რუსეთი. რუსეთის ფედერაციის პოლიტიკური პარტიები. ნოემბერი, 2019

რუსეთის გაერთიანებული დემოკრატიული პარტია „იაბლოკო“ ოფიციალურად რეგისტრირებული პოლიტიკური პარტიაა, რომელიც მონაწილეობდა ყველა საპარლამენტო არჩევნებში (7 მოწვევა). 2003 წლამდე პარტია პარლამენტში წარმოდგენილი იყო ფრაქციით, ხოლო 2007 წლამდე ცალკეული დეპუტატებით. მეხუთე, მეექვსე და მეშვიდე მოწვევის პარლამენტში პარტია წარმოდგენილი არ ყოფილა. პარტია 1993 წელს გრიგორი ავლინსკის, იური ბოლდირევისა და ვლადიმერ ლუკინის მიერ შეიქმნა. „იაბლოკოს“ იდეოლოგია სოციალური ლიბერალიზმი, სოციალ-დემოკრატია, პროგრესივიზმი, პრო-ევროპულობა და მწვანე პოლიტიკაა.

პარტიის პოზიცია სხვადასხვა აქტუალური საკითხის მიმართ ხშირად განსხვავდება მმართველი ძალების პოზიციისგან. პარტია სიკვდილით დასჯის წინააღმდეგია – 2013 წელს, როდესაც ქვეყნის შსს მინისტრმა განაცხადა, რომ არ არის წინააღმდეგი, სიკვდილით დასჯა აღდგეს, პარტიამ მინისტრი მკაცრად გააკრიტიკა და მისი გადადგომის მოთხოვნით კამპანია წამოიწყო. პარტია „იაბლოკო“ არაერთხელ გამოსულა ლგბტ საზოგადოების უფლებების დასაცავად. 2011 წლიდან პარტიაში ფუნქციონირების ანტი-კორუფციული ცენტრი, რომლის მიზანია ხელისუფლების პოლიტიკაზე ზეგავლენის მოხდენა, კორუფციის აღმოფხვრის მიზნით. პარტიამ გააკრიტიკა რუსეთის ფედერაციის ხელისუფლების მოქმედებები უკრაინაში. „იაბლოკომ“ დაგმო „სპრავედლივაია რასიას“ კანონპროექტი, უკრაინის თანხმობის გარეშე, რეფერენდუმის გზით, ყირიმის მიერთების შესახებ. 2014 წლის 14 მარტს პარტია გამოვიდა ლოზუნგით „არა ომს“ და დაგმო რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის ვლადიმერ პუტინის ნეოიმპერიალისტური კურსი.[1]

პოლიტიკური პარტია „სპრავედლივაია რასია“ ოფიციალურად რეგისტრირებული მემარცხენე-ცენტრისტული პარტიაა, რომლის იდეოლოგიაც სოციალ-დემოკრატიასა და მოდერნიზებულ სოციალიზმს ემყარება. პარტია დაარსდა 2006 წელს. პარტიის დამფუძნებლები იყვნენ პარტიები: „როდინა“, „პენსიონერების პარტია“ და „სიცოცხლის პარტია“ („სპრავედლივაია რასია“ „სიცოცხლის პარტიის“ პირდაპირი მემკვიდრეა). პარტიის თავმჯდომარე და ლიდერია სერგეი მირონოვი. 2015 წლის მონაცემებით, პარტია თითქმის სრულად (86.4%) ფინანსდება ფედერალური ბიუჯეტიდან.

დაარსების შემდეგ, პარტიამ ყველა საპარლამენტო არჩევნებში მიიღო მონაწილეობა. ამასთან, პარტია აქტიურად იყენებდა ე.წ. მატარებლის ტექნოლოგიას – პარტიას სიაში შეყავს ცნობილი სახეები, რომლებიც არ აპირებენ დეპუტატობას და არჩევისთანავე უარს აცხადებენ მანდატის მიღებაზე და საბოლოოდ, პარლამენტში შედიან ნაკლებად ცნობილი თანაპარტიელები, რომლებიც მათ ანაცვლებენ სიაში. აღნიშნულ მეთოდს მმართველი პარტია გაცილებით ხშირად მიმართავს. 2007 წელს დეპუტატის მანდატზე უარი 9 არჩეულმა კანდიდატმა, ხოლო 2011 წელს 4-მა თქვა. 2007 წელს პარტიამ ამომრჩეველთა ხმების 7.74% (მეოთხე ადგილი) მიიღო და პარლამენტში 38 დეპუტატისგან შემდგარი ფრაქცია ჩამოაყალიბა. ფედერალურ სიას მაშინ სათავეში თავად სერგეი მირონოვი და სვეტლანა გორიაჩევა ედგა. 2011 წელს პარტიამ ხმათა 13.24% (მესამე ადგილი) დააგროვა და მეექვსე მოწვევის პარლამენტში 64 დეპუტატისგან შემდგარი ფრაქცია შექმნა. 2016 წელს პარტიამ კვლავ მეოთხე ადგილი დაიკავა, თუმცა ამჯერად ხმათა 6.22%-ით და ფრაქციის შემადგენლობაში 23 დეპუტატი შევიდა.

რუსი პოლიტოლოგი რ. მუხამეტოვი პარტიის „სპრავედლივაია რასია“ ფედერალურ ხელისუფლებასთან დამოკიდებულების ქრონოლოგიის აღწერაში ამბობს, რომ 2006-2010 წლებში პარტია კონსტრუქციულ ოპოზიციას წარმოადგენდა. ამ პერიოდში პარტიის პოზიცია იყო „სახელისუფლებო პარტია ნომერი ორი“. 2010-2012 წლებში პარტია რადიკალურ ოპოზიციას წარმოადგენდა. 2012 წლიდან დღემდე ის სრულად ლოიალურია ფედერალური ხელისუფლების მიმართ. პარტიიდან არაერთხელ გარიცხეს ის წევრები, რომლებიც ოპოზიციურ იდეებს უჭერდნენ მხარს.[2] [3]

კომუნისტური პარტია „რუსეთის კომუნისტები“ ოფიციალურად დარეგისტრირებული მემარცხენე პოლიტიკური პარტიაა. პარტია 2009 წელს შეიქმნა. 2009-2012 წლებში მოქმედებდა როგორც არა-კომერციული ორგანიზაცია. პარტიის ლიდერია მაკსიმ სურაიკინი. პარტიის იდეოლოგია სოციალიზმს, კომუნიზმს, მარქსიზმ-ლენინიზმსა და სტალინიზმს ეფუძნება. პარტია მაღალი მხარდაჭერით არ სარგებლობს და არ არის წარმოდგენილი ბოლო მოწვევის პარლამენტში. ადგილობრივ ხელისუფლებაში ჰყავს 7 წარმომადგენელი (საერთო რაოდენობა 3994).

„რუსეთის კომუნისტების“ პარტია შეიქმნა როგორც „რუსეთის ფედერაციის კომუნისტური პარტიის“ ალტერნატივა. პარტია ხშირად აკრიტიკებს „რუსეთის ფედერაციის კომუნისტური პარტიის“ ლიდერს გენადი ზიუგანოვს და მიიჩნევს, რომ მისი მეთაურობით პარტიას ხელისუფლებაში დაბრუნების შანსი არ აქვს. „რუსეთის ფედერაციის კომუნისტური პარტიამ“ სარჩელი შეიტანა სასამართლოში და მოითხოვა „რუსეთის კომუნისტებისთვის“ აღნიშნული სახელისა და საბჭოთა სიმბოლიკის გამოყენება აეკრძალათ, რადგან აღნიშნული ძალიან მსგავსი იყო კომუნისტური პარტიის სახელისა და სიმბოლიკის, თუმცა სასამართლომ სარჩელი არ დააკმაყოფილა. „რუსეთის ფედერაციის კომუნისტური პარტია“ „რუსეთის კომუნისტებს“ იდეების მოპარვასა და მათი მოქმედი ხელისუფლებისთვის გაზიარებაში ადანაშაულებენ. კიდევ ერთი მემარცხენე პოლიტიკური პარტია „რუსეთის გაერთიანებული შრომის ფრონტი“ პარტია „რუსეთის კომუნისტებს“ კრემლის ტექნოლოგიურ პროექტს უწოდებს, რომელიც აქცენტს აკეთებს მემარცხენე პოპულიზმზე.[4] [5]

პოლიტიკური პარტიის „სახალხო პარტია რუსეთის ქალებისთვის“ ისტორია 2007 წლის 31 მარტიდან იწყება, როდესაც ჩატარდა დამფუძნებელი კრება. წესდება და პროგრამა პარტიამ 2012 წლის 22 აპრილს დაამტკიცა. პარტიის ლიდერი იყო გალინა ხავრაევა.

2012-2019 წლებში პარტიას არცერთხელ მიუღია მონაწილეობა საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნებში (მინიმუმ ერთხელ მონაწილეობა დაარსებიდან 7 წლის განმავლობაში სავალდებულოა რუსეთის ფედერაციის კანონმდებლობით). ორჯერ მონაწილეობდა რუსეთის ფედერაციის სუბიექტების მეთაურთა არჩევნებში (სავალდებულო მონაწილეობა – 9), 8-ჯერ მონაწილეობდა ფედერაციის სუბიექტების საკანონმდებლო კრების არჩევნებში (სავალდებულო მონაწილეობა – 17) და 14-ჯერ მონაწილეობდა სუბიექტების ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნებში (სავალდებულო მონაწილეობა – 43). არჩევნებში არასაკმარისი რაოდენობით მონაწილეობის გამო, 2019 წლის 14 ივნისს, რუსეთის ფედერაციის უზენაესმა სასამართლომ პარტიის ლიკვიდაცია გამოაცხადა.[6] [7]

„ცვლილებების პარტია“ რუსეთის ფედერაციის არა-რეგისტრირებული პოლიტიკური პარტიაა. პარტიის თავმჯდომარეა რუსეთის ფედერაციის დუმის ყოფილი დეპუტატი დმიტრი გუდკოვი. პარტია 2013 წლის მარტში შეიქმნა – სამოქალაქო ინიციატივის სახელწოდებით. აღნიშნული სახელი 2018 წლის ივნისში შეიცვალა და პარტიას ეწოდა „ცვლილებების პარტია“. პარტიის განახლება დაიწყო 2017 წლის ბოლოს, როდესაც პარტიაში ქსენია სობჩაკი მივიდა, რომელიც 2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობდა. 2019 წლის აპრილში ცნობილი გახდა, რომ სობჩაკმა პარტიის დაფინანსება შეწყვიტა, რისი მიზეზიც გუდკოვთან კონფლიქტი დასახელდა. პარტიის განახლება არაოფიციალური ხასიათისაა, რადგან „სამოქალაქო ინიციატივა“ ოფიციალურად სახელის შეცვლას 2018 წლის ზაფხულიდან ცდილობს, მაგრამ იუსტიციის სამინისტრო აღნიშნულ თხოვნას არ ამტკიცებს.[8] [9] [10]

„როდინა“ რუსეთის ფედერაციაში ოფიციალურად რეგისტრირებული ნაციონალისტურ-კონსერვატიული პოლიტიკური პარტიაა. 2003-2004 წლებში პარტია „საარჩევნო ბლოკი – სახალხო-პატრიოტული კავშირი როდინას“ სახელით ფუნქციონირებდა (დაარსდა 2003 წლის 14 სექტემბერს). 2006 – 2012 წლებში პარტია გაუქმებული იყო და ხელახლა აღდგა 2012 წლის 29 სექტემბერს. ამავე წლის 21 დეკემბერს პარტია ოფიციალურად დარეგისტრირდა იუსტიციის სამინისტროში. პარტიის დამაარსებელი და არაოფიციალური ლიდერია დმიტრი როგოზინი. პარტიის ოფიციალური ლიდერია ალეკსეი ჟურავლიოვი, რომელიც მეექვსე მოწვევის პარლამენტის დეპუტატი იყო. 2005-2006 წლებში პარტია ხელისუფლების მხრიდან ზეწოლას განიცდიდა და საბოლოოდ როგოზინი იძულებული გახდა, პარტია დაეტოვებინა. მისი თქმით, მას ულტიმატუმი წაუყენეს – პარტია არსებობას შეძლებდა მხოლოდ მისი წასვლის შემთხვევაში. 2006 წლის 25 მარტს როგოზინმა ოფიციალურად დატოვა პარტია და პოსტი ალეკსანდრ ბაბაკოვს გადააბარა. 2006 წლის ივლისში ბაბაკოვმა, „რუსეთის სიცოცხლის პარტიის“ ლიდერთან, სერგეი მირონოვთან ერთად განაცხადა, რომ აპირებდა მემარცხენე ძალების (კომუნისტების გამოკლებით) გაერთიანებას და ასე შესვლას საკანონმდებლო ორგანოში, სადაც იქნებოდნენ ერთერთი სისტემური პარტია მმართველ „ედინაია რასიასთან“ ერთად. ახალი გაერთიანების იდეოლოგიური პლატფორმა იყო მოქმედი პრეზიდენტის ვლადიმერ პუტინის კურსის მხარდაჭერა. 2006 წლის 28 ოქტომბერს პარტია „როდინა“ ოფიციალურად შევიდა „სპრავედლივაია რასიას“ შემადგენლობაში. თავდაპირველი სახელწოდება იყო „სპრავედლივაია რასია: როდინა / პენსიონერები / სიცოცხლე“, შემდეგ კი მხოლოდ „სპრავედლივაია რასია“.

პოლიტიკური პარტიის „როდინა“ აღდგენის გადაწყვეტილება მიღებული იქნა 2011 წლის 21 სექტემბერს გამართულ კრებაზე, სადაც დმიტრი როგოზინმა „სპრავედლივაია რასია“ პარტიის „როდინა“ რეიდერულ მითვისებაში დაადანაშაულა. 2017 წლის ივლისში, პეტერბურგში გამართულ კრებაზე პარტიამ „როდინა“ გადაწყვიტა, რომ 2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში არ მიიღებდა მონაწილეობას და მხარს დაუჭერდა მოქმედ პრეზიდენტს ვლადიმერ პუტინს.[11] [12] [13]

[1] რუსეთის გაერთიანებული დემოკრატიული პარტია „იაბლოკო“; ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.yabloko.ru/ [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[2] პოლიტიკური პარტიის „სპრავედლივაია რასია“ ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://www.spravedlivo.ru/ [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[3] „სპრავედლივაია რასია“ და ძალაუფლება: ურთიერთობის განვითარების ეტაპები; რ. მუხამეტოვი; სტუდია ჰუმანიტატისი; 2015 წელი; გვერდები 7-14;

[4] პოლიტიკური პარტიის „რუსეთის კომუნისტები“ ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://komros.info/ [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[5] პოლიტიკური პარტიის „რუსეთის გაერთიანებული შრომის ფრონტი“ ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; „პოლიტიკურ პანელზე“ – როგორ ჩაატარა პარტიამ „რუსეთის კომუნისტები“ სადღესასწაულო მიტინგი; 22 ნოემბერი, 2015; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.rotfront.su/%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B8/ [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[6] პოლიტიკური პარტიის „სახალხო პარტია რუსეთის ქალებისთვის“ ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://npzhr.ru/ [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[7] საინფორმაციო სააგენტო „ვედომოსტი“; იუსტიციის სამინისტრომ დაიწყო იმ პარტიების ლიკვიდაცია, ვინც არჩევნებში სავალდებულო მონაწილეობის ნორმას ვერ ასრულებენ; 30 მაისი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2019/05/30/802947-minyust-likvidatsii [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[8] პოლიტიკური პარტიის „ცვლილებების პარტია“ ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://peremen.party/ [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[9] საინფორმაციო სააგენტო „RBC“; სობჩაკმა „ცვლილებების პარტიის“ დაფინანსება შეწყვიტა; 2 აპრილი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.rbc.ru/politics/02/04/2019/5ca1fd0b9a79476ffa589bdb [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[10] საინფორმაციო სააგენტო კომერსანტი; იუსტიციის სამინისტრომ კვლავ არ დააკმაყოფილა „სამოქალაქო ინიციატივისთვის“ სახელის შეცვლის განცხადება; 22 მაისი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[11] პოლიტიკური პარტიის „როდინა“ ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://www.rodina.ru/ [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[12] საინფორმაციო სააგენტო „ლენტა“; დმიტრი როგოზინი პარტის „როდინა“ თავმჯდომარეობიდან მიდის; 24 მარტი, 2006 წელი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/news/2006/03/24/rogozin/ [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

[13] საინფორმაციო სააგენტო „არგუმენტები და ფაქტები“; „როდინა“ საპრეზიდენტო არჩევნებში მხარს პუტინს დაუჭერს; 27 დეკემბერი, 2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://aif.ru/politics/russia/rodina_podderzhit_putina_na_vyborah_prezidenta_rossii [ნანახია 2019 წლის 20 ნოემბერს]

რუსეთი. ბიზნესის თავისუფლების ხარისხი. ოქტომბერი, 2019

რუსეთის ფედერაციის ავტორიტარული პრეზიდენტი დომინირებს პოლიტიკურ სისტემაზე და ამისთვის ის იყენებს ძლევამოსილ მოკავშირეებს უსაფრთხოების სამსახურსა და ბიზნესში. გავლენიანი ჯგუფები ეფექტურად აკონტროლებენ პარლამენტის საქმიანობას, რომელიც, თავის მხრივ, არ არის თავისუფალი წესით არჩეული. ფედერალური ხელისუფლების უნარი, აკონტროლოს ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში მიმდინარე პროცესები, შეზღუდულია; ჩეჩნეთის ლიდერს აქვს უკონტროლო ძალაუფლება იმის სანაცვლოდ, რომ ის ჩეჩნეთის რესპუბლიკას რუსეთის ფედერაციის შემადგენლობაში ინარჩუნებს.

კორუფცია მთავრობასა და ბიზნესში გავრცელებული მოვლენაა და პასუხისმგებლობის ნაკლებობის ზრდა ბიუროკრატებს დანაშაულებრივი ქმედებების დაუსჯელად ჩადენის საშუალებას აძლევს. ექსპერტები და ანალიტიკოსები მოქმედ რეჟიმს კლეპტოკრატიად აფასებენ, რომლის მთავარი მახასიათებელიც, მმართველი ელიტების გამოყენებით, საზოგადოებრივი დოვლათის მითვისებაა.

ნავალნის ანტი-კორუფციული ორგანიზაციის მიერ 2018 წლის აგვისტოში გავრცელებული ინფორმაციით, ეროვნული გვარდიის მეთაურმა ვიქტორ ზოლოტოვმა დიდძალი ქონება დააგროვა სახელმწიფო შესყიდვების კონტრაქტებიდან მიღებული მილიონობით დოლარის სახით.

მთავრობა, პირდაპირ სახელმწიფოს კონტროლირებადი მედია საშუალებების ან მოკავშირე ბიზნეს მაგნატების საშუალებით, აკონტროლებს ეროვნულ სატელევიზიო სივრცეს და ბევრ რადიო და ბეჭდვით მედია საშუალებას და სარეკლამო ბაზარს. დამოუკიდებელი მედია საშუალებები მაინც ოპერირებენ, თუმცა ძირითადად ონლაინ რეჟიმში და უცხოეთიდან. ერთერთი მედია საშუალების კორესპონდენტმა დენის კოროტკოვმა სიკვდილის მუქარა მიიღო 2018 წლის ოქტომბერში. აღნიშნული მოხდა იქამდე, ვიდრე გამოცემა დაბეჭდავდა მის სტატიას კრემლთან დაახლოებული ბიზნესმენის ევგენი პრიგოჟენის შესახებ, სადაც ჟურნალისტი მას მკვლელობასა და სხვა სახის კრიმინალურ ქმედებებში ადანაშაულებდა.

ძალაუფლება და ქონება მჭიდროდ დაკავშირებული ცნებებია რუსეთში, სადაც მაღალი თანამდებობის პირები ხშირად იყენებენ თავიანთ პოზიციებს მთავრობაში, რათა დააგროვონ ქონება. სახელმწიფოს მხრიდან ძირითადი მრეწველობების მითვისება და მაღალი საგადასახადო სასჯელები საეჭვო სისხლის სამართლებრივი პროცესების გამოყენებით, ნათლად ასახავს საკუთრების უფლებას პუტინის რუსეთში; განსაკურებით ეს თვალსაჩინოა, როდესაც საქმეში ჩართულია პოლიტიკური ინტერესები. კერძო ბიზნესები უფრო ფართოდ წარმოადგენენ გამოძალვისა და ექსპროპრიაციის რუტინულ სამიზნეებს სამართალდამცავი სისტემის ოფიციალური პირებისა და კრიმინალური ჯგუფებისთვის.[1]

2018 წლის მაისში საერთაშორისო ორგანიზაცია „Pricewaterhouse Coopers“ რუსეთს იმ ხუთ ქვეყანას შორის ასახელებს, სადაც კომპანიები ყველაზე ხშირად ხდებიან ეკონომიკური დანაშაულის მსხვერპლნი. რუსეთი ერთერთი ლიდერია ბიზნესის წინააღმდეგ დანაშაულის გავრცელების თვალსაზრისით. ყველაზე მეტად კომპანიები შეწუხებულნი არიან კორუფციით და აქტივების მითვისებით. ორგანიზაცია განმარტავს, რომ კვლევა კომპანიების გამოკითხვას ეყრდნობა და ქმედებების კვალიფიკაცია თავად კომპანიებისაა და არა სამართალდამცავი ორგანოებისა და ყოველთვის არ მომხდარა სისხლის სამართლის საქმის აღძვრა.

2016-2017 წლებში რუსეთში მკვეთრად გაიზარდა იმ კომპანიების რიცხვი, რომლებიც ეკონომიკური დანაშაულის წინაშე აღმოჩნდნენ. წინა გამოკითხვისას კომპანიების 48% ასახელებდა თაღლითობის ფაქტებს, ახლა კი უკვე 66%. 2018 წელს რუსეთში 210 კომპანია იქნა გამოკითხული (წინა კვლევისას 120 კომპანია იყო გამოკითხული).

რუსეთზე უფრო ხშირად ეკონომიკურ დანაშაულებს კომპანიები აწყდებიან სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში, კენიასა და საფრანგეთში. მათ შემდეგ, მეოთხე ადგილს რუსეთი უგანდასთან იყოფს. რუსეთში ეკონომიკური დანაშაულის ყველაზე გავრცელებული ფორმა აქტივების მითვისება აღმოჩნდა, რომელიც კომპანიების 53%-მა დაასახელა (მსოფლიო მაჩვენებელი 45%-ია). მეორე ადგილზე კი კორუფცია და ქრთამის აღებ-მიცემა დასახელდა – 41% (მსოფლიო მაჩვენებელი 25%-ია). კვლევის ავტორები აცხადებენ, რომ მათი კვლევის შედეგებით, არ შეიძლება გადაჭრით ითქვას, რუსეთში იზრდება ეკონომიკური დანაშაულის ობიექტური დონე თუ იზრდება კომპანიების მიერ ასეთი ქმედებების გამოვლენის მაჩვენებელი.[2]

რუსეთის ფედერაციის ეკონომიკაში ხე-ტყის წარმოებას მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია. ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ უკანასკნელ წლებში ხე-ტყის ბიზნესის წილი მთლიან შიგა პროდუქტში კლებულობს, თუმცა სფერო კვლავ ინარჩუნებს მნიშვნელობას. ხე-ტყის ბიზნესში ჩართვის მსურველები სახელმწიფოსგან იღებენ ნებართვას, კონკრეტული ტერიტორიის დამუშავებისთვის. კანონმდებლობით მკაფიოდ გაწერილია პროცედურები, რომელიც ბიზნესმენმა უნდა დაიცვას თუ აღნიშნულ სფეროში სურს საქმიანობა. სხვადასხვა მედია საშუალებები აქტიურად წერენ ხე-ტყის ბიზნესში არსებულ პრობლემებზე, რაც ძირითადად უკავშირდება თავად ტყეებში არსებულ პრობლემებს – არასათანადო ზრუნვა, მოვლა-პატრონობის ნაკლებობა, ხანძრები – ყოველივე ეს ნელ-ნელა ანადგურებს ბუნებრივ რესურსს, რომლითაც რუსეთის ფედერაცია მსოფლიოში პირველ ადგილს იკავებს. მედიასთან ინტერვიუებში ხე-ტყვის ბიზნესში ჩართული პირები არ მალავენ, რომ სახელმწიფოსთან ურთიერთობის პროცესში, სხვადასხვა ეტაპზე, უწევთ ქრთამის გადახდა. ხშირად ქრთამის ოდენობა ბიზნესმენს აიძულებს თავის წამოწყებაზე უარი თქვას. წყაროები ხე-ტყის ბიზნესში არსებულ ერთერთ სერიოზულ პრობლემად მიიჩნევენ იმ ფაქტს, რომ ჩინური კომპანიები ისე ამუშავებენ ტყეს რუსეთში, რომ თავს არიდებენ გადასახადებს. რამდენიმე წლის წინ უმაღლეს პოლიტიკურ დონეზე ჩინეთში ხე-ტყის ექსპორტის აკრძალვაც განიხილებოდა, თუმცა, საბოლოოდ, აკრძალვა არ დაწესდა.[3] [4] [5] [6]

[1] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Russia, 4 February 2019

 (accessed on 4 April 2019)

[2] მედია საშუალება „RBC“; რუსეთი აქტივების მითვისების კუთხით ლიდერთა შორის მოხვდა; 2018 წლის 16 მაისი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.rbc.ru/newspaper/2018/05/16/5af9c1aa9a7947ca948205bd [ნანახია 2019 წლის 4 აპრილს]

[3] სპეციალური სარედაქციო პროექტი; მარტინ ჰერმანსონი ტყის პრობლემებსა და პერსპექტივებზე; 07.06.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://rg.ru/2019/06/07/martin-hermansson-o-problemah-i-perspektivah-lesnoj-otrasli.html [ნანახია 2019 წლის 21 ოქტომბერს]

[4] რადიო თავისუფლება; უდმურტია – ტყის ბიზნესი რუსეთში, როგორც ასეთი; 23 ივნისი, 2012; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.svoboda.org/a/24623597.html [ნანახია 2019 წლის 21 ოქტომბერს]

[5] ტყის მეურნეობის პრობლემები რუსეთის ფედერაციის ეკონომიკაში; ანდრეი ნიკოლაევი; 02.08.2015; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://moluch.ru/conf/econ/archive/204/8629/

[6] პორტალი „პროდერევო“; ტყის მეურნეობა რუსეთში – მიმოხილვა; 23.04.2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://proderevo.net/industries/forestry/lesnoe-khozyajstvo-rossii-obzor-na-nachalo-2017-goda.html [ნანახია 2019 წლის 21 ოქტომბერს]

რუსეთი. სამართლიან სასამართლოზე ხელმისაწვდომობა. აგვისტო, 2019

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House 2019 წლის თებერვალში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) რუსეთის ფედერაციაში სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ წერდა, რომ „სასამართლო სისტემა დამოკიდებულია აღმასრულებელ ხელისუფლებაზე და კარიერული წინსვლა სრულად თანხვედრაშია პირის მიმართ კრემლის მხრიდან არსებულ დამოკიდებულებაზე. ქვეყნის მასშტაბით, მოსამართლეების დანიშვნის პროცესს აკონტროლებს საპრეზიდენტო კადრების კომისია და სასამართლოს თავმჯდომარე.“[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International 2018 წლის ყოვეწლიურ ანგარიშში რუსეთის შესახებ წერდა, რომ „დამოუკიდებელი სამონიტორინგო ჯგუფები ავრცელებდნენ ინფორმაციას, რომ რუსეთის სასამართლოებში ფიქსირდებოდა სამართლიანი სასამართლოს უფლების სისტემატიური დარღვევის ფაქტები, მათ შორის – მშვიდობიანი აქციის მონაწილეების საქმეებთან დაკავშირებით. ადმინისტრაციულ პროცესთა უმრავლესობა წყდებოდა პოლიციელთა სადავო ჩვენების საფუძველზე, რომელიც ხშირად საქმეთი ერთადერთ მტკიცებულებას წარმოადგენდა. ხშირად, საქმეები საეჭვოდ სწრაფი ტემპით იხილებოდა – მაგალითად, მოსკოვის ტვერსკოის ოლქის სასამართლომ 17 დღეში 476 საქმის განხილვა მოახერხა“.[2]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი რუსეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერდა, რომ „მართალია, კონსტიტუციის თანახმად, სასამართლო დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელია, თუმცა, პრაქტიკაში, მოსამართლეები აღმასრულებელი ხელისუფლების, შეირაღებული და უსაფრთოების ძალების გავლენას ექვემდებარებოდნენ. სისტემის შიგნით, ასევე, გავრცელებული იყო კორუფცია.ზოგიერთი საქმეზე მიღებული განაჩენი, ჩანდა, რომ იყო წინასწარ  გადაწყვეტილი და შეთანხმებული.

ასევე, ვრცელდებოდა ცნობები იმის შესახებ, რომ პოლიტიკურად მოტივირებული ქეისების შემთხვევაში, ხშირად ადგილი ჰქონდა დაცვის მხარეს ადვოკატებზე ზეწოლას.“[3]

[1] Freedom House – Freedom in the World Russia; available at

[accessed 26 August 2019]

[2] Amensty International – Amnesty International Report 2017/18 – The State of the World’s Human Rights – Russian Federation; available at

[accessed 26 August 2019]

[3] USDOS – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Russia; available at

[accessed 26 August 2019]

რუსეთი. ნავალნის პოლიტიკური და საზოგადოებრივი საქმიანობა. აგვისტო, 2019

ალექსეი ანატოლის ძე ნავალნი რუსი პოლიტიკოსი, იურისტი და საზოგადო მოღვაწეა, რომელმაც სახელი გაითქვა რუსეთში კორუფციის ძიებით. ის 1976 წლის 4 ივნისს მოსკოვის ოლქში, ოდინცოვის რაიონში დაიბადა. თავის თავს მოქმედი ხელისუფლების მთავარ ოპონენტად მიიჩნევს. მისი შექმნილია კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი, რომლის შვილობილი პროექტების მიზანია კორუფციისა და სახელმწიფო პროპაგანდის წინააღმდეგ ბრძოლა. ნავალნი არის ერთერთი ყველაზე რეიტინგული ბლოგისა და „Youtube“ არხის ავტორი. 2009 წელს გაზეთმა „ვედომოსტი“ წლის პერსონად დაასახელა. 2012 წელს ჟურნალმა „თაიმსი“ მსოფლიოს 100 ყველაზე გავლენიანი პირების სიაში შეიყვანა. 2017 წელს მოხდა ინტერნეტში 25 ყველაზე გავლენიან პირს შორის; ამავე წელს კი გაზეთ „ვედომოსტის“ მიერ წლის პოლიტიკოსად დასახელდა.

მოსკოვის მერის 2013 წლის არჩევნებში მეორე ადგილზე გავიდა და ამომრჩევლების ხმათა 27.24% მიიღო. 2016 წლის დეკემბერში სურვილი გამოთქვა, მონაწილეობა მიეღო 2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში. მან ჩაატარა სრულყოფილი საარჩევნო კამპანია 2017 წლის განმავლობაში, თუმცა 2017 წლის დეკემბერში ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ ის კანდიდატად არ დაარეგისტრირა მიმდინარე ნასამართლეობის გამო.

2010-იანი წლებიდან მოყოლებული ნავალნი არის ბრალდებული, მოპასუხე და მოწმე სხვადასხვა სისხლის სამართლის, ადმინისტრაციულ, სამოქალაქო და საარბიტრაჟო საქმეებში. 2013 წელს კიროვის საოლქო სასამართლომ ნავალნი დამნაშავედ ცნო „კიროვლესის საქმეში“ და 5 წლით პირობით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა. 2016 წელს ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლოს დადგენილების შესაბამისად, რუსეთის უზენაესმა სასამართლომ განაჩენი გააუქმა და საქმე ხელახლა ძიებაში დააბრუნა. 2017 წელს კიროვის სასამართლომ ხელმეორედ მიუსაჯა ნავალნის 5 წლით პირობით თავისუფლების აღკვეთა. 2014 წელს იგი დამნაშავედ ცნეს „ივ როშეს საქმეში“ და მიუსაჯეს 3 წლით პირობით თავისუფლების აღკვეთა. 2017 წელს ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლომ აღნიშნულ გადაწყვეტილებას თვითნებური და დაუსაბუთებელი უწოდა.

2000-2007 წლებში პარტიის „იაბლოკო“ წევრი იყო. 2013 წლიდან პარტიის „მომავლის რუსეთი“ (პარტიას ადრე სხვა სახელები ჰქონდა) წევრია. 2019 წლის 28 მარტიდან პარტიის „მომავლის რუსეთი“ თავჯდომარეა.[1]

პარტია „მომავლის რუსეთი“ დაურეგისტრირებელი რუსული პოლიტიკური პარტიაა. რუსეთის ფედერაციის იუსტიციის სამინისტრომ პარტიას არაერთხელ უთხრა უარი სახელმწიფო რეგისტრაციაზე. პარტია 2012 წლის 15 დეკემბერს შეიქმნა და 2014 წლის 8 თებერვლამდე „სახალხო ალიანსი“, ხოლო 2018 წლის 29 მარტამდე „პროგრესის პარტია“ ერქვა. პარტია დაარსების დღიდან ნავალნის მხარდამჭერი იყო. თავად ნავალნი კი პარტიაში 2013 წლის მოსკოვის მერის არჩევნებში მეორე ადგილის დაკავების შემდეგ გაწევრიანდა. პარტიის სათაო ოფისი მოსკოვში, ლენინსკაია სლობოდას ქუჩაზე მდებარეობს.

„მომავლის რუსეთი“ უნივერსალური, ცენტრისტული პარტიაა, რომლის იდეოლოგიაა პროგრესი, სოციალური ლიბერალიზმი, ელექტრონული და პირდაპირი დემოკრატია. იუსტიციის სამინისტრომ საერთო ჯამში 9-ჯერ უთხრა პარტიას სახელმწიფო რეგისტრაციაზე. ბოლო მიზეზი იყო ასეთი სახელით პოლიტიკური პარტიის უკვე არსებობა, თუმცა იუსტიციის სამინისტროს მონაცემთა ბაზაში ასეთი სახელით პოლიტიკური პარტია ვერ მოინახა.[2]

ალექსეი ნავალნის პოლიტიკური პარტია შემოწირულობებით ფინანსდება. ნავალნის პარტია აქტიურად იყენებს ინტერნეტს და სხვადასხვა მარკეტინგულ ხერხს თანხების მოსაძიებლად. ნავალნის პოლიტიკურ პარტიას ფინანსებთან დაკავშირებული პრობლემები ჯერ კიდევ 2013 წელს ჰქონდა, როდესაც ის უკანონო დაფინანსების მიღებაში დაადანაშაულეს. მაშინ ძიებამ გამოავლინა 347 ფულადი ტრანსფერი, რომელიც ნავალნის ელექტრონულ ანგარიშზე უცხოური ელექტრონული მისამართებიდან იყო ჩარიცხული. რუსეთის ფედერაციის კანონმდებლობით, აკრძალულია საარჩევნო კამპანიაში უცხოელების ფულის გამოყენება. მაშინ ნავალნი აცხადებდა, რომ მისი ფინანსების ძიება კრემლის მორიგი შეტევა იყო. უცხოეთიდან თანხების შეწირვა კი იმით ახსნა, რომ რუსეთის ფედერაციის მილიონზე მეტი მოქალაქე საზღვარგარეთ ცხოვრობს, ნახევარ მილიონზე მეტი მოგზაურობს მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში და ასევე, ასობით ათასი მოქალაქე რუსეთში უცხოურ ელექტრონულ მისამართებს იყენებს. მან ასევე, განაცხადა, რომ მისი კამპანია ფინანსური კუთხით ყველაზე გამჭვირვალე იყო.

ტრადიციული საბანკო გადარიცხვების გარდა, ნავალნი 2013 წლის მოსკოვის მერის საარჩევნო კამპანიისთვის თანხებს ორი სხვა მეთოდითაც აგროვებდა. მას ჰქონდა „Yandex.Money“ ანგარიში, სადაც ნებისმიერ მსურველს შეეძლო ჩაერიცხა პატარა რაოდენობის თანხა. „Yandex.Money“ მაქსიმუმ ოდენობად 15 ათას რუბლს (450$) ადგენდა და ამ რაოდენობის თანხა პირს პირდაპირ შეეძლო ჩაერიცხა ნავალნის კამპანიის ანგარიშზე. იგივე თანხა იყო დადგენილი ანონიმური გადარიცხვებისთვის. ანუ ნავალნის კამპანიის შემომწირველებს შეეძლოთ თანხა ისე ჩაერიცხათ ანგარიშზე, რომ თავისი თავის რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეებად იდენტიფიცირება არ მოეხდინათ. ანონიმურობის საკითხი ნავალნის კამპანიამ გამოასწორა იმით, რომ შემომწირველებს სთხოვა, მოეხდინათ თავისი ვინაობის იდენტიფიცირება ყველა გადარიცხვისას, სხვა შემთხვევაში, კამპანია „Yandex.Money“ ანგარიშზე ჩარიცხულ თანხაზე გაცხადებულად ამბობდა უარს.

ნავალნიმ კიდევ ერთი გზა მოიფიქრა მაშინდელი კამპანიისთვის, რომელსაც „ნდობის კრედიტი“ დაარქვა და მოუწოდა „Yandex.Money“-ის მომხმარებლებს, აენაზღაურებინათ ნავალნის კამპანიის იმ შემომწირველებისთვის თანხა, რომლებიც 1 მილიონ რუბლს (30000$) გაიღებდნენ კამპანიისთვის. სამართლებრივად, თანხების ასეთი მოძიება უტოლდებოდა 4 ადამიანს, რომლებიც 4 მილიონ რუბლს შესწირავდნენ ნავალნის კამპანიას. თუმცა, ბევრისთვის ეს იყო რუსეთის საფინანსო რეგულაციების მარყუჟების თავის არიდების ტაქტიკა. მილიონი რუბლის კამპანიის შემომწირველებს არ მოეთხოვებოდათ თავიანთი თავის იდენტიფიცირება და გამოვიდა ისე, რომ „Yandex.Money“ ემსახურებოდა პირებს საბანკო ანგარიშებით 8 ქვეყანაში: რუსეთი, უკრაინა, ბელარუსი, ყაზახეთი, აზერბაიჯანი, ესტონეთი, ისრაელი და თურქეთი. დაფინანსების ასეთი მეთოდი საკმარისად საეჭვო იყო გამოძიების დასაწყებად, თუმცა მაშინ ნავალნი დასავლეთიდან დაფინანსების მიღებაში დაადანაშაულეს, რის გამოც ბევრმა მთავრობა საბჭოთა მეთოდებით ბრძოლაში დაადანაშაულა.[3]

ნავალნი ახლაც აქტიურად იყენებს ინტერნეტს და მარკეტინგულ საშუალებებს თავისი პოლიტიკური პარტიისა და პროექტების დასაფინანსებლად. როდესაც ნავალნიმ დაიწყო კამპანია „20!8“, ბევრმა მოისურვა მაისურები კამპანიის სიმბოლიკით და მაშინ ნავალნის გუნდმა გადაწყვიტა გაეყიდა მაისურები კამპანიის სიმბოლიკით და მიღებული თანხით თავად კამპანია დაეფინანსებინა. მას შემდეგ აღნიშნული მიმართულება დაიხვეწა და ახლა მოქმედებს ონლაინ მაღაზია (NavalnyShop), სადაც სხვადასხვა სახის სამოსი და სხვა ნივთები იყიდება კამპანიის სიმბოლიკით. ონლაინ მაღაზიის ფუნქცია კვლავ თანხების მოძიებაა. მაღაზიაში გაყიდული ყველა პროდუქციიდან მიღებული თანხა სრულად იხარჯება ნავალნის კამპანიებზე.[4] ნავალნის კამპანიის სიმბოლიკის მარკეტინგული კუთხით გამოყენება სხვებმაც დაიწყეს. მაგალითად, 2017 წელს კომპანია „Bat Norton“-მა ასევე გამოუშვა სამოსი ნავალნის კამპანიის სიმბოლიკით და განაცხადა, რომ მიღებული შემოსავლის 30%-ს გადაურიცხავს ნავალნის კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ფონდს.[5]

2019 წლის 8 აგვისტოს გამოქვეყნებულ სტატიაში „Financial Times“ წერს, რომ რუსმა გამომძიებლებმა ნავალნის ფონდის ანგარიშები გაყინეს, მას შემდეგ რაც რეიდი მოაწყვეს ოფისებსა და თანამშრომლების სახლებში. წყაროს შეფასებით, ეს ნაბიჯი არის იმის ნიშანი, რომ კრემლმა გააძლიერა ერთი თვის განმავლობაში მიმდინარე პრო-დემოკრატიული პროტესტის რბევა. პოლიცია ნავალნის ფონდის საქმიანობას ფულის გათეთრების ბრალდებით იძიებს, რაც ნავალნის მომხრეების აზრით არის რეპრესიები იმის გამო, რომ ნავალნი პრეზიდენტ პუტინის საწინააღმდეგო კამპანიას ატარებს. გამოძიება ნავალნის ფონდს ედავება 15 მილიონი აშშ დოლარის გათეთრებას, რომელიც ფონდმა ანონიმური მესამე მხარისგან უკანონოდ მიიღო. გამოძიება ამტკიცებს, რომ თანხები უცხოეთიდან არის, მიღებულია ნაღდი ფულის სახით და ხმარდება ანტი-კორუფციული ფონდის საქმიანობას.

მოგვიანებით, ნავალნის ფონდის უფროსმა ლეონიდ ვოლკოვმა განაცხადა, რომ თანხა, რომლის გათეთრებასაც ფონდს ძიება ედავება გაცილებით აღემატება იმ თანხას, რომელიც რეალურად ფონდმა შემოწირულობების სახით მიიღო. მანვე სოციალურ ქსელში დაწერა – „ისინი იღებენ ფულს უძირო საბიუჯეტო კალათიდან და ფიქრობენ, ჩვენც ასეთი კალათა გვაქვს. ვერ იჯერებენ, რომ მასობრივი დაფინანსება (crowdfunding) არსებობს და ხალხი მთელი ქვეყნის მასშტაბით რიცხავს მცირე ოდენობის თანხას“.[6]

ამჟამად ალექსეი ნავალნი, რომელმაც გასულ წელს ყოველი 7 დღიდან ერთი საპატიმროში გაატარა, კვლავ დაპატიმრებულია. ის 2019 წლის 24 ივლისს, მოსკოვში თავის სახლთან დააკავეს. მისი განმარტებით, დაკავება დაკავშირებულია მის გეგმებთან, გაძღოლოდა მასობრივ საპროტესტო აქციებს, რომლებიც მოსკოვში უნდა დაწყებულიყო. სექტემბერში მოსკოვის საკრებულოს არჩევნებია. ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ კი რამდენიმე ოპოზიციურ კანდიდატს დარეგისტრირებაზე უარი განუცხადა (მიზეზად არასაკმარისი სანდო ხელმოწერის წარდგენა დასახელდა). სწორედ ამან გამოიწვია უკმაყოფილება და დაიგეგმა მასშტაბური საპროტესტო აქცია, რომლის ჩატარებაზე ნებართვა ქალაქის მერიამ არ გასცა. ნავალნის დაპატიმრებისა და ნებართვის არ ქონის მიუხედავად საპროტესტო აქციები მაინც დაიწყო და ამჟამადაც გრძელდება. ხელისუფლებამ პასუხად გამოიყენა ძალა – ადგილი ჰქონდა დარბევას, მასობრივ დაპატიმრებებს, თავისუფლების აღკვეთის განაჩენებს და პოლიციის მხრიდან ცემის ფაქტებს.[7]

[1] ალექსეი ნავალნის ოფიციალური ვებ-გვერდი; ბიოგრაფია, ოჯახი, საქმიანობა; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://navalny.com/about/ [ნანახია 2019 წლის 14 აგვისტოს]

[2] რადიო თავისუფლება; იუსტიციის სამინისტრომ ნავანლის პარტიას რეგისტრაციაზე კვლავ უარი უთხრა; 27 მაისი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.svoboda.org/a/29965717.html [ნანახია 2019 წლის 14 აგვისტოს]

[3] „The Moscow Times“; Navalny’s fundraising tricks; Opinion by Kevin Rothrock; 17 August, 2013; available at: https://www.themoscowtimes.com/2013/08/17/navalnys-fundraising-tricks-a26858 [accessed 14 August 2019]

[4] ალექსეი ნავალნის ოფიციალური ვებ-გვერდი; მაღაზია: გადატვირთვა; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://navalny.com/t/346/ [ნანახია 2019 წლის 14 აგვისტოს]

[5] რადიო თავისუფლება; ვინ შოულობს ფულს ნავალნის სახელით; 18 ივნისი, 2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.svoboda.org/a/28561690.html [ნანახია 2019 წლის 14 აგვისტოს]

[6] Financial Times; Russian investigators freeze accounts of Navalny foundation; By Max Seddon; 8 August, 2019; available at: https://www.ft.com/content/69f9adf8-b9c9-11e9-96bd-8e884d3ea203 [accessed 14 August 2019]

[7] Independent; Russian opposition leader Aleksei Navalny has been arrested – again; by Oliver Carrol; 24 July, 2019; available at: https://www.independent.co.uk/news/world/europe/aleksei-navalny-arrested-russia-moscow-police-putin-opposition-a9019101.html [accessed 14 August 2019]

Jamestown Foundation: Fears of Western ‘Hybrid Warfare’ and Suppression of the Russian Opposition; Eurasia Daily Monitor Volume: 16 Issue: 115, 8 August 2019

 (accessed on 14 August 2019)

რუსეთი. საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული ვითარება. ივნისი, 2019

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ კონსტიტუციით აკრძალულია წამება და ძალადობა აღიარებითი ჩვენების მისაღებად, ბევრი სანდო წყარო ამტკიცებს, რომ სამართალდამცველები მსგავს ქმედებებში ჩართულნი არიან და ხელისუფლება მხოლოდ ცალკეულ შემთხვევებში აგებინებს პასუხს დამნაშავეებს.

პოლიციელების მხრიდან დაკავებულებზე ფიზიკური ძალადობის შესახებ სისტემატურად ვრცელდება ინფორმაცია და მსგავს ქმედებებს ძირითადად ადგილი აქვს დაკავების პირველ დღეებში წინასწარი დაკავების იზოლატორებში. ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფები და ყოფილი პოლიციები აცხადებენ, რომ ძირითადად გამოიყენება ელექტროშოკი, მხუთავი აირი, გაჭიმვა ან ხდება ზეწოლა სახსრებსა და მყესებზე, რადგან ასეთი მეთოდი ნაკლებად ტოვებს ხილულ კვალს. აღნიშნული სახის პრობლემა განსაკუთრებით აქტიურად დგას ჩრდილოეთ კავკასიაში.

მრავლად ვრცელდება ინფორმაცია უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის მხრიდან წამების გამოყენების შესახებ ახალგაზრდა ანარქისტი და ანტიფაშისტი აქტივისტების წინააღმდეგ, რომელთაც ედავებიან სხვადასხვა სახის ტერორისტულ და ექსტრემისტულ შემთხვევებში ჩართულობას. აღიარებითი ჩვენების მისაღებად, სავარაუდოდ, წამება (ცემა და ელექტროშოკი) გამოიყენეს აქამდე უცნობი ორგანიზაციების „ქსელის“ და „ახალი დიდების“ წევრების წინააღმდეგ.

მრავლად ვრცელდება ინფორმაცია ეჭვმიტანილებზე ზეწოლის მიზნით, მათი ფსიქიატრიულ დაწესებულებებში 30 დღით ან მეტი ვადით დაკავების და მათი დასჯის მეთოდად ფსიქიატრიულ დაწესებაში გამწესების შესახებ.

ციხეებსა და დაკავების ცენტრებში არსებული პირობები განსხვავებულია, მაგრამ ხშირად მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიშია. გადატვირთულობა, ბადრაგისა და პატიმრების მხრიდან ძალადობა, ჯანდაცვაზე შეზღუდული წვდომა, საკვების დეფიციტი და არასათანადო სანიტარული მდგომარეობა გავრცელებულია ციხეებში, კოლონიებსა და სხვა დაკავების დაწესებულებებში.

ციხეების გადატვირთულობა კვლავ სერიოზული პრობლემაა. მიუხედავად იმისა, რომ სისხლის სამართლის კოდექსი მოითხოვს ქალთა და მამაკაცთა, არასრულწლოვანთა და ზრდასრულთა, წინასწარ პატიმრობაში მყოფთა და მსჯავრდებულთა განცალკევებას სხვადასხვა ბლოკებში, ყველა საპატიმრო დაწესებულება არ იცავს აღნიშნულ წესს. არასამთავრობო ორგანიზაცია სასჯელაღსრულების საერთაშორისო რეფორმა ამტკიცებს, რომ ქალთა საპატიმრო დაწესებულებებში, ზოგადად, უკეთესი პირობებია, ვიდრე მამაკაცთა ციხეებში, თუმცა ქალთა საპატიმროებშიც პირობები სტანდარტზე დაბალია.

ბადრაგის მხრიდან ფიზიკური ძალადობა სისტემურია. მედია საშუალებამ „ნოვაია გაზეტა“ 2018 წლის 20 ივლისს გამოაქვეყნა ვიდეო, რომელიც არასამთავრობო ორგანიზაცია „საჯარო ვერდიქტმა“ გაავრცელა. ვიდეოში ჩანს, 2017 წლის ივნისში, იაროსლავის ოლქის ციხეში „IK-1“ 17 ბადრაგი როგორ აწამებს პატიმარ ევგენი მაკაროვს. მინიმუმ 11 თანამშრომელი და ასევე, გამომძიებელი, რომელმაც სათანადო რეაგირება არ მოახდინა საჩივარზე, ასევე 5 პატიმარი დააპატიმრეს მაკაროვის წინააღმდეგ ძალადობის გამო. 24 ივლისს მაკაროვის ადვოკატმა ირინა ბირიუკოვამ, მას შემდეგ რაც სიკვდილის მუქარები მიიღო, ქვეყანა დატოვა, თუმცა მოგვიანებით ის სამშობლოში დაბრუნდა. ვიდეოს გამოქვეყნების დროს, მაკაროვი გადაყვანილი იყო იაროსლავი ოლქის ციხეში „IK-8“, სადაც, მისი მტკიცებით, მას ციხის პერსონალი სხვადასხვა მიზეზების გამო მძიმედ ცემდა. 19 სექტემბერს საგამოძიებო კომიტეტმა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ მაკაროვის „IK-8“ ციხეში ცემის ფაქტზე გამოძიება დაიწყო. 1-ელ ოქტომბერს მაკაროვი ციხიდან გაათავისუფლეს. მაკაროვის საქმეს ფართო გამოხმაურება მოჰყვა და ბევრ მსგავს ფაქტთან დაკავშირებით (პატიმრების წამება) ციხის პერსონალის წინააღმდეგ სისხლის სამართლებრივი დევნა დაიწყო.

პატიმრების მხრიდან პატიმრებზე ძალადობა ასევე წარმოადგენს პრობლემას. 2018 წლის 5 ივლისს, მაგალითად, უკრაინელი პატიმარი სამედიცინო დაწესებულებაში ფეხების მოტეხილობითა და სისხლჩაქცევებით გადაიყვანეს. მისი ადვოკატის მტკიცებით, პავლო ჰრიბი როსტოვი დონზეში გადაყვანის დროს პატიმრებმა ცემეს.

გასული წლის განმავლობაში, ასევე, ვრცელდებოდა ინფორმაცია ციხის ადმინისტრაციის მიერ პატიმრების წინააღმდეგ ძალადობის ჩადენისთვის პატიმრების გამოყენების შესახებ. პირველ აგვისტოს, ვლადიმირში, ორი პატიმარი და 6 თანამშრომელი წამებისთვის გაასამართლეს, მას შემდეგ, რაც წინასწარი დაკავების დაწესებულებაში წამებისთვის განკუთვნილი პალატა აღმოაჩინეს. სასამართლო გადაწყვეტილებაში ნათქვამი იყო, რომ წინასწარი დაკავების იზოლატორში პატიმრებს ამყოფებდნენ ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ძალადობის გამოსაყენებლად, რათა სხვა პატიმრებს მოეხდინათ თვით-ინკრიმინირება.

გადატვირთულობის დონე, კვების, ვენტილაციის, გათბობისა და სანიტარული სტანდარტები სხვადასხვა დაწესებულებაში სხვადასხვაგვარია, თუმცა, ზოგადად, ცუდია. არასამთავრობო ორგანიზაციები საუბრობენ გადაადგილებისა და ვარჯიშის მინიმალურ შესაძლებლობებზე. სასმელი წყალი ხანდახან ნორმირებულია და საკვების ხარისხი დაბალია. ბევრი პატიმარი დამოკიდებულია ოჯახისგან ან არასამთავრობო სექტორისგან მიწოდებულ საკვებზე. ხარისხიან ჯანდაცვაზე წვდომა კვლავ პრობლემაა.

2017 წლის ანგარიშში „Amnesty International“ წერს, რომ ქვეყნის საპატიმრო ტრანსპორტირების პრაქტიკა „გულაგების ეპოქის მემკვიდრეობაა“. პატიმრები კვირების მანძილზე გადაყავთ ვიწრო მატარებლებით, სადაც არაა ვენტილაცია, ბუნებრივი სინათლე, შეზღუდულია წყალი და საპირფარეშოებზე წვდომა.

არასამთავრობო სექტორი ამტკიცებს, რომ აივ ინფექციის მქონე პატიმრებს არ უწევენ ადექვატურ მკურნალობას.

გავრცელებული ცნობებით, პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულებს ამყოფებენ განსაკუთრებით მძიმე საპატიმრო პირობებში და ისინი არიან ისეთი სადამსჯელო ქმედებების ობიექტები, როგორიცაა სამარტოო საკანში ან ფსიქიატრიულ განყოფილებაში გამწესება. 2018 წლის 21 სექტემბერს უკრაინელი პატიმარი ოლექსანდერ კოლჩენკო სამი დღის განმავლობაში სამარტოო საკანში გაამწესეს. მისი ადვოკატის მტკიცებით, აღნიშნული სადამსჯელო ღონისძიება დაკავშირებული იყო პატიმრის თხოვნასთან, რომ იგი უკრაინის კონსულს მოენახულებინა.

მსჯავრდებულებს და წინასწარ პატიმრობაში მყოფ პირებს აქვთ ვიზიტორების მიღება უფლება, თუმცა მათი ეს უფლება სხვადასხვა გარემოებების გამო შეიძლება შეიზღუდოს ციხის ადმინისტრაციის მიერ. კანონით, შედარებით მძიმე სასჯელის მქონე პატიმრებს აქვთ ნაკლები დრო ვიზიტორებისთვის, მოსამართლეს, კონკრეტულ შემთხვევაში, შეუძლია პატიმარს ვიზიტები აუკრძალოს. ციხის ადმინისტრაციამ, ასევე, შეიძლება ვიზიტი არ დაუშვას უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული რისკების მიზეზით.

მიუხედავად იმისა, რომ პატიმრებს საჩივრების წარდგენის უფლება აქვთ როგორც საჯარო ზედამხედველობის კომისიაში, ასევე ადამიანის უფლებათა ომბუდსმენის ოფისში, ისინი ერიდებიან აღნიშნული უფლების გამოყენებას, რადგან ეშინიათ შემდგომი რეპრესიების. ციხის რეფორმის აქტივისტების მტკიცებით, მხოლოდ ის პატიმრები, ვინც მიიჩნევს, რომ სხვა გზა აღარ აქვთ, რისკავენ საჩივრების დაწერას. საჩივრები, რომლებიც საჯარო ზედამხედველობის კომისიამდე აღწევს, როგორც წესი, ფოკუსირებულია მცირე პირადი ხასიათის თხოვნებზე.

არასამთავრობო სექტორის ინფორმაციით, ბევრი პატიმარი, რომელთაც წამების შესახებ განაცხადეს, მოგვიანებით, ცრუ ბრალდებაში დაადანაშაულეს, რაც ხშირად სასჯელის დამატებით დასრულდა. 2018 წლის 11 იანვარს კიროვის ოლქის საგამოძიებო კომიტეტმა ცრუ ბრალდების მუხლით საქმე აღძრა ერთერთი პატიმრის წინააღმდეგ, რომელიც ამტკიცებდა, რომ იგი აწამეს (ცემა და ელექტროშოკი) საპატიმრო დაწესებულებაში „IK-1“. მედიაში გავრცელებული ინფორმაციით, აღნიშნულ საპატიმროში ეს იყო მეორე შემთხვევა, როდესაც პატიმარმა დაწესებულების წინააღმდეგ წამების გამო საჩივარი შეიტანა.

ხელისუფლება ნებას რთავს საჯარო ზედამხედველობის კომისიის რეგულარულად მოინახულოს საპატიმრო დაწესებულებები და შეამოწმოს იქ არსებული პირობები. ოფიციალური ინფორმაციით, კომისიის 1154 წევრმა ვიზიტები განახორციელა 81 რეგიონში. ადამიანის უფლებათა აქტივისტები აცხადებენ, რომ კომისიის ბევრი წევრი ახლო კავშირშია ხელისუფლებასთან და მათ შორის არიან ისეთებიც, ვინც წარსულში სამართალდამცავ ორგანოებში მუშაობდა.

2018 წლის 19 ივლისს მიღებული კანონის თანახმად, საჯარო ზედამხედველობის კომისიის წევრებს უფლება აქვთ, პატიმრების თანხმობის საფუძველზე, აწარმოონ პატიმრების ფოტო და ვიდეო გადაღება. კომისიის წევრებს, ასევე, უფლება აქვთ აიღონ ჰაერის სინჯები და აწარმოონ სხვა გარემოსდაცვითი ინსპექტირება; ასევე, შეისწავლონ უსაფრთხოების და ფსიქიატრიულ დაწესებულებაზე წვდომის შესაძლებლობები.

ხელისუფლება ნებას რთავს წამების პრევენციის კომიტეტს, მოინახულონ ციხეები, თუმცა არ თანხმდება კომიტეტის მიერ ანგარიშის გამოქვეყნებას. უკანასკნელად კომიტეტმა ანგარიში 2013 წელს გამოაქვეყნა (ვიზიტი განხორციელდა 2012 წელს).[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წლის ანგარიშში რუსეთის შესახებ წერს, რომ პოლიციის მხრიდან ძალის გადამეტება ფართოდაა გავრცელებული და სამართალდამცველები იყენებენ ელექტროშოკს და გაჭიმვას, რადგან ასეთი მეთოდი ნაკლებად ტოვებს ხილულ კვალს. ციხეები გადატვირთულია და დგას სანიტარიის პრობლემა; პატიმრებს არ აქვთ სათანადო წვდომა ჯანდაცვაზე და ბადრაგის მხრიდან შევიწროვების ობიექტები არიან. 2018 წლის აგვისტოში მედიაში გავრცელდა ვიდეო, სადაც ჩანს, ბადრაგი ორგანიზებულად როგორ ცემს პატიმარს იაროსლავლის ციხეში. ხელისუფლებამ, სახალხო გამოძახილის შემდეგ, დააპატიმრა 12 ბადრაგი. გასული წლის დეკემბერში, არასამთავრობო სექტორი კვლავ საუბრობდა ამავე რეგიონის სხვა ციხეში არსებულ სისტემატურ ძალადობაზე.[2]

2018 წლის აგვისტოში მედია საშუალებაში „მედუზა“ გავრცელდა ინფორმაცია 2018 წლის განმავლობაში წამების საჯაროდ გახმაურებული 50-ზე მეტი შემთხვევის შესახებ. დამნაშავეებს შორის იყვნენ პოლიციელები, გამომძიებლები, უსაფრთხოების აგენტები და პენიტენციური სისტემის თანამშრომლები. ხელისუფლებამ მხოლოდ რამდენიმე შემთხვევაზე დაიწყო გამოძიება და მხოლოდ ერთი საქმე მივიდა სასმართლომდე.[3]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Russia, 13 March 2019

 (accessed on 21 June 2019)

[2] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Russia, 4 February 2019

 (accessed on 21 June 2019)

[3] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Russia, 17 January 2019

 (accessed on 21 June 2019)

რუსეთი. ისლამური განათლების საზღვარგარეთ მისაღებად წასული კავკასიელები. მარტი, 2019

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Jamestown Foundation“ 2014 წლის 22 სექტემბერს წერდა, რომ იანვარში დაღესტნის გუბერნატორი რამაზან აბდულატიპოვი ეწვია უნტსუკულის რაიონს, საიდანაც სოფლის დაახლოებით 100 ახალგაზრდა სწავლობდა სხვადასხვა ისლამურ ინსტიტუტში საზღვარგარეთ. აბდულატიპოვმა სოფლის მოსახლეობა გააფრთხილა, რომ ისინი ერთად უნდა დაბრუნებულიყვნენ უკან ან მათ ემუქრებოდათ ექსტრემისტთა სიაში ავტომატური მოხვედრა. თავის ნეგატიურ დამოკიდებულებას საზღვარგარეთ ისლამის სწავლების იმართ ის ასე ხსნიდა: „ჩვენ ისლამი არაბული ქვეყნებისგან მივიღეთ, მაგრამ დღევანდელი ისლამური სამყარო, განსაკუთრებით კი არაბული, ექსტრემისტული ძალების გავლენის ქვეშაა; ამიტომ ჩვენ ძალიან დიდი სიფრთხილით უნდა მოვეკიდოთ ჩვენს კონტაქტებს“.[1]

იგივე წყარო 2014 წლის 21 ოქტომბერს წერდა, რომ ბევრი ოფიციალური პირი ხელისუფლებისთვის მისაღებ მუსლიმურ ორგანიზაციებში ისლამური განათლების ნაკლებობას განიცდის და მუდმივად უჭირთ ახალგაზრდა თაობის წინააღმდეგ, ვისაც მითითებები აქვთ მიღებული საზღვარგარეთის ისლამური ინსტიტუტებიდან. 2013 წელს დაღესტნის გუბერნატორმა, რამაზან აბდულატიპოვმა წარმოადგინა რესპუბლიკაში ისლამის მქადაგებლების მრავალფეროვნების დაძლევის საკუთარი გზა; მან გამოაცხადა, რომ ყველა, ვინც საზღვარგარეთ სწავლობდა ისლამს, უნდა დაბრუნებულიყო დაღესტანში ან ავტომატურად მოხვდებოდა მებრძოლი ბოევიკების სიაში. მაშინ ექსპერტებმა განმარტეს, რომ აბდულატიპოვის ხედვა რეალურად არაფერს ახალს არ გულისხმობდა, რადგან ხალხი, ვინც ისლამურ განათლებას იღებდა საზღვარგარეთ, უკვე საკმაო ხანი იყო, რაც ნებისმიერ შემთხვევაში, ავტომატურად ხვდებოდა პოლიციის მონაცემთა ბაზაში.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Jamestown Foundation“ 2015 წლის 7 მაისს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერდა, რომ დაღესტნის ხელისუფლება შეშფოთებული იყო იმ ფაქტით, რომ მიუხედავად რესპუბლიკაში არსებული ბევრი ისლამური ინსტიტუციისა, იზრდებოდა ახალგაზრდა დაღესტნელების რაოდენობა, ვინც მიდიოდა საზღვარგარეთ სასწავლებლად, მაგალითად საუდის არაბეთისა და ეგვიპტის ისლამურ ინსტიტუტებში. ისინი, ვინც საზღვარგარეთ სწავლობდა, მოგვიანებით, ხშირად უერთდებოდა მეომრებს სირიასა და ერაყში. დაღესტნის ხელისუფლება მოუწოდებდა თავის ახლო აღმოსავლეთში მყოფ სტუდენტებს, დაბრუნებულიყვნენ რესპუბლიკაში.

ამავე ინფორმაციაში წყარო წერდა, რომ ოფიციალურ მოსკოვს არ სურს ბევრი ისლამური საგანმანათლებლო დაწესებულების არსებობა ქვეყანაში; კრემლის სურვილია, ჰქონდეს მხოლოდ ორი ასეთი სასწავლებელი ჩრდილოეთ კავკასიაში და ამავდროულად, მას სურს ისლამური განათლების მისაღებად სტუდენტების საზღვარგარეთ წასვლა შეზღუდოს. რუსეთის მთავრობას სურს, ყველაფერი იყოს ისე, როგორც იყო საბჭოთა რეჟიმის დროს, როდესაც მთელი ქვეყნის მასშტაბით იყო ერთი ისლამური ინსტიტუტი და მისი სასწავლო გეგმა მზადდებოდა კრემლში. თუმცა, საბჭოთა მოდელთან დაბრუნება წამოწევს იმ პრობლემებს, რომელთაც წარსულში მუსლიმთა რადიკალიზაციას შეუწყო ხელი, მათ შორის ისეთ რეგიონებში, რომლებიც სუფისტებით დომინანტურად მოიაზრებოდა.[3]

„საერთაშორისო და სტრატეგიული სწავლებების ცენტრი“ 2018 წლის პირველ ივნისს გამოქვეყნებულ კვლევაში რუსეთში რელიგიისა და ძალადობის შესახებ წერს, რომ 2014 წელს რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა ხელი მოაწერა „რუსეთის ფედერაციაში ექსტრემიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის“ 2015-2025 წლების სტრატეგიას. აღნიშნულ სტრატეგიაში მხოლოდ ორი ჩანაწერი ეხება რელიგიურ სფეროს უშუალოდ; ესენია: რუსეთის იმ მოქალაქეების კონტროლი, რომლებიც დატოვებენ ქვეყანას რელიგიური განათლების საზღვარგარეთ მისაღებად (აქტივობა არ გულისხმობს რუსეთის მოქალაქეებისთვის საზღვარგარეთ რელიგიური განათლების აკრძალვას); და იმ რელიგიური ორგანიზაციების მხარდაჭერა, ვისაც სურვილი აქვს ებრძოლოს ექსტრემიზმს.[4]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „ფორუმი 18“ 2018 წლის 8 ივნისს წერდა, რომ დაღესტანის სასამართლომ რვა წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა ილგარ ალიევს რელიგიური სწავლების მიზნით სხვა პირებთან შეხვედრის გამო; ასევე, მას ორი წლით აეკრძალა შეხვედრები მუსლიმი თეოლოგის საიდ ნურსის ნაწერების შესწავლისთვის. ანალოგიურად, კრასნოიარსკის სასამართლომ კიდევ ერთი მუსლიმი ალექსეი დედკოვი 6 თვის საშუალო შემოსავლის ოდენობით დააჯარიმა.[5]

ბრემენის უნივერსიტეტის მიერ 2018 წლის 17 დეკემბერს მომზადებულ „რუსეთის ანალიტიკურ დაიჯესტში“ წერია, რომ სახელმწიფო სააგენტომ „როსსოტრუდნიჩესტვო“, რომელიც პასუხისმგებელია საზღვარგარეთ მცხოვრებ რუსეთის მოქალაქეებზე, წამოიწყო კამპანია სახელწოდებით „მივესალმებით დაბრუნებას (Highly Likely Welcome Back)“; აღნიშნული კამპანიის ფარგლებში სააგენტო სამშობლოში იწვევდა რუს სტუდენტებს უცხოეთის უნივერსიტეტებიდან, რათა დაეცვა ისინი „რუსოფობიური განწყობების“ ნეგატიური გავლენებისგან.[6]

ნორვეგიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის ცენტრი „ლანდინფო“ 2019 წლის 14 თებერვალს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ჩრდილოეთ კავკასიის შესახებ წერს, რომ უცნობია ზუსტი რაოდენობა თუ რამდენმა პირმა დატოვა ჩრდილოეთ კავკასია „ისლამური სახელმწიფოს“ ან სხვა შეიარაღებული დაჯგუფების შემადგენლობაში საბრძოლველად ერაყსა და სირიაში. თუმცა, წყაროები თანხმდებიან, რომ მათი რაოდენობა მაღალია. გადინება ხდებოდა დაღესტნიდან, ჩეჩნეთიდან, ყაბარდინო-ბალყარეთიდან და ინგუშეთიდან; მათ შორის ყველაზე დიდი მაჩვენებლით ხასიათდებოდა დაღესტანი. გადინების პიკი იყო 2013 წელს და მას შემდეგ ნელ-ნელა იკლო. ანგარიშის ავტორები მიიჩნევენ, რომ ამჟამად, ნაკლებად ტოვებს ვინმე ჩრდილოეთ კავკასიას სირიასა თუ ერაყში საბრძოლველად.

დღესდღეობით ძალიან ცოტა მებრძოლი ბრუნდება რუსეთში. დაბრუნებულთა შორის ძალიან ცოტა ერთვება საბრძოლო აქტივობებში. დაბრუნებისთანავე, უცხოეთში მებრძოლები ხდებიან რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსით დევნის ობიექტები. ამასთან, ძალიან ცოტა დაისაჯა იმის გამო, რომ გეგმავდა საზღვარგარეთ საბრძოლველად წასვლას. ჩეჩნეთის რესპუბლიკის მეთაურის რამზან კადიროვის ლიდერობით ქალთა და ბავშვთა ჯგუფი დაბრუნდა რუსეთში. ჩეჩნეთში, ქალები, ძირითადად, არ დაუპატიმრებიათ მაშინ, როდესაც დაღესტანში რამდენიმე მათგანი დააპატიმრეს. „ისლამური სახელმწიფოს“ სავარაუდო წევრთა და მხარდამჭერთა ოჯახის წევრები ჩეჩნეთში აღიქმებიან მათი ნათესავების ქმედებებზე პასუხისმგებლებად და არიან სხვადასხვა სახის შევიწროვების, დამცირებისა და ხანდახან დაკავების ობიექტები.[7]

თავშესაფრის მაძიებელ პირთა წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილება, რუსეთის სამართალდამცავი ორგანოების მხრიდან სირიის ომში მონაწილეობის ბრალდებების საკითხზე იმ ჩრდილო კავკასიელების წინააღმდეგ, რომლებიც ეგვიპტეში ან სხვა მუსლიმურ ქვეყნებში  წავიდნენ სასწავლებლად, ესაუბრა საქართველოს სტრატეგიისა და საერთაშორისო ურთიერთობების კვლევის ფონდის ჩრდილოეთ კავკასიის საკითხების მკვლევარს ალექსანდრე კვახაძეს. მისი ინფორმაციით, რუსეთის ხელისუფლება აქტიურად აკვირდება მათ, ვინც სასწავლებლად მუსლიმურ ქვეყნებში მიდის. მისი თქმით, როდესაც ეს ხალხი სამშობლოში ბრუნდება, ხელისუფლება მათ სთავაზობს დასაქმებას ხელისუფლებისთვის სასურველ, ძირითადად სახელმწიფო რელიგიურ ინსტიტუტებში. იმ შემთხვევაში თუ პირი უარს იტყვის შეთავაზებულ ადგილას დასაქმებაზე და რელიგიურ აქტივობებში ჩაერთვება დამოუკიდებლად, ამ შემთხვევაში ხელისუფლება მათ გარკვეულ პრობლემებს უქმნის.[8]

შეჯამება

თავშესაფრის მაძიებელ პირთა წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილი წყაროები მოწმობს, რომ რუსეთის და მისი სუბიექტების ხელისუფლებები განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობენ რელიგიური ექსტრემიზმის საკითხებს და მკაცრად აკონტროლებენ სიტუაციას აღნიშნული მიმართულებით. 2013 – 2015 წლებში, როდესაც ერაყსა და სირიაში შეიარაღებული კონფლიქტი პიკში იყო, ჩრდილოეთ კავკასიიდან მებრძოლთა გადინების მაჩვენებელი იყო მაღალი; შესაბამისად, იმ დროს ხელისუფლება უფრო აქტიურ და მკაცრ ნაბიჯებს დგამდა საზღვარგარეთ ისლამური განათლების მისაღებად წასვლის წინააღმდეგ. იმ სტუდენტები, რომლებიც საზღვარგარეთ წავიდოდნენ სასწავლებლად, ავტომატურ რეჟიმში ხვდებოდნენ პოლიციის მონაცემთა ბაზაში; ხოლო მათ, ვინც არ დაბრუნდებოდა, მოიაზრებდნენ ექსტრემისტებად ან ბოევიკ მებრძოლებად.

როდესაც სირიასა და ერაყში მებრძოლების გადინებამ იკლო, ხელისუფლების მხრიდანაც შერბილდა ტონი; 2015 – 2025 წლების „რუსეთის ფედერაციაში ექსტრემიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის“ სტრატეგიაში ჩაიწერა, რომ უნდა მოხდეს საზღვარგარეთ რელიგიური განათლების მისაღებად წასული რუსეთის მოქალაქეების კონტროლი; თუმცა დოკუმენტში არ არის საუბარი, საზღვარგარეთ ისლამური განათლების მიღების აკრძალვაზე. მიუხედავად ამისა, წყაროები მოწმობენ, რომ ხელისუფლების პოზიცია ქვეყანაში რელიგიური ექსტრემიზმის და ისლამური განათლების მიმართ არ შეცვლილა. 2018 წელსაც ჩრდილოეთ კავკასიის რესპუბლიკებში სჯიდნენ ახალგაზრდებს ისეთი რელიგიური სწავლულების ნაშრომების გაცნობისთვის, რომლებიც მიუღებელია ხელისუფლებისთვის.

შესწავლილი წყაროები არ საუბრობდნენ უკანასკნელ წლებში რუსეთის სამართალდამცავი ორგანოების მხრიდან იმ ჩრდილო კავკასიელების წინააღმდეგ, რომლებიც ეგვიპტეში ან სხვა მუსლიმურ ქვეყნებში წავიდნენ სასწავლებლად, ავტომატურ რეჟიმში სირიის ომში მონაწილეობის ბრალდების წაყენების შესახებ. თუმცა საკითხის მკვლევარების ინფორმაციით, რუსეთის ხელისუფლება აქტიურად აკვირდება მათ, ვინც სასწავლებლად მუსლიმურ ქვეყნებში მიდის. როდესაც ეს ხალხი სამშობლოში ბრუნდება, ხელისუფლება მათ სთავაზობს დასაქმებას ხელისუფლებისთვის სასურველ, ძირითადად სახელმწიფო რელიგიურ ინსტიტუტებში. იმ შემთხვევაში თუ პირი უარს იტყვის შეთავაზებულ ადგილას დასაქმებაზე და რელიგიურ აქტივობებში ჩაერთვება დამოუკიდებლად, ხელისუფლება მათ გარკვეულ პრობლემებს უქმნის.

[1] Jamestown Foundation: Dagestani Authorities Struggle to Install Social Order in Republic; Eurasia Daily Monitor Volume: 11 Issue: 166, 22 September 2014

 (accessed on 1 March 2019)

[2] Jamestown Foundation: Lack of Conflict Resolution Mechanisms and State Interference in Religion Seen as Destabilizing Dagestan; Eurasia Daily Monitor Volume: 11 Issue: 186, 21 October 2014

 (accessed on 1 March 2019)

[3] Jamestown Foundation: Who Is Training Dagestan’s Future Islamic Scholars? Eurasia Daily Monitor Volume: 12 Issue: 86, 7 May 2015

 (accessed on 1 March 2019)

[4] CSIS – Center for Strategic and International Studies: Religion and Violence in Russia; Context, Manifestations, and Policy, 1 June 2018

(accessed on 1 March 2019)

[5] Forum 18: Russia: Longest known prison term for religious study, 8 June 2018

 (accessed on 1 March 2019)

[6] Universität Bremen – Forschungsstelle Osteuropa: Russian Analytical Digest Nr. 229, 17 December 2018

 (accessed on 1 March 2019)

[7] Landinfo – Norwegian Country of Origin Information Centre: Nord-Kaukasus: Fremmedkrigere og IS-sympatisører – omfang, rekruttering og myndighetsreaksjoner, 14 February 2019

 (accessed on 1 March 2019)

[8] საქართველოს სტრატეგიისა და საერთაშორისო ურთიერთობების კვლევის ფონდის ჩრდილოეთ კავკასიის საკითხების მკვლევარი ალექსანდრე კვახაძე; სატელეფონო საუბარი შედგა 2019 წლის 15 თებერვალს;

რუსეთი. მარტოხელა ქალების მდგომარეობა ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში

ევროპის თავშესაფრის საკითხთა მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2014 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს ჩეჩნეთში ქალთა, ქორწინების, განქორწინების და შვილებზე მეურვეობის საკითხების შესახებ. ანგარიშში ნათქვამია, რომ ტრადიციულად, ჩეჩნეთსა და ინგუშეთში ოჯახური კავშირები ძალიან მნიშვნელოვანია. ოჯახის ბირთვში ასევე მოისაზრებიან ბიძები, დეიდები და ბიძაშვილები. ოჯახის წევრები ერთამენთზე კოლექტიურად არიან პასუხისმგებელნი. თუმცა, მიუხედავად ამისა, ზოგიერთი ქალი მარტო ცხოვრობს. ეს ძირითადად განპირობებულია იმით, რომ დროთა განმავლობაში ჩეჩნეთში კოლექტიური ოჯახის იდეა შედარებით შესუსტდა და ასევე, იმით, რომ ომის შედეგად ბევრი მამაკაცი გარდაიცვალა ან ქვეყანა დატოვა, ხოლო მათი ოჯახის ქალი წევრები მარტო დარჩნენ.

ორი წყაროს ინფორმაციით, ჩრდილოეთ კავკასიაში მარტოხელა ქალები მოწყვლადი ჯგუფია და საჭიროებს დახმარებას. ოჯახის ერთეული მხოლოდ მაშინ არის ძლიერი, როდესაც მას მამაკაცი მეთაურობს. რა თქმა უნდა, არსებობს ბევრი ოჯახი კაცის გარეშე და ქალები აღნიშნულ ოჯახებში  დიდი გასაჭირის წინაშე არიან და ხშირად მოწყვლად სიტუაციაში ვარდებიან. ჩეჩენი ქალებისთვის უმნიშვნელოვანესია, რომ იყვნენ დაქორწინებულნი, რათა ქმრებმა ისინი დაიცვან. ამას გარდა, ის მარტოხელა ქალები, რომელთა ოჯახის წევრებიც აჯანყებულები არიან, შესაძლოა უფრო მოწყვლად მდგომარეობაში იყვნენ, ვიდრე სხვა ქალები.

იმისთვის, რომ კიდევ უფრო ხაზი გაესვათ, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია ჩეჩენი ქალისთვის თავდასაცავად ქმრის ან ძმის ყოლა, ზემოხსენებულმა ორმა წყარომ დამატებით ახსნეს, რომ იმ შემთხვევაში, თუ ქალი ჩეჩნეთის გარეთ სასწავლებლად მიდის, მას თან აუცილებლად ახლავს ძმა ან ის საცხოვრებლად რჩება ახლო ნათესავთან. მდიდარ და განათლებულ ოჯახებშიც კი, არსებობს ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც იმ ქალებს, რომლებიც ტოვებენ საკუთარ საცხოვრებელ რეგიონს, ყოველთვის თან ახლავთ მამრობითი სქესის ახლო ნათესავი.

ძალადობაზე დაქვემდებარების რისკი ყველაზე ნაკლებია ისეთი ტიპის ქალების შემთხვევაში, რომელთაც: ჰყავთ ბევრი ძმა; აქვთ ფული ან ზოგადად, გააჩნიათ რესურსებზე უკეთესი წვდომა.

Human Rights Watch-ის მიხედვით, მარტოხელა, ქვრივმა ქალმა უნდა დაამტკიცოს, რომ ის წარსულში დაქორწინებული იყო, იმისთვის, რომ საზოგადოებამ მას პატივი სცეს. თუკი ის ამას ვერ შეძლებს, ის აღმოჩნდება მოწყვლად სიტუაციაში და ექნება დაბალი სოციალური სტატუსი. ამას გარდა, ადგილობრივმა ჩეჩენმა ადვოკატმა Landinfo-ს წარმომადგენლებს განუცხადა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ მარტოხელა, ქვრივ, შვილებიან ქალს მამაკაცთან ურთიერთობა აქვს, შვილების მამის ოჯახი დიდი ალბათობით მოითხოვს, რომ შვილებმა მათთან იცხოვრონ. ასევე, ისინი  დედას აუკრძალავენ შვილების ნახვას.

ერთ-ერთი მოსკოვური არასამთავრობო ორგანიზაციის მიხედვით, ჩეჩნეთსა და ინგუშეთში შვილებიან ქვრივ ქალებს უფრო მაღალი სოციალური პოზიცია უკავიათ, ვიდრე განქორწინებულ ქალებს. როგორც წესი, ქვრივს დაუყოვნებლივ სთავაზობენ გარდაცვლილი ქმრის ოჯახში შვილებთან ერთად დარჩენას ან „ახალი ცხოვრების დაწყებას“ თუ კი ეს მას სურს, მხოლოდ – შვილების გარეშე. თუ ის ქმრის ოჯახში დარჩება, მისგან მოლოდინი აქვთ, რომ პატივს სცემს გარდაცვლილის სულს და, შესაბამისად, ხელმეორედ არ დაქორწინდება. ზოგადად, ხელახლა დაქორწინება არ არის აკრძალული, თუმცა ამ შემთხვევაში ქალი შვილებთან კონტაქტს დაკარგავს. International Crisis Group ინფორმაციით, როდესაც ქალი დაქვრივდება, მისი ქალიშვილები ზოგჯერ დედასთან რჩებიან, ხოლო ვაჟები – როგორც წესი, მამის ოჯახში.[1]

ევროპის თავშესაფრის საკითხთა მხარდაჭერის ოფისი (EASO) რუსეთში ჩეჩენთა მდგომარეობის შესახებ 2018 წელის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ ადგილობრივი უფლებადამცველების მიხედვით, ჩეჩნეთში ქალთა მდგომარეობის შესახებ ინფორმაცია მწირია. ისეთი საკითები, როგორიცაა ქალსა და კაცს შორის ურთიერთობები; გაუპატიურება; ქორწინების გარეშე დაბადებული ბავშვები და ლგბტი პირები ჩეჩნურ კულტურაში მკაცრ ტაბუს წარმოადგენს.

გამოცემა Lenta.ru-სთან მიცემულ ინტერვიუში, ჩრდილოეთ კავკასიის ისლამური კვლევების  ცენტრის ექსპერტმა – რუსლან გარეევმა განაცხადა, რომ „ადათი“ ანუ ადგილობრივი, ისლამური წეს-ჩვეულებები კავკასიურ საზოგადოებაში კვლავ მნიშვნელოვანია და მეტიც, კიდევ უფრო ძლიერდება.

არასამთავრობო ორგანიზაცია Memorial წერდა, რომ იმ პრობლემებს, რომლებიც წარმოიქმნება ტრადიციებისადმი მკაცრი საზოგადოებრივი მიდგომით, კიდევ უფრო ამწვავებს ჩეჩნეთის სახელმწიფო მეთაურის ინტერპრეტაციები, რომლებიც დაფუძვნებულია „მის ინტერესებსა და დროებით ახირებებზე“. მაგალითად, ადრე რამზან კადიროვი მიიჩნევდა, რომ პატარძლის მოტაცება იყო „ლამაზი კავკასიური ტრადიცია“, თუმცა შემდეგ მან გამოაცხადა, რომ აღნიშნული ქმედებისთვის სიძე უმკაცრესად დაისჯებოდა.

International Crisis Group უთითებს, რომ კადიროვის მიერ გადადგმული ნაბიჯები, რომლებიც ემსახურება ტრადიციისა და ადათის აღსრულებას, ქალებს უფრო მეტად ეხება, ვიდრე კაცებს. წარსულში, მან განაცხადა, რომ ქალი მამაკაცის საკუთრებას წარმოადგენს და მისი ძირითადი მიზანია ბავშვების გაჩენა. კადიროვი მხარს უჭერს პოლიგამიას და მიიჩნევს, რომ ეს „ღირსების აღდგენის მიზნით მკვლელობების“ თავიდან აცილების კარგი საშუალებაა. „ჯობია, რომ ქალი იყოს მეორე ან მესამე ცოლი, ვიდრე მოკვდეს… ჩვენ ძალიან მკაცრი ჩვეულებები გვაქვს…. თუ ახალგაზრდა ან განქორწინებულ ქალს ვინმესთან ურთიერთობა აქვს, მისი ძმა ქალსაც და მის კომპანიონ მამაკაცსაც მოკლავს“ – განაცხადა კადიროვმა.

ადათის მიხედვით, რომელიც ამბობს, რომ შვილები მამისა და მამის ოჯახის საკუთრება არიან, ჩეჩნეთში განქორწინების შემდეგ ისინი მამის ოჯახში რჩებიან. ზოგჯერ, მცირეწლოვანი შვილები თავდაპირველად დედასთან ცხოვრობენ, ხოლო როდესაც წამოიზრდებიან ისინი მამას მიჰყავს, ხოლო დედას შესაძლოა მათი ნახვის უფლება ჰქონდეს. თუმცა, უფრო ხშირად, მამის ოჯახი დედას შვილებთან კონტაქტს უკრძალავს. ყოფილ მეუღლეებს შორის შეთანხმება, რომელიც გულისხმობს, რომ დედას შვილების რეგულარული ნახვის უფლება ექნება, მხოლოდ იშვიათ შემთხვევებში მიიღწევა. ქალებს სასამართლოში სარჩელი მხოლოდ გარდაუვალ შემთხვევაში შეაქვთ, რადგან ეს ქმრის ოჯახისადმი ომის გამოცხადებას ნიშნავს. როგორც წესი, სასამართლო საქმეები ეხება შვილების ნახვას, თუმცა გარკვეულ იშვიათ შემთვევებში, სასამართლო დედას სრულ მეურვეობას ანიჭებს.

თუმცა, უკანასკნელ ხანებში ჩეჩენმა მოსამართლეებმა მეურვეობის შესახებ ზოგიერთი საქმეში გადაწყვეტილება დედისა სასარგებლოად გამოიტანეს, რაც დაასაბუთეს ბავშვის საუკეთესო ინტერესების გათვალისწინებით.[2]

[1] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report. Chechnya: Women, Marriage, Divorce and Child Custody, September 2014, ISBN 978-92-9243-276-8, available at: https://www.refworld.org/docid/5437b83c4.html [accessed 6 February 2019]

[2] European Union: European Asylum Support Office (EASO), Country of Origin Information Report on the Russian Federation: The situation for Chechens in Russia, August 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5b7ae45b4.html [accessed 6 February 2019]

რუსეთი. ოპოზიციონერი ბლოგერების მიმართ დამოკიდებულება. სექტემბერი, 2018

მედია საშუალება BBC 2018 წლის 23 აგვისტოს გამოქვეყნებულ ერთერთ სტატიაში წერს ციმბირის რეგიონის ქალაქ ბერნაულში მცხოვრები 23 წლის რუსი ქალბატონის მარია მოტუზნაიას შესახებ. მარიას განცხადებით, ის რუსულმა სპეც-სამსახურებმა ექსტრემისტების სიაში შეიყვანეს, ხოლო ამის მიზეზი მის მიერ, რუსული სოციალური ქსელის – „VKontakte“ მეშვეობით, სიძულვილის ენის გამოყენება და მორწმუნეთა რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფა გახდა. ორივე ზემოხსენებული ქმედება რუსეთში დასჯადია. უფრო კონკრეტულად კი, მარიამ სოციალურ ქსელში განათავსა რამდენიმე ე.წ. „მიმი“ (MEME), რამაც რუსული პოლიციის დაინტერესება გამოიწვია. კერძოდ, ერთერთ ასეთ პოსტში ასახულია მონაზონთა ჯგუფი, რომლის წევრებიც სიგარეტს ეწევიან, ხოლო ერთერთი მათგანი ამბობს: „დაუჩქარე, სანამ ღმერთი არ გვიყურებს“. მეორე სურათზე ასახულია მოშიმშილე აფრიკელი ბავშვები ცარიელი თეფშებით ხელში, წარწერით – „შავი იუმორი საჭმელივითაა – ყველა ვერ იღებს“ (“Black humour is like food – not everyone gets it”). მას 6 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა ემუქრება.

ასევე, BBC-ის ინფორმაციით, ანალოგიური ბრალდებებით, იმავე ქალაქში დაკავებულია კიდევ ორი პირი. როგორც ირკვევა, სამივე შემთხვევაში პირების მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა დაიწყო მას შემდეგ, რაც ორმა სტუდენტმა გოგონამ პოლიციაში საჩივარი შეიტანა, მათი რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფასთან დაკავშირებით.[1]

არასამთავრობო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2018 წლის 21 აგვისტოს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ წლის განმავლობაში, რუსეთის ფედერაციის შესაბამისმა სამსახურმა „ექსტრემისტთა“ სიაში 762 ადამიანი შეიყვანა, მათი დიდი ნაწილი – სოციალურ მედიაში გავრცელებული პოსტების გამო.

ერთერთი ასეთი შემთხვევა დაფიქსირდა რუსეთის ალტაის რეგიონის ზემოხსენებულ ქალაქ ბერნაულში. საქმე ეხება 19 წლის სტუდენტ დანიილ მარკინს, რომელსაც ბრალად სოციალური ქსელის „VKontakte” მეშვეობით, ქრისტიანობის შეურაცხმყოფელი „მიმების“ გავრცელება ედება. გასული წლის ივლისში, მარკინის სახლში ჩხრეკის ნებართვით პოლიცია შევიდა, მას ჩამოართვეს ელექტრონული მოწყობილობები და წაიყვანეს დაკითხვაზე. დაკითხვის დროს, მისი ტელეფონიდან ამოიღეს 10 ე.წ. მიმი, რომელიც ქრისტიანობას აშარჟებდა, მათ შორის, სურათი, რომელზეც ასახულია პოპულარულ სერიალ „სატახტოთა თამაშის“ პერსონაჟი ჯონ სნოუ, როგორც იესო ქრისტე, ხოლო სურათს თან ერთვის წარწერა – „ჯონ სნოუ აღსდგა! ჭეშმარიტად აღსდგა!“, რაც ერთგვარ პაროდიას წარმოადგენს მართლმადიდებლურ აღდგომასთან დაკავშირებული გამონათქვამისა.

მარკინს დააწერინეს აღიარებითი ჩვენება, რომ მან ნამდვილად შეინახა ზემოხსენებული სურათები საკუთარი ტელეფონის შიდა მეხსიერებაში, ხოლო შემდეგ გაათავისუფლეს. რუსეთის ფინანსური მონიტორინგის შესაბამისმა სამსახურმა მისი საბანკო ანგარიშები გაყინა, ხოლო შემთხვევიდან 1 წლის თავზე – მის წინააღმდეგ საოლქო სასამართლოში სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა. ბრალდების დადასტურების შემთხვევაში, 19 წლის ახალგაზრდას 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა ემუქრება. ამასობაში, ალტაის პროვინციაში კიდევ 3 ანალოგიური საქმე აღიძრა „ონლაინ კანონდამრღვევთა“ წინააღმდეგ.[2]

„რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლება“ 2018 წლის 3 აგვისტოს სტატიაში წერს 38 წლის რუს ანდერი შაშერინზე, რომელიც ასევე ზემოხსენებულ ქალაქ ბერნაულში ცხოვრობს. მის წინააღმდეგ გამოძიება მიმდინარეობს არა მარტო სოციალურ ქსელში გავრცელებული რასობრივი და პოლიტიკური კონტექსტით დატვირთული სურათების გამო, არამედ რუსეთის პატრიარქ კირილის „გაშარჟებისთვისაც“. კერძოდ, ანდრეიმ გაავრცელა პატრიარქის სურათი, სადაც მას მაჯაზე ძვირადღირებული საათი უკეთია, ხოლო რუსეთის საპატრიარქოს იგივე, ოფიციალურ სურათზე მოგვიანებით, ზემოხსენებული საათი გააქრეს.

სატელეფონო ინტერვიუს დროს შაშერინმა განაცხადა, რომ ის ბრალდებულია სიძულვილის ენის გამოყენებასა და „მორწმუნეთა რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფაში“, რაც დაკავშირებული იყო მის მიერ სოციალურ ქსელში კონკრეტული სურათების გავრცელებასთან.[3]

რაც შეეხება ოპოზიციური ბლოგერების ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით მდგომარეობას, არასამთავრობო ორგანიზაცია „Freedom House“ რუსეთში ინტერნეტის თავისუფლების შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ ამ კუთხით ქვეყანაში მდგომარეობა მნიშვნელოვნად გაუარესდა უკანასკნელი წლების განმავლობაში. განსაკუთრებით აღსანიშნავი ფაქტორები იყო რუსეთის მთავრობის ზეწოლა საკომუნიკაციო და ქსელურ კომპანიებზე, გადმოეტანათ რუსი მომხმარებლების ინფორმაციის შემცველი ბაზები რუსეთის ტერიტორიაზე და, ასევე, აშშ-ში დაფუძნებული საერთაშორისო ვებ-საიტის – LinkedIn დაბლოკვა, ზემოხსენებულ კრიტერიუმთან შეუთავსებლობის გამო.

სამთავრობო უწყებები აგრძელებდნენ ოპოზიციური პოლიტიკური ხასიათის შემცველი ბლოგებისა თუ საიტების ცენზურას, მათ შორის იყო წამყვანი ოპოზიციური ფიგურების: ალექსეი ნავალნისა და გარი კასპაროვის ბლოგები.

ასევე, მთავრობა ხშირად იყენებდა ექსტრემიზმის შესახებ კანონს, რათა შეეზღუდა მათ მიმართ გამოთქმული კრიტიკა. მაგალითად, სხვებთან ერთად, აღნიშნული კანონით აკრძალულ მასალას 2017 წლის აპრილიდან განეკუთვნება პრეზიდენტ პუტინის სურათი, რომელშიც მას მაკიაჟი უკეთია.

დამოუკიდებელ ბლოგერებზე მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია ე.წ. „ბლოგერების კანონმა“, რომელიც ავალდებულებს 3 000-ზე მეტი ვიზიტორის მქონე ბლოგერს, დარეგისტრირდეს როგორც, მასობრივი ინფორმაციის გამავრცელებელი; ე.ი. დაკარგოს ანონიმურობა და იყოს სამართლებრივად პასუხისმგებელი მის ბლოგზე არსებულ ნებისმიერი სახის მასალაზე, მათ შორის, მესამე პირის მიერ გაკეთებულ კომენტარზე.

2017 წლის ივლისში, დაახლოებით  ათასმა პირმა, მოსკოვის ქუჩებში გააპროტესტა მზარდი რეპრესიები ონლაინ მედიაზე და მოითხოვა ამ მიზეზით დაკავებული მოქალაქეების პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლება, მათ შორის, განსაკუთრებით აღნიშნული იყო  ცნობილი ვიდეო ბლოგერი – რუსლან სოკოლოვკი, რომელსაც მსჯავრი დაედო რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფისთვის, მას შემდეგ, რაც გაავრცელა ვიდეო, სადაც ასახული იყო, თუ როგორ თამაშობდა  მობილურ თამაშს – Pokemon Go-ს ეკლესიაში.

2016 წლის დეკემბერში, ტერორიზმის გაღვივების ბრალდებით, დაკავებული იქნა ციმბირელი ბლოგერი ალქსეი კუნგუროვი, რომელმაც საკუთარ ბლოგ პოსტში გააკრიტიკა რუსეთის სამხედრო ინტერვენცია სირიაში. მას 2 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს.

ქალაქ ბელგოროდში, სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა 21 წლის ქალის წინააღმდეგ, რომელმაც 2016 წლის მაისში დაპოსტა ვიდეო, სადაც სიგარეტს უკიდებდა ეკლესიის სანთლების გამოყენებით. მას მაქსიმუმ 3 წლამდე პატიმრობა ემუქრება.

ასევე, 2017 წლის თებერვალში, ჩეჩნეთის საჯარო პროკურორმა სისხლის სამართლის გამოძიება დაიწყო ცნობილი კომიკოსისა და ბლოგერის – ილია დავიდოვის წინააღმდეგ 2012 წელს გავრცელებული ვიდეოს გამო, სადაც მან იხუმრა საპირფარეშოში ჯდომისას ყურანის კითხვაზე. იანვარში, მას შემდეგ, რაც აღნიშნულის გამო სიკვდილით რამდენჯერმე დაემუქრნენ, დავიდოვმა დატოვა ქვეყანა.[4]

[1] BBC, Article “The memes that might get you jailed in Russia”, published 23 August 2018, available at https://www.bbc.com/news/blogs-trending-45247879 [accessed 14 September 2018]

[2] Human Rights Watch, Article “Online Jokes Are No Laughing Matter in Russia”, Published 21 August 2018, available at https://www.hrw.org/news/2018/08/21/online-jokes-are-no-laughing-matter-russia [accessed 14 September 2018]

[3] RFERL, Article “Another Russian Faces Criminal Probe Over Social-Media Memes”, 3 August 2018, available at https://www.rferl.org/a/russian-faces-criminal-probe-social-media-memes/29410323.html [accessed 14 September 2018

[4] Freedom House, Freedom on the Net 2017 – Russia, 14 November 2017, available at:

[accessed 17 September 2018]

რუსეთი. სპეციალური საპატიმრო დაწესებულებები. ივნისი, 2018

„Amnesty International“ 2018 წლის ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ კვლავ ვრცელდებოდა ინფორმაცია ციხეებსა და დაკავების ცენტრებში წამებისა და არასათანადო მოპყრობის ფაქტების შესახებ. ზოგიერთ პატიმარს ზოგჯერ თვეების განმავლობაში უწევს მგზავრობა, რომ სასჯელის მოხდის ადგილს მიაღწიოს. მათი ოჯახის წევრებსა და ადვოკატებს ხშირად ინფორმაცია არ აქვთ პატიმრების ადგილსამყოფელის შესახებ.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთში ადამიანის უფლებათა დაცვის შესახებ ანგარიშში წერს, რომ ციხეებსა და დაკავების ცენტრებში ვითარება მძიმეა. გადატვირთულობა, დაცვია და პატიმრების მხრიდან მომავალი ძალადობა, შეზღუდული წვდომა ჯანდაცვაზე, ჰიგიენისა და კანალიზაციის ნაკლებობა. პატიმრის მხრიდან პატიმარზე ძალადობა, რასაც ხშირად ბადრაგი ახალისებს, რჩებოდა სერიოზულ პრობლემად. ჯანდაცვა, კვება, ვენტილაცია და სანიტარული სტანდარტები სხვადასხვა დაწესებულებაში სხვადასხვაგვარი, ზოგადად კი ცუდი იყო. სისხლის სამართლის სიტემაში ხარისხიან სამედიცინო დახმარებაზე წვდომა მნიშვნელოვან პრობლემად რჩება. მნიშვნელოვან პრობლემად რჩებოდა, ასევე პატიმრებში გავრცელებული ტუბერკულოზი და აივ ინფექცია. ანგარიშის მიხედვით, პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირებს, სხვა პატიმრებთან შედარებით, კიდევ უფრო მძიმე პირობებში ამყოფებენ და მძიმე სადამსჯელო ღონისძიებებს მიმართავენ, მაგალითად, პატიმრის იზოლაცია და ფსიქიატრიულ განყოფილებაში დასჯის მიზნით გამწესება. პატიმრებს ოფიციალურად შეუძლიათ, არსებული ცუდი პირობები გაასაჩივრონ, მაგრამ ისინი შემდგომ ზეწოლის და რეპრესიების შიშითა, ამას არ აკეთებენ. საჩივრებს მხოლოდ ის პატიმრები წერენ, ვისაც უკვე სხვა გზა აღარ აქვს.[2]

რუსეთის ფედერაციაში შინაგან საქმეთა სამინისტროს, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის, თავდაცვის სამინისტროსა და პროკურატურის ყოფილი თანამშრომლებისთვის სპეციალური ციხეები მოქმედებს; ასეთი ტიპის დაწესებულება რუსეთის მასშტაბით რამდენიმეა. საინფორმაციო სააგენტო „ТАСС“ 2018 წლის 27 თებერვალს რუსეთის ფედერაციის სასჯელაღსრულების ფედერალური სამსახურის უფროსის პირველი მოადგილის კომენტარს ავრცელებს, სადაც ანატოლი რუდნი აცხადებს, რომ იზრდება იმ მსჯავრდებულთა რაოდენობა, რომლებიც ადრე სამართალდამცავი ორგანოების თანამშრომლები იყვნენ; ამიტომ, მისი თქმით, ძალოვანი სტრუქტურების ყოფილი თანამშრომლებისთვის კიდევ ერთი საპატიმრო დაწესებულება აშენდება.[3]

რუსულ მედიაში ხშირად წერენ სპეციალურ ციხეებში არსებული მდგომარეობის შესახებ. საინფორმაციო სააგენტოს „MKSET“ ჟურნალისტი კონსტანტინ კლიმოვი, რომელმაც პირადად მოინახულა ბაშკირიაში მდებარე სპეციალური ციხე, წერს, რომ ყოფილი ძალოვნები მოკრძალებულად ცხოვრობენ. შინაგან საქმეთა სამინისტროს, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის, თავდაცვის სამინისტროსა და პროკურატურის ყოფილი თანამშრომლები ას ადამიანზე გათვლილ დიდ ოთახებში ცხოვრობენ და ორსართულიან საწოლებზე ძინავთ. ჟურნალისტი აღნიშნავს, რომ ყველაფერი ზუსტად ისეა, როგორც ჩვეულებრივ კოლონიებში. ერთადერთი განსხვავება ისაა, რომ ამ ციხეში პატიმრებს პროდუქტებით სავსე მაცივარი აქვთ, რაც სხვაგან იშვიათობაა.

ამავე სტატიაში, ავტორი წერს, რომ ლაზარეთში მხოლოდ ოთხი პაციენტი დახვდა და მათთვის არ უკითხავს თუ რა აწუხებდათ. ციხის ექიმის ინფორმაციით კი, პატიმრებს შორის ძირითადად გულის დაავადებები და ჰიპერტონიაა გავრცელებული.[4]

საინფორმაციო სააგენტოს „ირკუცკი ონლაინ“ ჟურნალისტი ალინა ვოვჩეკი ირკუცკის მკაცრი რეჟიმის გამოსასწორებელი კოლონიის შესახებ, სადაც სასჯელს მძიმე დანაშაულისთვის გასამართლებული ყოფილი ძალოვნები იხდიან, წერს, რომ ციხე სრულად შევსებულია. 1220 პატიმრიდან 640 დასაქმებულია, მათგან 120 მუშაობს ფეხსაცმლის სახელოსნოში, 140 ქსოვილებზე მუშაობს, ხოლო ხის დამუშავებით 90 ადამიანია დაკავებული. კოლონიის ხელმძღვანელობის თქმით, დაწესებულებამ ყველა წარმოებიდან 9 თვის განმავლობაში 141 მილიონი რუბლის შემოსავალი მიიღო.

ჟურნალისტი აღწერს ერთერთ საცხოვრებელ კორპუსსაც. მისი თქმით, საძინებელი ოთახები ნათელი და სუფთაა. წესრიგზე კი თავად პატიმრები ზრუნავენ. კოლონიის თანამშრომლების თქმით, ეს დაწესებულება ერთადერთია ირკუცკის ოლქში, სადაც მოწყობილია სალოცავები ქრისტიანებისთვის, მუსლიმებისთვის, იუდაიზმისა და ბუდიზმის მიმდევრებისთვის. პატიმრები ეზოში ორჯერ გაჰყავთ – დილით და საღამოს. ზაფხულში პატიმრებს ფეხბურთისა და ფრენბურთის თამაშის ნებასაც რთავენ; იმართება სხვადასხვა კულტურული ღონისძიება.[5]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Russian Federation, 22 February 2018, available at:

[accessed 22 June 2018]

[2] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Russia, 20 April 2018

 (accessed on 22 June 2018)

[3] საინფორმაციო სააგენტო „ТАСС“; სასჯელაღსრულების ფედერალური სამსახური გასამართლებული ძალოვანი სტრუქტურების ყოფილი თანამშრომლებისთვის ახალ კოლონიას გახსნის; 2018 წლის 27 თებერვალი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://tass.ru/obschestvo/4990722 [ნანახია 2018 წლის 25 ივნისს]

[4] საინფორმაციო სააგენტო „MKSET“; როგორ და რით ცხოვრობენ „ზონაზე“ სამართალდამცავი სტრუქტურების ყოფილი თანამშრომლები; კონსტანტინ კლიმოვი; 2017 წლის 21 მარტი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://mkset.ru/news/society/21-03-2017/kak-i-chem-zhivut-na-zone-byvshie-sotrudniki-pravoohranitelnyh-organov-c4a51201-3874-436b-8a17-50cbadd3c4cb [ნანახია 2018 წლის 25 ივნისს]

[5] საინფორმაციო სააგენტო „ირკუცკი ონლაინ“; კოლონიის შიგნით: ყოფილი ძალოვნების შრომა და ცხოვრება; ალინა ვოვჩეკი; 2017 წლის 24 ოქტომბერი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.irk.ru/news/articles/20171024/prison/ [ნანახია 2018 წლის 25 ივნისს]

რუსეთი. მოწმეთა დაცვის სახელმწიფო პროგრამა. აპრილი, 2018

რუსეთის ფედერაციაში ყოველწლიურად, დაახლოებით 10 მილიონი ადამიანი სხვადასხვა განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის ან მსხვერპლად ან მოწმედ გვევლინება. მათგან ყოველი მეხუთე იღებს მუქარას ჩვენების შეცვლის ან ჩვენებაზე საერთოდ უარის თქმის მოთხოვნით. მოქალაქეთა დიდი ნაწილი არ მიმართავს პოლიციას, რადგან დამნაშავეთა შურისძიების ეშინია ან არ სჯერა სახელმწიფო დაცვის ეფექტიანობის. კანონმდებლობა სახელმწიფო დაცვის შესახებ რუსეთის ფედერაციის კონსტიტუციას ეფუძნება და შედგება სხვადასხვა ნორმატიული აქტისგან; მათ შორისაა ფედერალური კანონი მსხვერპლთა, მოწმეთა და სისხლის სამართლის საქმისწარმოების სხვა მონაწილეთა სახელმწიფო დაცვის შესახებ; რუსეთის ფედერაციის სისხლის სამართლის კოდექსი; სხვადასხვა შიგა ნორმატიული აქტები და ასევე საერთაშორისო შეთანხმებები. ფედერალური კანონი მსხვერპლთა, მოწმეთა და სისხლის სამართლის საქმისწარმოების სხვა მონაწილეთა სახელმწიფო დაცვის შესახებ მიღებულია 2004 წლის 20 აგვისტოს.

აღნიშნული კანონის თანახმად, მსხვერპლთა, მოწმეთა და სხვათა სახელმწიფო დაცვა გულისხმობს უსაფრთხოების ზომების გატარებას, რაც მიმართულია მათი სიცოცხლის, ჯანმრთელობის და/ან ქონების დასაცავად; ასევე მათ სოციალურ მხარდაჭერას. დასაცავი პირის მიმართ შეიძლება გატარდეს ერთი ან რამდენიმე ღონისძიება შემდეგი ჩამონათვალიდან:

  • პირადი დაცვა, საცხოვრებლის და ქონების დაცვა;
  • სპეციალური თავდაცვითი საშუალებებით აღჭურვა, როდესაც მომატებულია საფრთხე;
  • დაცვის ქვეშ მყოფი პირის მონაცემების კონფიდენციალობის უზრუნველყოფა;
  • სხვა საცხოვრებელ ადგილზე გადაყვანა;
  • დოკუმენტების შეცვლა;
  • გარეგნობის შეცვლა;
  • სამსახურის ან სასწავლო ადგილის შეცვლა;
  • დროებით განთავსება უსაფრთხო ადგილას;
  • უსაფრთხოების სხვა დამატებითი ზომების გატარება.

დასაცავი პირის მიმართ, შეიძლება, კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა ღონისძიებების გატარებაც. პირველ 4 პუნქტში ჩამოთვლილი ღონისძიებების გატარება ხდება მხოლოდ მძიმე და განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის შემთხვევაში.

2006-2008 წლებში სახელმწიფო პროგრამით 3296 პირმა ისარგებლა; მათგან 63% იყო მოწმე, რომელთაც ითხოვეს სახელმწიფო დაცვით უზრუნველყოფა. დანარჩენ ნაწილს მსხვერპლები, ეჭვმიტანილები და ბრალდებულები წარმოადგენდნენ.

2009 წლის 2 ოქტომბერს დამტკიცდა მსხვერპლთა, მოწმეთა და სასამართლო საქმისწარმოების სხვა მონაწილეთა დაცვის სახელმწიფო პროგრამა 2009-2013 წლებისთვის. პროგრამა კანონის შესაბამისად მომზადდა. პროგრამა მიმართულია კანონით გათვალისწინებული უსაფრთხოების ღონისძიებების გატარებისკენ ყველა პირის მიმართ, მისი მოქალაქეობის, ეროვნების, სქესის, ქონების, თანამდებობის და სოციალური მდგომარეობის, განათლების, საზოგადოებრივი გაერთიანების წევრობის, პოლიტიკური და რელიგიური შეხედულებების მიუხედავად.

2008 წლის 6 სექტემბრის საპრეზიდენტო ბრძანებით, შინაგან საქმეთა სამინისტროში სპეციალური სტრუქტურული ერთეული შეიქმნა, რომელიც პასუხისმგებელია პირთა უსაფრთხოების უზრუნველყოფაზე. ყველა რეგიონში მოქმედებს პოლიციის სპეციალიზებული განყოფილება, რომელიც უზრუნველყოფს სახელმწიფო დაცვის საჭიროების მქონე პირის უსაფრთხოებას. 2011 წელს სახელმწიფო დაცვის განმახორციელებელი უწყებამ 3289 პირის დაცვა უზრუნველყო, რისთვისაც გაატარა 5459 შესაბამისი ღონისძიება. სახელმწიფო დაცვის ქვეშ მყოფი პირის მიმართ მუქარის ფაქტზე სისხლის სამართლის 254 საქმე აღიძრა. დაცვის ქვეშ მყოფი პირებიდან 790 იყო მოწმე, 863 მსხვერპლი და 485 ნათესავი და ახლობელი პირი.[1]

2017-2018 წლებისთვის შინაგან საქმეთა სამინისტრომ მსხვერპლთა, მოწმეთა და სასამართლო საქმისწარმოების სხვა მონაწილეთა დაცვის პროგრამისთვის დაფინანსების ზრდას მიაღწია – ყოველწლიურად პროგრამის განსახორციელებლად 280 მილიონი რუბლი დაიხარჯება. სხვადასხვა წყაროს მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, პროგრამით მოსარგებლეთა რაოდენობა 2008 წლიდან 7-დან 12 ათასამდე მერყეობს. შინაგან საქმეთა სამინისტროს ინფორმაციით, ერთი საიდუმლო მოწმის სახელწმიფო დაცვის პროგრამით დაცვა თვეში 100 ათასი რუბლი ღირს.

კანონი არ აწესებს ვადებს თუ რამდენ ხანს უნდა გაგრძელდეს სახელმწიფო დაცვა. დაცვის ქვეშ შესაძლოა პირი მთელი ცხოვრების განმავლობაში დარჩეს. საშუალოდ, „ობიექტის“ დაცვა ერთი ან ორი წლის განმავლობაში ხორციელდება. ხშირად პირებს ინდივიდუალური თავდაცვის საშუალებებით ამარაგებენ – პისტოლეტები რეზინის ტყვიით, ელექტროშოკები და სხვა; ასევე, უცვლიან პირად მონაცემებს, აძლევენ ახალ პასპორტებს და უცვლიან გარეგნობას. ხანდახან პირის დასაცავად მისი სიკვდილის გათამაშება ხდება – ოპერატიული სამსახურის თანამშრომლები ასეთ დროს პირის გასვენების ინსცენირებასაც დგამენ და გარდაცვალების მოწმობასაც ამზადებენ.

კანონით გათვალისწინებულია პლასტიკური ოპერაციების დაფინანსება, თუმცა შინაგან საქმეთა სამინისტროში აცხადებენ, რომ პრაქტიკაში ამ საშუალების გამოყენება არ მომხდარა. მოქმედი კანონმდებლობით სახელმწიფო დაცვის პროგრამით შეიძლება ისარგებლოს ნებისმიერმა პირმა, რომელიც დანაშაულის მოწმეა და მისი ან მისი ოჯახის წევრების მიმართ ადგილი აქვს რეალურ მუქარებს.[2]

[1] საინფორმაციო სააგენტო „რია ნოვოსტი“; მოწმეთა დაცვის პროგრამა რუსეთში; გამოქვეყნებულია: 22 სექტემბერი, 2012; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://ria.ru/spravka/20120922/756478738.html [ნანახია: 19 აპრილი, 2018]

[2] საინფორმაციო სააგენტო Life; მოწმეთა დასაცავად რუსეთში 280 მილიონ რუბლს დახარჯავენ; გამოქვეყნებულია: 5 მარტი, 2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://life.ru/t/%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8/981480/na_zashchitu_svidietieliei_v_rossii_potratiat_280_mln_rubliei_v_ghod [ნანახია: 19 აპრილი, 2018]