შრი ლანკა. ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. თებერვალი, 2018

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში შრი ლანკას შესახებ წერს, რომ ქვეყანა წარმოადგენს კონსტიტუციურ, მრავალპარტიულ რესპუბლიკას თავისუფალი არჩევნების გზით არჩეული მთავრობით. 2015 წლის იანვარში, ამომრჩეველმა 5 წლის ვადით პრეზიდენტად აირჩია მაისრიპალა სირისენა. ძალაუფლება ნაწილდება პარლამენტსა და პრეზიდენტს შორის. 2015 წლის აგვისტოს საპარლამენტო არჩევნების შედეგად, ორი ძირითადი პოლიტიკური პარტიისგან შემდგარი კოალიციური მთავრობა დაკომპლექტდა. ორივე არჩევნები იყო თავისუფალი და სამართლიანი. სამოქალაქო ხელისუფლება, ძირითადად, ინარჩუნებდა ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე, თუმცა ფიქსირდებოდა შემთხვევები, როდესაც პოლიცია და უსაფრთხოების ძალები, ზოგჯერ, დამოუკიდებლად მოქმედებდნენ.

ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით უმნიშვნელოვანეს პრობლემებს წარმოადგენდა სამოქალაქო საზოგადოების აქტივისტების, ჟურნალისტების, რელიგიური უმცირესობების წარმომადგენლების და „Liberation Tigers of Tamil Eelam“ (LTTE) – ის მხარდამჭერების მიმართ განხორციელებული თვითნებური დაკავებები, ხანგრძლივი პატიმრობა, კონტროლის და შეურაცხყოფის ფაქტები.

ადამიანის უფლებათა დარღვევის სხვა ფაქტები მოიცავდა უსაფრთხოების ძალების მხრიდან ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების და წამების შემთხვევებს. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ საპატიმროების გადატვირთულობა და გამოძიების ნაკლებობა რჩებოდა პრობლემად. ასევე, პრობლემას წარმოადგენდა შეკრების და გაერთიანების თავისუფლება, კორუფცია, ქალებსა და ბავშვებზე ფიზიკური და სექსუალური ძალადობა და ადამიანებით ვაჭრობა.

მთავრობამ მზარდ პროგრესს მიაღწია ადამიანის უფლებების დარღვევათა დაუსჯელობის შემთხვევებზე რეაგირების კუთხით. მთავრობამ დააპატიმრა მცირე რაოდენობის სამხედრო, პოლიციის და ის ოფიციალური პირები, რომლებიც ჩართულნი იყვნენ როგორც ძველ, ისე ახალ დანაშაულებში, მათ შორის პარლამენტარების მკვლელობაში, ჟურნალისტების და კერძო მოქალაქეების მკვლელობასა და გატაცებებში.[1]

„Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში შრი-ლანკის შესახებ წერს, რომ ზოგადი ღიაობა მედიისა და სამოქალაქო საზოგადოების ჯგუფებისთვის, რომელიც გაჩნდა 2015 წელს მაჰინდა რაჯაპაკსას მთავრობის არჩევნებში დამარცხების შემდეგ, კვლავ შენარჩუნდა 2017 წელს  პრეზიდენტ მაითრიპალა სირისენას ადმინისტრაციის მიერ. თუმცა მოქმედებები შეჩერდა, 26-წლიანი სამოქალაქო ომის დასრულების შემდეგ, თამილი სეპარატისტების შემორიგების შესახებ 2015 წლის ოქტომბრის არჩევნების დროს გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს წინაშე დადებული პირობის აღსრულების მიმართულებით. ასევე, მიუხედავად იმისა, რომ პრეზიდენტმა პირობა დადო, რომ გამოქვეყნდებოდა მთავრობის საპატიმროში მყოფი პირების, განსაკუთრებით ომის ბოლო თვეებში (2009 წელი) იძულებით გაუჩინარებული ხალხის ვინაობა, სია მაინც არ გამოქვეყნებულა. მთავრობამ აამოქმედა კანონი იძულებითი გაუჩინარებისგან ყველა პირის დაცვის შესახებ საერთაშორისო კონვენციის ეფექტური მუშაობის ხელშეწყობისთვის, თუმცა თავიდანვე მკაფიოდ აღნიშნა, რომ კანონი არ იქნებოდა რეტროაქტიური და არ ექნებოდა უკუქცევითი ძალა.

რელიგიური უმცირესობები კვლავ რჩებოდნენ რისკის ქვეშ. 2017 წლის ივნისში, იმ დროს იუსტიციის მინისტრი უიიედასა რაჯაპაკშე საჯაროდ დაემუქრა ადვოკატს, რომელიც მთავრობას აკრიტიკებდა უმცირესობების დაცვის მიმართულებით წარუმატებლობისთვის. 2017 წლის სექტემბერში ხელისუფლებამ 31 ეთნიკურად როჰინჯა მუსლიმი მოათავსა დამცავ საპატიმროში, მას შემდეგ, რაც მათ ბუდისტი ექსტრემისტები დაემუქრნენ. 2017 წლის ნოემბერში ძალადობის ფაქტებს ჰქონდა ადგილი გალესა და ვავანიიაში მუსლიმებსა და სხვა თემებს შორის; გავრცელებული ბრალდებების მიხედვით, ბრბო თავს დაესხა მუსლიმთა სახლებს და ბიზნესებს.[2]

„Amnesty International“ თავის 2016/2017 წლების ანგარიშში შრი-ლანკის შესახებ წერს, რომ სიმართლის, სამართლიანობის და კომპენსაციის მექანიზმების შემუშავების მიზნით, შრი-ლანკამ დაიწყო საკონსტიტუციო რეფორმების პროცესი. ასევე, იურიდიული და პროცედურული რეფორმების განხორციელება, ადამიანის უფლებების სერიოზული დარღვევების პრევენციის უზრუნველსაყოფად. ხსენებულ მექანიზმებთან დაკავშირებით, განახორციელა საჯარო კონსულტაციები, თუმცა აღნიშნული პროცესების დასანერგად,  ვერ უზრუნველყო სათანადო მხარდაჭერა.

ივნისში, პრეზიდენტმა სირისენამ დაავალა პოლიციას და შეიარაღებულ ძალებს, დაეცვათ შრი-ლანკას ადამიანის უფლებათა კომისიის მიერ გაცემული დირექტივები, რომელიც მიზნად ისახავდა ტერორიზმის პრევენციის აქტის (PTA) გამოყენებით დაპატიმრებული პირების დაცვას და სხვა საგანგებო ზომებს, ასევე უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების შემთხვევების დასრულებას. დარღვევები მოიცავდა ჩინოვნიკების დაუსჯელობას, ეჭვმიტანილების უნომრო ავტომობილებით ტრანსპორტირებას და დაკავებისთვის არაოფიციალური ადგილების გამოყენებას. დირექტივები, ასევე, უზრუნველყოფდნენ დაკავებულების მხრიდან ადვოკატზე ხელმისაწვდომობას, მათ შორის დაკითხვის დროს, თუმცა აღნიშნული დირექტივები სრულად არ განხორციელდა.

მაისში, წამების შესახებ გაეროს სპეციალურმა მომხსენებელმა მოინახულა შრი-ლანკა, სადაც აღმოაჩინა პოლიციის მიერ ჩადენილი სასტიკი წამების ფაქტები. მან აღნიშნა, რომ პროცედურული ნორმები, როგორიცაა PTA-ის გამოყენებით ხანგრძლივი უკანონო პატიმრობა, წამებას და არასათანადო მოპყრობას აქცევს სამუშაოს შესრულების რუტინულ მეთოდად. აგვისტოში, შრი-ლანკამ წამების წინააღმდეგ გაეროს კონვენციის ფარგლებში განაცხადა, რომ სცნობს წამების წინააღმდეგ გაეროს კომიტეტის კომპეტენციას – მიიღოს იმ პირებთან კომუნიკაციის შესაძლებლობა, რომელთა უფლებებიც დაირღვა კონვენციის მიხედვით. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ქვეყანაში მოქმედებს სიკვდილით დასჯის კანონი, თუმცა მსგავსი სასჯელი პრაქტიკაში არ განხორციელებულა.[3]

[1] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Sri Lanka, 3 March 2017, available at:

 [accessed 16 February 2018]

[2] Human Rights Watch, World Report 2018 – Sri Lanka, 18 January 2018, available at:

[accessed 16 February 2018]

[3] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Sri Lanka, 22 February 2017, available at:

[accessed 16 February 2018]