სომალი. უსაფრთხოების და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. მაისი, 2020

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2020 წლის 5 მაისს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილია მოგზაურთათვის სომალიში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

ოფისი მოუწოდებს ბრიტანელ მოქალაქეებს, კატეგორიულად შეიკავონ თავი სომალის  ნებისმიერ რეგიონში, მათ შორის – სომალილენდში, მოგზაურობისგან. აღნიშნულიდან გამონაკლისს წარმოადგენს მხოლოდ 2 ქალაქი – ჰარგეიისა და ბარბერა, სადაც მოგზაურობა მხოლოდ გადაუდებელი აუცილებლობის შემთხვევაში არის მიზანშეწონილი. სახელმძღვანელო პრინციპების მიხედვით, სომალიში ხშირად ფიქსირდება ტერორისტული თავდასხმები და სხვა ტიპის აქტები. ამას გარდა, ტერორისტული დაჯგუფებები ხშირად იტაცებენ ადამიანებს და განსაკუთრებით ემუქრებიან „დასავლელებს“ და „დასავლეთთან“ ასოცირებულ ორგანიზაციებში მომუშავე პირებს. ტერორისტული თავდასხმის განსაკუთრებით მაღალი ალბათობაა დედაქალაქ მოგადიშუში, ხოლო დაჯგუფებები მთელი ქვეყნის, მათ შორის – სომალილინედის, მასშტაბით აგრძელებენ დასავლეთის წარმომადგენლებზე თავდასხმას. როგორც წესი, აღნიშნული თავდასხმები განურჩეველი ხასიათისაა და ეწყობა მასობრივი თავშეყრის ადგილებში; მნიშვნელოვანი სამთავრობო ღონისძიებების დროს და ისეთ ლოკაციებზე, რომლებსაც უცხოელები ხშირად სტუმრობენ. ამას გარდა, სომალის როგორც შიდა, ასევე – მიმდებარე საერთაშორისო წყლებში, საკმაოდ მაღალია სანაოსნო დანაშაულის რისკი.[1]

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, სომალიში ფიქსირდება რამდენიმე არა საერთაშორისო ხასიათის, შიდა ტიპის შეიარაღებული კონფლიქტი, რომელსაც ქვეყნის მთავრობა სხვადასხვა ისლამისტური შეიარაღებული ჯგუფების წინააღმდეგ აწარმოებს. აღნიშნულ ჯგუფებიდან, ყველაზე მეტად გამორჩეულია ტერორისტული დაჯგუფება -„ალ შაბააბი“.[2]

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრმა 2020 წლის 19 აპრილს გამოაქვეყნა სპეციალური ანგარიში სომალიში უსაფრთოხების კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ. ანგარიშის მიხედვით, რომელიც რამდენიმე საერთაშორისო წყაროს მიერ შეგროვებულ ინფორმაციას ეყრდნობა (გაეროს უსაფრთხოების საბჭო და ICG), მთლიანად 2019 წლის განმავლობაში და 2020 წლის დასაწყისში (თებერვლის თვის ჩათვლით), სომალიში უსაფრთხოების კუთხით სიტუაცია კვლავაც არასტაბილური იყო. ქვეყანაში ფიქსირდებოდა ტერორისტული ორგანიზაცია “ალ-შაბააბის“ მხრიდან განხორციელებული ძალადობრივი თავდასხმები, რასაც ხშირად თან ახლდა მსხვერპლი სამოქალაქო სექტორში. ამას გარდა, სომალის უსაფრთხოების ძალები, რომელსაც აშშ უჭერს მხარს, ასევე, ახორციელებდნენ სამხედრო ოპერაციებს (მათ შორის – საავიაციო დარტყმებს) ზემოხსენებული დაჯგუფების და, ასევე -„ისლამური სახელმწიფო – სომალის“ წევრების წინააღმდეგ, რაც, ასევე, იწვევდა სამოქალაქო დანაკარგებს. უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტები ფიქსირდებოდა მთელი ქვეყნის მასშტაბით, მათ შორის – სომალილენდსა და პუნტლენდში.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი სომალიში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ სომალი არის ფედერალური მოწყობის რესპუბლიკა, რომელსაც 2017 წელს არჩეული პრეზიდენტი მოჰამედ აბდულლაჰი მოჰამედ „ფარმააჯო“ ხელმძღვანელობს. სომალის საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრებში მდებარეობს თვითგამოცხადებული სომალილენდის რესპუბლიკა ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთში და პუნტლანდის ავტონომიური ერთეული ჩრდილო-აღმოსავლეთში, რომელთაც საკუთარი მთავრობები და იურისდიქცია გააჩნიათ.

სომალის კონსტიტუციის მიხედვით, ქვეყნაში უსაფრთხოებასა და საზოგადოებრივ წესრიგზე პასუხისმგებელია ორგანოა სომალის ეროვნული არმია, რომლის ყველაზე დიდი გამოწვევა, ამ ეტაპზე, ტერორისტული დაჯგუფება „ალ-შაბააბის“ წინააღმდეგ ბრძოლაა. აღნიშნული სამხედრო ოპერაციები, ქვეყნის უმრავლეს რეგიონში აქტიურად მიმდინარეობს. ანგარიშის მიხედვით, სომალის სამოქალაქო ინსტიტუტები, ზოგჯერ, ვერ ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში, ქვეყნის მასშტაბით დაფიქსირებულ სერიოზულ უფლებათა დარღვევათა შორის იყო: სომალის ფედერალური სამთავრობო ძალების, კლანების, დაჯგუფება „ალ-შაბააბის“ ან სხვა დაუდგენელ პირთა ან ჯგუფთა მიერ სამოქალაქო პირების უკანონო ან თვითნებური მკვლელობის შემთხვევები; პირთა წამება და სხვა ტიპის არასათანადო და დამამცირებელი მოპყრობა ზემოხსენებული ელემენტების მხრიდან; „ალ-შაბააბის“ მიერ განხორციელებული იძულებითი გაუჩინარების შემთხვევები; თვითნებური ან პოლიტიკურად მოტივირებული დაკავებები, მათ შორის – ჟურნალისტების მიმართ; მკაცრი და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; პოლიტიკური პატიმრები; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; სასამართლოს დამოუკიდებლობის კუთხით არსებული სერიოზული პრობლემები; გამოხატვის თავისუფლების ყველაზე მძიმეს ფორმის შეზღუდვები, მათ შორის – მუქარა, ძალადობრივი მუქარა, ცენზურა, ჟურნალისტთა დაკავება და ა.შ.; ფედერალური სამთავრობო ძალების, კლანების, დაჯგუფებები: „ალ-შაბააბის“ და Ahlu Sunna Wal Jama (ASWJ) -ს მიერ ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირება და მათი საომარ მოქმედებებში ჩართვა; ქალთა და გოგონათა მიმართ ძალადობა, რომელიც, ნაწილობრივ, მთავრობის უმოქმედობით იყო წახალისებული; სრულწლოვანთა და ბავშვთა იძულებითი შრომა და ა.შ.

დაუსჯელობა რუტინული ხასიათის იყო და ნორმად აღიქმებოდა. მთავრობო თითქმის არ დგამდა არანაირ ნაბიჯს, რომ დაესაჯა სამართალდამრღვევი პირები, რომელთაგან ბევრი სამხედრო ან პოლიციის რიგებიდან იყო.

ანგარიშის მიხედვით, სამთავრობო ძალებს, კლანურ შეიარაღებულ ჯგუფებს, „სომალიში აფრიკის კავშირის მისიის“ (African Union Mission in Somalia (AMISOM)) ძალებსა და „ალ-შაბააბს“ შორის მიმდინარე შეიარაღებულმა კონფლიქტმა მნიშვნელოვნად დააზარალა სამოქალაქო მოსახლეობა, გამოიწვა რა ბევრი მათგანის სიკვდილი; დაშავება ან იძულებითი გადაადგილება. კლანურ შეიარაღებულ ჯგუფები და „ალ-შაბააბი“ აგრძელებდნენ განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულების ჩადენას მთელი ქვეყნის მასშტაბით. ამ კუთხით, განსაკუთრებით აქტიური მაინც „ალ-შაბააბი“ იყო, რომლის წევრებიც აწყობდნენ ტერორისტულ თავდასხმებს სამოქალაქო პირებზე და, ასევე, სჩადიოდნენ ისეთი ტიპის აქტებს, როგორიცაა: მკვლელობები; პირთა გაუჩინარებები; წამება;  გაუპატიურება; არასამთავრობო ორგანიზაციების და გაეროს თანამშრომლებზე თავდასხმა და ა.შ. „ალ-შაბააბი“-ის წევრები, ასევე, ზღუდავდნენ წვდომას ჰუმანიტარულ ტვირთზე, იყენებდნენ ბავშვ ჯარისკაცებს და აწესებდნენ შეზღუდვებს გამოხატვის, შეკრების, პრესისა და გადაადგილების კუთხით. „სომალიში აფრიკის კავშირის მისიის“ (African Union Mission in Somalia (AMISOM)) ძალების ზოგიერთ ქმედებას, ასევე შედეგად ახლდა სამოქალაქო პირთა სიკვდილი.[4]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch სომალის შესახებ 2020 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში მიმდინარე სერიოზულმა კონფლიქტმა; სახელმწიფოს მხრიდან დაცვის არარსებობამ დ ჰუმანიტარულმა კრიზისმა სომალელი სამოქალაქო პირები მნიშვნელოვნად დააზიანა. სხვადასხვა გათვლებით, ქვეყანაში არის იძულებით გადაადგილებული 2.6 მილიონი პირი.

„გაეროს სომალის მხარდაჭერის მისიის“ (UNSOM) მიხედვით, ნოემბრის თვის მონაცემებით, ქვეყანაში ფიქსირდებოდა  1 154  სამოქალაქო დანაკარგი. აღნიშნული რიცხვის 67 % მოდიოდა ისლამისტური შეიარაღებული დაჯგუფება „ალ-შაბააბის“ მიერ განხორციელებულ განურჩეველ ან გამიზნულ თავდასხმებზე. კლანებსა და უსაფრთხოების ძალების შიგნით არსებული ძალადობა; შურისძიების მიზნით მკვლელობები; ალ-შაბააბის წინააღმდეგ ფედერალური მთავრობის, „სომალიში აფრიკის კავშირის მისიის“ (African Union Mission in Somalia (AMISOM)) ძალებისა და სხვა უცხოური შეიარაღებული ძალების მიერ განხორციელებული სამხედრო ოპერაციები, ასევე, იწვევდა სამოქალაქო პირთა სიკვდილს, დაშავებას ან იძულებით გადაადგილებას.

ფედერალური და რეგიონალური მთავრობები, განსაკუთრებით – სომალილენდში, კვლავ განაგრძობდნენ გამოხატვისა და მედიის თავისუფლების კუთხით შეზღუდვების დაწესებას, მათ შორის – არ ერიდებოდნენ ჟურნალისტთა და სხვა კრიტიკულად განწყობილ პირთა დევნას, მათ თვითნებურ დაკავებას და მედია საშუალებების დროებით დახურვას. ზოგადად, კიდევ უფრო დამძიმდა ურთიერთობები ფედერალურ მთავრობასა და ფედერაციის წევრ შტატებს შორის.

იანვარში, მას შემდეგ რაც სომალი გახდა გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს წევრი,  ფედერალურმა მთავრობამ ქვეყნიდან გააძევა სომალიში გაეროს წარმომადგენლობის უფროსი – ნიკოლას ჰაისომი, რასაც საფუძვლად დაუდო ჰაისომის ღია წერილი, სადაც ის სომალიში, ქალაქ ბაიდოაში, მთავრობის მოქმედებების შედეგად დამდგარ უფლებათა დარღვევებზე საუბრობდა. ფედერალურმა მთავრობამ, ასევე, თანამდებობებზე დაამტკიცა რამდენიმე ისეთი პირი, რომელთა მიმართ არსებობდა ბრალდებები სერიოზულ უფლებათა დარღვევებში მონაწილეობის შესახებ.

გარდა ამისა, ანგარიშში დადებითად არის შეფასებული სომალის მიერ გაეროს შშმ პირთა უფლებების შესახებ კონვენციის რატიფიცირება და მთავრობის მიერ ბავშვთა უფლებების კომიტეტისადმი წარდგენილი რიგით პირველი ანგარიში.[5]

საერთაშორისო არასამთვრობო ორგანიზაცია Amnesty International-ის სომალის შესახებ 2020 წლის ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში მიმდინარე შეიარაღებული კონფლიქტის შედეგად, დაიღუპა და დაშავდა 1000 სამოქალაქო პირზე მეტი. სომალის მთავრობა მასშტაბურ სადამსჯელო ღონისძიებებს ახორციელებდა მისდამი კრიტიკულად განწყობილ პირთა, ჟურნალისტებისა და პოლიტიკური ოპონენტების წინააღმდეგ, მათ შორის – ფიზიკური ძალის გამოყენებით შლიდა დემონსტრაციებს, რასაც ზოგჯერ, თან ახლდა პირთა გარდაცვალების შემთხვევები. ჟურნალისტთა მიმართ შეზღუდვებს, ასევე, ხელს უწყობდა ტერორისტული ორგანიზაცია „ალ-შაბააბის“ წევრთა ქმედებები. ქვეყანაში ფართოდ იყო გავრცელებული ქალთა და გოგონათა მიმართ ძალადობა. კონფლიქტის, გვალვისა და ნიაღვრების შედეგად იძულებით გადაადგილებულ პირთა მაჩვენებელმა 300 000 მიაღწია. სერიოზული უფლებათა დარღვევების ჩამდენ პირთათვის დაუსჯელობა ფართოდ გავრცელებული და რუტინული ხასიათის იყო.[6]

[1] United Kingdom Foreign and Commonwealth Office – Foreign travel advice Somalia; published on 5 May 2020; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/somalia [accessed 10 May 2020]

[2] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 10 May 2020]

[3] ACCORD – Security Situation in Somalia; published in April 2020; available at https://www.ecoi.net/en/countries/somalia/featured-topics/security-situation/ [accessed 11 May 2020]

[4] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Somalia; published in March 2020; available at

[accessed 11 May 2020]

[5] Human Rights Watch – World Report 2020 – Somalia; published in January 2020; available at

[accessed 12 May 2020]

[6] Amnesty International – “Human Rights in Africa: Review of 2019 – Somalia”; published in April 2020; available at

[accessed 12 May 2020]

სომალი. ჰუმანიტარული ორგანიზაციების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. თებერვალი, 2020

სომალიში მიმდინარე შეიარაღებული კონფლიქტი, საფრთხის მატარებელი გარემო, სახელმწიფოს მხრიდან დაცვის ნაკლებობა და მუდმივად განმეორებადი ჰუმანიტარული კრიზისი, სომალის მოქალაქეებს მძიმე ვითარებაში ამყოფებს. ქვეყანაში, დაახლოებით, 2.6 მილიონი იძულებით გადაადგილებული პირია და ბევრი მათგანი დახმარების გარეშე ცხოვრობს.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში სომალის შესახებ წერს, რომ ადგილობრივი სამოქალაქო საზოგადოების ჯგუფებს, საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციებს და გაეროს სააგენტოებს აქვთ შესაძლებლობა, ქვეყნის ზოგიერთ ნაწილში, სხვადასხვა სახის პროექტები განახორციელონ, თუმცა ისინი აწყდებიან სიძნელეებს და ხშირად საშიშ სამუშაო პირობებში იმყოფებიან. რეგიონული ხელისუფლება და უსაფრთხოების ძალები არასამთავრობო და ჰუმანიტარული ჯგუფების კონტროლის მიზნით, ხშირად მიმართავენ ძალადობას, გამოძალვას თუ სხვადასხვა ფორმით ობსტრუქციას. ასევე, ტერორისტული დაჯგუფება „ალ-შაბააბი“, ზოგადად, ასეთ ორგანიზაციებს თავის კონტროლირებად ტერიტორიებზე საქმიანობის ნებას არ რთავს.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში სომალის შესახებ წერს, რომ „ალ-შაბააბი“ იერიშებს ახორციელებს ჰუმანიტარული ორგანიზაციების თანამშრომლებზე, გაეროს წარმომადგენლებსა და დიპლომატიურ მისიებზე. ჰუმანიტარული ორგანიზაციების თანამშრომლები რეგულარულად აწყდებიან საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებს, გზების ბლოკირებებს, გამოძალვას, ავტომანქანების ჩამორთმევას და ასევე სხვადასხვა სახის ბიუროკრატიულ ბარიერებს. ჰუმანიტარული ორგანიზაციები მაღალი ხარისხის ძალადობას აწყდებოდნენ 2018 წლის განმავლობაში. იანვარი – აგვისტოს პერიოდში დაფიქსირდა 85-ზე მეტი ინციდენტი, როდესაც სამიზნე იყო ჰუმანიტარული ორგანიზაციის პერსონალი თუ ინფრასტრუქტურა. ინციდენტების შედეგად ჰუმანიტარული ორგანიზაციების 7 თანამშრომელი დაიღუპა, 12 დაშავდა და კიდევ 12 დაპატიმრებული და დროებით დაკავებული აღმოჩნდა. ამავე პერიოდში, ხელისუფლებამ ჰუმანიტარული ორგანიზაციის ორი თანამშრომელი ქვეყნიდან გააძევა. დაჯგუფება „ალ-შაბააბი“ იტაცებს ჰუმანიტარულ დახმარებას. 2018 წლის პირველ მეოთხედში ჰუმანიტარულ დახმარების წვდომაზე შეზღუდვის 7 ფაქტი დადასტურდა, რომელთაგან ორი შემთხვევა დაჯგუფება „ალ-შაბააბთან“ იყო დაკავშირებული.

2018 წლის განმავლობაში გრძელდებოდა დიალოგი ჰუმანიტარულ სააგენტოებს, სომალის ფედერალურ მთავრობასა და რეგიონულ ხელისუფლებას შორის საკონტროლო-გამშვები პუნქტების გაუქმებისა და ჰუმანიტარული დახმარებისთვის გადაადგილების თავისუფლების ხელშეწყობის შესახებ. გზების ბლოკირება და დანაღმვა შეიარაღებული ჯგუფების მიერ და ჰუმანიტარული ორგანიზაციების თანამშრომლებზე თავდასხმები სერიოზულად აფერხებს დახმარების მიწოდებას სომალის სამხრეთ და ცენტრალურ სექტორებში.[3]

გაეროს უშიშროების საბჭოს მიერ 2019 წლის ნოემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში სომალის შესახებ ნათქვამია, რომ დაჯგუფება „ალ-შაბააბი“ კვლავ პასუხისმგებელია საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დარღვევის შემთხვევათა დიდ ნაწილზე, რომლებიც კონცენტრირებულია მოგადიშუში და სამხრეთ და ცენტრალური სომალის სხვა ნაწილებში. ანგარიშში ასევე ყურადღებაა გამახვილებული „ალ-შაბააბის“ მხრიდან ჰუმანიტარული ორგანიზაციების თანამშრომლებზე განხორციელებულ ძალადობაზე, მათ შორის, გამოსასყიდის მიღების მიზნით, ადგილობრივი ჰუმანიტარული ორგანიზაციების თანამშრომლების გატაცების პრაქტიკაზე, განსაკუთრებით გედოს რეგიონში (Gedo Region). 2018 წლის ნოემბრიდან 2019 წლის აგვისტომდე პერიოდში ჰუმანიტარული ორგანიზაციების თანამშრომლებზე თავდასხმის 12 ფაქტი დადასტურდა, რომელთა უმრავლესობა იყო გედოს რაიონში, „ალ-შაბააბის“ მიერ, გამოსასყიდის მიღების მიზნით, პერსონალის გატაცება. გარდა ამისა, 2019 წლის 2 ივლისს, დაჯგუფებამ მოკლა არასამთავრობო ორგანიზაციის (Lifeline) თანამშრომელი ბულო კადეიში (Buulo Cadey), გედოს რეგიონი.

2018 წლის 2 ნოემბერს, „ალ-შაბააბმა“ საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციის ორი თანამშრომელი გაიტაცა სოფელ ტულო ჯიბრილიდან (Tuulo Jibril), გედოს რეგიონი. 2019 წლის 27 თებერვალს, გარბაჰარეის რაიონში (Garbaharey), გურასთან (Gura) ახლოს, დაჯგუფებამ ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციის 5 თანამშრომელი გაიტაცა. 2019 წლის 14 მაისს, „ალ-შაბააბმა“ ორი არასამთავრობო ორგანიზაციის ორი თანამშრომელი გაიტაცა სოფელ გიდვეინიდან (Geedwayne), რომელიც ქალაქებს დოლოსა (Dolow) და ლუქს (Luq) შორის მდებარეობს. ისინი დაჯგუფების მიერ კონტროლირებად სოფელ ელ ადეში (El Adde) გადაიყვანეს. 26 მაისს „ალ-შაბააბის“ სასამართლომ ჰუმანიტარული ორგანიზაციების ორი თანამშრომელი, შესაბამისად, 55 და 32 ათასი აშშ დოლარით დააჯარიმა. 20 ივლისს ჰუმანიტარული ორგანიზაციის ერთი თანამშრომელი 21 ათასი აშშ დოლარის ოდენობის ჯარიმის გადახდის შემდეგ გაათავისუფლეს. ანგარიშის მომზადების დროს ადგილობრივი ჰუმანიტარული ორგანიზაციების მინიმუმ 6 თანამშრომელი „ალ-შაბააბის“ პატიმრობაში რჩებოდა.[4]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში სომალის შესახებ წერს, რომ ჰუმანიტარული სააგენტოები სერიოზული გამოწვევების წინაშე დგანან უსაფრთხოების მხრივ არსებული რთული ვითარების, ჰუმანიტარული ორგანიზაციების თანამშრომლებზე მიზნობრივი იერიშების, ზოგადი ძალადობის და კონფლიქტის მონაწილე მხარეების მიერ დაწესებული სხვადასხვა სახის შეზღუდვების გამო. დაჯგუფება „ალ-შაბააბი“ კვლავ უკრძალავს ბევრ არასამთავრობო ორგანიზაციას და გაეროს ყველა სააგენტოს მის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე საქმიანობას და ასევე ახდენს მთავრობის მიერ კონტროლირებადი ზოგიერთი ქალაქის ბლოკირებას.[5]

[1] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Somalia, 14 January 2020

 (accessed on 27 February 2020)

[2] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Somalia, 4 February 2019

 (accessed on 27 February 2020)

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Somalia, 13 March 2019

 (accessed on 27 February 2020)

[4] UN Security Council: Letter dated 1 November 2019 from the Chair of the Security Council Committee pursuant to resolution 751 (1992) concerning Somalia addressed to the President of the Security Council; Letter dated 27 September 2019 from the Panel of Experts on Somalia addressed to the Chair of the Security Council Committee pursuant to resolution 751 (1992) concerning Somalia [S/2019/858], 1 November 2019

 (accessed on 27 February 2020)

[5] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Somalia, 14 January 2020

 (accessed on 27 February 2020)

სომალი. შიდა გადაადგილების ალტერნატივა სომალილენდში. იანვარი, 2020

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2019 წლის დეკემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში სომალის შესახებ წერს, რომ სომალილენდმა დამოუკიდებლობა 1991 წელს გამოაცხადა, მას შემდეგ, რაც სომალის სახელმწიფოებრიობა ჩამოიშალა. მიუხედავად იმისა, რომ სომალილენდი საერთაშორისოდ აღიარებული არაა, მას აქვს საკუთარი პოლიტიკური და სამთავრობო ინსტიტუტები, პოლიცია და შეიარაღებული ძალები და საკუთარი ვალუტა. სომალილენდმა მეტწილად აიცილა თავიდან ის ქაოსი და ძალადობა, რომელმაც სომალი მოიცვა. სომალილენდის მოსახლეობა, დაახლოებით, 3.5 მილიონია და ქალაქი ჰარგისა გამოცხადებულია დედაქალაქად. სომალილენდის მოსახლეობის თითქმის ნახევარი მომთაბარე ან ნახევრად მომთაბარე ცხოვრებას ეწევა. სომალილენდი ესაზღვრება ჯიბუტს დასავლეთით, ეთიოპიას სამხრეთით და პუნტლენდს (სომალის კიდევ ერთი, ასევე არ აღიარებული ნაწილი). გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისის მონაცემებით, სომალელი იძულებით გადაადგილებული პირების თითქმის 3% სომალილენდში ცხოვრობს.

ისააქი სომალილენდის მთავარი კლანია. სომალილენდში ასევე დირი, დარუდი და სხვა კლანები ცხოვრობენ. კლანური სისტემა სომალილენდში უფრო ერთგვაროვანია, ვიდრე სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში. თუმცა, ის მაინც მნიშვნელოვან როლს თამაშობს. სომალილენდში არ მიაჩნიათ, რომ კლანებზე დაფუძნებული სახელმწიფო აქვთ და ადმინისტრაციული საზღვრებიც ადრე კოლონიური პერიოდის საზღვრებია და არა კლანებს შორის საზღვარი.

ურთიერთობა სომალისა და სომალილენდს შორის დაძაბულია. ფედერალური მთავრობა იბრძვის ძალაუფლებისა და გავლენის მოსაპოვებლად, მათ შორის სომალილენდზე, რომელიც თავს დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ მიიჩნევს.

ტერიტორიის კონტროლი – სახელმწიფო აქტორები – სომალილენდის მთავრობა კონტროლს ახორციელებს თავისი ტერიტორიების უმეტეს ნაწილზე. ბორამა-ჰარგისა-ბერბერა-ბურაოს ზონა, რომელიც სომალილენდის უდიდეს ქალაქებს აერთიანებს, შედარებით მშვიდი და უსაფრთხოა. თუმცა, სომალილენდის აღმოსავლეთ ბოლოები და სასაზღვრო ზონები პუნტლენდთან მოწყვლადია ალ-შაბაბის და სხვა ტერორისტული ჯგუფების ინფილტრაციისადმი. ეს ის ადგილებია, სადაც სომალილენდის პოლიციას, არმიას და სადაზვერვო სამსახურს ყველაზე დიდი გამოცდა აქვთ.

სომალილენდს ჰყავს საკუთარი პოლიცია და შეიარაღებული ძალები, რომლებიც ფედერალური ხელისუფლებისგან დამოუკიდებლად ფუნქციონირებენ. გაეროს სომალის მხარდაჭერის მისიის პოლიციის (UNSOM) ოფიცრები, რომელთაც სახელმწიფო და ფედერალური პოლიციის მხარდაჭერა ევალებათ, პუნტლენდში არიან განლაგებულნი. სომალილენდში ყველა კლანს საკუთარი შეიარაღებული დაჯგუფება ჰყავს. მშვიდობიანი მოსახლეობა აწყდება ინტენსიურ დაპირისპირებებს და დავებს სხვადასხვა კლანის შეიარაღებულ დაჯგუფებებს შორის, რა დროსაც ისინი სისტემატურად იყენებენ მძიმე არტილერიასაც.

არა-სახელმწიფო აქტორები – დაჯგუფება ალ-შაბაბმა ვერ მოახერხა ფეხის მოკიდება სომალილენდში და არ აღიარებულ სახელმწიფოში დიდი მასშტაბის ტერაქტი 2008 წლის შემდეგ არ განუხორციელებია. სომალილენდში არ დაფიქსირებულა რაიმე აღსანიშნავი აქტივობა ალ-შაბაბის მხრიდან, რაც იმის დამსახურებაა, რომ სომალილენდის მთავრობა გაცილებით სტაბილური და უკეთესად სტრუქტურირებულია, ვიდრე დანარჩენი სომალის შემთხვევაში. კონტროლი დაწესებულია ყველა გზაზე და გადაადგილებისას, ვინც ცდილობს სომალილენდში შესვლას, პასპორტი უნდა წარადგინოს. უსაფრთხოების აპარატი სომალილენდში ეფექტურად მუშაობს. გასულ წლებში იყო იერიშების მცდელობები, თუმცა ისინი ეფექტურად იქნა ჩაშლილი. სომალილენდის მოსახლეობა უფრო ჰომოგენური, ერთგვაროვანია, ვიდრე სომალის სხვა ნაწილებში. აქ წარმოდგენილია ერთი დომინანტი კლანი მასში შემავალი კლანებით. სომალილენდში მკაცრი სოციალური კონტროლია;  საზოგადოებრივი მეთვალყურეობის სისტემა აქტიურად გამოიყენება – ხალხმა ზუსტად იცის, რა ხდება სამეზობლოში.

სანააგი და სოოლი (Sanaag and Sool) – სანააგი და სოოლი სომალილენდსა და პუნტლენდს შორის სადავო ტერიტორიებს წარმოადგეს უკვე ათ წელზე მეტი ხნის მანძილზე. კონფლიქტი აღვივებს არა-სტაბილურობას, ზრდის იძულებით გადაადგილებას და ალ-შაბაბსა და სხვა ტერორისტულ დაჯგუფებებს რეგიონში შეღწევის საშუალებას აძლევს. კონფლიქტის მიზეზი რეგიონში კლანების განაწილებაა. სომალილენდს თავისი საზღვრები კოლონიური დაყოფის შესაბამისად აქვს ორგანიზებული, პუნტლენდში კი საზღვრები კლანური განაწილების მიხედვითაა დაწესებული. სანააგსა და სოოლის ნაწილში ცხოვრობენ ის კლანები, რომლებიც პუნტლენდს მიეკუთვნება, თავად რეგიონები კი კოლონიური ეპოქაში ფორმალურად სომალილენდის შემადგენლობაში მოიაზრებოდა. გარდა ამისა, გარკვეულ როლს თამაშობს ასევე რესურსები, რომელთა გამოც ასევე ადგილი აქვს კლანებს შორის დაპირისპირებას.

2018 წელი განსაკუთრებით ძალადობრივი გამოდგა სადავო ტერიტორიებზე. იანვარი-ივნისის პერიოდში ადგილი ჰქონდა 20-მდე შეიარაღებულ კონფრონტაციას. 2018 წლის განმავლობაში გრძელდებოდა კონფრონტაციები ორივე მხარეს, რამაც ათობით მსხვერპლი და დაახლოებით 2500 პირის იძულებითი გადაადგილება გამოიწვია. ერთერთი წყარო 200-დან 300-მდე მსხვერპლს ითვლის 2018 წლის იანვარი-მაისის პერიოდში. 2018 წლის იანვარში, ქალაქი ტუკარაქი სოოლის რეგიონში, რომელსაც 2007 წლიდან პუნტლენდი აკონტროლებდა, სომალილენდის კონტროლის ქვეშ გადავიდა. 2019 წლის განმავლობაში სასაზღვრო რეგიონში დაძაბულობის მატება გაგრძელდა.

2019 წლის იანვარი-ნოემბრის პერიოდში ადგილი ჰქონდა უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ 45 ინციდენტს სანააგსა და სოოლში, მათ შორის 35 ორთაბრძოლას, სამოქალაქო პირებზე ძალადობის 8 შემთხვევას და 2 აფეთქებას. ძირითადი აქტორები იყვნენ სომალილენდის შეიარაღებული ძალები, სამოქალაქო პირები და დაუდგენელი შეიარაღებული ჯგუფები.

უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება სომალილენდში – სომალილენდი სომალის ყველაზე სტაბილურ ნაწილს წარმოადგენს. წყაროები უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მთავარ გამოწვევებად სომალილენდისთვის მიიჩნევენ სასაზღვრო კონფლიქტს პუნტლენდთან და ზოგად კრიმინალს. იშვიათად, სომალილენდში ფიქსირდება იერიშები ალ-შაბაბისა და სხვა ტერორისტული დაჯგუფებების მხრიდან. საერთო ჯამში 124 ინციდენტი 2018 წლის მარტიდან 2019 წლის მარტამდე პერიოდში, რამაც 99 ადამიანის მსხვერპლი გამოიწვია სომალილენდში, ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია სომალის დანარჩენ ტერიტორიასთან შედარებით. საშუალოდ, აღნიშნულ პერიოდში, ყოველთვიურად ადგილი ჰქონდა 10-მდე ინციდენტს, რასაც 8-მდე ადამიანის მსხვერპლი ახლდა.

სომალილენდი შედარებით მშვიდი და სტაბილური რეგიონია, განსხვავებით სომალის დანარჩენი ტერიტორიისგან, სადაც აფრიკული შეიარაღებული ძალები ეხმარებიან მთავრობას ალ-შაბაბისა და სხვა ტერორისტული დაჯგუფებების წინააღმდეგ ბრძოლაში. 2019 წლის ნოემბერში გავრცელდა ინფორმაცია ავდალსა და სელალში ახალი შეიარაღებული დაჯგუფების ავალეს შექმნის შესახებ. გავრცელებული იფნრომაციით, აღნიშნული დაჯგუფება ემუქრებოდა სომალილენდის მთავრობას და უცხოელებს მოუწოდებდა, დაუყოვნებლივ დაეტოვებინათ სომალილენდი. 2019 წლის ნოემბერში სომალილენდის მთავრობამ განაცხადა, რომ მზად იყო დაჯგუფების წინააღმდეგ სამხედრო ძალის გამოყენებისთვის.

2019 წლის იანვარი-ნოემბრის პერიოდში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ 37 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი სომალილენდში (ავდალი (Awdal), ტოგდჰირი (Togdheer) და ვოქუი გალბიდი (Woqooyi Galbeed)), მათ შორის 11 ორთაბრძოლას, სამოქალაქო პირებზე ძალადობის 16 შემთხვევას და 10 აფეთქებას. ძირითადი აქტორები იყვნენ სამოქალაქო პირები, დაუდგენელი შეიარაღებული ჯგუფები და სომალის საპოლიციო ძალები. დაჯგუფება „ისლამურმა სახელმწიფომ“ პასუხისმგებლობა აიღო რამდენიმე იერიშზე სომალიში, მათ შორის სომალილენდში თუმცა წყაროებს სომალილენდში ასეთი თავდასხმები არ დაუდასტურებიათ.

იძულებით გადაადგილებული პირები – წყაროები 2019 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებულ ინფორმაციებში აღნიშნავენ, რომ სომალილენდში იძულებით გადაადგილებული პირების დაცვის კუთხით სამართლებრივი ვაკუუმია. ისინი განიცდიან ჯანდაცვის საბაზისო მომსახურებაზე, განათლებაზე, მიწაზე, თავშესაფარსა და დასაქმებაზე წვდომის ნაკლებობას. ისინი აწყდებიან მიწებიდან გაძევებას. ქალები და გოგონები აწყდებიან მათი უფლებების სხვადასხვა სახით დარღვევას და არიან სექსუალური გენდერზე დაფუძნებული ძალადობის ობიექტები.[1]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის მონაცემებით, 2018 წლის 31 აგვისტოს მდგომარეობით, სომალილენდში 594 ათასი იძულებით გადაადგილებული პირია. სომალილენდში ძირითადად ჩადიან ლტოლვილები იემენიდან და დევნილები სამხრეთ და ცენტრალური სომალიდან. სომალილენდის ხელისუფლება თანამშრომლობს გლუკთან და მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციასთან რათა მხარდაჭერა აღმოუჩინოს იძულებით გადაადგილებულ პირებს, ლტოლვილებს, დაბრუნებულ ლტოლვილებს, თავშესაფრის მაძიებლებს და მოქალაქეობის არმქონე პირებს. სომალილენდის პრეზიდენტის აპარატში ფუნქციონირებს ასევე მრჩევლის ოფისი უმცირესობების პრობლემებზე. საერთაშორისო და ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციები ზოგადად სერიოზული შეზღუდვების გარეშე მოქმედებენ სომალილენდში, თუმცა კლანების პოლიტიკა, კონცენტრირებული ძალადობა და ტრადიციებთან თუ რელიგიასთან დაკავშირებული საკითხები, ხანდახან პრობლემებს უქმნის არასამთავრობო სექტორის საქმიანობას სომალილენდში.

ადგილობრივი სამოქალაქო საზოგადოებრივი ორგანიზაციები აღნიშნავენ, რომ ბანდების მიერ ჩადენილი გაუპატიურებები კვლავ რჩება პრობლემად ურბანულ ზონებში. დამნაშავეები ძირითადად ახალგაზრდა ბანდები და მამრობითი სქესის სტუდენტები არიან. დანაშაულის ადგილს ძირითადად ღარიბი უბნები წარმოადგენს და უფრო ხშირია იმიგრანტებს, დაბრუნებულ ლტოლვილებს და გადაადგილებულ მოსახლეობას შორის, რომელიც ურბანულ ზონებში ცხოვრობს.

იძულებით გადაადგილებულ პირთა უმრავლესობა სომალილენდში ქალაქებს გარეთ არის განსახლებული. ადგილობრივები საუბრობენ გავრცელებულ კრიმინალზე, ძირითადად გაუპატიურებასა და სხვა სექსუალურ და გენდერზე დაფუძნებულ ძალადობაზე. გამოხატვის თავისუფლებასთან, უმცირესობების უფლებებთან და გაუპატიურებასთან დაკავშირებული საკითხები საერთაშორისო ექსპერტების ყურადღების ცენტრშია. ქალების მიმართ ძალადობა რჩება სერიოზულ პრობლემად და ქალები განიცდიან უთანასწორობას როგორც შარიათის, ასევე ჩვეულებითი სამართლებრივი სისტემის ფარგლებში. გარდა ამისა, კულტურული ბარიერები ზღუდავს ქალების პოლიტიკურ პროცესებში ჩართულობას.[2]

სომალილენდში არსებული ეკონომიკური ვითარების მოკლე მიმოხილვა – სომალილენდის მოსახლეობის 55% მომთაბარე ან ნახევრად მომთაბარე ცხოვრებას ეწევა; 45% კი ურბანულ ცენტრებსა და პერიფერიულ ქალაქებში ცხოვრობს. სომალილენდის მოსახლეობის 73% სიღარიბეში და 43% უკიდურეს სიღარიბეში ცხოვრობს. უმუშევრობა ფართოდაა გავრცელებული. მსოფლიო ბანკის მონაცემებით, მთლიანი შიგა პროდუქტის მაჩვენებლით სომალილენდი ბოლო ათეულშია. დასაქმების მაჩვენებელი მამაკაცებს შორის 28%, ხოლო ქალებს შორის 17%-ია. 2010 წელს 15-35 წლის ახალგაზრდობაში უმუშევრობა 75% იყო.[3]

ფრენები სომალილენდის მიმართულებით – სომალილენდის დედაქალაქ ჰარგისაში მოქმედებს საერთაშორისო აეროპორტი, სადაც ხორციელდება ფრენები დუბაის, ჯიბუტის და სხვა ქალაქების გავლით და მიმართულებით. საერთაშორისო აეროპორტი არის ასევე ბერბერაში, სადაც ასევე ხორციელდება ბევრი საერთაშორისო ფრენა, ძირითადად დუბაის გავლით. ეთიოპიის ავიახაზებს აქვს პირდაპირი რეისი ადის აბებადან ჰარგისას მიმართულებით. სომალილენდიდან და სომალილენდში ყველა ფრენა ძვირია და არ ხორციელდება დაბალ-ბიუჯეტიანი ფრენა.[4] [5] [6]

ადამიანის ძირითადი უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის კუთხით არსებული პრობლემები სომალილენდში – საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2020 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში სომალის შესახებ წერს, რომ სომალილენდის მთავრობა მკაცრად ზღუდავს სიტყვის და გამოხატვის თავისუფლებას ისეთ საკითხებზე, რომელიც განსხვავებული მოსაზრებისაა ან ზოგადად კრიტიკულია ხელისუფლების მიმართ. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ადგილი ჰქონდა მნიშვნელოვანი რაოდენობის ჟურნალისტების თვითნებურ დაკავებებს და მედია საშუალებების დროებით დახურვის ფაქტებს. 2019 წლის თებერვალში ჰარგისას სასამართლომ ერთი წლით შეაჩერა გაზეთის „Foore“ საქმიანობა და რედაქტორი სამი მილიონი სომალილენდური შილინგით (300$) დააჯარიმა. გაზეთი ცრუ ინფორმაციის გავრცელებაში დაადანაშაულეს, მას შემდეგ, რაც მედია საშუალებამ გაავრცელა ინფორმაცია ჰარგისაში ახალი საპრეზიდენტო სასახლის შესახებ. გაზეთის საქმიანობაზე დაწესებული აკრძალვა აგვისტოში გააუქმეს. მთავრობა ასევე თვითნებურად აკავებდა ხელისუფლების მიმართ კრიტიკული დამოკიდებულების მქონედ მიჩნეულ პირებს. იანვარში თვითნებურად დააკავეს პოეტი აბდირაჰმან იბრაჰიმ ადანი და დაადანაშაულეს პოლიციის შეურაცხყოფაში, მას შემდეგ, რაც მან სომალილენდში პროცესუალურ დარღვევებს გაუსვა ხაზი. ის მოგვიანებით გაამართლეს და თებერვლის ბოლოს გამოუშვეს.[7]

[1] EASO – European Asylum Support Office: Somalia – Security situation in Puntland and Somaliland (January –15 November 2019): 1. Short description of the region 1.1 Somaliland 1.2 Puntland 2. Control of territory and presence / activities of non-state armed groups 2.1 Somaliland 2.2 Puntland 3. Recent security trends, impact on the civilian population and overview of documented incidents with civilians casualties 3.1 Sanaag and Sool 3.2 Somaliland 3.3 Puntland [Q39], 12 December 2019

 (accessed on 23 January 2020)

[2] IRB – Immigration and Refugee Board of Canada: Somalia: Treatment of returnees in Somaliland by authorities and society; ability of an individual to relocate to Somaliland, including access to employment, housing, and social services (2018-March 2019) [SOM106246.E], 19 March 2019

 (accessed on 24 January 2020)

[3] IRB – Immigration and Refugee Board of Canada: Somalia: Treatment of returnees in Somaliland by authorities and society; ability of an individual to relocate to Somaliland, including access to employment, housing, and social services (2018-March 2019) [SOM106246.E], 19 March 2019

 (accessed on 24 January 2020)

[4] KAYAK; Flight tickets; Tbilisi – Hargeisa; available at: https://www.kayak.com/ [accessed 24 January 2020]

[5] Cheapflights; Flight tickets; Tbilisi – Hargeisa; available at: https://www.cheapflights.com/ [accessed 24 January 2020]

[6] Agoda; Flight tickets; Tbilisi – Hargeisa; available at: https://www.agoda.com/?pv=0# [accessed 24 January 2020]

[7] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Somalia, 14 January 2020

 (accessed on 23 January 2020)

სომალი. მადჰიბანის ტომის წარმომადგენელთა მდგომარეობა. დეკემბერი, 2019

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2019 წლის 29 იანვარს მომზადებულ ინფორმაციაში სომალიში მადჰიბანის ტომის შესახებ წერს, რომ პროფესიული ჯგუფები ისტორიულად ცნობილნი არიან მიდგანის (ასევე გამოიყენება სახელები გაბოიე, მადჰიბანი და მუსე დერიო), ტუმალისა და იიბროს სახელით. აღსანიშნავია, რომ დენომინაცია მიდგანი ხანდახან ყველა პროფესიული ჯგუფის აღმნიშვნელად გამოიყენება, თუმცა ფაქტობრივად, მიეკუთვნება მხოლოდ ერთ ჯგუფს ვააბლეში. მიუხედავად ამისა, რთულია ტერმინის ზუსტი განსაზღვრების დადგენა. მიდგანი ცნობილია ასევე მადჰიბანის, გაბუიეს, გაბოიეს და გაბოიოს სახელით. მიდგანს სომალის ჩრდილო-დასავლეთში გაბუიეს ეძახიან, ეს ტერმინი ბარეს დროს დამკვიდრდა. ეს არ არის კლანის/ჯგუფის სახელი და არც წინაპრების სახელი. ყველაზე გავრცელებული ზოგადი სახელი აღნიშნული ჯგუფისთვის სომალის სხვა ტერიტორიაზე არის საბი ან ბონი. სხვადასხვა წყარო მიიჩნევს, რომ ტერმინი მიდგანი უხეში მიმართვაა, რომელსაც უფრო დიდი კლანები იყენებენ. გამომდინარე იქიდა, რომ ტერმინი ხშირად ითარგმნება როგორც „ხელშეუხებელი“ ან „გაუჩინარებული“, ზოგიერთი მიდგანი ამჯობინებს მადჰიბანად მოხსენიებას, რომელიც „უვნებელს“ ნიშნავს. ტერმინი გამუიე ასევე ერთერთი სასურველი და არა შეურაცხმყოფელი მიმართვაა, რომელიც მიდგანის ნაცვლად გამოიყენება პროფესიული ჯგუფებისთვის. მიდგანები ისტორიულად მონადირეები იყვნენ და ასევე ასოცირდებოდნენ ტყავის წარმოებასთან, ფეხსაცმელების დამზადებასთან და სხვა პროფესიებთან.

სხვადასხვა წყაროს მიხედვით, მადჰიბანები მთელი სომალის მასშტაბით გვხვდებიან. მათი ნახვა შესალებელია ჩრდილოეთ და ცენტრალურ სომალიში და ასევე ჰირანში, მოგადიშუსა და კისმაიოში. მადჰიბანები წარმოდგენილნი არიან ასევე სამხრეთ სომალიში. სხვა წყაროები აღნიშნავენ, რომ დაბალი კასტის წარმომადგენლები,მათ შორის გაბოიეები ჩრდილო-დასავლეთ სომალისა და აღმოსავლეთ ეთიოპიაში ცხოვრობენ, თუმცა ისინი სამხრეთ სომალშიც გვხვდებიან. მადჰიბანები წარმოშობით მუდუგიდან და ნუგალიდან არიან, სადაც ტრადიციულად ასოცირებულნი იყვნენ ჰავიეს კლანებთან, მათ შორის გურგატესთან. სხვადასხვა წყაროს მტკიცებით, მადჰიბანები მოგადიშუშიც არიან.

სხვადასხვა წყარო თანხმდება, რომ პროფესიული ჯგუფები ზოგადად და მადჰიბანები მათ შორის აწყდებიან დისკრიმინაციას. ზოგადად, პროფესიული ჯგუფები აწყდებიან მძიმე სოციალურ, პოლიტიკურ, სამართლებრივ და ეკონომიკურ დისკრიმინაციას. ისინი ხშირად განიცდიან სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი დაცვის ნაკლებობას. მადჰიბანები განიცდიან მძიმე დისკრიმინაციას კასტური გამორიცხვის საფუძველზე. სომალიში მადჰიბანი მოსახლეობის სტატისტიკური მონაცემები არ არის ხელმისაწვდომი. ისინი, როგორც სხვა უმცირესობები აწყდებიან დისკრიმინაციას მიწასა და სხვა სასიცოცხლო სერვისებზე ხელმისაწვდომობის კუთხით, რაც დაკავშირებულია მათ ეთნიკურ იდენტობასთან დომინანტურ კლანურ სტრუქტურაში. 2016 წლის ანგარიშში აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი წერდა, რომ უმცირესობები, მათ შორის მადჰიბანები, რომელთაც ხშირად არ ჰყავთ შეიარაღებული ჯგუფები, კვლავ არიან მკვლელობების, წამების, გაუპატიურების, გამოსასყიდის მიღების მიზნით გატაცების და მიწისა და სხვა ქონების წართმევის ობიექტები უმრავლესობაში მყოფი კლანების წევრების მხრიდან. ბევრი უმცირესობაში მყოფი ჯგუფი კვლავ ცხოვრობს უკიდურეს სიღარიბეში და განიცდის სხვადასხვა ფორმის დისკრიმინაციასა და გარიყვას. პროფესიული ჯგუფები, მათ შორის მადჰიბანები, ჩრდილოეთ სომალიში ხშირად აწყდებიან დისკრიმინაციას მათი პროფესიების გამო. ასეთი ჯგუფების ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება ცუდია, თუმცა მცირე გაუმჯობესებას ადგილი აქვს. ამასთან, ძალიან ცოტაა ცნობილი ჰუმანიტარული მდგომარეობის შესახებ, რომელში კონკრეტული პროფესიული ჯგუფები სომალის სამხრეთ ნაწილში იმყოფებიან.

აღსანიშნავია, რომ რამდენიმე წყარო ამტკიცებს, რომ პროფესიული ჯგუფების ბევრი წარმომადგენელი საკუთარ თავს არ მიიჩნევს უფრო მეტად მოწყვლადად, სომალის დანარჩენ მოსახლეობასთან შედარებით. ლენდინფოსთან საუბრისას ჰარგისაში მცხოვრები ორი სხვადასხვა პროფესიული ჯგუფის წევრმა აღნიშნა, რომ მაგალითად გაუპატიურების პრობლემას განიცდიან როგორც უმცირესობის, ასევე უმრავლესობის წარმომადგენლები და ხშირად დანაშაულს მათივე ჯგუფის წარმომადგენლები სჩადიან (როგორც სხვა სომალელების, ასევე თავიანთი ჯგუფის წარმომადგენლების მიმართ). ადგილობრივი მკვლევარების ინფორმაციით, იშვიათია გაბოიეს წარმომადგენლების მხრიდან გაბოიეს წარმომადგნელებისვე მიმართ ძალადობის შემთხვევები. წყაროების ცნობით, სომალის სამხრეთ ნაწილში, გაბუიეების მიმართ დისკრიმინაციას აქვს ადგილი, თუმცა უსაფრთხოების კუთხით ზოგადად არსებული ვითარება უფრო დიდი რისკის მატარებელია, ვიდრე მიზნობრივი დევნა. რაც შეეხება სომალილენდს, მიუხედავად იმისა, რომ არაღიარებული ქვეყნის მთავრობა ამტკიცებს, რომ ვითარება გაუმჯობესებულია, დისკრიმინაცია გაბუიეების მიმართ სომალილენდში მძიმეა და ძალადობა მათ მიმართ ხდება.[1]

[1] EASO – European Asylum Support Office: Somalia – Information on the Somali caste of Madhibans and in particular: Existence of genealogy; Specific mother tongue of Madhibans (besides the Somali language), evidence if this language is also known by the Madhibans living in Mogadishu, evidence of Madhibans who live in Mogadishu that do not speak the Madhiban traditional language; Whether the Madhibans living in Mogadishu are affiliated to another clan, 29 January 2019

 (accessed on 9 December 2019)

სომალი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება სომალილენდში. დეკემბერი, 2019

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტაციის ცენტრი (ACCORD) სომალიში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2019 წლის დეკემბრის ანგარიშში წერს, რომ სახელმწიფო სომალი 1960 წელს შეიქმნა, როდესაც ბრიტანული სომალილენდი და ყოფილი იტალიური სომალილენდი გაერთიანდნენ და გამოცხადეს დამოუკიდებლობა. 1969 წელს მოჰამედ სიად ბარემ სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყო და დაამხო ავტორიტარული სოციალისტური რეჟიმი, რომელიც დისიდენტებისა და პოლიტიკური ოპონენტების დევნით, დაპატიმრებებითა და წამებით ხასიათდებოდა. შეიარაღებულმა ოპოზიციამ ბარეს რეჟიმი 1991 წელს დაამხო და სომალი ჩათრეული აღმოჩნდა სამოქალაქო ომსა და ანარქიაში.

სომალიში არ არის ერთიანი ცენტრალური მმართველობა. ჩრდილოეთით, სომალილენდმა სამოქალაქო ომის დაწყებიდან მალევე დამოუკიდებლობა გამოაცხადა (სომალილენდი არ უღიარებია არცერთ ქვეყანას). სომალის ჩრდილო-დასავლეთით, პუნტლენდმა 1998 წელს გამოაცხადა ავტონომია. სომალილენდისგან განსხვავებით, პუნტლენდი არ ცდილობს დამოუკიდებლობის მიღებას.

სომალიში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება 2019 წელსაც ძალადობრივია. ალ-შაბააბი განაგრძობს ძალადობას, მათ შორის სამთავრობო ინფრასტრუქტურასა და პერსონალზე, უსაფრთხოების ძალებზე, საერთაშორისო პარტნიორებსა და საჯარო სივრცეებზე იერიშებს.

2019 წლის 10 ივლისს, სანააგში, დუბთან ახლოს შეტაკება მოხდა სომალილენდის სამხედროებსა და 2018 წელს პუნტლანდში გაქცეული პოლკოვნიკ არეს მომხრეებს შორის, რასაც სომალილენდის მხრიდან 3 და არეს სამხედროების მხრიდან ერთი ჯარისკაცი ემსხვერპლა. 26 ივლისს არეს ძალებმა სოფელი კარინი დაიკავეს, რასაც მომდევნო დღეებში ახალი დაპირისპირება მოყვა, რასაც სომალილენდის მხრიდან ორი ჯარისკაცი ემსხვერპლა.

სომალილენდისა და პუნტლენდის შეიარაღებული ძალები 14 ივნისს სანააგის რეგიონში, ქალაქ ბადჰანთან დაუპირისპირდნენ ერთმანეთს. ორივე ადმინისტრაციის განცხადებით, შეტაკებას მსხვერპლი არ მოჰყოლია. 7-8 ივლისს, სომალილენდსა და პუნტლენდს შორის სადავო სანააგის რეგიონში დაპირისპირებული კლანების დაჯგუფებებს შორის, დუდ არალესა და ელ აფვეინში დაპირისპირების შედეგად 25 პირი დაიღუპა. 50 პირი ემსხვერპლა და 100-ზე მეტი დაშავდა კლანებს შორის დაპირისპირების შედეგად სომალილენდსა და პუნტლენდს შორის სადავო სულის რეგიონში, დუმარის რაიონში. კლანებს შორის დაპირისპირებას ადგილი ჰქონდა ასევე გალგადოდსა და ჰირაანში.

სომალის უსაფრთხოების მთავარ საფრთხედ ალ-შაბააბი რჩება. ასევე, ვრცელდებოდა ინფორმაციები დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს მომხრე ელემენტების აქტიურობის შესახებ მოგადიშუში. სულის სადავო რეგიონში, დაძაბულობა გრძელდება ქალაქ ტურკარაქსა და მის შემოგარენში, რასაც ახლავს არარეგულარული შეიარაღებული დაპირისპირებები სომალილენდისა და პუნტლენდის უსაფრთხოების ძალებს შორის. ტერორისტული ინციდენტების ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი მოგადიშუში, ხოლო ყველაზე დაბალი – შაბელესა და ჰირაანის რეგიონში ფიქსირდება. ალ-შაბააბი ინარჩუნებს სამოქმედო სიძლიერესა და შესაძლებლობებს, მიუხედავად მის წინააღმდეგ მიმდინარე ინტენსიური სახმელეთო და საჰაერო შეტევებისა მთელი ქვეყნის მასშტაბით.

წყარო ანგარიშში, ასევე, საუბრობს როგორც ალ-შაბააბისა და ისლამური სახელმწიფოს, ისე სამთავრობო და საერთაშორისო სამხედრო ძალების მიერ განხორციელებულ იერიშებზე. აღნიშნულ ქვეთავებში არ არის საუბარი სომალილენდის ტერიტორიაზე მომხდარი ინციდენტების შესახებ.[1]

სომალილენდში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ მრავლად წერს სხვადასხვა არაოფიციალური წყარო – პირები, რომლებიც საქმიანი ან ტურისტული ვიზიტებით იმყოფებოდნენ სომალილენდში. ასეთი წყაროების შეფასებით, სომალილენდში ვითარება სტაბილური და მშვიდია. სომალილენდი არაღიარებული ქვეყანაა, ამიტომ ოფიციალური სტატისტიკა კრიმინალის ან ტერორიზმის რისკის შესახებ არაა ხელმისაწვდომი. არსებული ციფრები, რომელსაც საერთაშორისო ორგანიზაციები და მედია იყენებს, მთლიანად სომალის შესახებაა, მაშინ როცა სომალისა და სომალილენდს შორის ძალიან დიდი განსხვავებაა პოლიტიკური მდგომარეობის, უსაფრთხოებისა და სტაბილურობის კუთხით. სომალის დედაქალაქ მოგადიშუში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება არაპროგნოზირებადია. 2017 წელს მოგადიშუში ერთ ტერორისტულ აქტს 300 ადამიანი ემსხვერპლა. სომალილენდში ბოლო ტერაქტს ადგილი ჰქონდა 2008 წელს და მას შემდეგ მთავრობამ მოახერხა, ქვეყანაში მეტწილად უსაფრთხო გარემოს შენარჩუნება. რა თქმა უნდა, რისკი არსებობს, თუმცა სომალილენდში გაცილებით უსაფრთხოა ვიდრე სომალიში, რაც სომალილენდის მოგადიშუსგან დამოუკიდებლობისა და ავტონომიურობის შედეგია. სომალის 1991 წლის შემდეგ არ ჰყოლია ერთიანი მთავრობა; სომალილენდმა მოახერხა შეექმნა საკუთარი მთავრობა, პარლამენტო და კანონის უზენაესობა და საკმაოდ წარმატებითაც ქვეყნისთვის, რომელიც არაა აღიარებული და არ აქვს მონეტარული საშუალებები, ბიუჯეტი ან საერთაშორისო დახმარება.

ბოლო საპარლამენტო არჩევნები სომალილენდში 2017 წლის ნოემბერში ჩატარდა და საერთაშორისო დამკვირვებლების მიერ მეტწილად დემოკრატიულად და მშვიდობიანად შეფასდა. ხალხმა მოახერხა ორგანიზება და წესრიგისა და მშვიდობის დამკვიდრება და მიგრანტებიც ბრუნდებიან აღმშენებლობაში დახმარების გასაწევად, ვიდრე ქვეყანა საერთაშორისო აღიარებას ელოდება. მიუხედავად ყველაფრისა, სომალილენდი, რა თქმა უნდა, სრულად უსაფრთხო კრიმინალისგან არაა. საფრთხე ძირითადად მოდის შეიარაღებული ჯგუფებისგან, არსებობს გატაცებისა და ტერორიზმის საფრთხეც, თუმცა აღნიშნული საფრთხე სომალილენდში დაბალია, განსხვავებით სომალისგან, სადაც ალ-შაბაბი აქტიურია, განსაკუთრებით მოგადიშუში. სომალილენდში კი მსგავსი ფაქტები წლებია არ დაფიქსირებულა.[2] [3]

[1] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation: ecoi.net featured topic on Somalia: Security Situation, 4 December 2019

 (accessed on 6 December 2019)

[2] Once in a Lifetime Journey; Safety in Somaliland – Is Somaliland safe to visit? Written by Mar; 21 May, 2018; available at: https://www.onceinalifetimejourney.com/reviews/everything-else/safety-in-somaliland-is-somaliland-safe-to-visit/ [accessed 6 December 2019]

[3] The Candy Trail; Hargeisa – capital of a country that isn’t – Somaliland; By Michael Robert Powell; 03 October, 2019; available at: https://www.thecandytrail.com/hargeisa-somaliland/ [accessed 6 December 2019]

სომალი. ჰავიიეს კლანის წევრთა მდგომარეობა ქ. მოგადიშუში. ივლისი, 2019

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2019 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში სომალიში არსებული ძირითადი კლანების და უმცირესობების შესახებ წერს, რომ მთლიან ქვეყანაში გავრცელებულია 4 ძირითადი კლანი: დაროდ, ჰავიიე, ისააქ და დირ. ჰავიიეს კლანის განსახლების ძირითადი არეალი არის ცენტრალური და სამხრეთი სომალი. ამას გარდა, ყველა შესწავლილი წყაროს ინფორმაციით, დედაქალაქ მოგადიშუში, ზოგადად  დომინირებს ზემოხსენებული კლანი, თუმცა, არსებობს ცალკეული უბნები, სადაც აღნიშნული 4 ძირითადი კლანიდან ერთერთია შედარებით დომინანტურ პოზიციაში.

ამას გარდა, ანგარიშში აღნიშნულია, რომ „განსხვავებით, 1990-იანი წლებიდან, როდესაც ბევრი არა-ჰავიიე პირი იძულებული იყო, გაქცეულიყო მოგადიშუდან, რადგან მათ ჰავიიე კლანის წევრები ავიწროებდნენ, დღევანდელი სიტუაციით, მოგადიშუ კოსმოპოლიტური ქალაქია, სადაც განსხვავებული კლანისა თუ კულტურული ჯგუფის წარმომადგენელი პირები ცხოვრობენ“.

რისკის განსაზღვრასთან დაკავშირებულ პარაგრაფში, საშინაო საქმეთა ოფისი ბრიტანელ სპეციალისტებს მოუწოდებს, რომ „ზოგადად, ნაკლებად მოსალოდნელია, რომ 4 ძირითადი კლანის (დაროდ, ჰავიიე, ისააქ და დირ) წევრი პირი შეძლებს, დაადასტუროს მაღალი რისკის შემცველი საფრთხე, რომელიც მას დაემუქრება მოგადიშუში დაბრუნებისას, მხოლოდ საკუთარი კლანური კუთვნილებიდან გამომდინარე“.[1]

ნიდერლანდების საგარეო საქმეთა სამინისტრო ცენტრალური და სამხრეთი სომალის შესახებ 2019 წლის მარტში გამოქვყნებულ ანგარიშში წერს, რომ „სომალიში გვხვდება 4 ძირითადი, „დიდგვაროვანი“ კლანი, ესენია: დაროდ, ჰავიიე, ისააქ და დირ“. „დედაქალაქი მოგადიშუ შედგება 16 ძირითადი უბნისგან, ხოლო კლანური კუთვნილების კუთხით, მოგადიშუში დომინანტური პოზიცია უჭირავს ჰავიიეს კლანს“.

ამას გარდა, „კლანური კუთვნილების საკითხი ასევე დიდ როლს თამაშობს სომალის ეროვნული არმიის ფორმირებაში. არმიის რიგებში, უმრავლესობას წარმოადგენენ ჰავიიეს კლანის წევრები“.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Asylum Research Consultancy“ 2018 წლის 25 იანვარს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2017 წელი) სომალის შესახებ წერდა, რომ „დღევანდელი მდგომარეობით, მოგადიშუში დომინირებს ჰავიიეს კლანი. მართალია, სხვა კლანის წევრები ცხოვრობენ და საქმიანობენ დედაქალაქში, თუმცა, მხოლოდ ჰავიიეს კლანს შეუძლია მოკლე დროში დიდი რაოდენობით შეიარაღებული პირების მობილიზება. ამას გარდა, არა-ჰავიიე მოსახლეობა იძულებულია, მოლაპარაკებები გამართონ ჰავიიეს კლანთან, რათა უზრუნველყონ საკუთარი უსაფრთხოება“.[3]

2016 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში, ნორვეგიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის ცენტრი – Landinfo წერდა, რომ „მოგადიშუ არის კოსმოპოლიტური ქალაქი, სადაც სომალიში მცხოვრები თითქმის ყველა კლანისა თუ ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელი ბინადრობს. თუმცა, 1991 წლიდან მოყოლებული, ქალაქში დომინატურ პოზიციაში იმყოფება ჰავიიეს კლანი, კერძოდ – აღნიშნული კლანის „აბგალ“-ის განშტოება“.[4]

დანიის იმიგრაციის სამსახური 2016 წლის დეკემბერში განხორციელებული ფაქტების დამდგენი მისიის ანგარიშში წერდა, რომ „მოგადიშუში დომინირებს ჰავიიეს კლანი, თუმცა გვხვდება ზოგიერთი უბანი, სადაც დომინანტურ პოზიციაში არიან 4 ძირითადი კლანიდან ერთერთი, მაგალითად, დაროოდ“.[5]

[1] UK Home Office – Country information and protection guidelines for British asylum authorities on majority clans and minority groups (clan system; treatment; clan support and protection; state protection; treatment of IDPs); available at

[accessed 03.07.2019]

[2] Netherlands Ministry of Foreign Affairs – Country of Origin Information Report on South and Central Somalia; available at

[accessed 03.07.2019]

[3] Asylum Research Consultancy – Situation in South and Central Somalia (including Mogadishu); available at

[accessed 03.07.2019]

[4] Landinfo – Relevant Social And Economic Conditions Upon Return To Mogadishu; available at

[accessed 03.07.2019]

[5] Danish Immigration Service – South and Central Somalia Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups Report; available at

[accessed 04.07.2019]

სომალი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ზოგადი მდგომარეობა. მარტი, 2019

უსაფრთხოების თვალსაზრისით არსებული ზოგადი მდგომარეობა სომალიში – მედია საშუალება BBC-ის მიერ 2018 წლის 17 დეკემბერს გამოქვეყნებული სტატიაში მოცემულია რუკა, სადაც, სადაც აღნიშნულია თუ რა ტერიტორიებს აკონტროლებენ ქვეყნის ოფიციალური მთავრობა და ორგანიზაცია ალ-შაბაბი სომალიში. აღსანიშნავია, რომ დედაქალაქი მოგადიშუ სწორედ ალ-შაბაბის აქტივობის არეალში ხვდება.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch სომალის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოვეწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერს, რომ წლის განმავლობაში მიმდინარე  ხშირმა საბრძოლო მოქმედებებმა, სახელმწიფოს მხრიდან დაცვის არარსებობამ და ჰუმანიტარულმა კრიზისმა გამანადგურებელი ზიანი მიაყენა სომალის მოქალაქეებს. იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობამ, რომელთა დიდი ნაწილიც ყოველგვარი დახმარების გარეშე და სერიოზული უფლებადარღვევების რიკის ქვეშ იმყოფება, 2.7 მილიონს მიაღწია.

ისლამისტთა ჯგუფები „ალ-შაბაბი“ (Al-Shabab) საკუთარ კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე მცხოვრებ მოსახლეობას უქვემდებარებდა არასათანადო მოპყრობას, იძულებით გაწვევას და, ასევე, ახორციელებდა მომაკვდინებელ თავდასხმებს მოსახლეობაზე.

გაეროს სომალის ასისტირების მისიის (UNSOM) ინფორმაციით, ოქტომბრის თვის მდგომარეობით სახეზე იყო 982 სამოქალაქო დანაკარგი, რომელთაგან ნახევარზე მეტი ალ-შაბაბის თავდასხმების შედეგად იყო გამოწვეული. კლანებს შორის შიდა დაპირისპირებებს, ასევე, შიდა შეტაკებებს უსაფრთხოების ძალებში და სომალის მთავრობის მიერ ალ-შაბაბის წინააღმდეგ განხორციელებულ სპორადულ თავდასხმებს შედეგად მოჰყვა სამოქალაქო პირების იძულებითი გადაადგილება, დაშავებისა და გარდაცვალების უამრავი ფაქტი.

მიუხედავად იმისა, რომ ფედერალურმა და რეგიონალურმა ორგანოებმა უსაფრთხოების და იუსტიციის კუთხით ფუნქციების განსაზღვრის კუთხით გარკვეული პროგრესული ნაბიჯები გადადგეს, არასტაბილური პოლიტიკური მდგომარეობა არ ქმნიდა მეტად საჭირო რეფორმების დანერგვის საფუძველს. პარლამენტის სპიკერ მოჰამედ ოსმან ჯავარისა და აღმასრულებელ ხელისუფლებას შორის დაპირისპირება საბოლოოდ აღნიშნული პირის გადადგომით დასრულდა.

მთავრობას ჯერ კიდევ არ დაუკომპლექტებია ქვეყნის ისტორიაში პირველი,  ადამიანის უფლებათა დამოუკიდებელი კომისია. ასევე, არ აღინიშნებოდა არანაირი პროგრესი ბოროტმოქმედი უსაფრთხოების ძალების (განსაკუთრებით – დაზვერვის სააგენტოს) წევრების  დასჯის კუთხით. ქვეყანაში კვლავ გრძელდებოდა იძულებით გადაადგილებულ პირთა იძულებითი გამოსახლება.

ალ-შაბაბი აგრძელებდა სერიოზული სამართალდარღვევების ჩადენას, მათ შორის იყო –  ბავშვთა და ზრდასრულთა იძულებითი რეკრუტირება; თვითნებური სიკვდილით დასჯა, განსაკუთრებით, იმ პირთა შემთხვევაში, რომელთაც ბრალი ედებოდათ მთავრობისთვის ჯაშუშობაში; „გადასახადის“ იძულების წესით გამოძალვა და ა.შ. დედაქალაქ მოგადიშუში ტერორისტული ჯგუფი ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების თუ თვითმკვლელი პირების მეშვეობით თავს ესხმოდა სამოქალაქო პირებსა და ინფრასტრუქტურას, ასევე, აწარმოებდა ქალაქის დისტანციურ დაბომბვას, რასაც ასობით სამოქალაქო დანაკარგი მოყვა. ამას გარდა, ალ-შაბაბი ბლოკადას უქვემდებარებდა სამთავრობო ქალაქებს და თავს ესხმოდა იმ სამოქალაქო პირებს, რომლებიც ბლოკადის გარღვევას ცდილობდნენ.[2]

უსაფრთხოების კუთხით სიტუაცია მოგადიშუში და აღნიშნულ ქალაქში ალ-შაბაბის აქტივობები

ნორვეგიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის ცენტრი – Landinfo 2018 წლის ივლისში გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში სახელწოდებით „უსაფრთხოების კუთხით გამოწვევები მოგადიშუში“ წერს, რომ არ არსებობს ოფიციალური სტატისტიკა იმის შესახებ, თუ სტატისტიკურად რამდენი უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი მოხდა მოგადიშუში. თუმცა, ორგანიზაცია ACLED გააჩნია სხვადასხვა წყაროებიდან შეგროვებული მონაცემთა ბაზა, რომლის მიხედვითაც, 2017 წელს კონკრეტულად ქალაქ მოგადიშუში 678 ინციდენტს ქონდა ადგილი, რომელთაგან 313 სამხედრო ხასიათის იყო, 321 წარმოადგენდა თავდასხმას სამოქალაქო პირებზე, ხოლო 44 – სხვა ტიპის. აღნიშნულ შემთხვევებს შედეგად 1004 სამოქალაქო პირისა და 366 სამხედროს სიცოცხლე ემსხვერპლა.

რაც შეეხება უშუალოდ სამოქალაქო პირებზე განხორციელებულ თავდასხმებს, 115 ინციდენტის შემთხვევაში ინიციატორი იყო ალ-შაბაბი, 51 – სამთავრობო ძალები, ხოლო 155 – სხვა .სამთავრობო ძალების ინციდენტებს შედეგად 52, ხოლო ალ-შაბაბის თავდასხმებს 809 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.

ანგარიშის მიხედვით, მართალია, ალ-შაბაბს მოგადიშუში შესამჩნევი გავლენა არ გააჩნია, თუმცა, აღნიშნული ორგანიზაცია ფარული მხარდამჭერების, აგენტების, ინფორმატორების და მისდამი სიმპათიით განწყობილი პირების საშუალებით კვლავ აგრძელებს თავდასხმების მოწყობას. ACLED-ის ინფორმაციით, 2017 წელს მოგადიშუში მომხდარ ძალადობრივ ინციდენტთა თითქმის ნახევარზე (344 ჯამური 678-იდან) პასუხისმგებელი სწორედ ალ-შაბაბი იყო. აღნიშნულ ინციდენტთა მესამედი ანუ 115, წარმოადგენდა უშუალოდ სამოქალაქო პირების წინააღმდეგ მიმართულ თავდასხმებს. ამ მხრივ აღსანიშნავია 2017 წლის 14 ოქტომბრის ინციდენტი, როდესაც მოგადიშუს ერთ-ერთ ყველაზე გადატვირთულ ქუჩაზე ასაფეთქებელი ნივთიერებით დატვირთული სატვირთო მანქანა აფეთქდა, რასაც ჯამში 512 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.[3]

უკანაკსნელი პერიდოში მომხდარ ინციდენტებს ეხმარება მედია საშუალება BBC , რომელიც 2019 წლის 1 მარტს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ „გასულ ხუთშაბათს ალ-შაბაბის წევრები თავდასხმა მოაწყვეს მოგადიშუს ერთ-ერთ უბანში, რასაც 20 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. შემდგომ, მათ დაიკავეს ერთ-ერთი მიმდებარე შენობა და აიყვანეს მძევლები, რომელთაც გავრცელებული ცნობების მიხედვით, „ცოცხალ ფარად“ იყენებდნენ. 22 საათიანი ოპერაციის შემდეგ, სპეც. დანიშნულების რაზმა სამივე თავდამსხმელის ლიკვიდაცია მოახდინა.[4]

ქალებისა და გოგონების იძულებითი ქორწინების საფრთხე

რაც შეეხება საკითხს, არსებობს  თუ არა ალ-შაბაბის მხრიდან ქალებზე იძულებითი ქორიწინების საფრთხე, ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი სომალიში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2017 წელი) წერს, რომ ალ-შაბაბი საკუთარ კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე მცხოვრებ ქალებსა და გოგონებს უქვემდებარებდა სექსუალური ხასიათის ძალადობას, მათ შორის – იძულებით ქორწინებას. აღნიშნული ტერორისტული ორგანიზაცია მათ აიძულებდა, დაქორწინებულიყვნენ  ჯგუფის წევრი მებრძოლებზე და აღნიშნული მეთოდი გამოიყენებოდა, როგორც ახალი წევრების სამხედრო გაწვევის ერთ-ერთი ფორმა. ცენტრალური და რეგიონული მთავრობა ვერ ახერხებდა, გოგონების ადრეულ ასაკში ან იძულებითი ქორწინების შემთხვევების აღკვეთა/პრევენციას.[5]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House სომალის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ყოვეწლიურ ანგარიშში წერს, რომ  ადრეულ ასაკში ქორწინება გავრცელებულია. ამას გარდა, ორგანიზაცია ალ-შაბაბი აიძულებს ქალებს და გოგონებს, დაქორწინდნენ ჯგუფის წევრებზე.[6]

გაეროს ჰუმანიტარულ საკითხთა კოორდინირების სააგენტოც (UNOCHA) 2018 წლის ნოემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში, სადაც საუბარია სომალიში არსებულ ჰუმანიტარულ საჭიროებებზე, აღნიშნავს, რომ ქვეყანაში ზოგადად, გოგონები იმყოფებიან ადრეულ ასაკში ან იძულებითი ქორწინების რისკის წინაშე.[7]

[1] BBC – article “Al-Shabab in Somalia: Air strikes kill 62 militants, US says” of 27 December 2018 available at https://www.bbc.com/news/world-africa-46592101 [accessed 7 March 2019]

[2] Human Rights Watch – World Report 2019  Somalia – available at https://www.hrw.org/world-report/2019/country-chapters/somalia [accessed 10 March 2019]

[3] Landinfo – Somalia: Security challenges in Mogadishu – available at

[accessed 10 March 2019]

[4] BBC – Somali forces end day-long Mogadishu siege 1 March 2019, available at https://www.bbc.com/news/world-africa-47412700 [accessed 10 March 2019]

[5] USDOS – SOMALIA 2017 HUMAN RIGHTS REPORT available at

[accessed 10 March 2019]

[6] Freedom House – Freedom on the Net 2018 – Somalia available at

[accessed 10 March 2019]

[7] UNOCHA – Report on Humanitarian Needs Somalia – available at

[accessed 10 march 2019]

სომალი. სამართალდამცავი ორგანოები და სასამართლო. ივნისი, 2018

საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაცია ARC-ის („Asylum Research Consultancy“) 2018 წლის ანგარიშში სომალის შესახებ მითითებულია ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის სამინისტროს (DFAT) 2017 წლის ინფორმაცია სომალის შესახებ, რომლის მიხედვითაც, პრაქტიკაში სომალიში არსებულ სიტუაციას უსაფრთხოებისა და სამართლის კუთხით, არ შეუძლია უზრუნველყოს ეფექტიანი დაცვა საზოგადოების უმრავლესობისთვის და ზოგ შემთხვევაში ისეთი აქტორები, როგორიცაა სომალის ეროვნული არმია (SNA) და პოლიცია არღვევენ ადამიანის უფლებებს. ხელისუფლებას არ აქვს საკმარისი კონტროლი უსაფრთხოების ძალებზე და სომალიში ფართოდაა გავრცელებული დაუსჯელობა და კორუფცია. დასაცავად, კლანების უმრავლესობა იყენებს თავიანთ მილიციასა და სხვა კლანებთან ალიანსებს. DFAT-ის ინფორმაციით, შეიარაღებული ძალები და პოლიცია (ეროვნული და რეგიონული) სომალიში ძირითადად არის არაეფექტიანი, ცუდად გადამზადებული და კორუფციის მიმართ მიდრეკილი. წყაროს მიხედვით, პოლიციელები ხშირად იკავებენ თავიანთ პოსტებს კლანებთან კავშირების საფუძველზე და მიდრეკილები არიან იყვნენ უფრო ლოიალურები თავიანთი კლანის ან ოჯახის წევრების მიმართ, ვიდრე მთავრობის მიმართ.[1]

ARC-ის აღნიშნულ ანგარიშში ასევე აღნიშნულია გაეროს 2017 წლის სექტემბრის ანგარიში სომალიში ადამიანის უფლებების შესახებ, რომლის მიხედვითაც სომალიში აუცილებელია შესაძლებლობების ზრდა სასამართლოსა და კანონის უზენაესობის კუთხით მომუშავე სპეციალისტებისთვის.[2]

ორგანიზაცია „Human Rights Watch“-მა 2017 წლის მაისში განაცხადა, რომ პოლიცია კვლავ განაგრძობს სომალის ყველაზე მოწყვლადი მოქალაქეების უფლებების დარღვევას. ორგანიზაციისთვის უაღრესად მნიშვნელოვანია სომალიში კომპეტენტური და სანდო პოლიციის ჩამოყალიბება, რომელსაც შესაძლებლობა ექნება უზრუნველყოს ძირითადი უსაფრთხოება და დახმარება, მათ შორის ყველაზე მოწყვლადი მოქალაქეებისთვისაც.[3]

2017 წლის რეკომენდაციებში, გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესმა კომისარმა აღნიშნა, რომ საჭიროა უზრუნველყოფილი იყოს შესაბამისი, დამოუკიდებელი, მიუკერძოებელი და ეფექტიანი საგამოძიებო და სასამართლო საქმის წარმოება სომალიში აფრიკის კავშირის მისიის (AMISOM) და სხვა საერთაშორისო შენაერთების წინააღმდეგ წარდგენილი ბრალდებების მიმართ, დააკავოს დამნაშავეები და დაზარალებულებისთვის უზრუნველყოს ადეკვატური დახმარება და ეფექტიანი დაცვა.[4]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის 2016 წლის პოზიციის ფურცელში სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში დაბრუნების შესახებ, აღნიშნულია, რომ პოლიცია და უსაფრთხოების ძალები ნაკლებად უნარიანები არიან. ხელისუფლება ვერ ინარჩუნებს ეფექტიან კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. კანონის აღმასრულებელი ინსტიტუტები ვერ უზრუნველყოფენ ძალადობის ინციდენტების პრევენციასა და გამოძიებას. მთელ ქვეყანაში არ ფუნქციონირებს სასამართლო სისტემა.[5]

გაერთიანებული სამეფოს მიერ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში უმრავლესობის კლანებისა და უმცირესობის ჯგუფების შესახებ, აღნიშნულია, რომ სტრუქტურული სისუსტე შეინიშნება სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში (მოგადიშუს ჩათვლით) უშიშროების ძალებში, მათ შორის, შეინიშნება უდისციპლინობა, სუსტი მეთაურობა და დაუსჯელობა ადამიანის უფლებების დარღვევებისთვის. ამასთან ერთად, უფუნქციო სასამართლო სისტემა დაკავებისთვის, გამოძიებისთვის და სასჯელისთვის იმ ქმედებაზე, რომელიც უტოლდება დევნას ან სერიოზულ ზიანს, ასევე ფართოდ გავრცელებული კორუფცია სახელმწიფო ინსტიტუტებში ნიშნავს, რომ ზოგადად, უმრავლესობის კლანებისა და უმცირესობის ჯგუფის წევრებს, რომლებიც არიან რისკის ქვეშ, არ აქვთ შესაძლებლობა ჰქონდეთ წვდომა სახელმწიფოს მხრიდან ეფექტიან დაცვაზე. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, კლანისგან დაცვის მიღების მნიშვნელობა შემცირებულია, განსაკუთრებით მოგადიშუში, თუმცა, ამ მხრივ სიტუაცია განსხვავდება კლანებისა და არეალების მიხედვით. წარსულში ნებისმიერი დევნა ან ეფექტიანი დაცვის ნაკლებობა შეიძლება მიანიშნებდეს, რომ ეფექტიანი დაცვა არ იქნება ხელმისაწვდომი მომავალშიც. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, ამ მხრივ მტკიცების ტვირთი ეკისრება პიროვნებას, რომელმაც უნდა აჩვენოს, რომ მისთვის არ არის ხელმისაწვდომი დაცვა.[6]

აღნიშნულ ანგარიშში ასევე მოყვანილია „Bertelsmann Stiftung’s Transformation Index“-ის (BTI) 2016 წლის ანგარიში სომალის შესახებ, რომლის მიხედვითაც სომალიში არ არსებობს უნიტარული სასამართლო სისტემა და ის ეყრდნობა სეკულარული კანონების კომბინაციას, ტრადიციულ სამართალს (xeer) და შარიათის კანონებს. ტრადიციული სამართლის მიხედვით, კლანებში უხუცესები კონფლიქტში არიან  შუამავლები, რომლებიც აწარმოებენ სამშვიდობო მოლაპარაკებებს და თუ საჭიროა თანხმდებიან ფულად კომპენსაციებზე კლანებს შიგნით და კლანებს შორის. ისლამური სამართალი არეგულირებს საოჯახო და პირად თემებს (ქორწინება, განქორწინება, მემკვიდრეობა). უკანასკნელ წლებში ქალაქებში გავლენა მოიპოვა შარიათის კანონებმა, თუმცა, შარიათის სასამართლოები არ არიან თავისუფლები ტომობრივი პოლიტიკისგან და სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე ხშირად გავლენა აქვს კლანებს.[7]

გაერთიანებული სამეფოს აღნიშნულ ანგარიშში ასევე მოცემულია EASO-ის 2016 წლის ანგარიში სომალიში უსაფრთხოების მხრივ არსებული სიტუაციის შესახებ, რომლის მიხედვითაც სასამართლო სისტემა წარმოადგენს სახელმწიფოს კანონმდებლობის, კლანზე დაფუძნებული ჩვეულებითი სამართლისა (xeer) და ისლამური სამართლის ნაზავს. კონფლიქტებისა და დანაშაულების უმრავლესობა ირჩევა კლანზე დაფუძნებული ჩვეულებითი სამართლის (xeer) მიხედვით, რომლის მიხედვითაც მნიშვნელოვანია ფულადი კომპენსაცია (diya). ანგარიშის მიხედვით, მთავარ გამოწვევას წარმოადგენს კვალიფიკაციური კადრების ნაკლებობა და დაგროვილი საქმეების მენეჯმენტი. ალ-შაბააბის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე არ ფუნქციონირებს ფორმალური სასამართლო სისტემა, აღნიშნულ ადგილებში მოქმედებს შარიათის კანონების მკაცრი ინტერპრეტაცია.[8]

გაერთიანებული სამეფოს ამავე ანგარიშში აღნიშნულია ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2017 წლის ანგარიში, რომლის მიხედვითაც სასამართლო სისტემა დამოუკიდებელია მთავრობის საკანონმდებლო და აღმასრულებელი შტოებისგან, თუმცა, ქვეყნის მასშტაბით სასამართლო სისტემა კვლავ უფუნქციოა. ზოგიერთ რეგიონში დაფუძნებულია ადგილობრივი სასამართლოები, რომელიც დამოკიდებულია ადგილობრივ დომინანტურ კლანზე. ზოგ ადგილებში ეფუძნებიან ტრადიციული და ჩვეულებითი სამართლის, შარიათისა და ოფიციალური კანონმდებლობის კომბინაციას. სასამართლო სისტემა განიცდის ზეგავლენას და შეინიშნება კორუფცია, ასევე ზეწოლა კლანებზე დაფუძნებული პოლიტიკის მხრიდან.[9]

რაც შეეხება ქალების მდგომარეობას, სომალიში ქალები ცხოვრობენ პატრიარქალურ სისტემაში, სადაც არსებობს რიგი დისკრიმინაციული სტრუქტურები მათ წინააღმდეგ. კლანისგან დაცვის მიღების ფარგლებში, ქალები ფართოდ არიან დამოკიდებულები მამრობითი სქესის პირებთან არსებულ კონტაქტებზე, რომლებიც წარმოადგენენ მათ ჩვეულებითი სამართლის (xeer) მოლაპარაკებების დროს, რადგან ქალები მოკლებულნი არიან ამ ტიპის მოლაპარაკებებში გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას. ქალები, რომლებიც ცხოვრობენ თავიანთი კლანების გეოგრაფიულ არეალებში, როგორც წესი უზრუნველყოფილნი არიან თავიანთი კლანის მიერ დაცვაზე წვდომით, თუმცა, დაცვის ხარისხი განსხვავდება და დამოკიდებულია ასევე იმაზე, თუ რომელ კლანს მიეკუთვნება პიროვნება. ქალები სუსტი კლანებიდან, რომლებიც ცხოვრობენ ლტოლვილთა ბანაკებში ძირითადად არიან მოწყვლადები და განიცდიან დაცვის ნაკლებობას ძალადობის, მათ შორის სექსუალური ძალადობის შემთხვევებში.[10]

დამატებითი კომენტარი: წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის საერთაშორისო მონაცემთა ბაზებში, ასევე ისეთ ანგარიშებში, რომელსაც პერიოდულად აქვეყნებს გაერთიანებული სამეფო, ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი; EASO; Amnesty International; Human Rights Watch და სხვა საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაციები, წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ ვერ მოიძებნა ინფორმაცია კონკრეტულად სომალეს ტომის წარმომადგენელ პირებს, მათ შორის ქალებს აქვთ თუ არა შესაძლებლობა ისარგებლონ სამართალდამცავებისა და სასამართლოს მხრიდან ეფექტიანი დაცვით. ყველა აღნიშნული წყაროს ანგარიშებში საუბარია ზოგადად ეფექტიანი დაცვის ხელმისაწვდომობაზე და არ არის კონკრეტულად გამოყოფილი სომალეს ტომის წარმომადგენლებისთვის, მათ შორის ქალებისთვის ეფექტიანი დაცვის ხელმისაწვდომობა.

[1] Asylum Research Consultancy (ARC), Situation in South and Central Somalia (including Mogadishu), 25 January 2018, available at:

[accessed 22 May 2018]

[2] Ibid

[3] Ibid

[4] UN Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR), Protection of Civilians: Building the Foundation for Peace, Security and Human Rights in Somalia, December 2017, available at:

[accessed 22 May 2018]

[5] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note Somalia: Majority clans and minority groups in south and central Somalia, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 23 May 2018]

[6]  Ibid

[7] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note Somalia: Majority clans and minority groups in south and central Somalia, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 23 May 2018]

[8] Ibid

[9] Ibid

[10] Lifo: Somalia: kvinnors position i klansystemet, April, 2018, available at:

[accessed 23 May 2018]

სომალი. უსაფრთხოების და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. მაისი, 2018

ადენის ყურეში ნახევრად უდაბნოს ტერიტორიაზე მდებარე, სეპარატისტულმა სომალილენდმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა 1991 წელს,  სომალის სამხედრო დიქტატორის სიად ბარეს დამხობის შემდეგ, რასაც წინ უძღოდა სეპარატისტული ბრძოლა, რომლის დროსაც სიად ბარეს ძალები დაუპირისპირდნენ მეამბოხეებს. შედეგად, ათობით ათასი ადამიანი იქნა მოკლული და ქალაქები განადგურდა. მიუხედავად იმისა, რომ საერთაშორისოდ არ იქნა აღიარებული სომალილენდის დამოუკიდებლობა, მას მაინც გააჩნია მოქმედი პოლიტიკური სისტემა, სამთავრობო დაწესებულებები, პოლიციური ძალები და საკუთარი ვალუტა.

დედაქალაქი: ჰერგეისა;

მოსახლეობა: 3.5 მილიონი;

მთავარი ენები: სომალური, არაბული, ინგლისური;

მთავარი რელიგია: ისლამი;

ვალუტა: სომალილენდის შილინგი. [1]

[2]

BBC-ის მიერ 2017 წლის 22 დეკემბერს გამოქვეყნებული რუკის მიხედვით, სადაც აღნიშნულია თუ რა ტერიტორიებს აკონტროლებს ალ-შაბაბი სომალიში, მიუხედავად იმისა, რომ ალ-შაბაბმა უმეტეს სოფლებსა და ქალაქებზე  კონტროლი დაკარგა, ის მაინც მძლავრობს  სასოფლო ტერიტორიებზე.

[3]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტის საკონსულო საკითხთა ბიურო, სომალის შესახებ 2018 წლის 10 იანვარს გამოქვეყნებული ინფორმაციით, აშშ-ის მოქალაქეებს აფრთხილებს, რომ თავი შეიკავონ სომალიში მოგზაურობისაგან ქვეყანაში არსებული კრიმინალის, ტერორიზმის და მეკობრეობის საფრთხის გამო.

ძალადობრივი დანაშაულები, ისეთი როგორიცაა, ადამიანთა გატაცება და მკვლელობა, მთელი სომალის მასშტაბით ფართოდ არის გავრცელებული, მათ შორის პუნტლენდსა და სომალილენდში. უკანონოდ გზის გადაკეტვის ფაქტებიც ჩვეულებრივ მოვლენად არის მიჩნეული.

ტერორისტები კვლავ განაგრძობდნენ ადამიანთა გატაცებებს, აფეთქებებს და სხვა სახის თავდასხმებს მთელი სომალის მასშტაბით. ისინი შესაძლოა გაფრთხილების გარეშე დაესხნენ თავს აეროპორტებს და ნავსადგურებს, სამთავრობო შენობებს, სასტუმროებს, რესტორნებს, სავაჭრო ტერიტორიებს და სხვა ადგილებს, სადაც დიდი რაოდენობით ხალხი და დასავლელები იკრიბებიან, ასევე იმ ადგილებს, სადაც მთავრობის წარმომადგენლები, სამხედრო პირები და დასავლეთის კოლონა იმყოფება.

მეკობრეები აქტიურად მოქმედებენ აფრიკის რქის (სომალის ნახევარკუნძული) წყლებში, განსაკუთრებით სომალის საერთაშორისო წყლებში.[4]

დიდი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისის მიერ გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში მოგზაურთათვის აღწერილია ამა თუ იმ ქვეყანაში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;

ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში;

მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

სომალის შესახებ არსებულ სარჩევში, აღნიშნულია, რომ უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობიდან გამომდინარე, მოგზაურებმა თავი უნდა შეიკავონ სომალიში, ასევე სომალილენდში მოგზაურობისგან, ჰერგეისას და ბერბერას გამორიცხვით, სადაც განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში, შესაძლებელია მოგზაურობა.

2017 წლის 13 ნოემბერს სომალილენდში გაიმართა საპრეზიდენტო არჩევნები. სარჩევში აღნიშნულია, რომ ტერორიზმი მნიშვნელოვან საფრთხეს წარმოადგენს სომალიში. ასევე არსებობს ადამიანთა გატაცების მაღალი რისკი სომალიში. ტერორისტული დაჯგუფებები ემუქრებიან ყველა დასავლელს და იმათ ვინც დასავლურ ორგანიზაციებში მუშაობენ. ტერორისტული თავდასხმების მუდმივი საფრთხე არსებობს მოგადიშუში. ტერორისტები განაგრძობდნენ თავდასხმები დაგეგმვას დასავლელების წინააღმდეგ მთელ სომალიში, მათ შორის სომალილენდის ტერიტორიებზეც.

2017 წლის 14 ოქტომბერს დიდი აფეთქება მოხდა მოგადიშუს ცენტრალურ ნაწილში. აღნიშნულ თავდასხმას 300 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა და ასობით ადამიანი დაიჭრა.

საზღვაო ტერორიზმის მაღალი საფრთხე არსებობს სომალის ტერიტორიულ და საერთაშორისო წყლებში და მეკობრეობა კვლავ საფრთხედ რჩება ადენის ყურის და ინდოეთის ოკეანის ტერიტორიებზე.

სომალიში საკვების დეფიციტია, რაც განაპირობებს ათასობით სომალელის  გადაადგილებას.[5]

„Amnesty International“- ის მიერ 2018 წლის თებერვალში გამოქვეყნებული ინფორმაციის მიხედვით, რომელიც ეხება სომალიში 2017 წელს განვითარებულ მოვლენებს, აღნიშნულია, რომ გვალვებმა და საკვების დეფიციტმა  ადამიანთა მასიური გადაადგილება გამოიწვია. სამ ადამიანი იქნა მოკლული ამერიკის შეერთებული შტატების საჰაერო და დრონის თავდასხმების შედეგად. კენია კვლავ განაგრძობდა ნებაყოფლობით რეპატრიაციის სქემას სომალელებისთვის დადააბის ლტოლვილთა ბანაკიდან და შეაჩერა სომალიდან ახლად წამოსულთა რეგისტრაცია. შეიარაღებული დაჯგუფება ალ-შაბაბი და ხელისუფლება დროდადრო ზღუდავდნენ ჟურნალისტების თავიანთი საქმიანობის განხორციელებისას. მიუხედავად იმისა, რომ ქალებმა გარკვეულ წარმატებებს მიაღწიეს პოლიტიკურ ასპარეზზე, სექსუალური და გენდერული ძალადობა კვლავ გავრცელებული იყო.

თებერვალში, სომალის პარლამენტმა, სადაც წარმოდგენილი იყო ყველა რეგიონი, მათ შორის სომალილენდი და პუნტლენდი, მოჰამედ აბდულაჰი მოჰამედი (ასევე ცნობილი, როგორც ფარმაჯო) პრეზიდენტად აირჩია. თებერვალშივე პრეზიდენტმა მოჰამედმა პრემიერ-მინისტრად დანიშნა ალი ხაირე. ზოგიერთ საპრეზიდენტო კანდიდატს ბრალად ედებოდა მილიონობით დოლარით პარლამენტების წევრების მოსყიდვის მცდელობა. პარლამენტის წევრები არჩეულები იყვნენ იმ სისტემის მიხედვით, რომელიც ოთხი ძირითადი კლანის წარმომადგენელ თითოეულ უხუცეს მამაკაცს ხმის მიცემის უფლებას აძლევდა, ხოლო დაბალი კლანის წამომადგენელ უხუცესებს ნახევარი ხმის უფლება ჰქონდათ. აღნიშნული სისტემა უმცირესი კლანების წარმომადგენელ ახალგაზრდებს, ქალებს და კაცებს ხმის მიცემის უფლებას უზღუდავდა. არჩევნები გაიმართა სომალილენდის ტერიტორიაზეც, სადაც მუსე ბიჰი აბდი იქნა არჩეული პრეზიდენტად.

„AMISOM“- ის სამშვიდობო ძალებმა (აფრიკის გაერთიანებული მისია სომალიში) გასული წლის მანძილზე სომალის მნიშვნელოვანი ადგილები დატოვა, რის შემდეგაც ალ-შაბაბმა დაამყარა კონტროლი კონფლიქტურ ზონებში, მათ შორის ელ ბურის, ბარდერეს და ლეგოს ტერიტორიებზე, რომლებიც სომალის სამხრეთ და ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს.

ლტოლვილთა და მიგრანტთა უფლებები

9 თებერვალს, კენიის უმაღლესმა სასამართლომ გამოაცხადა, რომ კენიის მთავრობის 2016 წლის დირექტივის – გარისას ტერიტორიაზე დადააბის ლტოლვილთა ბანაკის დახურვა კონსტიტუციას ეწინააღმდეგებოდა და კენია დაადანაშაულა საერთაშორისო და ეროვნული ვალდებულებების შეუსრულებლობაში. აღნიშნულ ბანაკში მცხოვრები ლტოლვილთა უმეტესობა სომალიდან იყო. 2017 წლის იანვრიდან ნოემბრამდე, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის მიხედვით, კენიას სომალისა და გლუკს შორის დადებული სამმხრივი შეთანხმების შედეგად, 32,500 სომალელი ლტოლვილი ნებაყოფლობით დაბრუნდა კენიიდან კიშაიოს, ბაიდოას, მოგადიშუს, ლუქის და აფმადოვის ტერიტორიებზე, სამხრეთ სომალიში. წლის ბოლოსთვის, 229,592 სომალელი ლტოლვილი იყო დარეგისტრირებული დადააბის ლტოლვილთა ბანაკში. კენია კვლავ არ არეგისტრირებდა ახლად მოსულ სომალელებს.

გამოხატვის თავისუფლება

ალ-შაბაბი უკრძალავდა ჟურნალისტებს მის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე შესვლას. დაჯგუფება მთელი ქვეყნის მასშტაბით, განაგრძობდა მედია მუშაკების დაკავებას, მათ მიმართ მუქარებს და დევნას.

ივლისში, სომალის მთავრობამ მიიღო რეპრესიული კანონი, რომელიც შექმნილი იყო ნორმატიული  მარეგულირებელი ორგანოს მიერ, რომლის წევრებიც დანიშნულები იყვნენ ინფორმაციის მინისტრის მიერ, რომელიც აკონტროლებს ბეჭდური და სამაუწყებლო მედიის შინაარსს. კანონმა, შესაბამისი ტერმინების განმარტების გარეშე, აკრძალა ცრუ ინფორმაციის და „პროპაგანდის“ შემცველი სტატიების გამოქვეყნება. კანონი ბუნდოვნად იყო ჩამოყალიბებული და მოიცავდა ჟურნალისტების შეზღუდვას, რაც ხელისუფლებას მედიის მუშაკთა დევნის უფლებას აძლევდა.

სომალილენდის ჟურნალისტთა ასოციაციამ განაცხადა რომ 30 ჟურნალისტზე მეტი იქნა დაკავებული სომალილენდში ხელისუფლების კრიტიკის გამო.

ქალთა უფლებები

სომალის საარჩევნო კვოტის სისტემა ითვალისწინებს ადგილების 30%-ს ქალებისთვის. შედეგად, ქალთა წარმომადგენლობის მაჩვენებელი გაუმჯობესდა და 24 % შეადგინა ქვედა პალატაში, ხოლო, 22 % ზემო პალატაში.

სექსუალურ და გენდერის ნიადაგზე ძალადობა კვლავ ფართოდ იყო გავრცელებული. სამთავრობო სააგენტომ, სომალის ინტეგრირებული მენეჯმენტის სისტემამ აღრიცხა სულ მცირე 271 და 312 საქმე გენდერის ნიადაგზე ძალადობისა, რომელიც მიმართული იყო სომალილენდში და პუნტლენდში გადაადგილებული ქალების მიმართ და სულ მცირე 400 შემთხვევა დაფიქსირდა სომალის სამხრეთ და ცენტრალურ ტერიტორიებზეც. გვალვის შედეგად ოჯახებს მოშორებული ქალები სექსუალურ და გენდერის საფუძველზე ძალადობის საფრთხის ქვეშ არიან, რადგან ისინი „დამცველი მამაკაცის“ გარეშე არიან დარჩენილები.

ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებები

უპრეცედენტო გვალვებმა, მნიშვნელოვნად გაზარდა ქვეყნის შიგნით ადამიანთა გადაადგილების მაჩვენებელი, დაახლოებით 943,000 ადამიანი გადაადგილდა წლის ბოლოსთვის. 3 მილიონამდე ადამიანი განიცდის საკვების დეფიციტს. საკვების დეფიციტმა მიაღწია საგანგებო დონეს, როგორც სამხრეთ ისე ცენტრალურ რეგიონებში, განსაკუთრებით იძულებით გადაადგილებულ პირებში და ასევე კონფლიქტით დაზარალებულ მოსახლეობაში. აგვისტოში, ჰუმანიტარული საკითხების კოორდინაციის გაეროს ოფისის მონაცემებით, 388,000 ბავშვი შიმშილის ზღვარზეა და 87,000 სიცოცხლის გადარჩენას საჭიროებს.[6]

ავსტრიის თავშესაფრისა და წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის კვლევისა და დოკუმენტაციის ცენტრმა (ACCORD) 2017 წლის სექტემბერში გამოაქვეყნა რუკა, სადაც  მოცემულია ინფორმაცია 2017 წლის მეორე ნახევარში, სომალის ტერიტორიაზე დაფიქსირებული ინციდენტების  შესახებ:

[7]

უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში

უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა კვლავ არასტაბილურია სომალიში, მათ შორის მოგადიშუში, მიუხედავად იმისა რომ მოგადიშუს სტაბილიზაციის ძალები მოქმედებენ და გარკვეულ ზომებს იღებენ უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად. აგვისტოში, თვითნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების აფეთქებების მთელი სერია განხორციელდა, მაკა ალ-მუკამარას გზის სიახლოვეს, სადაც ძირითადად მთავრობის წარმომადგენლები მოძრაობენ და გარკვეული კომერციული ობიექტები მდებარეობს. სექტემბერში დაფიქსირდა ნაკლებად ინტენსიური შეიარაღებული თავდასხმები, და ტერორიზმთან დაკავშირებული ინციდენტები, რაც მოიცავს ორ ფართომასშტაბიან თავდასხმას თვითნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობის მეშვეობით. გამიზნული მკვლელობები კვლავ გრძელდება ქალაქში, 12 მკვლელობა მოხდა, რომლის სამიზნეც ბიზნესმენები, უსაფრთხოების ძალების თანამშრომლები, საჯარო მოხელეები და მთავრობის წარმომადგენლები იყვნენ.

პერიოდულად ჰქონდა ადგილი დაჯგუფება „ალ-შაბაბსა“ და სომალის უსაფრთხოების ძალებს შორის დაპირისპირებას პუნტლენდში. 15 ნოემბერს, პუნტლენდის უსაფრთხოების ძალების ბანაკის სიახლოვეს აფ ურურის სოფელში გალგალას მთებში „ალ-შაბაბის“ მებრძოლებმა ექვსი ნაღმტყორცნი ისროლეს. აღნიშნული ინციდენტის შედეგად დაშავებულთა შესახებ ინფორმაცია არ გავრცელებულა. ისლამური სახელმწიფოს წევრების მოძრაობა და აქტივობა დაფიქსირდა ბოსასოში, პუნტლენდის ტერიტორიაზე, სადაც 4 ოქტომბერს, პოლიციის სადგურზე თვითმკვლელი ტერორისტის მიერ განხორციელებულ თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა ისლამურმა სახელმწიფომ აიღო. ასევე ვრცელდებოდა ინფორმაცია პუნტლენდში იემენიდან გადმოსული მებრძოლების შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ საანგარიშო პერიოდში სომალილენდში უსაფრთხოების კუთხით სიმშვიდე იყო, გარკვეული მღელვარება დაფიქსირდა 13 ნოემბრის საპრეზიდენტო არჩევნებამდე და მის შემდეგ, რასაც ოპოზიციური პარტიების მომხრეთა ძალადობრივი დემონსტრაციები მოყვა სომალილენდში ახალ ჰერგეისას, ერიგავოს, სანააგის რეგიონში (სადაო ტერიტორია) და ბურანოს ტერიტორიებზე.

უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება მოგადიშუში კვლავ არასტაბილურია, თუმცა ფედერალური მთავრობის ბანადირის რეგიონულ ადმინისტრაციასთან ერთად განხორციელებული გარკვეული ინიციატივების შედეგად მცირედი გაუმჯობესება შეინიშნება. 8,15 და 17 მაისს დაფიქსირებული ინციდენტები მოიცავდა ასაფეთქებელი მოწყობილობებით თავდასხმის ფაქტებს, რასაც 11 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო დაიჭრა უფრო მეტი ადამიანი. 20 ივნისს ვადაჯირის რაიონის კომისისის შესასვლელთან აფეთქდა ავტობუსი, რის შედეგადაც 17 ადამიანი იქნა მოკლული, ხოლო 30 დაიჭრა. მომხდარზე დაჯგუფება „ალ-შაბაბმა“ აიღო პასუხისმგებლობა. 22 ივნისს ავტომობილში დამონტაჟებული ასაფეთქებელი მოწყობილობა აფეთქდა პოლიციის განყოფილების წინ, რასაც რამდენიმე ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. 12 ივნისს და 4 ივლისს, ცხრა ნაღმტყორცნი გაისროლეს სომალიში აფრიკის გაერთიანებული მისიის (AMISOM) ბაზების მიმართულებით, რომლებიც მოგადიშუს სტადიონზე და  ვილა სომალის შენობასთან მდებარეობდა, აღნიშნული თავდასხმის შედეგად ერთი ჯარისკაცი იქნა მოკლული, ხოლო ორი დაიჭრა.[8]

[1] BBC News: Somaliland profile; 14 December 2017

http://www.bbc.com/news/world-africa-14115069 [accessed May 3, 2018]

[2] BBC News: Who are Somalia’s al-Shabab?- 22 December 2017 http://www.bbc.com/news/world-africa-15336689 [accessed May 3, 2018]

[3] Travel.State.Gov- U.S. DEPARTMENT OF STATE — BUREAU OF CONSULAR AFFAIRS – Somalia Travel Advisory; January 10,2018  https://travelmaps.state.gov/TSGMap/?extent=32.829980986,-1.783760626,59.54518237,12.077308381 [accessed May 3, 2018]

[4] Travel.State.Gov- U.S. DEPARTMENT OF STATE — BUREAU OF CONSULAR AFFAIRS – Somalia Travel Advisory; January 10,2018 https://travel.state.gov/content/travel/en/traveladvisories/traveladvisories/somalia-travel-advisory.html [accessed May 3, 2018]

[5] GOV UK: The Foreign and Commonwealth Office – Foreign travel advice:  Somalia; Updated:5 January 2018 https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/somalia [accessed May 3, 2018]

[6] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2017/18 – The State of the World’s Human Rights – Somalia, 22 February 2018

[accessed on 3 May 2018]

[7] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation: Somalia, Second Quarter 2017: Update on incidents according to the Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED) compiled by ACCORD, 14 September 2017 (available at ecoi.net)

[accessed May 3, 2018]

[8] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation: Security Situation in Somalia; Published 26 April 2018 https://www.ecoi.net/en/countries/somalia/featured-topics/security-situation/  [accessed May 3, 2018]

სომალი. იძულებითი რეკრუტირება მოგადიშუში. აპრილი, 2018

სომალის შესახებ დანიის ლტოლვილთა საბჭოს 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, ძალიან შეზღუდულია ინფორმაცია რეკრუტირების ადგილმდებარეობის შესახებ. აღნიშული ანგარიშის მიხედვით, იძულებით რეკრუტირებას უფრო მეტად ადგილი აქვს სოფლებში, თუმცა, იმის მიუხედავად, რომ შეიარაღებულ დაჯგუფება ალ-შაბააბს არ აქვს ძლიერი კონტროლი ურბანულ ცენტრებზე, ის მაინც ახერხებს აქტიურად იყოს ჩართული რეკრუტირებაში.[1]

გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის 2017 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ 2016 წელს ალ-შაბააბის მიერ რეკრუტირების კამპანია განხორციელდა გალმუდუგსა და ქვემო ჯუბის რეგიონში, ხოლო 2017 წელს – გალმუდუგში. ალ-შაბააბმა აიძულა უხუცესებს სხვადასხვა სოფლიდან, რომ მიეყვანათ ბავშვები, რათა გაწევრიანებულიყვნენ დაჯგუფებაში და გაევლოთ წვრთნები მათ სამხედრო ბაზებზე. ანგარიშის მიხედვით, სიღარიბე და შესაძლებლობების ნაკლებობა ქმნის პლატფორმას დაჯგუფებაში ბავშვების რეკრუტირებისთვის.[2]

კვლევითი ორგანიზაციის „Asylum Research Consultancy“ ARC მიერ სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში არსებული ვითარების შესახებ 2018 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ალ-შაბააბი ახდენდა ბავშვების რეკრუტირებას, ძირითადად, სამხრეთ და ცენტრალური სომალის სოფლებში. რეკრუტირების ყველაზე ხშირ ადგილმდებარეობას წარმოადგენდა სკოლები, მადრასები, მეჩეთები და რელიგიური ღონისძიებები.[3] აღნიშნულ დოკუმენტში მოყვანილია სომალიში და ერიტრეაში გაეროს მონიტორინგის მისიის 2017 წლის ანგარიში, რომლის მიხედვითაც ბავშვების რეკრუტირება ალ-შაბააბის მხრიდან 2017 წლის ივნისის ბოლოს მკვეთრად გაიზარდა ძირითადად გალგადუდის, ჰირანისა და მუდუგის რეგიონებში; აქვე ნახსენებია, რომ ბაკულის, ქვემო შაბელესა და შუა ჯუბის რეგიონში ალ-შაბააბმა გააძლიერა ბავშვების რეკრუტირების სტრატეგია სპეციალური რელიგიური და იდეოლოგიური ტრენინგების საშუალებით.[4]

დანიის ლტოლვილთა საბჭოს 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, ალ-შაბააბი ახალი წევრების რეკრუტირებას ძირითადად ცდილობს ისეთი ინიციატივებით, როგორიცაა ხელფასი, სოციალური სტატუსი და მათ შორის ცოლის მოყვანაც, მის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე. ანგარიშის მიხედვით, გაეროს წყაროზე დაყრდნობით, ურბანულ ცენტრებში, რომელსაც ვერ აკონტროლებს ალ-შაბააბი, ადგილი არ აქვს რეკრუტირებას, თუმცა მან შეიძლება სოფლებისგან განსხვავებით სხვა ფორმა მიიღოს. ამავე ანგარიშში აღნიშნულია გაეროს სხვა წყარო, რომლის მიხედვითაც იძულებით რეკრუტირებას არ აქვს ადგილი იმ ტერიტორიებზე, რომელსაც მთლიანად არ აკონტროლებს ალ-შაბააბი. ამავე წყაროში ხაზგასმულია, რომ ალ-შაბააბი გავლენას ახდენს პოტენციურ კანდიდატებზე ქადაგებებით, წახალისებითა და თანატოლების ზეგავლენით. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, იძულებით რეკრუტირებას ადგილი აქვს იმ ადგილებში, რომელსაც მთლიანად აკონტროლებს ალ-შაბააბი და რეკრუტირებას ადგილი აქვს მაშინ, როდესაც იგეგმება დიდი ოპერაცია ან როდესაც შეტევების განხორციელებისას ალ-შაბააბს ესაჭიროება ხალხი ლოგისტიკისა და დაღუპული მეომრების ჩასანაცვლებლად. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სომალიში ერთერთი არასამთავრობო ორგანიზაციის მიხედვით, ჩვეულებრივ, ადგილი არ აქვს იძულებით რეკრუტირებას, თუმცა, არ შეიძლება გამოირიცხოს ამის შესაძლებლობა. ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ ალ-შაბააბი პიროვნებისგან, რომელიც უარს ამბობს რეკრუტირებაზე, იღებს კომპენსაციას, ხოლო თუ აღნიშნული პიროვნება უარს ამბობს კომპენსაციაზეც, მან უნდა დატოვოს აღნიშნული ტერიტორია, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში ალ-შაბააბი დასჯის მას. ანგარიშის მიხედვით, ჩვეულებრივ, ალ-შაბააბის რეკრუტირება არ არის იძულებითი. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ახალგაზრდა კაცებისა და ბიჭების დაახლოებით 50% წევრიანდება ალ-შაბააბში ეკონომიკური მიზეზების გამო.[5] ამ კუთხით, ანგარიშში ნახსენებია, რომ უცხოეთიდან დაბრუნებულები ითვლებიან ჯგუფად, რომელიც შესაძლოა, იყოს მოწყვლადი რეკრუტირების მიმართ, რადგან მათ არ აქვთ სამუშაო და აქვთ სუსტი ადგილობრივი მხარდაჭერა. ალ-შაბააბი ასეთი ადამიანების რეკრუტირებას ახდენს თავისი მედიისა და ინფორმაციის წყაროების მეშვეობით. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, იძულებით რეკრუტირებას ალ-შაბააბის მხრიდან ადგილი აქვს მხოლოდ მის მიერ სრულად კონტროლირებად ტერიტორიებზე.[6]

სომალის შესახებ გაერთიანებული სამეფოსა და ACCORD-ის 2017 წლის ანგარიშებშიც აღნიშნულია, რომ გაეროს წყაროზე დაყრდნობით, იძულებით რეკრუტირებას ადგილი არ აქვს იმ ადგილებში, რომელსაც ალ-შაბააბი ბოლომდე ვერ აკონტროლებს.[7] [8]

2017 წლის ივლისში გაერომ გამოაქვეყნა ანგარიში, სადაც აღნიშნული იყო, რომ პოლიციას აქვს მნიშვნელოვანი პროგრესი, სომალიში აფრიკის კავშირის მისიას (AMISOM) აქვს დიდი ძალისხმევა გაწეული სომალის პოლიციის დახმარებაში. გაეროს შეფასებით, შემოწმების, რეკრუტირების, ტრენინგებისა და მონიტორინგის საკითხებში დახმარების კუთხით შთამბეჭდავი შედეგები არის დაფიქსირებული მოგადიშუსა და ორ ფედერალურ შტატში.[9]

იძულებითი რეკრუტირება მოგადიშუში

ARC-ის (Asylum Research Consultancy) მიერ სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში არსებული ვითარების შესახებ 2018 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ალ-შაბააბს, მოგადიშუშიც და განსაკუთრებით აფგოეს (Afgoye) გზასთან მდებარე დევნილთა ბანაკებში, სადაც სამთავრობო ძალები დღისით აკონტროლებენ ტერიტორიას, ხოლო ღამით ალ-შაბააბის წევრები თავისუფლად გადაადგილდებიან, შეუძლია, იძულებით გაიწვიოს დაბრუნებული ახალგაზრდები.[10]

სომალის შესახებ დანიის ლტოლვილთა საბჭოს 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, პიროვნებები, რომლებიც მიეკუთვნებიან უმცირესობის კლანს შესაძლოა გახდნენ იძულებითი შრომის, ბავშვთა უფლებების დარღვევისა და გამოსახლების მსხვერპლები, მათ შორის მოგადიშუშიც. წყაროს მიხედვით ამ რისკის წინაშე დგანან უმცირესობის კლანის წევრები, მათ შორის იძულებით გადაადგილებული პირებიც, თუმცა, განსაკუთრებით მყიფე სიტუაციაში მყოფი პირები უფრო მეტად არიან მოწყვლადნი აღნიშნული რისკების წინაშე.[11]

2014 წლის საქმეში MOJ & Ors (Return to Mogadishu) Somalia CG v. Secretary of State for the Home Department the Upper Tribunal of United Kingdom, სასამართლო ვრცლად განიხილავს სომალიში იძულებითი რეკრუტირების საკითხს და მოყვანილია წარმოშობის ქვეყნის შესახებ არსებული სხვადასხვა წყაროს ინფორმაციები. ერთ-ერთი წყაროს მიხედვით, ალ-შაბააბი ახდენს იძულებით რეკრუტირებას მოგადიშუს არა-ცენტრალურ უბნებში, მეორეს მხრივ, ალ-შაბააბი სთავაზობს ახალგაზრდა, უმუშევარ მამაკაცებს ფინანსურ სარგებელს. წყაროში აღნიშნულია, რომ მოგადიშუს გარეუბნებში, როგორიცაა ელაშა (Elasha), ბიიაჰა (Biyaha) და აფგოე (Afgoye) სავარაუდოა, რომ გრძელდება იძულებითი რეკრუტირება. The Elman Peace and Human Rights Centre-ის მიხედვით, ბავშვები იძულებით გადაადგილებულ პირთა ბანაკებში და უსახლკარო ბავშვები არიან მოწყვლადები რეკრუტირების მიმართ. თავის მხრივ სასამართლოს მოყვანილი აქვს სხვა წყაროები, რომლის მიხედვითაც UNDSS-ის თანახმად, არ არსებობს შესაძლებლობა ალ-შაბააბისთვის, რომ ის შეძლებს პიროვნებების იძულებით რეკრუტირებას ან მობილიზაციას მოგადიშუში. სხვა წყაროების მიხედვით, ალ-შაბააბი რეკრუტირებას ახდენს მხოლოდ მის მიერ კონტროლირებად ადგილებში. ასევე საქმეში წარმოდგენილია UNHCR-ის პოზიციაც, რომლის მიხედვითაც, ძნელი დასაჯერებელია, რომ ალ-შაბააბს აქვს სისტემატური რეკრუტირების შესაძლებლობა და არ ფიქსირდება შემთხვევები ალ-შაბააბის მხრიდან იძულებითი რეკრუტირების ან რეკრუტირების შესახებ მუქარების. დღესდღეობით მოგადიშუში ალ-შაბააბის მხრიდან რეკრუტირება ეკონომიკურად არსს მოკლებულია, თუმცა, ალ-შაბააბმა შესაძლოა ფული გადაუხადოს ინდივიდებს მისი სახელით გარკვეული ოპერაციების ჩასატარებლად. სასამართლო ასევე განიხილავს რამდენიმე არასამთავრობო ორგანიზაციის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციას, რომლის მიხედვითაც ადგილობრივ არასამთავრობო ორგანიზაციას არ დაუფიქსირებია მოგადიშუში ალ-შაბააბის მხრიდან იძულებითი რეკრუტირების ფაქტი, ასევე მოყვანილია სომალიში მომუშავე საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციის განცხადება, რომ დღესდღეობით ალ-შაბააბს არ აქვს ბერკეტი იძულებითი რეკრუტირების განსახორციელებლად და აღნიშნული ორგანიზაცია დარწმუნებული იყო, რომ ალ-შაბააბს არ შეუძლია მოგადიშუში მოახდინოს რეკრუტირება. იძულებითი რეკრუტირების შესახებ არსებული ურთიერთსაწინააღმდეგო ინფორმაციის განხილვის შემდეგ, აღნიშნულ საქმეში სასამართლომ დაასკვნა, რომ მტკიცებულებების საფუძველზე ნათელია, რომ არ არსებობს ალ-შაბააბის მხრიდან იძულებითი რეკრუტირების რეალური რისკი.[12]

მიუხედავად სხვადასხვა ინფორმაციისა, 2014 წლის საქმეში MOJ & Ors (Return to Mogadishu) Somalia CG v. Secretary of State for the Home Department the Upper Tribunal of United Kingdom სასამართლომ დააფიქსირა, რომ არ არსებობს ალ-შაბააბის მხრიდან იძულებითი რეკრუტირების რეალური რისკი.[13] ასევე სომალის შესახებ გაერთიანებული სამეფოსა და ACCORD-ის 2017 წლის ანგარიშებშიც აღნიშნულია, რომ გაეროს წყაროზე დაყრდნობით, იძულებით რეკრუტირება არ ხდება იმ ადგილებში, რომელსაც ალ-შაბააბი ბოლომდე ვერ აკონტროლებს.[14] დანიის ლტოლვილთა საბჭოს 2017 წლის ანგარიშის მიხედვითაც, იძულებით რეკრუტირებას ალ-შაბააბის მხრიდან ადგილი აქვს მხოლოდ მის მიერ სრულად კონტროლირებად ტერიტორიებზე.[15]

მთავრობის ქმედებები

სომალის შესახებ Human Rights Watch-ის 2018 წლის თებერვლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ 2012 წელს ტრანსნაციონალურმა ფედერალურმა მთავრობამ ხელი მოაწერა  ბავშვთა რეკრუტირების პრევენციისა და აღმოფხვრის შესახებ სამოქმედო გეგმას, რომლის მიხედვითაც განსაზღვრულია მთავრობის მხრიდან განსახორციელებელი კონკრეტული ქმედებები.[16]

დანიის ლტოლვილთა საბჭოს 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, 2016 წლის დეკემბრისთვის, განხორციელდა ალ-შაბააბის დაახლოებით 100 ყოფილი წევრის რეინტეგრაცია მოგადიშუსა და ბაიდოაში. მონაცემების მიხედვით, ამ რაოდენობიდან არცერთი წევრი არ დაბრუნებულა უკან ალ-შაბააბში.[17]

ARC-ის (Asylum Research Consultancy) 2018 წლის ანგარიშში აღნიშნულია გაეროს 2017 წლის ანგარიში, სადაც ნახსენებია, რომ 10 ივნისს UNSOM-მა დაიწყო ყოველკვირეული რადიო კამპანია, რათა წაახალისოს ახალგაზრდა მამაკაცები მოგადიშუში, ბაიდოასა და კისმააიოში, რომლებიც არიან ალ-შაბააბის მხრიდან რეკრუტირების მიმართ მოწყვლადნი.[18]

მეკობრეების მხრიდან რეკრუტირება მოგადიშუში

სომალის ნაპირებთან მეკობრეობასთან დაკავშირებით გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის ანგარიშის მიხედვით, ფედერალური მთავრობისა და საერთაშორისო პარტნიორების მიერ დადგინდა, რომ მეკობრეების რეკრუტირების მთავარ წარმმართველ ფაქტორს წარმოადგენს ეკონომიკური შესაძლებლობების ნაკლებობა.[19]

აღიარებულ საერთაშორისო და ადგილობრივ წყაროებზე დაყრდნობით, წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოძიების განყოფილების მიერ ვერ მოიძებნა დაჯგუფება „ალ-ყარასამ“-ის შესახებ რაიმე ტიპის ინფორმაცია. აღნიშნული დაჯგუფება არ ფიგურირებს ისეთი ორგანიზაციების ანგარიშებში, როგორიცაა: Amnesty International-ი; Freedom House-ი; International Crisis Group (ICG)-ი და ა.შ. არც აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშებსა და სხვა ქვეყნების ანგარიშებში; აღნიშნული დაჯგუფების შესახებ ინფორმაციის მოპოვება ვერ მოხერხდა ასევე, სპეციალიზებულ მონაცემთა ბაზებსა (ecoi.net; refworld.org) და გლობალურ ინტერნეტ საძიებო სისტემაში. ასევე აღნიშნულ წყაროებზე დაყრდნობით, განყოფილების მიერ ვერ მოიძებნა ინფორმაცია კონკრეტულად მოგადიშუში მეკობრეების მიერ იძულებით რეკრუტირებასთან დაკავშირებით.

[1] Danish Refugee Council, South and Central Somalia – Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups, March 2017, 1/2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[2] UN Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR), Protection of Civilians: Building the Foundation for Peace, Security and Human Rights in Somalia, December 2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[3] Asylum Research Consultancy (ARC), Situation in South and Central Somalia (including Mogadishu), 25 January 2018, available at:

[accessed 10 April 2018]

[4] Ibid

[5] Danish Refugee Council, South and Central Somalia – Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups, March 2017, 1/2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[6] Ibid

[7] UK Home Office: Country Policy and Information Note Somalia (South and Central): Fear of Al Shabaab, July 2017

 [accessed 10 April 2018]

[8] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation: Anfragebeantwortung zu Somalia: Somaliland: Informationen zur Sicherheitslage und Menschenrechtslage; Aktuelle Informationen zu Zwangsrekrutierungen durch die al-Schabaab [a-10132], 21 April 2017

[accessed 10 April 2018]

[9] Asylum Research Consultancy (ARC), Situation in South and Central Somalia (including Mogadishu), 25 January 2018, available at:

[accessed 10 April 2018]

[10] Ibid

[11] Danish Refugee Council, South and Central Somalia – Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups, March 2017, 1/2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[12] MOJ & Ors (Return to Mogadishu) Somalia CG v. Secretary of State for the Home Department, [2014] UKUT 00442 (IAC), United Kingdom: Upper Tribunal (Immigration and Asylum Chamber), 3 October 2014, available at: http://www.refworld.org/cases,GBR_UTIAC,543438014.html [accessed 11 April 2018]

[13] Ibid

[14] UK Home Office: Country Policy and Information Note Somalia (South and Central): Fear of Al Shabaab, July 2017

 [accessed 10 April 2018]

[14] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation: Anfragebeantwortung zu Somalia: Somaliland: Informationen zur Sicherheitslage und Menschenrechtslage; Aktuelle Informationen zu Zwangsrekrutierungen durch die al-Schabaab [a-10132], 21 April 2017

[accessed 10 April 2018]

[15] Danish Refugee Council, South and Central Somalia – Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups, March 2017, 1/2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[16] Human Rights Watch, “It’s Like We’re Always in a Prison”: Abuses Against Boys Accused of National Security Offenses in Somalia, 21 February 2018, available at:

[accessed 10 April 2018]

[17] Danish Refugee Council, South and Central Somalia – Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups, March 2017, 1/2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[18] Asylum Research Consultancy (ARC), Situation in South and Central Somalia (including Mogadishu), 25 January 2018, available at:

[accessed 10 April 2018]

[19] UN Security Council: Report of the Secretary-General on the situation with respect to piracy and armed robbery at sea off the coast of Somalia [S/2017/859], 12 October 2017

 [accessed 10 April 2018]