პაკისტანი. ათეისტების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ივლისი, 2020

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი პაკისტანში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების  შესახებ 2020 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ პაკისტანის კონსტიტუციის თანახმად, ისლამი სახელმწიფო რელიგიაა და ქვეყანაში მოქმედი ნებისმიერი კანონი აუცილებლად თავსებადი უნდა იყოს მასთან. ასევე, კონსტიტუციის მიხედვით, „კანონის, საჯარო წესრიგისა და მორალის ფარგლებში, ნებისმიერ მოქალაქეს აქვს უფლება ჰქონდეს, აღასრულოს და პროპაგანდა გაუწიოს საკუთარ რელიგიას“.

აშშ-ის მთავრობის გათვლებით, პაკისტანის მოსახლეობა 210.8 მილიონ პირს შეადგენს, რომელთაგან 96% სუნიტური ან შიიტური ისლამის მიმდევარია. დანარჩენი 4%-ში შედიან: აჰმადიები (რომელთაც ქვეყნის კანონმდებლობა მუსლიმებად არ მიიჩნევს); ჰინდუსები; ქრისტიანები; ზოროასტრიზმის მიმდევრები; ბაჰა’ისტები; სიკჰები; ბუდისტები; კალაშები; კიჰალები და ჯაინები.

ანგარიშის მიხედვით, მიმდინარე საანგარიშო პერიოდის განმავლობაში, სასამართლოები კვლავ აგრძელებდნენ „ღვთისგმობის“ კანონების საფუძველზე პირთა დასჯას. აღნიშნული დანაშაულისთვის სასჯელი უვადოდ თავისუფლების აღკვეთას, ხოლო ზოგიერთ განსაკუთრებულ შემთხვევაში (მაგალითად, წინასწარმეტყველი მუჰამედის შეურაცხყოფისთვის)  – სიკვდილით დასჯასაც ითვალისწინებს. ადგილობრივი სამოქალაქო აქტივისტებისა და ორგანიზაციების ინფორმაციით, სულ მცირე 84 პირი დააპატიმრეს ღვთისგმობისათვის, რომელთაგან სულ მცირე 29 შემთხვევაში, სასჯელის ზომად სიკვდილით დასჯა განისაზღვრა (გასულ წელს აღნიშნული მაჩვენებელი, შესაბამისად, 78 და 28-ს წარმოადგენდა). აღსანიშნავია, რომ პრაქტიკაში, პაკისტანის მთავრობას, უშუალოდ ზემოხსენებული დანაშაულისთვის სიკვდილით ჯერ არავინ დაუსჯია. ანგარიშში ასევე მოცემული იყო რამდენიმე შემთხვევა, როდესაც ქვეყნის უზენაესმა სასამართლომ გააუქმა ქვედა ინსტანციების გადაწყვეტილება, რომელთა მიმართ პირებს, ღვთისგმობის დანაშაულისთვის სხვადასხვა სასჯელი, მათ შორის – სიკვდილით დასჯა ჰქონდა მისჯილი.

არასამთავრობო ორგანიზაციები = გამოხატავდნენ აღშფოთებას იმის თაობაზე, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოები, ხშირად უგულებელყოფდნენ ელემენტარულ მტკიცებულებათა სტანდარტებს, როდესაც საქმე ეხებოდა ღვთისგმობის შემთხვევებს. ასევე, ისინი აცხადებდნენ, რომ შესაბამისი სამსახურები ხშირად ვერ ახერხებდნენ რელიგიური უმცირესობების დაცვას სოციალური ძალადობის დროს, რაც ხშირად განპირობებული იყო დამნაშავეთა მიმართ შიშით, არასაკმარისი რაოდენობის ოფიცრებით და ა.შ. აღნიშნული დანაშაულის ჩამდენი პირები, ხშირად, არანაირ სამართლებრივ პასუხისმგებლობას არ ექვემდებარებოდნენ, რადგან ქვეყანაში გავრცელებული იყო კორუფცია, ქრთამის აღების შემთხვევები, ზეწოლა მსხვერპლებზე, რომ მათ არ ეჩივლათ პოლიციაში და ა.შ.

ანგარიშში აღნიშნულია, რომ შეირაღებული ექსტრემისტული ჯგუფები, რომლებიც როგორც პაკისტანის, ასევე – აშშ-ის მთავრობების მიერ ტერორისტულ ორგანიზაციებად არიან გამოცხადებულნი, აგრძელებდნენ თავდასხმების მოწყობას რელიგიურ უმცირესობებზე, განსაკუთრებით კი – ჰაზარა შიიტ მუსლიმებზე. თუმცა, გასულ წლებთან შედარებით, აღნიშნული ხასიათის თავდასხმების ინტენსივობამ იკლო.[1]

აშშ-ის რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისია სპეციალურ ანგარიშში პაკისტანის ღვთისგმობის კანონების შესახებ წერდა, რომ პაკისტანის სისხლის სამართლის კოდექსის 295-298 მუხლები უკრძალავს პირებს, მოიმოქმედონ ვერბალური ან არა ვერბალური მოქმედებები, რომლებიც შეურაცხყოფას აყენებს რწმენასა და რელიგიას. აღნიშნული კანონები ასევე ვრცელდება ყურანის ფიზიკურად ხელშესახებ წიგნებზე და სხვა რელიგიურ ტექსტებზე; თაყვანისცემის ადგილებზე; წინასწარმეტყველი მუჰამედის რეპუტაციაზე და სხვა რელიგიურ სიმბოლიკაზე. მტკიცების ტვირთი, ღვთისგმობის ფაქტების შემთხვევაში, მინიმალურია. ამას გარდა, აღნიშნულ კანონებს პაკისტანში იყენებენ რელიგიური კონვერტაციის და პროზელიტიზმის შესაზღუდად და, ასევე – მათი კრიმინალიზებისთვის.

პაკისტანელები, მათ შორის ბავშვები და მენტალურად დაავადებული პირები, წარსულში ფორმალურად არაერთხელ გამხდარან ღვთისგმობის კანონების საფუძველზე ბრალდების ობიექტები. მიზეზებს შორის იყო შემდეგი შემთხვევებიც: ყურანის ან სხვა რელიგიური ტექსტის ფიზიკური დაზიანება (თუნდაც, უნებლიედ); ისეთი ტიპის ტექსტური შეტყობინების მიღება ან გაგზავნა, რომელიც მიიჩნევა ისლამური რწმენის ან წინასწარმეტყველი მუჰამედის შეურაცხმყოფლად; კონკრეტული ტექსტების ატვირთვა პირად ბლოგებზე, არა-მუსლიმურ ვებ-გვერდებზე ან სოციალურ ქსელ Facebook-ზე, რომლებიც შესაძლოა, ისლამს შეურაცხყოფდეს; პირად საუბარში ისეთი კომენტარების გაკეთება, რომლებიც  თავის ბუნებიდან გამომდინარე, შესაძლებელია ჩაითვალოს  ღვთისგმობა და რომლის დამტკიცებად მოწმის ჩვენებითაა შესაძლებელი და  ა.შ.

კომისიის ინფორმაციით, დღევანდელი მდგომარეობით, პაკისტანში სულ მცირე 80 პირია პატიმრობაში ღვთისგმობის კანონების გამო. მათგან ბევრს სიკვდილი აქვს მისჯილი, თუმცა, აღსანიშნავია, რომ პაკისტანის მთავრობის აღნიშნული დანაშაულისთვის პრაქტიკაში სიკვდილით, ჯერჯერობით არავინ დაუსჯია.

ანგარიშში მოცემულია კონკრეტული, ინდივიდუალური ქეისები, სადაც პირები ღვთისგმობის კანონების გამო, სისხლისსამართლებრივ დევნას დაექვემდებარნენ. გთავაზობთ რამდენიმე მათგანს:

  • 2019 წლის 29 ივნისს, პაკისტანის შესაბამისმა სამსახურებმა დააკავეს მუშთაქ და ნომან აგჰარები, ქრისტიანი თინეიჯერები პენჯაბის შტატიდან, რადგან მათ, სავარაუდოდ, ელექტრონული შეტყობინების სახით მიიღეს წინასწარმეტყველი მუჰამედის ამსახველი ფოტოები. იგივე სამსახურებს არანაირი ნაბიჯი არ გადაუდგამთ გამგზავნი პირის – ბილალ აჰმადის პასუხისგებაში მისაცემად, რომელიც მუსლიმია.
  • 2019 წლის 27 მაისს სინდჰის პროვინციაში დააკავეს რამეშ კუმარი, ჰინდუსი ვეტერინარი, რადგან ადგილობრივმა სასულიერო პირმა განაცხადა, რომ კუმარი ჰყიდდა მედიკამენტებს, რომლებიც შეფუთული იყოს იმ ფურცლებით, რომლებზეც დატანილი იყო ისლამური ტექსტები. მისი დაპატიმრების შემდეგ, ადგილი ჰქონდა დაპირისპირებებს და ადგილობრივმა ბრბომ, გავრცელებული ცნობებით, დააზიანა სულ მცირე 3 ჰინდუსის მაღაზია. კუმარი წინასწარ პატიმრობაშია და ბრალის დამტკიცების შემთხვევაში, უვადოდ პატიმრობა ემუქრება.
  • 2017 წლის ივნისში, ბაჰავალპურის ანტი-ტერორისტულმა სასამართლომ შიიტ მუსლიმს – ვინმე თაიმოორ რაზას ღვთისგმობის საფუძველზე სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა. რაზამ, სავარაუდოდ, შეურაცხყოფა მიაყენა წინასწარმეტყველ მუჰამედს სოციალურ ქსელ Facebook-ზე. ის გახდა პაკისტანში პირველი პირი, რომელსაც სოციალურ ქსელში კომენტარისთვის სასჯელის უმაღლესი ფორმა მიესაჯა. [2]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International პაკისტანის შესახებ 2019 წლის ანგარიშში წერდა, რომ გარკვეული რელიგიური უმცირესობები განიცდიდნენ თავდასხმებს არასამთავრობო აქტორების მხრიდან, ასევე – ისინი ექვემდებარებოდნენ ე.წ. „ღვთისგმობის“ შესახებ კანონებს. მაგალითად, დეკემბერში ჯუნაიდ ჰაფეეზს – პროფესორს, რომელიც ბრალდებული იყოს ღვთისგმობაში, მულთანის სასამართლომ სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა. ის 2013 წლიდან მოყოლებულ პატიმრობაში იყო და მეტიც, დროის უმეტესი ნაწილი იზოლირებულ საკანში, მარტომ გაატარა. ამას გარდა, სექტემბერში ქ. გჰოტკიში ერთ-ერთი სკოლის დირექტორი – ნაუთან ლალი, ასევე ღვთისგმობის ბრალდებით ბრალი წაუყენეს მას შემდეგ, რაც ერთ-ერთი რელიგიური ლიდერის მიერ ანგაჟირებულმა ბრბომ ადგილობრივი ჰინდუსური ტაძარი დაარბია და თავს დაესხა ჰინდუსი მოსახლეობის ქონებას.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch-ის პაკისტანში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2020 წლის ანგარიშის მიხედვით, პაკისტანში ქალები, რელიგიური უმცირესობის წარმომადგენლები და ტრანსგენდერი პირები კვლავ იყვნენ ძალადობის ქვეშ და განიცდიდნენ დისკრიმინაციას, ხოლო მთავრობა, როგორც წესი, ვერ უზრუნველყოფდა მათ ადექვატურ დაცვას ან დამნაშავეების სათანადოდ დასჯას.

პაკისტანის მთავრობა არც ცვლიდა ან აუქმებდა ქვეყანაში მოქმედ “ღვთისგმობის“ შესახებ კანონებს, რომლებიც წარმოადგენდნენ გარკვეულ ქვეტექსტს როგორც რელიგიურ უმცირესობებზე ძალადობისთვის, ასევე – პირთა თვითნებური დაკავებისა და მათი სამართლებრივი დევნისთვის. აღნიშნული კანონების საფუძველზე, ასობით პირი იქნა დაკავებული (მათ შორის უმრავლესობა, რელიგიური უმცირესობის წარმომადგენელი იყო) ხოლო მათგან 40 პირი დღესაც სიკვდილმისჯილთა რიგებში იმყოფებოდა. მაგალითად, აპრილში, პენჯაბის შტატში ტანსაცმლით მოვაჭრე დააკავეს მას შემდეგ, რაც ადგილობრივმა რელიგიურმა ლიდერებმა და სხვა მოვაჭრეებმა, მას ბრალი დასდეს ღვთისგმობაში. მაისში, სინდჰის ერთ-ერთ ქალაქში ადგილი ჰქონდა მასშტაბურ არეულობას, რაც გამოწვეული იყო იმით, რომ ღვთისგმობის ბრალდებით დააპატიმრეს ჰინდუსი ვეტერინარი, რადგან მან წამალი, სავარაუდოდ იმ ქაღალდში შეფუთა, რომელზეც ყურანიდან ნაწყვეტები იყო დატანილი.[4]

[1] United States Department of State – “2019 Report on International Religious Freedom: Pakistan”; published in June 2020; available at

[accessed 14 July 2020]

[2] USCIRF – POLICY UPDATE: PAKISTAN’S BLASPHEMY LAW; published in October 2019; available at

[accessed 14 July 2020]

[3] Amnesty International – “Human Rights in Asia-Pacific; Review of 2019 – Pakistan”; published on 30 January 2020; available at

[accessed 14 July 2020]

[4] Human Rights Watch – “World Report 2020 – Pakistan”; published on 14 January 2020; available at

[accessed 14 July 2020]

პაკისტანი. უსაფრთხოების და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. აპრილი, 2020

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით, პაკისტანში  საერთაშორისო ტიპის შეიარაღებული კონფლიქტი არ ფიქსირდება. თუმცა, სახეზეა შიდა ტიპის კონფლიქტი, კერძოდ, პაკისტანის მთავრობა აქტიურად ებრძვის ქვეყნის ტერიტორიაზე მოქმედ რამდენიმე შეიარაღებულ დაჯგუფებას, მათ შორის – ტერორისტულ ორგანიზაცია „თალიბანთან“ ასოცირებულ ჯგუფებს.[1]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისის (EASO) მიერ 2019 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, რომელიც პაკისტანში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ ვითარებას ეხება, ქვეყანაში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაცია რეგიონების მიხედვითა განსხვავებულია. მასზე ასევე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს კონკრეტული ფაქტორები, როგორიცაა – პოლიტიკური ძალადობა; არასახელმწიფო შეიარაღებული აქტორების მიერ ჩადენილი ქმედებები; ეთნიკური კონფლიქტები და კონფესიური ტიპის ძალადობა. ამას გარდა, საშინაო უსაფრთხოებაზე ზოგჯერ უარყოფითად აისახება მცირე შეტაკებები,  მეზობელ ქვეყნებთან (ინდოეთი და ავღანეთი), რომლებიც ზოგჯერ ძალადობის მაღალ მაჩვენებელს აღწევს.

ანგარიშის მიხედვით, ზოგადად, პაკისტანში ძალადობის მაჩენებლის ზრდა უკავშირდება ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილში არასტაბილურ ვითარებას, რომელიც დაიწყო 2001 წელს, ავღანეთში თალიბანის რეჟიმის დამხობის შემდეგ. ავღანური თალიბანის ზოგიერთი წევრი, გაექცა რა აშშ-ის მეთაურობით შემოჭრილ საერთაშორისო კოალიციას, დასახლდა ორ ძირითად რეგიონში – FATA და ხიბერ პახტუნკხვა. დროთა განმავლობაში, აღნიშნულ რეგიონებში მათ გაზარდეს საკუთარი გავლენა და დაიქვემდებარეს ანალოგიურ იდეოლოგიურ მოტივებზე შექმნილი ადგილობრივი შეიარაღებული ჯგუფები. საბოლოოდ, აღნიშნული პროცესი გადაიქცა რეგიონის ერთგვარ „თალიბანიზაციად“. თალიბანის მიდგომები იყო საკმაოდ მკაცრი და კონსერვატიულ ისლამურ პრინციპებზე დაფუძნებული, რამაც შედეგად სამოქალაქო პირებზე ძალადობა და, საბოლოოდ, პაკისტანის ხელისუფლებასთან კონფლიქტი გამოიწვია. 2007 წლიდან მოყოლებული, ზემოხსენებულ 2 რეგიონში პაკისტანის მთავრობამ განახორციელა რამდენიმე მასშტაბური სამხედრო ოპერაცია, რამაც ზოგიერთ შემთხვევაში, პირთა მასობრივი იძულებითი გადაადგილება გამოიწვია.

ანგარიშში საუბარია მოვლენათა შემდგომ განვითარებაზე და გასული წლების განმავლობაში, რეგიონებში უსაფრთხოების კუთხით სტაბილურობის დამყარების არაერთ მცდელობაზე. მათ შორის, იყო 2014 წლის სამშვიდობო მოლაპარაკებები, რომელიც საბოლოო ჩაიშალა; 2014 წლის 20 პუნქტიანი სამოქმედო გეგმა; 2015-2016 წლებში განხორციელებული მასშტაბური სამხედრო ოპერაცია – Zarb-e-Azb; 2017 წელს – ოპერაცია „Radd-Ul-Fasaad“ და ა.შ.

ანგარიშის მიხედვით, ბოლო 4-5 წლის განმავლობა, პაკისტანში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაციის გაუმჯობესების ტრენდი შეინიშნება. ყოველწლიურად, წინა წელთან შედარებით, ნაკლები ინციდენტი და ნაკლები მსხვერპლი ფიქსირდება.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი პაკისტანის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ პაკისტანი არის ფედერალური მოწყობის საპარლამენტო რესპუბლიკა, რომლის სათავეშიც, 2018 წლიდან Tehreek-e-Insaf (PTI) პარტიაა, ხოლო ქვეყნის პრემიერ-მინისტრია აღნიშნული პარტიის ლიდერი – იმრან ხანი.

პაკისტანში  საშინაო უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი ძირითადი ორგანო პოლიციაა, რომლის ადგილობრივი დანაყოფებიც ფედერალური ერთეულების მთავრობების იურისდიქციაშია. ამას გარდა, ქვეყნის ზოგიერთ რეგიონში (მაგალითად, ბალოჩისტანი, ხიბერ პახტუნკხვა) ასევე მოქმედებენ გასამხედროებული ჯგუფები და რეინჯერები, რომლებიც ფედერალურ შინაგან საქმეთა სამინისტროს ექვემდებარებიან. ზემოხსენებულ ჯგუფთა ძირითადი მიზანია შეინარჩუნონ უსაფრთხოება პაკისტანი-ავღანეთის საზღვრის მიმდებარე ტერიტორიაზე. მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალურად, ქვეყნის უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი სამსახურები ექვემდებარებიან სამოქალაქო სტრუქტურებს და მთავრობას, ზოგჯერ, ისინი მაინც მოქმედებენ დამოუკიდებლად, ყოველგვარი სამთავრობო მონიტორინგის გარეშე.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში, პაკისტანში დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებათა დარღვევათა შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობები, მათ შორის – სამთავრობო უწყებების მიერ ჩადენილი კანონგარეშე მკვლელობები; იძულებითი გაუჩინარების შემთხვევები; წამება; თვითნებური დაკავება; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; აზრის გამოხატვის, პრესის და ინტერნეტის თავისუფლების კუთხით არსებული შეზღუდვები, მათ შორის – ცენზურა და ჟურნალისტების მიმართ ძალადობა; შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვა; რელიგიის თავისუფლების კუთხით არსებული საკმაოდ მკაცრი შეზღუდვები; კორუფცია; ტრეფიკინგი და ა.შ. როგორც წესი, აღნიშნულ სამართალდარღვევებზე სამთავრობო პასუხისმგებლობის საკითხი, იშვიათად თუ დგებოდა. ამას გარდა, შესაბამისი სამსახურები თითქმის არ სჯიდნენ ადამიანის უფლებების დარღვევებისთვის დამნაშავე საჯარო მოხელეებს.

პაკისტანში, ზოგადად ადამიანის უფლებების კუთხით არსებულ მდგომარეობას, აუარესებს ისეთი არასახელმწიფო აქტორების, როგორიცაა შეიარაღებული დაჯგუფებები და ტერორისტულ ორგანიზაციები, მიერ  ჩადენილი ძალადობა. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ გასულ წელთან შედარებით, მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით ტერორისტული ძალადობის მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად იყო შემცირებული, რაც თანხვედრაშია უკანასკნელ წლებში დაფიქსირებულ, ზოგადი კლების ტენდენციასთან. 2019 წლის სექტემბრის მდგომარეობით, ზემოხსენებული არასახელმწიფო აქტორების ქმედებების შედეგად განხორციელებულ ძალადობას 315 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა (2018 წელს აღნიშნული მაჩვენებელი 697 იყო).[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch-ის პაკისტანში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2020 წლის ანგარიშის მიხედვით, პრემიერ-მინისტრი იმრან ხანის მმართველობის პერიოდში, გაიზარდა შეზღუდვები მედიის, პოლიტიკური ოპოზიციისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების ოპერირების კუთხით.

ბევრი ადამიანი იღუპებოდა „პაკისტანის თალიბანის“; „ალ ქაედას“ და სხვა შეიარაღებული ჯგუფების მიერ ორგანიზებული თავდასხმების შედეგად. როგორც აღნიშნული ჯგუფების წევრები, ასევე – სამთავრობო ჩინოვნიკები და პოლიტიკოსები, ემუქრებოდნენ მედიას და ახორციელებდნენ ძალადობრივ თავდასხმებს ჟურნალისტებზე. პაკისტანში ქალები, რელიგიური უმცირესობის წარმომადგენლები და ტრანსგენდერი პირები კვლავ იყვნენ ძალადობის ქვეშ და განიცდიდნენ დისკრიმინაციას, ხოლო მთავრობა, როგორც წესი, ვერ უზრუნველყოფდა მათ ადექვატურ დაცვას ან დამნაშავეების სათანადოდ დასჯას.

მთავრობა ახორციელებდა სადამსჯელო ღონისძიებათა კამპანიას ოპოზიციის წევრებსა და მათ მხარდამჭერებზე. ოპოზიციის რამდენიმე ლიდერი, მათ შორის – მინისტრთა კაბინეტის ყოფილი წევრები, დაპატიმრებულ იქნენ კორუფციის ბრალდებებით. [4]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International პაკისტანის შესახებ 2019 წლის ანგარიშში წერდა, რომ მთავრობა ამკაცრებდა შეზღუდვებს გამოხატვის თავისუფლების კუთხით. ქვეყანაში ფიქსირდებოდა იძულებითი გაუჩინარებების შემთხვევები, რომელთა ორგანიზატორებისთვის სასჯელი იშვიათად თუ დგებოდა. პაკისტანის მთავრობამ ვერ მოახერხა აღნიშნული დანაშაულის და, ასევე, წამების ამკრძალავი საკანონმდებლო ნორმების მიღება. ქვეყანაში ფართოდ იყო გავრცელებული ქალების და გოგონების მიმართ ძალადობა. პარლამენტმა არ განიხილა კანონპროექტები, რომლებიც ითვალისწინებდა ბავშვთა ქორწინების აკრძალვას. რელიგიური უმცირესობები განიცდიდნენ თავდასხმებს არასამთავრობო აქტორების მხრიდან, ასევე – ისინი ექვემდებარებოდნენ ე.წ. „ღვთისგმობის“ შესახებ კანონებს. ამას გარდა, ქვეყნის ბევრ ქალაქში ჰაერის დაბინძურების მაჩვენებელი საზიანო მაჩვენებელს აღწევდა, რაც რისკის ქვეშ აყენებდა ადამიანთან სიცოცხლესა და ჯანრმთელობას.[5]

[1] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 3 April 2020]

[2] EASO – Pakistan Security situation Country of Origin Information Report – October 2019; available at

[accessed 3 April 2020]

[3] United States Department of State – “2019 Country Reports on Human Rights Practices: Pakistan”; published on 11 March 2020; available at

[accessed 3 April 2020]

[4] Human Rights Watch – “World Report 2020 – Pakistan”; published on 14 January 2020; available at

[accessed 3 April 2020]

[5] Amnesty International – “Human Rights in Asia-Pacific; Review of 2019 – Pakistan”; published on 30 January 2020; available at

[accessed 3 April 2020]

პაკისტანი. ერთი დანაშაულისთვის ორჯერ დასჯის დაუშვებლობა. ივნისი, 2019

პაკისტანის ისლამური რესპუბლიკის სისხლის სამართლის კოდექსის მესამე მუხლის მიხედვით, ნებისმიერი პირი პასუხისმგებელია პაკისტანის ნებისმიერი კანონის წინაშე და ქვეყნის გარეთ ჩადენილი დანაშაულისთვის, შეიძლება, დაისაჯოს პაკისტანის სისხლის სამართლის კოდექსის შესაბამისად ისე, როგორც დაისჯებოდა აღნიშნული ქმედების პაკისტანის ტერიტორიაზე ჩადენის შემთხვევაში. ამავე კანონის მეოთხე მუხლი დამატებით ადგენს, რომ კოდექსის დებულებები ვრცელდება ასევე პაკისტანის ყველა მოქალაქეზე ან პაკისტანის სამსახურში მყოფ ყველა სუბიექტზე ნებისმიერ ადგილას – ნებისმიერ პირზე, გემზე ან საჰაერო ხომალდზე, რომელიც რეგისტრირებულია პაკისტანში. აღნიშნულ მუხლში გამოყენებული ტერმინი „დანაშაული“ მოიცავს პაკისტანის გარეთ ჩადენილ ნებისმიერ აქტს, რომელიც პაკისტანის ტერიტორიაზე ჩადენის შემთხვევაში, იქნებოდა დასჯადი აღნიშნული კოდექსის მიხედვით.[1]

„გადაეცი ან გაასამართლე“ პრინციპის შესაბამისად, პირი, რომელიც ჩაიდენს მძიმე დანაშაულს, არ უნდა დარჩეს დაუსჯელი. ქვეყანამ ან თავად უნდა გაასამართლოს დანაშაულის ჩამდენი ან კანონიერი საფუძვლებით გადასცეს გასასამართლებლად სხვა ქვეყანას. ქვეყნის გარეთ ჩადენილი დანაშაულისთვის პირი შეიძლება გასამართლდეს ან იმ ქვეყანაში, სადაც ჩაიდინა დანაშაული ან იმ ქვეყანაში, რომლის მოქალაქეც არის.[2]

დაუშვებელია, პირი ორჯერ დაისაჯოს ერთი და იგივე დანაშაულისთვის. ორჯერ დასჯის დაუშვებლობის პრინციპი (ne bis in idem), რომელიც თითქმის უნივერსალურად არის ასახული ქვეყნების შიდა კანონმდებლობასა და სხვადასხვა საერთაშორისო ინსტრუმენტში, ადგენს, რომ არავინ უნდა დაისაჯოს ორჯერ ერთი და იგივე დანაშაულისთვის.[3]

ერთი და იგივე დანაშაულისთვის ორჯერ გასამართლებას კრძალავს პაკისტანის ისლამური რესპუბლიკის კონსტიტუცია. მეცამეტე მუხლის მიხედვით, არავინ უნდა მიეცეს პასუხისგებაში ან დაისაჯოს ერთი და იგივე დანაშაულისთვის ერთზე მეტჯერ.[4]

[1] Pakistan Penal Code (Act XLV of 1860); available at: http://www.pakistani.org/pakistan/legislation/1860/actXLVof1860.html [accessed 20 June 2019]

[2] UN; International Law Commission; Obligation to extradite or prosecute (aut dedere aut judicare); available at: http://legal.un.org/ilc/guide/7_6.shtml [accessed 20 June 2019]

[3] Oxford Public International Law; Ne bis in idem; Prohibition of Double Jeopardy; available at: https://opil.ouplaw.com/view/10.1093/law:epil/9780199231690/law-9780199231690-e66 [accessed 20 June 2019]

[4] The Constitution of the Islamic Republic of Pakistan; available at: http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/ [accessed 20 June 2019]

პაკისტანი. თალიბანის აქტივობა პეშავარის რეგიონში. ნოემბერი. 2018

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი პაკისტანში მოქმედი ტერორისტული ორგანიზაციების შესახებ 2018 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ „ტეჰრიკ-ე თალიბან პაკისტანი“ (Tehrik-e Taliban Pakistan) ასევე ცნობილი, როგორც „პაკისტანური თალიბანი“; “ტეჰრეეკ-ე თალიბანი” ან TTP, არის პაკისტანისა და ავღანეთის ტეროტორიაზე მოქმედი ტერორისტული დაჯგუფება, რომელიც შეიქმნა 2007 წელს, რათა წინააღმდეგობა გაეწია პაკისტანის მთავრობის სამხედრო ქმედებებისთვის “ფედერალურ ადმინისტრირებას დაქვემდებარებულ ტომობრივ ტერიტორიაზე“ (Federally Administered Tribal Areas (FATA) – ნახევრად ავტონომიური ტერიტორიული ერთეული პაკისტანის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში). დაჯგუფების პირველი ლიდერი იყო აწ. გარდაცვლილი ბაიტულაჰ მეჰსუდი. უკანასკნელ ხანებში, ტეჰრიკ-ე თალიბანს  2018 წელს მის გარდაცვალებამდე, ხელმძღვანელობდა მულლაჰ ფაზლულაჰჰი.

TTP-ს მიზანია, გააძევოს პაკისტანის მთავრობა „FATA“-ს რეგიონიდან და, ასევე, „კჰიბერ პაკჰტუნკვას“ (Khyber Pakhtunkwa) პროვინციის ნაწილიდან და დაამყაროს შარიათზე დაფუძვნებული რეჟიმი. ამ მიზნის მისაღწევად, ორგანიზაცია მიმართავს ტერორისტულ თავდასხმების მეთოდებს პაკისტანის სახელმწიფოსა და სამხედრო ძალებზე.

დაარსებიდან მოყოლებული, TTP-მ განახორციელა და პასუხისმგებლობა აიღო როგორც პაკისტანის, ასევე – ა.შ.შ. წინააღმდეგ მიმართულ მრავალ ტერორისტულ აქტზე. მათ შორის, აღსანიშნავია, 2009 წელს ავღანეთში, კჰოსტის რეგიონში მდებარე ა.შ.შ. სამხედრო ბაზაზე თვითმკვლელი ტერორისტის თავდასხმა, რასაც 7 ა.შ.შ. მოქალაქის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ამას გარდა, 2010 წლის აპრილში პეშავარის რეგიონში ა.შ.შ. საკონსულოზე ასევე თვითმკვლელი ტერორისტული თავდასხმა, რომლის შედეგად 6 პაკისტანელი სამოქალაქო პირი დაიღუპა.

კონკრეტულად პეშავარის რეგიონში TTP-ს მიერ განხორციელებული ტერორისტული ქმედებებიდან აღსანიშნავია 2014 წელს ერთ-ერთ ადგილობრივ საჯარო სკოლაზე განხორციელებული ალყა, რასაც 145 ადამიანის (აქედან 132 – ბავშვი) სიცოცხლე ემსხვერპლა; 2015 წელს პეშავართან ახლოს მდებარე შიიტური მეჩეთი აფეთქების შემთხვევა; ასევე, 2016 წლის დეკემბერში, პეშავარის პოლიციის კონტრტერორიზმის დეპარტამენტის ხელმძღვანელის მოადგილის სატრანსპორტო საშუალებაზე განხორციელებული თავდასხმა, რაც აღნიშნული პირის სიკვდილით დასრულდა, ხოლო მისი ვაჟი – მძიმედ დაშავდა. 2017 წლის დეკემბერში, TTP-ს წევრები, რომლებიც ქალებად იყვნენ გადაცმული, თავს დაესხნენ პეშავარის რაიონში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო სასწავლებელს, რასაც 9 პირის სიცოცხლე (მათ შორის, თავდამსხმელების) ემსხვერპლა.[1]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) პაკისტანში უსაფრთხოების კუთხისთ არსებული მდგომარეობის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ Tehrik-e Taliban, ანუ, თალიბანის პაკისტანური მოძრაობა არის ქვეყანაში მოქმედი ყველაზე დიდი ტერორისტული ორგანიზაცია. 2014 წლის 14 დეკემბერს, ჯგუფის 9 წევრმა ცეცხლი გახსნა პეშავარის რეგიონში მდებარე სამხედრო საჯარო სკოლაში. შემთვევას 145 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, მათ შორის – 132 არასრულწლოვანი იყო (ძირითადად, სამხედრო მოსამსახურეების შვილები).

2014 წლის 25 დეკემბერს, ყოფილა პრემიერ მინისტრმა ნავაზ შარიფმა გამოაცხადა 20 პუნქტიანი ერვონული სამოქმედო გეგმა  (National Action Plan – NAP), რათა აღეკვეთათ ტერორისტული თავდასხმები. გეგმის თანახმად, დაფუძვნდებოდა სპეციალური „სამხედრო სასამართლოები“, რათა დაეჩქარებინათ ტერორიზმში ეჭვმიტანილი პირების საქმეთა განხილვა; გაგრძელდებოდა სიკვდილით დასჯაზე გამოცხადებული მორატორიუმის ვადა; შეიქმნებოდა 5000 პირით დამოკმპლექტებული კონტრტერორისტული ჯგუფი; სამოქალაქო შეიარაღებული პირებს აეკრძალებოდათ საქმიანობა. ამას გარდა, პაკისტანის სამხედრო ძალები გააგრძელებდნენ “ფედერალურ ადმინისტრირებას დაქვემდებარებულ ტომობრივ ტერიტორიაზე“(FATA) სამხედრო ქმედებებს.

2015-2016 წლების მანძილზე, მიმდინარეობდა სამხედრო კამპანია სახელწოდებით „ზარბ-ე-აზბ“. სამხედრო ქმედებათა სამიზნეს წარმოადგენდა FATA-ში მოქმედი არაერთი ტერორისტული ორგანიზაცია.

2018 წლის ივნისში, „სკაიპის“ საშუალებით მიცემული ინტერვიუში „ვუდრო უილსონის მკვლევართა საერთაშორისო ცენტრის“ ექსპერტმა მაიკლ კუგელმანმა განაცხადა, რომ პაკისტანში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა დღითიდღე უმჯობესდება. მან,ასევე, აღნიშნა, რომ იკლო ტერორისტული თავდასხმების შემთხვევების რაოდენობამაც. კუგელმანის თქმით, ამის მიზეზია პაკისტანის სამხედრო ძალების გაძლიერებული კონტრტერორისტული ქმედებები. თუმცა, შეიარაღებული ჯგუფების თავდასხმების „ნიადაგი“ ჯერ კიდევ არსებობს, რაც ნაწილობრივ განპირობებული ავღანეთ-პაკისტანის საზღვრის სიმყიფით. ანგარიშის მიხედვით, მანამ, სანამ არ შემუშავდება საზღვრების მართვის ეფექტური და ძლიერი სტრატეგია, ავღანეთში მოქმედი ტერორისტული ჯგუფები გააგრძელებენ პაკისტანში თავდასმხების განხორციელებას. „პაკისტანის სამშვიდობო კვლევათა ინსტიტუტის“ (PIPS) დირექტორმა და ანალიტიკოსმა მოჰამმად ამირ რანამ ივნისში, სკაიპის საშუალებით მიცემული ინტერვიუსას განაცხადა, რომ „უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება უმჯობესდება, თუმცა მთავრობისთვის გამოწვევა იქნება 25 ივლისში საერთო არჩევნებამდე და არჩევნების მიმდიანრეობისას იმავე დონის უსაფრთხოების შენარჩუნება“.[2]

მედია საშუალება CNN 2018 წლის 11 ივლისს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ პაკისტანის თალიბანმა პასუხისიმგებლობა აიღო პეშავარში 10 ივლისს,  წინასაარჩევნო აქციის მიმდინარეობისას განხორციელებულ თვითმკვლელი ტერორისტის თავდასხმაზე. შემთხვევის შედეგად 20 პირი გარდაიცვალა, მათ შორის იყო ავამის ნაციონალური პარტიის საარჩევნო კანდიდატი ჰაროომ ბილოური. პაშავარის ცენტრალური საავადმყოფოს სპიკერის განცხადებით, შემთხვევის შედეგად ასევე, დაშავდა 63 პირი.[3]

[1] United States Department of State, Country Reports on Terrorism 2017 – Foreign Terrorist Organizations: Tehrik-e Taliban Pakistan, 19 September 2018, available at:

[accessed 22 November 2018]

[2] EASO Country of Origin Information Report Pakistan Security Situation – October 2018, available at

[accessed 22 November 2018]

[3] CNN – article “Pakistani Taliban claims responsibility for deadly election suicide attack” July 11 2018, available at https://edition.cnn.com/2018/07/11/asia/pakistan-peshawar-taliban-suicide-attack-intl/index.html [accessed 22 November 2018]

პაკისტანი. შიიტი მუსლიმების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ნოემბერი, 2018

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Minority Rights Group International პაკისტანში შიიტთა და ჰაზარას უმცირესებათა შესახებ 2018 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერს, რომ შიიტები პაკისტანის მთლიანი მუსლიმური პოპულაციის 15 პროცენტს შეადგენენ. მიუხედავად იმისა, რომ შიიტები, როგორც მუსლიმები არ არიან შებოჭილი იმ კონკრეტული შეზღუდვებით, რომლებიც სხვა რელიგიური ჯგუფების მიმართ არსებობს, ისინი სუნიტი ექსტრემისტების მიერ მაინც „მწვალებლებად“ არიან აღქმულნი. შედეგად, მათი მხრიდან  შიიტური უმცირესობის წარმომადგენლები შეიძლება დაექვემდებარონ ზოგადად მტრულ დამოკიდებულებასა და საჯარო მოწოდებებს  მათი მკვლელობის შესახებ.

უკანასკნელი წლების განმავლობაში, შეიარაღებული ჯგუფების მიერ შიიტ მუსლიმებზე თავდასხმები განსაკუთრებით სისხლიანი გახდა. ტერორისტული ორგანიზაციების მიერ განხორციელებული დაბომბვების სამიზნეს, ხშირად, წარმოადგენდა სოციალური შეკრებები და შიიტებით გადატვირტული ლოკაციები. თავდასხმის ობიექტს, ასევე, წარმოადგენდა შიიტთა სალოცავი ადგილები.

მიუხედავად იმისა, რომ შიიტებზე ძალადობრივი თავდასხმები ქვეყანაში ზოგადი უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაციის გაუარესების ფონზე გაიზარდა, კონკრეტულად შიიტებზე თავდასხმები, როგორც წესი, გამორჩეულია და მოტივირებულია პოლიტიკური ან სამხედრო მიზეზით, ან უბრალოდ განურჩეველი თავდასხმით სამოქალაქო პირებზე. თავდასხმები, ასევე, ხორციელდება შიიტი მომლოცველების მიმართ, მაშინ როდესაც ისინი წმინდა ადგილების მოსალოცად მიემართებიან ირანში და როდესაც უკან ბრუნდებიან ირანიდან პაკისტანში, პაკისტანი-ირანის დამაკავშირებელი 700 კმ სიგრძის ავტობანის გავლით.

შიიტები ასევე, ექვემდებარებიან სიძულვილის ენას სხვადასხვა ფორმის გამოვლინებით, რომელთაგან ყველაზე გავრცელებულია მეჩეთებში, სკოლებსა თუ სოციალურ ქსელებში განხორციელებული კამპანიები. აღნიშნული კამპანიის ფარგლებში, მათ ღიად უწოდებენ „მწვალებლებს“ ან „ერეტიკოსებს“ და სუნიტებს მოუწოდებენ მათ მოსაკლავად.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House პაკისტანის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ 2017 წელს რელიგიური ნიშნის მიხედვით ძალადობის მაჩვენებელი საგრძნობლად გაიზარდა. აღნიშნული ნიშნის გამო თავდასხმების შედეგად გარდაიცვალა 231 პირი, რომელთა უმრავლესობაც შიიტი მუსლიმი იყო. ზემოხსენებული მაჩვენებელი 2016 წელს 137-ს უდრიდა.

ორგანიზაცია პაკისტანში გამოხატვის თავისუფლების კუთხით არსებულ სიტუაციას შესაბამის შკალაზე მაქსიმუმი 4 ბალიდან 2 ბალით აფასებს. ზოგადად, პაკისტანელებს აქვთ თავისუფლება, გამოხატონ და დააფიქსირონ საკუთარი აზრი მრავალ საკითხზე, მათ შორის – ონლაინ საშუალებებით. თუმცა, ბოლოხანს სამართალდამცავმა ორგანოებმა წამოიწყეს კამპანია ინტერნეტ სივრცეში განთავსებული „ღვთისმგმობი“ მასალის წინააღმდეგ. მაგალითად, 2017 წლის ივნისში კონკრეტული შიიტი მამაკაცი გახდა პირველი პირი, რომელსაც სოციალური ქსელის მეშვეობით გავრცელებული „ღვთისმგმობი“ პოსტის გამო, სიკვდილით დასჯა მიესაჯა.[2]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) პაკისტანში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2018 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ რელიგიური ნიშნით მოტივირებული ძალადობის ინციდენტებმა 2017 წელს, წინა წელთან შედარებით, საგრძნობლად იკლო. „პაკისტანის მშვიდობის კვლევათა ინსტიტუტის“ (PIPS) ინფორმაციით, შემთხვევების რაოდენობა 41 %-ით, ხოლო დაშავებულ პირთა რაოდენობა კი – 29 %-ით შემცირდა. უმრავლეს შემთხვევებში, დამნაშავეებს წარმოადგენდნენ სუნიტური შეიარაღებული ჯგუფები, ხოლო რაც შეეხება ძალადობის ობიექტს, ყველაზე ხშირად მსხვერპლს შიიტი მუსლიმები წარმოადგენდნენ.[3]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი პაკისტანში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ პოლიციის წარმომადგენლები, ხშირად, ვერ ახერხებდნენ დაეცვათ უმცირესობის (აჰმადიები, შიიტები, ქრისტიანები, ა.შ.) წარმომადგენლები შეიარაღებული ჯგუფების მხრიდან თავდასხმისგან. შიიტური ორგანიზაციები, ასევე, აცხადებდნენ, რომ მთავრობა ვერ უზრუნველყოფდა ირანში და ბალოჩისტანში მიმავალი მომლოცველების ადეკვატურ დაცვას. ამას გარდა, სასამართლოები დისკრიმინაციული მიდგომით იყენებდნენ „ღვთისგმობის“ შესახებ კანონებს ქრისტიანებთან, აჰმადიებთან, შიიტებთან და სხვა რელიგიურ უმცირესობებთან მიმართებით.

საზოგადოების მხრიდან მომავალი ძალადობა კვლავ რჩებოდა პრობლემად, რაც ძირითადად განპირობებული იყო რელიგიური შეუწყნარებლობით. ვრცელდებოდა ცნობები ხალხის ბრბოს მიერ რელიგიურ უმცირესობათა წარმომადგენლებზე (მათ შორის, შიიტები) თავდასხმის შესახებ.[4]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი პაკისტანში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ წლის განმავლობაში, როგორც ადგილობრივი, ისე – ა.შ.შ. მთავრობების მიერ აკრძალული ექსტრემისტული ჯგუფები, ასევე, დაუდგენელი შეიარაღებული ჯგუფები, სავარაუდოდ რელიგიური მოტივით, თავს ესხმოდნენ რელიგიური უმცირესობების წარმომადგენლებს (შიიტებს, ქრიტიანებს, ჰაზარა მუსლიმებს და ა.შ.).

სამოქალაქო საზოგადოებრივი ჯგუფები გამოხატავდნენ შეშფოთებას იმაზე, რომ მთავრობა ხშირად სათანადოდ არ ერეოდა და ვერ იცავდა რელიგიურ უმცირესობებს საზოგადოებისგან მომავალი ძალადობისგან, ასევე, იმ საკითხზე, რომ პოლიცია ხშირ შემთვევებში ვერ ახერხებდა დამნაშავეთა დაპატიმრებას. ამის საპირისპიროდ, არასამთავრობო ორგანიზაციები და მედია საშუალებები წერდნენ, რომ ზოგიერთი შემთხვევის დროს, პოლიციის ჩარევამ უზრუნველყო რელიგიურად მოტივირებული ძალადობის თავიდან აცილება.

პრესის ინფორმაციით, ოქტომბერში სინდჰის პროვინციაში, ერთ-ერთმა ადგილობრივმა შიიტურმა ორგანიზაციამ ქალაქ კარაჩიში წამოიწყო საპროტესტო კამპანია, რათა გაეპროტესტებინა შიიტი აქტივისტების მთავრობის მიერ დაკავებისა და „გაუჩინარებების“ ფაქტები. საპასუხოდ, სინჰის პროვინციის მთავარმა მინისტრმა უარყო ყველანაირი ბრალდება.

შიიტებისთვის რელიგიურად უმნიშვნელოვანესი ისლამური თვის – მუჰარანის დროს, ფედერალურმა და მუნიციპალურმა მთავრობებმა გადაადგილება შეუზღუდეს დაუდგენელი რაოდენობის მოძღვარს. გავრცელებული ცნობით, მთავრობის სამიზნეს წარმოადგენდნენ ის პირები, რომლებიც ცნობილნი იყვნენ რელიგიური შუღლის გაღვივების შემთხვევებით და ამ ნაბიჯით, მთავრობა ცდილობდა, არ დაეშვა სიტუაციის ესკალაცია. პროვინციულმა მთავრობებმა, შიიტური „აშურა“ დღესასწაულის დროს, შიიტი მომლოცველების დასაცავად ქვეყნის მასშტაბით ასობით ათასი პოლიციელი გამოყვეს. დამკვირვებელთა ცნობით, დღესასწაულმა წინა წლებთან შედარებით, გაცილებით მშვიდობიანად ჩაიარა.

ექსტრემისტული ჯგუფები განაგრძობდნენ რელიგიური ნიშნით მოტივირებულ თავდასხმებს შიიტურ სალოცავ ადგილებზე, შეკრებებსა თუ შიიტ რელიგიურ ლიდერებზე, რასაც წლის განმავლობაში 112 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა.[5]

კანადის იმიგრაციის და ლტოლვილთა საკითხების საბჭო პაკისტანში შიიტი მუსლიმების მდგომარეობის შესახებ 2014 წელს გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2010-2013 წლები) წერს, რომ შიიტები განიცდიან შეიარაღებული ექსტრემისტული ჯგუფების მხრიდან თავდასხმებს მთელი ქვეყნის მასშტაბით. რამდენიმე წყაროს ცნობით, სამთავრობო ქმედებები, რომ თავიდან აერიდებინათ აღნიშნული შემთხვევები და სათანადოდ დაეცვათ უმცირესობის წარმომადგენლები, არ იყო საკმარისი. ანგარიშის მიხედვით, ამის მიზეზია პოლიტიკური ნების არარსებობა. „პაკისტანის მთავრობას ზოგადად არ გაუკეთებია ბევრი, არ იღებს პასუხისმგებლობას და არც სურს, რომ იმოქმედოს აღნიშნულ დანაშაულებთან მიმართებით“ – განაცხადა „ჯინას ინსტიტუტის“ წარმომადგენლმა. “ადამიანის უფლებათა აზიური კომისიის” (AHRC) მიხედვით, პაკისტანის მთავრობამ, უმრავლეს შემთხვევებში „ან უარი განაცხადა მათ დაცვაზე ან ვერ უზრუნველყო შიიტური მუსლიმების დაცვა“.

ამის საპირისპიროდ, მედია საშუალებები წერდნენ, რომ რიგ შემთხვევებში, რელიგიური დაძაბულობის დროს, მთავრობამ პოლიციის მხარდაჭერით უზრუნველყო პირთა უსაფრთხოება.

რაც შეეხება სიტუაციას პოლიციისა და სასამართლოს ქმედებების კუთხით, ანგარიშში ნათქვამია, რომ მთავრობა არ მოქმედებს ძლიერი სექტანტური ორგანიზაციების წინააღმდეგ, შესაბამისად, ვერც სასამართლო და პოლიციის წარმომადგენლები ბედავენ მათ წინააღმდეგ მოქმედებას. „ჯინას ინსტიტუტის“ წარმომადგენლის განცხადებით „არანაირი კონრეტული ნაბიჯები არ გადადგმულა, რომ გამოეძიებიანთ შიიტებზე განხორციელებული თავდასხმები“. AHRC მიხედვით, „არ არსებობს შიიტების მკვლელობის ერთი კონრეტული საქმე, რომელიც სათანადოდ იქნა გამოძიებული. არავის პასუხისმგებლობა არ დამდგარა, რადგან პროკურორებსა და მოსამართლეებს ეშინიათ ექსტრემისტული ჯგუფების წარმომადგენლების დასჯის“. ჯინას ინსიტუტის წარმომადგენლის ინფორმაციით, „არავინ არ დაუპატიმრებიათ ან გაუსამართლებით შიიტების კანონგარეშე მკვლელობისთვის. არსებობს სპეციალური ანტი-ტერორისტული სასამართლოები, თუმცა ისინი რელიგიურად მოტივირებული მკვლელობის საქმეებს იშვიათად განიხილავენ“.[6]

[1] Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Pakistan : Shi’a and Hazaras, June 2018, available at:

[accessed 20 November 2018]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Pakistan, 28 May 2018, available at:

[accessed 20 November 2018]

[3] EASO, “Country of Origin Information Report Pakistan Security Situation” October 2018, available at

[accessed 21 November 2018]

[4] United States Department of State, “PAKISTAN 2017 HUMAN RIGHTS REPORT”, available at

[accessed 21 November 2018]

[5] United States Department of State, “PAKISTAN 2017 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT”, available at 

[accessed 21 November 2018]

[6] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Pakistan: How Shia Muslims differ from Sunnis; treatment of Shias, particularly in Lahore and Multan; government response to violence against Shia Muslims (2010-December 2013), 9 January 2014, PAK104713.E , available at:

[accessed 21 November 2018]

პაკისტანი. ბალოჩების პოლიტიკური პარტიები. აგვისტო, 2018

ბალოჩთა ნაციონალური მოძრაობა, ოფიციალურ ვებ-გვერდზე გამოქვეყნებული ინფორმაციის მიხედვით, წარმოადგენს პოლიტიკურ პარტიას, რომელიც დაარსდა 1987 წელს „ბალოჩ ახალგაზრდათა ნაციონალური მოძრაობის“ სახელით. 1988 წელს, სავარაუდოდ, პაკისტანელი სამხედროების მიერ, მოძრაობის ლიდერის ფიდა აჰმედის მკვლელობის შემდეგ, პარტიას სახელი გადაერქვა და მისი ლიდერები აქტიურად ჩაერთნენ პაკისტანის საპარლამენტო პოლიტიკაში. პარტია მალევე გახდა ყველაზე გავლენიანი ბალოჩისტანში და მოიპოვა რამდენიმე მანდატი ბალოჩისტანისა და პაკისტანის ეროვნულ ასამბლეებში. ლიდერებმა, ასევე, შეცვალეს პარტიის ზოგადი პოლიტიკა და დამოუკიდებლობის ნაცვლად, მხოლოდ ავტონომიურ რესპუბლიკად აღიარებას ითხოვდნენ.

პარტიის ახალგაზრდული ფრთა, გჰულამ მოჰამად ბალოჩის მეთაურობით, კვლავაც პაკისტანისგან დამოუკიდებლობის მოთხოვნით გამოდიოდა. მან პარტიაში ჩამოყალიბა მოძრაობა, რომელიც ითხოვდა პარტიის მიერ პაკისტანის კორუფციული პოლიტიკის ბოიკოტირებას და ბალოჩი ხალხის მობილიზებას, რათა ჩამოეყალიბებინათ დამოუკიდებელი ბალოჩისტანის სახელმწიფო. 2004 წელს ბალოჩის ჯგუფმა გაიმარჯვა და ის პარტიის ლიდერი გახდა. პარტიას ოფიციალურად დაერქვა სახელი „ბალოჩთა ნაციონალური მოძრაობა“ და ბალოჩისტანის დამოუკიდებლობის მოთხოვნაც აისახა პარტიის მანიფესტში. 6 წლის განმავლობაში, 2009 წელს პაკისტანელი სამხედროების მიერ მის მკვლელობამდე, ბალოჩმა მოახერხა და BNM აქცია ბალოჩისტანის ყველაზე დიდ და გავლენიან პარტიად. პარტიის არსებობის მანძილზე, ასობით წევრი იქნა მოკლული ან გატაცებული პაკისტანის არმიის მიერ. პარტიის დამაარსებლად ითვლება სწორედ გჰულამ მოჰამად ბალოჩი. დღეის მდგომარეობით, BNM-ის თავმჯდომარეა კჰალილ ბალოჩი.[1]

BNM-ის მანიფესტის მიხედვით, პარტიის მიზანია „ბალოჩი ხალხის მობილიზება პოლიტიკურ და იდეოლოგიურ ფრონტებზე, რათა მათ აღადგინონ ბალოჩისტანის სუვერენიტეტი“. პარტია მიიჩნევს, რომ უცხო ქვეყნის მიერ ოკუპაცია, მონობა და მჩაგვრელი პოლიტიკურ სისტემა, ესაა ბალოჩი ხალხის პოლიტიკური, ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული კუთხით ჩამორჩენილობის მთავარი გამომწვევი ფაქტორები. მოძრაობა ცდილობს, გაეროს წესდების სრული დაცვით, მიაღწიოს ბალოჩისტანის დამოუკიდებლობას. პარტია ბოიკოტს უცხადებს ოკუპანტი ქვეყნის ნებისმიერ პოლიტიკურ, წარმომადგენლობით ან ადმინისტრაციულ ორგანოში გაწევრიანებას.[2]

BBC 2015 წლის 26 აგვისტოს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს ბალოჩი სეპარატისტების ლიდერის ბრაჰუმდაგჰ ბუგტის შესახებ. სტატიის მიხედვით, ის არის ბალოჩების რესპუბლიკური პარტიის ლიდერი. იგივე ინფორმაცია ასევე გაჟღერებულია ბუგტის სოციალურ ქსელ Twitter-ის ოფიციალურ გვერდზე.[3] სტატიაში ნათქვამია, რომ ზემოხსენებული პარტია პაკისტანში კანონგარეშედაა გამოცხადებული.[4]

რაც შეეხება ზემოხსენებულ პარტიათა წევრების მდგომარეობას და მათ მიმართ არსებულ საფრთხეს პაკისტანის ცენტრალური ხელისუფლების მხრიდან, გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს მიერ გამოქვეყნებულ „ბალოჩისტანის ადამიანის უფლებათა საბჭოს“ 2017 წლის 13 ივლისის ანგარიშის მიხედვით, „ადგილი ჰქონდა ისეთი პოლიტიკური პარტიების წევრთა, როგორიცაა BNM (ბალოჩთა ნაციონალური მოძრაობა); BRP (ბალოჩთა რესპუბლიკური პარტია); BSO-A (ბალოჩ სტუდენტთა ორგანიზაცია – ასად) იძულებითი გაუჩინარებისა და პაკისტანის უსაფრთხოების ძალების მიერ კანონგარეშე მკვლელობის ასობით შემთხვევას. მათ მიმართ ეს ქმედებები ხორციელდებოდა იმ მოტივით, რომ ისინი ითხოვდნენ ბალოჩი ხალხის თვითგამორკვევის უფლების რეალიზებას.“

ანგარიშში, ასევე, საუბარია 2005 წლიდან დაწყებულ, პოლიტიკოსთა წინააღმდეგ განხორციელებულ იძულებითი გაუჩინარებებისა და მკვლელობების ფაქტებზე. ხაზგასმულია 2006 წელს ბალოჩისტანის ყოფილი გუბერნატორისა და ყოფილი პირველი მინისტრის – აკბარ ხან ბუგტის მკვლელობა (BRP პარტიის ზემოხსენებული ლიდერის – ბრაჰუმდაგჰ ბუგტის ბაბუა), ასევე, 2009 წელს BNM პარტიის ლიდერის – გჰულამ მოჰამად ბალოჩის მკვლელობა. ასევე, 2014 წელს BSO-A პარტიის გენერალურ მდივან – რაზა ჯაჰანგირთან ერთად, მოკლულ იქნა BNM პარტიის თავმჯდომარე – იმდად ბოჯერ ბალოჩი. ანგარიშში ასევე მოცემულია გატაცებულ და გაუჩინარებულ პოლიტიკურ აქტივისტთა საკმაოდ ვრცელი სია, საიდანაც 9 პირი არის BNM პარტიის წევრი.[5]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) პაკისტანის შესახებ წერს, რომ 2017 წლის 23 აპრილს ნაპოვნი იქნა 5 დაკარგული ბალოჩი აქტივისტის დასახიჩრებული გვამები, მათ შორის იყო ბაიტულაჰ მეჰმუდ ბალოჩი, ბალოჩების ნაციონალური მოძრაობის (BNM) ლიდერი.[6]

„Amnesty International“ 2014 წლის 30 აპრილის სპეციალურ ანგარიშში წერს აბდულ რაზაქ სარბაზის შესახებ, რომლის დასახიჩრებული სხეულიც 2013 წლის 21 აგვისტოს იქნა ნაპოვნი. სარბაზი ბალოჩების ნაციონალური მოძრაობის ცენტრალური საინფორმაციო განყოფილების მდივანი იყო. ანგარიშში ასევე საუბარია იმაზე, რომ ზემოხსენებული მოძრაობა პაკისტანში უკანონოდაა გამოცხადებული, ბალოჩისტანის პაკისტანისგან სეპარაციის მოთხოვნის გამო.[7]

[1] Official Web-page of BNM, “About Us”, available at https://www.thebnm.org/contact-us [accessed 19 August 2018]

[2] Official Web-page of BNM, “Manifesto”, available at https://www.thebnm.org/constitution [accessed 19 August 2018]

[3] Official Twitter Page of Brahumdagh Bugti, available at https://twitter.com/BBugti [accessed 19 August 2018]

[4] BBC Urdu, Article of August 26 2015, available at https://www.bbc.com/urdu/pakistan/2015/08/150826_brahamdagh_iv_baloch_sq  [accessed 19 August 2018]

[5] Human Rights Council of Balochistan (Author), published by UN Human Rights Committee, „Report on civil and political rights in Balochistan“, available at

[accessed 19 August 2018]

[6] USDOS, Country Report on Human Rights Practices 2017 – Pakistan, available at

[accessed 19 August 2018]

[7] Amnesty International, Report on attacks against journalists (assassination attempts, abductions, torture and killings; harassment for embarrassing the military; abuses against journalists of foreign media; situation in Northwestern Pakistan and in Balochistan province) available at

[accessed 19 August 2018]

პაკისტანი. თალიბანის საქმიანობა გილგიტ-ბალტისტანში. აგვისტო, 2018

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2017 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ ქაშმირის პაკისტანის მიერ კონტროლირებადი ტერიტორია მოიცავს აზად ჯამუსა და ქაშმირს (აზად ქაშმირი) და გილგიტ-ბალტისტანს, რასაც ადრე ჩრდილოეთ ტერიტორიებს უწოდებდნენ. ორივე რეგიონს ნაწილობრივ ავტონომიური ადმინისტრაცია ჰყავს. თუმცა, პაკისტანის მთავრობისა და არმიის გავლენა დიდია, განსაკუთრებით აზად ქაშმირში. გილგიტ-ბალტისტანის მოსახლეობა დაახლოებით 2 მილიონია. აზად ქაშმირში კი 4.5 მილიონი ცხოვრობს.

2016 წლის განმავლობაში მდგომარეობა გართულდა ქაშმირის გამყოფ საკონტროლო ხაზთან. ურის არმიის ბაზაზე თავდასხმის შემდეგ, ინდოეთმა გაახშირა საზღვრის კვეთით იერიშები აზად ქაშმირში, მიუხედავად 2003 წელს გაფორმებული ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმებისა. 2016 წელს გილგიტ-ბალტისტანში ადგილი ჰქონდა მასობრივ საპროტესტო აქციებს ჩინეთი-პაკისტანის ეკონომიკური კორიდორის (CPEC) წინააღმდეგ. აქცია პოლიციამ აგვისტოში დაშალა, რასაც 500-ზე მეტი ადგილობრივის, მათ შორის პოლიტიკური აქტივისტის ბაბა ჯანის დაკავება მოჰყვა. 2017 წლის მარტში, პაკისტანის ადამიანის უფლებათა საბჭომ, ფაქტების დადგენის მისიის ფარგლებში გილგიტ-ბალტისტანში დაზვერვისა და სამართალდამცავი უწყებების მხრიდან ადამიანის უფლებების დარღვევის ფაქტები აღწერა.

2016 წელს გილგიტ-ბალტისტანსა და აზად ქაშმირში არცერთ ტერორისტულ აქტს არ ჰქონია ადგილი. წლის განმავლობაში არსებულ ვითარებას სხვადასხვა ორგანიზაცია სტაბილურს უწოდებს. ადგილი ჰქონდა მხოლოდ ერთ სამხედრო იერიშს აზად ქაშმირში. უსაფრთხოების ძალებმა აზად ქაშმირში 3 და გილგიტ-ბალტისტანში ერთი ოპერაცია განახორციელეს. სიტუაცია დაძაბული რჩებოდა საკონტროლო ხაზთან, განსაკუთრებით 2016 წლის ბოლო რამდენიმე თვის განმავლობაში. ადგილი ჰქონდა 50-ზე მეტ საზღვრის კვეთით იერიშს ინდოეთიდან.

2017 წლის პირველ მეოთხედში არ გავრცელებულა ინფორმაცია გილგიტ-ბალტისტანში მოკლულების შესახებ. აზად ქაშმირში 2 პირის მკვლელობა დადასტურდა. 2017 წლის პირველი 5 თვის განმავლობაში არც აზად ქაშმირში და არც გილგიტ-ბალტისტანში არავინ მომკვდარა ტერორისტული აქტის შედეგად. 2016 წლის ნოემბერში, ინდოეთის საჰაერო იერიშების გამო, დაახლოებით 11 ათასმა ოჯახმა ძირითადად კოტლიდან და ბჰიმბერიდან, დატოვა საცხოვრებელი სახლები და უსაფრთხო ზონებს მიაშურა.

პაკისტანში მოქმედი აქტიური შეიარაღებული დაჯგუფებებიდან ყველა დიდი პაკისტანის თალიბანია. ტეჰრიკ-ე-ტალიბან ანუ PPT, ძირითადად, ავღანეთის კუნარის, ნურისტანის, პაკტიკას, გარდაიზის და პაკტიას პროვინციებიდან ახორციელებს საზღვრის კვეთით იერიშებს პაკისტანში. დაჯგუფება ფინანსებს გამოძალვითა და ადამიანებით ვაჭრობით აგროვებს. ისლამური ექსტრემიზმის მკვლევარი არიფ ჯამალი დაჯგუფებასა და პაკისტანის არმიას შორის კავშირზე საუბრობს. ამის დასტურად პაკისტანის თალიბანის ქაშმირსა და ჯამუში გააქტიურებას ასახელებენ, რაც მკვლევართა აზრით აჩვენებს იმას, რომ პაკისტანის არმია კვლავ იყენებს პაკისტანის თალიბანს და სხვა დეობანდი ჯგუფებს ქაშმირსა და ინდოეთში ჯიჰადისთვის. 2013 წლის ნოემბერში დაჯგუფების ოფიციალური ლიდერი ჰაკიმულა მეჰსუდი, დრონით განხორციელებული იერიშისას, ვაზირისტანში მოკლეს.

2014 წელს პაკისტანის თალიბანმა პასუხისმგებლობა აიღო პეშავარის სკოლაზე განხორციელებულ თავდასხმაზე, რომლის დროსაც 145 ადამიანი იქნა მოკლული. მათი თქმით, ეს იყო პასუხი ჩრდილოეთ ვაზირისტანში არმიის მიერ წარმართულ კამპანიაზე. 2016 წლის განმავლობაში დაჯგუფება პასუხისმგებელი იყო 106 ტერორისტულ იერიშზე. ტერაქტები კვლავ კონცენტრირებული იყო ფედერალური წესით ადმინისტრირებად ტომთა მიწაზე (FATA), კჰუბერ-პაკჰტჰუნკვასა და კარაჩიში. თავად პაკისტანის თალიბანის ინფორმაციით, ჯგუფმა ვერ შეძლო ვერცერთი იერიშის განხორციელება პენჯაბში, ფედერალურ დედაქალაქში, აზად ქაშმირსა და გილგიტ-ბალტისტანში. დაჯგუფება კონცენტრირებული რჩებოდა იერიშების განხორციელებაზე კჰუბერ-პაკჰტჰუნკვაში, ასევე რამდენიმე იერიში მიიტანეს ბალოჩისტანსა და სინდჰზე. იმ იერიშების ნახევარზე მეტი, რომელზეც პაკისტანის თალიბანმა პასუხისმგებლობა აიღო, კჰუბერ-პაკჰტჰუნკვაში განხორციელდა. მიუხედავად იმისა, რომ დაჯგუფება დასუსტებულია და მისი სამოქმედო რესურსი ამოწურული, პაკისტანის თალიბანი მაინც მნიშვნელოვან საფრთხეს უქმნის პაკისტანის უსაფრთხოებას.[1]

[1] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report. Pakistan Security Situation, August 2017, available at:

[accessed 6 August 2018]

პაკისტანი. აჰმადიაზე კონვერტირებულთა მიმართ დამოკიდებულება. ივლისი, 2018

საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ თავის 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუციური გარანტიები რელიგიური უმცირესობებისთვის ვერ უზრუნველყოფდნენ დისკრიმინაციული კანონმდებლობისგან, სოციალური შეზღუდვებისა და კონფესიათაშორისი ძალადობისგან მათ ეფექტურ დაცვას. 2017 წელს გაიზარდა კონფესიათაშორისი ძალადობის შედეგად დაღუპულთა რაოდენობა – 231 მოკლულს შორის უმეტესობა შიიტი მუსლიმი იყო. ინდუისტები კვლავ მოწყვლადები არიან გატაცებისა და იძულებითი გათხოვების პრაქტიკის მიმართ. განსაკუთრებით დისკრიმინაციულია კანონმდებლობა აჰმადიას მიმდევრების მიმართ, რომელთაც ეკრძალებათ, საკუთარ თავს მუსლიმების უწოდონ. აჰმადიას მიმდევრები ასევე აწყდებიან პოლიტიკურ დისკრიმინაციას და მათთვის არჩევნებში ხმის მიცემის განსხვავებული წესები მოქმედებს.[1]

საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ თავის 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ ქალები, რელიგიური უმცირესობები და ტრანსგენდერები აწყდებიან დისკრიმინაციას, ძალადობას და მთავრობის მხრიდან დევნას, რასაც თან სდევს იმს, რომ ხელისუფლება ვერ უზრუნველყოფს მათ ადეკვატურ დაცვასა და დამნაშავეების პასუხისგებაში მიცემას. ჩანაწერები პაკისტანის სისხლის სამართლის კოდექსში, რომელიც დისკრიმინაციულია აჰმადიას მიმდევრების მიმართ, კვლავ უცვლელია – კანონი უკრძალავს აჰმადიას მიმდევრებს, პირდაპირ ან ირიბად, მოიხსენიონ საკუთარი თავი მუსლიმად, განაცხადონ ან იქადაგონ საკუთარი რწმენა საჯაროდ, ააშენონ მეჩეთები ან საჯაროდ მოიწვიონ ხალხი სალოცავად.[2]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანში აჰმადიების შესახებ წერს, რომ სანდო სტატისტიკური მონაცემები იმი შესახებ თუ რამდენი აჰმადიაა პაკისტანში, არ არსებობს. ეროვნული მონაცემთა ბაზის სარეგისტრაციო სამსახურის ინფორმაციით, 2018 წლის მარტის მდგომარეობით, 167 ათასზე მეტი აჰმადიაა რეგისტრირებული. იქიდან გამომდინარე, რომ აჰმადიები ბოიკოტს უცხადებენ ხელისუფლების მიერ დაწესებულ რეგისტრაციის წესებს, მათი რაოდენობა შეიძლება იყოს 400-დან 600 ათასამდე; ზოგიერთი წყარო 2-5 მილიონსაც ასახელებს. ასეთი სხვაობა იმითაა გამოწვეული, რომ აჰმადიები ამჯობინებენ არ დარეგისტრირდნენ ოფიციალურად, რადგან აჰმადიად რეგისტრაციის შემთხვევაში მათ არეგისტრირებენ როგორც არა-მუსლიმებს.

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ პაკისტანში პირი, რომელიც ისლამიდან სხვა რელიგიაზე კონვერტირდება ან უარყოფს ისლამს ნებისმიერი სხვა ფორმით, შეიძლება ღვთისგმობის კანონის მიხედვით დაისაჯოს; აღნიშნული კანონი სიკვდილით დასჯასაც ითვალისწინებს. პაკისტანის საზოგადოება განსაკუთრებით მტრულადაა განწყობილი კონვერტირებულების მიმართ და ხშირია ინფორმაცია კონვერტირებულების მიმართ ძალადობის, თავდასხმების და წამების ფაქტების შესახებ. განსაკუთრებით რთული და საშიშია აჰმადიაზე კონვერტირებულთა მდგომარეობა. თუ პირის ისლამიდან აჰმადიაზე კონვერტაცია საჯარო გახდება, ის ოფიციალურად გამოცხადდება არა-მუსლიმად და შესაძლოა ის მოკლან ღვთისგმობის კანონის სახელით. იმ შემთხვევაში თუ აჰმადიაზე კონვერტაცია დარჩება საიდუმლოდ, პირმა შეიძლება თავი დააღწიოს სამართლებრივად დასჯას, მაგრამ ის კვლავ იქნება სოციალური განდევნის, მენტალური წამებისა და დისკრიმინაციული მოპყრობის მსხვერპლი. რელიგიური კონვერტაცია, თავისთავად, არ არის უკანონო ქმედება, მაგრამ ის შეიძლება განხილული იყოს როგორც ღვთისმგმობი საქციელი და გამოიწვიოს ან ღვთისგმობის კანონის მიხედვით გასამართლება ან ძალადობა საზოგადოებისა და ოჯახის მხრიდან ან ორივე.[3]

ამერიკის შეერთებული შტატების კომისია რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების შესახებ 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ აჰმადიას მიმდევრები აწყდებიან პოლიტიკურ, სოციალურ და ეკონომიკურ დისკრიმინაციას და ასევე, არიან საჯაროდ ღვთისგმობის ბრალდების მსხვერპლნი.[4]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში პაკისტანში ადამიანის უფლებათა დაცვის პრაქტიკის შესახებ (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელს) წერს, რომ აჰმადიათა მუსლიმური თემის ლიდერები და ადამიანის უფლებადამცველი ორგანიზაციები კვლავ გამოხატავდნენ შეშფოთებას დისკრიმინაციული მიდგომების და მთავრობის მხრიდან აჰმადიების ღვთისგმობის კანონის გამოყენებით დევნის გამო. 2017 წლის 2 ოქტომბერს პრეზიდენტმა ხელი მოაწერა კანონს, რომელიც საარჩევნო რეგისტრაციისას აჰმადიებისთვის ცალკე ხმის მიცემის სიას აუქმებდა და ცვლიდა ფიცის ტექსტს. აღნიშნულმა გადაწყვეტილებამ საპროტესტო აქციები გამოიწვია და საბოლოოდ პარლამენტმა ცვლილებები გააუქმა და ძალაში დარჩა ფიცის ტექსტიც და ცალკე საარჩევნო სიებიც აჰმადიებისთვის. მთელი 2017 წლის განმავლობაში მთავრობის წარმომადგენლები იყენებდნენ ანტი-აჰმადიურ რიტორიკას და მონაწილეობდნენ ისეთ აქტივობებში, რომელიც აჰმადიების თქმით, აქეზებდა მათ მიმართ ძალადობას.[5]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Pakistan, 28 May 2018, available at:

[accessed 30 July 2018]

[2] Human Rights Watch, World Report 2018 – Pakistan, 18 January 2018, available at:

[accessed 30 July 2018]

[3] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Pakistan: Ahmadis, June 2018, Version 3.0, available at:

[accessed 30 July 2018]

[4] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2018 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 25 April 2018, available at:

[accessed 30 July 2018]

[5] USDOS – US Department of State: 2017 Report on International Religious Freedom – Pakistan, 29 May 2018

 (accessed on 30 July 2018)

პაკისტანი. ადამიანის უფლებათა დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. ივლისი, 2018

„Amnesty International“ პაკისტანის შესახებ 2018 წლის ანგარიშში წერს, რომ გამოხატვის თავისუფლების კუთხით შეზღუდვები უფრო ინტენსიური გახდა. 2016 წელს მიღებული „ელექტრონული დანაშაულის პრევენციის აქტის“ მეშვეობით, ძალოვანი სტრუქტურები მიმართავდნენ დაშინებას, მუქარას და თვითნებურ დაკავებებს კონკრეტული უფლებათა დამცველების მიმართ, მათ მიერ ინტერნეტში დაფიქსირებული მოსაზრებებისა თუ კომენტარების გამო. ადგილი ჰქონდა იძულებითი გაუჩინარებების ხშირ შემთხვევებს. ღვთისგმობასთან დაკავშირებულმა ძალადობამ იმსხვერპლა ახალგაზრდა სტუდენტის სიცოცხლე, რასაც შედეგად მოჰყვა მთავრობის მხრიდან ასეთი მოვლენის დაგმობის იშვიათი შემთხვევა. ასევე, ადგილი ჰქონდა მასობრივ დემონსტრაციებს, სადაც აქციის მონაწილეები მხარს უჭერდნენ ღვთისგმობასთან დაკავშირებულ კანონებს, რომელთა მეშვეობითაც ხდებოდა პირების დაკავება, მათ მიერ ინტერნეტის მეშვეობით გამოთქმული მოსაზრებების გამო. უმცირესობები განიცდიდნენ დისკრიმინაციას, კონკრეტულ სოციალურ თუ ეკონომიკურ უფლებებთან წვდომის კუთხით. გრძელდებოდა ღირსების აღდგენის მიზნით ჩადენილი მკვლელობები, მიუხედავად, პარლამენტის მიერ 2016 წელს ამ ქმედების კრიმინალიზაციისა. ლაჰორას უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების შესაბამისად, მთავრობამ მიიღო კანონი, რომელიც საშუალებას აძლევს ტრანსგენდერ პირებს, დააფიქსირონ საკუთარი იდენტობა, როგორც „მესამე გენდერი“. ეს ფაქტი, ქვეყანაში ლგბტი უფლებების კუთხით ისტორიულ წინგადადგმულ ნაბიჯად შეფასდა. ვრცელდებოდა ცნობები უსაფრთხოების ძალების მიერ ადამიანის უფლებათა დარღვევებზე, თვითნებურ დაკავებებზე, წამებასა და არასათანადო მოპყრობაზე და ა.შ.[1]

„Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ პაკისტანი მოიცვა პოლიტიკურმა დესტაბილიზაციამ, მას შემდეგ, რაც უზენაესმა სასამართლომ, კორუფციის ბრალდებით, თანამდებობიდან გაათავისუფლა პრემიერი ნავაზ შარიფი. მიუხედავად იმისა, რომ ისლამისტური შეიარაღებული ჯგუფების მხრიდან თავდასხმებმა საგრძნობლად იკლო, კონკრეტული დაბომბვის ფაქტების შედეგად, რომელთა სამიზნესაც წარმოადგენდა ძალოვანი სტრუქტურები და თანამდებობის პირები, ასევე, რელიგიური უმცირესობები, იყო მნიშვნელოვანი მსხვერპლი სამოქალაქო მოსახლეობაში. უსაფრთხოების ძალებს გააჩნდათ არაპროპორციული გავლენა პოლიტიკურ პროცესებსა თუ სამოქალაქო ორგანოებზე, განსაკუთრებით ეროვნულ უსაფრთხოებასა და კონტრ-ტერორიზმთან დაკავშირებული შემთხვევების დროს.

მთავრობა ზღუდავდა არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და მედიის მხრიდან ეროვნული უსაფრთხოების კუთხით გამოთქმულ პროტესტებს. ქალების, რელიგიური უმცირესობებისა და ტრანსგენდერი პირების მიმართ ადგილი ჰქონდა ძალადობას, დისკრიმინაციას და დევნას, სამთავრობო სტრუქტურები უუნარონი იყვნენ, სათანადოდ დაეცვათ ზემოხსენებული პირები ან დაესაჯათ დამნაშავეები.

ადამიანის უფლებათა დაცვის კუთხით კრიზისი გრძელდებოდა ბალოჩისტანში. ადგილი ჰქონდა ბალოჩი მებრძოლების კანონგარეშე მკვლელობებს და იძულებით გაუჩინარებებს. ბალოჩი ნაციონალისტები და სხვა შეიარაღებული ჯგუფები აგრძელებდნენ თავდასხმებს არა-ბალოჩი მოსახლეობის მიმართ.[2]

„Freedom House“ პაკისტანის შესახებ საკუთარი 2018 წლის ანგარიშში წერს, რომ პაკისტანში რეგულარული არჩევნები ტარდება კონკურენტულ, მულტი-პარტიულ პოლიტიკურ სისტემაში, თუმცა, სამხედრო ძალებს გააჩნიათ უზარმაზარი გავლენა უსაფრთხოებისა და პოლიციის კუთხით არსებულ საკითხებზე, ისინი იყენებენ დაშინებას მედიის მიმართ და, ასევე, არ ექვემდებარებიან პასუხისმგებლობას არასათანადო ძალის გამოყენებისთვის, შესაბამისად, რჩებიან დაუსჯელნი. მთავრობა აწესებს კონკრეტულ შეზღუდვებს სამოქალაქო თავისუფლებების კუთხით, ხოლო, ისლამისტი ექსტრემისტები ახორციელებენ შეიარაღებულ თავდასხმებს რელიგიურ უმცირესობებზე. ტერორიზმთან დაკავშირებულმა ძალადობამ საგრძნობლად იკლო 2017 წლის განმავლობაში, თუმცა, ღვთისგმობაში ბრალდებული პირები ექვემდებარებოდნენ ცენზურას, მკაცრს სისხლის სამართლებრივ სასჯელებსა და ფიზიკურ თავდასხმებს.[3]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Pakistan, 22 February 2018, available at:

[accessed 2 July 2018]

[2] Human Rights Watch, World Report 2018 – Pakistan, 18 January 2018, available at:

[accessed 2 July 2018]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Pakistan, 28 May 2018, available at:

[accessed 2 July 2018]

პაკისტანი. ქრისტიანების მიმართ დამოკიდებულება. მაისი, 2018

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში მსოფლიოში რელიგიის თავისუფლების შესახებ წერს, რომ პაკისტანის მოსახლეობა დაახლოებით 201.2 მილიონია. მოსახლეობის 95% მუსლიმია, მათგან 75% ოფიციალურად ითვლება სუნიტად და 25% – შიიტად. პაკისტანის მთავრობის მონაცემებით, დანარჩენი 5%-ს შეადგენენ აჰმადი მუსლიმები, ინდუსები, ქრისტიანები, ზოროასტრები, ბაჰაები, სიქჰები, კალაშები, კიჰალები და იანები. პაკისტანში, დაახლოებით, 1.3 მილიონი ქრისტიანი ცხოვრობს.

პაკისტანის კონსტიტუცია ისლამს სახელმწიფო რელიგიის სტატუსს ანიჭებს და აწესებს მოთხოვნას, რომ ყველა კანონი ისლამის პრინციპებს შეესაბამებოდეს. რელიგიური უმცირესობების საზოგადოებები გამთქვამენ შეშფოთებას იმის გამო, რომ მთავრობა არ იცავს თანასწორობის პრინციპს უმცირესობების უფლებების დაცვის კუთხით და რელიგიური უმცირესობების მიმართ დისკრიმინაცია არსებობს. ანგარიშის მიხედვით, საანგარიშო წლის განმავლობაში თავდამსხმელების სამიზნეს წარმოადგენდნენ ქრისტიანები, აჰმადიები, სუფისტები და შიიტები; 2016 წლის 27 მარტს, აღდგომის კვირას, თვითმკვლელმა ტერორისტმა თავი აიფეთქა ლაჰორის გულშენ-ე-იქბალის პარკში, რასაც 78 ადამიანის სიცოცხლე შეეწია, მათ შორის იყო 29 ბავშვი; ინციდენტის შედეგად, ასევე დაშავდა 350 ადამიანზე მეტი; მსხვერპლთა დიდი ნაწილი ქრისტიანი ოჯახები იყვნენ, რომლებიც რელიგიურ დღესასწაულზე შეიკრიბნენ, თუმცა უმრავლესობა მუსლიმები იყვნენ.[1]

აშშ-ის რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისია 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ საანგარიშო წლის განმავლობაში, პაკისტანის მთავრობა განაგრძობდა რელიგიის თავისუფლების წინააღმდეგ მიმართული ქმედებების სისტემატურ დაუსჯელობას და შემწყნარებლობას. სასიკვდილო ან სამუდამო პატიმრობის განაჩენი ღვთისგმობის ბრალდებით გამოტანილი იქნა მინიმუმ 40 პირის მიმართ, მათ შორის იყო 2 ქრისტიანი, რომელთაც სიკვდილით დასჯა მიესაჯათ. რელიგიური უმცირესობები, მათ შორის ქრისტიანები, ჰინდუსები, აჰმადიები და შიიტი მუსლიმები ასევე განიცდიდნენ რელიგიურად მოტივირებულ და კონფესიათაშორის ძალადობას როგორ ტერორისტული ორგანიზაციების, ასევე საზოგადოებაში ინდივიდების მხრიდან. გრძელდებოდა ქრისტიანებისა და ინდუსების იძულებითი კონვერტაცია და გათხოვება, მიუხედავად იმისა, რომ ამ მიმართულებით პაკისტანის მთავრობამ გარკვეული პოზიტიური ნაბიჯები გადადგა.[2]

„Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ რელიგიური უმცირესობის წარმომადგენელი ქალები განსაკუთრებით მოწყვლადები არიან. პაკისტანის მოძრაობა სოლიდარობისთვის ავრცელებს ინფორმაციას, რომ ყოველწლიურად მინიმუმ ათას ქრისტიან და ინდუს ქალს და გოგონას ათხოვებენ იძულებით მუსლიმ კაცზე. მთავრობამ ვერ შეძლო ასეთი იძულებითი ქორწინებების აღკვეთა.[3]

„Freedom House“ 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუციური გარანტიები, რელიგიის თავისუფლებისა და უმცირესობების დაცვის შესახებ, არ აისახება დისკრიმინაციულ კანონმდებლობაზე, სოციალურ შეხედულებებზე და კონფესიათაშორის ძალადობაზე. ქრისტიანი საზოგადოება იყო ღვთისგმობის საქმეებისა და ბრბოს მხრიდან ძალადობის მსხვერპლი.[4]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2016 წლის ანგარიშში პაკისტანში ქრისტიანებისა და კონვერტირებული ქრისტიანების შესახებ წერს, რომ ქრისტიანებს, ზოგადად, აქვთ უფლება თავიანთი რწმენა აღასრულონ, იარონ ეკლესიებში, მონაწილეობა მიიღონ რელიგიურ აქტივობებში და იქონიონ საკუთარი სკოლები და ჰოსპიტალები. ევანგელიზმი, თავისი ბუნებიდან გამომდინარე, გულისხმობს ქადაგების ვალდებულებას. პირი, რომელიც რწმენის პროპაგანდას ეწევა და მოუწოდებს სხვას კონვერტირდეს, შეიძლება ღვთისგმობის ბრალდების მსხვერპლი გახდეს. ევანგელისტური ქრისტიანული მოძღვრების მიმდევარი ქრისტიანები უფრო დიდი რისკის ქვეშ არიან, ვიდრე ის ქრისტიანები, რომლებიც საჯაროდ არ აქტიურობენ. როგორც ევანგელისტი, ასევე არა-ევანგელისტი ქრისტიანები განიცდიან დისკრიმინაციას და არიან იერიშების სამიზნეები თავიანთი რწმენის გამო.

ქრისტიანების მიმართ დისკრიმინაცია არსებობს დასაქმებისა და განათლების სფეროში ბევრ ასპექტში. ვრცელდება ინფორმაციები ქრისტიანების და ასევე ქრისტიანების დამცველი ადვოკატების, ჟურნალისტების და ადამიანის უფლებათა აქტივისტების მიმართ შევიწროვების, ძალადობისა და მუქარების შესახებ; ასევე, თავდასხმების შესახებ არა-სახელმწიფო აქტორების მხრიდან, რასაც ზოგჯერ მსხვერპლიც ახლავს; დაბალი ფენის წარმომადგენელი ქრისტიანები უფრო დიდ დისკრიმინაციას განიცდიან, ვიდრე შედარებით მაღალი სოციალურ-ეკონომიკური სტატუსის მქონე ქრისტიანები. რელიგიური უმცირესობები ღვთისგმობის შესახებ კანონის არაპროპორციული გამოყენების მსხვერპლი არიან; კანონის გამოყენება ხდება პირადი ან პოლიტიკური ნიშნით. ზოგი ქრისტიანი ქალი გაუპატიურების, სექსუალური ძალადობის, გატაცების, იძულებითი კონვერტაციის და მუსლიმ კაცზე გათხოვების მსხვერპლი გახდა.

ანგარიშში ასევე საუბარია სახელმწიფოს მხრიდან დაცვის შესაძლებლობაზე. თუ პირს საფრთხე სახელწმიფოს მხრიდან ემუქრება, ის ვერ ისარგებლებს ხელისუფლების დაცვით. იმ შემთხვევაში თუ საფრთხე არა-სახელმწიფო აქტორებისგან მომდინარეობს, მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს კონსტიტუციური გარანტიები და მოწოდება, რომ რელიგიური უმცირესობების უფლებები იყოს დაცული, ბევრი წყარო ამტკიცებს, რომ პაკისტანის მთავრობა ვერ უზრუნველყოფს ვერც სათანადო დაცვის უზრუნველყოფას რელიგიური უმცირესობებისთვის და ვერ დამნაშავეთა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემას. ზოგიერთი წყარო ამტკიცებს, რომ პოლიციაში შეღწევას ახერხებენ ექსტრემისტები, რის შემდეგაც, მათ ხელი მიუწვდებათ პირთა პერსონალურ მონაცემებზე. გავრცელებული ინფორმაციით, პოლიციამ ვერ შეძლო ეფექტურად გამოეძიებინა, დაეკავებინა და სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიეცა დამნაშავეები რელიგიური უმცირესობების წინააღმდეგ საზოგადოების მხრიდან ჩადენილი დანაშაულების შემთხვევებში.[5]

[1] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Pakistan, 15 August 2017, available at:

[accessed 2 May 2018]

[2] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 26 April 2017, available at:

[accessed 2 May 2018]

[3] Human Rights Watch, World Report 2018 – Pakistan, 18 January 2018, available at:

[accessed 2 May 2018]

[4] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Pakistan, 19 May 2017, available at:

[accessed 2 May 2018]

[5] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Pakistan: Christians and Christian converts, May 2016, v 2.0, available at:

[accessed 2 May 2018]