რუსეთი. ისლამური განათლების საზღვარგარეთ მისაღებად წასული კავკასიელები. მარტი, 2019

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Jamestown Foundation“ 2014 წლის 22 სექტემბერს წერდა, რომ იანვარში დაღესტნის გუბერნატორი რამაზან აბდულატიპოვი ეწვია უნტსუკულის რაიონს, საიდანაც სოფლის დაახლოებით 100 ახალგაზრდა სწავლობდა სხვადასხვა ისლამურ ინსტიტუტში საზღვარგარეთ. აბდულატიპოვმა სოფლის მოსახლეობა გააფრთხილა, რომ ისინი ერთად უნდა დაბრუნებულიყვნენ უკან ან მათ ემუქრებოდათ ექსტრემისტთა სიაში ავტომატური მოხვედრა. თავის ნეგატიურ დამოკიდებულებას საზღვარგარეთ ისლამის სწავლების იმართ ის ასე ხსნიდა: „ჩვენ ისლამი არაბული ქვეყნებისგან მივიღეთ, მაგრამ დღევანდელი ისლამური სამყარო, განსაკუთრებით კი არაბული, ექსტრემისტული ძალების გავლენის ქვეშაა; ამიტომ ჩვენ ძალიან დიდი სიფრთხილით უნდა მოვეკიდოთ ჩვენს კონტაქტებს“.[1]

იგივე წყარო 2014 წლის 21 ოქტომბერს წერდა, რომ ბევრი ოფიციალური პირი ხელისუფლებისთვის მისაღებ მუსლიმურ ორგანიზაციებში ისლამური განათლების ნაკლებობას განიცდის და მუდმივად უჭირთ ახალგაზრდა თაობის წინააღმდეგ, ვისაც მითითებები აქვთ მიღებული საზღვარგარეთის ისლამური ინსტიტუტებიდან. 2013 წელს დაღესტნის გუბერნატორმა, რამაზან აბდულატიპოვმა წარმოადგინა რესპუბლიკაში ისლამის მქადაგებლების მრავალფეროვნების დაძლევის საკუთარი გზა; მან გამოაცხადა, რომ ყველა, ვინც საზღვარგარეთ სწავლობდა ისლამს, უნდა დაბრუნებულიყო დაღესტანში ან ავტომატურად მოხვდებოდა მებრძოლი ბოევიკების სიაში. მაშინ ექსპერტებმა განმარტეს, რომ აბდულატიპოვის ხედვა რეალურად არაფერს ახალს არ გულისხმობდა, რადგან ხალხი, ვინც ისლამურ განათლებას იღებდა საზღვარგარეთ, უკვე საკმაო ხანი იყო, რაც ნებისმიერ შემთხვევაში, ავტომატურად ხვდებოდა პოლიციის მონაცემთა ბაზაში.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Jamestown Foundation“ 2015 წლის 7 მაისს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერდა, რომ დაღესტნის ხელისუფლება შეშფოთებული იყო იმ ფაქტით, რომ მიუხედავად რესპუბლიკაში არსებული ბევრი ისლამური ინსტიტუციისა, იზრდებოდა ახალგაზრდა დაღესტნელების რაოდენობა, ვინც მიდიოდა საზღვარგარეთ სასწავლებლად, მაგალითად საუდის არაბეთისა და ეგვიპტის ისლამურ ინსტიტუტებში. ისინი, ვინც საზღვარგარეთ სწავლობდა, მოგვიანებით, ხშირად უერთდებოდა მეომრებს სირიასა და ერაყში. დაღესტნის ხელისუფლება მოუწოდებდა თავის ახლო აღმოსავლეთში მყოფ სტუდენტებს, დაბრუნებულიყვნენ რესპუბლიკაში.

ამავე ინფორმაციაში წყარო წერდა, რომ ოფიციალურ მოსკოვს არ სურს ბევრი ისლამური საგანმანათლებლო დაწესებულების არსებობა ქვეყანაში; კრემლის სურვილია, ჰქონდეს მხოლოდ ორი ასეთი სასწავლებელი ჩრდილოეთ კავკასიაში და ამავდროულად, მას სურს ისლამური განათლების მისაღებად სტუდენტების საზღვარგარეთ წასვლა შეზღუდოს. რუსეთის მთავრობას სურს, ყველაფერი იყოს ისე, როგორც იყო საბჭოთა რეჟიმის დროს, როდესაც მთელი ქვეყნის მასშტაბით იყო ერთი ისლამური ინსტიტუტი და მისი სასწავლო გეგმა მზადდებოდა კრემლში. თუმცა, საბჭოთა მოდელთან დაბრუნება წამოწევს იმ პრობლემებს, რომელთაც წარსულში მუსლიმთა რადიკალიზაციას შეუწყო ხელი, მათ შორის ისეთ რეგიონებში, რომლებიც სუფისტებით დომინანტურად მოიაზრებოდა.[3]

„საერთაშორისო და სტრატეგიული სწავლებების ცენტრი“ 2018 წლის პირველ ივნისს გამოქვეყნებულ კვლევაში რუსეთში რელიგიისა და ძალადობის შესახებ წერს, რომ 2014 წელს რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა ხელი მოაწერა „რუსეთის ფედერაციაში ექსტრემიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის“ 2015-2025 წლების სტრატეგიას. აღნიშნულ სტრატეგიაში მხოლოდ ორი ჩანაწერი ეხება რელიგიურ სფეროს უშუალოდ; ესენია: რუსეთის იმ მოქალაქეების კონტროლი, რომლებიც დატოვებენ ქვეყანას რელიგიური განათლების საზღვარგარეთ მისაღებად (აქტივობა არ გულისხმობს რუსეთის მოქალაქეებისთვის საზღვარგარეთ რელიგიური განათლების აკრძალვას); და იმ რელიგიური ორგანიზაციების მხარდაჭერა, ვისაც სურვილი აქვს ებრძოლოს ექსტრემიზმს.[4]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „ფორუმი 18“ 2018 წლის 8 ივნისს წერდა, რომ დაღესტანის სასამართლომ რვა წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა ილგარ ალიევს რელიგიური სწავლების მიზნით სხვა პირებთან შეხვედრის გამო; ასევე, მას ორი წლით აეკრძალა შეხვედრები მუსლიმი თეოლოგის საიდ ნურსის ნაწერების შესწავლისთვის. ანალოგიურად, კრასნოიარსკის სასამართლომ კიდევ ერთი მუსლიმი ალექსეი დედკოვი 6 თვის საშუალო შემოსავლის ოდენობით დააჯარიმა.[5]

ბრემენის უნივერსიტეტის მიერ 2018 წლის 17 დეკემბერს მომზადებულ „რუსეთის ანალიტიკურ დაიჯესტში“ წერია, რომ სახელმწიფო სააგენტომ „როსსოტრუდნიჩესტვო“, რომელიც პასუხისმგებელია საზღვარგარეთ მცხოვრებ რუსეთის მოქალაქეებზე, წამოიწყო კამპანია სახელწოდებით „მივესალმებით დაბრუნებას (Highly Likely Welcome Back)“; აღნიშნული კამპანიის ფარგლებში სააგენტო სამშობლოში იწვევდა რუს სტუდენტებს უცხოეთის უნივერსიტეტებიდან, რათა დაეცვა ისინი „რუსოფობიური განწყობების“ ნეგატიური გავლენებისგან.[6]

ნორვეგიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის ცენტრი „ლანდინფო“ 2019 წლის 14 თებერვალს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ჩრდილოეთ კავკასიის შესახებ წერს, რომ უცნობია ზუსტი რაოდენობა თუ რამდენმა პირმა დატოვა ჩრდილოეთ კავკასია „ისლამური სახელმწიფოს“ ან სხვა შეიარაღებული დაჯგუფების შემადგენლობაში საბრძოლველად ერაყსა და სირიაში. თუმცა, წყაროები თანხმდებიან, რომ მათი რაოდენობა მაღალია. გადინება ხდებოდა დაღესტნიდან, ჩეჩნეთიდან, ყაბარდინო-ბალყარეთიდან და ინგუშეთიდან; მათ შორის ყველაზე დიდი მაჩვენებლით ხასიათდებოდა დაღესტანი. გადინების პიკი იყო 2013 წელს და მას შემდეგ ნელ-ნელა იკლო. ანგარიშის ავტორები მიიჩნევენ, რომ ამჟამად, ნაკლებად ტოვებს ვინმე ჩრდილოეთ კავკასიას სირიასა თუ ერაყში საბრძოლველად.

დღესდღეობით ძალიან ცოტა მებრძოლი ბრუნდება რუსეთში. დაბრუნებულთა შორის ძალიან ცოტა ერთვება საბრძოლო აქტივობებში. დაბრუნებისთანავე, უცხოეთში მებრძოლები ხდებიან რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსით დევნის ობიექტები. ამასთან, ძალიან ცოტა დაისაჯა იმის გამო, რომ გეგმავდა საზღვარგარეთ საბრძოლველად წასვლას. ჩეჩნეთის რესპუბლიკის მეთაურის რამზან კადიროვის ლიდერობით ქალთა და ბავშვთა ჯგუფი დაბრუნდა რუსეთში. ჩეჩნეთში, ქალები, ძირითადად, არ დაუპატიმრებიათ მაშინ, როდესაც დაღესტანში რამდენიმე მათგანი დააპატიმრეს. „ისლამური სახელმწიფოს“ სავარაუდო წევრთა და მხარდამჭერთა ოჯახის წევრები ჩეჩნეთში აღიქმებიან მათი ნათესავების ქმედებებზე პასუხისმგებლებად და არიან სხვადასხვა სახის შევიწროვების, დამცირებისა და ხანდახან დაკავების ობიექტები.[7]

თავშესაფრის მაძიებელ პირთა წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილება, რუსეთის სამართალდამცავი ორგანოების მხრიდან სირიის ომში მონაწილეობის ბრალდებების საკითხზე იმ ჩრდილო კავკასიელების წინააღმდეგ, რომლებიც ეგვიპტეში ან სხვა მუსლიმურ ქვეყნებში  წავიდნენ სასწავლებლად, ესაუბრა საქართველოს სტრატეგიისა და საერთაშორისო ურთიერთობების კვლევის ფონდის ჩრდილოეთ კავკასიის საკითხების მკვლევარს ალექსანდრე კვახაძეს. მისი ინფორმაციით, რუსეთის ხელისუფლება აქტიურად აკვირდება მათ, ვინც სასწავლებლად მუსლიმურ ქვეყნებში მიდის. მისი თქმით, როდესაც ეს ხალხი სამშობლოში ბრუნდება, ხელისუფლება მათ სთავაზობს დასაქმებას ხელისუფლებისთვის სასურველ, ძირითადად სახელმწიფო რელიგიურ ინსტიტუტებში. იმ შემთხვევაში თუ პირი უარს იტყვის შეთავაზებულ ადგილას დასაქმებაზე და რელიგიურ აქტივობებში ჩაერთვება დამოუკიდებლად, ამ შემთხვევაში ხელისუფლება მათ გარკვეულ პრობლემებს უქმნის.[8]

შეჯამება

თავშესაფრის მაძიებელ პირთა წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილი წყაროები მოწმობს, რომ რუსეთის და მისი სუბიექტების ხელისუფლებები განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობენ რელიგიური ექსტრემიზმის საკითხებს და მკაცრად აკონტროლებენ სიტუაციას აღნიშნული მიმართულებით. 2013 – 2015 წლებში, როდესაც ერაყსა და სირიაში შეიარაღებული კონფლიქტი პიკში იყო, ჩრდილოეთ კავკასიიდან მებრძოლთა გადინების მაჩვენებელი იყო მაღალი; შესაბამისად, იმ დროს ხელისუფლება უფრო აქტიურ და მკაცრ ნაბიჯებს დგამდა საზღვარგარეთ ისლამური განათლების მისაღებად წასვლის წინააღმდეგ. იმ სტუდენტები, რომლებიც საზღვარგარეთ წავიდოდნენ სასწავლებლად, ავტომატურ რეჟიმში ხვდებოდნენ პოლიციის მონაცემთა ბაზაში; ხოლო მათ, ვინც არ დაბრუნდებოდა, მოიაზრებდნენ ექსტრემისტებად ან ბოევიკ მებრძოლებად.

როდესაც სირიასა და ერაყში მებრძოლების გადინებამ იკლო, ხელისუფლების მხრიდანაც შერბილდა ტონი; 2015 – 2025 წლების „რუსეთის ფედერაციაში ექსტრემიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის“ სტრატეგიაში ჩაიწერა, რომ უნდა მოხდეს საზღვარგარეთ რელიგიური განათლების მისაღებად წასული რუსეთის მოქალაქეების კონტროლი; თუმცა დოკუმენტში არ არის საუბარი, საზღვარგარეთ ისლამური განათლების მიღების აკრძალვაზე. მიუხედავად ამისა, წყაროები მოწმობენ, რომ ხელისუფლების პოზიცია ქვეყანაში რელიგიური ექსტრემიზმის და ისლამური განათლების მიმართ არ შეცვლილა. 2018 წელსაც ჩრდილოეთ კავკასიის რესპუბლიკებში სჯიდნენ ახალგაზრდებს ისეთი რელიგიური სწავლულების ნაშრომების გაცნობისთვის, რომლებიც მიუღებელია ხელისუფლებისთვის.

შესწავლილი წყაროები არ საუბრობდნენ უკანასკნელ წლებში რუსეთის სამართალდამცავი ორგანოების მხრიდან იმ ჩრდილო კავკასიელების წინააღმდეგ, რომლებიც ეგვიპტეში ან სხვა მუსლიმურ ქვეყნებში წავიდნენ სასწავლებლად, ავტომატურ რეჟიმში სირიის ომში მონაწილეობის ბრალდების წაყენების შესახებ. თუმცა საკითხის მკვლევარების ინფორმაციით, რუსეთის ხელისუფლება აქტიურად აკვირდება მათ, ვინც სასწავლებლად მუსლიმურ ქვეყნებში მიდის. როდესაც ეს ხალხი სამშობლოში ბრუნდება, ხელისუფლება მათ სთავაზობს დასაქმებას ხელისუფლებისთვის სასურველ, ძირითადად სახელმწიფო რელიგიურ ინსტიტუტებში. იმ შემთხვევაში თუ პირი უარს იტყვის შეთავაზებულ ადგილას დასაქმებაზე და რელიგიურ აქტივობებში ჩაერთვება დამოუკიდებლად, ხელისუფლება მათ გარკვეულ პრობლემებს უქმნის.

[1] Jamestown Foundation: Dagestani Authorities Struggle to Install Social Order in Republic; Eurasia Daily Monitor Volume: 11 Issue: 166, 22 September 2014

 (accessed on 1 March 2019)

[2] Jamestown Foundation: Lack of Conflict Resolution Mechanisms and State Interference in Religion Seen as Destabilizing Dagestan; Eurasia Daily Monitor Volume: 11 Issue: 186, 21 October 2014

 (accessed on 1 March 2019)

[3] Jamestown Foundation: Who Is Training Dagestan’s Future Islamic Scholars? Eurasia Daily Monitor Volume: 12 Issue: 86, 7 May 2015

 (accessed on 1 March 2019)

[4] CSIS – Center for Strategic and International Studies: Religion and Violence in Russia; Context, Manifestations, and Policy, 1 June 2018

(accessed on 1 March 2019)

[5] Forum 18: Russia: Longest known prison term for religious study, 8 June 2018

 (accessed on 1 March 2019)

[6] Universität Bremen – Forschungsstelle Osteuropa: Russian Analytical Digest Nr. 229, 17 December 2018

 (accessed on 1 March 2019)

[7] Landinfo – Norwegian Country of Origin Information Centre: Nord-Kaukasus: Fremmedkrigere og IS-sympatisører – omfang, rekruttering og myndighetsreaksjoner, 14 February 2019

 (accessed on 1 March 2019)

[8] საქართველოს სტრატეგიისა და საერთაშორისო ურთიერთობების კვლევის ფონდის ჩრდილოეთ კავკასიის საკითხების მკვლევარი ალექსანდრე კვახაძე; სატელეფონო საუბარი შედგა 2019 წლის 15 თებერვალს;

რუსეთი. მარტოხელა ქალების მდგომარეობა ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში

ევროპის თავშესაფრის საკითხთა მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2014 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს ჩეჩნეთში ქალთა, ქორწინების, განქორწინების და შვილებზე მეურვეობის საკითხების შესახებ. ანგარიშში ნათქვამია, რომ ტრადიციულად, ჩეჩნეთსა და ინგუშეთში ოჯახური კავშირები ძალიან მნიშვნელოვანია. ოჯახის ბირთვში ასევე მოისაზრებიან ბიძები, დეიდები და ბიძაშვილები. ოჯახის წევრები ერთამენთზე კოლექტიურად არიან პასუხისმგებელნი. თუმცა, მიუხედავად ამისა, ზოგიერთი ქალი მარტო ცხოვრობს. ეს ძირითადად განპირობებულია იმით, რომ დროთა განმავლობაში ჩეჩნეთში კოლექტიური ოჯახის იდეა შედარებით შესუსტდა და ასევე, იმით, რომ ომის შედეგად ბევრი მამაკაცი გარდაიცვალა ან ქვეყანა დატოვა, ხოლო მათი ოჯახის ქალი წევრები მარტო დარჩნენ.

ორი წყაროს ინფორმაციით, ჩრდილოეთ კავკასიაში მარტოხელა ქალები მოწყვლადი ჯგუფია და საჭიროებს დახმარებას. ოჯახის ერთეული მხოლოდ მაშინ არის ძლიერი, როდესაც მას მამაკაცი მეთაურობს. რა თქმა უნდა, არსებობს ბევრი ოჯახი კაცის გარეშე და ქალები აღნიშნულ ოჯახებში  დიდი გასაჭირის წინაშე არიან და ხშირად მოწყვლად სიტუაციაში ვარდებიან. ჩეჩენი ქალებისთვის უმნიშვნელოვანესია, რომ იყვნენ დაქორწინებულნი, რათა ქმრებმა ისინი დაიცვან. ამას გარდა, ის მარტოხელა ქალები, რომელთა ოჯახის წევრებიც აჯანყებულები არიან, შესაძლოა უფრო მოწყვლად მდგომარეობაში იყვნენ, ვიდრე სხვა ქალები.

იმისთვის, რომ კიდევ უფრო ხაზი გაესვათ, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია ჩეჩენი ქალისთვის თავდასაცავად ქმრის ან ძმის ყოლა, ზემოხსენებულმა ორმა წყარომ დამატებით ახსნეს, რომ იმ შემთხვევაში, თუ ქალი ჩეჩნეთის გარეთ სასწავლებლად მიდის, მას თან აუცილებლად ახლავს ძმა ან ის საცხოვრებლად რჩება ახლო ნათესავთან. მდიდარ და განათლებულ ოჯახებშიც კი, არსებობს ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც იმ ქალებს, რომლებიც ტოვებენ საკუთარ საცხოვრებელ რეგიონს, ყოველთვის თან ახლავთ მამრობითი სქესის ახლო ნათესავი.

ძალადობაზე დაქვემდებარების რისკი ყველაზე ნაკლებია ისეთი ტიპის ქალების შემთხვევაში, რომელთაც: ჰყავთ ბევრი ძმა; აქვთ ფული ან ზოგადად, გააჩნიათ რესურსებზე უკეთესი წვდომა.

Human Rights Watch-ის მიხედვით, მარტოხელა, ქვრივმა ქალმა უნდა დაამტკიცოს, რომ ის წარსულში დაქორწინებული იყო, იმისთვის, რომ საზოგადოებამ მას პატივი სცეს. თუკი ის ამას ვერ შეძლებს, ის აღმოჩნდება მოწყვლად სიტუაციაში და ექნება დაბალი სოციალური სტატუსი. ამას გარდა, ადგილობრივმა ჩეჩენმა ადვოკატმა Landinfo-ს წარმომადგენლებს განუცხადა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ მარტოხელა, ქვრივ, შვილებიან ქალს მამაკაცთან ურთიერთობა აქვს, შვილების მამის ოჯახი დიდი ალბათობით მოითხოვს, რომ შვილებმა მათთან იცხოვრონ. ასევე, ისინი  დედას აუკრძალავენ შვილების ნახვას.

ერთ-ერთი მოსკოვური არასამთავრობო ორგანიზაციის მიხედვით, ჩეჩნეთსა და ინგუშეთში შვილებიან ქვრივ ქალებს უფრო მაღალი სოციალური პოზიცია უკავიათ, ვიდრე განქორწინებულ ქალებს. როგორც წესი, ქვრივს დაუყოვნებლივ სთავაზობენ გარდაცვლილი ქმრის ოჯახში შვილებთან ერთად დარჩენას ან „ახალი ცხოვრების დაწყებას“ თუ კი ეს მას სურს, მხოლოდ – შვილების გარეშე. თუ ის ქმრის ოჯახში დარჩება, მისგან მოლოდინი აქვთ, რომ პატივს სცემს გარდაცვლილის სულს და, შესაბამისად, ხელმეორედ არ დაქორწინდება. ზოგადად, ხელახლა დაქორწინება არ არის აკრძალული, თუმცა ამ შემთხვევაში ქალი შვილებთან კონტაქტს დაკარგავს. International Crisis Group ინფორმაციით, როდესაც ქალი დაქვრივდება, მისი ქალიშვილები ზოგჯერ დედასთან რჩებიან, ხოლო ვაჟები – როგორც წესი, მამის ოჯახში.[1]

ევროპის თავშესაფრის საკითხთა მხარდაჭერის ოფისი (EASO) რუსეთში ჩეჩენთა მდგომარეობის შესახებ 2018 წელის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ ადგილობრივი უფლებადამცველების მიხედვით, ჩეჩნეთში ქალთა მდგომარეობის შესახებ ინფორმაცია მწირია. ისეთი საკითები, როგორიცაა ქალსა და კაცს შორის ურთიერთობები; გაუპატიურება; ქორწინების გარეშე დაბადებული ბავშვები და ლგბტი პირები ჩეჩნურ კულტურაში მკაცრ ტაბუს წარმოადგენს.

გამოცემა Lenta.ru-სთან მიცემულ ინტერვიუში, ჩრდილოეთ კავკასიის ისლამური კვლევების  ცენტრის ექსპერტმა – რუსლან გარეევმა განაცხადა, რომ „ადათი“ ანუ ადგილობრივი, ისლამური წეს-ჩვეულებები კავკასიურ საზოგადოებაში კვლავ მნიშვნელოვანია და მეტიც, კიდევ უფრო ძლიერდება.

არასამთავრობო ორგანიზაცია Memorial წერდა, რომ იმ პრობლემებს, რომლებიც წარმოიქმნება ტრადიციებისადმი მკაცრი საზოგადოებრივი მიდგომით, კიდევ უფრო ამწვავებს ჩეჩნეთის სახელმწიფო მეთაურის ინტერპრეტაციები, რომლებიც დაფუძვნებულია „მის ინტერესებსა და დროებით ახირებებზე“. მაგალითად, ადრე რამზან კადიროვი მიიჩნევდა, რომ პატარძლის მოტაცება იყო „ლამაზი კავკასიური ტრადიცია“, თუმცა შემდეგ მან გამოაცხადა, რომ აღნიშნული ქმედებისთვის სიძე უმკაცრესად დაისჯებოდა.

International Crisis Group უთითებს, რომ კადიროვის მიერ გადადგმული ნაბიჯები, რომლებიც ემსახურება ტრადიციისა და ადათის აღსრულებას, ქალებს უფრო მეტად ეხება, ვიდრე კაცებს. წარსულში, მან განაცხადა, რომ ქალი მამაკაცის საკუთრებას წარმოადგენს და მისი ძირითადი მიზანია ბავშვების გაჩენა. კადიროვი მხარს უჭერს პოლიგამიას და მიიჩნევს, რომ ეს „ღირსების აღდგენის მიზნით მკვლელობების“ თავიდან აცილების კარგი საშუალებაა. „ჯობია, რომ ქალი იყოს მეორე ან მესამე ცოლი, ვიდრე მოკვდეს… ჩვენ ძალიან მკაცრი ჩვეულებები გვაქვს…. თუ ახალგაზრდა ან განქორწინებულ ქალს ვინმესთან ურთიერთობა აქვს, მისი ძმა ქალსაც და მის კომპანიონ მამაკაცსაც მოკლავს“ – განაცხადა კადიროვმა.

ადათის მიხედვით, რომელიც ამბობს, რომ შვილები მამისა და მამის ოჯახის საკუთრება არიან, ჩეჩნეთში განქორწინების შემდეგ ისინი მამის ოჯახში რჩებიან. ზოგჯერ, მცირეწლოვანი შვილები თავდაპირველად დედასთან ცხოვრობენ, ხოლო როდესაც წამოიზრდებიან ისინი მამას მიჰყავს, ხოლო დედას შესაძლოა მათი ნახვის უფლება ჰქონდეს. თუმცა, უფრო ხშირად, მამის ოჯახი დედას შვილებთან კონტაქტს უკრძალავს. ყოფილ მეუღლეებს შორის შეთანხმება, რომელიც გულისხმობს, რომ დედას შვილების რეგულარული ნახვის უფლება ექნება, მხოლოდ იშვიათ შემთხვევებში მიიღწევა. ქალებს სასამართლოში სარჩელი მხოლოდ გარდაუვალ შემთხვევაში შეაქვთ, რადგან ეს ქმრის ოჯახისადმი ომის გამოცხადებას ნიშნავს. როგორც წესი, სასამართლო საქმეები ეხება შვილების ნახვას, თუმცა გარკვეულ იშვიათ შემთვევებში, სასამართლო დედას სრულ მეურვეობას ანიჭებს.

თუმცა, უკანასკნელ ხანებში ჩეჩენმა მოსამართლეებმა მეურვეობის შესახებ ზოგიერთი საქმეში გადაწყვეტილება დედისა სასარგებლოად გამოიტანეს, რაც დაასაბუთეს ბავშვის საუკეთესო ინტერესების გათვალისწინებით.[2]

[1] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report. Chechnya: Women, Marriage, Divorce and Child Custody, September 2014, ISBN 978-92-9243-276-8, available at: https://www.refworld.org/docid/5437b83c4.html [accessed 6 February 2019]

[2] European Union: European Asylum Support Office (EASO), Country of Origin Information Report on the Russian Federation: The situation for Chechens in Russia, August 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5b7ae45b4.html [accessed 6 February 2019]

რუსეთი. ოპოზიციონერი ბლოგერების მიმართ დამოკიდებულება. სექტემბერი, 2018

მედია საშუალება BBC 2018 წლის 23 აგვისტოს გამოქვეყნებულ ერთერთ სტატიაში წერს ციმბირის რეგიონის ქალაქ ბერნაულში მცხოვრები 23 წლის რუსი ქალბატონის მარია მოტუზნაიას შესახებ. მარიას განცხადებით, ის რუსულმა სპეც-სამსახურებმა ექსტრემისტების სიაში შეიყვანეს, ხოლო ამის მიზეზი მის მიერ, რუსული სოციალური ქსელის – „VKontakte“ მეშვეობით, სიძულვილის ენის გამოყენება და მორწმუნეთა რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფა გახდა. ორივე ზემოხსენებული ქმედება რუსეთში დასჯადია. უფრო კონკრეტულად კი, მარიამ სოციალურ ქსელში განათავსა რამდენიმე ე.წ. „მიმი“ (MEME), რამაც რუსული პოლიციის დაინტერესება გამოიწვია. კერძოდ, ერთერთ ასეთ პოსტში ასახულია მონაზონთა ჯგუფი, რომლის წევრებიც სიგარეტს ეწევიან, ხოლო ერთერთი მათგანი ამბობს: „დაუჩქარე, სანამ ღმერთი არ გვიყურებს“. მეორე სურათზე ასახულია მოშიმშილე აფრიკელი ბავშვები ცარიელი თეფშებით ხელში, წარწერით – „შავი იუმორი საჭმელივითაა – ყველა ვერ იღებს“ (“Black humour is like food – not everyone gets it”). მას 6 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა ემუქრება.

ასევე, BBC-ის ინფორმაციით, ანალოგიური ბრალდებებით, იმავე ქალაქში დაკავებულია კიდევ ორი პირი. როგორც ირკვევა, სამივე შემთხვევაში პირების მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა დაიწყო მას შემდეგ, რაც ორმა სტუდენტმა გოგონამ პოლიციაში საჩივარი შეიტანა, მათი რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფასთან დაკავშირებით.[1]

არასამთავრობო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2018 წლის 21 აგვისტოს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ წლის განმავლობაში, რუსეთის ფედერაციის შესაბამისმა სამსახურმა „ექსტრემისტთა“ სიაში 762 ადამიანი შეიყვანა, მათი დიდი ნაწილი – სოციალურ მედიაში გავრცელებული პოსტების გამო.

ერთერთი ასეთი შემთხვევა დაფიქსირდა რუსეთის ალტაის რეგიონის ზემოხსენებულ ქალაქ ბერნაულში. საქმე ეხება 19 წლის სტუდენტ დანიილ მარკინს, რომელსაც ბრალად სოციალური ქსელის „VKontakte” მეშვეობით, ქრისტიანობის შეურაცხმყოფელი „მიმების“ გავრცელება ედება. გასული წლის ივლისში, მარკინის სახლში ჩხრეკის ნებართვით პოლიცია შევიდა, მას ჩამოართვეს ელექტრონული მოწყობილობები და წაიყვანეს დაკითხვაზე. დაკითხვის დროს, მისი ტელეფონიდან ამოიღეს 10 ე.წ. მიმი, რომელიც ქრისტიანობას აშარჟებდა, მათ შორის, სურათი, რომელზეც ასახულია პოპულარულ სერიალ „სატახტოთა თამაშის“ პერსონაჟი ჯონ სნოუ, როგორც იესო ქრისტე, ხოლო სურათს თან ერთვის წარწერა – „ჯონ სნოუ აღსდგა! ჭეშმარიტად აღსდგა!“, რაც ერთგვარ პაროდიას წარმოადგენს მართლმადიდებლურ აღდგომასთან დაკავშირებული გამონათქვამისა.

მარკინს დააწერინეს აღიარებითი ჩვენება, რომ მან ნამდვილად შეინახა ზემოხსენებული სურათები საკუთარი ტელეფონის შიდა მეხსიერებაში, ხოლო შემდეგ გაათავისუფლეს. რუსეთის ფინანსური მონიტორინგის შესაბამისმა სამსახურმა მისი საბანკო ანგარიშები გაყინა, ხოლო შემთხვევიდან 1 წლის თავზე – მის წინააღმდეგ საოლქო სასამართლოში სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა. ბრალდების დადასტურების შემთხვევაში, 19 წლის ახალგაზრდას 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა ემუქრება. ამასობაში, ალტაის პროვინციაში კიდევ 3 ანალოგიური საქმე აღიძრა „ონლაინ კანონდამრღვევთა“ წინააღმდეგ.[2]

„რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლება“ 2018 წლის 3 აგვისტოს სტატიაში წერს 38 წლის რუს ანდერი შაშერინზე, რომელიც ასევე ზემოხსენებულ ქალაქ ბერნაულში ცხოვრობს. მის წინააღმდეგ გამოძიება მიმდინარეობს არა მარტო სოციალურ ქსელში გავრცელებული რასობრივი და პოლიტიკური კონტექსტით დატვირთული სურათების გამო, არამედ რუსეთის პატრიარქ კირილის „გაშარჟებისთვისაც“. კერძოდ, ანდრეიმ გაავრცელა პატრიარქის სურათი, სადაც მას მაჯაზე ძვირადღირებული საათი უკეთია, ხოლო რუსეთის საპატრიარქოს იგივე, ოფიციალურ სურათზე მოგვიანებით, ზემოხსენებული საათი გააქრეს.

სატელეფონო ინტერვიუს დროს შაშერინმა განაცხადა, რომ ის ბრალდებულია სიძულვილის ენის გამოყენებასა და „მორწმუნეთა რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფაში“, რაც დაკავშირებული იყო მის მიერ სოციალურ ქსელში კონკრეტული სურათების გავრცელებასთან.[3]

რაც შეეხება ოპოზიციური ბლოგერების ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით მდგომარეობას, არასამთავრობო ორგანიზაცია „Freedom House“ რუსეთში ინტერნეტის თავისუფლების შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ ამ კუთხით ქვეყანაში მდგომარეობა მნიშვნელოვნად გაუარესდა უკანასკნელი წლების განმავლობაში. განსაკუთრებით აღსანიშნავი ფაქტორები იყო რუსეთის მთავრობის ზეწოლა საკომუნიკაციო და ქსელურ კომპანიებზე, გადმოეტანათ რუსი მომხმარებლების ინფორმაციის შემცველი ბაზები რუსეთის ტერიტორიაზე და, ასევე, აშშ-ში დაფუძნებული საერთაშორისო ვებ-საიტის – LinkedIn დაბლოკვა, ზემოხსენებულ კრიტერიუმთან შეუთავსებლობის გამო.

სამთავრობო უწყებები აგრძელებდნენ ოპოზიციური პოლიტიკური ხასიათის შემცველი ბლოგებისა თუ საიტების ცენზურას, მათ შორის იყო წამყვანი ოპოზიციური ფიგურების: ალექსეი ნავალნისა და გარი კასპაროვის ბლოგები.

ასევე, მთავრობა ხშირად იყენებდა ექსტრემიზმის შესახებ კანონს, რათა შეეზღუდა მათ მიმართ გამოთქმული კრიტიკა. მაგალითად, სხვებთან ერთად, აღნიშნული კანონით აკრძალულ მასალას 2017 წლის აპრილიდან განეკუთვნება პრეზიდენტ პუტინის სურათი, რომელშიც მას მაკიაჟი უკეთია.

დამოუკიდებელ ბლოგერებზე მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია ე.წ. „ბლოგერების კანონმა“, რომელიც ავალდებულებს 3 000-ზე მეტი ვიზიტორის მქონე ბლოგერს, დარეგისტრირდეს როგორც, მასობრივი ინფორმაციის გამავრცელებელი; ე.ი. დაკარგოს ანონიმურობა და იყოს სამართლებრივად პასუხისმგებელი მის ბლოგზე არსებულ ნებისმიერი სახის მასალაზე, მათ შორის, მესამე პირის მიერ გაკეთებულ კომენტარზე.

2017 წლის ივლისში, დაახლოებით  ათასმა პირმა, მოსკოვის ქუჩებში გააპროტესტა მზარდი რეპრესიები ონლაინ მედიაზე და მოითხოვა ამ მიზეზით დაკავებული მოქალაქეების პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლება, მათ შორის, განსაკუთრებით აღნიშნული იყო  ცნობილი ვიდეო ბლოგერი – რუსლან სოკოლოვკი, რომელსაც მსჯავრი დაედო რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფისთვის, მას შემდეგ, რაც გაავრცელა ვიდეო, სადაც ასახული იყო, თუ როგორ თამაშობდა  მობილურ თამაშს – Pokemon Go-ს ეკლესიაში.

2016 წლის დეკემბერში, ტერორიზმის გაღვივების ბრალდებით, დაკავებული იქნა ციმბირელი ბლოგერი ალქსეი კუნგუროვი, რომელმაც საკუთარ ბლოგ პოსტში გააკრიტიკა რუსეთის სამხედრო ინტერვენცია სირიაში. მას 2 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს.

ქალაქ ბელგოროდში, სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა 21 წლის ქალის წინააღმდეგ, რომელმაც 2016 წლის მაისში დაპოსტა ვიდეო, სადაც სიგარეტს უკიდებდა ეკლესიის სანთლების გამოყენებით. მას მაქსიმუმ 3 წლამდე პატიმრობა ემუქრება.

ასევე, 2017 წლის თებერვალში, ჩეჩნეთის საჯარო პროკურორმა სისხლის სამართლის გამოძიება დაიწყო ცნობილი კომიკოსისა და ბლოგერის – ილია დავიდოვის წინააღმდეგ 2012 წელს გავრცელებული ვიდეოს გამო, სადაც მან იხუმრა საპირფარეშოში ჯდომისას ყურანის კითხვაზე. იანვარში, მას შემდეგ, რაც აღნიშნულის გამო სიკვდილით რამდენჯერმე დაემუქრნენ, დავიდოვმა დატოვა ქვეყანა.[4]

[1] BBC, Article “The memes that might get you jailed in Russia”, published 23 August 2018, available at https://www.bbc.com/news/blogs-trending-45247879 [accessed 14 September 2018]

[2] Human Rights Watch, Article “Online Jokes Are No Laughing Matter in Russia”, Published 21 August 2018, available at https://www.hrw.org/news/2018/08/21/online-jokes-are-no-laughing-matter-russia [accessed 14 September 2018]

[3] RFERL, Article “Another Russian Faces Criminal Probe Over Social-Media Memes”, 3 August 2018, available at https://www.rferl.org/a/russian-faces-criminal-probe-social-media-memes/29410323.html [accessed 14 September 2018

[4] Freedom House, Freedom on the Net 2017 – Russia, 14 November 2017, available at:

[accessed 17 September 2018]

რუსეთი. სპეციალური საპატიმრო დაწესებულებები. ივნისი, 2018

„Amnesty International“ 2018 წლის ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ კვლავ ვრცელდებოდა ინფორმაცია ციხეებსა და დაკავების ცენტრებში წამებისა და არასათანადო მოპყრობის ფაქტების შესახებ. ზოგიერთ პატიმარს ზოგჯერ თვეების განმავლობაში უწევს მგზავრობა, რომ სასჯელის მოხდის ადგილს მიაღწიოს. მათი ოჯახის წევრებსა და ადვოკატებს ხშირად ინფორმაცია არ აქვთ პატიმრების ადგილსამყოფელის შესახებ.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთში ადამიანის უფლებათა დაცვის შესახებ ანგარიშში წერს, რომ ციხეებსა და დაკავების ცენტრებში ვითარება მძიმეა. გადატვირთულობა, დაცვია და პატიმრების მხრიდან მომავალი ძალადობა, შეზღუდული წვდომა ჯანდაცვაზე, ჰიგიენისა და კანალიზაციის ნაკლებობა. პატიმრის მხრიდან პატიმარზე ძალადობა, რასაც ხშირად ბადრაგი ახალისებს, რჩებოდა სერიოზულ პრობლემად. ჯანდაცვა, კვება, ვენტილაცია და სანიტარული სტანდარტები სხვადასხვა დაწესებულებაში სხვადასხვაგვარი, ზოგადად კი ცუდი იყო. სისხლის სამართლის სიტემაში ხარისხიან სამედიცინო დახმარებაზე წვდომა მნიშვნელოვან პრობლემად რჩება. მნიშვნელოვან პრობლემად რჩებოდა, ასევე პატიმრებში გავრცელებული ტუბერკულოზი და აივ ინფექცია. ანგარიშის მიხედვით, პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირებს, სხვა პატიმრებთან შედარებით, კიდევ უფრო მძიმე პირობებში ამყოფებენ და მძიმე სადამსჯელო ღონისძიებებს მიმართავენ, მაგალითად, პატიმრის იზოლაცია და ფსიქიატრიულ განყოფილებაში დასჯის მიზნით გამწესება. პატიმრებს ოფიციალურად შეუძლიათ, არსებული ცუდი პირობები გაასაჩივრონ, მაგრამ ისინი შემდგომ ზეწოლის და რეპრესიების შიშითა, ამას არ აკეთებენ. საჩივრებს მხოლოდ ის პატიმრები წერენ, ვისაც უკვე სხვა გზა აღარ აქვს.[2]

რუსეთის ფედერაციაში შინაგან საქმეთა სამინისტროს, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის, თავდაცვის სამინისტროსა და პროკურატურის ყოფილი თანამშრომლებისთვის სპეციალური ციხეები მოქმედებს; ასეთი ტიპის დაწესებულება რუსეთის მასშტაბით რამდენიმეა. საინფორმაციო სააგენტო „ТАСС“ 2018 წლის 27 თებერვალს რუსეთის ფედერაციის სასჯელაღსრულების ფედერალური სამსახურის უფროსის პირველი მოადგილის კომენტარს ავრცელებს, სადაც ანატოლი რუდნი აცხადებს, რომ იზრდება იმ მსჯავრდებულთა რაოდენობა, რომლებიც ადრე სამართალდამცავი ორგანოების თანამშრომლები იყვნენ; ამიტომ, მისი თქმით, ძალოვანი სტრუქტურების ყოფილი თანამშრომლებისთვის კიდევ ერთი საპატიმრო დაწესებულება აშენდება.[3]

რუსულ მედიაში ხშირად წერენ სპეციალურ ციხეებში არსებული მდგომარეობის შესახებ. საინფორმაციო სააგენტოს „MKSET“ ჟურნალისტი კონსტანტინ კლიმოვი, რომელმაც პირადად მოინახულა ბაშკირიაში მდებარე სპეციალური ციხე, წერს, რომ ყოფილი ძალოვნები მოკრძალებულად ცხოვრობენ. შინაგან საქმეთა სამინისტროს, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის, თავდაცვის სამინისტროსა და პროკურატურის ყოფილი თანამშრომლები ას ადამიანზე გათვლილ დიდ ოთახებში ცხოვრობენ და ორსართულიან საწოლებზე ძინავთ. ჟურნალისტი აღნიშნავს, რომ ყველაფერი ზუსტად ისეა, როგორც ჩვეულებრივ კოლონიებში. ერთადერთი განსხვავება ისაა, რომ ამ ციხეში პატიმრებს პროდუქტებით სავსე მაცივარი აქვთ, რაც სხვაგან იშვიათობაა.

ამავე სტატიაში, ავტორი წერს, რომ ლაზარეთში მხოლოდ ოთხი პაციენტი დახვდა და მათთვის არ უკითხავს თუ რა აწუხებდათ. ციხის ექიმის ინფორმაციით კი, პატიმრებს შორის ძირითადად გულის დაავადებები და ჰიპერტონიაა გავრცელებული.[4]

საინფორმაციო სააგენტოს „ირკუცკი ონლაინ“ ჟურნალისტი ალინა ვოვჩეკი ირკუცკის მკაცრი რეჟიმის გამოსასწორებელი კოლონიის შესახებ, სადაც სასჯელს მძიმე დანაშაულისთვის გასამართლებული ყოფილი ძალოვნები იხდიან, წერს, რომ ციხე სრულად შევსებულია. 1220 პატიმრიდან 640 დასაქმებულია, მათგან 120 მუშაობს ფეხსაცმლის სახელოსნოში, 140 ქსოვილებზე მუშაობს, ხოლო ხის დამუშავებით 90 ადამიანია დაკავებული. კოლონიის ხელმძღვანელობის თქმით, დაწესებულებამ ყველა წარმოებიდან 9 თვის განმავლობაში 141 მილიონი რუბლის შემოსავალი მიიღო.

ჟურნალისტი აღწერს ერთერთ საცხოვრებელ კორპუსსაც. მისი თქმით, საძინებელი ოთახები ნათელი და სუფთაა. წესრიგზე კი თავად პატიმრები ზრუნავენ. კოლონიის თანამშრომლების თქმით, ეს დაწესებულება ერთადერთია ირკუცკის ოლქში, სადაც მოწყობილია სალოცავები ქრისტიანებისთვის, მუსლიმებისთვის, იუდაიზმისა და ბუდიზმის მიმდევრებისთვის. პატიმრები ეზოში ორჯერ გაჰყავთ – დილით და საღამოს. ზაფხულში პატიმრებს ფეხბურთისა და ფრენბურთის თამაშის ნებასაც რთავენ; იმართება სხვადასხვა კულტურული ღონისძიება.[5]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Russian Federation, 22 February 2018, available at:

[accessed 22 June 2018]

[2] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Russia, 20 April 2018

 (accessed on 22 June 2018)

[3] საინფორმაციო სააგენტო „ТАСС“; სასჯელაღსრულების ფედერალური სამსახური გასამართლებული ძალოვანი სტრუქტურების ყოფილი თანამშრომლებისთვის ახალ კოლონიას გახსნის; 2018 წლის 27 თებერვალი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://tass.ru/obschestvo/4990722 [ნანახია 2018 წლის 25 ივნისს]

[4] საინფორმაციო სააგენტო „MKSET“; როგორ და რით ცხოვრობენ „ზონაზე“ სამართალდამცავი სტრუქტურების ყოფილი თანამშრომლები; კონსტანტინ კლიმოვი; 2017 წლის 21 მარტი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://mkset.ru/news/society/21-03-2017/kak-i-chem-zhivut-na-zone-byvshie-sotrudniki-pravoohranitelnyh-organov-c4a51201-3874-436b-8a17-50cbadd3c4cb [ნანახია 2018 წლის 25 ივნისს]

[5] საინფორმაციო სააგენტო „ირკუცკი ონლაინ“; კოლონიის შიგნით: ყოფილი ძალოვნების შრომა და ცხოვრება; ალინა ვოვჩეკი; 2017 წლის 24 ოქტომბერი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.irk.ru/news/articles/20171024/prison/ [ნანახია 2018 წლის 25 ივნისს]

რუსეთი. მოწმეთა დაცვის სახელმწიფო პროგრამა. აპრილი, 2018

რუსეთის ფედერაციაში ყოველწლიურად, დაახლოებით 10 მილიონი ადამიანი სხვადასხვა განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის ან მსხვერპლად ან მოწმედ გვევლინება. მათგან ყოველი მეხუთე იღებს მუქარას ჩვენების შეცვლის ან ჩვენებაზე საერთოდ უარის თქმის მოთხოვნით. მოქალაქეთა დიდი ნაწილი არ მიმართავს პოლიციას, რადგან დამნაშავეთა შურისძიების ეშინია ან არ სჯერა სახელმწიფო დაცვის ეფექტიანობის. კანონმდებლობა სახელმწიფო დაცვის შესახებ რუსეთის ფედერაციის კონსტიტუციას ეფუძნება და შედგება სხვადასხვა ნორმატიული აქტისგან; მათ შორისაა ფედერალური კანონი მსხვერპლთა, მოწმეთა და სისხლის სამართლის საქმისწარმოების სხვა მონაწილეთა სახელმწიფო დაცვის შესახებ; რუსეთის ფედერაციის სისხლის სამართლის კოდექსი; სხვადასხვა შიგა ნორმატიული აქტები და ასევე საერთაშორისო შეთანხმებები. ფედერალური კანონი მსხვერპლთა, მოწმეთა და სისხლის სამართლის საქმისწარმოების სხვა მონაწილეთა სახელმწიფო დაცვის შესახებ მიღებულია 2004 წლის 20 აგვისტოს.

აღნიშნული კანონის თანახმად, მსხვერპლთა, მოწმეთა და სხვათა სახელმწიფო დაცვა გულისხმობს უსაფრთხოების ზომების გატარებას, რაც მიმართულია მათი სიცოცხლის, ჯანმრთელობის და/ან ქონების დასაცავად; ასევე მათ სოციალურ მხარდაჭერას. დასაცავი პირის მიმართ შეიძლება გატარდეს ერთი ან რამდენიმე ღონისძიება შემდეგი ჩამონათვალიდან:

  • პირადი დაცვა, საცხოვრებლის და ქონების დაცვა;
  • სპეციალური თავდაცვითი საშუალებებით აღჭურვა, როდესაც მომატებულია საფრთხე;
  • დაცვის ქვეშ მყოფი პირის მონაცემების კონფიდენციალობის უზრუნველყოფა;
  • სხვა საცხოვრებელ ადგილზე გადაყვანა;
  • დოკუმენტების შეცვლა;
  • გარეგნობის შეცვლა;
  • სამსახურის ან სასწავლო ადგილის შეცვლა;
  • დროებით განთავსება უსაფრთხო ადგილას;
  • უსაფრთხოების სხვა დამატებითი ზომების გატარება.

დასაცავი პირის მიმართ, შეიძლება, კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა ღონისძიებების გატარებაც. პირველ 4 პუნქტში ჩამოთვლილი ღონისძიებების გატარება ხდება მხოლოდ მძიმე და განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის შემთხვევაში.

2006-2008 წლებში სახელმწიფო პროგრამით 3296 პირმა ისარგებლა; მათგან 63% იყო მოწმე, რომელთაც ითხოვეს სახელმწიფო დაცვით უზრუნველყოფა. დანარჩენ ნაწილს მსხვერპლები, ეჭვმიტანილები და ბრალდებულები წარმოადგენდნენ.

2009 წლის 2 ოქტომბერს დამტკიცდა მსხვერპლთა, მოწმეთა და სასამართლო საქმისწარმოების სხვა მონაწილეთა დაცვის სახელმწიფო პროგრამა 2009-2013 წლებისთვის. პროგრამა კანონის შესაბამისად მომზადდა. პროგრამა მიმართულია კანონით გათვალისწინებული უსაფრთხოების ღონისძიებების გატარებისკენ ყველა პირის მიმართ, მისი მოქალაქეობის, ეროვნების, სქესის, ქონების, თანამდებობის და სოციალური მდგომარეობის, განათლების, საზოგადოებრივი გაერთიანების წევრობის, პოლიტიკური და რელიგიური შეხედულებების მიუხედავად.

2008 წლის 6 სექტემბრის საპრეზიდენტო ბრძანებით, შინაგან საქმეთა სამინისტროში სპეციალური სტრუქტურული ერთეული შეიქმნა, რომელიც პასუხისმგებელია პირთა უსაფრთხოების უზრუნველყოფაზე. ყველა რეგიონში მოქმედებს პოლიციის სპეციალიზებული განყოფილება, რომელიც უზრუნველყოფს სახელმწიფო დაცვის საჭიროების მქონე პირის უსაფრთხოებას. 2011 წელს სახელმწიფო დაცვის განმახორციელებელი უწყებამ 3289 პირის დაცვა უზრუნველყო, რისთვისაც გაატარა 5459 შესაბამისი ღონისძიება. სახელმწიფო დაცვის ქვეშ მყოფი პირის მიმართ მუქარის ფაქტზე სისხლის სამართლის 254 საქმე აღიძრა. დაცვის ქვეშ მყოფი პირებიდან 790 იყო მოწმე, 863 მსხვერპლი და 485 ნათესავი და ახლობელი პირი.[1]

2017-2018 წლებისთვის შინაგან საქმეთა სამინისტრომ მსხვერპლთა, მოწმეთა და სასამართლო საქმისწარმოების სხვა მონაწილეთა დაცვის პროგრამისთვის დაფინანსების ზრდას მიაღწია – ყოველწლიურად პროგრამის განსახორციელებლად 280 მილიონი რუბლი დაიხარჯება. სხვადასხვა წყაროს მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, პროგრამით მოსარგებლეთა რაოდენობა 2008 წლიდან 7-დან 12 ათასამდე მერყეობს. შინაგან საქმეთა სამინისტროს ინფორმაციით, ერთი საიდუმლო მოწმის სახელწმიფო დაცვის პროგრამით დაცვა თვეში 100 ათასი რუბლი ღირს.

კანონი არ აწესებს ვადებს თუ რამდენ ხანს უნდა გაგრძელდეს სახელმწიფო დაცვა. დაცვის ქვეშ შესაძლოა პირი მთელი ცხოვრების განმავლობაში დარჩეს. საშუალოდ, „ობიექტის“ დაცვა ერთი ან ორი წლის განმავლობაში ხორციელდება. ხშირად პირებს ინდივიდუალური თავდაცვის საშუალებებით ამარაგებენ – პისტოლეტები რეზინის ტყვიით, ელექტროშოკები და სხვა; ასევე, უცვლიან პირად მონაცემებს, აძლევენ ახალ პასპორტებს და უცვლიან გარეგნობას. ხანდახან პირის დასაცავად მისი სიკვდილის გათამაშება ხდება – ოპერატიული სამსახურის თანამშრომლები ასეთ დროს პირის გასვენების ინსცენირებასაც დგამენ და გარდაცვალების მოწმობასაც ამზადებენ.

კანონით გათვალისწინებულია პლასტიკური ოპერაციების დაფინანსება, თუმცა შინაგან საქმეთა სამინისტროში აცხადებენ, რომ პრაქტიკაში ამ საშუალების გამოყენება არ მომხდარა. მოქმედი კანონმდებლობით სახელმწიფო დაცვის პროგრამით შეიძლება ისარგებლოს ნებისმიერმა პირმა, რომელიც დანაშაულის მოწმეა და მისი ან მისი ოჯახის წევრების მიმართ ადგილი აქვს რეალურ მუქარებს.[2]

[1] საინფორმაციო სააგენტო „რია ნოვოსტი“; მოწმეთა დაცვის პროგრამა რუსეთში; გამოქვეყნებულია: 22 სექტემბერი, 2012; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://ria.ru/spravka/20120922/756478738.html [ნანახია: 19 აპრილი, 2018]

[2] საინფორმაციო სააგენტო Life; მოწმეთა დასაცავად რუსეთში 280 მილიონ რუბლს დახარჯავენ; გამოქვეყნებულია: 5 მარტი, 2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://life.ru/t/%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8/981480/na_zashchitu_svidietieliei_v_rossii_potratiat_280_mln_rubliei_v_ghod [ნანახია: 19 აპრილი, 2018]

რუსეთი. ინფორმაცია მახაჩყალაში მდებარე სალაფიტური მეჩეთების შესახებ. მარტი, 2018

ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „მემორიალი“ 2015 წლის 24 ნოემბერს აქვეყნებს სტატიას მახაჩყალაში, კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთში სამართალდამცავი სტრუქტურების მიერ განხორციელებულ ოპერაციაზე და მეჩეთის მრევლის დაკავებაზე. სტატიაში ნათქვამია, რომ მომხდარმა შეიძლება დიდი ნეგატიური გავლენა იქონიოს დაღესტანში მუსლიმურ თემებს შორის ურთიერთობაზე და ზოგადად რეგიონის განვითარებაზე. სტატიაში ასევე ნათქვამია, რომ დაღესტანის შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლების დახმარებით, ახალგაზრდა ხალხმა, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ მოქმედებდნენ დაღესტანის მუსულმანთა სულიერი ხელმძღვანელობის სახელით, ფაქტობრივად დაისაკუთრეს მეჩეთი, სადაც უკანასკნელი წლების განმავლობაში ძირითადად ლოცულობდნენ ისლამის სალაფიტური განშტოების მიმდევრები.[1]

ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „Новое Дело“ 2015 წლის 21 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ დაღესტნის მეჩეთებში მასობრივ დაკავებებს ჰქონდა ადგილი. თვითმხილველების თქმით, ასობით ადამიანი დააკავეს; დღის ბოლოს კი ერთერთ მეჩეთში იმამი შეცვალეს. სტატიაში ნათქვამია, რომ ინციდენტებს ადგილი ჰქონდა კოტროვასა და უნგრელი მებრძოლების სახელობის ქუჩებზე მდებარე მეჩეთებში. კოტროვას ქუჩზე მდებარე მეჩეთში სპეცოპერაცია ქუჩების გადაკეტვით დაიწყო, ისმოდა სროლის ხმა. თვითმხილველების თქმით, პოლიციელებმა ჰაერში სროლა დაიწყეს მას შემდეგ, რაც ხალხმა სცადა გამოსარჩლებოდა ერთერთ ბიჭს, რომელსაც პოლიციელები მიათრევდნენ. დაკავებულები წინასწარ მობილიზებული სამი ავტობუსით წაიყვანეს განყოფილებებში.

მეჩეთის მომლოცველებთან ერთად დაკავებულებს შორის „კომერსანტის“ ჟურნალისტებიც მოხვდნენ, რომლებიც შემთხვევის დროს მეჩეთში იმყოფებოდნენ. შინაგან საქმეთა სამინისტროს პრესსამსახურის თანამშრომლის განცხადებით, მათ მომლოცველები არ დაუკავებიათ; „ჩვენ ისინი განყოფილებაში გადავიყვანეთ დოკუმენტების შესამოწმებლად, ეს დაკავება არაა. ოპერაცია უსაფრთხოების გაძლიერების ფარგლებში ჩატარდა. რაც შეეხება ჟურნალისტებს, ისინი დაუყოვნებლივ გაუშვეს“ – განაცხადა შსს-ის პრესსამსახურის თანამშრომელმა. თვითმხილველების ინფორმაციით, დაკავებულების უმეტესობა განყოფილებიდან მალევე გამოუშვეს.

სტატიაში ასევე საუბარია კიდეც ერთ ოპერაციაზე, რომელიც უნგრელი მებრძოლების სახელობის ქუჩაზე მდებარე მეჩეთში ჩატარდა, სადაც მეჩეთის მომლოცველის თქმით, პარასკევის ლოცვის დროს 5 ადამიანი დააკავეს. შსს-ში დაადასტურეს იმ რაიონში, სადაც მეჩეთი მდებარეობს, ოპერაციის ჩატარება, მაგრამ უარყვეს 5 ადამიანის დაკავების ფაქტი. მეჩეთის მომლოცველის თქმით, ბოლო ორი კვირის განმავლობაში ეს იყო მესამე შემთხვევა – აქამდე პოლიციის განყოფილებაში გადაიყვანეს, მათ შორის, მეჩეთის იმამიც. დღის ბოლოს სოციალური ქსელებით გავრცელდა ინფორმაცია, რომ კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთში საღამოს ლოცვის შემდეგ, დაღესტანის მუფტის ინიციატივით მოხდა იმამის ცვლილება. თვითმხილველები წერდნენ პატარა დაპირისპირების ფაქტზე, რომელსაც ადგილი ჰქონდა ახალი იმამის მომხრეებსა და მოწინააღმდეგეებს შორის. თვითმხილველების ინფორმაციით, რაიონში შეიმჩნეოდა პოლიციელების დიდი რაოდენობა.[2]

ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „Кавказский Узел“ 2015 წლის 20 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ მახაჩყალის მეჩეთში იმამის დანიშვნამ კონფლიქტი გამოიწვია. სტატიაში ნათქვამია, რომ დაღესტანის სულიერმა ხელმძღვანელობამ მახაჩყალაში, კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთისთვის, რომელიც მიიჩნევა, რომ სალაფიტურია, ახალი იმამი შეარჩია, რომელიც მომლოცველებს უკვე წარუდგინა. მეჩეთის ერთერთმა წევრმა იმამის შეცვლას იძულებითი უწოდა. „თავდაპირველად სულიერი ხელმძღვანელობის ხალხი მოვიდა, დაახლოებით 30-40 კაცი; მათ ერთერთ მომლოცველს სცემეს და ახლა ვიღაც დაუდი მოგვიყვანეს მეჩეთის იმამად. ეს უკანონობაა. ჩვენ გვყავს ჩვენი იმამი ჰასან-ჰაჯი, რომელიც მეჩეთის საბჭომ აირჩია. იმამი მეჩეთის საბჭომ უნდა აირჩიოს, მუფტმა კი არ უნდა დანიშნოს“, – მისივე თქმით, ქუჩაში პოლიციის მინიმუმ 5-6 ეკიპაჟი მუდმივად მორიგეობს.[3]

ადამიანის უფლება დამცველი ორგანიზაცია „მემორიალი“ 2015 წლის 2 დეკემბერს აქვეყნებს სტატიას კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთის შესახებ, სადაც წერია, რომ მეჩეთი დაკეტილია. როგორც ადგილობრივი მცხოვრები აცხადებს, 20 ნოემბერს დანიშნული იმამი მავუდ ჰაჯი ტურმალაევი 24 ნოემბერს გადადგა, ხოლო მის ნაცვლად დანიშნული მაგომედრასულ საადუევი 29 ნოემბერს გაათავისუფლეს დაკავებული თანამდებობიდან. 1-ლი დეკემბრის მდგომარეობით, მეჩეთი ცარიელი და დაკეტილ იყო; იქვე პოლიციელი განაგრძობდნენ პატრულირებას.[4]

ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „Кавполит“ 2016 წლის 10 დეკემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ პოლიციამ კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთის პატრულირება შეწყვიტა. მეჩეთის თანამშრომლის თქმით, პოლიციელები აღარ პატრულირებენ. შსს-მ მეჩეთის შენობა გადასცა ხაჩილაევების ოჯახს, ვისი ძალისხმევითაც მოხდა მისი აშენება. თუმცა, როგორც მეჩეთი, ის ჯერ არ იფუნქციონირებს. შსს-ის პრესსამსახურის თქმით, ისინი არ ფლობენ ინფორმაციას მეჩეთის გარშემო არსებული სიტუაციის შესახებ.[5]

საინფორმაციო-ანალიტიკური პორტალი „ისლამის ხმა“ 2016 წლის 16 აპრილს აქვეყნებს სტატიას, სადაც საუბარია მახაჩყალაში უნგრელი მებრძოლების სახელობის ქუჩაზე მდებარე მეჩეთზე განხორციელებული რეიდის და დაახლოებით 200 ადამიანის დაკავების შესახებ. თვითმხილველები პოლიციელების დიდი რაოდენობით მობილიზებაზე საუბრობდნენ; მეჩეთის საზოგადოებრივი საბჭოს წევრის თქმით, დაკავებები უმიზეზოდ ხდება. „დაკავებები უბრალოდ იმის გამო ხდება, რომ ხალხი ამ მეჩეთში დადის მოსალოცად“.[6]

ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „Кавполит“ 2016 წლის 17 ივნისს აქვეყნებს სტატიას მახაჩყალაში უნგრელი მებრძოლების სახელობის ქუჩაზე მდებარე მეჩეთის 80-მდე მომლოცველის დაკავების შესახებ. მედიასაშუალების ინფორმაციით, პოლიციელებს გადაკეტილი ჰქონდათ ქუჩები, ისინი მეჩეთიდან გამოსულებს აჩერებდნენ, დოკუმენტებს სთხოვდნენ და ავტობუსებში ანაწილებდნენ. სულ, დაახლოებით 80 პირი დააკავეს. დაკავებულთა უმეტესობას დოკუმენტები თან ჰქონდათ, თუმცა ისინი მაინც გადაიყვანეს სხვადასხვა განყოფილებაში. პოლიციელებმა მომხდარი საკონტროლო-პროფილაქტიკური ღონისძიებებით ახსნეს. გამოცემის ინფორმაციით, საკონტროლო-პროფილაქტიკურ აღრიცხვაზე 2800 მახაჩყალელი დგას, ხოლო რესპუბლიკაში ასეთი ხალხის რაოდენობა დაახლოებით 10 ათასია.[7]

ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „ჩვენი ვერსია კავკასიაზე“ 2017 წლის 23 მაისს აქვეყნებს სტატიას მახაჩყალაში უნგრელი მებრძოლების სახელობის ქუჩაზე მდებარე მეჩეთის პოლიციელების მიერ დაბლოკვის შესახებ. სტატიაში ნათქვამია, რომ უნგრეთის მებრძოლთა სახელობის ქუჩაზე მდებარე სალაფიტურ მეჩეთს პოლიციამ ალყა მას შემდეგ შემოარტყა, რაც მიიღო ინფორმაცია მეჩეთთან ახლოს მდებარე სკოლაში ბომბის დამონტაჟების შესახებ. საბოლოოდ, ბომბის შესახებ შეტყობინება მცდარი აღმოჩნდა.[8]

ახალი ამბების სააგენტო „მედუზა“ 2016 წლის 24 თებერვალს აქვეყნებს რეპორტაჟს სახელწოდებით „მეჩეთები, სადაც სიარული საშიშია – რატომ გამოუცხადეს ძალოვნებმა ომი დაღესტნელ სალაფიტებს“. რეპორტაჟში ნათქვამია, რომ ბოლო რამდენიმე თვეა, რაც დაღესტანში ხურავენ სალაფიტურ მეჩეთებს, რომელთა მომლოცველები მისდევენ ულტრაკონსერვატიულ ისლამს. მორწმუნეებმა მახაჩყალაში მდებარე ყველაზე მსხვილი მეჩეთის დაცვა და შენარჩუნებაც ვერ შეძლეს. ძალოვნები თვლიან, რომ სალაფიტურ მეჩეთებში ტერორისტული დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოსთვის“ მებრძოლების რეკრუტირება ხდება. მომლოცველებს მასობრივად აყენებენ „პროფილაქტიკურ აღრიცხვაზე“, რაც უზღუდავს მათ რესპუბლიკის ტერიტორიაზე გადაადგილებას; რეპორტაჟში ნათქვამია, რომ სალაფიტებს პოლიცია რეგულარულად აკავებს.[9]

[1] ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „მემორიალი“; მახაჩყალაში კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთის დაკავების შესახებ; 24 ნოემბერი, 2015; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://memohrc.org/ru/news/o-zahvate-mecheti-na-ulice-kotrova-v-mahachkale [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

[2] ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „Новое Дело“; მახაჩყალაში, კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთში მომლოცველები დააკავეს და იმამი შეცვალეს; 21 ნოემბერი, 2015; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://ndelo.ru/detail/v-mechetyakh-na-ul-kotrov [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

[3] ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „Кавказский Узел“; მახაჩყალის მეჩეთში იმამის დანიშვნამ კონფლიქტი გამოიწვია; 20 ნოემბერი, 2015; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/272887/ [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

[4] ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „მემორიალი“; დაღესტანი: კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთი დაკეტილია; 2 დეკემბერი, 2015; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://memohrc.org/ru/news/dagestan-mechet-na-ul-kotrova-zakryta [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

[5] ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „Кавполит“; პოლიციელები კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთს აღარ პატრულირებენ; 10 დეკემბერი, 2016; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://kavpolit.com/articles/politsejskie_perestali_patrulirovat_mechet_po_uli-30279/ [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

[6] საინფორმაციო-ანალიტიკური პორტალი „ისლამის ხმა“; მახაჩყალაში, უნგრელი მებრძოლების სახელობის ქუჩაზე მდებარე მეჩეთის მომლოცველების მასობრივი დაკავებები; 16 აპრილი, 2016; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://golosislama.com/news.php?id=29553 [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

[7] ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „Кавполит“; მახაჩყალაში უნგრელი მებრძოლების სახელობის ქუჩაზე მდებარე მეჩეთის 80-მდე მომლოცველი დააკავეს; 17 ივნისი, 2016; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://kavpolit.com/articles/v_mahachkale_zaderzhali_okolo_80_prihozhan_mecheti-26457/ [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

[8] ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „ჩვენი ვერსია კავკასიაზე“; მახაჩყალაში უნგრელი მებრძოლების სახელობის ქუჩაზე მდებარე მეჩეთს პოლიციელებმა ალყა შემოარტყეს; 23 მაისი, 2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://kavkaz.versia.ru/v-maxachkale-siloviki-zablokirovali-mechet-po-ulice-vengerskix-bojcov [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

[9] ახალი ამბების სააგენტო „მედუზა“; მეჩეთები, სადაც სიარული საშიშია – რატომ გამოუცხადეს ძალოვნებმა ომი დაღესტნელ სალაფიტებს; 24 თებერვალი, 2016; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://meduza.io/feature/2016/02/24/mecheti-v-kotorye-opasno-hodit [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

რუსეთი. ანტიკორუფციული საპროტესტო დემონსტრაცია. იანვარი, 2018

2017 წლის 26 მარტს, დედაქალაქ მოსკოვში გამართულ ანტიკორუფციულ საპროტესტო აქციისას, დააკავეს აქციის ორგანიზატორი და რუსეთის ოპოზიციის მთავარი ლიდერი, ალექსეი ნავალნი.

ათასობით ადამიანი შეიკრიბა ქვეყნის მასშტაბით და კორუფციის ბრალდებების საფუძველზე, მოითხოვდნენ პრემიერ-მინისტრ დიმიტრი მედვედევის გადადგომას.

ქვეყნის მასშტაბით გამართული აქციების დროს სულ მცირე 500 მომიტინგე დააკავეს. მსვლელობათა უმრავლესობა ნებართვის გარეშე ჩატარდა.

სატელევიზიო გაშუქებისას ჩანდა, რომ დემონსტრანტები სკანდირებდნენ: „ძირს პუტინი“, „რუსეთი პუტინის გარეშე“ და „პუტინი ქურდია“.

კორესპონდენტთა თქმით, 2011-2012 წლებში მთავრობის წინააღმდეგ გამართული დემონსტრაციების შემდეგ, აღნიშნული მიტინგი ყველაზე მასშტაბური იყო.

ალექსეი ნავალნი დააკავეს, როდესაც ის მოსკოვში გამართულ აქციაზე მივიდა. მომიტინგეები ცდილობდნენ პოლიციისთვის ხელი შეეშალათ, რათა არ დაეკავებინათ ნავალნი.

დაკავების შემდეგ, სოციალურ ქსელ ტვიტერში, ნავალნი მომიტინგეებს მოუწოდებდა, გაეგრძელებინათ დემონსტრაცია და ებრძოლათ კორუფციის წინააღმდეგ. მისივე თქმით, პოლიცია შეიჭრა მისი ფონდის ოფისში და დააკავა თანამშრომლები.

საპროტესტო აქციები გაიმართა ასევე სანქტ-პეტერბურგში, ვლადივოსტოკში, ნოვოსიბირსკში, ტომსკში და კიდევ რამდენიმე ქალაქში, სადაც, ასევე, ადგილი ჰქონდა დაკავებებს.

აშშ-მ დაგმო ასობით მშვიდობიანი მომიტინგის დაპატიმრება რუსეთის მასშტაბით და განაცხადა, რომ აღნიშნული ფაქტი ძირითადი დემოკრატიული ღირებულებების შეურაცხყოფაა. აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის სპიკერმა, მარკ ტონერიმ, განაცხადა, რომ აშშ შეშფოთებულია ნავალნის დაკავებით.

ალექსეი ნავალნიმ მას შემდეგ მოუწოდა ხალხს ქვეყნის მასშტაბით საპროტესტო აქციებისკენ, რაც მედვედევის ქონების შესახებ გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც იგი ფლობდა სასახლეებს, იახტებს და ვენახებს, რისი ფლობაც მის ოფიციალურ ხელფასს აღემატებოდა. ანგარიშში ასევე ნათქვამი იყო, რომ მედვედევს, ერთ-ერთ მის საკუთრებაში, სპეციალური სახლი ჰქონდა იხვისთვის, რის საპასუხოდაც აქციისას დემონსტრანტებს ყვითელი რეზინის იხვები ეჭირათ.

მედვედევის სპიკერმა აღნიშნულ ბრალდებებს პროპაგანდისტული თავდასხმები უწოდა, თავად პრემიერ-მინისტრს ამ საკითხზე კომენტარი არ გაუკეთებია.

მოსკოვში მომიტინგეები პუშკინის მოედანზე შეიკრიბნენ, პოეტის ძეგლზე ავიდნენ და ყვიროდნენ – „იმპიჩმენტი“. პოლიციის შეფასებით, აქტივობა 7,000-დან 8,000 პირამდე იყო. მათივე თქმით, დედაქალაქში, 500 მომიტინგე იქნა დაკავებული, თუმცა ადამიანის უფლებადამცველი ჯგუფის „OVD Info“-ს შეფასებით, 800-ზე მეტი პირი იქნა დაკავებული.

საპროტესტო აქციებთან დაკავშირებით, კრემლის მხრიდან არ გაკეთებულა კომენტარები. მან მხოლოდ განაცხადა, რომ მოსკოვში გამართული, არასანქცირებული საპროტესტო აქცია იყო უკანონო პროვოკაცია.

ალექსეი ნავალნიმ განაცხადა, რომ 2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, აპირებს ვლადიმირ პუტინის წინააღმდეგ იბრძოლოს, თუმცა მას არჩევნებში მონაწილეობის ნება არ მისცეს, რადგან აღმოაჩინეს, რომ იყო ნასამართლევი. ნავალნის თქმით, აღნიშნული საქმე იყო პოლიტიზირებული.

ნავალნის განცხადებით, საპროტესტო აქციები დაგეგმილი იყო 99 ქალაქში, მაგრამ 72 მათგანში ხელისუფლებამ აქციის გამართვის ნებართვა არ მისცა.[1]

საპროტესტო აქცია გაიმართა ქალაქ ვოლგოგრადშიც.[2]

რუსულენოვანი BBC-ის მიერ გამოქვეყნებული ინფორმაციით, დედაქალაქში გამართული, ზემოაღნიშნული ანტიკორუფციული მსვლელობა, დაკავებების კუთხით, ყველაზე მასშტაბური აღმოჩნდა ისტორიაში.

მოსკოვის რეგიონული უსაფრთხოებისა და კორუფციასთან ბრძოლის დეპარტამენტის უფროსის, ვლადიმირ ჩერნიკოვის განცხადებით, 600-ზე მეტი ადამიანი იქნა დაკავებული, ასევე აღნიშნა, რომ ეს ციფრი საბოლოო არაა და მოგვიანებით დაზუსტდება. ამასთანავე, უფლებადამცველი პროექტის “ОВД-Инфо”-ს მონაცემებით, მოსკოვში გამართულ მიტინგზე პოლიციამ დააკავა 1030 ადამიანი. სახელმწიფო საინფორმაციო სააგენტოს „РИА Новости“-ის ინფორმაციითაც, დაკავებული იქნა ათასზე მეტი ადამიანი.

პოლიცია საკმაოდ მკაცრად მოქმედებდა, BBC-ის კორესპონდენტის თქმით, მან დაინახა, რამდენიმე ადამიანს თუ როგორ ურტყამდნენ თავში ხელკეტებს. „პროგრესის პარტიის“ მოსკოვის განყოფილების ხელმძღვანელი, ნიკოლაი ლასკინა, დაკავების შემდეგ გადაიყვანეს ბოტკინსკის საავადმყოფოში, რადგან ეჭვობდნენ, რომ, ცემის შედეგად, მიიღო ტვინის შერყევა. მისი თქმით, სატვირთო მანქანაში ყოფნის დროს, პოლიცია თავში ურტყამდა.

უფლებადამცველი, ოლგა რომანოვას, განცხადებით, ბევრი პირია დაშავებული და მათ შორის არიან არასრულწლოვნებიც. მისივე თქმით, დაზარალებულები პოლიციის განყოფილებიდან სასწრაფო დახმარების მანქანებით მიყავდათ.

ქ. ვოლგოგრადში, მიტინგის მონაწილის, პედაგოგიური უნივერსიტეტის მეხუთე კურსის სტუდენტის, წინააღმდეგ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე „ხელისუფლების წარმომადგენლის მიმართ ძალის გამოყენების“ მუხლით. აქციის დროს ქალაქში სულ 28 პირი დაიჭირეს, რომელთაგან 12 დააჯარიმეს.[3]

[1] BBC News – Russia protests: Opposition leader Navalny and hundreds of others held, 27 March 2017, available at: http://www.bbc.com/news/world-europe-39398305 (accessed 15 January 2018)

[2] Kramola – В каких городах пройдут митинги Навального 26 марта 2017 года, 24 March 2017, available at: https://www.kramola.info/vesti/novosti/v-kakih-gorodah-proydut-mitingi-navalnogo-26-marta-2017-goda (accessed 15 January 2018)

[3] BBC News – Митинг в Москве обернулся рекордным количеством задержаний, 27 марта 2017, available at: http://www.bbc.com/russian/features-39402540 (accessed on 15 January 2018)

რუსეთი. პოლიტიკური პარტია “იაბლოკო”; პარტიის წევრთა მიმართ დამოკიდებულება. იანვარი, 2018

რუსეთის ერთიანი დემოკრატიული პარტია იაბლოკო, 2001 წლის დეკემბერში, გაერთიანდა სრულიად რუსეთის საზოგადოებრივ პოლიტიკურ ორგანიზაცია იაბლოკოს ასოციაციასთან. იაბლოკოს სახელმწიფო დუმაში ჰქონდა 1-3 მოწვევის საპარლამენტო ფრაქცია.

იაბლოკო მუდმივად ეწინააღმდეგებოდა კრიმინალური რუსეთის პრივატიზაციას 1990-იან წლებში, ასევე აუქციონს „სესხები აქციებისთვის“, ჩეჩნეთის ომს და ადამიანის უფლებების დარღვევებს. იაბლოკო და „მწვანე რუსეთის“ ფრაქცია ეწინააღმდეგებოდნენ ბირთვული ნარჩენების იმპორტს რუსეთში. პარტია ყოველთვის აქტიური იყო გარემოს დაცვის საკითხებში.

პარტია შედგება 28,000 წევრისგან, აქვს 76 რეგიონული ფილიალი და 600-ზე მეტი ადგილობრივი ორგანიზაცია.

იაბლოკო 2002 წლიდან არის „Liberal International“-ის სრული წევრი, ხოლო 2006 წლიდან პარტია „ALDE“-ს სრული წევრი.

პარტიის მთავარი სლოგანია „თავისუფლებისთვის და სამართლიანობისთვის!“

იაბლოკოს დამფუძნებელი გრიგორი იავლინსკი მეოთხე და მესამე ადგილზე გავიდა 1996 და 2000 წლების საპრეზიდენტო არჩევნებში, ხოლო 2012 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობის უფლება არ მისცეს.

2008 წლამდე პარტიის თავმჯდომარე იყო – გრიგორი იავლინსკი, 2015 წლამდე – სერგეი მიტროხინი, ხოლო 2015 წლის დეკემბრიდან პარტიის თავმჯდომარეა ემილია სლაბუნოვა.[1]

2017 წლის 22 დეკემბერს, გრიგორი იავლინსკიმ, როგორც საპრეზიდენტო არჩევნების კამპანიის კანდიდატმა, ცენტრალურ საარჩევნო კომისიაში წარადგინა საბუთები. 21 დეკემბერს, იაბლოკოს კონგრესმა პარტიის სახელით, იგი საპრეზიდენტო არჩევნების კანდიდატად დაასახელა.

გრიგორი იავლინსკი არის პარტიის დამფუძნებელი, იაბლოკოს ფედერალურ-პოლიტიკური კომიტეტის თავმჯდომარე, ეკონომიკის დოქტორი და მოსკოვის ეკონომიკის უმაღლესი სკოლის პროფესორი.[2]

2017 წლის იანვარში, საინფორმაციო საშუალება „Vladimir News“-ის ინფორმაციით, იაბლოკოს პარტიის  ქ. ვლადიმირის ფილიალის თავმჯდომარე დიმიტრი კუშპიტა დაასახელეს „ვლადიმირის რეგიონის 2017 წლის 100 ყველაზე გავლენიან ადამიანთა“ რიცხვში. მან 100-დან 46-ე ადგილი დაიკავა.[3]

2016 წლის მაისში, პეტროზავოდსკში, კარელიაში, იაბლოკოს თავმჯდომარე ემილია სლაბუნოვამ და პეტროზავოდსკის ყოფილმა მერმა, გალინა შირშინამ, სვეტლანა ჩეჩილის მხარდასაჭერად, მოაწყვეს გაფიცვა. იაბლოკოს ფედერალური საბჭოს წევრის, სვეტლანა ჩეჩილის, მხარდასაჭერი გაფიცვები ასევე გაიმართა მოსკოვში, ივანოვოში, ვლადიმირში, ტულაში, ჩერკესსკში, კურსკში, სარატოვოში და სხვა ქალაქებში.

ემილია სლაბუნოვას განცხადებით, აშკარაა, რომ სვეტლანა ჩეჩილის წინააღმდეგ აღძრული სისხლის სამართლის საქმე პოლიტიკურად მოტივირებულია. პარტიის გარკვეული წევრების, მათ შორის სვეტლანა ჩეჩილის დევნა მას შემდეგ დაიწყო, რაც იაბლოკოს გუნდმა და გალინა შირშინამ მოიგეს მერის არჩევნები პეტროზავოდსკში. იმის გათვალისწინებით, რომ, შემოდგომას, სვეტლანა მონაწილეობას მიიღებდა არჩევნებში და კანდიდატებს შორის, ერთ-ერთი ლიდერი იქნებოდა, ხელისუფლებამ გადაწყვიტა მისი თავიდან მოშორება. სლაბუნოვა აცხადებს, რომ აღნიშნული სისხლის სამართლის საქმე შეკერილია.

პეტროზავოდსკის საქალაქო სასამართლომ სვეტლანა ჩეჩილს, სისხლის სამართლის კოდექსის 286-ე მუხლის 1 ნაწილის (უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება) საფუძველზე, 1,5 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა. პარტია იაბლოკოს განცხადებით, კარელიას, პრიონეჟსკის რაიონის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციის ყოფილი უფროსის, სვეტლანა ჩეჩილის, საქმე აბსურდულია და პოლიტიკურად მოტივირებული.

2013-2015 წლებში, იაბლოკოს პარტიის წევრების წინააღმდეგ დიდი რაოდენობით სისხლის სამართლის საქმე იქნა აღძრული, მათ შორის არიან: პეტროზავოდსკის მერის მოადგილე ევგენია სუხორუკოვა, კარელიას საკანონმდებლო ასამბლეის დეპუტატი ანასტასია კრავჩუკი, იაბლოკოს რეგიონული ფილიალის ლიდერი ვასილი პოპოვი, არმიის ვეტერანთა ქალაქის საბჭოს თავმჯდომარე გალინა კარასოვა, პეტროზავოდსკის საკრებულოს დეპუტატი ოლგა ზალეცკაია და პარტიის სხვა წევრები. პეტროზავოდსკის არჩეული მერი გალინა შირშინა უკანონოდ იქნა გაძევებული დაკავებული პოზიციიდან. პარტია იაბლოკო გენერალურ პროკურორს, იური ჩაიკას, მოუწოდებდა, შეეჩერებინა, კარელიაში, პარტია იაბლოკოს წევრების პოლიტიკური დევნა.[4]

რადიო თავისუფლების მიერ 2017 წლის 4 აგვისტოს გამოქვეყნებული ინფორმაციით, ლიბერალური პარტია იაბლოკოს ტოროპეტის ფილიალის ლიდერს ვლადიმირ იეგოროვს, რომლის ექსტრადირებაც განხორციელდა ბელარუსიიდან, 2017 წლის 18 სექტემბრამდე შეეფარდა წინასწარი პატიმრობა, მას ბრალად ედება საზოგადოების მოწოდება ექსტრემიზმისაკენ. მისი ადვოკატის განცხადებით, აღნიშნული ბრალდება პოლიტიკურად მოტივირებულია.

იეგოროვს ექსტრემიზმისაკენ მოწოდების ბრალდება ოქტომბერში წაუყენეს მას შემდეგ, რაც 2016 წლის აგვისტოს, ინტერნეტში გამოაქვეყნა მასალა, რომელიც აკრიტიკებდა პრეზიდენტ პუტინს. ის მოგვიანებით უკრაინაში გაიქცა, სადაც პოლიტიკური თავშესაფარი მოითხოვა, თუმცა უკრაინის ხელისუფლებისგან თავშესაფრის მინიჭებაზე უარის თქმის შემდეგ, თავშესაფრის საძებნელად ბელარუსიაში გადავიდა, საიდანაც მოხდა მისი რუსეთში ექსტრადირება.[5]

რადიო თავისუფლების მიერ 2017 წლის 28 ივნისს გამოქვეყნებული ინფორმაციით, მოსკოვში გაიმართა საპროტესტო აქციები, რომელიც უკავშირდებოდა რუსეთის ფედერაციის საბჭოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას, საბჭოთა კავშირის დროს აშენებული საცხოვრებელი ბინების დანგრევის შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ მოსკოველები ეწინააღმდეგებიან აღნიშნულ გადაწყვეტილებას და მიაჩნიათ, რომ ხელისუფლება არღვევს ინდივიდუალური თავისუფლებისა დ საკუთრების კანონებს, პრეზიდენტი პუტინი, როგორც სტატიაშია ნათქვამი, სავარაუდოდ, ხელს მოაწერს კანონპროექტს. აღნიშნულ საკითხზე, პარლამენტის წინ, გამართულ საპროტესტო აქციების დროს, დააკავეს პარტია იაბლოკოს მოსკოვის ფილიალის უფროსი, სერგეი მიტროხინი.[6]

მედია საშუალება „Caucasian Knot“-ის მიერ 2017 წლის 22 მარტს გამოქვეყნებული ინფორმაციით, იაბლოკოს ახალგაზრდული ფრთის სტავროპოლის ფილიალის ლიდერი, კირილ ბობრო, დააკავეს 16 მარტს, მას შემდეგ, რაც მის საცხოვრებელ ბინაში ჩატარებული ჩხრეკის შედეგად ზოგიერთი მწვანე ნივთიერების შემცველი პაკეტი აღმოაჩინეს. 20 მარტს, დიდი რაოდენობით ნარკოტიკული საშუალების შენახვის გამო, სასამართლომ გადაწყვიტა, კირილის ორი თვის ვადით დაპატიმრება. ბრალდებულის ადვოკატის, ვიტალი ზუბენკოს, განცხადებით, გაასაჩივრეს მისი დაცვის ქვეშ მყოფის მიმართ შეფარდებული პატიმრობა. ასევე, ასაჩივრებს ოპერატიული სამძებრო სამუშაოების განხორციელებას, მათ შორის ბინის ჩხრეკას, რამაც ძალოვანები „ნარკოტიკების აღმოჩენამდე“ მიიყვანა. ადვოკატის თქმით, ეჭვებს აჩენს ის ფაქტი, რომ ასე სწრაფად მოხდა სისხლის სამართლის საქმის აღძვრა.

იაბლოკოს პარტიის ახალგაზრდული ფრთის მოსკოვის ფილიალის უფროსის, ნიკოლაი კავკაზსკის, შეფასებით, კირილ ბობროს წინააღმდეგ მოაწყვეს პროვოკაცია. მისი განმარტებით, აღნიშნულის მიზეზი შესაძლოა იყოს კირილის ოპოზიციური საქმიანობა, რის გამოც იგი ადრეც იღებდა მუქარებს.[7]

2018 წლის 5 იანვარს, პარტია იაბლოკოს ოფიციალურ გვერდზე გამოქვეყნებული ინფორმაციით, ტამბოვის ლენინის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით, იაბლოკოს პარტიის აქტივისტებს იანა ზენკინას და ლიუდმილა ფომინას, რომლებიც, 2017 წლის 7 დეკემბერს, გრიგორი იავლინსკის მხარდასაჭერად განხორციელებული ქმედებების გამო, უკანონოდ  დააკავეს, დაენიშნათ ფულადი კომპენსაცია.

იაბლოკოს ტამბოვის ფილიალი შეუერთდა „სრულიად რუსეთის“ აქციას, რომელიც მხარს უჭერდა გრიგორი იავლინსკის „ახალი საბიუჯეტო პოლიტიკის“ ინიციატივას. იანა ზენკიამ, რომელიც არის ტამბოვის აქციის ორგანიზატორი და რეგიონული ფილიალის აქტივისტი, ქალაქის ადმინისტრაცია გააფრთხილა ერთი ადამიანისგან შემდგარი გაფიცვის მოწყობის შესახებ, თუმცა კანონი ამას არ მოითხოვდა.

მიუხედავად ამისა, კამპანიის მეორე დღეს, სამართალდამცავებს ჰქონდათ პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ იაბლოკო მსგავსი სახის გაფიცვით, არღვევს საზოგადოებრივ წესრიგს. 7 დეკემბერს, პოლიციამ, საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევის ბრალდებით, დააკავა იაბლოკოს წევრი ლიუდმილა ფომინა. ფომინა და ზენკინა დააკავეს და გადაიყვანეს ადგილობრივი პოლიციის განყოფილებაში.

ფომინა გაათავისუფლეს ხუთი საათის შემდეგ, ხოლო იანა ზენკინა მეორე დღეს. პოლიციამ, იაბლოკოს წევრების მიმართ, სცადა ზეწოლის განხორციელება; სამართალდამცავები დაჟინებით აცხადებდნენ, რომ იაბლოკოს აქტივისტებმა თავი უნდა შეიკავონ მსგავსი სახის ქმედებებისაგან.

აღნიშნულის მიუხედავად, ზენკინამ და იაბლოკოს სხვა აქტივისტებმა განაგრძეს კამპანია. მათ მხარს უჭერდნენ იაბლოკოს პარტიის ლიდერები.

ზენკინამ მიმართა პროკურატურას, რის შედეგადაც დაინიშნა სასამართლო პროცესი, სადაც ის ორი პოლიციელი, რომელმაც განახორციელა დაკავება, დამნაშავედ სცნეს. სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ იაბლოკოს სააგიტაციო მასალების დაკავება  და დაპატიმრება უკანონო იყო.

იანა ზენკინას განცხადებით, პოლიციამ მას და ლიუდმილა ფომინას უნდა გადაუხადოს მცირე ოდენობის ფულადი კომპენსაცია.[8]

[1] Yabloko – About us, available at: http://eng.yabloko.ru/?page_id=12427 (accessed on 16 January 2018)

[2] Yabloko – Grigory Yavlinsky submitted documents to the Central Electoral Commission for registration as a candidate in the presidential campaign, 22 December 2017, available at: http://eng.yabloko.ru/?p=18849 (accessed in 16 January 2018)

[3] Yabloko – Yabloko’s Dmitry Kushpita is listed among the “100 Most Influental People of the Vladimir Region of 2017”, 9 January 2017, available at: http://eng.yabloko.ru/?p=18912 (accessed on 16 January 2018)

[4] Yabloko – Emilia Slabunova: criminal case against Svetlana Chechil is politically motivated, 16 May 2016, available at: http://eng.yabloko.ru/?p=13417 (accessed on 16 January 2018)

[5] RFE/RL – Radio Free Europe/Radio Liberty: Russian Opposition Activist Jailed After Extradition From Belarus, 4 August 2017

 (accessed on 16 January 2018)

[6] RFE/RL – Radio Free Europe/Radio Liberty: Russia’s Federation Council Approves Plan To Raze Soviet-Era Apartment Blocks, 28 June 2017

 (accessed on 16 January 2018)

[7] Caucasian Knot – Kirill Borbo charged with drug possession, 22 March 2017, available at: http://www.eng.kavkaz-uzel.eu/articles/38822/ (accessed on 16 January 2018)

[8] Yabloko – Policemen who dispersed Yabloko pickets in Tambov will pay monetary compensation to the party activists, 5 January 2018, available at: http://eng.yabloko.ru/?p=18894 (accessed in 16 January 2018)

რუსეთი. იეჰოვას მოწმეების მიმართ დამოკიდებულება. იანვარი, 2018

ნორვეგიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების ცენტრმა “Landinfo”-მ 2017 წლის 3 ნოემბერს, მოამზადა ანგარიში, რუსეთში იეჰოვას მოწმეების მდგომარეობის შესახებ. ანგარიშის მომზადებისას, “Landinfo” ძირითადად დაეყრდნო ნორვეგიულ საინფორმაციო საშუალება „Forum 18“-ს, რომელიც მუშაობს რელიგიის და  რელიგიის თავისუფლების საკითხებზე და დეტალურად აშუქებს იეჰოვას მოწმეების მდგომარეობას. ასევე, დაეყრდნო მოსკოვში დაფუძნებულ ორგანიზაცია „SOVA“-ს (ინფორმაციისა და ანალიზის ცენტრი) მიერ მიწოდებულ ინფორმაციას, რომელთანაც „Landinfo“-ს არა ერთი შეხვედრა აქვს გამართული და დიდ ნდობას უცხადებს აღნიშნული ორგანიზაციის საქმიანობას.  ანგარიშში ასევე გამოყენებულია სხვადასხვა საერთაშორისოდ აღიარებული წყაროები.

იეჰოვას მოწმეები რუსეთში, მათი რიცხვი და ადგილმდებარეობა

რუსულ ვებ-გვერდზე ერთ-ერთი იეჰოვას მოწმის მიერ მოცემული ინფორმაციის მიხედვით, იეჰოვას მოწმეების რიცხვი რუსეთში დაახლოებით 171,828 პირს შეადგენს. მედია საშუალება „Reuters“-ის ცნობით, იეჰოვას მოწმეების შტაბი და ადმინისტრაციული ცენტრი სანქტ-პეტერბურგის გარეთ მდებარეობს. ცენტრი, 1999 წლიდან, რეგისტრირებულია, როგორც „ცენტრალიზებული რელიგიური ორგანიზაცია“. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, 1991 წელს, საბჭოთა კანონის ფარგლებში, პირველად მოხდა იეჰოვას მოწმეების ოფიციალური რეგისტრაცია, თუმცა ისინი რუსეთში მე-19 საუკუნის ბოლოდან არსებობენ. საბჭოთა კავშირის პერიოდში, აღნიშნული ორგანიზაცია აკრძალული იყო, თუმცა სხვა რელიგიური ჯგუფების მსგავსად, ისიც ფარულად განაგრძობდა საქმიანობას. მას შემდეგ, რაც მათი საქმიანობა ლეგალური გახდა, ყველგან შეეძლოთ აქტივობების განხორციელება. განსაკუთრებით კი, სანქტ-პეტერბურგში, რომელიც ლიბერალურ ქალაქად მიიჩნევა და შესაბამისად, პრობლემებიც არ შეხვდებოდათ.

უზენაესი სასამართლოს გადაწვეტილება

რუსეთის უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 20 აპრილის დადგენილებით, იეჰოვას მოწმეების ადმინისტრაციული ცენტრი ექსტრემისტულ ორგანიზაციად გამოცხადდა. ამასთანავე, მას შემდეგ, რაც იუსტიციის სამინისტრომ თხოვნით მიმართა უზენაეს სასამართლოს, ორგანიზაცია რუსეთში მოქმედ სხვა 395 ადგილობრივ იეჰოვას მოწმეების ცენტრთან ერთად გამოცხადდა აკრძალულად. 2016 წლის 10 მაისს, რუსეთის ფედერაციის ფედერალური პროკურატურის უფროსის მოადგილისგან იეჰოვას მოწმეების ადმინისტრაციულმა ცენტრმა მიიღო ოფიციალური გაფრთხილება, რომ ექსტრემისტულ საქმიანობაში ჩართვა ნებადართული არ არის.

„Reuters“-ის მიერ 2017 წლის 20 აპრილს გამოქვეყნებული ინფორმაციით, უზენაესმა სასამართლომ დადგინა, რომ რუსეთმა გადაწყვიტა დახუროს იეჰოვას მოწმეების ადმინისტრაციული ცენტრი და მისი ადგილობრივი ორგანიზაციები, ხოლო მათი ქონება რუსეთის ფედერაციას გადასცეს. მანამდე, რუსეთის იუსტიციის სამინისტრომ შეამოწმა იეჰოვას მოწმეების ადმინისტრაციული ცენტრი რუსეთში და 2017 წლის 20 თებერვალს, განაცხადა, რომ ცენტრმა დაარღვია კანონი და გამოავლინა ექსტრემისტული საქმიანობის ნიშნები.  საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“-ის 2017 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ  რეგიონულმა სასამართლოებმა აკრძალეს იეჰოვას მოწმეების ათზე მეტი პუბლიკაცია, რადგან ექსტრემისტულად იქნა მიჩნეული.  მიუხედავად იმისა, რომ იეჰოვას მოწმეების ინტერესების დამცველი ადვოკატები უარყოფდნენ ექსტრემისტული საქმიანობის მტკიცებულებებს, უზენაესმა სასამართლომ ზემოაღნიშნული განაჩენი 2017 წლის 17 ივლისს გამოაცხადა.

უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებმა დაადგინეს, რომ იეჰოვას მოწმეების ადმინისტრაციული ცენტრი და ყველა რეგისტრირებული იეჰოვას მოწმე უნდა გაუქმდეს, სახელმწიფომ უნდა მოახდინოს ქონების კონფისკაცია, ხოლო მათი საქმიანობა მიჩნეული უნდა იქნას ექსტრემისტულად და უკანონოდ. რამდენიმე ასეულმა იეჰოვას მოწმე ინდივიდუალურმა პირმა და ადგილობრივმა ორგანიზაციამ საკუთარი სარჩელი შეიტანა უზენაეს სასამართლოში, რომელშიც უარყოფენ პირველი სასამართლო პროცესის ნაწილად ყოფნას და ამბობენ, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება არღვევს მათ უფლებებს. „Forum 18”-ის 2017 წლის ოქტომბრის მონაცემებით, აღნიშნული სასამართლო პროცესები ჯერ კიდევ დამთავრებული არ იყო.

იეჰოვას მოწმეების მიმართ დამოკიდებულება უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებამდე და გადაწყვეტილების შემდეგ

რუსეთის ხელისუფლების რეაქცია იეჰოვას მოწმეებთან მიმართებაში არ არის ახალი. აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტი 2016 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში აღნიშნავს, რომ იეჰოვას მოწმეების, პენტაკოსტალების, მუსლიმების და ებრაელების მიმართ ადგილი ჰქონდა ფიზიკურ თავდასხმებს. ქვეყნის ზოგიერთ ქალაქში, რუსეთის ხელისუფლებამ დაშალა რელიგიური უმცირესობები, განსაკუთრებით კი იეჰოვას მოწმეები, რომლის ძირითადი საფუძველიც იყო ექსტრემისტული საქმიანობა. იეჰოვას მოწმეები საკუთარი საქმიანობის გამო მანამდეც აწყდებოდნენ რეაქციულ ქმედებებს, სანამ აიკრძალებოდა მათი ორგანიზაცია.

რუსეთის „ექსტრემიზმის კანონი“ და სისხლის სამართლის კოდექსი გამოიყენება რელიგიის თავისუფლებით მოსარგებლე პირების დასასჯელად და დასაპატიმრებლად, ასევე შეკრებების განმახორციელებელი ორგანიზაციების დასასჯელად და რელიგიურ თემატიკაზე შექმნილი პუბლიკაციების ასაკრძალად. „Forum 18“-ის ცნობით, ბოლო ათი წლის განმავლობაში „ექსტრემიზმის კანონის“ არსებობა რელიგიის და რელიგიის თავისუფლებისთვის წარმოადგენს დიდ საფრთხეს რუსეთში.

რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსის ე. წ. ექსტრემისტული მუხლები: მუხლი 280 (აქტივობა, რომელიც ხელს უწყობს ექსტრემისტული ორგანიზაციის საქმიანობას) და მუხლი 282 (ეთნიკური, რელიგიური ან სოციალური სიძულვილისკენ ან მტრობისკენ მოწოდება), ასევე იქნა გამოყენებული იეჰოვას მოწმეების წინააღმდეგ, თუმცა, ამ მხრივ, მცირე პროგრესი აღინიშნა.

„SOVA“-ს განცხადებით, იეჰოვას მოწმეების საყოველთაო აკრძალვამდე, დაიხურა მათი მოქმედების ცხრა ადგილი. ეს მოხდა შემდეგ რაიონებში: ტაგანროგი (2009 წელი), სამარა (2014 წელი), აბინსკი (2015 წელი), სტარი ოსკოლი, ბელგოროდი, ელისტა, ორჯოლი და ბირობიდჯანი (2016 წელი) და ჩერქესსკი (2017 წელი). მორწმუნეები დაჯარიმდნენ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა აქტის 20.29-ე მუხლის მიხედვით, ვინაიდან ისინი არიგებდნენ ექსტრემისტული შინაარსის შემცველ ბროშურებს. აღნიშნული მუხლი ითვალისწინებს, 15 დღემდე პატიმრობას და აკრძალული ლიტერატურის ჩამორთმევას. ორგანიზაციებისთვის ჯარიმა შეადგენს 50,000-დან 100,000-მდე რუბლს, ან საქმიანობის შეწყვეტას 90 დღის განმავლობაში.

პირები ასევე მიცემული იყვნენ სისხლის სამართლის პასუხისგებაში, თუმცა ტაგანროგის საქმის გარდა, ყველა მათგანს გამოუტანეს გამამართლებელი განაჩენი. ტაგანროგის 16 იეჰოვას მოწმის წინააღმდეგ აღძრული სისხლის სამართლის საქმე მიმდინარეობდა იმ ბრალდებით, რომ ადგილობრივი ორგანიზაციის ექსტრემისტულად აღიარების მიუხედავად, მათ დაარღვიეს აკრძალვა და განაგრძეს საქმიანობა. საბოლოოდ, 2015 წელს, ყველა წევრი დამნაშავედ იქნა ცნობილი და დაეკისრათ 10,000-დან  70,000-მდე რუბლის ოდენობის ჯარიმების გადახდა, თუმცა მათ აღნიშნული თანხა ვერ გადაიხადეს.

2016 წელს, რუსეთმა გაამკაცრა ანტი-ტერორისტული კანონმდებლობა, როდესაც დამატებით მიიღო ე. წ. იაროვაიალოვენის კანონი. სახელწოდება მომდინარეობს აღნიშნული კანონის ერთ-ერთი დამფუძნებლისგან ირინა იაროვაიასგან. დამატებები მიმართულია ტერორიზმისა და ექსტრემიზმის წინააღმდეგ, მაგრამ ასევე მოიცავს ქადაგების წინააღმდეგ მიმართულ ზომებს. დამატებითი კანონის მიხედვით, თუ პირს სურს საკუთარი რწმენა გაუზიაროს სხვებს, ოფიციალურად დამტკიცებული შენობის გარეთ და განახორციელოს ქადაგება, ამისთვის მას უნდა ჰქონდეს ნებართვა საკუთარი რელიგიური ჯგუფისგან/რეგისტრირებული ორგანიზაციისგან. აკრძალულია ქადაგება საცხოვრებელ ადგილებში, ხოლო ის, ვინც დაარღვევს კანონს, დაჯარიმდება ერთი მილიონი რუბლის ოდენობით. იაროვაიას აქტი, ასევე, მოიცავს იმ პირების მიმართ ვიზის გაცემის შეზღუდვებს, რომლებიც რუსეთში ქადაგების მიზნით ჩადიან.

2017 წლის ივლისში „Forum 18“-მა გამოაქვეყნა ინფორმაცია, სადაც აღწერს იუსტიციის სამინისტროს ქმედებებისგან გამოწვეულ შედეგებს, რომელსაც უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებამდე ჰქონდა ადგილი, მათ შორის იყო რელიგიური შეკრებების ორგანიზატორი რელიგიური ლიდერებისადმი ბრალის დადება, სკოლებში ბავშვებზე ზეწოლა და დისკრიმინაცია. ასევე, რამდენიმე იეჰოვას მოწმის იძულებითი გათავისუფლება სამსახურიდან.

ერთ-ერთი დიპლომატიური წყაროს ცნობით, 2017 წლის ოქტომბრის მონაცემებით, უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაიხურა იეჰოვას მოწმეების დაწესებულებები, როგორც რეგიონულ, ისე ცენტრალურ დონეზე. ვიბორგის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლის მიერ იეჰოვას მოწმეების ბიბლია გამოცხადდა ექსტრემისტულად.

„Forum 18“-ის შეფასებით, უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებამდე და გადაწყვეტილების შემდგომ ძირითადი განსხვავება არის ის, რომ მანამდე იეჰოვას მოწმეების პუბლიკაციები მიიჩნეოდა ექსტრემისტულად ადმინისტრაციული სამართლის მიხედვით, ხოლო ისინი, ვინც ავრცელებდნენ აღნიშნულ ლიტერატურას სამართლდებოდნენ ადმინისტრაციული კანონის 20.29-ე მუხლით. მიუხედავად ამისა, იეჰოვას მოწმეები მონაწილეობას იღებდნენ თაყვანისცემაში, ჰქონდათ საკუთრების უფლება და მოქმედებდნენ თავისუფლად. უზენაესი სასამართლოს 20 აპრილის გადაწყვეტილებით, რომელიც ძალაში 2017 წლის 17 ივლისს შევიდა, იეჰოვას მოწმეების არა მხოლოდ წიგნები და საინფორმაციო მასალა, არამედ ისინი, როგორც ორგანიზაცია აიკრძალა. იეჰოვას მოწმეებს აღარ შეუძლიათ შეკრება, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მაინც შეიკრიბებიან, ან მათ შეკრებაზე ეჭვს მიიტანენ, დანაშაულებრივ საქმიანობაში იქნებიან ბრალდებულები, რომელიც ითვალისწინებს დიდი რაოდენობის ჯარიმის გადახდას და წლობით პატიმრობას. აღნიშნული ეხება იეჰოვას მოწმეების ყველა წევრს. ამჟამად, იეჰოვას მოწმეების საქმიანობა პერმანენტულად აკრძალულია. იეჰოვას მოწმეების ინდივიდუალური წევრები შესაძლოა გახდნენ დევნის მსხვერპლი თუ  საკუთარ რწმენას ამჟღავნებენ საჯარო ან კერძო სახით და იმ შემთხვევაშიც, თუ მათ იეჰოვას მოწმეებისგან გადაცემული ლიტერატურა უჭირავს ხელში. ისინი შესაძლოა დაისაჯონ სისხლის სამართლის კოდექსის 282.2-ე მუხლის მიხედვით, აკრძალულ ორგანიზაციაში შესრულებული საქმიანობის გამო.

„Forum 18“- ის ინფორმაციით, რეაქცია იმ პირების მიმართ, რომელთაც იეჰოვას მოწმეებში მნიშვნელოვანი პოზიცია უკავით, უფრო მკაცრია, ვიდრე რიგითი წევრების მიმართ. თუ იეჰოვას მოწმე განაგრძობს თავის საქმიანობას ექსტრემისტულ ორგანიზაციაში, მაშინ რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსის 282.2-ე მუხლის პირველი ნაწილის (ორგანიზაციისადმი კუთვნილება) მიხედვით, სასჯელი უფრო მკაცრია და ითვალისწინებს ჯარიმას ან თავისუფლების აღკვეთას ექვსიდან ათ წლამდე, ვიდრე მეორე ნაწილის (მონაწილეობა) მიხედვით, რომელიც ითვალისწინებს ჯარიმას ან თავისუფლების აღკვეთას ოთხიდან რვა წლამდე.

უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ არსებული პრაქტიკა

„Forum 18“-ის შეფასებით, ძნელია იმის თქმა თუ რა მოხდება იეჰოვას მოწმეებთან მიმართებაში. 2017 წლის ივლისის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრეს სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში. „Forum 18“-ის შეფასებით, რა მიმართულებითაც არ უნდა წავიდეს საქმე, შედეგები ასევე სერიოზული და ყოვლისმომცველი იქნება რიგითი  მორწმუნეებისთვისაც.

„Forum 18“-ის ინფორმაციით, უზენაესი სასამართლოს 17 ივლისის აკრძალვის შემდეგ იეჰოვას მოწმის წინააღმდეგ პირველი სარჩელი 2017 წლის 25 აგვისტოს შევიდა სასამართლოში. ექსტრემიზმში ბრალდებული არის ქალბატონი სამხრეთ-დასავლეთ მოსკოვიდან, კურსკიდან, რომელიც 15 წლის ვაჟთან ერთად, 4 აგვისტოს, ქალაქის ბაზრის ტერიტორიაზე, არიგებდა ბუკლეტებს და ხალხს იეჰოვას მოწმეებთან გაწევრიანებისკენ მოუწოდებდა. „Forum 18“-ის განცხადებით, მისიონერული საქმიანობის განსახორციელებლად მათ უნდა ჰქონოდათ საჭირო დოკუმენტაცია. თუ ქალი დაადანაშაულეს, მოუწევს გადაიხადოს 300,000-დან 700,000-მდე რუბლის ოდენობის ჯარიმა, ან ორიდან ოთხ წლამდე ყოველწლიური ხელფასი, ორიდან ხუთ წლამდე იძულებითი სამუშაო, ან ოთხიდან რვა წლამდე პატიმრობა. „Forum 18“-ის ინფორმაციით, აღნიშნული საქმე ჯერ კიდევ ძიების ქვეშ არის. ამავე წყაროს ცნობით, 2017 წლის ივლისის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ, იეჰოვას მოწმეების წინააღმდეგ სხვა საქმე ჯერ-ჯერობით არ აღძრულა.

გეოგრაფიული ფაქტორი

„Forum 18“-ის ინფორმაციით, წარსულში, იეჰოვას მოწმეების მდგომარეობა ქვეყნის რომელიმე ტერიტორიაზე შესაძლოა უფრო რთული ყოფილიყო, ვიდრე სხვა ნაწილში, ეს დამოკიდებული იყო იმაზე, რომ ინდივიდუალური საქმეების გადაწყვეტა ადგილობრივ სასამართლოებში ხდებოდა, სადაც იეჰოვას მოწმეები აკრძალულად მიიჩნეოდნენ, ხოლო მას შემდეგ რაც უზენაესი სასამართლოს მიერ, აღნიშნული ჯგუფი საყოველთაოდ აიკრძალა, ქვეყნის ყველა ნაწილში მათ მიმართ ერთნაირი დამოკიდებულებაა.

შეურაცხყოფის შემთხვევაში დახმარების აღმოჩენის შესაძლებლობა

რუსეთის ხელისუფლება (რუსეთის პოლიცია) უზრუნველყოფს თუ არა იეჰოვას მოწმეების დაცვას მათ მიმართ ძალადობისა და ვანდალიზმის არსებობის შემთხვევაში, „Forum 18“-ს აღნიშნული საკითხი არ აქვს შესწავლილი, თუმცა აცხადებს, რომ კერძო პირების მხრიდან განხორციელებული ვანდალიზმის ცალკეული შემთხვევების დროს, იეჰოვას მოწმეები მიმართავენ პოლიციას, მაგრამ თუ რა მოყვება აღნიშნულ ქმედებას, „Forum 18“-ის მიხედვით, უცნობია. „SOVA“-ს ინფორმაციით, იეჰოვას მოწმეები, როგორც წესი, სერიოზული ინციდენტების დროს, უკავშირდებიან პოლიციას, მაგრამ პოლიციელთა უმეტესობა არაფერს აკეთებს და ხშირ შემთხვევაში, გაღიზიანებული რეაქციით პასუხობენ მათ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, როდესაც მცირე ფორმის ინციდენტებს აქვს ადგილი, იეჰოვას მოწმეები, როგორც წესი, არ მიმართავენ პოლიციას.[1]

[1] Landinfo – Norwegian Country of Origin Information Centre: Russland: Jehovas vitner, 3 November 2017

 (accessed on 4 January 2018)

რუსეთი – ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება – მარტი, 2017

„Human Rights Watch“ თავის 2017 წლის ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ 2016 წელს მთავრობამ კიდევ უფრო გააძლიერა კონტროლი ისედაც შეზღუდულ აზრის, შეკრებისა და ასოციაციის თავისუფლებაზე და უფრო ინტენსიური გახადა დამოუკიდებელი კრიტიკოსების დევნა. პარლამენტმა მიიღო კანონები, რომელთაც გააძლიერეს პოლიციისა და უსაფრთხოების ძალების ძალაუფლება, მათ შორის ინტენეტში გამოთქმული მოსაზრებების კონტროლზე. სექტემბრის საპარლამენტო არჩევნებში გაიმარჯვა მმართველმა „ერთიანმა რუსეთმა“ და მოიპოვა საკონსტიტუციო უმრავლესობა სახელმწიფო დუმაში. რუსეთი განაგრძობდა აღმოსავლეთ უკრაინაში აჯანყებულთა მხარდაჭერას, რომლებიც უამრავ დანაშაულს სჩადიან. რუსეთის ქმედებებმა ოკუპირებულ ყირიმში ადამიანის უფლებების კრიზისი შექმნა.

სამთავრობო ძალები აქტიურად იყენებდნენ 2012 წლის კანონს, რათა მოეხდინათ ათობით არასამთავრობო ორგანიზაციის, მათ შორის წამყვანი ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფებისა და დამოუკიდებელი თინკ-ტანკების დემონიზირება, როგორც „უცხო ქვეყნის აგენტების“. ანგარიშის წერის დროს, რუსეთის იუსტიციის სამინისტროს „უცხო ქვეყნის აგენტების რეესტრში“ 148 არასამთავრობო ორგანიზაცია იყო შეყვანილი. 2012-2016 წლებში მინიმუმ 30 ჯგუფი დაიხურა, მათ არ ირჩიეს ამ იარლიყის მორგება. სამთავრობო ძალები არ აძლევდნენ უფლებას მთავრობის სხვადასხვა კრიტიკოსსა და პოლიტიკურ ოპოზიციონერს გამოეთქვათ სანქცირებული საჯარო პროტესტი; შესაბამისად, არასანქცირებული პროტესტების და პიკეტის მონაწილეებს სჯიდნენ. სამთავრობო ძალები განაგრძობდნენ დისკრიმინაციული პოლიტიკის იმპლემენტაციას ლგბტ პირების მიმართ.[1]

„Amnesty International“ თავის 2016-2017 წლების ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ გაიზარდა გამოხატვის, ასოციაციისა და მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების უფლების შეზღუდვის ფაქტები. გრძელდებოდა ბოლოტნაიას მოედანზე ანტი-სამთავრობო პროტესტის მონაწილეთა სისხლის სამართლებრივი დევნა და არასამართლიანი სასამართლო სტანდარტები აღნიშნული პირების მისამართით. თავიანთი აქტივობების გამო ადამიანის უფლებათა დამცველებს აკისრებდნენ ჯარიმებს ან მათ სისხლის სამართლებრივ პასუხისგებაში მისცემდნენ. ინიცირდა სისხლის სამართლებრივი დევნა იმ პირთა მიმართ, ვინც „უცხო ქვეყნის აგენტების“ კანონს არ იცავს. ანტი-ექსტრემისტული კანონმდებლობის თანახმად, იმ ადამიანებს, ვინც სახელმწიფო პოლიტიკას აკრიტიკებდა და საჯაროდ გამოჰქონდა ან ფლობდა ექსტრემისტულად მიჩნეულ მასალას, ბრალი დაედოთ. გრძელდებოდა ცნობები, უსაფრთხოების ოპერაციების კონტექსტში, ჩრდილოეთ კავკასიაში ადამიანის უფლებების დარღვევების ფაქტების შესახებ. პირებზე, რომლებიც ჩეჩნეთის სამთავრობო ძალებს აკრიტიკებდნენ, ხორციელდებოდა ფიზიკური თავდასხმები არასამთავრობო აქტორების მხრიდან და ასევე, მათი სისხლის სამართლებრივი დევნა; არასამთავრობო აქტორების მხრიდან შევიწროვებას განიცდიდნენ, ასევე, ადამიანის უფლებათა დამცველები რეგიონიდან. რუსეთი განიცდიდა საერთაშორისო კრიტიკას, მისი ძალების მიერ სირიაში ჩადენილი ომის დანაშაულების გამო. სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო (ICC)  კვლავ იძიებს/სწავლობს სიტუაციას უკრაინაში, რომელიც მოიცავს აღმოსავლეთ უკრაინასა და ყირიმში ჩადენილ დანაშაულებს. რუსეთი არ იცავს თავშესაფრის მაძიებელთა და ლტოლვილთა უფლებებს.[2]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისის (EASO) 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში სახელმწიფო დაცვის აქტორების შესახებ, გამოყოფილია შემდეგი მოწყვლადი კატეგორიები: ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობები, მიგრანტები; პოლიტიკური ოპოზიცია, მთავრობის კრიტიკოსები, ლგბტ პირები, ქალები (ოჯახური ძალადობა).[3]

[1] Human Rights Watch, World Report 2017 – Russia, 12 January 2017, available at:

[accessed 11 April 2017]

[2] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Russian Federation, 22 February 2017, available at:

[accessed 11 April 2017]

[3] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report. Russian Federation State Actors of Protection, March 2017, available at:

[accessed 11 April 2017]