ტაჯიკეთი. ჯგუფი 24 და მისი მიმდევრების მიმართ დამოკიდებულება. აგვისტო, 2018

„ჯგუფი 24“ ტაჯიკური ოპოზიციური მოძრაობაა, რომელიც, ტაჯიკეთში მათ მიმართ არსებული რეპრესიების გამო, ძირითადად საზღვარგარეთ არის წარმოდგენილი. მოძრაობა 2012 წელს ტაჯიკმა ბიზნესმენმა და პოლიტიკოსმა უმარალი ქუვატოვმა მოსკოვში დააფუძნა, მას შემდეგ, რაც მან ტაჯიკეთი დატოვა. „ჯგუფი 24“ აპროტესტებს ქვეყნის მმართველობის სისტემას და პრეზიდენტს ადანაშაულებს კორუფციასა და ნეპოტიზმში. 2014 წლის ოქტომბერში უმარალი ქუვატოვი ტაჯიკეთის დედაქალაქში, დუშანბეში მშვიდობიანი საპროტესტო აქციის ჩატარებისკენ მოუწოდებდა. აქციის პრევენციისთვის ხელისუფლებამ შეზღუდა სატელეფონო კავშირი და დაბლოკა ასობით ვებ-გვერდი, მათ შორის საერთაშორისო და რუსულ-ენოვანი სოციალური ქსელები.[1] დედაქალაქში ასევე გაიზარდა სამართალდამცავთა რაოდენობა. შედეგად, საპროტესტო აქცია აღარ ჩატარდა. 2014 წლის ოქტომბერშივე, ტაჯიკეთის უზენაესმა სასამართლომ „ჯგუფი 24“ ექსტრემიზმში დაადანაშაულა და კანონგარეშე გამოაცხადა. ჯგუფის პირველი ლიდერი უმარალი ქუვატოვი 2015 წლის 6 მარტს თურქეთში მოკლეს.[2] მის მკვლელობამდე ტაჯიკეთის სასამართლომ ჯგუფის წევრებს, ძალაუფლების ხელში ჩაგდების მცდელობის ბრალდებით, 17-წლიანი პატიმრობა მიუსაჯა. პრეზიდენტის ოპონენტებმა ხელისუფლება ქუვატოვის მკვლელობის ორგანიზებაში დაადანაშაულეს.[3] ქუვატოვის მკვლელობის შემდეგ, ჯგუფმა ახალ ლიდერად შაროფიდინ გადოევი აირჩია.[4]

დაახლოებით ერთი წლის შემდეგ, 2016 წლის 31 იანვარს ჯგუფმა პოლიტიკური კომიტეტის ყოველწლიური სხდომა გამართა და პოლიტიკური მოძრაობის თავმჯდომარედ სუჰრობ ზაფარი, მის მოადგილედ კი ჰუსეინ აშუროვი აირჩია. ზოგიერთი ტაჯიკი აქტივისტი ხანგრძლივი ვადით დააპატიმრეს ქუვატოვის ჯგუფთან სავარაუდო კავშირის გამო. 2015 წლის მარტში სამი პირი ჩასვეს ციხეში 16-17 წლის ვადით; მათ ბრალად „ჯგუფი 24“-თან კავშირი დასდეს. 2015 წლის აპრილში კიდევ 2 პირი დააკავეს ტაჯიკეთში „ჯგუფი 24“-ის აქტივობების ორგანიზების ბრალდებით და 3 წლით პატიმრობა მიუსაჯეს.[5]

2016 წლის 23 თებერვალს რადიო თავისუფლება აქვეყნებს სტატიას, სადაც ნათქვამია, რომ ტაჯიკური ოპოზიციური მოძრაობის „ჯგუფი 24“ წევრი შაბნამ ჰუდოიდოდოვა ბელარუსის ციხიდან გაათავისუფლეს, სადაც ის 8 თვის განმავლობაში იმყოფებოდა. მინსკში მოქმედი ადამიანის უფლებათა დაცვის ორგანიზაცია რადიო თავისუფლებას აწვდის ინფორმაციას, რომ ჰუდოიდოდოვა გაათავისუფლეს 22 თებერვალს, მას შემდეგ, რაც მას ლტოლვილის სტატუსი მიანიჭეს.[6]

„Amnesty International“ თავის 2017/18 წლების ანგარიშში ტაჯიკეთის შესახებ წერს, რომ აკრძალული ოპოზიციური ჯგუფების, როგორებიცაა ტაჯიკეთის ისლამური აღორძინების პარტია და ჯგუფი 24, ათობით წევრი და ასოცირებული პირი ეძებს საზღვარგარეთ თავშესაფარს. პარტიისა და ჯგუფის აქტივისტები საზღვარგარეთ მართავენ მშვიდობიან საპროტესტო აქციებს, საერთაშორისო და შეხვედრებსა და კონფერენციებს და ამის გამო, პოლიცია და უსაფრთხოების სამსახური აკავებს, აპატიმრებს და ხშირად ცემს ტაჯიკეთში დარჩენილ მათ ნათესავებს, მათ შორის მოხუცებსა და ბავშვებს.[7]

„Human Rights Watch“ თავის 2018 წლის ანგარიშში ტაჯიკეთის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლება თვითნებურად აკავებს და აპატიმრებს „ჯგუფი 24“-ის წევრების და ჯგუფთან ასოცირებული პირების ნათესავებს ტაჯიკეთში. ანგარიშში ნათქვამია, რომ ხელისუფლება რეგულარულად ავიწროვებს საზღვარგარეთ მყოფი ოპოზიციისა და კრიტიკოსების ნათესავებს ტაჯიკეთში. 2017 წლის იანვარში, ხალტონის პროვინციის მცხოვრები საიდ ზიოიევი დააპატიმრეს და 2014 წლის ნოემბერში, რუსეთის ქალაქ ეკატერინბურგში, „ჯგუფი 24“-ის შეხვედრაში მონაწილეობის გამო 7 წლით პატიმრობა მიუსაჯეს.[8] აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ტაჯიკეთის შესახებ წერს, რომ საიდ ზიოიევის ადვოკატი აცხადებდა, რომ ვიდეო, რომლის საფუძველზეც განაჩენი იქნა გამოტანილი, 2014 წლის 30 სექტემბერს იყო გადაღებული, როდესაც „ჯგუფი 24“ ჯერ კიდევ არ იყო გამოცხადებული კანონგარეშედ. მიუხედავად ამისა, ზიოიევი სისხლის სამართლის კოდექსის ორი მუხლით გაასამართლეს. გადაწყვეტილება მან უზენაეს სასამართლოში გაასაჩივრა, მაგრამ გადაწყვეტილება ჯერ-ჯერობით მიღებული არ არის.[9]

რადიო თავისუფლება 2018 წლის 10 აპრილის სტატიაში წერს, რომ ტაჯიკეთის ხელისუფლებამ თურქეთს დაკავებული ოპოზიციური პოლიტიკოსების ექსტრადირების თხოვნით მიმართა. სტამბოლში, 2018 წლის 19 მარტს „ჯგუფი 24“-ის ლიდერი სუჰრობი ზაფარი და ორგანიზაციის კიდევ ერთი წევრი ნასიმ შარიფოვი დააკავეს. 23 მარტს, „Human Rights Watch“-ის მკვლევარის ინფორმაციით, თურქეთის საკონსტიტუციო სასამართლომ დაკავებულების შესაძლო ექსტრადირება იმ მიზეზით გადადო, რომ ისინი ტაჯიკეთში შესაძლოა წამების მსხვერპლნი გამხდარიყვნენ. თურქეთში ტაჯიკეთის საელჩოსა და ტაჯიკეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს ოფიციალური პირები რადიო თავისუფლებასთან საუბარში აცხადებდნენ, რომ მათ არ ჰქონდათ არანაირი ინფორმაცია არავითარი ორი პოლიტიკოსის შესახებ.[10]

[1] Radio Liberty / Radio Free Europe; SMS services down in Tajikistan after protest calls; 10 October, 2014; available at: https://www.rferl.org/a/tajikistan-sms-internet-group-24-quvatov-phone-message-blockage-dushanbe/26630390.html [accessed 1 August 2018]

[2] BBC; Tajik opposition leader Kuvatov shot dead in Turkey; 1 March, 2015; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-31760810 [accessed 1 August 2018]

[3] Radio Liberty / Radio Free Europe; Tajik activists jailed for ties to banned opposition group; 9 April, 2015; available at: https://www.rferl.org/a/tajikisatn-jails-two-activists-group-24-quvatov/26946831.html [accessed 1 August 2018]

[4] Radio Liberty / Radio Free Europe; Tajik opposition group 24 news leaders after Quvatov’s Assassination; 12 March, 2015; available at: https://www.rferl.org/a/tajikistan-group-24-quvatov-leadership-new-exile/26898048.html [accessed 1 August 2018]

[5] Radio Liberty / Radio Free Europe; Tajik activists jailed for ties to banned opposition group; 9 April, 2015; available at: https://www.rferl.org/a/tajikisatn-jails-two-activists-group-24-quvatov/26946831.html [accessed 1 August 2018]

[6] Radio Free Europe/Radio Liberty, Tajik opposition activist released from custody in Belarus, 23 February 2016, available at:

[accessed 1 August 2018]

[7] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Tajikistan, 22 February 2018, available at:

[accessed 1 August 2018]

[8] Human Rights Watch, World Report 2018 – Tajikistan, 18 January 2018, available at:

[accessed 1 August 2018]

[9] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Tajikistan, 20 April 2018

 (accessed on 1 August 2018)

[10] Radio Free Europe/Radio Liberty, Tajikistan seeks extradition of two opposition politicians from Turkey, 10 April 2018, available at:

[accessed 1 August 2018]