შრი ლანკა. ეთნიკურად თამილი მოსახლეობის მდგომარეობა. მაისი, 2019

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წლის ანგარიშში შრი ლანკის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში პოლიტიკური უფლებებისა და სამოქალაქო თავისუფლებების კუთხით არსებული ვითარება გაუმჯობესდა 2015 წელს მათრიპალა სირისენას პრეზიდენტად არჩევის შემდეგ. მიუხედავად ამისა, რომ მთავრობის ქმედებები იყო ნელი გარდამავალი პერიოდის სამართლის საჭირო მექანიზმების კუთხით, რომელიც მიმართული უნდა იყოს 26-წლიანი სამოქალაქო ომის შედეგებისკენ; ქვეყანაში მიმდინარე სამოქალაქო დაპირისპირება მთავრობას და თამილელ ამბოხებულებს შორის 2009 წელს დასრულდა. სირისენას, როგორც დემოკრატი რეფორმატორის რეპუტაცია შეილახა 2018 წლის საკონსტიტუციო კრიზისის დროს, როდესაც მან სცადა ერთპიროვნულად ჩაენაცვლებინა პრემიერი, დაეთხოვა პარლამენტი და ჩაეტარებინა ვადამდელი არჩევნები. მისი მცდელობები დაბლოკეს საპარლამენტო უმრავლესობამ და სასამართლომ.

2015 წლის საპარლამენტო არჩევნებში კოალიციამ „ეროვნული ფრონტი კარგი მმართველობისთვის“ გამარჯვება მოიპოვა და 225 მანდატიდან 106 მიიღო. „ერთიანი სახალხო თავისუფლების ალიანსი მეორე ადგილზე გავიდა და 95 მანდატი მიიღო. თამილთა ეროვნული ალიანსი, რომელიც ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენელი უმსხვილესი პარტიაა, 16 მანდატის მფლობელი გახდა. დარჩენილი ადგილები სამ მცირე ჯგუფს შორის გადანაწილდა. მიუხედავად იმისა, რომ არჩევნებს ძალადობრივი ინციდენტები, მათ შორის მკვლელობა ახლდა, თავად არჩევნები და ხმის მიცემა სანდოდ შეფასდა.

რიგი პოლიტიკური პარტიებისა წარმოადგენენ ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობების ინტერესებს, მათ შორის არიან თამილური პარტიები და შრი ლანკის მუსლიმთა კონგრესი, რომელიც ქვეყანაში უმსხვილესი მუსლიმური პარტიაა. 2015 წლის საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნებში თამილური პარტიები და თამილი მოსახლეობა გაცილებით ნაკლებ შევიწროვებასა და ძალადობას აწყდებოდა, ვიდრე 2010 წლის არჩევნებში. თუმცა, სისტემური დისკრიმინაცია, მათ შორის კანონმდებლობა ენის შესახებ და ნატურალიზაციის პროცედურები, ნეგატიურად მოქმედებს თამილთა პოლიტიკურ ჩართულობაზე. ქალები არასათანადოდ არიან წარმოდგენილნი ქვეყნის პოლიტიკურ პროცესში და ისინი საერთო მანდატების მხოლოდ 6%-ს ფლობენ.

ჩაის პლანტაციებში ძირითადად თამილი მოსახლეობაა დასაქმებული და მიუხედავად იმისა, რომ მათი 70 პროცენტზე მეტი გაერთიანებულია, მაინც აწყდებიან უფლებების დარღვევებს. შრომითი აქტივისტების შევიწროვებისა და ოფიციალურ დონეზე გაერთიანებათა აქტივობების მიმართ შეუწყნარებლობის შესახებ, განსაკუთრებით საექსპორტო პროდუქციის ზონებში, რეგულარულად ვრცელდება ცნობები.

პოლიცია და უსაფრთხოების ძალები, ცნობილია, რომ ჩართულნი არიან ძალადობრივ ქმედებებში, როგორიცაა უსამართლოდ სიკვდილით დასჯა, იძულებითი გაუჩინარება, საპატიმროში გაუპატიურება და წამება; ყოველივე ეს არაპროპორციულად ეხება თამილებს. რესურსების ნაკლებობის გამო, დამოუკიდებელი კომისია საკმაოდ ნელია პოლიციისა და სამხედროების მხრიდან სავარაუდო დანაშაულების გამოძიების პროცესში. თამილები აცხადებენ სისტემატური დისკრიმინაციის შესახებ ისეთ სფეროებში, როგორიცაა, მათ შორის, სამთავრობო სექტორში დასაქმება, საუნივერსიტეტო განათლება და სამართლიან სასამართლოზე წვდომა.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2018 წელი) შრი ლანკის შესახებ წერს, რომ როგორც ადგილობრივი, ასევე ინდური წარმოშობის თამილები განიცდიან ხანგრძლივ და სისტემატურ დისკრიმინაციას საუნივერსიტეტო განათლების, სამთავრობო სექტორში დასაქმების, განსახლების, ჯანდაცვის სერვისებზე წვდომის, ენის კანონების და ნატურალიზაციის პროცედურების კუთხით. მთელი ქვეყნის მასშტაბით და განსაკუთრებით ჩრდილოეთსა და აღმოსავლეთში, თამილთა მტკიცებით, უსაფრთხოების ძალები რეგულარულად აკონტროლებენ და ავიწროვებენ მათ საზოგადოებას, განსაკუთრებით აქტივისტებს და ყოფილ LTTE (თამილელი ვეფხვები) წევრებს ან ასეთად მიჩნეულებს.

მთავრობაში მოქმედებს რამდენიმე სამინისტრო და პრეზიდენტის მიერ დანიშნული პირები, რომელთა მიზანი თამილი უმცირესობის სოციალური და სხვა კუთხით განვითარების საჭიროებების გადაწყვეტაა. ხელისუფლებამ განახორციელა ნდობის აღდგენისკენ მიმართული რიგი პროექტებისა, რომელიც ასევე მიმართული იყო თამილი მოსახლეობისკენ. მთავრობამ, ასევე, სამხედრო გუბერნატორები ჩრდილოეთსა და აღმოსავლეთში ჩაანაცვლა სამოქალაქო პირებით. პრეზიდენტის მიერ, 2016 წელს შეიქმნა ეროვნული ერთობისა და შერიგების ოფისი, რომელიც განაგრძობს სამოქალაქო შერიგების კუთხით სამთავრობო ძალისხმევის კოორდინირებას. ოფისი ფოკუსირებულია სოციალური ინტეგრაციის წახალისებაზე, რათა შეიქმნას ინკლუზიური საზოგადოება, დაცული იყოს ენობრივი უფლებები ყველა მოქალაქისთვის და აღარ განმეორდეს ძალადობა. თამილთა ეროვნული ალიანსი და თავდაცვის სამინისტრო განაგრძობს შეხვედრებს სამხედროების მიერ ჩრდილოეთსა და აღმოსავლეთში დაკავებული მიწების დაბრუნების საკითხთან დაკავშირებით. 2018 წლის 4 ოქტომბერს, პრეზიდენტმა სირისენამ გამოსცა განკარგულება და სამხედროებს დაავალა, წლის ბოლომდე გაეთავისუფლებინათ ყველა კერძო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი. დამკვირვებელთა მტკიცებით, ასეთი ბრძანების აღსრულება ასეთ ვადებში ლოგისტიკურად შეუძლებელი იყო.

ზოგიერთი თამილი პოლიტიკოსი და ადგილობრივი ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფი ყოფილი „თამილელი ვეფხვების“ ზოგიერთ მებრძოლს, რომლებიც ტერორიზმთან დაკავშირებული ბრალდებებით არიან გასამართლებული „პოლიტიკურ პატიმრებად“ მიიჩნევს. ასეთი 130-მე მეტი პირია ამჟამად საპატიმროებში. ხელისუფლება არც მათ და არც სხვა ვინმეს არ აღიარებს პოლიტიკურ პატიმრად და აცხადებს, რომ პირები მათი დანაშაულებრივი ქმედებებისთვის არიან საპატიმროებში. ხელისუფლება რეგულარულად რთავს ნებას როგორც ადგილობრივ, ასევე საერთაშორისო ორგანიზაციებს, ჯგუფებს და დამკვირვებლებს მოინახულონ საპატიმროები და იქ არსებული პირობები.

2018 წლის ოქტომბერში ათობით თამილმა პატიმარმა ქვეყნის მასშტაბით შიმშილობა წამოიწყო, მათ შორის ყოფილი „თამილელი ვეფხვების“ მებრძოლებმა; ისინი მოითხოვდნენ გახანგრძლივებული დაკავების გადაწყვეტას. ბევრი მათგანი, საპატიმროში ტერორიზმის პრევენციის აქტით და ყოველგვარი ბრალდების გარეშე იმყოფება. დაკავებულები ითხოვდნენ ან ბრალის წაყენებას და გასამართლებას ან დაუყოვნებლივ გათავისუფლებას.

დამოუკიდებელი მედია აქტიურია და აშუქებს სხვადასხვა ხედვებს და მიმართულებებს. მიუხედავად ამისა, ჩრდილოეთში, სადაც თამილები უმრავლესობაში არიან, ჟურნალისტები საუბრობენ გარკვეული ხასიათის შევიწროვებასა და ჩარევაზე უსაფრთხოების სამსახურების მხრიდან, როდესაც ხდება სამოქალაქო ომთან ან სხვა მგრძნობიარე საკითხებთან დაკავშირებული თემების გაშუქება.

ქვეყნის სამოქალაქო ომმა, რომელიც 2009 წელს დასრულდა, იძულებითი გადაადგილება გამოიწვია, ძირითადად თამილი მოსახლეობის. განსახლების, რეაბილიტაციის, ჩრდილოეთის განვითარებისა და ინდუისტური რელიგიის საკითხთა სამინისტროს მონაცემებით, 2018 წლის 30 ივნისისთვის ქვეყანაში 37 ათასზე მეტი იძულებით გადაადგილებული პირი რჩებოდა. ყველა დევნილს აქვს გადაადგილების სრული თავისუფლება, თუმცა უმეტესობა ვერ ახერხებს სახლში დაბრუნებას სხვადასხვა მიზეზების გამო. მათ შორისაა დანაღმული ტერიტორიები, სამუშაოს ნაკლებობა, ძირითად სერვისებზე წვდომის ნაკლებობა და ა.შ. ხელისუფლება მხარს უჭერს დევნილების დაბრუნებას და ამის ჟესტად, სახელმწიფომ დააბრუნა სამხედროების მიერ დაკავებული მიწა (840 აკრის ოდენობით) და სახელმწიფო მიწა ხელმისაწვდომი გახადა მიწის გარეშე დარჩენილი დევნილებისთვის. სამხედროები და სხვა სამთავრობო უწყებები ეხმარებიან დევნილებს დაბრუნების პროცესში – გამოთავისუფლებულ მიწებზე ისინი აშენებენ სახლებსა და სკოლებს და უზრუნველყოფენ სხვადასხვა სახელმწიფო სერვისის მიწოდებას.[2]

[1] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Sri Lanka, 4 February 2019

 (accessed on 13 May 2019)

[2] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Sri Lanka, 13 March 2019

 (accessed on 13 May 2019)

შრი ლანკა. ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. თებერვალი, 2018

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში შრი ლანკას შესახებ წერს, რომ ქვეყანა წარმოადგენს კონსტიტუციურ, მრავალპარტიულ რესპუბლიკას თავისუფალი არჩევნების გზით არჩეული მთავრობით. 2015 წლის იანვარში, ამომრჩეველმა 5 წლის ვადით პრეზიდენტად აირჩია მაისრიპალა სირისენა. ძალაუფლება ნაწილდება პარლამენტსა და პრეზიდენტს შორის. 2015 წლის აგვისტოს საპარლამენტო არჩევნების შედეგად, ორი ძირითადი პოლიტიკური პარტიისგან შემდგარი კოალიციური მთავრობა დაკომპლექტდა. ორივე არჩევნები იყო თავისუფალი და სამართლიანი. სამოქალაქო ხელისუფლება, ძირითადად, ინარჩუნებდა ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე, თუმცა ფიქსირდებოდა შემთხვევები, როდესაც პოლიცია და უსაფრთხოების ძალები, ზოგჯერ, დამოუკიდებლად მოქმედებდნენ.

ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით უმნიშვნელოვანეს პრობლემებს წარმოადგენდა სამოქალაქო საზოგადოების აქტივისტების, ჟურნალისტების, რელიგიური უმცირესობების წარმომადგენლების და „Liberation Tigers of Tamil Eelam“ (LTTE) – ის მხარდამჭერების მიმართ განხორციელებული თვითნებური დაკავებები, ხანგრძლივი პატიმრობა, კონტროლის და შეურაცხყოფის ფაქტები.

ადამიანის უფლებათა დარღვევის სხვა ფაქტები მოიცავდა უსაფრთხოების ძალების მხრიდან ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების და წამების შემთხვევებს. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ საპატიმროების გადატვირთულობა და გამოძიების ნაკლებობა რჩებოდა პრობლემად. ასევე, პრობლემას წარმოადგენდა შეკრების და გაერთიანების თავისუფლება, კორუფცია, ქალებსა და ბავშვებზე ფიზიკური და სექსუალური ძალადობა და ადამიანებით ვაჭრობა.

მთავრობამ მზარდ პროგრესს მიაღწია ადამიანის უფლებების დარღვევათა დაუსჯელობის შემთხვევებზე რეაგირების კუთხით. მთავრობამ დააპატიმრა მცირე რაოდენობის სამხედრო, პოლიციის და ის ოფიციალური პირები, რომლებიც ჩართულნი იყვნენ როგორც ძველ, ისე ახალ დანაშაულებში, მათ შორის პარლამენტარების მკვლელობაში, ჟურნალისტების და კერძო მოქალაქეების მკვლელობასა და გატაცებებში.[1]

„Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში შრი-ლანკის შესახებ წერს, რომ ზოგადი ღიაობა მედიისა და სამოქალაქო საზოგადოების ჯგუფებისთვის, რომელიც გაჩნდა 2015 წელს მაჰინდა რაჯაპაკსას მთავრობის არჩევნებში დამარცხების შემდეგ, კვლავ შენარჩუნდა 2017 წელს  პრეზიდენტ მაითრიპალა სირისენას ადმინისტრაციის მიერ. თუმცა მოქმედებები შეჩერდა, 26-წლიანი სამოქალაქო ომის დასრულების შემდეგ, თამილი სეპარატისტების შემორიგების შესახებ 2015 წლის ოქტომბრის არჩევნების დროს გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს წინაშე დადებული პირობის აღსრულების მიმართულებით. ასევე, მიუხედავად იმისა, რომ პრეზიდენტმა პირობა დადო, რომ გამოქვეყნდებოდა მთავრობის საპატიმროში მყოფი პირების, განსაკუთრებით ომის ბოლო თვეებში (2009 წელი) იძულებით გაუჩინარებული ხალხის ვინაობა, სია მაინც არ გამოქვეყნებულა. მთავრობამ აამოქმედა კანონი იძულებითი გაუჩინარებისგან ყველა პირის დაცვის შესახებ საერთაშორისო კონვენციის ეფექტური მუშაობის ხელშეწყობისთვის, თუმცა თავიდანვე მკაფიოდ აღნიშნა, რომ კანონი არ იქნებოდა რეტროაქტიური და არ ექნებოდა უკუქცევითი ძალა.

რელიგიური უმცირესობები კვლავ რჩებოდნენ რისკის ქვეშ. 2017 წლის ივნისში, იმ დროს იუსტიციის მინისტრი უიიედასა რაჯაპაკშე საჯაროდ დაემუქრა ადვოკატს, რომელიც მთავრობას აკრიტიკებდა უმცირესობების დაცვის მიმართულებით წარუმატებლობისთვის. 2017 წლის სექტემბერში ხელისუფლებამ 31 ეთნიკურად როჰინჯა მუსლიმი მოათავსა დამცავ საპატიმროში, მას შემდეგ, რაც მათ ბუდისტი ექსტრემისტები დაემუქრნენ. 2017 წლის ნოემბერში ძალადობის ფაქტებს ჰქონდა ადგილი გალესა და ვავანიიაში მუსლიმებსა და სხვა თემებს შორის; გავრცელებული ბრალდებების მიხედვით, ბრბო თავს დაესხა მუსლიმთა სახლებს და ბიზნესებს.[2]

„Amnesty International“ თავის 2016/2017 წლების ანგარიშში შრი-ლანკის შესახებ წერს, რომ სიმართლის, სამართლიანობის და კომპენსაციის მექანიზმების შემუშავების მიზნით, შრი-ლანკამ დაიწყო საკონსტიტუციო რეფორმების პროცესი. ასევე, იურიდიული და პროცედურული რეფორმების განხორციელება, ადამიანის უფლებების სერიოზული დარღვევების პრევენციის უზრუნველსაყოფად. ხსენებულ მექანიზმებთან დაკავშირებით, განახორციელა საჯარო კონსულტაციები, თუმცა აღნიშნული პროცესების დასანერგად,  ვერ უზრუნველყო სათანადო მხარდაჭერა.

ივნისში, პრეზიდენტმა სირისენამ დაავალა პოლიციას და შეიარაღებულ ძალებს, დაეცვათ შრი-ლანკას ადამიანის უფლებათა კომისიის მიერ გაცემული დირექტივები, რომელიც მიზნად ისახავდა ტერორიზმის პრევენციის აქტის (PTA) გამოყენებით დაპატიმრებული პირების დაცვას და სხვა საგანგებო ზომებს, ასევე უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების შემთხვევების დასრულებას. დარღვევები მოიცავდა ჩინოვნიკების დაუსჯელობას, ეჭვმიტანილების უნომრო ავტომობილებით ტრანსპორტირებას და დაკავებისთვის არაოფიციალური ადგილების გამოყენებას. დირექტივები, ასევე, უზრუნველყოფდნენ დაკავებულების მხრიდან ადვოკატზე ხელმისაწვდომობას, მათ შორის დაკითხვის დროს, თუმცა აღნიშნული დირექტივები სრულად არ განხორციელდა.

მაისში, წამების შესახებ გაეროს სპეციალურმა მომხსენებელმა მოინახულა შრი-ლანკა, სადაც აღმოაჩინა პოლიციის მიერ ჩადენილი სასტიკი წამების ფაქტები. მან აღნიშნა, რომ პროცედურული ნორმები, როგორიცაა PTA-ის გამოყენებით ხანგრძლივი უკანონო პატიმრობა, წამებას და არასათანადო მოპყრობას აქცევს სამუშაოს შესრულების რუტინულ მეთოდად. აგვისტოში, შრი-ლანკამ წამების წინააღმდეგ გაეროს კონვენციის ფარგლებში განაცხადა, რომ სცნობს წამების წინააღმდეგ გაეროს კომიტეტის კომპეტენციას – მიიღოს იმ პირებთან კომუნიკაციის შესაძლებლობა, რომელთა უფლებებიც დაირღვა კონვენციის მიხედვით. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ქვეყანაში მოქმედებს სიკვდილით დასჯის კანონი, თუმცა მსგავსი სასჯელი პრაქტიკაში არ განხორციელებულა.[3]

[1] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Sri Lanka, 3 March 2017, available at:

 [accessed 16 February 2018]

[2] Human Rights Watch, World Report 2018 – Sri Lanka, 18 January 2018, available at:

[accessed 16 February 2018]

[3] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Sri Lanka, 22 February 2017, available at:

[accessed 16 February 2018]