სომალი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ზოგადი მდგომარეობა. მარტი, 2019

უსაფრთხოების თვალსაზრისით არსებული ზოგადი მდგომარეობა სომალიში – მედია საშუალება BBC-ის მიერ 2018 წლის 17 დეკემბერს გამოქვეყნებული სტატიაში მოცემულია რუკა, სადაც, სადაც აღნიშნულია თუ რა ტერიტორიებს აკონტროლებენ ქვეყნის ოფიციალური მთავრობა და ორგანიზაცია ალ-შაბაბი სომალიში. აღსანიშნავია, რომ დედაქალაქი მოგადიშუ სწორედ ალ-შაბაბის აქტივობის არეალში ხვდება.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch სომალის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოვეწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერს, რომ წლის განმავლობაში მიმდინარე  ხშირმა საბრძოლო მოქმედებებმა, სახელმწიფოს მხრიდან დაცვის არარსებობამ და ჰუმანიტარულმა კრიზისმა გამანადგურებელი ზიანი მიაყენა სომალის მოქალაქეებს. იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობამ, რომელთა დიდი ნაწილიც ყოველგვარი დახმარების გარეშე და სერიოზული უფლებადარღვევების რიკის ქვეშ იმყოფება, 2.7 მილიონს მიაღწია.

ისლამისტთა ჯგუფები „ალ-შაბაბი“ (Al-Shabab) საკუთარ კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე მცხოვრებ მოსახლეობას უქვემდებარებდა არასათანადო მოპყრობას, იძულებით გაწვევას და, ასევე, ახორციელებდა მომაკვდინებელ თავდასხმებს მოსახლეობაზე.

გაეროს სომალის ასისტირების მისიის (UNSOM) ინფორმაციით, ოქტომბრის თვის მდგომარეობით სახეზე იყო 982 სამოქალაქო დანაკარგი, რომელთაგან ნახევარზე მეტი ალ-შაბაბის თავდასხმების შედეგად იყო გამოწვეული. კლანებს შორის შიდა დაპირისპირებებს, ასევე, შიდა შეტაკებებს უსაფრთხოების ძალებში და სომალის მთავრობის მიერ ალ-შაბაბის წინააღმდეგ განხორციელებულ სპორადულ თავდასხმებს შედეგად მოჰყვა სამოქალაქო პირების იძულებითი გადაადგილება, დაშავებისა და გარდაცვალების უამრავი ფაქტი.

მიუხედავად იმისა, რომ ფედერალურმა და რეგიონალურმა ორგანოებმა უსაფრთხოების და იუსტიციის კუთხით ფუნქციების განსაზღვრის კუთხით გარკვეული პროგრესული ნაბიჯები გადადგეს, არასტაბილური პოლიტიკური მდგომარეობა არ ქმნიდა მეტად საჭირო რეფორმების დანერგვის საფუძველს. პარლამენტის სპიკერ მოჰამედ ოსმან ჯავარისა და აღმასრულებელ ხელისუფლებას შორის დაპირისპირება საბოლოოდ აღნიშნული პირის გადადგომით დასრულდა.

მთავრობას ჯერ კიდევ არ დაუკომპლექტებია ქვეყნის ისტორიაში პირველი,  ადამიანის უფლებათა დამოუკიდებელი კომისია. ასევე, არ აღინიშნებოდა არანაირი პროგრესი ბოროტმოქმედი უსაფრთხოების ძალების (განსაკუთრებით – დაზვერვის სააგენტოს) წევრების  დასჯის კუთხით. ქვეყანაში კვლავ გრძელდებოდა იძულებით გადაადგილებულ პირთა იძულებითი გამოსახლება.

ალ-შაბაბი აგრძელებდა სერიოზული სამართალდარღვევების ჩადენას, მათ შორის იყო –  ბავშვთა და ზრდასრულთა იძულებითი რეკრუტირება; თვითნებური სიკვდილით დასჯა, განსაკუთრებით, იმ პირთა შემთხვევაში, რომელთაც ბრალი ედებოდათ მთავრობისთვის ჯაშუშობაში; „გადასახადის“ იძულების წესით გამოძალვა და ა.შ. დედაქალაქ მოგადიშუში ტერორისტული ჯგუფი ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების თუ თვითმკვლელი პირების მეშვეობით თავს ესხმოდა სამოქალაქო პირებსა და ინფრასტრუქტურას, ასევე, აწარმოებდა ქალაქის დისტანციურ დაბომბვას, რასაც ასობით სამოქალაქო დანაკარგი მოყვა. ამას გარდა, ალ-შაბაბი ბლოკადას უქვემდებარებდა სამთავრობო ქალაქებს და თავს ესხმოდა იმ სამოქალაქო პირებს, რომლებიც ბლოკადის გარღვევას ცდილობდნენ.[2]

უსაფრთხოების კუთხით სიტუაცია მოგადიშუში და აღნიშნულ ქალაქში ალ-შაბაბის აქტივობები

ნორვეგიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის ცენტრი – Landinfo 2018 წლის ივლისში გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში სახელწოდებით „უსაფრთხოების კუთხით გამოწვევები მოგადიშუში“ წერს, რომ არ არსებობს ოფიციალური სტატისტიკა იმის შესახებ, თუ სტატისტიკურად რამდენი უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი მოხდა მოგადიშუში. თუმცა, ორგანიზაცია ACLED გააჩნია სხვადასხვა წყაროებიდან შეგროვებული მონაცემთა ბაზა, რომლის მიხედვითაც, 2017 წელს კონკრეტულად ქალაქ მოგადიშუში 678 ინციდენტს ქონდა ადგილი, რომელთაგან 313 სამხედრო ხასიათის იყო, 321 წარმოადგენდა თავდასხმას სამოქალაქო პირებზე, ხოლო 44 – სხვა ტიპის. აღნიშნულ შემთხვევებს შედეგად 1004 სამოქალაქო პირისა და 366 სამხედროს სიცოცხლე ემსხვერპლა.

რაც შეეხება უშუალოდ სამოქალაქო პირებზე განხორციელებულ თავდასხმებს, 115 ინციდენტის შემთხვევაში ინიციატორი იყო ალ-შაბაბი, 51 – სამთავრობო ძალები, ხოლო 155 – სხვა .სამთავრობო ძალების ინციდენტებს შედეგად 52, ხოლო ალ-შაბაბის თავდასხმებს 809 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.

ანგარიშის მიხედვით, მართალია, ალ-შაბაბს მოგადიშუში შესამჩნევი გავლენა არ გააჩნია, თუმცა, აღნიშნული ორგანიზაცია ფარული მხარდამჭერების, აგენტების, ინფორმატორების და მისდამი სიმპათიით განწყობილი პირების საშუალებით კვლავ აგრძელებს თავდასხმების მოწყობას. ACLED-ის ინფორმაციით, 2017 წელს მოგადიშუში მომხდარ ძალადობრივ ინციდენტთა თითქმის ნახევარზე (344 ჯამური 678-იდან) პასუხისმგებელი სწორედ ალ-შაბაბი იყო. აღნიშნულ ინციდენტთა მესამედი ანუ 115, წარმოადგენდა უშუალოდ სამოქალაქო პირების წინააღმდეგ მიმართულ თავდასხმებს. ამ მხრივ აღსანიშნავია 2017 წლის 14 ოქტომბრის ინციდენტი, როდესაც მოგადიშუს ერთ-ერთ ყველაზე გადატვირთულ ქუჩაზე ასაფეთქებელი ნივთიერებით დატვირთული სატვირთო მანქანა აფეთქდა, რასაც ჯამში 512 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.[3]

უკანაკსნელი პერიდოში მომხდარ ინციდენტებს ეხმარება მედია საშუალება BBC , რომელიც 2019 წლის 1 მარტს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ „გასულ ხუთშაბათს ალ-შაბაბის წევრები თავდასხმა მოაწყვეს მოგადიშუს ერთ-ერთ უბანში, რასაც 20 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. შემდგომ, მათ დაიკავეს ერთ-ერთი მიმდებარე შენობა და აიყვანეს მძევლები, რომელთაც გავრცელებული ცნობების მიხედვით, „ცოცხალ ფარად“ იყენებდნენ. 22 საათიანი ოპერაციის შემდეგ, სპეც. დანიშნულების რაზმა სამივე თავდამსხმელის ლიკვიდაცია მოახდინა.[4]

ქალებისა და გოგონების იძულებითი ქორწინების საფრთხე

რაც შეეხება საკითხს, არსებობს  თუ არა ალ-შაბაბის მხრიდან ქალებზე იძულებითი ქორიწინების საფრთხე, ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი სომალიში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2017 წელი) წერს, რომ ალ-შაბაბი საკუთარ კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე მცხოვრებ ქალებსა და გოგონებს უქვემდებარებდა სექსუალური ხასიათის ძალადობას, მათ შორის – იძულებით ქორწინებას. აღნიშნული ტერორისტული ორგანიზაცია მათ აიძულებდა, დაქორწინებულიყვნენ  ჯგუფის წევრი მებრძოლებზე და აღნიშნული მეთოდი გამოიყენებოდა, როგორც ახალი წევრების სამხედრო გაწვევის ერთ-ერთი ფორმა. ცენტრალური და რეგიონული მთავრობა ვერ ახერხებდა, გოგონების ადრეულ ასაკში ან იძულებითი ქორწინების შემთხვევების აღკვეთა/პრევენციას.[5]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House სომალის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ყოვეწლიურ ანგარიშში წერს, რომ  ადრეულ ასაკში ქორწინება გავრცელებულია. ამას გარდა, ორგანიზაცია ალ-შაბაბი აიძულებს ქალებს და გოგონებს, დაქორწინდნენ ჯგუფის წევრებზე.[6]

გაეროს ჰუმანიტარულ საკითხთა კოორდინირების სააგენტოც (UNOCHA) 2018 წლის ნოემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში, სადაც საუბარია სომალიში არსებულ ჰუმანიტარულ საჭიროებებზე, აღნიშნავს, რომ ქვეყანაში ზოგადად, გოგონები იმყოფებიან ადრეულ ასაკში ან იძულებითი ქორწინების რისკის წინაშე.[7]

[1] BBC – article “Al-Shabab in Somalia: Air strikes kill 62 militants, US says” of 27 December 2018 available at https://www.bbc.com/news/world-africa-46592101 [accessed 7 March 2019]

[2] Human Rights Watch – World Report 2019  Somalia – available at https://www.hrw.org/world-report/2019/country-chapters/somalia [accessed 10 March 2019]

[3] Landinfo – Somalia: Security challenges in Mogadishu – available at

[accessed 10 March 2019]

[4] BBC – Somali forces end day-long Mogadishu siege 1 March 2019, available at https://www.bbc.com/news/world-africa-47412700 [accessed 10 March 2019]

[5] USDOS – SOMALIA 2017 HUMAN RIGHTS REPORT available at

[accessed 10 March 2019]

[6] Freedom House – Freedom on the Net 2018 – Somalia available at

[accessed 10 March 2019]

[7] UNOCHA – Report on Humanitarian Needs Somalia – available at

[accessed 10 march 2019]

სომალი. სამართალდამცავი ორგანოები და სასამართლო. ივნისი, 2018

საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაცია ARC-ის („Asylum Research Consultancy“) 2018 წლის ანგარიშში სომალის შესახებ მითითებულია ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის სამინისტროს (DFAT) 2017 წლის ინფორმაცია სომალის შესახებ, რომლის მიხედვითაც, პრაქტიკაში სომალიში არსებულ სიტუაციას უსაფრთხოებისა და სამართლის კუთხით, არ შეუძლია უზრუნველყოს ეფექტიანი დაცვა საზოგადოების უმრავლესობისთვის და ზოგ შემთხვევაში ისეთი აქტორები, როგორიცაა სომალის ეროვნული არმია (SNA) და პოლიცია არღვევენ ადამიანის უფლებებს. ხელისუფლებას არ აქვს საკმარისი კონტროლი უსაფრთხოების ძალებზე და სომალიში ფართოდაა გავრცელებული დაუსჯელობა და კორუფცია. დასაცავად, კლანების უმრავლესობა იყენებს თავიანთ მილიციასა და სხვა კლანებთან ალიანსებს. DFAT-ის ინფორმაციით, შეიარაღებული ძალები და პოლიცია (ეროვნული და რეგიონული) სომალიში ძირითადად არის არაეფექტიანი, ცუდად გადამზადებული და კორუფციის მიმართ მიდრეკილი. წყაროს მიხედვით, პოლიციელები ხშირად იკავებენ თავიანთ პოსტებს კლანებთან კავშირების საფუძველზე და მიდრეკილები არიან იყვნენ უფრო ლოიალურები თავიანთი კლანის ან ოჯახის წევრების მიმართ, ვიდრე მთავრობის მიმართ.[1]

ARC-ის აღნიშნულ ანგარიშში ასევე აღნიშნულია გაეროს 2017 წლის სექტემბრის ანგარიში სომალიში ადამიანის უფლებების შესახებ, რომლის მიხედვითაც სომალიში აუცილებელია შესაძლებლობების ზრდა სასამართლოსა და კანონის უზენაესობის კუთხით მომუშავე სპეციალისტებისთვის.[2]

ორგანიზაცია „Human Rights Watch“-მა 2017 წლის მაისში განაცხადა, რომ პოლიცია კვლავ განაგრძობს სომალის ყველაზე მოწყვლადი მოქალაქეების უფლებების დარღვევას. ორგანიზაციისთვის უაღრესად მნიშვნელოვანია სომალიში კომპეტენტური და სანდო პოლიციის ჩამოყალიბება, რომელსაც შესაძლებლობა ექნება უზრუნველყოს ძირითადი უსაფრთხოება და დახმარება, მათ შორის ყველაზე მოწყვლადი მოქალაქეებისთვისაც.[3]

2017 წლის რეკომენდაციებში, გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესმა კომისარმა აღნიშნა, რომ საჭიროა უზრუნველყოფილი იყოს შესაბამისი, დამოუკიდებელი, მიუკერძოებელი და ეფექტიანი საგამოძიებო და სასამართლო საქმის წარმოება სომალიში აფრიკის კავშირის მისიის (AMISOM) და სხვა საერთაშორისო შენაერთების წინააღმდეგ წარდგენილი ბრალდებების მიმართ, დააკავოს დამნაშავეები და დაზარალებულებისთვის უზრუნველყოს ადეკვატური დახმარება და ეფექტიანი დაცვა.[4]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის 2016 წლის პოზიციის ფურცელში სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში დაბრუნების შესახებ, აღნიშნულია, რომ პოლიცია და უსაფრთხოების ძალები ნაკლებად უნარიანები არიან. ხელისუფლება ვერ ინარჩუნებს ეფექტიან კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. კანონის აღმასრულებელი ინსტიტუტები ვერ უზრუნველყოფენ ძალადობის ინციდენტების პრევენციასა და გამოძიებას. მთელ ქვეყანაში არ ფუნქციონირებს სასამართლო სისტემა.[5]

გაერთიანებული სამეფოს მიერ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში უმრავლესობის კლანებისა და უმცირესობის ჯგუფების შესახებ, აღნიშნულია, რომ სტრუქტურული სისუსტე შეინიშნება სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში (მოგადიშუს ჩათვლით) უშიშროების ძალებში, მათ შორის, შეინიშნება უდისციპლინობა, სუსტი მეთაურობა და დაუსჯელობა ადამიანის უფლებების დარღვევებისთვის. ამასთან ერთად, უფუნქციო სასამართლო სისტემა დაკავებისთვის, გამოძიებისთვის და სასჯელისთვის იმ ქმედებაზე, რომელიც უტოლდება დევნას ან სერიოზულ ზიანს, ასევე ფართოდ გავრცელებული კორუფცია სახელმწიფო ინსტიტუტებში ნიშნავს, რომ ზოგადად, უმრავლესობის კლანებისა და უმცირესობის ჯგუფის წევრებს, რომლებიც არიან რისკის ქვეშ, არ აქვთ შესაძლებლობა ჰქონდეთ წვდომა სახელმწიფოს მხრიდან ეფექტიან დაცვაზე. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, კლანისგან დაცვის მიღების მნიშვნელობა შემცირებულია, განსაკუთრებით მოგადიშუში, თუმცა, ამ მხრივ სიტუაცია განსხვავდება კლანებისა და არეალების მიხედვით. წარსულში ნებისმიერი დევნა ან ეფექტიანი დაცვის ნაკლებობა შეიძლება მიანიშნებდეს, რომ ეფექტიანი დაცვა არ იქნება ხელმისაწვდომი მომავალშიც. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, ამ მხრივ მტკიცების ტვირთი ეკისრება პიროვნებას, რომელმაც უნდა აჩვენოს, რომ მისთვის არ არის ხელმისაწვდომი დაცვა.[6]

აღნიშნულ ანგარიშში ასევე მოყვანილია „Bertelsmann Stiftung’s Transformation Index“-ის (BTI) 2016 წლის ანგარიში სომალის შესახებ, რომლის მიხედვითაც სომალიში არ არსებობს უნიტარული სასამართლო სისტემა და ის ეყრდნობა სეკულარული კანონების კომბინაციას, ტრადიციულ სამართალს (xeer) და შარიათის კანონებს. ტრადიციული სამართლის მიხედვით, კლანებში უხუცესები კონფლიქტში არიან  შუამავლები, რომლებიც აწარმოებენ სამშვიდობო მოლაპარაკებებს და თუ საჭიროა თანხმდებიან ფულად კომპენსაციებზე კლანებს შიგნით და კლანებს შორის. ისლამური სამართალი არეგულირებს საოჯახო და პირად თემებს (ქორწინება, განქორწინება, მემკვიდრეობა). უკანასკნელ წლებში ქალაქებში გავლენა მოიპოვა შარიათის კანონებმა, თუმცა, შარიათის სასამართლოები არ არიან თავისუფლები ტომობრივი პოლიტიკისგან და სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე ხშირად გავლენა აქვს კლანებს.[7]

გაერთიანებული სამეფოს აღნიშნულ ანგარიშში ასევე მოცემულია EASO-ის 2016 წლის ანგარიში სომალიში უსაფრთხოების მხრივ არსებული სიტუაციის შესახებ, რომლის მიხედვითაც სასამართლო სისტემა წარმოადგენს სახელმწიფოს კანონმდებლობის, კლანზე დაფუძნებული ჩვეულებითი სამართლისა (xeer) და ისლამური სამართლის ნაზავს. კონფლიქტებისა და დანაშაულების უმრავლესობა ირჩევა კლანზე დაფუძნებული ჩვეულებითი სამართლის (xeer) მიხედვით, რომლის მიხედვითაც მნიშვნელოვანია ფულადი კომპენსაცია (diya). ანგარიშის მიხედვით, მთავარ გამოწვევას წარმოადგენს კვალიფიკაციური კადრების ნაკლებობა და დაგროვილი საქმეების მენეჯმენტი. ალ-შაბააბის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე არ ფუნქციონირებს ფორმალური სასამართლო სისტემა, აღნიშნულ ადგილებში მოქმედებს შარიათის კანონების მკაცრი ინტერპრეტაცია.[8]

გაერთიანებული სამეფოს ამავე ანგარიშში აღნიშნულია ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2017 წლის ანგარიში, რომლის მიხედვითაც სასამართლო სისტემა დამოუკიდებელია მთავრობის საკანონმდებლო და აღმასრულებელი შტოებისგან, თუმცა, ქვეყნის მასშტაბით სასამართლო სისტემა კვლავ უფუნქციოა. ზოგიერთ რეგიონში დაფუძნებულია ადგილობრივი სასამართლოები, რომელიც დამოკიდებულია ადგილობრივ დომინანტურ კლანზე. ზოგ ადგილებში ეფუძნებიან ტრადიციული და ჩვეულებითი სამართლის, შარიათისა და ოფიციალური კანონმდებლობის კომბინაციას. სასამართლო სისტემა განიცდის ზეგავლენას და შეინიშნება კორუფცია, ასევე ზეწოლა კლანებზე დაფუძნებული პოლიტიკის მხრიდან.[9]

რაც შეეხება ქალების მდგომარეობას, სომალიში ქალები ცხოვრობენ პატრიარქალურ სისტემაში, სადაც არსებობს რიგი დისკრიმინაციული სტრუქტურები მათ წინააღმდეგ. კლანისგან დაცვის მიღების ფარგლებში, ქალები ფართოდ არიან დამოკიდებულები მამრობითი სქესის პირებთან არსებულ კონტაქტებზე, რომლებიც წარმოადგენენ მათ ჩვეულებითი სამართლის (xeer) მოლაპარაკებების დროს, რადგან ქალები მოკლებულნი არიან ამ ტიპის მოლაპარაკებებში გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას. ქალები, რომლებიც ცხოვრობენ თავიანთი კლანების გეოგრაფიულ არეალებში, როგორც წესი უზრუნველყოფილნი არიან თავიანთი კლანის მიერ დაცვაზე წვდომით, თუმცა, დაცვის ხარისხი განსხვავდება და დამოკიდებულია ასევე იმაზე, თუ რომელ კლანს მიეკუთვნება პიროვნება. ქალები სუსტი კლანებიდან, რომლებიც ცხოვრობენ ლტოლვილთა ბანაკებში ძირითადად არიან მოწყვლადები და განიცდიან დაცვის ნაკლებობას ძალადობის, მათ შორის სექსუალური ძალადობის შემთხვევებში.[10]

დამატებითი კომენტარი: წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის საერთაშორისო მონაცემთა ბაზებში, ასევე ისეთ ანგარიშებში, რომელსაც პერიოდულად აქვეყნებს გაერთიანებული სამეფო, ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი; EASO; Amnesty International; Human Rights Watch და სხვა საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაციები, წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ ვერ მოიძებნა ინფორმაცია კონკრეტულად სომალეს ტომის წარმომადგენელ პირებს, მათ შორის ქალებს აქვთ თუ არა შესაძლებლობა ისარგებლონ სამართალდამცავებისა და სასამართლოს მხრიდან ეფექტიანი დაცვით. ყველა აღნიშნული წყაროს ანგარიშებში საუბარია ზოგადად ეფექტიანი დაცვის ხელმისაწვდომობაზე და არ არის კონკრეტულად გამოყოფილი სომალეს ტომის წარმომადგენლებისთვის, მათ შორის ქალებისთვის ეფექტიანი დაცვის ხელმისაწვდომობა.

[1] Asylum Research Consultancy (ARC), Situation in South and Central Somalia (including Mogadishu), 25 January 2018, available at:

[accessed 22 May 2018]

[2] Ibid

[3] Ibid

[4] UN Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR), Protection of Civilians: Building the Foundation for Peace, Security and Human Rights in Somalia, December 2017, available at:

[accessed 22 May 2018]

[5] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note Somalia: Majority clans and minority groups in south and central Somalia, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 23 May 2018]

[6]  Ibid

[7] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note Somalia: Majority clans and minority groups in south and central Somalia, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 23 May 2018]

[8] Ibid

[9] Ibid

[10] Lifo: Somalia: kvinnors position i klansystemet, April, 2018, available at:

[accessed 23 May 2018]

სომალი. უსაფრთხოების და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. მაისი, 2018

ადენის ყურეში ნახევრად უდაბნოს ტერიტორიაზე მდებარე, სეპარატისტულმა სომალილენდმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა 1991 წელს,  სომალის სამხედრო დიქტატორის სიად ბარეს დამხობის შემდეგ, რასაც წინ უძღოდა სეპარატისტული ბრძოლა, რომლის დროსაც სიად ბარეს ძალები დაუპირისპირდნენ მეამბოხეებს. შედეგად, ათობით ათასი ადამიანი იქნა მოკლული და ქალაქები განადგურდა. მიუხედავად იმისა, რომ საერთაშორისოდ არ იქნა აღიარებული სომალილენდის დამოუკიდებლობა, მას მაინც გააჩნია მოქმედი პოლიტიკური სისტემა, სამთავრობო დაწესებულებები, პოლიციური ძალები და საკუთარი ვალუტა.

დედაქალაქი: ჰერგეისა;

მოსახლეობა: 3.5 მილიონი;

მთავარი ენები: სომალური, არაბული, ინგლისური;

მთავარი რელიგია: ისლამი;

ვალუტა: სომალილენდის შილინგი. [1]

[2]

BBC-ის მიერ 2017 წლის 22 დეკემბერს გამოქვეყნებული რუკის მიხედვით, სადაც აღნიშნულია თუ რა ტერიტორიებს აკონტროლებს ალ-შაბაბი სომალიში, მიუხედავად იმისა, რომ ალ-შაბაბმა უმეტეს სოფლებსა და ქალაქებზე  კონტროლი დაკარგა, ის მაინც მძლავრობს  სასოფლო ტერიტორიებზე.

[3]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტის საკონსულო საკითხთა ბიურო, სომალის შესახებ 2018 წლის 10 იანვარს გამოქვეყნებული ინფორმაციით, აშშ-ის მოქალაქეებს აფრთხილებს, რომ თავი შეიკავონ სომალიში მოგზაურობისაგან ქვეყანაში არსებული კრიმინალის, ტერორიზმის და მეკობრეობის საფრთხის გამო.

ძალადობრივი დანაშაულები, ისეთი როგორიცაა, ადამიანთა გატაცება და მკვლელობა, მთელი სომალის მასშტაბით ფართოდ არის გავრცელებული, მათ შორის პუნტლენდსა და სომალილენდში. უკანონოდ გზის გადაკეტვის ფაქტებიც ჩვეულებრივ მოვლენად არის მიჩნეული.

ტერორისტები კვლავ განაგრძობდნენ ადამიანთა გატაცებებს, აფეთქებებს და სხვა სახის თავდასხმებს მთელი სომალის მასშტაბით. ისინი შესაძლოა გაფრთხილების გარეშე დაესხნენ თავს აეროპორტებს და ნავსადგურებს, სამთავრობო შენობებს, სასტუმროებს, რესტორნებს, სავაჭრო ტერიტორიებს და სხვა ადგილებს, სადაც დიდი რაოდენობით ხალხი და დასავლელები იკრიბებიან, ასევე იმ ადგილებს, სადაც მთავრობის წარმომადგენლები, სამხედრო პირები და დასავლეთის კოლონა იმყოფება.

მეკობრეები აქტიურად მოქმედებენ აფრიკის რქის (სომალის ნახევარკუნძული) წყლებში, განსაკუთრებით სომალის საერთაშორისო წყლებში.[4]

დიდი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისის მიერ გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში მოგზაურთათვის აღწერილია ამა თუ იმ ქვეყანაში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;

ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში;

მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

სომალის შესახებ არსებულ სარჩევში, აღნიშნულია, რომ უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობიდან გამომდინარე, მოგზაურებმა თავი უნდა შეიკავონ სომალიში, ასევე სომალილენდში მოგზაურობისგან, ჰერგეისას და ბერბერას გამორიცხვით, სადაც განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში, შესაძლებელია მოგზაურობა.

2017 წლის 13 ნოემბერს სომალილენდში გაიმართა საპრეზიდენტო არჩევნები. სარჩევში აღნიშნულია, რომ ტერორიზმი მნიშვნელოვან საფრთხეს წარმოადგენს სომალიში. ასევე არსებობს ადამიანთა გატაცების მაღალი რისკი სომალიში. ტერორისტული დაჯგუფებები ემუქრებიან ყველა დასავლელს და იმათ ვინც დასავლურ ორგანიზაციებში მუშაობენ. ტერორისტული თავდასხმების მუდმივი საფრთხე არსებობს მოგადიშუში. ტერორისტები განაგრძობდნენ თავდასხმები დაგეგმვას დასავლელების წინააღმდეგ მთელ სომალიში, მათ შორის სომალილენდის ტერიტორიებზეც.

2017 წლის 14 ოქტომბერს დიდი აფეთქება მოხდა მოგადიშუს ცენტრალურ ნაწილში. აღნიშნულ თავდასხმას 300 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა და ასობით ადამიანი დაიჭრა.

საზღვაო ტერორიზმის მაღალი საფრთხე არსებობს სომალის ტერიტორიულ და საერთაშორისო წყლებში და მეკობრეობა კვლავ საფრთხედ რჩება ადენის ყურის და ინდოეთის ოკეანის ტერიტორიებზე.

სომალიში საკვების დეფიციტია, რაც განაპირობებს ათასობით სომალელის  გადაადგილებას.[5]

„Amnesty International“- ის მიერ 2018 წლის თებერვალში გამოქვეყნებული ინფორმაციის მიხედვით, რომელიც ეხება სომალიში 2017 წელს განვითარებულ მოვლენებს, აღნიშნულია, რომ გვალვებმა და საკვების დეფიციტმა  ადამიანთა მასიური გადაადგილება გამოიწვია. სამ ადამიანი იქნა მოკლული ამერიკის შეერთებული შტატების საჰაერო და დრონის თავდასხმების შედეგად. კენია კვლავ განაგრძობდა ნებაყოფლობით რეპატრიაციის სქემას სომალელებისთვის დადააბის ლტოლვილთა ბანაკიდან და შეაჩერა სომალიდან ახლად წამოსულთა რეგისტრაცია. შეიარაღებული დაჯგუფება ალ-შაბაბი და ხელისუფლება დროდადრო ზღუდავდნენ ჟურნალისტების თავიანთი საქმიანობის განხორციელებისას. მიუხედავად იმისა, რომ ქალებმა გარკვეულ წარმატებებს მიაღწიეს პოლიტიკურ ასპარეზზე, სექსუალური და გენდერული ძალადობა კვლავ გავრცელებული იყო.

თებერვალში, სომალის პარლამენტმა, სადაც წარმოდგენილი იყო ყველა რეგიონი, მათ შორის სომალილენდი და პუნტლენდი, მოჰამედ აბდულაჰი მოჰამედი (ასევე ცნობილი, როგორც ფარმაჯო) პრეზიდენტად აირჩია. თებერვალშივე პრეზიდენტმა მოჰამედმა პრემიერ-მინისტრად დანიშნა ალი ხაირე. ზოგიერთ საპრეზიდენტო კანდიდატს ბრალად ედებოდა მილიონობით დოლარით პარლამენტების წევრების მოსყიდვის მცდელობა. პარლამენტის წევრები არჩეულები იყვნენ იმ სისტემის მიხედვით, რომელიც ოთხი ძირითადი კლანის წარმომადგენელ თითოეულ უხუცეს მამაკაცს ხმის მიცემის უფლებას აძლევდა, ხოლო დაბალი კლანის წამომადგენელ უხუცესებს ნახევარი ხმის უფლება ჰქონდათ. აღნიშნული სისტემა უმცირესი კლანების წარმომადგენელ ახალგაზრდებს, ქალებს და კაცებს ხმის მიცემის უფლებას უზღუდავდა. არჩევნები გაიმართა სომალილენდის ტერიტორიაზეც, სადაც მუსე ბიჰი აბდი იქნა არჩეული პრეზიდენტად.

„AMISOM“- ის სამშვიდობო ძალებმა (აფრიკის გაერთიანებული მისია სომალიში) გასული წლის მანძილზე სომალის მნიშვნელოვანი ადგილები დატოვა, რის შემდეგაც ალ-შაბაბმა დაამყარა კონტროლი კონფლიქტურ ზონებში, მათ შორის ელ ბურის, ბარდერეს და ლეგოს ტერიტორიებზე, რომლებიც სომალის სამხრეთ და ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს.

ლტოლვილთა და მიგრანტთა უფლებები

9 თებერვალს, კენიის უმაღლესმა სასამართლომ გამოაცხადა, რომ კენიის მთავრობის 2016 წლის დირექტივის – გარისას ტერიტორიაზე დადააბის ლტოლვილთა ბანაკის დახურვა კონსტიტუციას ეწინააღმდეგებოდა და კენია დაადანაშაულა საერთაშორისო და ეროვნული ვალდებულებების შეუსრულებლობაში. აღნიშნულ ბანაკში მცხოვრები ლტოლვილთა უმეტესობა სომალიდან იყო. 2017 წლის იანვრიდან ნოემბრამდე, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის მიხედვით, კენიას სომალისა და გლუკს შორის დადებული სამმხრივი შეთანხმების შედეგად, 32,500 სომალელი ლტოლვილი ნებაყოფლობით დაბრუნდა კენიიდან კიშაიოს, ბაიდოას, მოგადიშუს, ლუქის და აფმადოვის ტერიტორიებზე, სამხრეთ სომალიში. წლის ბოლოსთვის, 229,592 სომალელი ლტოლვილი იყო დარეგისტრირებული დადააბის ლტოლვილთა ბანაკში. კენია კვლავ არ არეგისტრირებდა ახლად მოსულ სომალელებს.

გამოხატვის თავისუფლება

ალ-შაბაბი უკრძალავდა ჟურნალისტებს მის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე შესვლას. დაჯგუფება მთელი ქვეყნის მასშტაბით, განაგრძობდა მედია მუშაკების დაკავებას, მათ მიმართ მუქარებს და დევნას.

ივლისში, სომალის მთავრობამ მიიღო რეპრესიული კანონი, რომელიც შექმნილი იყო ნორმატიული  მარეგულირებელი ორგანოს მიერ, რომლის წევრებიც დანიშნულები იყვნენ ინფორმაციის მინისტრის მიერ, რომელიც აკონტროლებს ბეჭდური და სამაუწყებლო მედიის შინაარსს. კანონმა, შესაბამისი ტერმინების განმარტების გარეშე, აკრძალა ცრუ ინფორმაციის და „პროპაგანდის“ შემცველი სტატიების გამოქვეყნება. კანონი ბუნდოვნად იყო ჩამოყალიბებული და მოიცავდა ჟურნალისტების შეზღუდვას, რაც ხელისუფლებას მედიის მუშაკთა დევნის უფლებას აძლევდა.

სომალილენდის ჟურნალისტთა ასოციაციამ განაცხადა რომ 30 ჟურნალისტზე მეტი იქნა დაკავებული სომალილენდში ხელისუფლების კრიტიკის გამო.

ქალთა უფლებები

სომალის საარჩევნო კვოტის სისტემა ითვალისწინებს ადგილების 30%-ს ქალებისთვის. შედეგად, ქალთა წარმომადგენლობის მაჩვენებელი გაუმჯობესდა და 24 % შეადგინა ქვედა პალატაში, ხოლო, 22 % ზემო პალატაში.

სექსუალურ და გენდერის ნიადაგზე ძალადობა კვლავ ფართოდ იყო გავრცელებული. სამთავრობო სააგენტომ, სომალის ინტეგრირებული მენეჯმენტის სისტემამ აღრიცხა სულ მცირე 271 და 312 საქმე გენდერის ნიადაგზე ძალადობისა, რომელიც მიმართული იყო სომალილენდში და პუნტლენდში გადაადგილებული ქალების მიმართ და სულ მცირე 400 შემთხვევა დაფიქსირდა სომალის სამხრეთ და ცენტრალურ ტერიტორიებზეც. გვალვის შედეგად ოჯახებს მოშორებული ქალები სექსუალურ და გენდერის საფუძველზე ძალადობის საფრთხის ქვეშ არიან, რადგან ისინი „დამცველი მამაკაცის“ გარეშე არიან დარჩენილები.

ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებები

უპრეცედენტო გვალვებმა, მნიშვნელოვნად გაზარდა ქვეყნის შიგნით ადამიანთა გადაადგილების მაჩვენებელი, დაახლოებით 943,000 ადამიანი გადაადგილდა წლის ბოლოსთვის. 3 მილიონამდე ადამიანი განიცდის საკვების დეფიციტს. საკვების დეფიციტმა მიაღწია საგანგებო დონეს, როგორც სამხრეთ ისე ცენტრალურ რეგიონებში, განსაკუთრებით იძულებით გადაადგილებულ პირებში და ასევე კონფლიქტით დაზარალებულ მოსახლეობაში. აგვისტოში, ჰუმანიტარული საკითხების კოორდინაციის გაეროს ოფისის მონაცემებით, 388,000 ბავშვი შიმშილის ზღვარზეა და 87,000 სიცოცხლის გადარჩენას საჭიროებს.[6]

ავსტრიის თავშესაფრისა და წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის კვლევისა და დოკუმენტაციის ცენტრმა (ACCORD) 2017 წლის სექტემბერში გამოაქვეყნა რუკა, სადაც  მოცემულია ინფორმაცია 2017 წლის მეორე ნახევარში, სომალის ტერიტორიაზე დაფიქსირებული ინციდენტების  შესახებ:

[7]

უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში

უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა კვლავ არასტაბილურია სომალიში, მათ შორის მოგადიშუში, მიუხედავად იმისა რომ მოგადიშუს სტაბილიზაციის ძალები მოქმედებენ და გარკვეულ ზომებს იღებენ უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად. აგვისტოში, თვითნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების აფეთქებების მთელი სერია განხორციელდა, მაკა ალ-მუკამარას გზის სიახლოვეს, სადაც ძირითადად მთავრობის წარმომადგენლები მოძრაობენ და გარკვეული კომერციული ობიექტები მდებარეობს. სექტემბერში დაფიქსირდა ნაკლებად ინტენსიური შეიარაღებული თავდასხმები, და ტერორიზმთან დაკავშირებული ინციდენტები, რაც მოიცავს ორ ფართომასშტაბიან თავდასხმას თვითნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობის მეშვეობით. გამიზნული მკვლელობები კვლავ გრძელდება ქალაქში, 12 მკვლელობა მოხდა, რომლის სამიზნეც ბიზნესმენები, უსაფრთხოების ძალების თანამშრომლები, საჯარო მოხელეები და მთავრობის წარმომადგენლები იყვნენ.

პერიოდულად ჰქონდა ადგილი დაჯგუფება „ალ-შაბაბსა“ და სომალის უსაფრთხოების ძალებს შორის დაპირისპირებას პუნტლენდში. 15 ნოემბერს, პუნტლენდის უსაფრთხოების ძალების ბანაკის სიახლოვეს აფ ურურის სოფელში გალგალას მთებში „ალ-შაბაბის“ მებრძოლებმა ექვსი ნაღმტყორცნი ისროლეს. აღნიშნული ინციდენტის შედეგად დაშავებულთა შესახებ ინფორმაცია არ გავრცელებულა. ისლამური სახელმწიფოს წევრების მოძრაობა და აქტივობა დაფიქსირდა ბოსასოში, პუნტლენდის ტერიტორიაზე, სადაც 4 ოქტომბერს, პოლიციის სადგურზე თვითმკვლელი ტერორისტის მიერ განხორციელებულ თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა ისლამურმა სახელმწიფომ აიღო. ასევე ვრცელდებოდა ინფორმაცია პუნტლენდში იემენიდან გადმოსული მებრძოლების შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ საანგარიშო პერიოდში სომალილენდში უსაფრთხოების კუთხით სიმშვიდე იყო, გარკვეული მღელვარება დაფიქსირდა 13 ნოემბრის საპრეზიდენტო არჩევნებამდე და მის შემდეგ, რასაც ოპოზიციური პარტიების მომხრეთა ძალადობრივი დემონსტრაციები მოყვა სომალილენდში ახალ ჰერგეისას, ერიგავოს, სანააგის რეგიონში (სადაო ტერიტორია) და ბურანოს ტერიტორიებზე.

უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება მოგადიშუში კვლავ არასტაბილურია, თუმცა ფედერალური მთავრობის ბანადირის რეგიონულ ადმინისტრაციასთან ერთად განხორციელებული გარკვეული ინიციატივების შედეგად მცირედი გაუმჯობესება შეინიშნება. 8,15 და 17 მაისს დაფიქსირებული ინციდენტები მოიცავდა ასაფეთქებელი მოწყობილობებით თავდასხმის ფაქტებს, რასაც 11 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო დაიჭრა უფრო მეტი ადამიანი. 20 ივნისს ვადაჯირის რაიონის კომისისის შესასვლელთან აფეთქდა ავტობუსი, რის შედეგადაც 17 ადამიანი იქნა მოკლული, ხოლო 30 დაიჭრა. მომხდარზე დაჯგუფება „ალ-შაბაბმა“ აიღო პასუხისმგებლობა. 22 ივნისს ავტომობილში დამონტაჟებული ასაფეთქებელი მოწყობილობა აფეთქდა პოლიციის განყოფილების წინ, რასაც რამდენიმე ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. 12 ივნისს და 4 ივლისს, ცხრა ნაღმტყორცნი გაისროლეს სომალიში აფრიკის გაერთიანებული მისიის (AMISOM) ბაზების მიმართულებით, რომლებიც მოგადიშუს სტადიონზე და  ვილა სომალის შენობასთან მდებარეობდა, აღნიშნული თავდასხმის შედეგად ერთი ჯარისკაცი იქნა მოკლული, ხოლო ორი დაიჭრა.[8]

[1] BBC News: Somaliland profile; 14 December 2017

http://www.bbc.com/news/world-africa-14115069 [accessed May 3, 2018]

[2] BBC News: Who are Somalia’s al-Shabab?- 22 December 2017 http://www.bbc.com/news/world-africa-15336689 [accessed May 3, 2018]

[3] Travel.State.Gov- U.S. DEPARTMENT OF STATE — BUREAU OF CONSULAR AFFAIRS – Somalia Travel Advisory; January 10,2018  https://travelmaps.state.gov/TSGMap/?extent=32.829980986,-1.783760626,59.54518237,12.077308381 [accessed May 3, 2018]

[4] Travel.State.Gov- U.S. DEPARTMENT OF STATE — BUREAU OF CONSULAR AFFAIRS – Somalia Travel Advisory; January 10,2018 https://travel.state.gov/content/travel/en/traveladvisories/traveladvisories/somalia-travel-advisory.html [accessed May 3, 2018]

[5] GOV UK: The Foreign and Commonwealth Office – Foreign travel advice:  Somalia; Updated:5 January 2018 https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/somalia [accessed May 3, 2018]

[6] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2017/18 – The State of the World’s Human Rights – Somalia, 22 February 2018

[accessed on 3 May 2018]

[7] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation: Somalia, Second Quarter 2017: Update on incidents according to the Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED) compiled by ACCORD, 14 September 2017 (available at ecoi.net)

[accessed May 3, 2018]

[8] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation: Security Situation in Somalia; Published 26 April 2018 https://www.ecoi.net/en/countries/somalia/featured-topics/security-situation/  [accessed May 3, 2018]

სომალი. იძულებითი რეკრუტირება მოგადიშუში. აპრილი, 2018

სომალის შესახებ დანიის ლტოლვილთა საბჭოს 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, ძალიან შეზღუდულია ინფორმაცია რეკრუტირების ადგილმდებარეობის შესახებ. აღნიშული ანგარიშის მიხედვით, იძულებით რეკრუტირებას უფრო მეტად ადგილი აქვს სოფლებში, თუმცა, იმის მიუხედავად, რომ შეიარაღებულ დაჯგუფება ალ-შაბააბს არ აქვს ძლიერი კონტროლი ურბანულ ცენტრებზე, ის მაინც ახერხებს აქტიურად იყოს ჩართული რეკრუტირებაში.[1]

გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის 2017 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ 2016 წელს ალ-შაბააბის მიერ რეკრუტირების კამპანია განხორციელდა გალმუდუგსა და ქვემო ჯუბის რეგიონში, ხოლო 2017 წელს – გალმუდუგში. ალ-შაბააბმა აიძულა უხუცესებს სხვადასხვა სოფლიდან, რომ მიეყვანათ ბავშვები, რათა გაწევრიანებულიყვნენ დაჯგუფებაში და გაევლოთ წვრთნები მათ სამხედრო ბაზებზე. ანგარიშის მიხედვით, სიღარიბე და შესაძლებლობების ნაკლებობა ქმნის პლატფორმას დაჯგუფებაში ბავშვების რეკრუტირებისთვის.[2]

კვლევითი ორგანიზაციის „Asylum Research Consultancy“ ARC მიერ სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში არსებული ვითარების შესახებ 2018 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ალ-შაბააბი ახდენდა ბავშვების რეკრუტირებას, ძირითადად, სამხრეთ და ცენტრალური სომალის სოფლებში. რეკრუტირების ყველაზე ხშირ ადგილმდებარეობას წარმოადგენდა სკოლები, მადრასები, მეჩეთები და რელიგიური ღონისძიებები.[3] აღნიშნულ დოკუმენტში მოყვანილია სომალიში და ერიტრეაში გაეროს მონიტორინგის მისიის 2017 წლის ანგარიში, რომლის მიხედვითაც ბავშვების რეკრუტირება ალ-შაბააბის მხრიდან 2017 წლის ივნისის ბოლოს მკვეთრად გაიზარდა ძირითადად გალგადუდის, ჰირანისა და მუდუგის რეგიონებში; აქვე ნახსენებია, რომ ბაკულის, ქვემო შაბელესა და შუა ჯუბის რეგიონში ალ-შაბააბმა გააძლიერა ბავშვების რეკრუტირების სტრატეგია სპეციალური რელიგიური და იდეოლოგიური ტრენინგების საშუალებით.[4]

დანიის ლტოლვილთა საბჭოს 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, ალ-შაბააბი ახალი წევრების რეკრუტირებას ძირითადად ცდილობს ისეთი ინიციატივებით, როგორიცაა ხელფასი, სოციალური სტატუსი და მათ შორის ცოლის მოყვანაც, მის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე. ანგარიშის მიხედვით, გაეროს წყაროზე დაყრდნობით, ურბანულ ცენტრებში, რომელსაც ვერ აკონტროლებს ალ-შაბააბი, ადგილი არ აქვს რეკრუტირებას, თუმცა მან შეიძლება სოფლებისგან განსხვავებით სხვა ფორმა მიიღოს. ამავე ანგარიშში აღნიშნულია გაეროს სხვა წყარო, რომლის მიხედვითაც იძულებით რეკრუტირებას არ აქვს ადგილი იმ ტერიტორიებზე, რომელსაც მთლიანად არ აკონტროლებს ალ-შაბააბი. ამავე წყაროში ხაზგასმულია, რომ ალ-შაბააბი გავლენას ახდენს პოტენციურ კანდიდატებზე ქადაგებებით, წახალისებითა და თანატოლების ზეგავლენით. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, იძულებით რეკრუტირებას ადგილი აქვს იმ ადგილებში, რომელსაც მთლიანად აკონტროლებს ალ-შაბააბი და რეკრუტირებას ადგილი აქვს მაშინ, როდესაც იგეგმება დიდი ოპერაცია ან როდესაც შეტევების განხორციელებისას ალ-შაბააბს ესაჭიროება ხალხი ლოგისტიკისა და დაღუპული მეომრების ჩასანაცვლებლად. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სომალიში ერთერთი არასამთავრობო ორგანიზაციის მიხედვით, ჩვეულებრივ, ადგილი არ აქვს იძულებით რეკრუტირებას, თუმცა, არ შეიძლება გამოირიცხოს ამის შესაძლებლობა. ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ ალ-შაბააბი პიროვნებისგან, რომელიც უარს ამბობს რეკრუტირებაზე, იღებს კომპენსაციას, ხოლო თუ აღნიშნული პიროვნება უარს ამბობს კომპენსაციაზეც, მან უნდა დატოვოს აღნიშნული ტერიტორია, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში ალ-შაბააბი დასჯის მას. ანგარიშის მიხედვით, ჩვეულებრივ, ალ-შაბააბის რეკრუტირება არ არის იძულებითი. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ახალგაზრდა კაცებისა და ბიჭების დაახლოებით 50% წევრიანდება ალ-შაბააბში ეკონომიკური მიზეზების გამო.[5] ამ კუთხით, ანგარიშში ნახსენებია, რომ უცხოეთიდან დაბრუნებულები ითვლებიან ჯგუფად, რომელიც შესაძლოა, იყოს მოწყვლადი რეკრუტირების მიმართ, რადგან მათ არ აქვთ სამუშაო და აქვთ სუსტი ადგილობრივი მხარდაჭერა. ალ-შაბააბი ასეთი ადამიანების რეკრუტირებას ახდენს თავისი მედიისა და ინფორმაციის წყაროების მეშვეობით. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, იძულებით რეკრუტირებას ალ-შაბააბის მხრიდან ადგილი აქვს მხოლოდ მის მიერ სრულად კონტროლირებად ტერიტორიებზე.[6]

სომალის შესახებ გაერთიანებული სამეფოსა და ACCORD-ის 2017 წლის ანგარიშებშიც აღნიშნულია, რომ გაეროს წყაროზე დაყრდნობით, იძულებით რეკრუტირებას ადგილი არ აქვს იმ ადგილებში, რომელსაც ალ-შაბააბი ბოლომდე ვერ აკონტროლებს.[7] [8]

2017 წლის ივლისში გაერომ გამოაქვეყნა ანგარიში, სადაც აღნიშნული იყო, რომ პოლიციას აქვს მნიშვნელოვანი პროგრესი, სომალიში აფრიკის კავშირის მისიას (AMISOM) აქვს დიდი ძალისხმევა გაწეული სომალის პოლიციის დახმარებაში. გაეროს შეფასებით, შემოწმების, რეკრუტირების, ტრენინგებისა და მონიტორინგის საკითხებში დახმარების კუთხით შთამბეჭდავი შედეგები არის დაფიქსირებული მოგადიშუსა და ორ ფედერალურ შტატში.[9]

იძულებითი რეკრუტირება მოგადიშუში

ARC-ის (Asylum Research Consultancy) მიერ სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში არსებული ვითარების შესახებ 2018 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ალ-შაბააბს, მოგადიშუშიც და განსაკუთრებით აფგოეს (Afgoye) გზასთან მდებარე დევნილთა ბანაკებში, სადაც სამთავრობო ძალები დღისით აკონტროლებენ ტერიტორიას, ხოლო ღამით ალ-შაბააბის წევრები თავისუფლად გადაადგილდებიან, შეუძლია, იძულებით გაიწვიოს დაბრუნებული ახალგაზრდები.[10]

სომალის შესახებ დანიის ლტოლვილთა საბჭოს 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, პიროვნებები, რომლებიც მიეკუთვნებიან უმცირესობის კლანს შესაძლოა გახდნენ იძულებითი შრომის, ბავშვთა უფლებების დარღვევისა და გამოსახლების მსხვერპლები, მათ შორის მოგადიშუშიც. წყაროს მიხედვით ამ რისკის წინაშე დგანან უმცირესობის კლანის წევრები, მათ შორის იძულებით გადაადგილებული პირებიც, თუმცა, განსაკუთრებით მყიფე სიტუაციაში მყოფი პირები უფრო მეტად არიან მოწყვლადნი აღნიშნული რისკების წინაშე.[11]

2014 წლის საქმეში MOJ & Ors (Return to Mogadishu) Somalia CG v. Secretary of State for the Home Department the Upper Tribunal of United Kingdom, სასამართლო ვრცლად განიხილავს სომალიში იძულებითი რეკრუტირების საკითხს და მოყვანილია წარმოშობის ქვეყნის შესახებ არსებული სხვადასხვა წყაროს ინფორმაციები. ერთ-ერთი წყაროს მიხედვით, ალ-შაბააბი ახდენს იძულებით რეკრუტირებას მოგადიშუს არა-ცენტრალურ უბნებში, მეორეს მხრივ, ალ-შაბააბი სთავაზობს ახალგაზრდა, უმუშევარ მამაკაცებს ფინანსურ სარგებელს. წყაროში აღნიშნულია, რომ მოგადიშუს გარეუბნებში, როგორიცაა ელაშა (Elasha), ბიიაჰა (Biyaha) და აფგოე (Afgoye) სავარაუდოა, რომ გრძელდება იძულებითი რეკრუტირება. The Elman Peace and Human Rights Centre-ის მიხედვით, ბავშვები იძულებით გადაადგილებულ პირთა ბანაკებში და უსახლკარო ბავშვები არიან მოწყვლადები რეკრუტირების მიმართ. თავის მხრივ სასამართლოს მოყვანილი აქვს სხვა წყაროები, რომლის მიხედვითაც UNDSS-ის თანახმად, არ არსებობს შესაძლებლობა ალ-შაბააბისთვის, რომ ის შეძლებს პიროვნებების იძულებით რეკრუტირებას ან მობილიზაციას მოგადიშუში. სხვა წყაროების მიხედვით, ალ-შაბააბი რეკრუტირებას ახდენს მხოლოდ მის მიერ კონტროლირებად ადგილებში. ასევე საქმეში წარმოდგენილია UNHCR-ის პოზიციაც, რომლის მიხედვითაც, ძნელი დასაჯერებელია, რომ ალ-შაბააბს აქვს სისტემატური რეკრუტირების შესაძლებლობა და არ ფიქსირდება შემთხვევები ალ-შაბააბის მხრიდან იძულებითი რეკრუტირების ან რეკრუტირების შესახებ მუქარების. დღესდღეობით მოგადიშუში ალ-შაბააბის მხრიდან რეკრუტირება ეკონომიკურად არსს მოკლებულია, თუმცა, ალ-შაბააბმა შესაძლოა ფული გადაუხადოს ინდივიდებს მისი სახელით გარკვეული ოპერაციების ჩასატარებლად. სასამართლო ასევე განიხილავს რამდენიმე არასამთავრობო ორგანიზაციის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციას, რომლის მიხედვითაც ადგილობრივ არასამთავრობო ორგანიზაციას არ დაუფიქსირებია მოგადიშუში ალ-შაბააბის მხრიდან იძულებითი რეკრუტირების ფაქტი, ასევე მოყვანილია სომალიში მომუშავე საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციის განცხადება, რომ დღესდღეობით ალ-შაბააბს არ აქვს ბერკეტი იძულებითი რეკრუტირების განსახორციელებლად და აღნიშნული ორგანიზაცია დარწმუნებული იყო, რომ ალ-შაბააბს არ შეუძლია მოგადიშუში მოახდინოს რეკრუტირება. იძულებითი რეკრუტირების შესახებ არსებული ურთიერთსაწინააღმდეგო ინფორმაციის განხილვის შემდეგ, აღნიშნულ საქმეში სასამართლომ დაასკვნა, რომ მტკიცებულებების საფუძველზე ნათელია, რომ არ არსებობს ალ-შაბააბის მხრიდან იძულებითი რეკრუტირების რეალური რისკი.[12]

მიუხედავად სხვადასხვა ინფორმაციისა, 2014 წლის საქმეში MOJ & Ors (Return to Mogadishu) Somalia CG v. Secretary of State for the Home Department the Upper Tribunal of United Kingdom სასამართლომ დააფიქსირა, რომ არ არსებობს ალ-შაბააბის მხრიდან იძულებითი რეკრუტირების რეალური რისკი.[13] ასევე სომალის შესახებ გაერთიანებული სამეფოსა და ACCORD-ის 2017 წლის ანგარიშებშიც აღნიშნულია, რომ გაეროს წყაროზე დაყრდნობით, იძულებით რეკრუტირება არ ხდება იმ ადგილებში, რომელსაც ალ-შაბააბი ბოლომდე ვერ აკონტროლებს.[14] დანიის ლტოლვილთა საბჭოს 2017 წლის ანგარიშის მიხედვითაც, იძულებით რეკრუტირებას ალ-შაბააბის მხრიდან ადგილი აქვს მხოლოდ მის მიერ სრულად კონტროლირებად ტერიტორიებზე.[15]

მთავრობის ქმედებები

სომალის შესახებ Human Rights Watch-ის 2018 წლის თებერვლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ 2012 წელს ტრანსნაციონალურმა ფედერალურმა მთავრობამ ხელი მოაწერა  ბავშვთა რეკრუტირების პრევენციისა და აღმოფხვრის შესახებ სამოქმედო გეგმას, რომლის მიხედვითაც განსაზღვრულია მთავრობის მხრიდან განსახორციელებელი კონკრეტული ქმედებები.[16]

დანიის ლტოლვილთა საბჭოს 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, 2016 წლის დეკემბრისთვის, განხორციელდა ალ-შაბააბის დაახლოებით 100 ყოფილი წევრის რეინტეგრაცია მოგადიშუსა და ბაიდოაში. მონაცემების მიხედვით, ამ რაოდენობიდან არცერთი წევრი არ დაბრუნებულა უკან ალ-შაბააბში.[17]

ARC-ის (Asylum Research Consultancy) 2018 წლის ანგარიშში აღნიშნულია გაეროს 2017 წლის ანგარიში, სადაც ნახსენებია, რომ 10 ივნისს UNSOM-მა დაიწყო ყოველკვირეული რადიო კამპანია, რათა წაახალისოს ახალგაზრდა მამაკაცები მოგადიშუში, ბაიდოასა და კისმააიოში, რომლებიც არიან ალ-შაბააბის მხრიდან რეკრუტირების მიმართ მოწყვლადნი.[18]

მეკობრეების მხრიდან რეკრუტირება მოგადიშუში

სომალის ნაპირებთან მეკობრეობასთან დაკავშირებით გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის ანგარიშის მიხედვით, ფედერალური მთავრობისა და საერთაშორისო პარტნიორების მიერ დადგინდა, რომ მეკობრეების რეკრუტირების მთავარ წარმმართველ ფაქტორს წარმოადგენს ეკონომიკური შესაძლებლობების ნაკლებობა.[19]

აღიარებულ საერთაშორისო და ადგილობრივ წყაროებზე დაყრდნობით, წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოძიების განყოფილების მიერ ვერ მოიძებნა დაჯგუფება „ალ-ყარასამ“-ის შესახებ რაიმე ტიპის ინფორმაცია. აღნიშნული დაჯგუფება არ ფიგურირებს ისეთი ორგანიზაციების ანგარიშებში, როგორიცაა: Amnesty International-ი; Freedom House-ი; International Crisis Group (ICG)-ი და ა.შ. არც აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშებსა და სხვა ქვეყნების ანგარიშებში; აღნიშნული დაჯგუფების შესახებ ინფორმაციის მოპოვება ვერ მოხერხდა ასევე, სპეციალიზებულ მონაცემთა ბაზებსა (ecoi.net; refworld.org) და გლობალურ ინტერნეტ საძიებო სისტემაში. ასევე აღნიშნულ წყაროებზე დაყრდნობით, განყოფილების მიერ ვერ მოიძებნა ინფორმაცია კონკრეტულად მოგადიშუში მეკობრეების მიერ იძულებით რეკრუტირებასთან დაკავშირებით.

[1] Danish Refugee Council, South and Central Somalia – Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups, March 2017, 1/2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[2] UN Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR), Protection of Civilians: Building the Foundation for Peace, Security and Human Rights in Somalia, December 2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[3] Asylum Research Consultancy (ARC), Situation in South and Central Somalia (including Mogadishu), 25 January 2018, available at:

[accessed 10 April 2018]

[4] Ibid

[5] Danish Refugee Council, South and Central Somalia – Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups, March 2017, 1/2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[6] Ibid

[7] UK Home Office: Country Policy and Information Note Somalia (South and Central): Fear of Al Shabaab, July 2017

 [accessed 10 April 2018]

[8] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation: Anfragebeantwortung zu Somalia: Somaliland: Informationen zur Sicherheitslage und Menschenrechtslage; Aktuelle Informationen zu Zwangsrekrutierungen durch die al-Schabaab [a-10132], 21 April 2017

[accessed 10 April 2018]

[9] Asylum Research Consultancy (ARC), Situation in South and Central Somalia (including Mogadishu), 25 January 2018, available at:

[accessed 10 April 2018]

[10] Ibid

[11] Danish Refugee Council, South and Central Somalia – Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups, March 2017, 1/2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[12] MOJ & Ors (Return to Mogadishu) Somalia CG v. Secretary of State for the Home Department, [2014] UKUT 00442 (IAC), United Kingdom: Upper Tribunal (Immigration and Asylum Chamber), 3 October 2014, available at: http://www.refworld.org/cases,GBR_UTIAC,543438014.html [accessed 11 April 2018]

[13] Ibid

[14] UK Home Office: Country Policy and Information Note Somalia (South and Central): Fear of Al Shabaab, July 2017

 [accessed 10 April 2018]

[14] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation: Anfragebeantwortung zu Somalia: Somaliland: Informationen zur Sicherheitslage und Menschenrechtslage; Aktuelle Informationen zu Zwangsrekrutierungen durch die al-Schabaab [a-10132], 21 April 2017

[accessed 10 April 2018]

[15] Danish Refugee Council, South and Central Somalia – Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups, March 2017, 1/2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[16] Human Rights Watch, “It’s Like We’re Always in a Prison”: Abuses Against Boys Accused of National Security Offenses in Somalia, 21 February 2018, available at:

[accessed 10 April 2018]

[17] Danish Refugee Council, South and Central Somalia – Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups, March 2017, 1/2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[18] Asylum Research Consultancy (ARC), Situation in South and Central Somalia (including Mogadishu), 25 January 2018, available at:

[accessed 10 April 2018]

[19] UN Security Council: Report of the Secretary-General on the situation with respect to piracy and armed robbery at sea off the coast of Somalia [S/2017/859], 12 October 2017

 [accessed 10 April 2018]

სომალი. უჯეჯენის ტომი; ტომთაშორისი ქორწინება. დეკემბერი, 2017

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვითა საბჭომ 2016 წლის ნოემბერში, უჯეჯენის ქვე-კლანის შესახებ გამოაქვეყნა ინფორმაცია, სადაც აღწერილია ტომის წარმომავლობა, მისი მახასიათებლები და კლანებს შორის იერარქია.

სახელწოდების ვარიანტები

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვითა საბჭოს კვლევით დირექტორატთან კორესპონდენციისას, ლონდონის უნივერსიტეტის კოლეჯის განვითარების დაგეგმვის განყოფილების უფროსი ლექტორის – რომელმაც ჩაატარა კვლევა სომალიში პოლიტიკური დასახლებების განვითარების შესახებ – ინფორმაციით, სომალის კლანების სახელწოდებები ძალიან ცვლადია. უჯეჯენის ქვე-კლანის სახელის დაწერილობა შეიძლება იყოს შემდეგნაირი: Ujejen, Ujeedeen, Ujeejeen, Ujudeen, Ujejeen, Ujeien, Ujudayn, Ujujeen და სხვა.

ადგილი სომალის კლანის გენეალოგიაში

უჯეჯენი მიეკუთვნება ჰავიეს (Hawiye) კლანის ოჯახს. უფროსი ლექტორის განცხადებით, ჰავიე წარმოადგენს ერთ-ერთ ძირითად კლანურ ოჯახს.

ლეიდენის უნივერსიტეტის აფრიკის კვლევების ცენტრის მკვლევრის, იან აბბინკის ნაშრომის – „სომალის კლანის საერთო გენეალოგია“ – მიხედვით, უჯეჯენის ქვე-კლანი არის გურგატეს (Gurgate, ასევე იწერება, როგორც Gorgate, Gorgarte, or Gorgaate) კლანის ნაწილი, რომელიც ბაჰ გირეის (Bah Girei) კლანის ნაწილია და რომელიც, თავის მხრივ, ჰავიეს კლანის ოჯახს მიეკუთვნება.

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის (UNHCR) მიერ სომალის კლანების გენეალოგიის შესახებ, 2004 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში, უჯეჯენი მუდულოდის (Mudulod) კლანის ნაწილია, რომელიც თავის მხრივ გურგატეს ნაწილია, გურგატე კი ჰავიეს ნაწილი.

სომალიში UNHCR-ის საველე რეპატრიაციის ოფიცრის, გუიდო ამბროსოს, მიერ შედგენილი გენეალოგიის მიხედვით, უჯეჯენი მუდულოდის ქვეჯგუფია, რომელიც ჰირაბის (Hirab) ნაწილია, ჰირაბი კი ეკუთვნის მოჰამუდს (Mohamud), მოჰამუდი – გორგატეს, ხოლო გორგატე – ჰავიეს.

სომალის რეგიონის საკითხებზე სპეციალიზებული სომალის ანალიტიკოსის, განცხადებით, უჯეჯენი მუდულოდის კლანის და ჰირაბის შემადგენელი ნაწილია. მისივე თქმით, ჰირაბი ჰავიეს ყველაზე დიდ კლანს წარმოადგენს.

უფროსი ლექტორის განცხადებით, უჯეჯენი, ჰაბრ გიდირისთან (Habr Gidir, ასევე Habar Gidir) და აბგაალისთან (Abgaal, ასევე Abgal) ერთად, ჰავიეს ოჯახის გორგატეს შტოს ნაწილია. იმავე წყაროს ცნობით, უჯეჯენი მართალია არ არის განსაკუთრებულად ძლიერი ქვე-კლანი, თუმცა, ზოგადად, მიიჩნევა ჰავიეს კლანის ცენტრალურ ნაწილად და ამის გამო, საკუთარ ტერიტორიებზე საკმაო რეპუტაციით სარგებლობს.

დამოუკიდებელი საერთაშორისო ორგანიზაცია Saferworld-სთვის სომალის პროგრამის მრჩევლის ინფორმაციით, რომელიც საკუთარ გამოცდილებაზე დაყრდნობით საუბრობს, აცხადებს, რომ უჯეჯენს მჭიდრო ეთნიკური კუთვნილება აქვს აბგალ-ჰავიეს კლანთან, რომელიც რიცხობრივად და გეოგრაფიულად ყველაზე დომინანტ კლანს წარმოადგენს მოგადიშუში.

განმასხვავებელი თვისებები და რაოდენობა

სომალის პროგრამის მრჩევლის განცხადებით, უჯეჯენის ტომის წარმომადგენლებს არ აქვთ რაიმე განსაკუთრებული თვისება, რაც მათ სომალის სხვა კლანებისგან გამოარჩევს. სხვა წყაროები მიუთითებენ, რომ უჯეჯენი შედარებით პატარა ქვე-კლანია. სომალის ანალიტიკოსის თქმით, ისინი პატარა ქვე-კლანს წარმოადგენენ იმ რეგიონში, სადაც ცხოვრობენ. ინფორმაცია უჯეჯენის ტომის წევრების ზუსტ რაოდენობაზე ვერ იქნა მოძიებული. სომალის ანალიტიკოსის განცხადებით, სომალიში, სტატისტიკური მონაცემები, მოსახლეობის აღწერა და კლანების შემადგენლობა ხელმისაწვდომი არ არის.

ადგილმდებარეობა

ანგარიშში მითითებულ წყაროებზე დაყრდნობით, უჯეჯენის ტომი ცხოვრობს შემდეგ ტერიტორიებზე:

  • ჰირანის (Hiran/Hiraan) რეგიონი სომალიში.
  • ეთიოპიის მეხუთე საზღვრის ზონა.
  • მოგადიშუ
  • ეთიოპია, სომალის რეგიონში.

სომალის ანალიტიკოსის განმარტებით, უჯეჯენს ჰყავს რვაზე მეტი მეზობელი კლანი ჰირანის რეგიონში, რომელთაგან თითოეულ კლანს აქვს თავისი ჩვეულებითი კანონები და საკუთარი ურთიერთობები სხვა კლანებთან მიმართებაში. მისივე თქმით, ქვემოთ ჩამოთვლილი კლანური ოჯახები და კლანები არიან უჯეჯენის მეზობლები:

  • ჰავიე: ქსავაადლე (Xawaadle), ჰაბარ გიდირი, სეირი (Ceyr), და ჯიჯელე (Jijele);
  • დარუდი (Darood): მარეჰანი (Marehan) და ოგადენი (Ogaden);
  • დირი (Dir): აბდალლა (Abdalla);
  • ჯარეერი (Jareer): მაკანე (Makane);
  • შანტა შეიხი (Shanta Sheikh), როგორიცაა რეერ ავქსასან კალვეინე (Reer Awxasan Kalweyne).

საქმიანობა

უფროსი ლექტორის განცხადებით, ჰავიეს ქვე-კლანები და სხვა „კეთილშობილი“ გვარები, ტრადიციულად, საკუთარ თავს მიაკუთვნებენ მესაქონლეობას, თუმცა საკმაოდ დიდი რაოდენობა დასახლდა ქალაქებში და, ზოგიერთ შემთხვევაში, გადაინაცვლეს სოფლის მეურნეობაში. სომალის პროგრამის მრჩევლის განმარტებით, მიუხედავად რაოდენობრივი სიმცირისა, უჯეჯენის ტომი შედარებით გავლენიანია, რამდენადაც მისი წევრები უმეტესად ქალაქში ცხოვრობენ და შესაბამისად, კარგი განათლება აქვთ. მისივე თქმით, სომალის პირველი დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტი უჯეჯენი იყო, ასევე მოგადიშუს მერიც.

მათ მიმართ მოპყრობა

უფროსი ლექტორის განცხადებით, ტრადიციულად, უჯეჯენის კლანი არ არის სუსტი და მარგინალიზებული. ისინი საკუთარ თავს მტკიცედ აყენებენ „კეთილშობილურ“ გვარებს შორის და ცენტრალურ ნაწილში ცხოვრების გამო, სადაც ჰავიეს ოჯახის სხვა ჯგუფების გარემოცვაში არიან, სარგებლობენ მნიშვნელოვანი უპირატესობით. იმავე წყარომ გამოთქვა მოსაზრება, რომ საჭიროების შემთხვევაში, უჯეჯენს შეუძლია დასახმარებლად მოუწოდოს ჰავიეს ალიანსს, თუმცა, იქვე აღნიშნა, რომ კლანური ალიანსები საკმაოდ მყიფეა.

სომალის პროგრამის მრჩევლის განმარტებით, უჯეჯენმა, როგორც უმცირესობის კლანის წარმომადგენელმა, შესაძლოა თავი მარგინალიზებულად იგრძნოს, რაც საერთოა სომალის პატარა კლანებისთვის.

ათ ადგილობრივი კლანის უხუცესთან ჩატარებულ ინტერვიუზე დაყრდნობით, სომალის ანალიტიკოსმა დაადგინა, რომ უჯეჯენს ზოგიერთ კლანთან აქვს საკმაოდ კეთილგანწყობილი ურთიერთობა, თუმცა ზოგიერთი კლანის მხრიდან, განსაკუთრებით კი ოგადენის (დარუდის ოჯახი) და ქსავაადლეს (ჰავიეს ოჯახი) მხრიდან, თავს მარგინალიზებულად მიიჩნევს. იმავე წყაროს ცნობით, ქსავაადლე პატივს არ სცემს უჯეჯენის ტომს და აქვთ დავა წყლისა და საძოვრების საკითხზე. სომალის ანალიტიკოსის ცნობით, დარუდი პატივს სცემს ჰავიეს ჩვეულებით სამართალს, მაგრამ როცა საქმე ეხება ტერიტორიულ ექსპანსიას, წყლის და საძოვრების უფლებებს, დარუდი აჩენს თავის სიძლიერეს უჯეჯენის ტომთან მიმართებაში და ზოგჯერ, როდესაც ადგილი აქვს ბრძოლასთან დაკავშირებულ პრობლემებს, არ იხდის დჰიიგს (Dhiig) და დიოს (Diyo), ითარგმნება როგორც „სისხლი“ და „რესტიტუცია“ (კომპენსაცია). სომალის ანალიტიკოსის თქმით, რაც შეეხება დირი/აბდალლას, მათ და უჯეჯენის ტომს შორის კეთილგანწყობილი ურთიერთობაა, თუმცა უჯეჯენი იყენებს თავის ძალას, რომ მოიპოვოს პოტენციური მხარდაჭერა ჰირააბის ქვე-კლანებისგან, რომლებიც ურთიერთქმედებენ აბდალლას, ჯარეე/მაკანასა და ჯიჯელესთან. იმავე წყაროს ცნობით, ჰაბარ გიდირი სრულად სცემს პატივს უჯეჯენს, ვინაიდან მათ ნათესაური კავშირი აქვთ. გარდა ამისა, უჯეჯენს კარგი ურთიერთობა აქვს ურბანულ შანტა შეიხის, მაკანას და სეირის კლანებთან.[1]

თუმალის (თომალის) ტომი

მიუხედავად იმისა, რომ სომალიში მცხოვრები უმცირესობათა ჯგუფის წევრთა ზუსტი რაოდენობა ჯერ-ჯერობით დადგენილი არ არის, შეფასებები მიუთითებს, რომ უმცირესობები სომალის მთლიანი მოსახლეობის ერთ მესამედს შეადგენენ; დაახლოებით 2,000,000 ადამიანს. უმცირესობათა ჯგუფებია: ბანტუ, ბრავენესე, რერჰამარი, ბაჯუნი, ეილე, გალგალა, თუმალი, იბირი და გაბოიე. აღნიშნული ჯგუფები უკიდურეს გაჭირვებაში ცხოვრობენ და განიცდიან მრავალი ფორმის დისკრიმინაციას. გაბოიე, თუმალი და იბირი ცხოვრობენ ჰარგეისაში.

სომალიში უმცირესობათა ჯგუფების სოციალური სეგრეგაცია 1991 წლის შეიარაღებულ კონფლიქტამდე დაიწყო, თუმცა ხელისუფლებას აღნიშნული საკითხის მოსაგვარებლად არანაირი სახის პროგრამა არ გაუტარებია. უფრო მეტიც, ის სერიოზულად არღვევდა ადამიანის ძირითად უფლებებს და აღნიშნული ჯგუფების განვითარების უფლებას.

გაბოიე, თუმალი, იბირი და გალგალა ეთნიკურად ასოცირდება სამალესთან, რომელიც ქმნის დომინანტ კლანს სომალიში, თუმცა კულტურულმა სტიგმამ და ტრადიციებმა, ისინი გამორიცხეს სამალეს კლანიდან. აღნიშნული უმცირესობათა ჯგუფის ძირითადი საქმიანობაა მჭედლობა და მეწაღეობა, ასევე არიან მონადირეები/შემგროვებლები. ისინი ძირითადად სომალის ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ნაწილში ცხოვრობენ.

უმცირესობათა ჯგუფების უმრავლესობა ასიმილირდა იმ სომალურ კლანებთან, რომელთან ერთადაც ისინი ცხოვრობენ. ზოგიერთი გაბოიე, თუმალი და იბირი ასიმილირდა ისაკთან, სომალი ლენდში, ხოლო გალგადუდის რეგიონში მცხოვრები გაბოიე, თუმალი და იბირი ასიმილირდნენ ჰავადლეს, მურასადეს და მარეჰანის კლანთან.[2]

კლანებს შორის შერეული ქორწინება

2009 წლის სექტემბერში, მედია საშუალება „IRIN News“-ის მიერ გამოქვეყნებული ახალი ამბების ანგარიშში აღნიშნულია, რომ უმცირესობათა ჯგუფები, როგორიცაა მადიბანი, გაბოოიო და თუმალი ხშირ შემთხვევაში განიცდიან დისკრიმინაციას საკუთარი საქმიანობის გამო, ისინი არიან მეწაღეები და მჭედლები. მიუხედავად იმისა, რომ არიან სომალელები და მუსლიმები, აღნიშნული უმცირესობათა ჯგუფები, ტრადიციულად, არასოდეს დაქორწინებულან სომალის დიდი კლანების წარმომადგენლებთან და სოციალურად მათთან არ ირევიან. დომინანტი კლანის წარმომადგენელი ერთ-ერთი სომალელი ქალბატონი, ადუდი, IRIN News-თან საუბარში ამბობს, რომ 2007 წელს ჩუმად იქორწინა მის მეუღლეზე, მაჰამუდიზე, რომელიც უმცირესობათა კლანიდან, მადიბანიდან, იყო. სწორედ ამ ქორწინების შემდეგ დაეწყო პრობლემები. როცა მისმა ოჯახმა და ნათესავებმა ქორწინების შესახებ შეიტყვეს, დაუყონებლივ მოითხოვეს განქორწინება. მან უარი განაცხადა, რის გამოც მისი ძმები, ბიძაშვილები და ბიძები გამუდმებით სცემდნენ. მის ქმარს, მაჰამუდს, დაემუქრნენ და ერთხელ ესროლეს კიდეც, რის შემდეგაც გალკაიოს (ქალაქი ნაწილობრივ პუნტლენდში და ნაწილობრივ სომალის სამხრეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს) სამხრეთით გაიქცა. ადუდის განცხადებით, თუ ისინი სომალიში დაბრუნდებიან, მათ აუცილებლად მოკლავენ.

აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ, სომალის შესახებ გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ უმცირესობათა ჯგუფებსა და დომინანტ კლანებს შორის შერეული ქორწინება იყო შეზღუდული. [3]

აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ უმცირესობათა ჯგუფებს არ ჰყავდათ შეიარაღებული მებრძოლები, რის გამოც, დომინანტი კლანის წევრების და სხვადასხვა შეიარაღებული დაჯგუფებების მხრიდან, არაპროპორციულად ხდებოდა მათი მკვლელობა, წამება, გაუპატიურება, გამოსასყიდის გამო გატაცება და საკუთრების ჩამორთმევა. ბევრი უმცირესობათა თემის წარმომადგენელი კვლავ უკიდურეს სიღარიბეში ცხოვრობს და მრავალი სახის დისკრიმინაციას განიცდის.[4]

„IRIN News“-ის მიერ 2008 წლის ნოემბერში გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნულია, რომ უმცირესობათა ტომის წარმომადგენლები, მათ შორის გაბოიე, მიდგანი, თუმალი და იბრო, რომელთა უმრავლესობა კარჩაკეტილი ცხოვრებით ცხოვრობს, არ ირევიან და არც ქორწინდებიან სხვა თემის წარმომადგენლებზე. მათი უმრავლესობა არის მეწაღე, მჭედელი და დალაქი.[5]

გაეროს ადამიანის უფლებათა დაცვის საბჭოს მიერ 2017 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სომალი ლენდში, უმცირესობათა ჯგუფის წარმომადგენლები გამოხატავდნენ უკმაყოფილებას იმასთან დაკავშირებით, რომ საზოგადოებასთან ინტეგრაციის კუთხით აწყდებოდნენ სირთულეებს. ერთ-ერთ მაგალითს წარმოადგენდა შერეული ქორწინება უმცირესობათა და დომინანტ კლანებს შორის. ერთ შემთხვევაში, დაქორწინების შემდეგ, წყვილი ფარულად გაიქცა, თუმცა უმრავლესობის კლანის წარმომადგენლებმა, რომელსაც ცოლი მიეკუთვნებოდა, იპოვეს ისინი და ორივე მათგანი სცემეს. უმცირესობები კიდევ ერთ პრობლემად ასახელებდნენ, მათი წარმომადგენლების ნაკლებობას ფედერალურ პარლამენტში.[6]

[1] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Somalia: Information on the Ujejen sub-clan, including distinguishing features, locations, occupations and position in the clan hierarchy; treatment (2014-November 2016), 10 November 2016, SOM105678.E, available at: http://www.refworld.org/docid/592d76800.html [accessed 19 December 2017]

[2] Reliefweb – UNCU/UN-OCHA Somalia,  August 2002, available at: https://reliefweb.int/report/somalia/study-minorities-somalia (accessed on 19 December 2017)

[3] Ireland: Refugee Documentation Centre, Somalia: Information on the treatment of people from the Tumal clan, 5 February 2010, Q11605, available at: http://www.refworld.org/docid/4b8fcb1ef.html [accessed 19 December 2017]

[4] USDOS – Country Reports on Human Rights Practices 2016 – Somalia, published 3 March 2017, available at: https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2016/af/265300.htm (accessed on 19 December 2017)

[5] Ireland: Refugee Documentation Centre, Somalia: Information on the treatment of people from the Tumal clan, 5 February 2010, Q11605, available at: http://www.refworld.org/docid/4b8fcb1ef.html [accessed 19 December 2017]

[6] HRC – UN Human Rights Council (formerly UN Commission on Human Rights): Report of the Independent Expert on the situation of human rights in Somalia [A/HRC/36/62], 6 September 2017

 (accessed on 19 December 2017)

სომალი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება. ნოემბერი, 2017

თაუფიყი აღნიშნული ტრანსკრიფციით: Towfiq, წარმოადგენს სომალის დედაქალაქ მოგადიშუს ერთ-ერთ დასახლებას/რაიონს. ანგარიშებში არ არის ცალკე გამოკვეთილი იქ არსებული მდგომარეობა, შესაბამისად მასზე გავრცელდება ზოგადად მოგადიშუში არსებული ვითარება.

სომალიში ადამიანის უფლებათა დაცვის კუთხით გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის (გაერო) ადამიანის უფლებათა საბჭოს დამოუკიდებელი ექსპერტის 2017 წლის 6 სექტემბრის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ 2017 წლის 8 თებერვლის საპრეზიდენტო არჩევნები, რომლის შედეგადაც სომალის პრეზიდენტი გახდა მოჰამედ აბდულლაჰი მოჰამედ ფარმაჟო და მშვიდობიანად შეიცვალა ხელისუფლება, წარმოადგენს სომალიში მშვიდობიანი ძალისხმევებისა და სახელმწიფო ინსტიტუტების გამყარების/კონსოლიდაციის დადასტურებას. სახელმწიფოში კვლავ აგრძელებენ ყოფნას  სომალიში გაეროს სადამხმარებლო მისიისა (United Nations Assistance Mission in Somalia) და აფრიკის კავშირის მისიის (African Union Mission in Somalia) წარმომადგენლები. მათი ადგილზე ყოფნა წარმოადგენს გარდამტეხ ფაქტორს სტაბილიზაციისა და მშვიდობის მშენებლობის პროცესში. სომალიში 2017 წლის 11 მაისს გამართულ ლონდონის კონფერენციის (London Conference) წარმატებით ჩამთავრებამ, გამოკვეთა შემდგომი რეფორმების საჭიროება და ფედერალურ და სახელმწიფო დონეზე მმართველობის, უსაფრთხოების, კანონის უზენაესობისა და მართლმსაჯულების სექტორში, ასევე პოლიტიკური ჩარჩოებისთვის მხარდაჭერის საჭიროება. დაწყებულია ადამიანის უფლებათა ეროვნული კომისიის დაარსება, რომელიც დაფუძნებულია 2016 წლის 6 ივნისს პარლამენტის მიერ მიღებულ ბრძანებაზე, რომელზედაც ყოფილმა პრეზიდენტმა, ჰასან შეიხ მოჰამუდმა 2016 წლის აგვისტოს მოაწერა ხელი. 2016 წლის სექტემბრიდან 2017 წლის შუა პერიოდამდე სომალიში განხორციელდა რამდენიმე მნიშვნელოვანი ღონისძიება და მიღწევა, რომელსაც გავლენა ჰქონდა სახელმწიფოში ადამიანის უფლებებით სარგებლობაზე. ამ მხრივ ყველაზე მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო მშვიდობიანი და სანდო საარჩევნო პროცესის უზრუნველყოფა, რომელიც წარმატებით განხორციელდა. აღნიშნულმა პროცესმა აჩვენა, რომ სომალელი ხალხი მზადაა დემოკრატიული მმართველობისთვის. მათზე არ იმოქმედა შეიარაღებული ოპოზიციური ჯგუფის ალ-შაბააბის მუქარამ არჩევნების ჩაშლის შესახებ.[1]

ამავე ანგარიშში ვკითხულობთ, რომ მიუხედავად სექსუალური დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის, ზიანის მომტანი ტრადიციებისა და დამოკიდებულებების წინააღმდეგ განხორციელებული პროგრესული პოლიტიკისა და ფედერალურ და სახელმწიფო დონეზე მიღებული კანონმდებლობისა, სომალის საზოგადოებაში არსებული კლანური სისტემა, რომელზედაც დიდი გავლენა აქვს ტრადიციების დამცველ მამრობითი სქესის წარმომადგენელ უხუცესებს, კვლავ დაბრკოლებებს უქმნის ქალთა უფლებებით სარგებლობას. სომალიში გრძელდება ალ-შაბააბის მიერ ორგანიზებული ტერორისტული აქტები, რომელიც ასუსტებს, საფრთხეს უქმნის და უკუაქცევს მიღწევებს სამოქალაქო, პოლიტიკური, ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებებით სარგებლობის კუთხით. ალ-შაბააბი განაგრძობს ტერაქტებს სამოქალაქო პირებზე და სამოქალაქო სამიზნეების, როგორიცაა სასტუმროები და ბაზრები, დაბომბვის კამპანიას. სომალის ეროვნული არმიისა და აფრიკის კავშირის მისიის (AMISOM) ძალების წარმატებულმა ოპერაციებმა განაპირობეს კონტროლირებადი ტერიტორიების დაბრუნება. აღნიშნულ ანგარიშში ასევე ნახსენებია, რომ სამწლიანმა გვალვამ გამოიწვია ჰუმანიტარული კრიზისი, რომელიც აისახა ნახევარზე მეტ მოსახლეობაზე. დაიღუპა შინაური საქონელის 60%, რამაც გამოიწვია მოსახლეობის ეკონომიკური პრობლემები. უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით, აღნიშნულ ანგარიშში ნახსენებია, რომ აფრიკის კავშირის მისიის ძალებმა და სომალის ეროვნულმა არმიამ გაანთავისუფლეს სომალის ტერიტორიის დიდი ნაწილი. დამოუკიდებელი ექსპერტის აზრით, უკანასკნელი პოლიტიკური მიღწევებიდან გამომდინარე, ალ-შაბააბი, ტერაქტების გასაძლიერებლად, სავარაუდოდ კონცენტრირდება მოგადიშუზე, კონკრეტულად ისეთ ობიექტებზე, როგორიცაა სასტუმროები და ბაზრები.[2]

სომალიში ადამიანის უფლებათა დაცვისა და დემოკრატიის შესახებ გაერთიანებული სამეფოს საგარეო და თანამეგობრობის ოფისის მიერ 2017 წლის 20 ივლისს გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, სომალიში ადამიანის უფლებათა დაცვის კუთხით აღინიშნებოდა სერიოზული დარღვევები, რომელსაც, მიმდინარე შიდა კონფლიქტისა და დაუსჯელობის ვითარებაში, ახორციელებდნენ სახელმწიფო და არასახელმწიფო აქტორები. საპარლამენტო და საპრეზიდენტო საარჩევნო პროცესმა განაპირობა პროგრესი 2016 წელს, რომელიც  ძირითადად იყო მშვიდობიანი, თუმცა, გახშირებული იყო ალ-შაბააბის თავდასხმები, მათ შორის სამოქალაქო პირებზე. ხშირი ფაქტები ფიქსირდებოდა სამოქალაქო მსხვერპლისა და შეიარაღებულ კონფლიქტში ბავშვების ჩართვის შესახებ. ენდემური რჩებოდა სექსუალური სახის ძალადობა. ასევე ძალიან შეზღუდული იყო ხელმისაწვდომობა მართლმსაჯულებაზე. ჟურნალისტების დამცველი კომიტეტის წლიური ინდექსის მიხედვით, მეორეჯერ, სომალი დასახელდა ჟურნალისტობისთვის  მსოფლიოში ყველაზე ცუდ ადგილად. გრძელდებოდა სიკვდილით დასჯის ფაქტები, მათ შორის სომალილენდში.[3]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო და თანამეგობრობის ოფისი ურჩევს ყველა მოგზაურს, რომ არ იმოგზაურონ სომალიში, მათ შორის არც სომალილენდში. მხოლოდ განსაკუთრებული საჭიროების დროს დასაშვებია მოგზაურობა სომალილენდის ქალაქ ბერბერასა და ჰარგეისაში. 13 ნოემბერს სომალილენდში ჩატარდა საპრეზიდენტო არჩევნები. აღნიშნული წყაროს მიხედვით, ტერორისტებს სურთ სომალიში ტერორისტული აქტების განხორციელება, მათ შორის გატაცებები. ტერორისტები მუქარას ახორციელებენ დასავლეთელებზე და იმ პირებზე, რომლებიც მუშაობენ დასავლურ ორგანიზაციებში. მოგადიშუში არსებობს ტერორისტული თავდასხმების მუდმივი საფრთხე და ტერორისტები განაგრძობენ დასავლეთელებზე თავდასხმებს სომალის დანარჩენ ნაწილებში, მათ შორის სომალილენდში.[4]

[5] 2017 წლის 14 ოქტომბერს მოგადიშუს ცენტრალურ ნაწილში (ჰოდანის რაიონში) განხორციელდა ფართომასშტაბიანი ტერორისტული აქტი. ეს იყო სომალიში ყველაზე საშინელი ტერორისტული თავდასხმა, რომელმაც შეიწირა დაახლოებით 300 ადამიანის სიცოცხლე და რამდენიმე ასეულობით ადამიანის დაშავება. გაერთიანებული სამეფოს საგარეო და თანამეგობრობის ოფისის მიხედვით, ტერორისტული თავდასხმები შეიძლება იყოს განურჩეველი, განხორციელდეს ხალხმრავალ ადგილებში, მაღალი რანგის ღონისძიებებზე, ასევე იმ ღონისძიებებზე, სადაც ჩართულნი არიან მთავრობის წევრები და იმ ადგილებში, სადაც სტუმრობენ უცხოელები. იმის გამო, რომ მთავრობის წევრები იყენებენ სასტუმროებს, აღნიშნული ობიექტები მიიჩნევიან ტერორისტების ლეგიტიმურ სამიზნეებად. ტერორიზმის მაღალი საფრთხე არსებობს სომალის ტერიტორიულ და საერთაშორისო საზღვაო წყლებში. მნიშვნელოვან საფრთხედ რჩება მეკობრეობა ადენის ყურესა და ინდოეთის ოკეანეში. სომალის ყველა მხარეში შეინიშნება საკვების დეფიციტი, რაც იწვევს ათასობით სომალელის გადაადგილებას. მოგადიშუში ბრიტანეთის საელჩო ვერ უზრუნველყოფს საკონსულო დახმარებას.[6]

აღნიშნულ წყაროზევე დაყრდნობით, სომალიში რეგულარულად აქვს ადგილი შიდა კლანურ ძალადობას. ალ შაბააბი და სხვა ოპოზიციური ჯგუფები, თითქმის ყოველდღიურად, აგრძელებენ თავდასხმებს მოგადიშუსა და მის ფარგლებს გარეთ.[7]

სომალიში გაეროს გენერალური მდივნის წარმომადგენელმა, ბატონმა კიტინგმა თავის ბრიფინგზე, 2017 წლის 13 სექტემბერს, განაცხადა, რომ სომალის დედაქალაქ მოგადიშუში აღინიშნებოდა გაუმჯობესება უსაფრთხოების კუთხით, თუმცა დაამატა, რომ ალ-შაბააბის ტერორისტული დაჯგუფება კვლავ წარმოადგენდა ძლიერ საფრთხეს და ზოგადად, უსაფრთხოების კუთხით, სომალიში კვლავ იყო არამდგრადი ვითარება.[8]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო და თანამეგობრობის ოფისის მონაცემებით, სომალიში, მათ შორის მოგადიშუში ადგილი ჰქონდა რამდენიმე თავდასხმას სასტუმროებზე.[9] საერთაშორისო კრიზისების ჯგუფის მიხედვით (ICG), 14 ოქტომბრის ტერაქტის უკან, დიდი ალბათობით, დგას ალ-შაბააბი, თუმცა, აღნიშნულ დაჯგუფებას არ აუღია პასუხისმგებლობა ტერაქტზე. უცნობია ტერაქტის სამიზნეები, თუმცა, შესაძლებელია სამიზნეებად ყოფილიყო სამთავრობო შენობები და აფრიკის კავშირის ძალების ბაზა.[10] გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესმა კომისარიატმა (UNHCR), გადარჩენილების მხარდასაჭერად, მოგადიშუში, ადგილობრივ ხელისუფლებას გადასცა დახმარება.[11]

სომალიში ტერორიზმის შესახებ აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის 19 ივლისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სომალიში აფრიკის კავშირის მისიის, ალ-შაბააბის წინააღმდეგ აშშ-ის სამხედრო დარტყმების, ძირითად ქალაქებში სამართალდამცავი ოპერაციებისა და ექსტრემიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის მეშვეობით, ქვეყანაში გრძელდება ზომების გატარება უსაფრთხოებისა და კონტრტერორიზმის კუთხით. მიუხედავად უსაფრთხოების კუთხით არსებული მიღწევებისა (პუნტლანდში ტერორისტული დაჯგუფება ISIS-ის წინააღმდეგ და სამხრეთ სომალიში ალ-შაბააბის თავშესაფრები), აფრიკის კავშირის მისიის ძალებმა, სომალის ეროვნულმა არმიამ და სხვა მოკავშირე ძალებმა ვერ შეძლეს ალ-შაბააბის შესაძლებლობის აღმოფხვრა, რომ დაეგეგმა და აღესრულებინა ტერაქტები. აღნიშნულ ანგარიშში ნახსენებია, რომ მათ, ახალი მეომრების რეკრუტირებისთვის აქვთ ცუდი ეკონომიკური შესაძლებლობები. აღნიშნული ფაქტორი დაეხმარა აფრიკის მისიის ძალებსა და სომალის ეროვნულ არმიას ტერიტორიების მოპოვებაში. ფედერალურ, ადგილობრივ და რეგიონულ უსაფრთხოების ორგანოებს აკლდა საკმარისი ქმედუნარიანობა ალ-შაბააბის თავდასხმების კონტროლისა და პრევენციისთვის.[12] [13] [14]

სომალიში დაბრუნება

სომალიში არსებული ვითარების შესახებ გაერთიანებული სამეფოს მიერ 2017 წლის 25 ივლისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ მიუხედავად არსებული არამდგრადი ვითარებისა,  2014 წლის შემდგომ, მთელი ქვეყნის მასშტაბით, მათ შორის მოგადიშუში, გაუმჯობესდა უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება, რამაც საშუალება მისცა ზოგ ლტოლვილსა და დიასპორის წევრს დაბრუნებულიყვნენ მოგადიშუში. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, ზოგადად, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ პიროვნება აღმოჩნდება ისეთი ზიანის წინაშე, რომელიც არღვევს მაკვალიფიცირებელი დირექტივის 15(გ) მუხლს.* მიუხედავად იმისა, რომ ზოგადად არ არსებობს აღნიშნული მუხლის დარღვევის რისკი, გადაწყვეტილების მიმღებებმა უნდა გაითვალისწინონ, რომ პირის ინდივიდუალური გარემოებებიდან გამომდინარე არსებობს თუ არა კონკრეტული ფაქტორები, რაც მათ დააყენებდა რისკის ქვეშ. მოგადიშუს ფარგლებს გარეთ, სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში ბრძოლები იყო არარეგულარული და ლოკალიზებული და არ ჰქონდა ისეთი სახე, რომელიც აღნიშნულ ნაწილში ნებისმიერ პიროვნებას დააყენებდა ისეთი რეალური ზიანის წინაშე, რომლითაც დაირღვეოდა 15(გ) მუხლი. უმეტეს ურბანულ არეალებს ამჟამად აკონტროლებს სომალის ხელისუფლება, აფრიკის კავშირის მისიის ძალების დახმარებით. ალ-შაბააბს არ შეუძლია იმ ადგილების დაკავება, რომლის დაკავებასაც გადაწყვეტენ და რომელზე კონტროლსაც შეინარჩუნებენ აფრიკის კავშირის მისიის ძალები, თუმცა, თუ რესურსების გამო აფრიკის კავშირის მისიის ძალები გამოვლენ რაიმე ტერიტორიიდან, ალ-შაბააბი, დიდი ალბათობით, მაშინვე დაიკავებს იმ ტერიტორიას და გაატარებს სადამსჯელო ზომებს ადგილობრივი მოსახლეობის მიმართ. ალ-შაბააბს აქვს შეზღუდული რესურსები და წყაროებზე დაყრდნობით, ნაკლებად სავარაუდოა ის, რომ შეძლებს ისეთი მნიშვნელოვანი ქალაქების აღებას, როგორიცაა მოგადიშუ. უმეტესად, ალ-შაბააბი აკონტროლებს სოფლებს სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში და მიუხედავად სამხედრო ძალების არყოფნისა, ზოგან ის „მართავს“ ამ მხარეებს შიშისა და დაშინების ხარჯზე. 2011 წელს  საქმეში: AMM and others v Secretary of state for the Home Department (00445) გადაწყვეტილების* მიღების შემდეგ, ზოგადად, გაუმჯობესდა უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება.[15] ქალები, რომლებიც მოგზაურობენ სომალიში მამაკაცის გარეშე, ზოგადად არიან სექსუალური ძალადობის რეალური რისკის წინაშე. სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში განურჩეველი ძალადობა არ არის ისეთი სახის, რომ პირის დაბრუნება გამოიწვევს მაკვალიფიცირებელი დირექტივის 15(გ) მუხლის დარღვევას, თუმცა, პირის ინდივიდუალურმა მახასიათებლებმა შეიძლება ის დააყენოს რისკის წინაშე. მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყნის ზოგიერთ ნაწილში აღინიშნება შიმშილობა, ეს არ არის ფართოდ გავრცელებული და შიდა გადაადგილება არის გონივრული არჩევანი, თუმცა, თითოეული საქმე უნდა იყოს განხილული ინდივიდუალური მახასიათებლების მიხედვით.[16]

აღნიშნულ წყაროზე დაყრდნობით, შესაძლებელია სომალის მოქალაქეების დაბრუნება მოგადიშუში, ან ზოგიერთ შემთხვევაში პუნტლანდსა და სომალილენდში, იმ პირებისთვის, ვინც ადრე ცხოვრობდა აღნიშნულ ტერიტორიებზე და გააჩნია კლანური კავშირები. თუმცა, სომალილენდსა და პუნტლანდამდე, პირველ რიგში უნდა შეფასდეს იქნება თუ არა აღნიშნული პიროვნება რისკის ქვეშ მოგადიშუში დაბრუნების შემთხვევაში.[17]

სომალიში არსებული ვითარების შესახებ გაერთიანებული სამეფოს მიერ 2017 წლის 25 ივლისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია საქმე: MOJ & Ors (Return to Mogadishu) Somalia CG v. Secretary of State for the Home Department, [2014], სადაც ტრიბუნალმა განაცხადა, რომ ზოგადად, „ჩვეულებრივი მოქალაქის“ (ანუ პირი, რომელიც არ ასოცირდება უსაფრთხოების ძალებთან, ხელისუფლებასთან ან რაიმე არასამთავრობო ან საერთაშორისო ორგანიზაციასთან) გარკვეული დროის შემდეგ დაბრუნება მოგადიშუში არ გამოიწვევს ისეთი რეალური ზიანის რისკს ან დევნას, რომელიც დაარღვევს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მესამე მუხლს (წამების აკრძალვა) ან მაკვალიფიცირებელი დირექტივის 15(გ) მუხლს. ასევე ტრიბუნალმა აღნიშნა, რომ 2011 წლის აგვისტოში ალ-შაბააბის მოგადიშუდან გაყვანის შემდგომ, უსაფრთხოების კუთხით, განხორციელდა მნიშვნელოვანი და გრძელვადიანი ცვლილებები და არ არსებობს რეალური პერსპექტივა იმისა, რომ ალ-შაბააბი ხელახლა დამკვიდრდეს ქალაქში.[18]

საქმეში R.H. v. SWEDEN (no. 4601/14), ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ (ECtHR) 2015 წელს მიღებულ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ  აუცილებელი იყო შემოწმებულიყო გაუარესდა თუ არა სომალიში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაცია მას შემდეგ, რაც 2013 წლის სექტემბერში გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი საქმეში K.A.B. v. Sweden (no. 886/11), სადაც აღინიშნა, რომ განმცხადებლის სომალიში გაბრუნება არ გამოიწვევდა მე-3 მუხლის დარღვევას. ობიექტურ ანგარიშებზე დაყრდნობით, ზოგადი სიტუაცია კვლავ სერიოზული და მყიფე იყო, თუმცა, არაფერი მიანიშნებდა აღნიშნულ საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ სიტუაციის გაუარესებაზე, შესაბამისად ის ძალაში უნდა დარჩენილიყო. სასამართლომ ასევე ახსენა საქმე: MOJ & Ors (Return to Mogadishu) Somalia CG v. Secretary of State for the Home Department, სადაც დაასკვნეს, რომ სიტუაცია გაუმჯობესებული იყო. განმცხადებელთან დაკავშირებით აღინიშნა, რომ მისი მტკიცებულებები იყო შეუსაბამო და მისი განცხადებები პირად გამოცდილებასთან და დაბრუნების შემთხვევაში საფრთხესთან დაკავშირებით, არ იყო დამაჯერებელი. ასევე სასამართლომ აღნიშნა, რომ დაბრუნების შემთხვევაში მას ექნებოდა წვდომა ოჯახისგან მხარდაჭერაზე და ეყოლებოდა მამრობითი სქესის წარმომადგენელი მხარდამჭერი, შესაბამისად საქმეში R.H. v. SWEDEN ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაასკვნა, რომ განმცხადებლის დაბრუნება მოგადიშუში არ დაარღვევდა მე-3 მუხლს.[19]

სომალიში არსებული ვითარების შესახებ გაერთიანებული სამეფოს მიერ 2017 წლის 25 ივლისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ჩვეულებრივი სამოქალაქო პირების დაბრუნება მოგადიშუში გარკვეული პერიოდის შემდეგ, მათ შორის სხვა ნაწილებში მცხოვრები პირების, რომელთაც ადრე არ უცხოვრიათ მოგადიშუში, მათი გარემოებების გათვალისწინებით, ზოგადად არ  გამოიწვევს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-2 (სიცოცხლის უფლება) და მე-3 მუხლების, ასევე მაკვალიფიცირებელი დირექტივის 15(ა)(ბ) მუხლების დარღვევას.[20]

ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებები

სომალიში ადამიანის უფლებათა დაცვის კუთხით გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს დამოუკიდებელი ექსპერტის 2017 წლის 6 სექტემბრის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სომალიში მძიმე ეკონომიკური პირობებია და სოციალური სერვისების მიწოდება, რესურსების მხრივ, დგას გამოწვევების წინაშე. გაეროს ბავშვთა დაცვის ფონდი (UNICEF) ახორციელებს პროგრამებს ბავშვთა ჯანდაცვისა და დედების უსაფრთხოებისთვის: პოლიომელიტის საწინააღმდეგო აცრები, მალარიის საწინააღმდეგო ქმედებები, აივ-ინფექციის შემოწმება და მკურნალობა. UNICEF-ის პროგრამები მოიცავს დაახლოებით 2.5 მილიონ ადამიანს. UNICEF-ის მიერ მხარდაჭერილია პირველადი ჯანდაცვის სერვისების 70%. საგანმანათლებლო სექტორში, განათლების სისტემის გასაძლიერებლად და მაღალი დონის განათლების სისტემის უზრუნველსაყოფად ყველაზე იზოლირებული ბავშვებისთვისაც კი, UNICEF-ი მხარს უჭერს 5 თემატურ სფეროს.[21]

ამავე წყაროში აღნიშნულია, რომ მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება შეინიშნება ადამიანის უფლებების დაცვის, მმართველობისა და მშვიდობის მშენებლობის კუთხით. მიუხედავად ალ-შაბააბის მხრიდან ისევ მომდინარე საფრთხისა, აღნიშნული პროცესები ადასტურებს მიღწეულ პროგრესს. დამოუკიდებელი ექსპერტი ასევე მხედველობაში იღებს სომალიში ეკონომიკურ ტრანსფორმაციას, რომელიც მიუხედავად არსებული ბევრი გამოწვევისა, მაინც აშკარაა. ახალმა მთავრობამ აჩვენა  დამოუკიდებელ ექსპერტებთან და სხვა პარტნიორებთან თანამშრომლობის მზაობა, არსებული გამოწვევების გადასალახად.[22]

სომალიში არსებული ვითარების შესახებ Freedom House-ს მიერ 2017 წლის ივლისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ბოლო წლებში სომალელ სამოქალაქო საზოგადოებას აქვს მნიშვნელოვანი მიღწევები, რადგან მთავრობამ და საერთაშორისო ძალებმა გაათავისუფლეს ტერიტორიები ალ-შაბააბის კონტროლისგან. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ მოგადიშუსა და სხვა ქალაქებში ფუნქციონირებს უნივერსიტეტები და უსაფრთხოების მდგომარეობის გათვალისწინებით, ადგილობრივ არასამთავრობო ორგანიზაციებს, საერთაშორისო მხარდაჭერით, აქვთ სხვადასხვა აქტივობის განხორციელების შესაძლებლობა. ამასთანავე, მიუხედავად სომალის ძალებისა და აფრიკის კავშირის მისიის ერთობლივი ქმედებებისა, ალ-შაბააბი მაინც აქტიურად არის წარმოდგენილი სახელმწიფოში. 2016 წლის განმავლობაში აღნიშნული დაჯგუფება თავს ესხმოდა როგორც სამოქალაქო პირებს, ასევე სამხედრო პირებს. სხვა დარღვევები, როგორიცაა – უკანონო დაპატიმრება, მკვლელობები და განურჩეველი თავდასხმები, რომელსაც მოყვა სამოქალაქო პირების დაშავება – ფიქსირდებოდა როგორც სამთავრობო ძალებისგან, ასევე კლანური დაჯგუფებებისგან. აღნიშნულ არამდგრად გარემოში გაიზარდა ქალთა მიმართ ძალადობის ფაქტები. ყველა შეიარაღებული დაჯგუფების მიერ  ხდება არასრულწლოვნების რეკრუტირება. სუსტი სასამართლო სისტემა გულისხმობს, რომ საქმის განხილვისას, ჩვეულებითი ან ისლამური სასამართლოები ხშირად არიან პრივილეგირებული წყაროები, ძირითადად უფრო სახელმწიფოს შორეულ მხარეებში.[23]

[1] UN Human Rights Council, Report of the Independent Expert on the situation of human rights in Somalia, 6 September 2017, A/HRC/36/62, available at:

[accessed 20 November 2017]

[2] UN Human Rights Council, Report of the Independent Expert on the situation of human rights in Somalia, 6 September 2017, A/HRC/36/62, available at:

[accessed 20 November 2017]

[3] United Kingdom: Foreign and Commonwealth Office, Human Rights and Democracy Report 2016 – Somalia, 20 July 2017, available at:

[accessed 20 November 2017]

[4] GOV.UK -“Somalia.” Somalia travel advice, available at: www.gov.uk/foreign-travel-advice/somalia. [accessed 20 November 2017]

[5] Ibid

[6] GOV.UK -“Somalia.” Somalia travel advice, available at: www.gov.uk/foreign-travel-advice/somalia. [accessed 20 November 2017]

[7] Ibid

[8] UN News Service, Somalia facing complex immediate and long-term challenges, UN Security Council told, 13 September 2017, available at:

[accessed 20 November 2017]

[9] GOV.UK -“Somalia.” Somalia travel advice, available at: www.gov.uk/foreign-travel-advice/somalia. [accessed 20 November 2017]

[10]  International Crisis Group (ICG), Managing the Disruptive Aftermath of Somalia’s Worst Terror Attack , 20 October 2017, Crisis Group Africa Briefing N°131, available at:

[accessed 20 November 2017]

[11] UN High Commissioner for Refugees (UNHCR), UNHCR provides aid to Mogadishu attack survivors, 19 October 2017, available at:

[accessed 20 November 2017]

[12] United States Department of State, Country Reports on Terrorism 2016 – Somalia, 19 July 2017, available at:

 [accessed 20 November 2017]

[13] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin & Asylum Research and Documentation: Somalia, second quarter 2017: Update on incidents according to the Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED), 14 September 2017 available at:

[accessed 20 November 2017]

[14] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin & Asylum Research and Documentation: Somalia, second quarter 2017: Update on incidents according to the Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED), 14 September 2017 available at:

[accessed 20 November 2017]

* აღნიშნული მუხლი მოიცავს პირის სიცოცხლისთვის სერიოზულ ინდივიდუალურ საფრთხეს განურჩეველი ძალადობის, საერთაშორისო ან შიდა შეიარაღებული კონფლიქტის დროს

* აღნიშნულ საქმეში გადაწყდა, რომ არ იქნებოდა მიზანშეწონილი და გონივრული ნებისმიერი იმ პირის გაბრუნება სომალიში, ვისაც არ უცხოვრია მანამდეალ-შაბააბის კონტროლის ქვეშ

[15] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Somalia (South and Central): Security and humanitarian situation, 25 July 2017, available at:

[accessed 20 November 2017]

[16] Ibid

[17] Ibid

[18] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Somalia (South and Central): Security and humanitarian situation, 25 July 2017, available at:

[accessed 20 November 2017]

[19] The European Court of Human Rights (Fifth Section) – CASE OF R.H. v. SWEDEN (Application no. 4601/14), 10 September 2015, available at:

[accessed 20 November 2017]

[20] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Somalia (South and Central): Security and humanitarian situation, 25 July 2017, available at:

[accessed 20 November 2017]

[21] UN Human Rights Council, Report of the Independent Expert on the situation of human rights in Somalia, 6 September 2017, A/HRC/36/62, available at:

[accessed 20 November 2017]

[22] Ibid

[23] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Somalia, 12 July 2017, available at:

 [accessed 20 November 2017]