რუსეთი. უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურისგან განდგომილი თანამშრომლები. ივლისი, 2020

რუსული პრესა ბევრს წერს უსაფრთხოების სამსახურის ყოფილ თანამშრომლებზე, რომლებმაც საკუთარ ქვეყანას უღალატეს და მოწინააღმდეგე ქვეყნის სპეცსამსახურებთან ითანამშრომლეს. რუსული მედია საშუალება „პოლიტ.რუ“ 2016 წლის ივლისში წერს რუსეთის საგარეო დაზვერვის ყოფილ პოლკოვნიკზე ალექსანდრ პოტეევზე, რომელიც ამერიკის შეერთებულ შტატებში გაიქცა და გაასაჯაროვა რუსი არალეგალების (აგენტების) მთელი ქსელი. ალექსანდრ პოტეევს რუსეთში დაუსწრებლად მიუსაჯეს 25 წლით თავისუფლების აღკვეთა. პრესაში გავრცელებული დაუდასტურებელი ინფორმაციით, პოტეევი 2016 წლის ივლისში გარდაიცვალა. ამავე სტატიაში საუბარია სხვა მსგავს შემთხვევებზეც. „კა-გე-ბეს“ მაიორმა, ნორვეგიის რეზიდენტურის თანამშრომელმა მიხაილ ბუტკოვმა 1991 წელს მიმართა ბრიტანეთის საელჩოს და პოლიტიკური თავშესაფარი მოითხოვა. მან თავშესაფართან ერთად სპეცსამსახურებისგან პენსიაც მიიღო. მისი ბედ-იღბალი 1999 წლიდან უცნობია. რუსეთის დაზვერვის თანამშრომელი, ევგენი ტოროპოვი, რომელიც კანადაში რუსეთის საკონსულოში პირველი მდივანი იყო, 2000 წელს გაიქცა. 2010 წელს ის საკუთარ აბაზანაში დენის დარტყმის შედეგად გარდაიცვალა. კანადური პრესა წერდა, რომ მან შემთხვევით მოკიდა ხელი ელექტრომოწყობილობას. სერგეი ტრეტიაკოვი აშშ-ში 2001 წელს დარჩა. ის 2010 წელს დაიღუპა – გაიგუდა ხორცის ნაჭრით. სტატიაში, ასევე, ნათქვამია, რომ მოწინააღმდეგის მხარეზე გადასული აგენტების ბედი უმეტეს შემთხვევაში უცნობი რჩება, რადგან ასეთ ინფორმაციას ყველა ქვეყანა მკაცრად საიდუმლოდ ინახავს.[1]

რუსული მედია საშუალება „ლენტა“ 2016 წლის ივლისში წერს მოწინააღმდეგის მხარეზე გადასული რუსეთის სპეცსამსახურების ყოფილი თანამშრომლების შესახებ. „კა-გე-ბეს“ გენერალ-მაიორმა ოლეგ კალუგინმა, რომელიც 1973-1979 წლებში კონტრდაზვერვის უფროსი იყო, 1990 წელს სპეცსამსახურების ღია კრიტიკა დაიწყო. 1995 წელს ის აშშ-ში გაიქცა და 2001 წელს ჩვენება მისცა ჯორჯ ტროფიმოვის წინააღმდეგ, რომელსაც საბჭოთა კავშირის სასარგებლოდ ჯაშუშობა ედებოდა ბრალად. 2002 წელს კალუგინს მოსკოვში დაუსწრებლად მიუსაჯეს 15 წლით პატიმრობა. კალუგინი აშშ-ში ცხოვრობს. მან 2003 წელს მოქალაქეობა მიიღო და მუშაობა დაიწყო კერძო საგამოძიებო სტრუქტურებში.

„კა-გე-ბეს“ თანამშრომელი ალექსანდრ ზაპოროჟსკი 1994 წელს დაუკავშირდა აშშ-ის სპეცსამსახურებს და მას შემდეგ აწვდიდა მათ საიდუმლო ინფორმაციას. 1997 წელს დატოვა რუსეთი და გაემგზავრა აშშ-ში, სადაც ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა და კერძო ფირმაში მუშაობდა. 2001 წელს, მოსკოვში ვიზიტისას, დააპატიმრეს და 2003 წელს 18 წლით პატიმრობა მიუსაჯეს. საბოლოოდ, ის აშშ-ში დაპატიმრებულ რუს ჯაშუშებში გაცვალეს. ამჟამად ზაპოროჟსკი მერილენდში ცხოვრობს. ალექსანდრ ზაპოროჟსკისთან ერთად, რუსი გამოაშკარავებული ჯაშუშების სანაცვლოდ, რუსეთმა შტატებს გადასცა იგორ სუტიაგინი, დაზვერვის ოფიცერი გენადი ვასილენკო და „გრუ“-ს ოფიცერი სერგეი სკრიპალი.[2]

სერგეი სკრიპალი დიდ ბრიტანეთში მოწამლეს, რის შედეგადაც ის გარდაიცვალა. ბრიტანეთში მოკლეს, ასევე ნიკოლაი გლუშკოვი. 2018 წლის მარტში, რადიო თავისუფლებასთან ინტერვიუში „კა-გე-ბესა“ და „ფე-ეს-ბეს“ ყოფილი ოფიცერი ბორის კარპიჩკოვი ამბობს, რომ რუსეთის სპეცსამსახურების კლავენ. მისი თქმით, მან გაფრთხილება მიიღო ყოფილი კოლეგისგან, რომ მზადდებოდა 8 პოლიტიკური ემიგრანტის მკვლელობა. მათ შორის თავად კარპიჩკოვის სახელიც იყო. სიაში იყო ასევე სკრიპალიც.[3]

სერგეი სკრიპალის მოწამვლის შესახებ საუბრისას, ჟურნალისტის კითხვაზე, სოლსბერის შემთხვევა ხომ არ არის ორაზროვანი ნიშანი მათთვის, ვინც რუსეთის სახელმწიფოს ღალატს ფიქრობს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა შემდეგნაირად უპასუხა – „[…] ღალატი ყველაზე მძიმე დანაშაულია და მოღალატეები უნდა დაისაჯონ […] მე არ ვამბობ, ისე უნდა გაკეთდეს, როგორც ეს სოლსბერიში მოხდა, ამას არ ვამბობ; მაგრამ მოღალატეები უნდა დაისაჯონ […]“.[4]

რუსეთის ფედერაციაში ყოფილი „ძალოვნები“, მსჯავრის დადების შემთხვევაში, სასჯელს სპეციალურ ციხეებში იხდიან. ყოფილი „ძალოვნები“ წინასწარი დაკავების იზოლატორში ცალკე ჰყავთ და მათი საპატიმროებში გადაყვანაც სხვა პატიმრებისგან განცალკევებით ხდება. ამის მიზეზი ყოფილი „ძალოვნების“ უსაფრთხოებიდან გამომდინარეობს. რუსეთში ყოფილი „ძალოვნებისთვის“ 15 სპეციალური კოლონია მოქმედებს, აქედან 3 საერთო რეჟიმის, 11 – მკაცრი და 1 – განსაკუთრებული რეჟიმის.

რუსულ მედიაში მრავლად ვრცელდება ინტერვიუები და სხვა სახის ცნობები ყოფილი „ძალოვნების“ ციხეებში არსებული პირობების შესახებ. ყოფილი ან მოქმედი პატიმრები, რომლებიც ადრე სხვადასხვა სამართალდამცავ სტრუქტურაში მუშაობდნენ, ჰყვებიან თავიანთ ისტორიებს და საუბრობენ იმ პირობებზე, რომელიც ე.წ. „წითელ ზონაზე“ აქვთ. რესპონდენტები აღნიშნავენ, რომ სპეციალურ კოლონიებში განსხვავებული სიტუაციაა და ჩვეულებრივ ციხეებთან შედარებით, კურორტს შეიძლება შეადარო. ციხის ადმინისტრაციასთან პრობლემები არ იქმნება, მათ უფლებას აძლევენ, იქონიონ ტელეფონი და ისარგებლონ პაემანით იმ დროსაც, როცა კანონით ეს არაა დაშვებული. სპეციალურ ციხეებში სხვადასხვა წარსულის მქონე კონტინგენტია – შინაგანი ჯარის მოსამსახურეები, შინაგან საქმეთა სამინისტროს და პოლიციის თანამშრომლები, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის თანამშრომლები, პროკურორები, გამომძიებლები და მოსამართლეები. ციხის ადმინისტრაცია სპეციალურ კონტინგენტს, საერთო ჯამში, კარგად ექცევა, რადგან აცნობიერებენ, რომ თავადაც შეიძლება მათ ადგილას აღმოჩნდნენ. როგორც რესპონდენტები ყვებიან, საერთო ჯამში, თავად პატიმრებიც, რომლებიც დაკავებამდე სხვადასხვა სისტემაში მუშაობდნენ, ერთმანეთს კარგად ექცევიან. პროკურორები, მოსამართლეები და უსაფრთხოების სამსახურის თანამშრომლები, როგორც წესი, დაკავებამდე მათი საქმიანობიდან გამომდინარე, არავის უყვარს, თუმცა პრეტენზიებს მათ მიმართ ღიად არავინ გამოხატავს. საყოფაცხოვრებო პირობები სპეციალურ ციხეებში კარგია და ეს ძირითადად თავად პატიმრების დამსახურებაა, რომლებიც ყველანაირად ცდილობენ პირობები გაიუმჯობესონ.[5] [6] [7] [8]

[1] „პოლიტ.რუ“; ყველა მოღალატის ბედი; 07.07.2016; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://polit.ru/article/2016/07/07/poteev/ [ნანახია 02.07.2020]

[2] „ლენტა“; რეზიდენტების დაუბრუნებლობა; 09.07.2016; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/articles/2016/07/09/defectors/ [ნანახია 02.07.2020]

[3] „რადიო თავისუფლება“; რუსული სპეცსამსახურები კლავენ. „კა-გე-ბეს“ ყოფილი თანამშრომელი სკრიპალის საქმეზე. 17.03.2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.svoboda.org/a/29105795.html [ნანახია 02.07.2020]

[4] „რბს ნიუსი“; პუტინმა მოღალატეების დასჯის აუცილებლობაზე ისაუბრა; 27.06.2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5d1515639a7947683187c6e0 [ნანახია 02.07.2020]

[5] „გულან ინფო“; კანონის მეორე მხარეს; როგორ იხდიან სასჯელს ყოფილი სამართალდამცველები; 10.01.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://gulag-info.ru/gulag-info-news/282-po-tu-storonu-zakona-kak-otbyvayut-nakazanie-byvshie-sotrudniki.html [ნანახია 02.07.2020]

[6] „ლენტა“; „ეტაპზე“ „ბრიონის“ კოსტიუმებით მიდიან; 22.07.2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/articles/2018/06/22/redzone/ [ნანახია 02.07.2020]

[7] „ჯგუფი 29“; შინაურების ზონა: როგორ ცხოვრობენ კოლონიებში ყოფილი თანამშრომლები; 30.04.2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://team29.org/story/2020-04-zona-dlya-svoih-kak-sidyat-byvshie/ [ნანახია 02.07.2020]

[8] „ციხის კონსულტანტი“; პოლიციური ზონები. კურორტები ყოფილი თანამშრომლებისთვის; 15.11.2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://vturme.info/mentovskie-zony-lagerja-dlja-byvshih-sotrudnikov/ [ნანახია 02.07.2020]

რუსეთი. უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ჩართულობა შავ ბიზნესში. ივლისი, 2020

უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ჩართულობა უკანონო ბიზნეს საქმიანობაში – 2019 წლის აგვისტოში, რუსულ მედიაში გაჩნდა ინფორმაცია უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის კორუფციულ სქემაზე, რომლის გამოყენებითაც უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის მაღალჩინოსნები, ფულის სანაცვლოდ, „მფარველობას“ (Крышевание) უწევდნენ რუსულ ბანკებს. დანაშაულებრივ სქემაში ჩართული იყო უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის მოსკოვის „კ“ სამმართველო, რომელიც კურირებს საბანკო, საპენსიო და სადაზღვევო სექტორებს.

უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის წარმომადგენლები ბანკებთან, რომლებიც ფულის უკანონო განაღდებით იყვნენ დაკავებულნი („Обналичка“ [1]), ორი გზით თანამშრომლობდა – განაღდებული თანხის 0,1-0,2% ან ფიქსირებული „სააბონენტო გადასახადი“. სქემის ეფექტურად მუშაობისა და სიტუაციის კონტროლისათვის, ბანკებში, როგორც წესი, ბანკის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის უფროსის თანამდებობაზე, ინიშნებოდნენ უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის მიერ მივლენილი კადრები, როგორც წესი, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ყოფილი (პენსიაზე გასული) თანამშრომლები.

უსაფრთხოების სამსახურის მოსკოვის განყოფილებას სქემის განსახორციელებლად სჭირდებოდა რეგიონული სამსახურების დახმარება, რადგან დიდი ოდენობით ნაღდი ფულის შოვნა რეგიონებში უფრო ადვილია, სადაც კონცენტრირებულია რუსეთის ფედერაციის ჩრდილოვანი ეკონომიკის უდიდესი ნაწილი. რეგიონული სამმართველოები მოიპოვებდნენ დიდი ოდენობით ნაღდ ფულს, რომელსაც გზავნიდნენ მოსკოვში, „კ“ სამმართველოში, რომელიც „ურთიერთობებს ალაგებდა“ ბანკებთან. ფულის ტრანსპორტირებას უზრუნველყოფდნენ უსაფრთხოების სამსახურის სპეცდანიშნულების ქვედანაყოფების, „ალფასა“ და „ვიმპელის“ თანამშრომლები.

დანაშაულებრივი სქემის შესახებ რუსული მედიისთვის ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის „კ“ სამმართველოს თავმჯდომარე კირილ ჩერკალინი დააპატიმრეს. როგორც მედია იტყობინება, 2014 წელს ჩერკალინმა ფინანსური ჯგუფის „ლაიფ“ ერთერთ მფლობელს ალეკსანდრ ჟელეზნიაკს „შესთავაზა“, ვიცე-პრეზიდენტად უსაფრთხოების სამსახურის ყოფილი თანამშრომელი დაენიშნა და მისთვის გადაეხადა ხელფასი 120 ათასი ამერიკული დოლარი წელიწადში. ამასთან, ფინანსური ჯგუფის „ლაიფ“ დიდი ნაწილი უნდა გადასულიყო კომერციული სტრუქტურის საკუთრებაში, რომელიც მოგებას გაუნაწილებდა უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურისა და გენერალური პროკურატურის თანამშრომლებს. ჟელეზნიაკმა „შეთავაზება“ არ მიიღო, რის შემდეგაც მისი და სხვა აქციონერების წინააღმდეგ დაიწყო სისხლის სამართლებრივი დევნა და მათ საკუთრებაში არსებულ ბანკებს შეუჩერეს ლიცენზია. 2019 წლის აპრილში, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის „კ“ სამმართველოს თავმჯდომარე კირილ ჩერკალინი, ორ კოლეგასთან ერთად (მისი ყოფილი უფროსი დიმიტრი ფროლოვი და დაქვემდებარებული თანამშრომელი ანდრეი ვასილევი), დააპატიმრეს. ჩხრეკისას, მისი სახლიდან, ნაღდი ფულისა და ძვირფასეულობის სახით, 12 მილიარდი რუსული რუბლი ამოიღეს.[2]

ერთერთი მსხვილი რუსი ბანკირი ჩერკალინს ახასიათებს როგორც ძალიან ჭკვიან და საკითხში კარგად გარკვეულ პირს, რომელსაც, სხვა შემთხვევაში, აუცილებლად აიყვანდა სამსახურში – „[…] თუმცა, ეს ხალხი, ყველა, „კომერციული ტიპები“ არიან, ასეთი თაობაა […]“. კომერციულ საქმიანობაზე ორიენტირებული თაობა უსაფრთხოების ფედერალურ სამსახურში 2000-იანი წლების დასაწყისში გამოჩნდა, როდესაც რუსეთში საბანკო განაღდებების ბუმი იყო. იგივე ბანკის თქმით, „[…] ცნობილი პრინციპია, როდესაც აცნობიერებ, რომ რაღაცასთან ბრძოლა უსაფუძვლოა, მას სათავეში უნდა ჩაუდგე […]“. ბანკებს, რომლებიც დაკავებულნი იყვნენ „შავი ფულის“ მოპოვებით, ეკონომიკური უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის „კ“ სამმართველო „სააბონენტო გადასახადს“ ახდევინებდა.[3]

2019 წლის აპრილში რუსული მედია, ასევე, ამახვილებდა ყურადღებას ძალოვნების მხრიდან მეწარმეებზე კონტროლის გამკაცრების დინამიკაზე. ადგილობრივი მედია წერდა, რომ 2012 წელთან შედარებით, ეკონომიკური დანაშაულების გამო აღძრული სისხლის სამართლის საქმეების რაოდენობა 3-ჯერ გაიზარდა. ადგილობრივი ექსპერტების თქმით, ასეთი საქმეების რაოდენობა ყოველწლიურად 20-25%-ით იზრდება. პოლიტოლოგი კირილ როგოვი ყურადღებას ამახვილებს იმ ფაქტზე, რომ ზუსტად უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურია მთავარი მოქმედი პირი პოლიტიკურად მგრძნობიარე სისხლის სამართლის საქმეებში, სადაც უსაფრთხოების სამსახური ან მხარდამჭერია ან თავად აღძრავს და აწარმოებს საქმის ძიებას. პოლიტოლოგის თქმით, ასეთი ტენდენცია განსაკუთრებით თვალშისაცემია მას შემდეგ, რაც სუგრობოვის საქმეში, უსაფრთხოების სამსახურის თანამშრომლებმა „გაანადგურეს“ შინაგან საქმეთა სამინისტროს ანალოგიური „ანტიკორუფციული“ ქვედანაყოფი.[4]

2019 წლის ნოემბერში „ბი-ბი-სის“ რუსულენოვანი განყოფილება წერდა, რომ რუსულმა ბიზნეს გაერთიანებებმა, სამართალდამცავ სტრუქტურებთან და მთავრობასთან თანამშრომლობით, შექმნეს ინტერნეტ გვერდი, რომლის გამოყენებითაც, ნებისმიერ ბიზნესმენს შეუძლია, პოლიციის, პროკურატურის ან უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის თანამშრომლების მხრიდან ზეწოლის შესახებ განაცხადოს.[5]

ილია კლიგმანის საქმე – ილია კლიგმანს კრიმინალური სქემების ორგანიზატორად და რამდენიმე ათეული ბანკი-ბანკროტის საბოლოო ბენეფიციარად მიიჩნევენ. მასზე ძებნა 2019 წლის დეკემბერში გამოცხადდა. მას დაუსწრებლად აქვს ბრალი დადებული თაღლითობაში. კლიგმანს ძიება მიიჩნევს ათობით გაბანკროტებული ბანკის საბოლოო ბენეფიციარად. აღნიშნული ბანკებიდან საერთო ჯამში 100 მილიარდი რუბლი გაქრა, საიდან უმეტესი ნაწილი საზღვარგარეთ გატანილი. ბანკებს შორისაა „გელენჯიკის ბანკი“, „ინტერკომერც ბანკი“, „ტაიმ ბანკი“, „ანტალბანკი“, „არკსბანკი“ და სხვა. როგორც ძიებამ გაარკვია, ყველა ამ ბანკს უკან ილია კლიგმანი დგას.[6]

დენის ვორონენკოვის საქმე (ვიტალი კაჩური, დენის პანაიოტოვი) – დენის ვორონენკოვი რუსეთის პარლამენტის ყოფილი წევრია, რომელსაც ძიება ედავებოდა, მოსკოვში შენობის მიტაცების მიზნით, განსაკუთრებით ფართო მასშტაბის თაღლითობის ორგანიზებას. მისი დაკავება დეპუტატის მანდატის გამო ვერ ხერხდებოდა. პროკურატურამ ორჯერ უშედეგოდ მიმართა პარლამენტს ვორონენკოვისთვის (რომლის მეუღლეც, ასევე, პარლამენტარი იყო) იმუნიტეტის ჩამორთმევის თხოვნით. 2016 წელს ვორონენკოვი და მისი მეუღლე პარლამენტის წევრებად აღარ აირჩიეს და ისინი უკრაინაში გაიქცნენ. 2017 წლის 23 მარტს მედიაში გავრცელდა ინფორმაცია დენის ვორონენკოვის მკვლელობის შესახებ. გავრცელებული ინფორმაციით, ის კიევის ცენტრში ჩაცხრილეს. ოჯახმა ვორონენკოვის მკვლელობაში დენის პეტროვიჩ პანაიოტოვი დაადანაშაულა და საჯაროდ განაცხადა, რომ შესაბამის ორგანოებს გადაუგზავნა მასალები, რომლებიც პანაიოტოვის ბრალს ადასტურებდა. დენის პანაიოტოვი ოდენცოვის რაიონის საგამოძიებო კომიტეტის ხელმძღვანელი იყო. ის 2013 წელს ეთიკური ნორმების დარღვევის გამო თანამდებობას ჩამოაშორეს და დაითხოვეს. დენის პანაიოტოვი ვორონენკოვის საუკეთესო მეგობარი იყო. სწორედ მან ურჩია ვორონენკოვს და მის მეუღლეს უკრაინაში გაქცევა. უკრაინაში ყოფილი დეპუტატები სწორედ პანაიოტოვის საკუთრებაში არსებულ ბინაში იყვნენ. სანაცვლოდ პანაიოტოვს გაქცეულების მოსკოვში არსებული აპარტამენტები დარჩა. პანაიოტოვი დაპირდა ვორონენკოვს, რომ ქონებას მოგვიანებით გადაუფორმებდა, თუმცა ასე არ მოიქცა. ვორონენკოვის საქმეში ფიგურირებდა ასევე ვიტალი კაჩური, რომლის ფულითაც მოხდა მოსკოვში მდებარე შენობის თაღლითური გზით შეძენა. ვიტალი კაჩურმა კოლონიაში 5 წელი გაატარა და 2017 წელს პირობით ვადაზე ადრე გათავისუფლდა. ძიების ვერსიით, 2010-2011 წლებში ვიაჩესლავ პოლოზკოვმა, სერგეი ვორონცოვმა და მარინა ვლადიმერსკაიამ გადაწყვიტეს 127-მილიონად შეფასებული შენობის მიტაცება. ვიტალი კაჩური მყიდველის როლში გამოვიდა და შენობა 20 მილიონ რუბლად იყიდა. კოლონიიდან გათავისუფლების შემდეგ, კაჩურის ადვოკატი აღნიშნული თანხის კლიენტისთვის დაბრუნების აუცილებლობაზე საუბრობდა. რაც შეეხება დენის ვორონენკოვს, მედიაში არ წყდება ცნობები იმის შესახებ, რომ მან თავისი სიკვდილი გაითამაშა და სინამდვილეში ყოფილი დეპუტატი ცოცხალია.[7] [8] [9]

გენერალი ივან ტკაჩოვი და გენერალი ოლეგ ფოეკტისტოვი – გენერალი ივან ტკაჩოვი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის „კ“ განყოფილების ხელმძღვანელია. როგორც მედიაში წერენ, მას არ უყვარს ტელეეკრანებზე გამოჩენა და არც ინტერვიუების მიცემა. მიუხედავად ამისა, ბოლო რამდენიმე წელია, მისი სახელი აქტიურად ფიგურირებს საინფორმაციო ბადეში და მისი სახელის ხსენებაზე რუსი ბანკირები ნერვიულობას იწყებენ. გენერალი ტკაჩოვი, რომელიც ადრე უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის მეექვსე სამმართველოს ხელმძღვანელი იყო, სათავეში ედგა გახმაურებულ დაკავებებს, მათ შორის მინისტრების, რეგიონების ხელმძღვანელებისა და მსხვილი ბიზნესმენების. ახლა კი გენერალი ტკაჩოვი ხელმძღვანელობს უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის საკვანძო განყოფილებას, რომელიც კურირებს პრაქტიკულად მთელ საკრედიტო-საფინანსო სისტემას რუსეთში.

გენერალმა ივან ტკაჩოვმა კარიერა გაიკეთა ლუბიანკაზე (უსაფრთხოების ორგანოების შენობა ლუბიანკას ქუჩაზე მდებარეობს) თავის ჯარის მეგობართან გენერალ ოლეგ ფოეკტისტოვთან ერთად, რომელიც უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის მეექვსე განყოფილებას მეთაურობდა, რომელსაც „სეჩინსკის სპეცრაზმს“ ან „ექვსიანს“ ეძახდნენ. ტკაჩოვი და ფოეკტისტოვი ხელმძღვანელობდნენ ეკონომიკური განვითარების მინისტრის ალექსეი ულუკიაევის, კომის გუბერნატორის ვიაჩესლავ გეიზერის და შინაგან საქმეთა სამინისტროს მაღალჩინოსნის, გენერალ-ლეიტენანტის დენის სუგრობოვის გახმაურებულ დაკავებებს. გენერალი ტკაჩოვი პირადად იმყოფებოდა „ობორონსერვისის“ დირექტორთა საბჭოს წევრის ევგენი ვასილევის სახლის ჩხრეკაზე, სადაც იმ მომენტში მაშინდელი თავდაცვის მინისტრი ანატოლი სერდიუკოვიც იმყოფებოდა.

მას შემდეგ, რაც გენერალი ფოეკტისტოვი „როსნეფტში“ გადავიდა, ტკაჩოვმა „ექვსიანი“ ჩაიბარა და მას მთელი „ჩეკისტური“ სისტემის მომავალ ხელმძღვანელადაც მოიაზრებდნენ, თუმცა 2016 წელს, ლუბიანსკის კლანებს შორის მომხდარი დიდი ომის შედეგად, გენერალი ტკაჩოვი „კ“ განყოფილების ხელმძღვანელად დაინიშნა და მისი კონტროლის ქვეშ აღმოჩნდა, პრაქტიკულად, ყველა ბანკი, სადაზღვევო კომპანია და სხვა საფინანსო დაწესებულებები. მას შემდეგ, რაც ტკაჩოვმა ჩაიბარა „საბანკო“ განყოფილება, მან დაიწყო ღონისძიებები „სუმმა“ ჯგუფის მფლობელების – ძმები მაგომედოვების, ღია ხელისუფლების ექს-მინისტრის მიხაილ აბიზოვის, ფედერაციული საბჭოს სენატორის რაუფა არაშუკოვის და ამერიკელი ინვესტორის მაიკლ კალვის წინააღმდეგ. სწორედ გენერალ ტკაჩოვს მიეწერება თავის დაქვემდებარებაში მყოფი, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის პოლკოვნიკის კირილ ჩერკალინის დაჭერა, რომლის სახლის ჩხრეკისას 12 მილიარდი რუბლი იქნა ამოღებული. საბოლოოდ, ჩერკალინთან ერთად, „საბანკო“ განყოფილების კიდევ ორი თანამშრომელი დააპატიმრეს.

გენერალი ტკაჩოვის კარიერაში ერთადერთი უსიამოვნო ეპიზოდი სერპუხოვის რაიონის ხელმძღვანელის ალექსანდრ შესტუნის სახელს უკავშირდება. ტკაჩოვმა შესტუნს მოუწოდა, თავისი ნებით დაეტოვებინა თანამდებობა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გააფრთხილა, რომ მას არჩევნებამდე მიხედავდნენ – „რაღაცას ნახავენ და დაგიჭერენ“. შესტუნმა საუბარი ჩაიწერა და გამოაქვეყნა და ამით საზოგადოებისთვის ცნობილი გახდა ზოგიერთი გუბერნატორის დაკავების მიზეზები და ის მეთოდები, რომელიც ასეთ შემთხვევებში გამოიყენებოდა. მალევე, როგორც ტკაჩოვმა გააფრთხილა, შესტუნი დააპატიმრეს თანამდებობრივი უფლებამოსილების გადამეტებისთვის.[10]

2019 წლის ოქტომბერში რუსული მედია საშუალება „პასმი“ წერდა, რომ გენერალმა ტკაჩოვმა სისხლის სამართლებრივი დევნა აიცილა. სტატიის მიხედვით, 2019 წლის მარტში შესტუნმა დანაშაულის შესახებ განაცხადა. მისი მტკიცებით, მას სახელმწიფოს მხრიდან მფარველობის სანაცვლოდ გენერალი ტკაჩოვი ქრთამს სძალავდა. 11 ივლისს მოსკოვის სამხედრო სასამართლომ სამხედრო გამომძიებლების უმოქმედობა უკანონოდ ცნო და დაავალა მათ მოკვლევის ჩატარება. 2019 წლის ოქტომბერში მოსკოვის რაიონულმა სამხედრო სასამართლომ გააუქმა ქვემდგომი ინსტანციის გადაწყვეტილება. იმავე დღეს მოსკოვის სამხედრო პროკურორის ალექსანდრ სამოილოვის მოადგილემ შეწყვიტა მოკვლევა შესტუნის განცხადებაზე და თავად განცხადების რეგისტრაციაც გააუქმა.[11]

გენერალი ოლეგ ფოეკტისტოვი, მას შემდეგ, რაც უსაფრთხოების ფედერალური სამსახური დატოვა, ერთი წლის განმავლობაში (2016-2017) იყო „როსნეფტის“ უსაფრთხოების სამსახურის უფროსი. შემდეგ ის ბანკ „პერესვეტის“ ხელმძღვანელის მრჩეველი გახდა. 2018 წლის ივლისში ის სასამართლომ ორი მილიონი ამერიკული დოლარის (ნაღდი ფულის სახით) კანონიერ მფლობელად ცნო. საქმე ეხებოდა იმ თანხას, რომელიც „როსნეფტის“ მთავარმა აღმასრულებელმა დირექტორმა იგორ სეჩინმა, ოპერატიული ექსპერიმენტის დროს, ქრთამის სახით გადასცა ეკონომიკური განვითარების მაშინდელ მინისტრს ალექსეი ულიუკაევს. ეს უკანასკნელი გაასამართლეს და 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს.[12]

[1] „Обналичка“ – ფინანსური ქმედების ჟარგონული სახელწოდება. ქმედება გულისხმობს ნაღდი ფულის მიღებას ისე, რომ ის არ აისახოს დოკუმენტაციაში და არ იყოს საჭირო გადასახადების გადახდა. ე.წ. „შავი ფული“

[2] „დოიჩე ველე“; ჟურნალისტებმა გაშიფრეს სქემა, რომლის გამოყენებითაც უსაფრთხოების ფედერალური სამსახური „მფარველობას“ უწევდა რუსულ ბანკებს; სტატიის ავტორი: ოლგა მიშენკო; გამოქვეყნებულია: 01.08.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.dw.com/ru/%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-%D1%83%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%BE-%D1%81%D1%85%D0%B5%D0%BC%D0%B5-%D0%BA%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%84%D1%81%D0%B1-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2/a-49841235 [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[3] „The Bell“; „კომერციული ტიპები“: როგორ „მფარველობს“ უსაფრთხოების ფედერალური სამსახური რუსულ ბანკებს; სტატიის ავტორები: ანასტასია სტოგნეი და ირინა მალკოვა; 31.07.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://thebell.io/kommercheskie-rebyata-kak-fsb-kryshuet-rossijskie-banki [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[4] „Кто в курсе“; რუსული ბიზნესი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის წნეხის ქვეშ; გამოქვეყნებულია: 01.04.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://ktovkurse.com/biznes/rossijskij-biznes-popal-pod-gnet-fsb [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[5] „ბი-ბი-სი“; რუსეთში შეიქმნა ინტერნეტ გვერდი, სადაც ბიზნესმენებს ძალოვნებზე საჩივრების გაცხადება შეუძლიათ; ავტორები: ოლგა შამინა და სერგეი კოზლოვსკი; გამოქვეყნებულია: 19.11.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.bbc.com/russian/features-50479418 [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[6] „Banki.ru“; ათეულობით გაკოტრებული ბანკის საბოლოო ბენეფიციარზე ძებნა გამოცხადდა; გამოქვეყნებულია: 18.12.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.banki.ru/news/lenta/?id=10913446 [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[7] „Daily Storm“; ვორონენკოვის თანამზრახველი პირობით ვადამდე გაათავისუფლეს; ავტორი: ილია გორშკოვი; გამოქვეყნებულია: 04.08.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://dailystorm.ru/obschestvo/podelnika-voronenkova-otpustili-iz-kolonii-po-udo [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[8] „Kolibri Press“; ვინ არის დენის პანაიოტოვი; ავტორი: ნიკიტა გრომოვი; გამოქვეყნებულია 02.06.2019: ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://kolibri.press/4226 [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[9] „Gazeta.ru“ მაკსაკოვამ ქმრის მკვლელზე ისაუბრა; 02.06.2019; ავტორი: ივან აპულეევი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.gazeta.ru/culture/2019/06/02/a_12390301.shtml [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[10] „მბკ ნიუსი“; „დამწყები თეორიტიკოსი“. უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის გენერალი ივანი ტკაჩოვი; 18.07.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2020 წლის 1-ელ ივლისს]

[11] „პასმი“; უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის გენერალს ივან ტკაჩოვს, ალექსანდრ შესტუნის განცხადებაზე, სისხლის სამართლებრივი დევნა აღარ ემუქრება; 07.10.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://pasmi.ru/archive/244286/ [ნანახია 2020 წლის 1-ელ ივლისს]

[12] „ვედომოსტი“; სასამართლომ უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ყოფილი გენერალი ოლეგ ფოეკტისტოვი 2 მილიონი აშშ დოლარის მფლობელად აღიარა; ავტორები: ანასტასია კორნია და ალექსეი ნიკოლსკი; გამოქვეყნებულია: 01.07.2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2018/07/02/774292-sud-feoktistova-vladeltsem-2-mln [ნანახია 2020 წლის 1-ელ ივლისს]

რუსეთი. დაღესტანში ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. ივნისი, 2020

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნის და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2020 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერს დაღესტანში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ზოგადი მდგომარეობის შესახებ. ანგარიშის მიხედვით, დაღესტანი რუსეთის ფედერაციაში შემავალი ყველაზე დიდი კავკასიური რესპუბლიკაა და ამავე დროს, რეგიონი, სადაც ისლამი ყველაზე ფართოდ არის გავრცელებული. ქვეყნის მოსახლეობის 90 % მუსლიმია, რომელთაგან 97 % სუნიტი, ხოლო დანარჩენი 3 კი – შიიტური ისლამის მიმდევარია. დაღესტანში, ისტორიულად, ასევე ფართოდ გავრცელებულია სუფიზმი, რომელიც როგორც შიიტ, ასევე – სუნიტ მორწმუნეებში გვხვდება. 90-იანი წლებიდან მოყოლებული, დაღესტანში ასევე მნიშვნელოვნად გაიზარდა სალაფიტი (სუნიტური ისლამის ერთ-ერთი, შედარებით კონსერვატიული მიმდინარეობა) სუნიტების რაოდენობა და მათი გავლენაც. მაგალითად, 2011 წლის გამოკითხვის მიხედვით, დაღესტნელი ახალგაზრდების 20 % თავს ზომიერ სალაფიტს უწოდებდა, ხოლო მხოლოდ 10 % აცხადებდა, რომ დაღესტანში ისტორიულად ყველაზე გავრცელებულ მიმდინარეობას – სუფიზმს მისდევდა.

უკანასკნელ წლებში, ქვეყანაში გაიზარდა დაპირისპირებები რელიგიურ ჯგუფებს შორის, რაც ძირითადად განპირობებული იყო სალაფიტებსა (რომელთაც ხშირად შეცდომით „ვაჰაბისტებსაც“ უწოდებენ) და სუფისტებს შორის არსებული უთანხმოებით. პოლიტიკურ სათავეში მყოფმა სუფისტებმა „ვაჰაბიზმი“ კანონგარეშედ გამოაცხადეს და უკანასკნელი წლების განმავლობაში, ზემოხსენებული კონფლიქტის გამო, ხშირი იყო ზომიერი სალაფიტი ლიდერების მიმართ დევნა და მათი დაპატიმრება. 2017 წლის მონაცემებით, რესპუბლიკის მთავრობა კვლავ დაპირისპირებაში იმყოფებოდა სალაფიტ მორწმუნეებთან და გააჩნა ე.წ. „ვაჰაბიტების შავი სია“, სადაც 100 000-მდე ახალგაზრდა პირი იყო შეყვანილი. 2018 წელს დაღესტანის შ.ს. სამინისტრომ განაცხადა, რომ ისინი აღარ იყვნენ ორიენტირებულნი „არა-ტრადიციული ისლამის მიმდევრების“ წინააღმდეგ მოქმედებაზე, თუმცა, დაღესტანში, სალაფიტი მუსლიმების მიმართ დევნა და თვითნებური დაკავებები, კვლავ გრძელდებოდა.

ანგარიშის მიხედვით, უკანასკნელი ათწლეულის განმავლობაში, დაღესტანში ადგილი ჰქონდა განგრძობად შეიარაღებულ კონფლიქტს რესპუბლიკის მთავრობას და ისლამისტურ დაჯგუფებებს შორის. აღნიშნული კონფლიქტის კიდევ უფრო გაღვივებას ხელი შეუწყო ახლო აღმოსავლეთში განვითარებულმა მოვლენებმა, კერძოდ – ე.წ. „ისლამური სახელმწიფოს“ შექმნამ, რომელთა რიგებში „ჯიჰადში“ მონაწილეობის მისაღებად არაერთი დაღესტნელი სალაფიტი გაემგზავრა.  ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში, დაღესტანში ძალადობის დონემ შედარებით იკლო (2011 წელს შეტაკებებში დაიღუპა 413 ადამიანი, ხოლო 2017 წლის მონაცემებით  – 47; ასევე , 2018 წელს –  36, რომელთაგან 27 სამხედრო პირი იყო). მიუხედავად ამისა, ექსპერტების აზრით, დაღესტანში ერთეული ტერორისტული თავდასხმების რისკი, კვლავ არსებობს.

რაც შეეხება უშუალოდ გასულ წელს არსებულ ვითარებას, ანგარიშის მიხედვით, იანვრის, თებერვლის, მაისისა და ივნისის თვეებში ადგილი ჰქონდა რამდენიმე ინციდენტს. კერძოდ, 22 ივნისს მახაჩკალაში მოკლეს 2 პირი, რომელნიც რუსეთის ანტიტერორისტული ეროვნული კომიტეტის განცხადებით, „ისლამური სახელმწიფოს“ მომხრეები იყვნენ. მაისის, იანვარისა და თებერვალის თვეებში ჩატარდა თითო კონტრ-ტერორისტული ოპერაცია, რასაც რამდენიმე შეიარაღებული ექსტრემისტის სიცოცხლე ემსხვერპლა.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რუსეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ჩრდილოეთ კავკასიაში კვლავ ფიქსირდებოდა ძალადობრივი შეტაკებები უსაფრთხოების ძალებსა და შეიარაღებულ დაჯგუფებებს შორის. ამ მხრივ, ყველაზე ცხელი წერტილი ყაბარდო-ბალყარეთი იყო, სადაც წლის პირველი ნახევრის განმავლობაში, აღნიშნულ კონფლიქტს 10 პირის სიცოცხლე შეეწირა. მეორე ადგილზე იყო დაღესტანი, სადაც დაპირისპირებების დროს 9 ადამიანი მოკლეს.

ანგარიშის მიხედვით, უშუალოდ დაღესტანში, ადამიანის უფლებების კუთხით აქტუალური საკითხები იყო:

  • გავრცელებული ცნობებით, მთავრობა ჟურნალისტების გასაჩუმებლად იყენებდა ტერორისტულ ბრალდებებს. მაგალითად, 14 ივნისს უსაფრთხოების სამსახურებმა “ტერორიზმის დაფინანსების“ ბრალდებით დააპატიმრეს აბდულმუმინ გადჟიევი, რომელიც ერთ-ერთი ადგილობრივი გაზეთის რელიგიური საკითხების სექციის რედაქტორი იყო. აღნიშნული გაზეთი ხშირად აქვეყნებდა სტატიებს დაღესტანში მუქარების, პოლიტიკურად მოტივირებული დაკავებების, კორუფციისა და სხვა სკანდალური თემების შესახებ;
  • ზოგიერთი არასამთავრობო ორგანიზაციის ცნობით, დაღესტანის ზოგიერთ სოფელში, კვლავ ადგილი ჰქონდა ქალთა სასქესო ორგანოების დასახიჩრებას (FGM), სხვადასხვა გათვლებით, დაღესტანში ყოველწლიურად 1240 გოგონა ექვემდებარება აღნიშნულ მავნე პრაქტიკას ;
  • ასევე, ჩრდილოეთ კავკასიაში, განსაკუთრებით კი – ჩეჩნეთსა და დაღესტანში, გავრცელებული იყო ქალთა წინააღმდეგ მიმართული „ღირსების მკვლელობები“;
  • ვრცელდებოდა ცნობები იმის შესახებაც, რომ დაღესტანში ადგილი ჰქონდა იძულებითი შრომის შემთხვევებსაც.[2]

აშშ-ის რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისიის 2020 წლის ანგარიშის (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) მიხედვით, დეკემბერში, დაღესტანის დედაქალაქ მახაჩკალაში პოლიციამ მეჩეთების მიმდებარედ საკონტროლო-გამშვები პუნქტები მოაწყო და აიძულებდა იქედან გამოსულ მომლოცველებს, ეპასუხათ კონკრეტულ კითხვებზე და გაემხილათ პირადი ხასიათის ინფორმაცია. ადგილობრივი მუსლიმები აცხადებდნენ, რომ აღნიშნული ხასიათის ქმედებები საკმაოდ ტიპიური იყო და რომ ამ გზით, მთავრობა მათ დაშინებას ცდილობდა.[3]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილი ძირითადი წყაროები, საკუთარ  ანგარიშებში თითქმის არაფერს წერდნენ უშუალოდ დაღესტანში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული პრობლემების შესახებ. მაგალითად, 3 ძირითადი წყარო  – Amnesty International; Freedom House და Human Rights Watch, რუსეთის ფედერაციის შესახებ უახლეს შესაბამის ანგარიშებში დაღესტანში უფლება დარღვევების შესახებ მხოლოდ ერთ ფაქტს ახსენებდნენ. კერძოდ, საუბარი იყო ზემოხსენებული ჟურნალისტისა და რედაქტორის – აბდულმუმინ გადჟიევის  დაპატიმრებაზე. [4] [5] [6]

სხვა დამატებითი ინფორმაცია, წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, მათ შორის – ავტორიტეტულ საერთაშორისო არასამთავრობო თუ სამთავრობო ორგანიზაციების შესაბამის ანგარიშებში, არ იძებნება.

[1] ACCORD  – “General Security Situation and Events in Dagestan”; published in January 2020; available at https://www.ecoi.net/en/countries/russian-federation/featured-topics/general-security-situation-and-events-in-dagestan/ [accessed 26 June 2020]

[2] United States Department of State – “Country Report on Human Rights Practices 2019 – Russia”; published in March 2020; available at

[accessed 26 June 2020]

[3] USCIRF – US Commission on International Religious Freedom – Annual report on religious freedom (covering 2019); available at

[accessed 26 June 2020]

[4] Amnesty International  – “Human Rights in Eastern Europe and Central Asia – Review of 2019 – Russian Federation “; published in April 2020; available at

[accessed 26 June 2020]

[5] Freedom House – “Freedom in the World 2020 – Russia”; published in 4 March 2020; available at

[accessed 26 June 2020]

[6] Human Rights Watch  -“World Report 2020 – Russia”; published in January 2020; available at

[accessed 26 June 2020]

რუსეთი. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკა. მაისი, 2020

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ რუსეთის ავტორიტარულ პოლიტიკურ სისტემაში ძალაუფლება პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინის ხელშია კონცენტრირებული. ერთგული უსაფრთხოების ძალები, დაქვემდებარებული სასამართლო, მართული მედია და მმართველი პარტიის ინტერესებს მორგებული კანონმდებლობა, კრემლს საშუალებას აძლევს, იმანიპულიროს არჩევნებით და ჩაახშოს ნებისმიერი განსხვავებული აზრი. მასშტაბური კორუფცია ხელს უწყობს ბიუროკრატიასა და ორგანიზებულ დანაშაულს შორის კავშირის გამყარებას.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ ადამიანის უფლებების დაცვით კუთხით მნიშვნელოვან დარღვევებს წარმოადგენს თვითნებური მკვლელობები, მათ შორის ლგბტი პირების მკვლელობები ჩეჩნეთში ადგილობრივი ხელისუფლების მიერ; იძულებითი გაუჩინარებები; წამება მთავრობის სამართალდამცავი ორგანოების თანამშრომლების მხრიდან; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; თვითნებური დაკავებები და დაპატიმრებები; გამოხატვის თავისუფლებისა და მედიის თავისუფლების მკაცრი შეზღუდვა; ძალადობა ჟურნალისტების მიმართ; ინტერნეტ შინაარსის ფილტრაცია, ვებ-გვერდების ბლოკირება და ონლაინ ანონიმურობის აკრძალვა; მშვიდობიანი შეკრების შეზღუდვა; რელიგიის თავისუფლების მკაცრი შეზღუდვა; პოლიტიკურ პროცესში მონაწილეობის შეზღუდვა და კორუფცია და ყველა დონეზე და ხელისუფლების ყველა შტოში.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ რუსეთის საარჩევნო სისტემა მორგებულია მმართველი პარტიის ინტერესებს. ხელისუფლება ხშირად ცვლის კანონმდებლობას, რათა სასურველი კანდიდატებისთვის მაქსიმალური უპირატესობა უზრუნველყოს. ოპოზიციის კანდიდატებს ძალიან მცირე შანსი აქვთ ასეთი გადაწყვეტილებების წარმატებით გასაჩივრებისთვის. მრავალპარტიული სისტემა კრემლის მიერ იმართება და მმართველის პარტიის წინააღმდეგ მხოლოდ მოჩვენებითი კონკურენციისთვის ტოვებს ადგილს.[3]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ წამება და არა ადამიანური მოპყრობა კვლავ ფართოდაა გავრცელებული; განსაკუთრებით წინასწარი დაკავების ცენტრებსა და ციხეებში. 2018 წელს იაროსლავლის ციხეში პატიმრის ცემაში ბრალდებული ციხის თანამშრომელთა სასამართლო პროცესი კვლავ გრძელდება. ხელისუფლებამ პირობა დადო, გამოიძიოს პატიმართა საჩივრები, აღიარებითი ჩვენების მიღების მიზნით, არა ადამიანური მოპყრობის ფაქტების შესახებ სანკტ პეტერბურგის წინასწარი დაკავების საპატიმროში. 2019 წლის სექტემბერში, პირველად ისტორიაში გამამტყუნებელი განაჩენი გამოუტანეს ეჭვმიტანილის წამებაში ბრალდებულ უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ყოფილ აგენტს.[4]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციები 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშებში რუსეთის შესახებ წერენ, რომ რუსეთის ხელისუფლება განაგრძობს რელიგიური უმცირესობების დევნას მათი ექსტრემისტულ ორგანიზაციებად გამოცხადების გზით. ხელისუფლება რელიგიური უმცირესობების მიმართ, ყოველგვარი მტკიცებულებების გარეშე, აქტიურად იყენებს ანტი-ექსტრემისტულ კანონს. ასობით იეჰოვას მოწმე მთელი ქვეყნის მასშტაბით სისხლის სამართლებრივი დევნის ქვეშაა, რადგან 2017 წელს იეჰოვას მოწმეები ექსტრემისტებად გამოაცხადეს. ხელისუფლება სისხლის სამართლებრივ დევნას მიმართავს სხვადასხვა ისლამური ჯგუფის წევრების მიმართაც, რომელთაც არანაირი კრიმინალური წარსული ან ძალადობის ისტორია აქ აქვთ.[5] [6]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ დისკრიმინაცია და ძალადობა ლგბტი პირების მიმართ, ისევე როგორც მუქარები ლგბტი აქტივისტების მიმართ, კვლავ ფართოდაა გავრცელებული. უამრავი მტკიცებულების არსებობის მიუხედავად, ფედერალურმა ხელისუფლება უყურადღებოდ დატოვა, გასულ წლებში ჩეჩნეთის რესპუბლიკის ადგილობრივი ხელისუფლების მიერ გეების გატაცებები, წამება და მკვლელობები.[7]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ ოჯახში ძალადობა კვლავ გარვცელებულია და ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა დახმარების სერვისები არა ადექვატურია. პოლიცია კვლავ განაგრძობს ხალხის მიმართ დისკრიმინაციულ მიდგომას მათი რასის მიხედვით და არა-სლავური გარეგნობის მოსახლეობა ხშირად ხდება თვითნებური დაკავებისა და გამოძალვის მსხვერპლი.[8]

[1] Freedom House: Freedom in the World 2020 – Russia, 4 March 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[2] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2019 – Russia, 11 March 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[3] Freedom House: Freedom in the World 2020 – Russia, 4 March 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[4] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Russia, 14 January 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[5] AI – Amnesty International: Human Rights in Eastern Europe and Central Asia – Review of 2019 – Russian Federation [EUR 01/1355/2020], 16 April 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[6] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Russia, 14 January 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[7] AI – Amnesty International: Human Rights in Eastern Europe and Central Asia – Review of 2019 – Russian Federation [EUR 01/1355/2020], 16 April 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[8] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Russia, 14 January 2020

 (accessed on 4 May 2020)

რუსეთი. ფინანსური მონიტორინგის ფედერალური სამსახური. თებერვალი, 2020

რუსეთის ფედერაციის ფინანსური მონიტორინგის ფედერალური სამსახური (Росфинмониторинг) აღმასრულებელი ხელისუფლების ფედერალური ორგანოა, რომლის ფუნქციაა გამოავლინოს და წინ აღუდგეს არალეგალური გზებით მიღებული შემოსავლის დაკანონებას (ფულის გათეთრება), ტერორიზმის დაფინანსებას და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების დაფინანსებას. სამსახური დაკისრებულ ფუნქცია-მოვალეობებს ახორციელებს აღნიშნულ სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკისა და სამართლებრივი-ნორმატიული რეგულაციების შესაბამისად. ფინანსური მონიტორინგის სამსახური მუშაობს კოორდინირებულად აღმასრულებელი ხელისუფლების სხვა ორგანოებთან, სხვა სახელმწიფო ორგანოებთან და ორგანიზაციებთან ერთად. სამსახური, ასევე, ახორციელებს ეროვნული უსაფრთხოებისათვის საფრთხეების შეფასების ეროვნული ცენტრის ფუნქციას, რაც გულისხმობს შესაბამისი ზომების შემუშავებას იმ საფრთხეების მიმართ, რომელიც წარმოიშვება ფულადი სახსრებისა თუ სხვა ქონების გამოყენებით განხორციელებული ოპერაციების (გარიგებების) შედეგად.

ფინანსური მონიტორინგის ფედერალური სამსახურის საქმიანობის ხელმძღვანელობას ახორციელებს რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტი. სამსახური თავის საქმიანობას ახორციელებს პირდაპირ ან/და საკუთარი ტერიტორიული ორგანოების მეშვეობით და აღმასრულებელი ხელისუფლების სხვა ფედერალურ ორგანოებთან, რუსეთის ფედერაციის სუბიექტების აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოებთან, ადგილობრივ თვითმმართველობასთან, საზოგადოებრივ გაერთიანებებთან და ორგანიზაციებთან ერთად.[1]

ფინანსური მონიტორინგის ფედერალური სამსახურის საქმიანობის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს რუსეთის ფედერაციის 2015 წლის კანონი არალეგალური გზებით მიღებული შემოსავლის დაკანონებასთან (ფულის გათეთრება) და ტერორიზმის დაფინანსებასთან ბრძოლის შესახებ; ასევე, რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის 2013 და 2015 წლის ბრძანებულებები აღმასრულებელი ხელისუფლების ფედერალური ორგანოების სტრუქტურისა და სისტემის და ასევე, ფინანსური მონიტორინგის ფედერალურ სამსახურთან დაკავშირებული საკითხების შესახებ.[2]

ფინანსური მონიტორინგის ფედერალური სამსახურის დროშა და გერბი დამტკიცებულია რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის ბრძანებულებით.[3]

ფინანსური მონიტორინგის ფედერალური სამსახური ზედამხედველობას უწევს იურიდიული და ფიზიკური პირების მიერ არალეგალური გზებით მიღებული შემოსავლის დაკანონებასთან (ფულის გათეთრება) და ტერორიზმის დაფინანსებასთან ბრძოლის შესახებ რუსეთის ფედერაციის 2015 წლის კანონის მოთხოვნების დაცვას; აღნიშნულ ფუნქციას სამსახური ასრულებს შემოწმებებისა და გამოვლენილი დარღვევების აღკვეთისათვის საჭირო შესაბამისი ღონისძიებების გატარების გზით. ასევე, სამსახურის ფუნქციაა სამართლებრივ პასუხისგებაში მისცეს იურიდიული და ფიზიკური პირები, რომლებიც აღნიშნულ სფეროში მოქმედ კანონმდებლობას დაარღვევენ. ამასთან, სამსახური ამზადებს და იღებს ზემოაღნიშნულ სფეროსთან დაკავშირებული ნორმატიული აქტების პროექტებს.

ფინანსური მონიტორინგის სამსახური აგროვებს, ამუშავებს და აანალიზებს ინფორმაციას ფულადი სახსრების ან სხვა ქონების გამოყენებით განხორციელებული იმ ოპერაციების (გარიგებების) შესახებ, რომლებიც კანონმდებლობის შესაბამისად ექვემდებარება კონტროლს და ასევე მათთვის მიწოდებულ სხვა ინფორმაციას. ახორციელებს ფულადი სახსრებით ან სხვა ქონებით განხორციელებული ოპერაციების შესახებ ინფორმაციის შემოწმებას ისეთი ოპერაციების გამოვლენის მიზნით, რომლებიც დაკავშირებული ფულის გათეთრებასთან ან ტერორიზმის დაფინანსებასთან. მონაწილეობს კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ღონისძიებებში.

სამსახური გამოითხოვს და დადგენილი ფორმით იღებს ინფორმაციას კლიენტების ოპერაციების (გარიგებების) და ორგანიზაციების მფლობელების შესახებ, რომლებიც ახორციელებენ ოპერაციებს ფულადი სახსრების ან სხვა ქონების გამოყენებით; ასევე, ინფორმაციას ფულადი სახსრების ანგარიშებს შორის გადაადგილების შესახებ. ინფორმაციის შესწავლის შემდეგ, გამოავლენს ნიშნებს და მტკიცებულებებს იმის შესახებ, რომ ესა თუ ის ოპერაცია დაკავშირებულია ფულის გათეთრებასთან ან ტერორიზმის დაფინანსებასთან. კანონით დადგენილი წესით, სამსახური ახორცილებს ფულადი სახსრებისა თუ სხვა ქონების გამოყენებით განხორციელებული ოპერაციების კონტროლს.

სამსახური, საქმიანობის სფეროსთან დაკავშირებულ ინფორმაციას (გარდა ისეთი ინფორმაციისა, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას მოქალაქეების პირადი ცხოვრების შესახებ), დადგენილი წესით იღებს აღმასრულებელი ხელისუფლების ფედერალური ორგანოებიდან; საპენსიო ფონდიდან; სოციალური დაზღვევის ფონდიდან; სავალდებულო სამედიცინო დაზღვევის ფედერალური ფონდიდან; სახელმწიფო კორპორაციებიდან და ორგანიზაციებიდან, რომლებიც რუსეთის ფედერაციის მიერაა შექმნილი; ფედერაციის სუბიექტების სახელმწიფო ორგანოებიდან; ადგილობრივი თვითმართველობის ორგანოებიდან და ცენტრალური ბანკიდან.

სამსახური ახდენს აღმასრულებელი ხელისუფლების ფედერალური ორგანოების და სხვა სახელმწიფო ორგანოების ინფორმირებას ეროვნული უსაფრთხოებისთვის უკანონო ფინანსური ოპერაციების შედეგად წარმოქმნილი საფრთხეების შესახებ და მათთან ერთად ან დამოუკიდებლად შეიმუშავებს ღონისძიებებს აღნიშნული საფრთხეების გასანეიტრალებლად. კანონის შესაბამისად გამოსცემს დადგენილებებს ფულადი სახსრების ან სხვა ქონების გამოყენებით განსახორციელებელ ამა თუ იმ ოპერაციის შეჩერების შესახებ.

რუსეთის ფედერაციის მიერ დადებული საერთაშორისო შეთანხმებების შესაბამისად და დადგენილი წესით ახორციელებს ინფორმაციის გაცვლას სხვა ქვეყნების შესაბამის სამსახურებთან. რუსეთის ფედერაციის სახელით ურთიერთობს აღნიშნულ სფეროში მოღვაწე უცხო ქვეყნების სახელმწიფო ორგანოებთან, საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და უცხო ქვეყნების მოქალაქეებთან.

სამსახური თავის ოფიციალურ ინტერნეტ გვერდზე აქვეყნებს ოპერაციების (გარიგებების) რისკების ეროვნული შეფასების შესახებ მოხსენებას. აგზავნის ინფორმაციას სამართალდამცავ სტრუქტურებში თუ არსებობს საკმარისი საფუძველი ვარაუდისა, რომ ოპერაცია (გარიგება) დაკავშირებულია ფულის გათეთრებასთან ან ტერორიზმის დაფინანსებასთან. თავის ოფიციალურ საიტზე აქვეყნებს ინფორმაციას იმ პირებისა და ორგანიზაციების შესახებ, რომლებიც შეყვანილნი იქნებიან იმ ორგანიზაციებისა და პირების სიაში, რომელთა შესახებაც არსებობს ცნობები მათი ექსტრემისტული ან ტერორისტული საქმიანობის შესახებ.

რუსეთის ფედერაციის იუსტიციის სამინისტროს მოთხოვნით ან საკუთარი ინიციატივით, სამსახური სამინისტროს აცნობებს არაკომერციული ორგანიზაციის შესახებ, რომელიც ვერ აკმაყოფილებს არალეგალური გზებით მიღებული შემოსავლის დაკანონებასთან (ფულის გათეთრება) და ტერორიზმის დაფინანსებასთან ბრძოლის შესახებ რუსეთის ფედერაციის 2015 წლის კანონის მოთხოვნებს.[4]

[1] რუსეთის ფედერაციის ფინანსური მონიტორინგის სამსახურის ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; „როსფინმონიტორინგის“ შესახებ; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://www.fedsfm.ru/about [ნანახია 2020 წლის 6 თებერვალს]

[2] რუსეთის ფედერაციის ფინანსური მონიტორინგის სამსახურის ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; საქმიანობის სამართლებრივი საფუძვლები; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://www.fedsfm.ru/about/legal?index=1 [ნანახია 2020 წლის 6 თებერვალს]

[3] რუსეთის ფედერაციის ფინანსური მონიტორინგის სამსახურის ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; დროშა და გერბი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://www.fedsfm.ru/about/emblem [ნანახია 2020 წლის 6 თებერვალს]

[4] რუსეთის ფედერაციის ფინანსური მონიტორინგის სამსახურის ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; საქმიანობა; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://www.fedsfm.ru/activity [ნანახია 2020 წლის 6 თებერვალს]

რუსეთი. ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკა. იანვარი, 2020

საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2020 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება კვლავ მძიმე იყო 2019 წლის განმავლობაში. იშვიათი გამონაკლისების გარდა, ხელისუფლება სამოქალაქო აქტივისტების ქმედებებს პასუხობდა აკრძალვებით, რეპრესიული კანონებით და საჩვენებელი სისხლის სამართლებრივი საქმეებით. რეკორდული რაოდენობის ხალხი მონაწილეობდა საპროტესტო აქციებში მოსკოვში, როდესაც ოპოზიციის კანდიდატებს უსაფუძვლოდ აუკრძალეს ადგილობრივ არჩევნებში მონაწილეობა. აღნიშნულ საპროტესტო აქციებს ხელისუფლებამ ძალის დემონსტრირებით, დაპატიმრებებით და სამართლებრივი დევნით უპასუხა. ძლიერმა რეპრესიებმა გამოიწვია ფართოდ გავრცელებული კამპანია „თავისუფლება პოლიტიკურ პატიმრებს“, რამაც ხელისუფლებას აიძულა, რამდენიმე პატიმარი გაეთავისუფლებინათ.

ხელისუფლებამ უყურადღებოდ დატოვა სახალხო შეშფოთება გარემოსა და ჯანმრთელობის დაცვაზე ნარჩენების მართვის პროექტებით გამოწვეული გავლენის შესახებ. აღნიშნული საკითხის გამო დაწყებული საპროტესტო აქციებს ხელისუფლება რუტინულად არბევდა და ავიწროვებდა გარემოს დამცველ აქტივისტებს. მთავრობამ ახალი შეზღუდვები დააწესა ინტერნეტზე და მიიღო კანონები, რომლებიც ინტერნეტის რუსული სეგმენტის იზოლაციის საშუალებას იძლევა. კანონი „უცხოელი აგენტების“ შესახებ კვლავ ზღუდავს არასამთავრობო ორგანიზაციების საქმიანობას.

ორგანიზაცია აღნიშნავს, რომ წამება და სხვა არაადამიანური მოპყრობა კვლავ ფართოდაა გავრცელებული, განსაკუთრებით წინასწარი დაკავების ცენტრებსა და ციხეებში. გრძელდება პროცესი იაროსლავლის ციხის თანამშრომლების წინააღმდეგ, რომელთაც ბრალად ედებათ 2018 წელს პატიმრის ცემა. 2019 წლის აგვისტოში ხელისუფლებამ განაცხადა, რომ გამოიძიებდა პეტერბურგის წინასწარი დაკავების დაწესებულებაში პატიმრების მიმართ არასათანადო მოპყრობის ფაქტების შესახებ ცნობებს. სექტემბერში სასამართლომ პირველად გამოიტანა გამამტყუნებელი განაჩენი ფედერალური უსაფრთხოების სამსახურის ყოფილი თანამშრომლის წინააღმდეგ, რომელსაც ეჭვმიტანილის წამებაში ადანაშაულებდნენ. მიუხედავად ამისა, ხელისუფლება ხშირად უყურადღებოდ ტოვებს არაადამიანური მოპყრობის ფაქტებს და არ სჯის პასუხისმგებელ პირებს.

რუსეთის ხელისუფლება განაგრძობს რელიგიური უმცირესობების უსაფუძვლო დევნას, აცხადებს რა მათ ექსტრემისტებად და ამისთვის იყენებს ზოგადად ფართო განმარტების მქონე ანტი-ტერორისტულ კანონს. პოლიცია კვლავ რასობრივი ნიშნით ასხვავებს არა-სლავური გარეგნობის მოსახლეობას და ისინი ხშირად ხდებიან თვითნებური დაკავებების გამოძალვის მსხვერპლნი.

რუსეთის ფედერაციის ტერიტორიაზე არ მიმდინარეობს არანაირი ფორმის შეიარაღებული კონფლიქტი და, შესაბამისად, ადგილი არ აქვს კონფლიქტის თანმდევ განურჩეველ ძალადობას.[1]

[1] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Russia, 14 January 2020

 (accessed on 20 January 2020)

რუსეთი. საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული ვითარება. იანვარი, 2020

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ კონსტიტუციით აკრძალულია წამება და ძალადობა აღიარებითი ჩვენების მისაღებად, ბევრი სანდო წყარო ამტკიცებს, რომ სამართალდამცველები მსგავს ქმედებებში ჩართულნი არიან და ხელისუფლება მხოლოდ ცალკეულ შემთხვევებში აგებინებს პასუხს დამნაშავეებს.

პოლიციელების მხრიდან დაკავებულებზე ფიზიკური ძალადობის შესახებ სისტემატურად ვრცელდება ინფორმაცია და მსგავს ქმედებებს ძირითადად ადგილი აქვს დაკავების პირველ დღეებში წინასწარი დაკავების იზოლატორებში. ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფები და ყოფილი პოლიციები აცხადებენ, რომ ძირითადად გამოიყენება ელექტროშოკი, მხუთავი აირი, გაჭიმვა ან ხდება ზეწოლა სახსრებსა და მყესებზე, რადგან ასეთი მეთოდი ნაკლებად ტოვებს ხილულ კვალს. აღნიშნული სახის პრობლემა განსაკუთრებით აქტიურად დგას ჩრდილოეთ კავკასიაში.

მრავლად ვრცელდება ინფორმაცია უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის მხრიდან წამების გამოყენების შესახებ ახალგაზრდა ანარქისტი და ანტიფაშისტი აქტივისტების წინააღმდეგ, რომელთაც ედავებიან სხვადასხვა სახის ტერორისტულ და ექსტრემისტულ შემთხვევებში ჩართულობას. აღიარებითი ჩვენების მისაღებად, სავარაუდოდ, წამება (ცემა და ელექტროშოკი) გამოიყენეს აქამდე უცნობი ორგანიზაციების „ქსელის“ და „ახალი დიდების“ წევრების წინააღმდეგ.

მრავლად ვრცელდება ინფორმაცია ეჭვმიტანილებზე ზეწოლის მიზნით, მათი ფსიქიატრიულ დაწესებულებებში 30 დღით ან მეტი ვადით დაკავების და მათი დასჯის მეთოდად ფსიქიატრიულ დაწესებაში გამწესების შესახებ.

ციხეებსა და დაკავების ცენტრებში არსებული პირობები განსხვავებულია, მაგრამ ხშირად მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიშია. გადატვირთულობა, ბადრაგისა და პატიმრების მხრიდან ძალადობა, ჯანდაცვაზე შეზღუდული წვდომა, საკვების დეფიციტი და არასათანადო სანიტარული მდგომარეობა გავრცელებულია ციხეებში, კოლონიებსა და სხვა დაკავების დაწესებულებებში.

ციხეების გადატვირთულობა კვლავ სერიოზული პრობლემაა. მიუხედავად იმისა, რომ სისხლის სამართლის კოდექსი მოითხოვს ქალთა და მამაკაცთა, არასრულწლოვანთა და ზრდასრულთა, წინასწარ პატიმრობაში მყოფთა და მსჯავრდებულთა განცალკევებას სხვადასხვა ბლოკებში, ყველა საპატიმრო დაწესებულება არ იცავს აღნიშნულ წესს. არასამთავრობო ორგანიზაცია სასჯელაღსრულების საერთაშორისო რეფორმა ამტკიცებს, რომ ქალთა საპატიმრო დაწესებულებებში, ზოგადად, უკეთესი პირობებია, ვიდრე მამაკაცთა ციხეებში, თუმცა ქალთა საპატიმროებშიც პირობები სტანდარტზე დაბალია.

ბადრაგის მხრიდან ფიზიკური ძალადობა სისტემურია. მედია საშუალებამ „ნოვაია გაზეტა“ 2018 წლის 20 ივლისს გამოაქვეყნა ვიდეო, რომელიც არასამთავრობო ორგანიზაცია „საჯარო ვერდიქტმა“ გაავრცელა. ვიდეოში ჩანს, 2017 წლის ივნისში, იაროსლავის ოლქის ციხეში „IK-1“ 17 ბადრაგი როგორ აწამებს პატიმარ ევგენი მაკაროვს. მინიმუმ 11 თანამშრომელი და ასევე, გამომძიებელი, რომელმაც სათანადო რეაგირება არ მოახდინა საჩივარზე, ასევე 5 პატიმარი დააპატიმრეს მაკაროვის წინააღმდეგ ძალადობის გამო. 24 ივლისს მაკაროვის ადვოკატმა ირინა ბირიუკოვამ, მას შემდეგ რაც სიკვდილის მუქარები მიიღო, ქვეყანა დატოვა, თუმცა მოგვიანებით ის სამშობლოში დაბრუნდა. ვიდეოს გამოქვეყნების დროს, მაკაროვი გადაყვანილი იყო იაროსლავი ოლქის ციხეში „IK-8“, სადაც, მისი მტკიცებით, მას ციხის პერსონალი სხვადასხვა მიზეზების გამო მძიმედ ცემდა. 19 სექტემბერს საგამოძიებო კომიტეტმა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ მაკაროვის „IK-8“ ციხეში ცემის ფაქტზე გამოძიება დაიწყო. 1-ელ ოქტომბერს მაკაროვი ციხიდან გაათავისუფლეს. მაკაროვის საქმეს ფართო გამოხმაურება მოჰყვა და ბევრ მსგავს ფაქტთან დაკავშირებით (პატიმრების წამება) ციხის პერსონალის წინააღმდეგ სისხლის სამართლებრივი დევნა დაიწყო.

პატიმრების მხრიდან პატიმრებზე ძალადობა ასევე წარმოადგენს პრობლემას. 2018 წლის 5 ივლისს, მაგალითად, უკრაინელი პატიმარი სამედიცინო დაწესებულებაში ფეხების მოტეხილობითა და სისხლჩაქცევებით გადაიყვანეს. მისი ადვოკატის მტკიცებით, პავლო ჰრიბი როსტოვი დონზეში გადაყვანის დროს პატიმრებმა ცემეს.

გასული წლის განმავლობაში, ასევე, ვრცელდებოდა ინფორმაცია ციხის ადმინისტრაციის მიერ პატიმრების წინააღმდეგ ძალადობის ჩადენისთვის პატიმრების გამოყენების შესახებ. პირველ აგვისტოს, ვლადიმირში, ორი პატიმარი და 6 თანამშრომელი წამებისთვის გაასამართლეს, მას შემდეგ, რაც წინასწარი დაკავების დაწესებულებაში წამებისთვის განკუთვნილი პალატა აღმოაჩინეს. სასამართლო გადაწყვეტილებაში ნათქვამი იყო, რომ წინასწარი დაკავების იზოლატორში პატიმრებს ამყოფებდნენ ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ძალადობის გამოსაყენებლად, რათა სხვა პატიმრებს მოეხდინათ თვით-ინკრიმინირება.

გადატვირთულობის დონე, კვების, ვენტილაციის, გათბობისა და სანიტარული სტანდარტები სხვადასხვა დაწესებულებაში სხვადასხვაგვარია, თუმცა, ზოგადად, ცუდია. არასამთავრობო ორგანიზაციები საუბრობენ გადაადგილებისა და ვარჯიშის მინიმალურ შესაძლებლობებზე. სასმელი წყალი ხანდახან ნორმირებულია და საკვების ხარისხი დაბალია. ბევრი პატიმარი დამოკიდებულია ოჯახისგან ან არასამთავრობო სექტორისგან მიწოდებულ საკვებზე. ხარისხიან ჯანდაცვაზე წვდომა კვლავ პრობლემაა.

2017 წლის ანგარიშში „Amnesty International“ წერს, რომ ქვეყნის საპატიმრო ტრანსპორტირების პრაქტიკა „გულაგების ეპოქის მემკვიდრეობაა“. პატიმრები კვირების მანძილზე გადაყავთ ვიწრო მატარებლებით, სადაც არაა ვენტილაცია, ბუნებრივი სინათლე, შეზღუდულია წყალი და საპირფარეშოებზე წვდომა.

არასამთავრობო სექტორი ამტკიცებს, რომ აივ ინფექციის მქონე პატიმრებს არ უწევენ ადექვატურ მკურნალობას.

გავრცელებული ცნობებით, პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულებს ამყოფებენ განსაკუთრებით მძიმე საპატიმრო პირობებში და ისინი არიან ისეთი სადამსჯელო ქმედებების ობიექტები, როგორიცაა სამარტოო საკანში ან ფსიქიატრიულ განყოფილებაში გამწესება. 2018 წლის 21 სექტემბერს უკრაინელი პატიმარი ოლექსანდერ კოლჩენკო სამი დღის განმავლობაში სამარტოო საკანში გაამწესეს. მისი ადვოკატის მტკიცებით, აღნიშნული სადამსჯელო ღონისძიება დაკავშირებული იყო პატიმრის თხოვნასთან, რომ იგი უკრაინის კონსულს მოენახულებინა.

მსჯავრდებულებს და წინასწარ პატიმრობაში მყოფ პირებს აქვთ ვიზიტორების მიღება უფლება, თუმცა მათი ეს უფლება სხვადასხვა გარემოებების გამო შეიძლება შეიზღუდოს ციხის ადმინისტრაციის მიერ. კანონით, შედარებით მძიმე სასჯელის მქონე პატიმრებს აქვთ ნაკლები დრო ვიზიტორებისთვის, მოსამართლეს, კონკრეტულ შემთხვევაში, შეუძლია პატიმარს ვიზიტები აუკრძალოს. ციხის ადმინისტრაციამ, ასევე, შეიძლება ვიზიტი არ დაუშვას უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული რისკების მიზეზით.

მიუხედავად იმისა, რომ პატიმრებს საჩივრების წარდგენის უფლება აქვთ როგორც საჯარო ზედამხედველობის კომისიაში, ასევე ადამიანის უფლებათა ომბუდსმენის ოფისში, ისინი ერიდებიან აღნიშნული უფლების გამოყენებას, რადგან ეშინიათ შემდგომი რეპრესიების. ციხის რეფორმის აქტივისტების მტკიცებით, მხოლოდ ის პატიმრები, ვინც მიიჩნევს, რომ სხვა გზა აღარ აქვთ, რისკავენ საჩივრების დაწერას. საჩივრები, რომლებიც საჯარო ზედამხედველობის კომისიამდე აღწევს, როგორც წესი, ფოკუსირებულია მცირე პირადი ხასიათის თხოვნებზე.

არასამთავრობო სექტორის ინფორმაციით, ბევრი პატიმარი, რომელთაც წამების შესახებ განაცხადეს, მოგვიანებით, ცრუ ბრალდებაში დაადანაშაულეს, რაც ხშირად სასჯელის დამატებით დასრულდა. 2018 წლის 11 იანვარს კიროვის ოლქის საგამოძიებო კომიტეტმა ცრუ ბრალდების მუხლით საქმე აღძრა ერთერთი პატიმრის წინააღმდეგ, რომელიც ამტკიცებდა, რომ იგი აწამეს (ცემა და ელექტროშოკი) საპატიმრო დაწესებულებაში „IK-1“. მედიაში გავრცელებული ინფორმაციით, აღნიშნულ საპატიმროში ეს იყო მეორე შემთხვევა, როდესაც პატიმარმა დაწესებულების წინააღმდეგ წამების გამო საჩივარი შეიტანა.

ხელისუფლება ნებას რთავს საჯარო ზედამხედველობის კომისიის რეგულარულად მოინახულოს საპატიმრო დაწესებულებები და შეამოწმოს იქ არსებული პირობები. ოფიციალური ინფორმაციით, კომისიის 1154 წევრმა ვიზიტები განახორციელა 81 რეგიონში. ადამიანის უფლებათა აქტივისტები აცხადებენ, რომ კომისიის ბევრი წევრი ახლო კავშირშია ხელისუფლებასთან და მათ შორის არიან ისეთებიც, ვინც წარსულში სამართალდამცავ ორგანოებში მუშაობდა.

2018 წლის 19 ივლისს მიღებული კანონის თანახმად, საჯარო ზედამხედველობის კომისიის წევრებს უფლება აქვთ, პატიმრების თანხმობის საფუძველზე, აწარმოონ პატიმრების ფოტო და ვიდეო გადაღება. კომისიის წევრებს, ასევე, უფლება აქვთ აიღონ ჰაერის სინჯები და აწარმოონ სხვა გარემოსდაცვითი ინსპექტირება; ასევე, შეისწავლონ უსაფრთხოების და ფსიქიატრიულ დაწესებულებაზე წვდომის შესაძლებლობები.

ხელისუფლება ნებას რთავს წამების პრევენციის კომიტეტს, მოინახულონ ციხეები, თუმცა არ თანხმდება კომიტეტის მიერ ანგარიშის გამოქვეყნებას. უკანასკნელად კომიტეტმა ანგარიში 2013 წელს გამოაქვეყნა (ვიზიტი განხორციელდა 2012 წელს).[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წლის ანგარიშში რუსეთის შესახებ წერს, რომ პოლიციის მხრიდან ძალის გადამეტება ფართოდაა გავრცელებული და სამართალდამცველები იყენებენ ელექტროშოკს და გაჭიმვას, რადგან ასეთი მეთოდი ნაკლებად ტოვებს ხილულ კვალს. ციხეები გადატვირთულია და დგას სანიტარიის პრობლემა; პატიმრებს არ აქვთ სათანადო წვდომა ჯანდაცვაზე და ბადრაგის მხრიდან შევიწროვების ობიექტები არიან. 2018 წლის აგვისტოში მედიაში გავრცელდა ვიდეო, სადაც ჩანს, ბადრაგი ორგანიზებულად როგორ ცემს პატიმარს იაროსლავლის ციხეში. ხელისუფლებამ, სახალხო გამოძახილის შემდეგ, დააპატიმრა 12 ბადრაგი. გასული წლის დეკემბერში, არასამთავრობო სექტორი კვლავ საუბრობდა ამავე რეგიონის სხვა ციხეში არსებულ სისტემატურ ძალადობაზე.[2]

2018 წლის აგვისტოში მედია საშუალებაში „მედუზა“ გავრცელდა ინფორმაცია 2018 წლის განმავლობაში წამების საჯაროდ გახმაურებული 50-ზე მეტი შემთხვევის შესახებ. დამნაშავეებს შორის იყვნენ პოლიციელები, გამომძიებლები, უსაფრთხოების აგენტები და პენიტენციური სისტემის თანამშრომლები. ხელისუფლებამ მხოლოდ რამდენიმე შემთხვევაზე დაიწყო გამოძიება და მხოლოდ ერთი საქმე მივიდა სასმართლომდე.[3]

უფლებადამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ წამება და სხვა არაადამიანური მოპყრობა კვლავ ფართოდაა გავრცელებული, განსაკუთრებით წინასწარი დაკავების ცენტრებსა და ციხეებში. გრძელდება პროცესი იაროსლავლის ციხის თანამშრომლების წინააღმდეგ, რომელთაც ბრალად ედებათ 2018 წელს პატიმრის ცემა. 2019 წლის აგვისტოში ხელისუფლებამ განაცხადა, რომ გამოიძიებდა პეტერბურგის წინასწარი დაკავების დაწესებულებაში პატიმრების მიმართ არასათანადო მოპყრობის ფაქტების შესახებ ცნობებს. სექტემბერში სასამართლომ პირველად გამოიტანა გამამტყუნებელი განაჩენი ფედერალური უსაფრთხოების სამსახურის ყოფილი თანამშრომლის წინააღმდეგ, რომელსაც ეჭვმიტანილის წამებაში ადანაშაულებდნენ. მიუხედავად ამისა, ხელისუფლება ხშირად უყურადღებოდ ტოვებს არაადამიანური მოპყრობის ფაქტებს და არ სჯის პასუხისმგებელ პირებს.[4]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Russia, 13 March 2019

 (accessed on 21 June 2019)

[2] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Russia, 4 February 2019

 (accessed on 21 June 2019)

[3] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Russia, 17 January 2019

 (accessed on 21 June 2019)

[4] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Russia, 14 January 2020

 (accessed on 20 January 2020)

რუსეთი. რუსეთის ფედერაციის პოლიტიკური პარტიები. ნოემბერი, 2019

რუსეთის გაერთიანებული დემოკრატიული პარტია „იაბლოკო“ ოფიციალურად რეგისტრირებული პოლიტიკური პარტიაა, რომელიც მონაწილეობდა ყველა საპარლამენტო არჩევნებში (7 მოწვევა). 2003 წლამდე პარტია პარლამენტში წარმოდგენილი იყო ფრაქციით, ხოლო 2007 წლამდე ცალკეული დეპუტატებით. მეხუთე, მეექვსე და მეშვიდე მოწვევის პარლამენტში პარტია წარმოდგენილი არ ყოფილა. პარტია 1993 წელს გრიგორი ავლინსკის, იური ბოლდირევისა და ვლადიმერ ლუკინის მიერ შეიქმნა. „იაბლოკოს“ იდეოლოგია სოციალური ლიბერალიზმი, სოციალ-დემოკრატია, პროგრესივიზმი, პრო-ევროპულობა და მწვანე პოლიტიკაა.

პარტიის პოზიცია სხვადასხვა აქტუალური საკითხის მიმართ ხშირად განსხვავდება მმართველი ძალების პოზიციისგან. პარტია სიკვდილით დასჯის წინააღმდეგია – 2013 წელს, როდესაც ქვეყნის შსს მინისტრმა განაცხადა, რომ არ არის წინააღმდეგი, სიკვდილით დასჯა აღდგეს, პარტიამ მინისტრი მკაცრად გააკრიტიკა და მისი გადადგომის მოთხოვნით კამპანია წამოიწყო. პარტია „იაბლოკო“ არაერთხელ გამოსულა ლგბტ საზოგადოების უფლებების დასაცავად. 2011 წლიდან პარტიაში ფუნქციონირების ანტი-კორუფციული ცენტრი, რომლის მიზანია ხელისუფლების პოლიტიკაზე ზეგავლენის მოხდენა, კორუფციის აღმოფხვრის მიზნით. პარტიამ გააკრიტიკა რუსეთის ფედერაციის ხელისუფლების მოქმედებები უკრაინაში. „იაბლოკომ“ დაგმო „სპრავედლივაია რასიას“ კანონპროექტი, უკრაინის თანხმობის გარეშე, რეფერენდუმის გზით, ყირიმის მიერთების შესახებ. 2014 წლის 14 მარტს პარტია გამოვიდა ლოზუნგით „არა ომს“ და დაგმო რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის ვლადიმერ პუტინის ნეოიმპერიალისტური კურსი.[1]

პოლიტიკური პარტია „სპრავედლივაია რასია“ ოფიციალურად რეგისტრირებული მემარცხენე-ცენტრისტული პარტიაა, რომლის იდეოლოგიაც სოციალ-დემოკრატიასა და მოდერნიზებულ სოციალიზმს ემყარება. პარტია დაარსდა 2006 წელს. პარტიის დამფუძნებლები იყვნენ პარტიები: „როდინა“, „პენსიონერების პარტია“ და „სიცოცხლის პარტია“ („სპრავედლივაია რასია“ „სიცოცხლის პარტიის“ პირდაპირი მემკვიდრეა). პარტიის თავმჯდომარე და ლიდერია სერგეი მირონოვი. 2015 წლის მონაცემებით, პარტია თითქმის სრულად (86.4%) ფინანსდება ფედერალური ბიუჯეტიდან.

დაარსების შემდეგ, პარტიამ ყველა საპარლამენტო არჩევნებში მიიღო მონაწილეობა. ამასთან, პარტია აქტიურად იყენებდა ე.წ. მატარებლის ტექნოლოგიას – პარტიას სიაში შეყავს ცნობილი სახეები, რომლებიც არ აპირებენ დეპუტატობას და არჩევისთანავე უარს აცხადებენ მანდატის მიღებაზე და საბოლოოდ, პარლამენტში შედიან ნაკლებად ცნობილი თანაპარტიელები, რომლებიც მათ ანაცვლებენ სიაში. აღნიშნულ მეთოდს მმართველი პარტია გაცილებით ხშირად მიმართავს. 2007 წელს დეპუტატის მანდატზე უარი 9 არჩეულმა კანდიდატმა, ხოლო 2011 წელს 4-მა თქვა. 2007 წელს პარტიამ ამომრჩეველთა ხმების 7.74% (მეოთხე ადგილი) მიიღო და პარლამენტში 38 დეპუტატისგან შემდგარი ფრაქცია ჩამოაყალიბა. ფედერალურ სიას მაშინ სათავეში თავად სერგეი მირონოვი და სვეტლანა გორიაჩევა ედგა. 2011 წელს პარტიამ ხმათა 13.24% (მესამე ადგილი) დააგროვა და მეექვსე მოწვევის პარლამენტში 64 დეპუტატისგან შემდგარი ფრაქცია შექმნა. 2016 წელს პარტიამ კვლავ მეოთხე ადგილი დაიკავა, თუმცა ამჯერად ხმათა 6.22%-ით და ფრაქციის შემადგენლობაში 23 დეპუტატი შევიდა.

რუსი პოლიტოლოგი რ. მუხამეტოვი პარტიის „სპრავედლივაია რასია“ ფედერალურ ხელისუფლებასთან დამოკიდებულების ქრონოლოგიის აღწერაში ამბობს, რომ 2006-2010 წლებში პარტია კონსტრუქციულ ოპოზიციას წარმოადგენდა. ამ პერიოდში პარტიის პოზიცია იყო „სახელისუფლებო პარტია ნომერი ორი“. 2010-2012 წლებში პარტია რადიკალურ ოპოზიციას წარმოადგენდა. 2012 წლიდან დღემდე ის სრულად ლოიალურია ფედერალური ხელისუფლების მიმართ. პარტიიდან არაერთხელ გარიცხეს ის წევრები, რომლებიც ოპოზიციურ იდეებს უჭერდნენ მხარს.[2] [3]

კომუნისტური პარტია „რუსეთის კომუნისტები“ ოფიციალურად დარეგისტრირებული მემარცხენე პოლიტიკური პარტიაა. პარტია 2009 წელს შეიქმნა. 2009-2012 წლებში მოქმედებდა როგორც არა-კომერციული ორგანიზაცია. პარტიის ლიდერია მაკსიმ სურაიკინი. პარტიის იდეოლოგია სოციალიზმს, კომუნიზმს, მარქსიზმ-ლენინიზმსა და სტალინიზმს ეფუძნება. პარტია მაღალი მხარდაჭერით არ სარგებლობს და არ არის წარმოდგენილი ბოლო მოწვევის პარლამენტში. ადგილობრივ ხელისუფლებაში ჰყავს 7 წარმომადგენელი (საერთო რაოდენობა 3994).

„რუსეთის კომუნისტების“ პარტია შეიქმნა როგორც „რუსეთის ფედერაციის კომუნისტური პარტიის“ ალტერნატივა. პარტია ხშირად აკრიტიკებს „რუსეთის ფედერაციის კომუნისტური პარტიის“ ლიდერს გენადი ზიუგანოვს და მიიჩნევს, რომ მისი მეთაურობით პარტიას ხელისუფლებაში დაბრუნების შანსი არ აქვს. „რუსეთის ფედერაციის კომუნისტური პარტიამ“ სარჩელი შეიტანა სასამართლოში და მოითხოვა „რუსეთის კომუნისტებისთვის“ აღნიშნული სახელისა და საბჭოთა სიმბოლიკის გამოყენება აეკრძალათ, რადგან აღნიშნული ძალიან მსგავსი იყო კომუნისტური პარტიის სახელისა და სიმბოლიკის, თუმცა სასამართლომ სარჩელი არ დააკმაყოფილა. „რუსეთის ფედერაციის კომუნისტური პარტია“ „რუსეთის კომუნისტებს“ იდეების მოპარვასა და მათი მოქმედი ხელისუფლებისთვის გაზიარებაში ადანაშაულებენ. კიდევ ერთი მემარცხენე პოლიტიკური პარტია „რუსეთის გაერთიანებული შრომის ფრონტი“ პარტია „რუსეთის კომუნისტებს“ კრემლის ტექნოლოგიურ პროექტს უწოდებს, რომელიც აქცენტს აკეთებს მემარცხენე პოპულიზმზე.[4] [5]

პოლიტიკური პარტიის „სახალხო პარტია რუსეთის ქალებისთვის“ ისტორია 2007 წლის 31 მარტიდან იწყება, როდესაც ჩატარდა დამფუძნებელი კრება. წესდება და პროგრამა პარტიამ 2012 წლის 22 აპრილს დაამტკიცა. პარტიის ლიდერი იყო გალინა ხავრაევა.

2012-2019 წლებში პარტიას არცერთხელ მიუღია მონაწილეობა საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნებში (მინიმუმ ერთხელ მონაწილეობა დაარსებიდან 7 წლის განმავლობაში სავალდებულოა რუსეთის ფედერაციის კანონმდებლობით). ორჯერ მონაწილეობდა რუსეთის ფედერაციის სუბიექტების მეთაურთა არჩევნებში (სავალდებულო მონაწილეობა – 9), 8-ჯერ მონაწილეობდა ფედერაციის სუბიექტების საკანონმდებლო კრების არჩევნებში (სავალდებულო მონაწილეობა – 17) და 14-ჯერ მონაწილეობდა სუბიექტების ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნებში (სავალდებულო მონაწილეობა – 43). არჩევნებში არასაკმარისი რაოდენობით მონაწილეობის გამო, 2019 წლის 14 ივნისს, რუსეთის ფედერაციის უზენაესმა სასამართლომ პარტიის ლიკვიდაცია გამოაცხადა.[6] [7]

„ცვლილებების პარტია“ რუსეთის ფედერაციის არა-რეგისტრირებული პოლიტიკური პარტიაა. პარტიის თავმჯდომარეა რუსეთის ფედერაციის დუმის ყოფილი დეპუტატი დმიტრი გუდკოვი. პარტია 2013 წლის მარტში შეიქმნა – სამოქალაქო ინიციატივის სახელწოდებით. აღნიშნული სახელი 2018 წლის ივნისში შეიცვალა და პარტიას ეწოდა „ცვლილებების პარტია“. პარტიის განახლება დაიწყო 2017 წლის ბოლოს, როდესაც პარტიაში ქსენია სობჩაკი მივიდა, რომელიც 2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობდა. 2019 წლის აპრილში ცნობილი გახდა, რომ სობჩაკმა პარტიის დაფინანსება შეწყვიტა, რისი მიზეზიც გუდკოვთან კონფლიქტი დასახელდა. პარტიის განახლება არაოფიციალური ხასიათისაა, რადგან „სამოქალაქო ინიციატივა“ ოფიციალურად სახელის შეცვლას 2018 წლის ზაფხულიდან ცდილობს, მაგრამ იუსტიციის სამინისტრო აღნიშნულ თხოვნას არ ამტკიცებს.[8] [9] [10]

„როდინა“ რუსეთის ფედერაციაში ოფიციალურად რეგისტრირებული ნაციონალისტურ-კონსერვატიული პოლიტიკური პარტიაა. 2003-2004 წლებში პარტია „საარჩევნო ბლოკი – სახალხო-პატრიოტული კავშირი როდინას“ სახელით ფუნქციონირებდა (დაარსდა 2003 წლის 14 სექტემბერს). 2006 – 2012 წლებში პარტია გაუქმებული იყო და ხელახლა აღდგა 2012 წლის 29 სექტემბერს. ამავე წლის 21 დეკემბერს პარტია ოფიციალურად დარეგისტრირდა იუსტიციის სამინისტროში. პარტიის დამაარსებელი და არაოფიციალური ლიდერია დმიტრი როგოზინი. პარტიის ოფიციალური ლიდერია ალეკსეი ჟურავლიოვი, რომელიც მეექვსე მოწვევის პარლამენტის დეპუტატი იყო. 2005-2006 წლებში პარტია ხელისუფლების მხრიდან ზეწოლას განიცდიდა და საბოლოოდ როგოზინი იძულებული გახდა, პარტია დაეტოვებინა. მისი თქმით, მას ულტიმატუმი წაუყენეს – პარტია არსებობას შეძლებდა მხოლოდ მისი წასვლის შემთხვევაში. 2006 წლის 25 მარტს როგოზინმა ოფიციალურად დატოვა პარტია და პოსტი ალეკსანდრ ბაბაკოვს გადააბარა. 2006 წლის ივლისში ბაბაკოვმა, „რუსეთის სიცოცხლის პარტიის“ ლიდერთან, სერგეი მირონოვთან ერთად განაცხადა, რომ აპირებდა მემარცხენე ძალების (კომუნისტების გამოკლებით) გაერთიანებას და ასე შესვლას საკანონმდებლო ორგანოში, სადაც იქნებოდნენ ერთერთი სისტემური პარტია მმართველ „ედინაია რასიასთან“ ერთად. ახალი გაერთიანების იდეოლოგიური პლატფორმა იყო მოქმედი პრეზიდენტის ვლადიმერ პუტინის კურსის მხარდაჭერა. 2006 წლის 28 ოქტომბერს პარტია „როდინა“ ოფიციალურად შევიდა „სპრავედლივაია რასიას“ შემადგენლობაში. თავდაპირველი სახელწოდება იყო „სპრავედლივაია რასია: როდინა / პენსიონერები / სიცოცხლე“, შემდეგ კი მხოლოდ „სპრავედლივაია რასია“.

პოლიტიკური პარტიის „როდინა“ აღდგენის გადაწყვეტილება მიღებული იქნა 2011 წლის 21 სექტემბერს გამართულ კრებაზე, სადაც დმიტრი როგოზინმა „სპრავედლივაია რასია“ პარტიის „როდინა“ რეიდერულ მითვისებაში დაადანაშაულა. 2017 წლის ივლისში, პეტერბურგში გამართულ კრებაზე პარტიამ „როდინა“ გადაწყვიტა, რომ 2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში არ მიიღებდა მონაწილეობას და მხარს დაუჭერდა მოქმედ პრეზიდენტს ვლადიმერ პუტინს.[11] [12] [13]

[1] რუსეთის გაერთიანებული დემოკრატიული პარტია „იაბლოკო“; ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.yabloko.ru/ [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[2] პოლიტიკური პარტიის „სპრავედლივაია რასია“ ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://www.spravedlivo.ru/ [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[3] „სპრავედლივაია რასია“ და ძალაუფლება: ურთიერთობის განვითარების ეტაპები; რ. მუხამეტოვი; სტუდია ჰუმანიტატისი; 2015 წელი; გვერდები 7-14;

[4] პოლიტიკური პარტიის „რუსეთის კომუნისტები“ ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://komros.info/ [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[5] პოლიტიკური პარტიის „რუსეთის გაერთიანებული შრომის ფრონტი“ ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; „პოლიტიკურ პანელზე“ – როგორ ჩაატარა პარტიამ „რუსეთის კომუნისტები“ სადღესასწაულო მიტინგი; 22 ნოემბერი, 2015; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.rotfront.su/%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B8/ [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[6] პოლიტიკური პარტიის „სახალხო პარტია რუსეთის ქალებისთვის“ ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://npzhr.ru/ [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[7] საინფორმაციო სააგენტო „ვედომოსტი“; იუსტიციის სამინისტრომ დაიწყო იმ პარტიების ლიკვიდაცია, ვინც არჩევნებში სავალდებულო მონაწილეობის ნორმას ვერ ასრულებენ; 30 მაისი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2019/05/30/802947-minyust-likvidatsii [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[8] პოლიტიკური პარტიის „ცვლილებების პარტია“ ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://peremen.party/ [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[9] საინფორმაციო სააგენტო „RBC“; სობჩაკმა „ცვლილებების პარტიის“ დაფინანსება შეწყვიტა; 2 აპრილი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.rbc.ru/politics/02/04/2019/5ca1fd0b9a79476ffa589bdb [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[10] საინფორმაციო სააგენტო კომერსანტი; იუსტიციის სამინისტრომ კვლავ არ დააკმაყოფილა „სამოქალაქო ინიციატივისთვის“ სახელის შეცვლის განცხადება; 22 მაისი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[11] პოლიტიკური პარტიის „როდინა“ ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://www.rodina.ru/ [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[12] საინფორმაციო სააგენტო „ლენტა“; დმიტრი როგოზინი პარტის „როდინა“ თავმჯდომარეობიდან მიდის; 24 მარტი, 2006 წელი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/news/2006/03/24/rogozin/ [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[13] საინფორმაციო სააგენტო „არგუმენტები და ფაქტები“; „როდინა“ საპრეზიდენტო არჩევნებში მხარს პუტინს დაუჭერს; 27 დეკემბერი, 2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://aif.ru/politics/russia/rodina_podderzhit_putina_na_vyborah_prezidenta_rossii [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

რუსეთი. ბიზნესის თავისუფლების ხარისხი. ოქტომბერი, 2019

რუსეთის ფედერაციის ავტორიტარული პრეზიდენტი დომინირებს პოლიტიკურ სისტემაზე და ამისთვის ის იყენებს ძლევამოსილ მოკავშირეებს უსაფრთხოების სამსახურსა და ბიზნესში. გავლენიანი ჯგუფები ეფექტურად აკონტროლებენ პარლამენტის საქმიანობას, რომელიც, თავის მხრივ, არ არის თავისუფალი წესით არჩეული. ფედერალური ხელისუფლების უნარი, აკონტროლოს ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში მიმდინარე პროცესები, შეზღუდულია; ჩეჩნეთის ლიდერს აქვს უკონტროლო ძალაუფლება იმის სანაცვლოდ, რომ ის ჩეჩნეთის რესპუბლიკას რუსეთის ფედერაციის შემადგენლობაში ინარჩუნებს.

კორუფცია მთავრობასა და ბიზნესში გავრცელებული მოვლენაა და პასუხისმგებლობის ნაკლებობის ზრდა ბიუროკრატებს დანაშაულებრივი ქმედებების დაუსჯელად ჩადენის საშუალებას აძლევს. ექსპერტები და ანალიტიკოსები მოქმედ რეჟიმს კლეპტოკრატიად აფასებენ, რომლის მთავარი მახასიათებელიც, მმართველი ელიტების გამოყენებით, საზოგადოებრივი დოვლათის მითვისებაა.

ნავალნის ანტი-კორუფციული ორგანიზაციის მიერ 2018 წლის აგვისტოში გავრცელებული ინფორმაციით, ეროვნული გვარდიის მეთაურმა ვიქტორ ზოლოტოვმა დიდძალი ქონება დააგროვა სახელმწიფო შესყიდვების კონტრაქტებიდან მიღებული მილიონობით დოლარის სახით.

მთავრობა, პირდაპირ სახელმწიფოს კონტროლირებადი მედია საშუალებების ან მოკავშირე ბიზნეს მაგნატების საშუალებით, აკონტროლებს ეროვნულ სატელევიზიო სივრცეს და ბევრ რადიო და ბეჭდვით მედია საშუალებას და სარეკლამო ბაზარს. დამოუკიდებელი მედია საშუალებები მაინც ოპერირებენ, თუმცა ძირითადად ონლაინ რეჟიმში და უცხოეთიდან. ერთერთი მედია საშუალების კორესპონდენტმა დენის კოროტკოვმა სიკვდილის მუქარა მიიღო 2018 წლის ოქტომბერში. აღნიშნული მოხდა იქამდე, ვიდრე გამოცემა დაბეჭდავდა მის სტატიას კრემლთან დაახლოებული ბიზნესმენის ევგენი პრიგოჟენის შესახებ, სადაც ჟურნალისტი მას მკვლელობასა და სხვა სახის კრიმინალურ ქმედებებში ადანაშაულებდა.

ძალაუფლება და ქონება მჭიდროდ დაკავშირებული ცნებებია რუსეთში, სადაც მაღალი თანამდებობის პირები ხშირად იყენებენ თავიანთ პოზიციებს მთავრობაში, რათა დააგროვონ ქონება. სახელმწიფოს მხრიდან ძირითადი მრეწველობების მითვისება და მაღალი საგადასახადო სასჯელები საეჭვო სისხლის სამართლებრივი პროცესების გამოყენებით, ნათლად ასახავს საკუთრების უფლებას პუტინის რუსეთში; განსაკურებით ეს თვალსაჩინოა, როდესაც საქმეში ჩართულია პოლიტიკური ინტერესები. კერძო ბიზნესები უფრო ფართოდ წარმოადგენენ გამოძალვისა და ექსპროპრიაციის რუტინულ სამიზნეებს სამართალდამცავი სისტემის ოფიციალური პირებისა და კრიმინალური ჯგუფებისთვის.[1]

2018 წლის მაისში საერთაშორისო ორგანიზაცია „Pricewaterhouse Coopers“ რუსეთს იმ ხუთ ქვეყანას შორის ასახელებს, სადაც კომპანიები ყველაზე ხშირად ხდებიან ეკონომიკური დანაშაულის მსხვერპლნი. რუსეთი ერთერთი ლიდერია ბიზნესის წინააღმდეგ დანაშაულის გავრცელების თვალსაზრისით. ყველაზე მეტად კომპანიები შეწუხებულნი არიან კორუფციით და აქტივების მითვისებით. ორგანიზაცია განმარტავს, რომ კვლევა კომპანიების გამოკითხვას ეყრდნობა და ქმედებების კვალიფიკაცია თავად კომპანიებისაა და არა სამართალდამცავი ორგანოებისა და ყოველთვის არ მომხდარა სისხლის სამართლის საქმის აღძვრა.

2016-2017 წლებში რუსეთში მკვეთრად გაიზარდა იმ კომპანიების რიცხვი, რომლებიც ეკონომიკური დანაშაულის წინაშე აღმოჩნდნენ. წინა გამოკითხვისას კომპანიების 48% ასახელებდა თაღლითობის ფაქტებს, ახლა კი უკვე 66%. 2018 წელს რუსეთში 210 კომპანია იქნა გამოკითხული (წინა კვლევისას 120 კომპანია იყო გამოკითხული).

რუსეთზე უფრო ხშირად ეკონომიკურ დანაშაულებს კომპანიები აწყდებიან სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში, კენიასა და საფრანგეთში. მათ შემდეგ, მეოთხე ადგილს რუსეთი უგანდასთან იყოფს. რუსეთში ეკონომიკური დანაშაულის ყველაზე გავრცელებული ფორმა აქტივების მითვისება აღმოჩნდა, რომელიც კომპანიების 53%-მა დაასახელა (მსოფლიო მაჩვენებელი 45%-ია). მეორე ადგილზე კი კორუფცია და ქრთამის აღებ-მიცემა დასახელდა – 41% (მსოფლიო მაჩვენებელი 25%-ია). კვლევის ავტორები აცხადებენ, რომ მათი კვლევის შედეგებით, არ შეიძლება გადაჭრით ითქვას, რუსეთში იზრდება ეკონომიკური დანაშაულის ობიექტური დონე თუ იზრდება კომპანიების მიერ ასეთი ქმედებების გამოვლენის მაჩვენებელი.[2]

რუსეთის ფედერაციის ეკონომიკაში ხე-ტყის წარმოებას მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია. ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ უკანასკნელ წლებში ხე-ტყის ბიზნესის წილი მთლიან შიგა პროდუქტში კლებულობს, თუმცა სფერო კვლავ ინარჩუნებს მნიშვნელობას. ხე-ტყის ბიზნესში ჩართვის მსურველები სახელმწიფოსგან იღებენ ნებართვას, კონკრეტული ტერიტორიის დამუშავებისთვის. კანონმდებლობით მკაფიოდ გაწერილია პროცედურები, რომელიც ბიზნესმენმა უნდა დაიცვას თუ აღნიშნულ სფეროში სურს საქმიანობა. სხვადასხვა მედია საშუალებები აქტიურად წერენ ხე-ტყის ბიზნესში არსებულ პრობლემებზე, რაც ძირითადად უკავშირდება თავად ტყეებში არსებულ პრობლემებს – არასათანადო ზრუნვა, მოვლა-პატრონობის ნაკლებობა, ხანძრები – ყოველივე ეს ნელ-ნელა ანადგურებს ბუნებრივ რესურსს, რომლითაც რუსეთის ფედერაცია მსოფლიოში პირველ ადგილს იკავებს. მედიასთან ინტერვიუებში ხე-ტყვის ბიზნესში ჩართული პირები არ მალავენ, რომ სახელმწიფოსთან ურთიერთობის პროცესში, სხვადასხვა ეტაპზე, უწევთ ქრთამის გადახდა. ხშირად ქრთამის ოდენობა ბიზნესმენს აიძულებს თავის წამოწყებაზე უარი თქვას. წყაროები ხე-ტყის ბიზნესში არსებულ ერთერთ სერიოზულ პრობლემად მიიჩნევენ იმ ფაქტს, რომ ჩინური კომპანიები ისე ამუშავებენ ტყეს რუსეთში, რომ თავს არიდებენ გადასახადებს. რამდენიმე წლის წინ უმაღლეს პოლიტიკურ დონეზე ჩინეთში ხე-ტყის ექსპორტის აკრძალვაც განიხილებოდა, თუმცა, საბოლოოდ, აკრძალვა არ დაწესდა.[3] [4] [5] [6]

[1] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Russia, 4 February 2019

 (accessed on 4 April 2019)

[2] მედია საშუალება „RBC“; რუსეთი აქტივების მითვისების კუთხით ლიდერთა შორის მოხვდა; 2018 წლის 16 მაისი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.rbc.ru/newspaper/2018/05/16/5af9c1aa9a7947ca948205bd [ნანახია 2019 წლის 4 აპრილს]

[3] სპეციალური სარედაქციო პროექტი; მარტინ ჰერმანსონი ტყის პრობლემებსა და პერსპექტივებზე; 07.06.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://rg.ru/2019/06/07/martin-hermansson-o-problemah-i-perspektivah-lesnoj-otrasli.html [ნანახია 2019 წლის 21 ოქტომბერს]

[4] რადიო თავისუფლება; უდმურტია – ტყის ბიზნესი რუსეთში, როგორც ასეთი; 23 ივნისი, 2012; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.svoboda.org/a/24623597.html [ნანახია 2019 წლის 21 ოქტომბერს]

[5] ტყის მეურნეობის პრობლემები რუსეთის ფედერაციის ეკონომიკაში; ანდრეი ნიკოლაევი; 02.08.2015; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://moluch.ru/conf/econ/archive/204/8629/

[6] პორტალი „პროდერევო“; ტყის მეურნეობა რუსეთში – მიმოხილვა; 23.04.2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://proderevo.net/industries/forestry/lesnoe-khozyajstvo-rossii-obzor-na-nachalo-2017-goda.html [ნანახია 2019 წლის 21 ოქტომბერს]

რუსეთი. სამართლიან სასამართლოზე ხელმისაწვდომობა. აგვისტო, 2019

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House 2019 წლის თებერვალში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) რუსეთის ფედერაციაში სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ წერდა, რომ „სასამართლო სისტემა დამოკიდებულია აღმასრულებელ ხელისუფლებაზე და კარიერული წინსვლა სრულად თანხვედრაშია პირის მიმართ კრემლის მხრიდან არსებულ დამოკიდებულებაზე. ქვეყნის მასშტაბით, მოსამართლეების დანიშვნის პროცესს აკონტროლებს საპრეზიდენტო კადრების კომისია და სასამართლოს თავმჯდომარე.“[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International 2018 წლის ყოვეწლიურ ანგარიშში რუსეთის შესახებ წერდა, რომ „დამოუკიდებელი სამონიტორინგო ჯგუფები ავრცელებდნენ ინფორმაციას, რომ რუსეთის სასამართლოებში ფიქსირდებოდა სამართლიანი სასამართლოს უფლების სისტემატიური დარღვევის ფაქტები, მათ შორის – მშვიდობიანი აქციის მონაწილეების საქმეებთან დაკავშირებით. ადმინისტრაციულ პროცესთა უმრავლესობა წყდებოდა პოლიციელთა სადავო ჩვენების საფუძველზე, რომელიც ხშირად საქმეთი ერთადერთ მტკიცებულებას წარმოადგენდა. ხშირად, საქმეები საეჭვოდ სწრაფი ტემპით იხილებოდა – მაგალითად, მოსკოვის ტვერსკოის ოლქის სასამართლომ 17 დღეში 476 საქმის განხილვა მოახერხა“.[2]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი რუსეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერდა, რომ „მართალია, კონსტიტუციის თანახმად, სასამართლო დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელია, თუმცა, პრაქტიკაში, მოსამართლეები აღმასრულებელი ხელისუფლების, შეირაღებული და უსაფრთოების ძალების გავლენას ექვემდებარებოდნენ. სისტემის შიგნით, ასევე, გავრცელებული იყო კორუფცია.ზოგიერთი საქმეზე მიღებული განაჩენი, ჩანდა, რომ იყო წინასწარ  გადაწყვეტილი და შეთანხმებული.

ასევე, ვრცელდებოდა ცნობები იმის შესახებ, რომ პოლიტიკურად მოტივირებული ქეისების შემთხვევაში, ხშირად ადგილი ჰქონდა დაცვის მხარეს ადვოკატებზე ზეწოლას.“[3]

[1] Freedom House – Freedom in the World Russia; available at

[accessed 26 August 2019]

[2] Amensty International – Amnesty International Report 2017/18 – The State of the World’s Human Rights – Russian Federation; available at

[accessed 26 August 2019]

[3] USDOS – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Russia; available at

[accessed 26 August 2019]