უკრაინა. გასამხედროებული დაჯგუფება მარჯვენა სექტორი. ოქტომბერი, 2018

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საკითხების საბჭო 2016 წლის სპეციალური ანგარიშში წერს, რომ „მარჯვენა სექტორი“ (Pravyi Sektor) არის უკრაინაში მოქმედი  მცირე, რადიკალური ულტრა-მემარჯვენე იდეოლოგიის მქონე „გასამხედროებული“ ჯგუფი. ჯგუფი დაფუძნდა 2013 წელს, მომდევნო წელს დარეგისტრირდა, როგორც პოლიტიკური პარტია და საპარლამენტო არჩევნებში მოიპოვა ჯამურ ხმათა 2 პროცენტი, რის შედეგადაც მიიღო ერთი მანდატი პარლამენტში. პარტიის იმდროინდელმა ლიდერმა – დმიტრი იაროშმა ასევე მონაწილეობა მიიღო 2014 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, სადაც ხმათა 1 პროცენტი მიიღო. ანგარიშის მიხედვით, „მარჯვენა სექტორის“ იდეოლოგია დაფუძნებულია ულტრანაციონალისტურ ღირებულებებზე.[1]

4 საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია: Freedom House, Human Rights Watch, Amnesty International და Front Line Defenders უკრაინის შინაგან საქმეთა სამინისტროსადმი მიმართულ, 2018 წლის 13 ივნისით დათარიღებულ ერთობლივ საჯარო წერილში მოუწოდებენ ქვეყნის შინაგან საქმეთა მინისტრსა და გენერალურ პროკურორს, მოახდინონ სათანადო რეაგირება კონკრეტული ჯგუფების მხრიდან რადიკალური ძალადობის აღკვეთისა და დამნაშავეთა დასჯის კუთხით. კერძოდ, ორგანიზაციების განცხადებით, 2018 წლის დასაწყისიდან მოყოლებული, მათ აღრიცხეს ისეთი რადიკალური დაჯგუფებების, როგორიცაა – „C14”; „მარჯვენა სექტორი“; „Traditsii i Poryadok“; „Karpatska Sich“ მხრიდან კონკრეტულ პირებზე ძალადობრივი თავდასხმის, მუქარის და დაშინების 25-მდე ფაქტი. შემთხვევების უმრავლესობა მოხდა კიევში, ვიზიცაში, უჟგოროდსა და ივანო-ფრანკოვსკიში. თავდასხმის ობიექტებს წარმოადგენდნენ ლგბტი აქტივისტები, ქალთა უფლებების აქტივისტები, ჟურნალისტები და უფლებადამცველები.

უმრავლეს შემთხვევაში, ინციდენტებზე სამართალდამცავი ორგანოების მხრიდან არ ყოფილა სათანადო რეაგირება და, შესაბამისად, სისხლის სამართლის საქმის აღძვრა სავარაუდოდ დამნაშავე რადიკალური ჯგუფის წარმომადგენლების მიმართ არ მომხდარა. ხოლო იმ იშვიათ შემთხვევებში, როდესაც დაიწყო სათანადო გამოძიება, ვერ იქნა პოზიტიური შედეგი მიღწეული და ვერ მოხდა დამნაშავეების იდენტიფიცირება, მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთ შემთხვევაში, ისინი, სოციალური მედიის საშუალებით, ღიად და საჯაროდ იღებდნენ პასუხისმგებლობას აღნიშნულ თავდასხმებზე. ქვემოთ აღწერილ, სულ მცირე ორი ასეთი ინციდენტის დროს, დანაშაულის ჩადენისას ადგილზე მყოფი სამართალდამცავების მხრიდან არ დაფიქსირებულა სათანადო რეაგირება დანაშაულის აღკვეთის მიზნით.

უფრო კონკრეტულად, ქალთა საერთაშორისო დღეს – 8 მარტს, კიევში, რადიკალური ჯგუფების წარმომადგენლები თავს დაესხნენ და ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენეს აქტივისტებს. თავდასხმისას მათ ასევე გამოიყენეს წიწაკის სპრეი. შემთხვევის ადგილზე მობილიზებული პოლიციელები უბრალოდ უყურებდნენ ამ ყველაფერს და არაფერი იღონეს დანაშაულის აღსაკვეთად და დამნაშავეების დასაკავებლად. უფრო მეტიც, პოლიციის წარმომადგენლებმა ადმინისტრაციული სარჩელი წარუდგინეს ერთერთ დაზარალებულ აქტივისტს, თუმცა, თავდამსხმელების მიმართ არანაირი ბრალი არ წარუდგენიათ. ქალთა უფლებების აქტივისტებს, იმავე დღეს, მშვიდობიანი დემონსტრაციის მიმდინარეობისას, ასევე თავს დაესხნენ უჟგოროდსა და ლვოვში.

20 აპრილს, C14-ის დაახლოებით ხუთი წარმომადგენელი, მოქმედებდნენ რა, როგორც  ჰოლოსეევსკის დასახლების მუნიციპალური პატრულის თანამშრომლები, თავს დაესხა ბოშათა დასახლებას კიევში. ფართოდ გავრცელებულ ვიდეოში ჩანს, თუ როგორ ედევნებიან შენიღბული თავდამსხმელები ქალებსა და ბავშვებს ქვებისა და წიწაკის სპრეის გამოყენებით მას შემდეგ, რაც გადაწვეს მათი კარვები. აღნიშნულ შემთხვევასთან დაკავშირებით აღიძრა სისხლის სამართლის ორი საქმე, თუმცა, ორგანიზაციების განცხადებით, შედეგი მათთვის დღემდე არაა ცნობილი.

10 მაისს, რადიკალური ჯგუფების 30 წარმომადგენელმა ძალადობრივი გზით ხელი შეუშალა Amnesty International-ის მიერ ორგანიზებული ღონისძიების ჩატარებას, რომლის ფარგლებშიც უნდა განეხილათ რუსეთსა და უკრაინაში ლგბტი პირების მიმართ განხორციელებული ადამიანის უფლებათა დარღვევის ფაქტები. თავდამსხმელებმა გადაკეტეს ქუჩის შესასვლელი და სიკვდილით ემუქრებოდნენ ორგანიზატორებსა და მონაწილეებს. ადგილზე მყოფმა პაჩერსკის საოლქო პოლიციის წარმომადგენლებმა უარი განაცხადეს ჩარევაზე და Amnesty International-ის პერსონალის მიმართ ჰომოფობიური კომენტარებიც გააკეთეს. საბოლოოდ, კიევის საქალაქო საპატრულო პოლიციის ჩარევის შემდეგ, მოხდა ღონისძიების მონაწილეების ევაკუაცია. მას შემდეგ, Amnesty International-მა პოლიციაში აღნიშნული შემთხვევის გამო რამდენიმე საჩივარი შეიტანა, თუმცა მათ რეაგირება არ მოჰყოლია.

19 მაისს, 50-მდე რადიკალური დაჯგუფებების წევრმა პირმა ძალადობრივი გზით ხელი შეუშალა თანასწორობის ფესტივალს ჩერნივიციში. მათგან რამდენიმე მოწმეების მიერ იდენტიფიცირებულ იქნა, როგორც წინა 8 მარტისა და 10 მაისის ინციდენტებში მონაწილე პირები. პოლიციის წარმომადგენლებმა, იმ წინაპირობით, რომ შენობაში იყო ბომბი, მოახდინეს შეკრებილების ევაკუაცია შენობის გარეთ, სადაც მათ თავდამსხმელებმა დაუშინეს მძიმე ობიექტები, მათ შორის – ჩაქუჩები. დღემდე, არ არის ინფორმაცია, დაიწყო თუ არა გამოძიება აღნიშნულ ინციდენტზე.

ორგანიზაციები მოუწოდებენ უკრაინის შინაგან საქმეთა სამინისტროს, დროულად გამოიძიოს აღნიშნული ინციდენტები და დასაჯოს დამნაშავეები. ასევე, უკრაინის პოლიციამ უზრუნველყოს რადიკალური ჯგუფების მხრიდან ეთნიკურ უმცირესობებზე, ლგბტი პირებსა და ადამიანის უფლებადამცველებზე ძალადობრივი თავდასხმისა და მუქარის ფაქტების პრევენცია.[2]

მედია გამოცემა The Washington Post 2017 წლის 15 ივნისის სტატიაში წერს უკრაინაში მოქმედი ულტრა-მემარჯვენე ჯგუფებისა და მათი აქტივობების შესახებ. გაზეთის ინფორმაციით, ბოლო დროის განმავლობაში, ულტრა-მემარჯვენე და ნეო-ნაცისტური ჯგუფები თავს დაესხნენ ან ძალადობრივი გზით ხელი შეუშალეს: ხელოვნების ნიმუშების გამოფენას, ანტი-ფაშისტურ დემონსტრაციებს, ღონისძიებას „უკრაინელები ირჩევენ მშვიდობას“, ლგბტი ღონისძიებებს, მედია ორგანიზაციებს, სასამართლო პროცესებს და მეორე მსოფლიო ომის დასრულების აღმნიშვნელ „გამარჯვების დღის მარშს“.[3]

[1] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Ukraine: Information on the Right Sector, including affiliated groups and activities; involvement in eastern Ukraine; relations with authorities (2013-July 2016), 22 July 2016, UKR105554.E, available at:

[accessed 24 October 2018]

[2] Freedom House – “Joint Letter: Urgent Need for Ukrainian Authorities to End Impunity for Radical Violence”, 13 June 2018, available at https://freedomhouse.org/article/joint-letter-urgent-need-ukrainian-authorities-end-impunity-radical-violence [accessed 25 October 2018]

[3] The Washington Post, article “Ukraine’s ultra-right militias are challenging the government to a showdown” of 15 June 2017, available at https://www.washingtonpost.com/news/democracy-post/wp/2017/06/15/ukraines-ultra-right-militias-are-challenging-the-government-to-a-showdown/?utm_term=.8058d3f18963 [accessed 25 October 2018]

უკრაინა. დონბასიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა მდგომარეობა. მაისი, 2018

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2017 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში – „უკრაინა: ყირიმი, დონეცკი და ლუგანსკი“ – წერს, რომ როგორც გაეროს ადამიანის უფლებათა კომისარი 2017 წლის თებერვლის განცხადებაში აღნიშნავს, ბევრი იძულებით გადაადგილებული პირი კვლავ აწყდება ბიუროკრატიულ დაბრკოლებებს და დისკრიმინაციას სხვადასხვა კანონის გამო, რომელიც კონფლიქტის დაწყების შემდეგაა მიღებული. დევნილები პოლიტიკური უფლებების გარეშე არიან დარჩენილები; მათ რეგულარულად ამოწმებს ხელისუფლება და ისინი განიცდიან არაპროპორციულ სირთულეებს საჯარო სერვისებზე წვდომის კუთხით; ყოველივე ამის გამო, დევნილები დგანან რისკის წინაშე, გახდნენ მარგინალიზებულები საზოგადოებაში, რაც კიდევ უფრო გააღრმავებს მათ დამოკიდებულებას საგარეო დახმარებაზე. სამი წლის გასვლის შემდეგაც კი, ხელისუფლება იბრძვის, რათა შექმნას ყოველმხრივი და მდგრადი სტრატეგია დევნილებისთვის, მათ შორის მათი სოციალურ-ეკონომიკური ინტეგრაციის კუთხით; განსაკუთრებით იმის ფონზე, რომ კონფლიქტს დასასრული არ უჩანს. მიუხედავად სირთულეებისა, იძულებით გადაადგილებული პირების 88% ამბობს, რომ ნაწილობრივ ან სრულადაა ინტეგრირებული ადგილობრივ საზოგადოებაში.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2016 წლის ანგარიშში წერს, რომ იყო შემთხვევები, როდესაც მთავრობის წარმომადგენლები გამოხატავდნენ დისკრიმინაციულ ხედვებს იძულებით გადაადგილებული პირების მიმართ. 2016 წლის 23 სექტემბერს შინაგან საქმეთა მინისტრმა ავაკოვმა საჯაროდ დააკავშირა ერთმანეთთან კრიმინალის ზრდა და დევნილთა დიდი ნაკადები. არასამთავრობო ორგანიზაციები ავრცელებდნენ ინფორმაციას დევნილთა დისკრიმინაციის შესახებ დასაქმებისას. ზოგიერთი დევნილი, განსაკუთრებით დონეცკსა და ლუგანსკში მთავრობის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე მცხოვრები, განიცდის სანიტარიის, თავშესაფრის და სასმელი წყლის ნაკლებობას. დევნილებს კვლავ უჭირთ მიიღონ განათლება, სამედიცინო დახმარება და საჭირო დოკუმენტები.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი იგივე ანგარიშში გაეროს სააგენტოებზე დაყრდნობით წერს, რომ დევნილების ნაკადებმა გაზარდა დაძაბულობა რესურსებისთვის ბრძოლის გამო. კრიტიკოსები დასავლეთში გადაადგილებულ პირებს სამხედრო სამსახურისთვის თავის არიდებას ედავებიან, როდესაც იზრდება კონკურენცია განსახლების, დასაქმებისა და საგანმანათლებლო შესაძლებლობებისთვის კიევსა და ლვოვში.

ავსტრიის ფაქტების მოძიების ჯგუფის უკრაინაში ვიზიტის ანგარიშში, რომელიც 2017 წლის მაისში გამოქვეყნდა, საუბარია მასპინძელი საზოგადოების დამოკიდებულებაზე იძულებით გადაადგილებული პირების მიმართ. ანგარიშში ნათქვამია, რომ ინფორმაცია აღნიშნულ თემაზე წინააღმდეგობრივია. ერთი მხრივ, ისინი გამოხატავენ ნეიტრალურ და მეგობრულ დამოკიდებულებას და იძულებით გადაადგილებულ პირთა მძიმე მდგომარეობის გაცნობიერებას და აცხადებენ მათი დახმარებისთვის მზადყოფნას. მეორე მხრივ, არის მტკიცებულებები დევნილთა მიმართ როგორც დისკრიმინაციის ფაქტების, ასევე ცრურწმენებისა და ნეგატიური სტერეოტიპების; ასევე ჩანს ფარული და პოტენციური სოციალური კონფლიქტის ნიშნები. რაც უფრო ახლოს ცხოვრობს ხალხი კონფლიქტის ზონასთან, უფრო კარგად ესმით იძულებით გადაადგილებული პირების. ზოგადად, დევნილების მიმართ დამოკიდებულება ძირითადად პოზიტიურია, თუმცა ასეთი სიტუაცია თანდათანობით იცვლება. ვინიცაში იყო ერთეული ინციდენტები ყირიმელ თათრებთან მიმართებაში, მაგრამ ეს არაა ზოგადი ტენდენცია. უკრაინელები კვლავ ძალიან ეხმარებიან იძლებით გადაადგილებულ პირებს. სამოქალაქო საზოგადოება უკრაინაში ძალიან ძლიერია და ის, ზოგადად, ზრუნავს დევნილებზე.

იგივე ანგარიშში ნათქვამია, რომ გამოკითხული მოსახლეობის ნახევარზე მეტი დაიქირავებდა სამსახურში იძულებით გადაადგილებულ პირებს ან მიაქირავებდა მათ სახლში. გამოკითხულთა ნახევარზე მეტის თქმით, ისინი პირადად აიყვანდნენ დევნილებს სახლის სარემონტო სამუშაოებზე ან ძიძად. აღნიშნული, თავის მხრივ, ნიშნავს, რომ დაახლოებით ნახევარი სხვაგვარად ფიქრობს და ასე არ მოიქცეოდა. კითხვაზე თუ რატომ არ აიყვანდნენ სამსახურში დევნილებს ან არ მიაქირავებდნენ მათ ბინას, პასუხი ძირითადად იყო შიში და უნდობლობა უცხო პირების მიმართ. პირადი შეხედულებები ასევ თამაშობენ ნეგატიურ როლს. მოსახლეობის 70%-ს არ უგრძვნია დევნილთა ჩამოვლის გავლენა საზოგადოებაზე. 64% მიიჩნევს რომ კრიმინალი არ შეცვლილა და არც სოციალური დაძაბულობის გაზრდილა ან შემცირებულა. ერთი მეოთხედს სმენია კონკურენციის შესახებ ადგილობრივ მოსახლეობასა და დევნილებს შორის ისეთ საკითხებში, როგორიცაა განსახლება, დასაქმება, ადგილები სკოლებსა და ბაღებში; თუმცა ძალიან ცოტას გამოუცდია ასეთი პრაქტიკა საკუთარ თავზე. 81%-ს არ სმენია თავიანთ ქალაქში ადგილობრივ მოსახლეობასა და დევნილებს შორის კონფლიქტის შესახებ; 11% ახერხებს ერთეული ინდივიდუალური შემთხვევის გახსენებას. საერთო ჯამში, ძირითადად, ადგილობრივ საზოგადოებას არ უგრძვნია არც ინფრასტრუქტურული და არც საბაზრო დატვირთვა დევნილების ჩამოსვლის შემდეგ. ისინი არც იმას ფიქრობენ, რომ მათი ცხოვრება მნიშვნელოვნად გაუარესდა ან რაიმე ფუნდამენტური ცვლილება მოხდა დევნილების გადმოსახლების შემდეგ. განსაკურებით დიდი რაოდენობა დევნილებისა კონცენტრირდა აღმოსავლეთში და კიევში. დაახლოებით მესამედი ამ არეალში მაცხოვრებლებისა აღნიშნავს დევნილების გავლენას მათ საზოგადოებაზე.

ავსტრიის ფაქტების მოძიების ჯგუფის ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ ენის საკითხი საერთოდ არ დგას. მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის ინფორმაციით, რუსულად მოლაპარაკეთა შევიწროვებას ადგილი არ აქვს არანაირ ვითარებაში. ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ დევნილები დასავლეთ უკრაინაში შედარებით უკეთ არიან ინტეგრირებულები და საჭიროებენ ნაკლებ კოორდინაციას სახელმწიფოსგან.[1]

[1] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Ukraine: Crimea, Donetsk and Luhansk, September 2017, v 3.0, available at:

[accessed 28 May 2018]

უკრაინა – უსაფრთხოება და ჰუმანიტარული ვითარება – იანვარი, 2017

მინსკი II-ის შეთანხმების მიუხედავად, რომელიც ცეცხლის შეწყვეტასა და ყველა მონაწილე მხარის მიერ ძლიერი ტექნიკის გაყვანას გულისხმობდა, 2016 წელი აღმოსავლეთ უკრაინაში კვლავ დაძაბული იყო. დაკავებული მოქალაქეები, როგორც უკრაინელების, ასევე პრო-რუსი სეპრატისტების მხრიდან განიცდიდნენ უდიერ მოპყრობას. კონფლიქტურ ზონებში უდიერი მოპყრობა გავრცელებულია და მასზე რეაგირება არ ხდება. მთავრობამ ადეკვატურად არ უპასუხა ნაციონალისტური ჯგუფების მიერ ჟურნალისტებზე თავდასხმის ფაქტებს. ყირიმში ყირიმელი თათრები განიცდიან დევნას ნახევარკუნძულის რუსეთის მიერ ოკუპაციისადმი მათი დამოკიდებულების (მშვიდობიანი ოპოზიცია) გამო.

2015 წლის მინსკი II-ის შეთანხმებამ მნიშნელოვნად შეამცირა საომარი მოქმედებები, თუმცა მცირე შეტაკებები და საარტილერიო ცეცხლის გახსნა ორივე მხრიდან მთელი წლის განმავლობაში გრძელდებოდა.

უკრაინაში გაეროს ადამიანის უფლებათა მონიტორინგის მისიის (UNHRMMU) თანახმად, 2014 წლის აპრილიდან 2016 წლის მაისამდე პერიოდში, ლუგანსკისა და დონეცკის ოლქებში, ნაღმტყორცნით, სარაკეტო და საარტილერიო თავდასხმების შედეგად 9 ათასზე მეტი ადამიანი დაიღუპა, 21 ათასზე მეტი კი დაიჭრა ორივე მხარეს, როგორც მებრძოლები, ასევე, მშვიდობიანი მოსახლეობა. UNHRMMU-ს ანგარიშის თანახმად, მაისიდან აგვისტომდე პერიოდში მშვიდობიანი მოსახლეობის დანაკარგი 66%-ით გაიზარდა 2016 წლის დასაწყისთან შედარებით; ზაფხულში 28 მშვიდობიანი მოსახლე დაიღუპა არტილერიის მხრიდან ცეცხლის გახსნისა და ნაღმების შედეგად.

უკრაინის სამთავრობო ძალებმა და პრო-რუსმა სეპარატისტებმა აღმოსავლეთ უკრაინაში ათობით მშვიდობიანი მოსახლე დააკავეს მეორე მხარესთან თანამშრომლობის გამო; დაკავებულებს ჩამორთმეული ჰქონდათ ადვოკატებთან და ოჯახთან შეხვედრის უფლება. დაკავებულთა უმეტესობას აწამებდნენ ან სხვა ღირსების შემლახავი მოპყრობის მსხვერპლნი იყვნენ; ზოგიერთ მათგანს არ აძლევდნენ სამედიცინო დახმარებით სარგებლობის უფლებას. ორივე მხარე ჩართული იყო სექსუალურ ძალადობაში, თუმცა მხოლოდ რამდენიმე შემთხვევა იქნა დოკუმენტირებული, ვინაიდან მსხვერპლებს არ ჰქონდათ საქმის გახმაურების სურვილი.

დონეცკისა და ლუგანსკის თვითგამოცხადებულ სახალხო რესპუბლიკებში ადგილობრივი უსაფრთხოების ძალები კანონის უზენაესობის ტოტალურ ვაკუუმში მოქმედებენ; ხალხს კი ჩამორთმეული აქვს უფლებები და ცხოვრობენ ყველანაირი საშუალების გარეშე.

რუსეთი ასამართლებს ყველა იმ ადამიანს, ვინც საჯაროდ ეწინააღმდეგება ყირიმის ოკუპაციას, რითიც უფრო მეტად ამცირებს სიტყვის თავისუფლებისა და ასაოციაციის თავისუფლების უფლებებს.[1]

გაეროს ჰუმანიტარულ საქმეთა კოორდინაციის ოფისის (OCHA) თანახმად, დაახლოებით 3.8 მილიონი ადამიანი უკრაინაში ჰუმანიტარულ დახმარებას საჭიროებს, ხოლო 2.2 მილიონს არ გააჩნია ჯანდაცვის სერვისებზე წვდომა.

კრიზისის დასაძლევად OCHA და პარტნიორები დონორებისგან 214 მილიონ აშშ დოლარს ითხოვენ, რათა დაიფაროს ყველაზე მოწყვლადი 2.6 მილიონი ადამიანის საჭიროებები. 2017 წლის ჰუმანიტარული რეაგირების გეგმა მოიცავს 94 პროექტსა და 215 პარტნიორს, რომელთა უმეტესობა არასამთავრობო ორგანიზაციაა.

გაეროს ჰუმანიტარულ საქმეთა კოორდინაციის ოფისის (OCHA) ბოლო ბიულეტინის თანახმად, 2016 წლის 30 ნოემბრის მონაცემებით, 9598 ადამიანი იქნა მოკლული, 22311 დაიჭრა, 1.1 მილიონმა კი ქვეყანა დატოვა.

მიუხედავად იმისა, რომ ზამთრის მოსვლასთან ერთად, უბედური შემთხვევების რაოდენობა შემცირდა, მდგომარეობა კვლავ დაძაბულია. საცხოვრებლები და სამოქალაქო ინფრასტრუქტურა ყოველდღიურად ზიანდება; ინციდენტების უმეტესობა მარიუპოლში, ჩრდილო-დასავლეთ დონეცკსა და ლუგანკის ოლქებში ხდება.

უსაფრთხოების საკონტროლო-გამშვები პუნქტები მოსახლებისთვის კვლავ საფრთხეს წარმოადგენს, ვინაიდან ბოლო თვეების განმავლობაში, დაფიქსირდა როგორც უბედური შემთხვევები, ასევე  დაშავებები. ზამთრის პირობებში, როცა დღე დიდხანს არ გრძელდება, მხოლოდ ერთეული ადამიანები ახერხებენ საკონტროლო-გამშვები პუნქტების გადაკვეთას. მიუხედავად გარკვეული მცდელობებისა, აღნიშნულ ადგილებში კვლავ არ არსებობს ადეკვატური ჯანმრთელობის, სანიტარიისა და თავშესაფრის პირობები; რიგში მდგომ ხალხს კი უწევს მოცდა ქარში, თოვლსა და ყინვაში.[2]

[1] Human Rights Watch, World Report 2017 – Ukraine, 12 January 2017, available at:

[accessed 25 January 2017]

[2] UN News Service, Millions in Ukraine are in need of humanitarian assistance, UN relief wing reports, 30 December 2016, available at:

[accessed 25 January 2017]