა რომ მსახურთა ფენის სტატუსი შემდეგ თაობებზეც გადავიდეს, მათ შვილებს პირველი ხუთი წლის მანძილზე არ აძლევენ სკოლაში სწავლის შესაძლებლობას. საჯარო სკოლები, რომლებიც ღარიბი ბავშვებისთვის უნდა ფუნქციონირებდეს, მხოლოდ ფორმალურად არსებობს. ხოლო, კერძო სკოლები ძალიან ძვირია. სკოლის მიღმა დარჩენილი ბავშვები სამუდამოდ რჩებიან მსახურთა ფენაში.

შემდეგ მოდის განათლებული საშუალო კლასი, რომლის წარმომადგენლებიც საშუალო ზომის ქალაქებში ცხოვრობენ. ისინი ჩართულები არიან მცირე ბიზნესში, საოფისე საქმეში, მუშაობენ მასწავლებლებად, არმიაში ოფიცრების მოვალეობას ასრულებენ, მუშაობენ ჟურნალისტებად, პოლიციის ოფიცრებად. ისინი ქვეყანაში გადასახადების ძირითადი გადამხდელები არიან. მათ მსახურთა კასტაზე ორჯერ ან სამჯერ მეტი შემოსავალი აქვთ, თუმცა ეს არ კმარა მათი ფინანსური სტატუსის გაუმჯობესებისთვის.

ერთერთ ყველაზე პატარა, მაგრამ გავლენიან კასტას მიეკუთვნება მეომართა კლასი. ისინი სამი შეიარაღებული ძალის ოფიცრები არიან. აღნიშნულ სამსახურში ერთვებიან განათლებული საშუალო კლასიდან, მაგრამ როდესაც წინაურდებიან და პოზიციას იცვლიან, ქმნიან საკუთარ კასტას და აქტიურად იცავენ თავიანთ ინტერესებს. როგორც წესი, ისინი საკუთარ თავს სახელმწიფოს მთავარ დამცველებად მიიჩნევენ და არ ერიდებიან კონსტიტუციის შეცვლას, მაშინ როდესაც ჩათვლიან, რომ სახელმწიფოს საფრთხე ემუქრება. ისინი ფინანსურად უზრუნველყოფილნი არიან.

პატარა, მაგრამ გავლენიან კასტას წარმოადგენს ულემა. მისი წევრების უმეტესობას საკუთარი ორგანიზაციები გააჩნია, რომლებიც შემოწირულობებს აგროვებენ და მეჩეთების ქსელს აკონტროლებენ. ისინი ხალხის ფინანსურ და პოლიტიკურ მხარდაჭერაზე არიან დამოკიდებულები.

ყველაზე პატარა, მაგრამ ყველაზე გავლენიან კასტას წარმოადგენს ელიტარული კლასი. ისინი ძირითადად მსხვილი მეწარმეები, მედია მფლობელები, სარდარები (ადგილობრივი ლიდერები, ტომის ან გვარის ხელმძღვანელები), ნიშინები (სასულიერო ლიდერები) ან პოლიტიკური ლიდერები არიან. ისინი თითქმის არ იხდიან გადასახადებს, არ აღიარებენ კანონს მიწათმფლობელობის შესახებ და სახელმწიფოს რესურსებს საკუთარი მატერიალური კეთილდღეობისთვის იყენებენ. ისინი უძრავ ქონებას ფლობენ და მიაჩნიათ რომ დაბადებიდანვე ფლობენ ქვეყნის მართვის უფლებას. ისინი მკაცრი ფისკალური პოლიტიკით და კერძო საწარმოებსა და პოლიტიკურ პარტიებზე მონოპოლიის დამყარებით, აკონტროლებენ გაღატაკებულ მრავალრიცხოვან და უუფლებო კლასებს. პანამის დოკუმენტები ადასტურებენ, რომ ელიტური კლასი უმდიდრესია, რომელსაც ერთი ქვეყანა არ ყოფნის თავისი სიმდიდრის შესანარჩუნებლად.[4]

პაკისტანის საზოგადოებაში არსებული მთავარი კასტები/ტომებია: ჯატი (პენჯაბი და სინდჰის პროვინცია); პატანი (ხიბერ პახტუნხვა  და ბალუჩისტანი); არაინები (პენჯაბი); რაჯპუტები (პენჯაბი და სინდჰი); ბალოჩები (სინდჰი და ბალუჩისტანი); გუჯარები (ხიბერ პახტუნხვა და პენჯაბი); ავანი (ხიბერ პახტუნხვა და პენჯაბი); ბრაჰუი (ბალუჩისტანი და სინდჰი); ჰაზარა (ხიბერ პახტუნხვა); ხატრი (პენჯაბი); ჩუჰრა (პენჯაბი); შეიხ; სიედი; ქასაბი; ქურეში; მოჩი; მირასი; მაჩი; ჯულაჰა; ჟინვარი; ტაკჰანი და ტელი.[5]

[1] Pakistan-ETHNIC groups https://404ihpakistan.weebly.com/ethnic-groups-religion-and-caste-system.html [accessed March 19, 2018]

[2]ACCORD -Austrian Centre for Country of Origin & Asylum Research and Documentation: Pakistan

COI Compilation; August 2016 

[accessed March 19, 2018]

[3] The New York Times Archives: Pakistan Certainly Has a Caste System;  JAHANGIR AHMAD SATTI Detroit, Nov. 19, 1990 https://www.nytimes.com/1990/12/08/opinion/l-pakistan-certainly-has-a-caste-system-224690.html [accessed March 19, 2018]

[4] Pakistan Today: Caste system of Pakistan; April 25, 2016 BY Abdul Quayyum Khan Kundi https://www.pakistantoday.com.pk/2016/04/25/caste-system-of-pakistan/ [accessed March 20, 2018]

[5] Quora:What are the major castes/tribes found among Pakistani people? https://www.quora.com/What-are-the-major-castes-tribes-found-among-Pakistani-people [accessed March 20, 2018]