ავღანეთი. გოგონათა და ქალთა განათლების კუთხით არსებული ვითარება. მარტი, 2019

მკვლევარი ეშლი ჯექსონი „საზღვარგარეთის განვითარების ინსტიტუტის“ მიერ მომზადებულ კვლევაში „ცხოვრება თალიბანის ჩრდილოვანი მმართველობის ქვეშ“ წერს, რომ „თალიბანის“ ლიდერების განცხადებით, ისინი მხარს უჭერენ „განათლებას ყველასთვის“ და არ არსებობს აკრძალვა ქალებისთვის განათლების მიღების კუთხით. რეალობაში, გოგონებისთვის განათლების პროცესი ჩერდება სიმწიფის ასაკის დადგომასთან ერთად (დაახლოებით 4-6 კლასი). სიმწიფემდე, როგორც წესი, გოგონებს შეუძლიათ ბიჭებთან ერთად იარონ სკოლაში და ჰყავდეთ მამრობითი სქესის მასწავლებელი. სიმწიფის ასაკის დადგომის შემდეგ, „თალიბანი“ აწესებს მოთხოვნებს, რა შემთხვევაშიც უშვებს გოგონების განათლების გაგრძელებას. გოგონათა სკოლას უნდა ჰქონდეს ცალკე შენობა, პერიმეტრზე უნდა იყოს კედელი, სკოლას უნდა ჰყავდეს ქალი მასწავლებლები და სატრანსპორტო საშუალება, რითიც მოხდება გოგონების სახლიდან სკოლამდე და პირიქით გადაყვანა. დამატებითი მოთხოვნებია ბურკის ტარება და მობილური ტელეფონების აკრძალვა; ასევე, გოგონების სწავლება არ უნდა მოხდეს მეჩეთებსა და მადრასებში.

ეშლი ჯექსონი წერს, რომ კვლევის ფარგლებში ვერ მოიძებნა ვერცერთი საშუალო განათლების სკოლა გოგონებისთვის, რომელიც ფუნქციური იქნებოდა „თალიბანის“ მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე. ლოგარსა და ჰელმანდში, სადაც გოგონათა სკოლები „თალიბანის“ მოთხოვნებს აკმაყოფილებენ, მუქარების ობიექტები არიან, მასწავლებლები დაშინებულები არიან და სტუდენტები სკოლაში სიარულს უფრთხიან. „თალიბანის“ ერთერთი სპიკერის განცხადებით, იქ, სადაც გოგონათა სკოლები დახურულია, დახურულია იმიტომ, რომ საზოგადოებას არ სურს თავიანთი გოგონების სკოლაში გაშვება. როდესაც მას სთხოვეს დაესახელებინა მოქმედი სკოლა გოგონებისთვის „თალიბანის“ მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე, მან დაასახელა შერზადის რაიონის სკოლა ნანგარჰარში, სადაც მისი მტკიცებით, „თალიბანი“ დაეხმარა საზოგადოებას გოგონათა საშუალო სკოლის გახსნაში. აღნიშნული სკოლის არსებობა მკვლევართა ჯგუფმა ვერ დაადასტურა, მიუხედავად ბევრი მცდელობისა. „თალიბანი“ ამტკიცებს, რომ არ აწესებს ბარიერებს გოგონებისთვის საშუალო განათლების მიღებაზე, იმ პირობებში, რა პირობებსაც თავად აყენებს. პრაქტიკაში, შიში მთავარი ფაქტორია. იქაც, სადაც, ზოგადად, „თალიბანს“ სურს გოგონებისთვის საშუალო განათლება დაუშვას, ძალიან ცოტა თუ გარისკავს თავისი შვილის ან საკუთარ სიცოცხლეს იმისთვის, რომ „თალიბანთან“ განათლებაზე სასაუბროდ მივიდეს.

მასწავლებელი ლოგარის პროვინციიდან ამბობს, „თალიბანი“ აცხადებს, რომ ისინი დაუშვებენ, რომ გოგონებმა 6 წლის შემდეგაც განაგრძონ განათლების მიღება თუ მათ ეყოლებათ ქალი მასწავლებლები, მაგრამ ხალხს მაინც ეშინია და შეიძლება არ იყვნენ დაინტერესებულნი. გარდა ამისა, უმეტესობამ, ვისაც თავიანთი გოგონების სკოლაში გაშვება უნდა, დატოვა ქალაქი; დანარჩენებს კი, შეიძლება, ისინი არიან კიდეც დაინტერესებულნი, მაგრამ ხმას არ იღებენ ამ ინტერესის გამოსახატად“. მართალია, „თალიბანის“ პოზიცია მნიშვნელოვან როლს თამაშობს გოგონებისთვის განათლების მიღების შეზღუდვაში, მაგრამ ის ფაქტი, რომ გოგონათა ორი მესამედი სკოლაში არ დადის ავღანური საზოგადოების, მთავრობის, არასამთავრობო ორგანიზაციების, დონორების და გაეროს ფართო, კოლექტიური ფიასკოს შედეგია. ელიტებს შორის, ორივე მხრიდან, არის მუდმივი რწმენა იმისა, რომ სოფლის მოსახლეობას არ სურს ქალების განათლება.

როგორც ჩანს, არც „თალიბანი“ და არც მთავრობა არ არის დაინტერესებული ქალთა განათლებით, რადგან შიშობენ, რომ აღნიშნული საკითხის წამოწევა, შეიძლება დაუჯდეთ ამომრჩევლების დაკარგვად. მაშინაც, როდესაც კონკრეტული პირები „თალიბანში“ მხარს უჭერენ ქალთა განათლებას, მათ ეშინიათ იმ შედეგების, რაც შეიძლება მოჰყვეს საკითხის იმ ხალხში წამოწევას, ვისაც სწამს, რომ ქალთა განათლება სასირცხვილოა.

მრავალი შემთხვევაა აღწერილი, როდესაც უხუცესები მოლაპარაკებებს მართავდნენ „თალიბანთან“ ქალთა განათლების კუთხით. ყოველ ასეთ ჯერზე, როდესაც ისინი მიმართავდნენ განათლების სამინისტროს ადგილობრივ ოფისს და სთხოვდნენ მათ ქალი მასწავლებლების გამოყოფას, სამინისტროსგან იღებდნენ პასუხს, რომ უწყებას არ შეეძლო ქალი მასწავლებლების თემისთვის მიწოდება. უამრავი მიზეზია, რატომაც ძალიან რთულია ქალი მასწავლებლების მომზადება და ბევრ მიზეზზე საჯაროდ არც კი საუბრობენ. ავღანეთის მთავრობის მიერ ჩატარებულმა განათლების სექტორის კვლევამ აჩვენა, რომ მასწავლებელთა უმეტესობა პირველი წლის ანაზღაურებას ქრთამებში ხარჯავს, რომ სამსახური იშოვოს. ქალებს უჭირთ ფულის სესხება, რადგან ამისთვის მამაკაცის ნებართვა სჭირდებათ და ოჯახები, როგორც წესი, არ რთავენ ნებას ქალებს, ასეთი მიზნებისთვის ისესხონ ფული. მამაკაცი მასწავლებლები ხშირად მეორე სამსახურშიც მუშაობენ, რაც აძლევს მათ საშუალებას, მასწავლებლის პოზიცია შეინარჩუნონ. ქალები, ასეთი სტრატეგიის გამოყენებისას, დიდ წინააღმდეგობებს აწყდებიან.[1]

„განათლების დაცვის გლობალური კოალიცია“ 2018 წლის ანგარიშში „განათლებაზე თავდასხმა“ წერს, რომ 2016 წლის მონაცემებით, დაახლოებით, 3.5 მილიონი ბავშვი სკოლის გარეთაა დარჩენილი; მათ შორის 75% გოგონაა. ქალთა და გოგონათა განათლებაზე პირდაპირი თავდასხმა არა სამთავრობო აქტორების, როგორიცაა „თალიბანი“ თუ „ისლამური სახელმწიფო“, იწვევს საგანმანათლებლო და გენდერულ უთანასწორობას; მათ შორის, გენდერზე დაფუძნებული ძალადობის მაღალ მაჩვენებლებს, შეზღუდულ წვდომას სამართალზე და ქალთა და გოგონათა შეზღუდულ შესაძლებლობებს სახლს გარეთ მუშაობისა და სწავლის კუთხით. უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული შიში და ძალადობა გოგონათა განათლების მთავარი შემაფერხებელი ფაქტორებია. საგანმანათლებლო სექტორზე განხორციელებულ თავდასხმებს შორის მუდმივად იზრდება გოგონათა სკოლებზე და მდედრობითი სქესის მოსწავლეებსა და მასწავლებლებზე თავდასხმების პროპორციული წილი. ადგილი აქვს შეიარაღებული დაჯგუფებების, როგორიცაა „ისლამური სახელმწიფო“ და „თალიბანი“, მხრიდან სკოლების დახურვის იძულებას. პარალელურად კი, გავრცელებული ინფორმაციით, რეგიონული საგანმანათლებლო ხელისუფლება, მათ შორის ჰერათისა და ნანგარჰარის პროვინციებში, კმაყოფილებას გამოთქვამს „თალიბანთან“ თანამშრომლობით სკოლების ზედამხედველობისა და მხარდაჭერის მიმართულებით. 2013-2017 წლებში იმატა იმ ინციდენტების რაოდენობამ, რომლებიც ნეგატიურ გავლენას ახდენს საგანმანათლებლო პროცესზე; თუმცა, აღნიშნული რაოდენობა არ აღწევს იმ დონეს, რომელიც ნაჩვენები იყო 2014 წლის ანგარიშში „განათლებაზე თავდასხმა“. 2017 წლის დეკემბერში გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისი წერდა, რომ უკანასკნელ წლებში, კონფლიქტთან და ამბოხთან დაკავშირებული ინციდენტების გამო, ათასზე მეტი სკოლა დაინგრა და დაზიანდა. სკოლებზე იერიშები მოიცავდა სარაკეტო, თვითმკვლელი ტერორისტებისა და სხვა სახის თავდასხმებს. 2013-2017 წლებში მომხდარი ინციდენტების ერთი მეოთხედის სამიზნეს გოგონათა სკოლები და ქალი მასწავლებლები წარმოადგენდნენ.

2013-2017 წლებში სტუდენტებზე, მასწავლებლებსა და სხვა საგანმანათლებლო სფეროში მომსახურე პერსონალზე თავდასხმების ყველაზე გავრცელებულ ფორმებს წარმოადგენდა გატაცებები, მიზნობრივი მკვლელობები და დაშინებები. იგივე ტენდენციები იყო 2009-2012 წლებშიც. „თალიბანი“ და მზარდი ტენდენციით „ისლამური სახელმწიფო“ იყვნენ პასუხისმგებლები თავდასხმების უმეტესობაზე. მამრობითი და მდედრობითი სქესის სტუდენტები მუქარის ობიექტები ხდებოდნენ სხვადასხვა მიზეზით; ბიჭები პოლიტიკური კუთვნილების, ხოლო გოგონები მათი, როგორც მოსწავლის სტატუსის გამო. საერთო ჯამში, მოსწავლეებზე და საგანმანათლებლო პერსონალზე თავდასხმების წლიური მაჩვენებელი გაიზარდა; თუმცა, როგორც კვლევამ აჩვენა, აღნიშნული ზრდა განპირობებული იყო გატაცებებისა და დაშინებების შემთხვევების ზრდით; მაშინ, როდესაც, 2009-2013 წლებთან შედარებით, 2013-2017 წლებში მკვლელობათა რაოდენობა შემცირდა. 2013-2015 წლებში მუქარებისა და დაშინებების შემთხვევებმა 376%-ით იმატა.

მდედრობითი სქესის მოსწავლეები და მასწავლებლები საგანმანათლებლო პერსონალსა და სტუდენტებზე თავდასხმების ერთი მეოთხედის სამიზნეებს წარმოადგენდნენ. მუქარებისა და დაშინებების გამო იხურებოდა გოგონათა სკოლები, რაც ზიანს აყენებდა ათობით ათას მოსწავლეს. გარდა ამისა, მედიამ აღწერა 20-მდე შემთხვევა, როდესაც ასობით მოსწავლე გახდა ცუდად და ამის მიზეზად სახელდებოდა დაუდგენელი პირების მიერ სკოლების მოწამვლა. შემთხვევების უმეტესობა გოგონათა სკოლაში მოხდა. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის განცხადებით, როგორც გაირკვა, ავადმყოფობა დაკავშირებული იყო შიშთან და სტრესთან და არა მომწამვლელ ნივთიერებებთან. აღნიშნული ინციდენტები კარგად აღწერს იმ შიშს, რომელიც განათლების, განსაკუთრებით გოგონათა განათლების გარშემო ტრიალებს.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2019 წლის ანგარიშში ავღანეთის შესახებ წერს, რომ 2018 წელს სკოლები და მეჩეთები, რომლებიც გამოიყენებოდა საარჩევნო უბნებად, ამბოხებულთა ათობით იერიშის სამიზნეს წარმოადგენდა. 2018 წლის 2 მაისს „თალიბანმა“ გააფრთხილა პაკტიკას პროვინციის შრანას რაიონის სკოლების მასწავლებლები, რომ სკოლები გახდებოდნენ სამიზნეები თუ მოხდებოდა მათი გამოყენება საარჩევნო დანიშნულებით. ოქტომბრისთვის რაიონის ბევრი სკოლა რჩებოდა დახურული.

„ავღანეთის მხარდაჭერის გაეროს მისიამ UNAMA“ აღწერა 10 შემთხვევა, როდესაც თალიბანი, მთავრობის სამხედრო ოპერაციების საპასუხოდ, ემუქრებოდა, ხურავდა, წვავდა ან სარაკეტო იერიშებს ახორციელებდა სკოლებზე. 2018 წლის მაისში თალიბანმა დახურა 28 სკოლა ტახარის პროვინციაში. 2018 წლის ივნისში, ნანგარჰარის პროვინციაში დაჯგუფებამ „ისლამური სახელწმიფო ხორასანის პროვინცია“ იძულებით დახურა გოგონათა 80 სკოლა. აღნიშნული ქმედება იყო პასუხი აშშ-სა და ავღანეთის საჰაერო ძალების ავია იერიშებზე. ზოგიერთი სკოლა 20 ოქტომბრის არჩევნებისთვის დახურული იყო. 2018 წლის 11 ივლისს, თავდასხმა მოხდა ჯალალაბადის პროვინციის საგანმანათლებლო ოფისზე, რასაც 11 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა; ინციდენტის შედეგად კიდევ 17 ადამიანი დაშავდა. ლოგარის პროვინციაში 2018 წელს „თალიბანმა“ დახურა 29 სკოლა. აღნიშნული ქმედება იყო პასუხი ხელისუფლების მომხრე დაჯგუფების მიერ „თალიბანის“ ერთერთი მეთაურის სახლზე განხორციელებულ იერიშზე. 2018 წლის ივლისის დასაწყისში, ლოგარში საერთაშორისო ძალებისა და ავღანეთის უსაფრთხოების ძალების ერთობლივი ოპერაციების საპასუხოდ, „თალიბანმა“ ორი კვირით დახურა ბიჭების 34 და გოგონების 5 სკოლა მოჰამად აღას რაიონში არსებული 64 სკოლიდან. გარდა ამისა, მათ დაწვეს 2 შერეული დაწყებითი სკოლა პულე ალამის რაიონში.

2018 წლის მარტში „თალიბანმა“ გასცა 342 სკოლის დახურვის ბრძანება კუნდუზის პროვინციაში. აღნიშნული ქმედება იყო პასუხის განათლების დეპარატამენტის გადაწყვეტილებაზე ნაღდი ფულის ნაცვლად, საბანკო ანგარიშზე ჩაერიცხათ ხელფასი მასწავლებლებისთვის. აღნიშნული ქმედებით ხელისუფლება ვარაუდობდა „თალიბანისთვის“ მასწავლებლებისგან „გადასახადების“ ამოღების შესაძლებლობის შეზღუდვას. 2018 წლის ოქტომბერში „თალიბანმა“ გაიტაცა 125 პირი, რომლებიც საგანმანათლებლო დაწესებულებებში იყვნენ დასაქმებულები, მათ შორის მასწავლებლები, დირექტორები და რაიონის საგანმანათლებლო ორგანოების ოფიციალური პირები ღაზნის პროვინციაში; გატაცების მიზეზს მათ მიერ ხელფასების საბანკო ანგარიშებით მიღება წარმოადგენდა.

2018 წელს ავღანეთის მხარდაჭერის გაეროს მისიამ აღწერა შერეულ ან გოგონათა სკოლებზე „თალიბანის“ 5 თავდასხმა ფარაჰისა და ჰერათის პროვინციებში. ერთერთი თავდასხმისას „თალიბანის“ წევრებმა ესროლეს და მოკლეს გოგონათა სკოლის დირექტორი ჰერათის პროვინციაში. ადგილი ჰქონდა ასევე მუქარებს „თალიბანის“ მხრიდან ლოგარში, ბადღისა და ბადახშანის პროვინციების გოგონათა სკოლების მიმართ. 2018 წლის 26 აგვისტოს „თალიბანმა“ ლოგარის პროვინციის ბარაკი ბარაკის რაიონში შეკრიბა გოგონათა სკოლების დირექტორები და განაცხადა, რომ პირველიდან მეთორმეტე კლასის ჩათვლით ქალი მასწავლებლები და მეშვიდე – მეთორმეტე კლასის ჩათვლით გოგო მოწაფეები აღარ ივლიდნენ სკოლაში. აღნიშნულმა გამოიწვია სწავლების შეჩერება მეექვსე კლასს ზევით გოგო მოსწავლეებისთვის და მეექვსე კლასამდე გოგონებისთვის ქალი მასწავლებლები ჩანაცვლდა მამაკაცი მასწავლებლებით.

2018 წლის მონაცემებით, 3.7 მილიონი ბავშვი, რაც ავღანეთში ბავშვების მთლიანი რაოდენობის თითქმის ნახევარია, სკოლის გარეშეა დარჩენილი. მათგან 60% გოგონაა. ბევრ პროვინციაში გოგონა მოსწავლეები მოსწავლეთა საერთო რაოდენობის 15%-ზე ნაკლებს შეადგენენ.[3] [4]

2018 წლის ოქტომბრის კვარტალურ ანგარიშში „ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტო USAID“ წერდა, რომ ავღანეთის მხარდაჭერის პროგრამის „Promote“ ფარგლებში, ავღანეთის განათლების სამინისტროსთან ერთად, მოხდა 122 ინსტრუქტორის გადამზადება; გეგმის მიხედვით, აღნიშნული ინსტრუქტორები, თავის მხრივ, მოამზადებენ 2 500 ქალ მასწავლებელს. გარდა ამისა, იგეგმება კიდევ 2 500 ქალის გადამზადება, რომელთაც გარანტირებულად ექნებათ პოზიცია განათლების სამინისტროში.[5]

შეჯამება

ავღანეთში გოგონათა და ქალთა განათლების კუთხით არსებული ვითარება, საერთო ჯამში,  არასახარბიელოა. 2018 წლის მონაცემებით, 3.7 მილიონი ბავშვი, რაც ავღანეთში ბავშვების მთლიანი რაოდენობის თითქმის ნახევარია, სკოლის გარეშეა დარჩენილი. მათგან 60% გოგონაა. ბევრ პროვინციაში გოგონა მოსწავლეები მოსწავლეთა საერთო რაოდენობის 15%-ზე ნაკლებს შეადგენენ. ქალთა და გოგონათა განათლებაზე პირდაპირი თავდასხმა იწვევს საგანმანათლებლო და გენდერულ უთანასწორობას. უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული შიში და ძალადობა გოგონათა განათლების მთავარი შემაფერხებელი ფაქტორებია. საგანმანათლებლო სექტორზე განხორციელებულ თავდასხმებს შორის მუდმივად იზრდება გოგონათა სკოლებზე და მდედრობითი სქესის მოსწავლეებსა და მასწავლებლებზე თავდასხმების პროპორციული წილი. 2013-2017 წლებში მომხდარი ინციდენტების ერთი მეოთხედის სამიზნეს გოგონათა სკოლები და ქალი მასწავლებლები წარმოადგენდნენ.

სკოლებზე განხორციელებული თავდასხმების დიდი ნაწილი საარჩევნო პერიოდზე მოდის და განპირობებულია იმით, რომ საარჩევნო პროცესის ჩაშლის მიზნით, „თალიბანი“ და სხვა დაჯგუფებები იერიშებს ახორციელებენ სკოლებზე, სადაც საარჩევნო უბნებია მოწყობილი. ამ შემთხვევაში თავდასხმების უშუალო სამიზნეს განათლების სექტორი არ წარმოადგენს, სამიზნე არჩევნებია, მაგრამ ირიბად განათლების სექტორიც ზარალდება. ხოლო იმ დროს, როდესაც იერიშის მიტანა ხდება გოგონათა სკოლებზე ან ქალ მასწავლებლებზე, თითქმის ყველა შემთხვევაში გოგონათა განათლება და ქალი მასწავლებლები პირდაპირ იმის გამო არიან სამიზნეები, რომ გოგონათა განათლება სიმწიფის ასაკის შემდეგ არ არის მიღებული. მამრობითი და მდედრობითი სქესის სტუდენტები მუქარის ობიექტები ხდებოდნენ სხვადასხვა მიზეზით; ბიჭები პოლიტიკური კუთვნილების, ხოლო გოგონები მათი, როგორც მოსწავლის სტატუსის გამო.

„თალიბანი“ ამტკიცებს, რომ არ აწესებს ბარიერებს გოგონებისთვის საშუალო განათლების მიღებაზე, იმ პირობებში, რა პირობებსაც თავად აყენებს. პრაქტიკაში, შიში მთავარი ფაქტორია. იქაც, სადაც, ზოგადად, „თალიბანს“ სურს გოგონებისთვის საშუალო განათლება დაუშვას, ძალიან ცოტა თუ გარისკავს თავისი შვილის ან საკუთარ სიცოცხლეს იმისთვის, რომ „თალიბანთან“ განათლებაზე სასაუბროდ მივიდეს.

[1] Overseas Development Institute (Author), published by ReliefWeb: Life under the Taliban shadow government, 21 June 2018

 (accessed on 4 March 2019)

[2] GCPEA – Global Coalition to Protect Education from Attack (Author), published by ReliefWeb: Education Under Attack 2018, 2018

 (accessed on 4 March 2019)

[3] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Afghanistan, 17 January 2019

 (accessed on 4 March 2019)

[4] UNAMA – UN Assistance Mission in Afghanistan: Afghanistan; Protection of Civilians in Armed Conflict; Annual Report 2018, February 2019

 (accessed on 4 March 2019)

[5] SIGAR – Special Inspector General for Afghanistan Reconstruction: Quarterly Report to the United States Congress, 30 October 2018

 (accessed on 4 March 2019)

ავღანეთი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება ლოგარის პროვინციაში. მარტი, 2019

ამბოხებულები ლოგარის პროვინციაში – ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი თავის უკანასკნელ ანგარიშში ავღანეთის პროვინციებში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ, რომელიც გამოქვეყნებულია 2018 წლის მაისში, წერს, რომ ლოგარის პროვინციის უმეტეს ნაწილში დაჯგუფება „თალიბანი“ დიდი აქტიურობით (რაიონებზე იერიშები ხორციელდება მინიმუმ კვირაში ორჯერ) გამოირჩევა და აქ დაჯგუფება დიდი რაოდენობის ფიზიკური ძალითაა წარმოდგენილი. გამონაკლისს წარმოადგენს აზრას რაიონი, რომელიც საშუალო აქტივობით ხასიათდება (თვეში მინიმუმ სამი იერიში) და ხოში, სადაც აქტივობა დაბალია (მინიმუმ ერთი იერიში სამ თვეში). „თალიბანის“ მებრძოლები აქტიურები არიან პროვინციის სხვადასხვა რაიონში. პროვინციაში წარმოდგენილია და ლოგარში იერიშებს ახორციელებს ასევე „ჰაქანის ქსელი“. 2017 წლის მაისში გავრცელებული ინფორმაციით, ლოგარის პროვინციაში დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო ხორასანის პროვინცია“ ცდილობდა ახალგაზრდების რეკრუტირებას. 2017 წლის ნოემბერში, პროვინციის გუბერნატორის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, დააკავეს 11 ჩეჩენი და მათი ოჯახის წევრები. სავარაუდოდ, ისინი ლოგარში მეზობელი ნანგარჰარის პროვინციიდან გადავიდნენ, სადაც „ისლამური სახელმწიფო ხორასანის პროვინცია“ აქტიურია.[1] ავსტრიის წითელი ჯვრის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის კვლევისა და დოკუმენტაციის ცენტრის ინფორმაციით, 2015 წელს დაჯგუფებამ საკუთარი ბაზა ლოგარის პროვინციაშიც დააფუძნა.[2]

სამთავრობო ძალები და სამხედრო ოპერაციები ლოგარში – სამხედრო ოპერაციები ლოგარის პროვინციაში რეგულარულად ტარდება; აღნიშნული ოპერაციების ფარგლებში მოხდა „თალიბანის“ ლიდერებისა და „ჰაქანის ქსელის“ ლიდერების ლიკვიდაცია. პარალელურად, ხორციელდება საჰაერო იერიშები, რომელთაც ასევე ეწირებიან ამბოხებულები. ლოგარში ადგილი აქვს შეტაკებებს ამბოხებულებსა და ავღანეთის უსაფრთხოების ძალებს შორის.

უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ტენდენციები და გავლენა მშვიდობიან მოსახლეობაზე – ლოგარის პროვინცია ქაბულის გარე რაიონებს ესაზღვრება, ამიტომ აქ დიდ ბრძოლებს აქვს ადგილი „თალიბანსა“ და უსაფრთხოების ძალებს შორის. 2017 წელს ავღანეთის მხარდაჭერის გაეროს მისიამ აღწერა 148 მსხვერპლი მშვიდობიან მოსახლეობას შორის (მათგან 67 დაიღუპა და 81 დაშავდა). აღნიშნული მაჩვენებელი წინა წლის მონაცემებთან შედარებით 35%-ით დაბალია. მსხვერპლთა უმეტესობა შეეწირა სახმელეთო ოპერაციებს, საჰაერო იერიშებს და მიზნობრივ და განზრახ მკვლელობებს. მიუხედავად იმისა, რომ ბრძოლა გახშირდა 2017 წელს, 66%-ით შემცირდა სახმელეთო ოპერაციების მსხვერპლთა რაოდენობა – 35 (11 დაღუპული და 24 დაშავებული).

გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისი 2017 წლის რუქაში, რომელიც სამი ინდიკატორის (უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტები, მსხვერპლი მშვიდობიან მოსახლეობას შორის და კონფლიქტით გამოწვეული გადაადგილება) მიხედვითაა შედგენილი, ლოგარის პროვინციის ცენტრალურ რაიონებს – პულე ალამი, ბარაკი ბარაკი და ჩარხი – სიმძიმის მეორე უმაღლეს კატეგორიაში ამწესებს, ხოლო მოჰამად აღას რაიონი ერთი საფეხურით ქვევითაა. აზრას, ხოშისა და ხარვარის რაიონები ორ ყველაზე დაბალი სიმძიმის კატეგორიებში არიან. 2017 წლის 1-ელი იანვრიდან 2018 წლის 31 მარტის ჩათვლით, მედია საშუალებებისა და ინციდენტთა გლობალური რუქის მიერ აღწერილი იქნა ამბოხებულების აქტივობებთან დაკავშირებული 140 ინციდენტი.

კონფლიქტის გავლენა კანონზე, წესრიგსა და სერვისებზე – ლოგარის პროვინცია ზედიზედ სამი წელი (2015 – 2017) „ყაყაჩოსგან თავისუფალი“ პროვინციის სტატუსით სარგებლობს; რაც იმას ნიშნავს, რომ აღნიშნულ პროვინციაში არ ხდება ოპიუმის წარმოებისთვის ყაყაჩოს კულტივაცია. წყაროები არ აფიქსირებენ ამ მხრივ ვითარების ცვლილებას.

გენდერთან დაკავშირებით კონსერვატული ხედვისა და უსაფრთხოების დაბალი მაჩვენებლის გამო ბევრი გოგონა ლოგარის პროვინციაში განათლების გარეშე რჩება; პროვინციაში გოგონების მხოლოდ 7% ამთავრებს სკოლას. პროვინციის ზოგიერთ ნაწილში „თალიბანი“ ცდილობს, სკოლებში საკუთარი რელიგიური ხედვები დანერგოს.[3]

„თალიბანის“ თავდასხმები სკოლებზე და შეზღუდვები სასწავლო პროცესზე“ – ავღანეთის მხარდაჭერის გაეროს მისიამ აღწერა ინციდენტები, როდესაც თალიბანი, მთავრობის სამხედრო ოპერაციების საპასუხოდ, ემუქრებოდა, ხურავდა, წვავდა ან სარაკეტო იერიშებს ახორციელებდა სკოლებზე. 2018 წლის ივლისის დასაწყისში, ლოგარში საერთაშორისო ძალებისა და ავღანეთის უსაფრთხოების ძალების ერთობლივი ოპერაციების საპასუხოდ, „თალიბანმა“ ორი კვირით დახურა ბიჭების 34 და გოგონების 5 სკოლა მოჰამად აღას რაიონში არსებული 64 სკოლიდან. გარდა ამისა, მათ დაწვეს 2 შერეული დაწყებითი სკოლა პულე ალამის რაიონში.

2018 წლის 26 აგვისტოს „თალიბანმა“ ლოგარის პროვინციის ბარაკი ბარაკის რაიონში შეკრიბა გოგონათა სკოლების დირექტორები და განაცხადა, რომ პირველიდან მეთორმეტე კლასის ჩათვლით ქალი მასწავლებლები და მეშვიდე – მეთორმეტე კლასის ჩათვლით გოგო მოწაფეები აღარ ივლიდნენ სკოლაში. აღნიშნულმა გამოიწვია სწავლების შეჩერება მეექვსე კლასს ზევით გოგო მოსწავლეებისთვის და მეექვსე კლასამდე გოგონებისთვის ქალი მასწავლებლები ჩანაცვლდა მამაკაცი მასწავლებლებით.[4]

იძულებითი გადაადგილება – გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისის მონაცემებით, 2017 წლის 1-ელი იანვრიდან 2018 წლის 26 მარტამდე პერიოდში ლოგარიდან იძულებით გადაადგილდა 3 168 ადამიანი (1 622 ბარაკი ბარაკიდან, 1 058 ჩარხიდან, 133 ხარვარიდან, 224 ხოშიდან, 89 მოჰამად აღადან და 42 პულე ალამიდან). 2017 წლის ნოემბერსა და დეკემბერში 225 იძულებით გადაადგილებული პირი დაბრუნდა პულე ალამიდან და მოჰამედ აღადან, სადაც ისინი ლოგარის პროვინციის კონფლიქტური რაიონებიდან, მათ შორის ვარდაკიდან და კუნარიდან წავიდნენ. 2018 წლის იანვარში კიდევ 1 050 პირი გადაადგილდა ბარაკი ბარაკიდან და ჩარხიდან პულე ალამსა და მოჰამად აღაში.

მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის მონაცემებით, 147 544 პირი, რაც ლოგარის მოსახლეობის 27%-ია, არის ან იძულებით გადაადგილებული პირი ან უცხოეთიდან დაბრუნებული. მათგან დაახლოებით 18 ათასი პულე ალამში, შაირაქის დასახლებაში ცხოვრობს. 112 285 პირმა, 2012-2017 წლებში დატოვა საკუთარი სახლი; 43 ათასზე მეტი პირი ლოგარის პროვინციიდან (მოსახლეობის 11%) წავიდა საზღვარგარეთ – აღნიშნული რიცხვი მეორე უმაღლესი პროპორციული შეფარდებაა ფარაჰის შემდეგ.[5]

შეჯამება – ლოგარის პროვინცია ქაბულს ესაზღვრება. პროვინციაში დიდი ფიზიკური ძალითაა წარმოდგენილი „თალიბანი“ და დაჯგუფება საკმაოდ აქტიურია პროვინციის უმეტეს ტერიტორიაზე. გარდა „თალიბანისა“ ლოგარში წარმოდგენილია „ჰაქანის ქსელი“ და „ისლამური სახელმწიფო ხორასანის პროვინცია“. პროვინციაში რეგულარულად მიმდინარეობს სამთავრობო ძალების სამხედრო ოპერაციები. 2017 წელს პროვინციაში შეინიშნებოდა საბრძოლო მოქმედებების მატება, თუმცა, ამავდროულად, შემცირდა მსხვერპლის რაოდენობა. ლოგარი ყაყაჩოს კულტივაციის პროცესისგან თავისუფალი პროვინციაა. დიდია იძულებით გადაადგილებულთა რაოდენობა როგორც პროვინციის შიგნით, ასევე საზღვარგარეთ. „თალიბანი“ აქტიურად ებრძვის საგანმანათლებლო პროცესს.

[1] EASO – European Asylum Support Office: Afghanistan Security Situation – Update, May 2018

 (accessed on 4 March 2019)

[2] ACCORD; General Security Situation in Afghanistan and Events in Kabul; 25 February, 2019; available at: https://www.ecoi.net/en/countries/afghanistan/featured-topics/general-security-situation-in-afghanistan-and-events-in-kabul/ [accessed 4 March 2019]

[3] EASO – European Asylum Support Office: Afghanistan Security Situation – Update, May 2018

 (accessed on 4 March 2019)

[4] UNAMA; Afghanistan; Protection of Civilians in Armed Conflict; Annual Report 2018, February 2019

 (accessed on 4 March 2019)

[5] EASO – European Asylum Support Office: Afghanistan Security Situation – Update, May 2018

 (accessed on 4 March 2019)

იემენი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა. იანვარი, 2019

მედია საშუალება „Al Jazeera“ 2018 წლის 26 მარტს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ 3 წლის განმავლობაში, მსოფლიოში ყველაზე ღარიბ არაბულ ქვეყანაში – იემენში, მიმდინარეობს სისხლიანი სამოქალაქო ომი აჯანყებულ ჰუტებსა და სამთავრობო ძალებს შორის. 2014 წლის სექტემბერში, ჰუტებმა საკუთარ კონტროლს დაუქვემდებარეს იემენის დედაქალაქი – სანაა და განაგრძეს წინსვლა ქვეყნის სიდიდით მეორე ქალაქ ადენის მიმართულებით. ამის საპასუხოდ, არაბულმა სახელმწიფოებმა, საუდის არაბეთის მეთაურობით, წამოიწყეს სამხედრო კამპანია, რათა დაემარცხებინათ ჰუტები და აღედგინათ იემენის მთავრობა. კონფლიქტი დღემდე მიმდინარეობს.

გამოცემა წერს, რომ 2018 წლის 26 მარტის მდგომარეობით, შეიარაღებულ დაპირისპირებებს, სულ მცირე 10 000 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო დაშავდა დაახლოებით 40 000. ზუსტი რიცხვის დასახელება რთულია, თუმცა არასამთავრობო ორგანიზაცია „Save the Children“-ის ცნობით, 2017 წლისთვის, დაახლოებით, 50 000 ბავშვი დაიღუპა შიმშილისა და სხვადასხვა დაავადების გამო.

გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის ოფისის ინფორმაციით, სამოქალაქო დანაკარგთა 2/3 გამოწვეულ იქნა არაბული კოალიციის საჰაერო დაბომბვების შედეგად. ხოლო, ჰუტი მეამბოხეები პასუხისმგებელნი არიან მასობრივ სამოქალაქო მსხვერპლზე იემენის სიდიდით მესამე ქალაქ ტა’იზ-ზე მათ მიერ განხორციელებული ალყის გამო.

გაეროს ჰუმანიტარული საკითხების კოორდინირების ოფისის ინფორმაციით, 3 მილიონი ადამიანი იძულებით გადაადგილდა ქვეყნის შიგნით, ხოლო 280 000 პირმა თავშესაფარი ითხოვა უცხო ქვეყანაში, მათ შორის – ჯიბუტსა და სომალიში.

ქვეყანაში მიმდინარე სამოქალაქო ომით გამოწვეულმა ქაოსმა საშუალება მისცა ისეთ ტერორისტულ ორგანიზაციებს, როგორიცაა Al-Qaeda და ISIL, გაეფართოებინათ საკუთარ კონტროლს დაქვემდებარებული ტერიტორიები და, ასევე, განეხორციელებინათ ტერორისტული თავდასხმები. მაგალითად, 2015 წლის მარტში, ISIL-ის თვითმკვლელმა ტერორისტებმა თავი აიფეთქეს სანაში მდებარე ზაიდი შიიტების ორ მეჩეთში, რასაც 140 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა ოფისი იემენის შესახებ 2019 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ ქვეყანაში  მიმდინარე ჰუმანიტარული და უსაფრთხოების კუთხით სიტუაცია იმდენად მძიმეა, რომ წარმოადგენს განურჩეველი ძალადობის შედეგად პირის სიცოცხლის ხელყოფის რეალურ რისკს.

ვრცელდებოდა ცნობები კონფლიქტის მონაწილე ყველა მხარის მიერ განხორციელებული განურჩეველი და უკანანო ძალადობის, მათ შორის, საერთაშორისო კონვენციებით აკრძალული კლასტერული ტიპის ბომბებისა და სახმელეთო ნაღმების გამოყენების შესახებ. ამას გარდა, ხორციელედებოდა განგრძობადი თავდასხმები სამოქალაქო პირებზე, საავადმყოფოებზე, სკოლებზე და ა.შ.

ზემოხსენებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სამონიტორინგო ჯგუფის – Armed Conflict Location and Event Data Project (ACLED) მიხედვით, 2016 წლის სექტემბრიდან 2018 წლის სექტემბრამდე პერიოდში, ზოგადი დანაკარგების რიცხვი თანმიმდევრულად იზრდებოდა. გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის (UNHCR) მონაცემებით,  2015 წლის მარტიდან 2018 წლის 9 აგვისტოს ჩათვლით, შეიარაღებული კონფლიქტის შედეგად  დაფიქსირდა 17 062 სამოქალაქო დანაკარგი (6592 გარდაცვლილი, ხოლო – 10 470 დაშავებული პირი). დანაკარების 61 პროცენტზე მეტი გამოწვეული იყო საუდის არაბეთის სამხედრო ძალების მიერ განხორციელებული საჰაერო დარტყმების შედეგად.

სამოქალაქო დანაკარგების კუთხით გეოგრაფიული მდგომარეობა განსხვავებულია. ზოგადად, ქვეყანაში ყველაზე მასშტაბური ძალადობა ფიქსირდება დასავლეთი იემენში, რომელსაც მოსდევს ტა’იზ-ის პროვინცია, ჩრდილოეთის ტომობრივი მიწები და სამხრეთი იემენი. განსაკუთრებით მძიმე სიტუაცია ქალაქ ჰუდეიდაჰში.

იემენის აღმოსავლეთი ნაწილი ყველაზე ნაკლებად კონფლიქტური რეგიონია და სხვებთან შედარებით, იქ ზოგადი ძალადობის დაბალი მაჩვენებელი ფიქსირდება. ასევე, შედარებით ნაკლები ძალადობაა ადენის პროვინციაში.

რაც შეეხება შიდა გადაადგილების ალტერნატივას, ანგარიშის მიხედვით, იემენში გადაადგილება მკაცრად შეზღუდულია  ერთი მხრივ, ქვეყნის თითქმის ყველა რეგიონში მიმდინარე შეიარაღებული კონფლიქტის, ხოლო მეორე მხრივ – ზოგადად, მთლიან ქვეყანაში საწვავის დეფიციტის შედეგად.

წყაროები ხშირად მოიხსენიებენ ქვეყნის ორ ძირითად ნაწილს სამხრეთი იემენისა და ჩრდილოეთი იემენის სახელწოდებით (იხ. რუკაზე: ჩრდილოეთი იემენი – ყვითლად; სამხრეთი – წითლად).

ანგარიშის მიხედვით, სამხრეთი იემენის რეგიონში სამხედრო მოქმედებებს აწარმოებს არაბთა გაერთიანებული ემირატების შეიარაღებული ძალები. 2018 წლის იანვრიდან მოყოლებული, მათ ინტენსიური მოქმედებები წამოიწყეს აღნიშნულ რეგიონში ტერორისტული ორგანიზაცია „არაბეთის ნახევარკუნძულის ალ-ქაიდას“ (AQAP) და ამბოხებული ჰუტების  წინააღმდეგ.

რაც შეეხება ე.წ. ჩრდილოეთი იემენს, ანგარიშში მითითებულია, რომ 2018 წლის 12 ივნისს სამხედრო კოალიციამ საუდის არაბეთის მეთაურობით, წამოიწყო „ოპერაცია ოქროს გამარჯვება“, რათა დაეკავებინა ჰუტების მიერ კონტროლირებადი მნიშვნელოვანი საპორტო ქალაქი ალ ჰუდეიდაჰი. კოალიციამ მოახერხა ქალაქის აეროპორტის დაკავება, ხოლო ჰუტებმა ქალაქის გარშემო განალაგეს სახმელეთო ნაღმები და სხვადასხვა ტიპის ბარიკადები.

23 ივნისს შეტაკებები დროებით შეწყდა და გაეროს გენ. მდივანის სპეციალურ დესპანს საშუალება მიეცა, გაემართა მოლაპარაკებები ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ. აგვისტოში კვლავ განახლდა ბრძოლები, ამჯერად ქალაქის გარშემო დასახლებებში.

გაერთიანებული სამეფოს თემთა პალატის 2018 წლის ოქტომბრის მოხსენებით ბარათში მითითებულია, რომ „საბრძოლო მოქმედებების ინტენსივობა განსაკუთრებით გაიზარდა ივნისში ჰუდეიდაჰზე განხორციელებული სამხედრო კამპანიის შემდეგ. ივლისში, პოლიტიკური მიზეზების გამო, შეიარაღებული დაპირისპირება დროებით შეწყდა, თუმცა კვლავ განახლდა აგვისტოში მცირე შეტაკებებით, ხოლო სექტემბერში უკვე  სრულმასშატაბიანი ბრძოლებით.“

2018 წლის ნოემბერის პირველი ორი კვირის განმავლობაში, ჰოდეიდაჰზე განხორციელდა სულ მცირე 200 საჰაერო დარტყმა.

მედია საშუალება The Guardian 2018 წლის 13 დეკემბრის გამოშვებაში წერს იემენში, საპორტო ქალაქ ჰუდეიდაჰში ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმებაზე. გაეროს გენერალური მდივნის, ანტონიო გუტიერესის განცხადებით, შვედეთში გამართული სამშვიდობო მოლაპარაკებების შედეგად, შეიარაღებული კონფლიქტის მონაწილე მხარეები შეთანხმდნენ ცეცხლის შეწყვეტაზე და მათ მიეცათ 21 დღიანი ვადა, რომ ქალაქიდან გაეყვანათ ჯარები. ამას გარდა, გუტიერესის განცხადებით, შეთანხმება ასევე ითვალისწინებს ქალაქში გაეროს დაქვემდებარებული ნეიტრალური სამხედრო შენაერთების განლაგებასა და ჰუმანიტარული კორიდორების უზრუნველყოფას.[2]

რაც შეეხება დანაკარგების და სამოქალაქო მსხვერპლის კუთხით სიტუაციას, გაეროს ჰუმანიტარულ საკითხთა კოორდინირების ოფისის მიხედვით, 2018 წლის 1 ოქტომბრის სიტუაციით, „მიმდინარე კონფლიქტის ფონზე, სამოქალაქო დანაკარგები სახეზეა. კონფლიქტის ყველა მხარე უგულებელყოფს საერთაშორისო ჰუმანიტარულ  და ადამიანის უფლებათა სამართალს, და, ასევე, ხელს უშლის და აფერხებს ჰუმანიტარული დახმარების დროულად მიწოდებას“.

სამონიტორინგო ჯგუფის – Armed Conflict Location and Event Data Project (ACLED)-ის ინფორმაციით, 2018 წლის ივნისიდან აგვისტოს ჩათვლით პერიოდში, უშუალოდ ქალაქ ჰოდეიდაჰში სამოქალაქო დანაკარგების რიცხვი მთელი ქვეყნის მასშტაბით სამოქალაქო მსხვერპლის 51 %-ს უტოლდება. აღნიშნული სამი თვის პერიოდში, ჰოდეიდაჰში დაიღუპა სულ მცირე 349 სამოქალაქო, ხოლო მთლიანად იემენში – 685.

იგივე ორგანიზაცია ავრცელებს რუკას, სადაც აღნიშნულია 2018 წლის ნოემბრის მდგომარეობით დანაკარგების მაჩვენებელი რეგიონების მიხედვით (მუქ ლურჯად – ყველაზე ნაკლები დანაკარგების მქონე რეგიონები, სტაფილოსფრად და მუქ ნარინჯისფრად – ყველაზე მაღალი).

გადაადგილების თავისუფლების კუთხით სიტუაცია, ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტის 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, შემდეგია: „მიუხედავად იმისა, რომ კანონის მიხედვით ქვეყნის შიგნით და საზღვარგარეთ გადაადგილება, ასევე, რეპატრიაცია და ემიგრაცია თავისუფალია, კონფლიქტის ყველა მხარე, რუტინულად აწესებდა მკაცრ აკრძალვებსა და შეზღუდვებს როგორც პირთა, ასევე, საქონლისა  და ჰუმანიტარული ტვირთის გადაადგილების კუთხით.[3]

შეჯამება

ზემოხსენებულ წყაროთა ერთობლიობის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ იემენში 2015 წელს დაწყებული სამოქალაქო ომი დღემდე, მეტნაკლებად მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით მიმდინარეობს. საანგარიშო პერიოდის მანძილზე, განსაკუთრებით მძიმე სიტუაცია ფიქსირდებოდა საპორტო ქალაქ ჰუდეიდაჰში, სადაც უკანასკნელი თვეების მანძილზე 3 ფართომასშტაბიანი ბრძოლა გაიმართა, ასობით ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. თუმცა, გაეროს გენერალურმა მდივანმა გასული წლის 13 დეკემბერს აღნიშნული ქალაქის გარშემო ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმებას მიაღწია, რაც უდავოდ სერიოზული წინგადადგმული ნაბიჯია.

[1] Al Jazeera, Article “key Facts about war in Yemen” of 26 March 2018, available at https://www.aljazeera.com/news/2016/06/key-facts-war-yemen-160607112342462.html [accessed 16 January 2019]

[2] The Guardian – Article: Yemen: ceasefire agreed for port city of Hodeidah, 13 December 2018, available at https://www.theguardian.com/world/2018/dec/13/yemen-ceasefire-agreed-for-vital-port-city-of-hodeidah [accessed 18 January 2019]

[3] UK Foreign Office – Country Policy and Information Note Yemen: Security and humanitarian situation available at

[accessed 18 January 2019]

ერაყი. უსაფრთხოებისა და ჰუმანიტარული კუთხით არსებული ვითარება. დეკემბერი, 2018

უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება – 2017 წლის ბოლოს ერაყის მთავრობამ, გასამხედროებულმა შენაერთებმა, ქურთულმა და კოალიციურმა ძალებმა ერაყში ტერორისტული ორგანიზაცია ისლამური სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიები, მათ შორის მოსული, ტალ-აფარი და ჰავიჯა დაიბრუნეს და ისლამურ სახელმწიფოზე საბოლოო გამარჯვება გამოაცხადეს.[1] 10 დეკემბერი ქვეყანაში ოფიციალურ დღესასწაულად გამოცხადდა. 2018 წლის 10 დეკემბერს ერაყში ისლამურ სახელმწიფოზე გამარჯვების ერთი წლისთავი აღნიშნეს. ბაღდადში გამართულ ღონისძიებას ერაყის პრემიერ მინისტრი ადელ აბდელ მაჰდი მთავრობისა და შეიარაღებული ძალების წარმომადგენლებთან ერთად დაესწრო.[2]

ისლამური სახელმწიფოს კონტროლისგან ერაყის გათავისუფლების შემდეგ ტერორისტული თავდასხმების რაოდენობა შემცირდა, თუმცა დაჯგუფებამ მაინც შეძლო და რამდენი ფართო მასშტაბის იერიში მიიტანა კონფლიქტის ძირითადი ზონის მიღმა მდებარე ქალაქებზე; დაბომბვებსა და სხვადასხვა შეიარაღებულ თავდასხმას კი ათობით ადამიანი ემსხვერპლა ბაღდადში, ბასრასა და სხვა ადგილებში. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება გაუმჯობესებულია, თუმცა სიტუაცია კვლავაც ცვალებადი და ძნელად პროგნოზირებადია.[3] [4]

ანალიტიკოსი ჯოელ უინგი, რომელიც თავის ბლოგზე ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ წერს აღნიშნავს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ 2017 წლის ბოლოს ისლამურმა სახელმწიფომ დაკარგა ერაყის ტერიტორიის ბოლო კონტროლირებადი ნაწილი, დაჯგუფება მაინც ცდილობს, აღადგინოს კონტროლი სასოფლო-სამეურნეო მიწებზე და პარალელურ რეჟიმში ზრდის უსაფრთხოების ძალებთან პირდაპირი კონფრონტაციის ხარისხს. 2017 წლის ოქტომბრიდან 2018 წლის მარტამდე პერიოდში ერაყში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტების რაოდენობა მეტ-ნაკლებად თანაბარი სიხშირის იყო (დღიურად საშუალოდ 8-9 ინციდენტი); აპრილში აღნიშნული მაჩვენებელი მკვეთრად შემცირდა (დღიურად საშუალოდ 6 ინციდენტი), რაც 2003 წლის შემდეგ ინციდენტების ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია.[5]

2018 წლის მაისში ვითარება მნიშვნელოვნად არ შეცვლილა (აპრილი – 204 ინციდენტი, მაისი 218), ხოლო ივნისში ჯამში 239 ინციდენტი დაფიქსირდა. ინციდენტების ძირითად ნაწილს ადგილი ჰქონდა კირკუკში, დიალასა და სალაჰადინში. ივნისში მომხდარი ინციდენტების შედეგად 300-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა და 200-ზე მეტი დაშავდა. აღსანიშნავია, რომ დაღუპულთა დიდი ნაწილი თურქეთის შეიარაღებულ ძალებსა და ქურთისტანის მუშათა პარტიის მეომრებს შორის დაპირისპირებას შეეწირა.

2018 წლის დასაწყისისთვის ძალადობის ზრდა შეინიშნებოდა ანბარსა და ბაბილში, თუმცა შემდეგომ პერიოდში აღნიშნულ ტერიტორიებზე ძალადობამ მნიშვნელოვნად იკლო.  ბაბილსა და ანბარში 0.2-ს გაუთანაბრდა. 2017 წლიდან მოყოლებული იკლებდა ინციდენტების რაოდენობა ნინევაში და 2018 წლის ივნისისთვის დღიურად 0.4-ს გაუტოლდა. ამ დროისთვის ისლამური სახელმწიფო აქტიურობდა დიალაში, კირკუკსა და სალაჰადინში. დაჯგუფება მოქმედებდა დიალას ქალაქგარე ტერიტორიაზე, კირკუკში ჰავიჯასა და დაქუქში. სალაჰადინის მსგავსად, აღნიშნულ ტერიტორიებზე გაიზარდა ინციდენტების რაოდენობა. ადგილი ჰქონდა გატაცებებს და გატაცებულთა მოკვლის ფაქტებს.[6]

2018 წლის იანვარში ბაღდადში საშუალოდ 3.3 უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტი ფიქსირდებოდა. აღნიშნული მაჩვენებელი ივნისში 1.1-მდე შემცირდა.[7] 2017 წლის იანვარი-აგვისტოს პერიოდის მონაცემებისა და 2018 წლის იანვარი-აგვისტოს პერიოდის მონაცემების შედარება აჩვენებს, რომ ბაღდადში იკლო როგორც ინციდენტების რაოდენობამ, ასევე მსხვერპლთა რაოდენობამ; 2017 წლის იანვარ-აგვისტოს პერიოდში დაფიქსირდა 4 544 ინციდენტი, ხოლო 2018 წლის იგივე პერიოდში 1 941; 2017 წლის იანვარ-აგვისტოს პერიოდში დაღუპულთა რაოდენობამ 18 443 შეადგინა, ხოლო 2018 წლის იგივე პერიოდში 3 345. არსებული მონაცემების თანახმად, ცენტრალურ ერაყში ინციდენტების კლების ფონზე, ბაღდადში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ყველაზე მეტი ინციდენტი ფიქსირდება, მაგალითად: ივლისში – 49 და აგვისტოში – 58; თუმცა, ანალიტიკოსი ჯოელ უინგი მიიჩნევს, რომ დედაქალაქის მოცულობის, მოსახლეობის რაოდენობისა და წინა წლებში არსებული მონაცემების გათვალისწინებით, ინციდენტების ასეთი რაოდენობა განსაკუთრებით მომატებულად არ უნდა ჩაითვალოს.[8] ამასთან, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისის (UNHCR) მონაცემებით, ინციდენტებისა და მსხვერპლის რაოდენობის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი უკანასკნელი 5 წლის განმავლობაში 2018 წელს ფიქსირდება.[9]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტის დიპლომატიური უსაფრთხოების ბიურო ერაყში კრიმინალისა და უსაფრთხოების შესახებ 2018 წლის  ანგარიშში წერს, რომ ერაყის მთავრობასა და ისლამურ სახელმწიფოს შორის ბრძოლამ ნეგატიური გავლენა იქონია ქვეყნის ეკონომიკაზე. ანგარიშში, ასევე, ნათქვამია, რომ გაზრდილია ორგანიზებული დანაშაული და ქუჩის კრიმინალი. ბიურო მიიჩნევს, რომ ბაღდადში არსებული ვითარება ტერორიზმის კუთხით საფრთხის შემცველია. შიიტური დაჯგუფებების მხრიდან ადგილი აქვს ადგილობრივების, უცხოელი მუშაკების და საერთაშორისო ორგანიზაციების თანამშრომლების გატაცებებისა და გამოსასყიდის მოთხოვნის ფაქტებს. რელიგიურად შერეულ რაიონებში ხშირია ძალადობა რელიგიურ და ეთნიკურ ნიადაგზე.[10]

ჰუმანიტარული ვითარება – გაეროს მონაცემებით, ერაყში ათასობით იძულებით გადაადგილებული პირი უბრუნდება წარმოშობის ადგილებს. ისლამური სახელმწიფოსგან გათავისუფლებულ ადგილებში ჩატარდა განაღმვითი სამუშაოები. ამ ეტაპზე განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს ელექტროენერგიის, წყლის, კანალიზაციის სისტემების აღდგენა და სახელმწიფო სოციალური დაცვის მექანიზმების ჩამოყალიბება. 2018 წლის 6 მარტს ერაყის მთავრობამ გაეროსთან და სხვა ჰუმანიტარულ პარტნიორებთან ერთად დაიწყეს 2018 წლის ჰუმანიტარული გეგმის განხორციელება, რომელიც მიზნად ისახავს 9 მილიონამდე ერაყელის დახმარებას. ჰუმანიტარული ორგანიზაციების განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევენ კონფლიქტის შედეგად დაზარალებულ ადგილებს და მოწყვლად ერაყელებს, რომ მათ შეძლონ სათანადო დახმარების მიღება.[11]

ამერიკის შეერთებული შტატების კონგრესის კვლევითი სამსახურის მკვლევარი კრისტოფ ბლანჩარდი 2018 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ კონფლიქტით დაზარალებულ ტერიტორიებზე არსებული ვითარება რთულია; თუმცა, 2013 წლის შემდეგ, 2017 წლის დეკემბერში პირველად საკუთარ წარმოშობის ტერიტორიებზე დაბრუნებულთა რაოდენობამ იძულებით გადაადგილებულთა რაოდენობას გადააჭარბა. 2018 წლის თებერვლის მონაცემებით, 3.5 მილიონი ერაყელი დაუბრუნდა საკუთარ წარმოშობის რეგიონს, ხოლო 2.3 მილიონი კვლავ იძულებით გადაადგილებულია.[12] იძულებით გადაადგილებულ პირთა თავიანთი წარმოშობის ადგილებში დაბრუნების მაღალ მაჩვენებლზე საუბრობს, ასევე, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატი 2018 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში.  მაისში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით კი ერაყში მსხვერპლის მაჩვენებელი კვლავ მცირდება. მარტის ბოლო კვირას 1 400-მდე დევნილი დაუბრუნდა ალ-ქაიმს ანბარის პროვინციაში. 900-მდე იძულებით გადაადგილებულმა პირმა კირკუკი დატოვა და ჰაჯივაში დაბრუნდა. 800-მდე დევნილი დაბრუნდა სალაჰადინში, ძირითადად ბალადასა და ბაიჯიში. 1 600-მდე პირმა დატოვა ბანაკები ნინევასა და ერბილში და დაუბრუნდა მოსულის ირგვლივ ტერიტორიებს. აპრილის ბოლოსა და მაისის დასაწყისში 1 500-ზე მეტმა იძულებით გადაადგილებულ პირმა დატოვა ბანაკები ანბარში, ბაღდადში, ერბილში, ნინევასა და სალაჰადინში. საპირისპიროდ, ბანაკებში ჩასახლდა 300-მდე პირი. ერაყელებმა ბანაკში დაბრუნების მიზეზად დანგრეული სახლები, ფინანსური პრობლემები, უსაფრთხოება, დასაქმების შესაძლებლობების ნაკლებობა და სერვისებზე ხელმისაწვდომობის შეზღუდულობა დაასახელეს.[13] [14]

შიდა გადაადგილება – ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი 2017 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ შიდა გადაადგილება განსხვავებული ეთნიკური და რელიგიური შემადგენლობის რეგიონებში შესაძლოა, გახდეს დაძაბულობის საბაბი. სამხრეთით მდებარე რეგიონები, მათ შორის ბასრა, ქარბალა, ვასიტი, ქადისია, მაისანი, დიქარი, მუთანა და ნაჯაფი შედარებით უსაფრთხო რეგიონებია, თუმცა პერიოდულად ბასრაში მდგომარეობა იძაბება ხოლმე. ზოგადად ქვეყანაში კრიმინალს ადგილი აქვს, თუმცა შიიტურ რეგიონებში კრიმინალის გაცილებით დაბალი დონეა, ვიდრე თუნდაც ბაღდადში. გარდა ამისა, ადგილი აქვს შიდა შიიტურ დაპირისპირებებსაც, თუმცა აღსანიშნავია, რომ ასეთი დაპირისპირებებს მსხვერპლი შეიძლება გახდეს ის, ვინც შეიარაღებულ ძალებშია ჩართული. ნებისმიერი უმცირესობისთვის, რომელთაც სამხრეთ რეგიონებში ოჯახური ან სხვა სახის კავშირები არ აქვთ, გადაადგილება სამხრეთ პროვინციებში დაკავშირებულია სხვადასხვა სახის სირთულეებთან; მაგრამ ის პირები, ვინც საზღვარგარეთ თავშესაფარს ითხოვდნენ, ერაყის სამხრეთ რეგიონებში უპრობლემოდ ბრუნდებიან. ასევე აღსანიშნავია, რომ ერაყში დასაქმებისა და სერვისებზე ხელმისაწვდომობის კუთხით პრობლემებია. მიუხედავად ამისა, შიიტების შიიტურ პროვინციებში შიდა გადაადგილება შესაძლებელია, განსაკუთრებით თუ მათ იქ კავშირები აქვთ. სუნიტებისთვის და სხვა უმცირესობის წარმომადგენლებისთვის სამხრეთ რეგიონებში გადაადგილება მაინც დაკავშირებულია გარკვეულ პრობლემებთან.[15]

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისი ერაყის შესახებ 2018 წლის ანგარიშში შიდა გადაადგილებას, ზოგადად, არ მიიჩნევს მიზანშეწონილად; თუმცა უსაფრთხო რეგიონებად მოიხსენიებს სამხრეთის პროვინციებს, კერძოდ ქარბალას, ბაბილს, ბასრას, ნაჯაფს, მუთანას, დიქარს, მაისანს, ქადისიასა და ვასიტს. აღნიშნულ რეგიონებში შიდა გადაადგილებისთვის საშინაო საქმეთა ოფისი მიიჩნევს, რომ შესასწავლია ის, თუ რამდენად უსაფრთხოდ შეუძლია პირს ბაღდადიდან სამხრეთის პროვინციებში გადაადგილება.[16]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Iraq, 22 February 2018, available at:

[accessed 18 December 2018]

[2] The Wall Street Journal; Iraq marks anniversary of ISIS defeat amid public discontent; By Ghassan Adnan and Isabel Coles; 10 December, 2018; available at: https://www.wsj.com/articles/iraq-marks-anniversary-of-isis-defeat-amid-discontent-over-corruption-governance-1544452820 [accessed 18 December 2018]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iraq, 5 April 2018, available at:

[accessed 18 December 2018]

[4] Congressional Research Service; Christopher M. Blanchard; 4 October, 2018; available at:

[accessed 18 December 2018]

[5] Musings on Iraq; April 2018 large drop in violence in Iraq; Joel Wing; 2 May, 2018; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2018/05/april-2018-large-drop-in-violence-in.html [accessed 18 December 2018]

[6] Musings on Iraq; June 2018 Islamic State rebuilding in rural areas of central Iraq; Joel Wing; 3 July, 2018; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2018/07/june-2018-islamic-state-rebuilding-in.html [accessed 18 December 2018]

[7] Musings on Iraq; June 2018 Islamic State rebuilding in rural areas of central Iraq; Joel Wing; 3 July, 2018; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2018/07/june-2018-islamic-state-rebuilding-in.html [accessed 18 December 2018]

[8] Musings on Iraq; Violence remained steady in Iraq August 2018; Joel Wing; 3 September, 2018; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2018/09/violence-remained-steady-in-iraq-august.html [accessed 18 December 2018]

[9] UNHCR; Iraq Situation: UNHCR Flash Update – 10 May 2018; available at: https://reliefweb.int/report/iraq/iraq-situation-unhcr-flash-update-10-may-2018 [accessed 18 December 2018]

[10] US Department of State; OSAC Bureau of Diplomatic Security; Iraq 2018 Crime and Safety Report: Baghdad; 12 February, 2018; available at: https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=23505 [accessed 18 December 2018]

[11] UN Security Council; Report of the Secretary-General pursuant to security council resolution 2367; 17 April, 2018; available at:

[accessed 18 December 2018]

[12] Congressional Research Service; Christopher M. Blanchard; 4 October, 2018; available at:

[accessed 18 December 2018]

[13] UNHCR; Iraq Situation: UNHCR Flash Update – 12 April 2018; available at: https://reliefweb.int/report/iraq/iraq-situation-unhcr-flash-update-12-april-2018 [accessed 18 December 2018]

[14] UNHCR; Iraq Situation: UNHCR Flash Update – 10 May 2018; available at: https://reliefweb.int/report/iraq/iraq-situation-unhcr-flash-update-10-may-2018 [accessed 18 December 2018]

[15] Australian Government; Department of Foreign Affairs and Trade; DFAT Country Information Reports – Iraq; 26 June, 2017; available at:

[19 December 2018]

[16] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note Iraq: Internal relocation, civil documentation and returns , September 2018, Version 7.0, available at:

[accessed 19 December 2018]

ეგვიპტე. რელიგიათშორისი ქორწინება – კანონმდებლობა და პრაქტიკა. ნოემბერი, 2018

დიდი ბრიტანეთის გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი ეგვიპტეში ქრისტიანების მდგომარეობის შესახებ 2017 წლის 20 ივნისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ პირადი სტატუსის შესახებ კანონის მიხედვით, ეგვიპტეში რელიგია ამოსავალია იდენტობისთვის. სამი აღიარებული რელიგიური ინსტიტუცია განსაზღვრავს პირადი სტატუსის საკითხებს, როგორიცაა მათ შორის ქორწინება, განქორწინება და მემკვიდრეობა. მუსლიმების შემთხვევაში პირად სტატუსთან დაკავშირებული საკითხები შარიათის კანონებით რეგულირდება და ეს კანონები აღიარებულია სასამართლოს მიერ. ქრისტიანებსა და იუდეველებთან მიმართებაში პირად სტატუსთან დაკავშირებული საკითხები რეგულირდება მათი რელიგიური დოქტრინების შესაბამისად, რაც ადმინისტრაციული გადაწყვეტილების შესაბამის ძალას ატარებს ეგვიპტის სასამართლოში.

ეგვიპტე კონსერვატული ქვეყანაა და ქორწინების გარეშე ურთიერთობა არაა მიღებული არც ურბანულ სივრცეში და არც პერიფერიებზე. სახელმწიფო მუსლიმების ქორწინების ადმინისტრირებას შარიათის კანონების შესაბამისად ახდენს; ქრისტიანებისა და მუსლიმების შემთხვევაში, შესაბამისი რელიგიური ინსტიტუციების ნებართვაა საჭირო, ვიდრე სახელმწიფო ქორწინებას დაარეგისტრირებს. საბოლოოდ, ყველა ქორწინება უნდა დარეგისტრირდეს იუსტიციის სამინისტროში, რომელიც ქორწინების ოფიციალურ მოწმობას გასცემს.

შარიათის კანონის თანახმად, მუსლიმ კაცს არა-მუსლიმი ქალი შეუძლია ისე შეირთოს ცოლად, რომ ეს უკანასკნელი არ კონვერტირდეს ისლამზე; მუსლიმი ქალი კი ვერ გაჰყვება ცოლად არა-მუსლიმ კაცს თუ ეს უკანასკნელი არ კონვერტირდება ისლამზე. ზოგიერთი ქრისტიანული დენომინაცია არ ითხოვს კონვერტაციას ქრისტიანული დენომინაციის მიმდევრებს შორის ქორწინებისას; მაგრამ, უმეტესობა, მათ შორის კოპტური მართლმადიდებლური ეკლესია, ძირითადად, აქორწინებს ერთიდაიგივე დენომინაციის მიმდევარ წყვილებს. ეგვიპტეში სამოქალაქო ქორწინება არ არსებობს და ყველა რელიგიური ინსტიტუცია ამის წინააღმდეგია. საზღვარგარეთ დაქორწინების შემთხვევაში, წყვილი ეგვიპტეში აღიარებას მოიპოვებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ ქორწინება იქნება პერსონალური სტატუსის შესახებ კანონმდებლობით დადგენილ სტანდარტების შესაბამისი. მაგალითად, თუ მუსლიმი ქალი ცოლად გაჰყვება არა-მუსლიმ კაცს საზღვარგარეთ, ეგვიპტეში ქორწინების აღიარება არ მოხდება; ისევე როგორც, ეგვიპტე არ აღიარებს ერთი სქესის პირთა ქორწინებას.[1]

ეგვიპტეში არ არსებობს კონკრეტული საკანონმდებლო ნორმა, რომელიც რელიგიათაშორის ქორწინებას აკრძალავს; თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ ეგვიპტეში ისლამი წარმოადგენს კანონმდებლობის ძირითად საფუძველს, ქვეყნის 2014 წლის კონსტიტუციის მეორე მუხლი ადგენს, რომ ოჯახთან დაკავშირებული საკითხები ისლამური კანონების მიხედვით წყდება. დარ ალ იფტა ალ მასრიას (ეგვიპტის ოფიციალური რელიგიური უწყება, რომელსაც შეუძლია რელიგიური დადგენილებების – ფატვას გამოცემა) ფატვა ადგენს, რომ მუსლიმი მამაკაცისთვის, გარკვეულ პირობებში, დასაშვებია არა მუსლიმი ქალის ცოლად შერთვა. ამავე ფატვის მიხედვით, არა მუსლიმ კაცს ეკრძალება მუსლიმი ქალის ცოლად შერთვა, რადგან არა მუსლიმი კაცი პატივს არ სცემს მუსლიმი ქალის რწმენას. ისლამური კანონები უკრძალავს მულიმ კაცს ცოლად შეირთოს ათეისტი ან ისეთი ქალი, რომელსაც აბრაამისეული რელიგიების არ სწამს. აღნიშნული აკრძალვა ეფუძნება ყურანის 2:221 სურას, სადაც წერია, რომ „მუსლიმმა კაცმა ცოლად არ უნდა შეირთოს პოლითეისტი ქალი, ვიდრე ის არ გახდება მორწმუნე“. იგივე სურა იგივე შინაარსის აკრძალვას უწესებს ქალებსაც.[2]

მედია საშუალება BBC 2014 წლის 24 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ რელიგიათაშორისი ქორწინება ეგვიპტეში მიუღებელია; წყვილები მზად უნდა იყვნენ, რომ მათ მძიმე საფასურის გადახდა მოუწევთ. რელიგია უკიდურესად მგრძნობიარე თემაა და ბევრი ქრისტიანი და მუსლიმი უარს აცხადებს მიიღოს ის ხალხი, ვინც ტოვებს თავიანთ კონგრეგაციას. რელიგიური ლიდერები რელიგიათაშორის ქორწინებას აღიქვამენ სხვა რელიგიის წარმომადგენლის გადაბირების მცდელობად. მათი მტკიცებით, სხვადასხვა კონფესიის წარმომადგენელთა შორის ქორწინება კულტურულად მიუღებელია ეგვიპტის სოფლებში. 2013 წელს ერთი მუსლიმი კაცი დაიღუპა და 5 დაშავდა მენიას პროვინციის სოფლად მომხდარი ინციდენტისას. ამავე ინციდენტისას, 5 ქრისტიანის სახლი დაწვეს. ჩხუბის მიზეზი გახდა მუსლიმ ქალსა და მის ქრისტიან მეზობელ კაცს შორის ურთიერთობა.[3]

ეგვიპტელი მწერალი აჰმედ ატალაჰი, რომელიც რელიგიური ნიშნით მომხდარ დაპირისპირებებს იკვლევს, ამბობს, რომ „როდესაც ქრისტიანი ქალი მუსლიმ კაცთან ქორწინების დარეგისტრირებას ცდილობს, ოფიციალური პირები მას სთხოვენ ეკლესიის მიერ გაცემულ წერილობით თანხმობას. ეგვიპტის ეკლესია უარს ამბობს ქრისტიანულ მიმდინარეობს შორის ქორწინებაზე თანხმობაზე, რომ აღარაფერი ვთქვათ სხვადასხვა რელიგიებს შორის ურთიერთობაზე“.

მთავრობა აღიარებს მხოლოდ ქრისტიანების, იუდეველებისა და მუსლიმების ქორწინებას. შარიათის მიხედვით, არა მუსლიმი კაცი უნდა კონვერტირდეს ისლამზე რათა შეირთოს მუსლიმი ქალი. არა მუსლიმ ქალს (ქრისტიანს ან იუდეველს) არ მოეთხოვება კონვერტაცია იმისთვის, რომ მუსლიმ კაცზე გათხოვდეს. თუ არა მუსლიმი ქალი კონვერტირდება ისლამზე და მისი ქმარი (თუ ის არა მუსლიმია) უარს იტყვის კონვერტაციაზე, ქალი უნდა გაშორდეს მას. ასეთ შემთხვევაში, ბავშვზე მეურვეობის უფლება დედას ერგება.

კანონმდებლობა, რომელიც არეგულირებს ქორწინებისა და პირადი სტატუსის სხვა საკითხებს, ძირითადად, ესადაგება პირის რელიგიურ ჯგუფს. მაგალითად, მუსლიმი ქალი კანონიერად ვერ დაქორწინდება არა მუსლიმ კაცზე. თუ ის ასე მოიქცევა არაოფიციალურად, საზოგადოების მხრიდან სერიოზული შევიწროვებისა და ძალადობის მსხვერპლი გახდება. ისლამური რელიგიური კანონების მთავრობისეული ინტერპრეტაციით, ასეთ ქორწინებაში გაჩენილი ბავშვები მუსლიმი მამაკაცის მეურვეობის ქვეშ განთავსდებიან.[4]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ ანგარიშში წერს, რომ ეგვიპტეში, 2015 წლის 18 ნოემბერს, მუსლიმმა ბიძებმა და ბიძაშვილებმა მოკლეს 26 წლის გოგო, რომელიც ქრისტიანობაზე კონვერტირდა და ქრისტიან კაცზე დაქორწინდა. მოკლული გოგოს მამამ, რომელიც ცდილობდა, მაგრამ ვერ შეძლო შვილის დაცვა, პოლიციას მიმართა. პოლიციამ მომხდართან დაკავშირებით გამოძიება დაიწყო. პრესაში გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, უსაფრთხოების სამსახურის მაღალი თანამდებობის პირებს, მსხვერპლის ოჯახსა და მისი ქრისტიანი ქმრის ოჯახს შორის შესარიგებელი შეხვედრა შედგა, რათა აეცილებინათ შემდგომი კონფესიათაშორისი ძალადობა სოფელში. მსხვერპლის ოჯახმა ქრისტიან ქმარსა და მის ოჯახს სოფლის სამუდამოდ დატოვება მოსთხოვა.[5]

მედია საშუალება „Deutsche Welle“ 2016 წლის 26 მაისს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერს, რომ მინიას პროვინციაში მუსლიმთა ბრბომ დაწვა ქრისტიანთა სახლები და ქრისტიანი ქალი გაშიშვლებული ატარა ქუჩებში. მიზეზი გახდა გავრცელებული ჭორი, რომ ქრისტიანი ქალის შვილს ჰქონდა ურთიერთობა მუსლიმ ქალთან. სტატიაში ნათქვამია, რომ პოლიციას სათანადო რეაგირება არ მოუხდენია და შემთხვევის ადგილას თავდასხმის დაწყებიდან ორი საათის შემდეგ მივიდა. საბოლოოდ, მომხდარის გამო 5 პირი დააკავეს და პროკურატურამ კიდევ 18 პირის დაკავების ორდერი გასცა. ასევე, ათმა პარლამენტარმა ინციდენტთან დაკავშირებით შინაგან საქმეთა მინისტრის გამოკითხვა მოითხოვა. ქრისტიანმა სასულიერო პირმა მედიასთან ინტერვიუში განაცხადა, რომ ხალხის რეაქცია არ იქნებოდა ასეთი ძალადობრივი თუ ურთიერთობა მუსლიმ კაცსა და ქრისტიან ქალს შორის იქნებოდა.[6]

[1] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 20 June 2017, v 3.0, available at:

[accessed 3 April 2018]

[2] The Law Library of Congress; Prohibition of Interfaith Marriage; September, 2015; available at:

[accessed 16 November 2018]

[3] BBC; Egypt: The forbidden love of interfaith romances; By Ali Gamal; 24 November, 2014; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29932094 [accessed 16 November 2018]

[4] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 20 June 2017, v 3.0, available at:

[accessed 16 November 2018]

[5] United States Department of State, 2015 Report on International Religious Freedom – Egypt, 10 August 2016, available at:

[accessed 16 November 2018]

[6] Deutsche Welle; Muslim mob burns Christian homes in Egypt over interfaith relationship; By Darko Janevic; 26 May, 2016; available at: https://www.dw.com/en/muslim-mob-burns-christian-homes-in-egypt-over-interfaith-relationship/a-19284932 [accessed 16 November 2018]

მსოფლიო. რელიგიური მიმდინარეობა პროტესტანტიზმი. ოქტომბერი, 2018

ონლაინ-ენციკლოპედიის Britannica მიხედვით, პროტესტანტიზმი წარმოადგენს კათოლიკური დოქტრინისა და წეს-ჩვეულებების საწინააღმედეგო მოძრაობას, რომელიც დაიწყო ადრეული მე-16 საუკუნის ევროპაში. დღევანდელი მდგომარეობით,  კათოლიციზმსა და მართლმადიდებლობასთან ერთად, პროტესტანტიზმი წარმოადგენს ქრისტიანობის 3 ძირითად მიმდინარეობას.[1]

ჩიკაგოს თეოლოგიის ლუთერანული სკოლის თეოლოგიის პროფესორი გრედი დეივისი პროტესტანტიზმის შესახებ ამბობს, რომ „ზოგადად, ტერმინი „პროტესტანტი“ საკუთარ თავში მოიაზრებს იმდენად ბევრ თეოლოგიურ საკითხს, რელიგიურ თუ კულტურულ ჯგუფებს და იმდენად ბევრ ლოცვისა და თაყვანისცემის ადგილებსა თუ ბიბლიის გამოყენების წესებს, რომ უბრალოდ შეუძლებელია, დაასახელო თუნდაც ერთი კონკრეტული საკითხი პროტესტანტურ ლიტურგიასა თუ აღმსარებლობაში ბიბლიის როლის შესახებ, რომელიც ერთნაირი იქნება ყველა პროტესტანტისთვის. მაგალითად, ანგლიკანურ მიმდირეობაში, ლიტურგიისას ბიბლიას უმეტესწილად ისეთი დატვირთვა აქვს, როგორიც რომაულ-კათოლიკურ ეკლესიაში. მსგავსი სიტუაციაა მე-20 საუკუნის ლუთერანების  უმრავლესობის შემთხვევაში, თუმცა არა ყველა ლუთერანის. მეორეს მხრივ, არსებობს კონრეტული პროტესტანტული მიმდინარეობები, რომლის აღმსარებელები მიიჩნევენ, რომ თაყვანისცემისას და სხვადასხვა რელიგიური რიტუალის შესრულებისას,  მხოლოდ ბიბლია და არაფერი სხვა უნდა იყოს გამოყენებული. პროტესტანტურ ლიტურგიაში ბიბლიის როლიც სწორედ ზემოხსენებულ ორ პოლუსს შორის მერყობს.“ [2]

გამოცემა Deutsche Welle სტატიაში „ძირითადი განსხვავებები კათოლიკეებსა და პროტესტანტებს შორის“ წერს, რომ აღნიშნულ ორ დენომინაციას შორის რამდენიმე მნიშვნელოვანი განსხვავება არსებობს, მაგალითად:

  1. ბიბლიის როლი – პროტესტანტი ქრისტიანებისთვის ბიბლია წარმოადგენს „სოლა სკრიპტურას“ ანუ ღმერთის ერთადერთ წიგნს, მაშინ როდესაც კათოლიკეები გარდა ბიბლიისა, ასევე დამატებით იყენებენ საეკლესიო დოგმებსა და საუკუნეების მანძილზე განვითარებულ კათოლიკური ეკლესიის ტრადიცეიბსა და ადათ-წესებს.
  2. ეკლესიის როლი – კათოლიკური ეკლესია საკუთარ თავს მიიჩნევს, როგორც ერთადერთ ჭეშმარიტ ქრისტიანულ მიმდინარეობას, რომელსაც პაპი უდგას სათავეში. პროტესტანტიზმი კი, რომლის ათასობით დენომინაცია არსებობს, მის თითოეულ მიმდინარეობას თანაბარუფლებიანად მიიჩნევს და, ასევე, არ აღიარებს პაპის პრიმატს ქრისტიანულ სამყაროზე.
  3. მსახურების გაგება – კათოლიკურ ეკლესიაში არსებობს სასულიერო იერარქია და ე.წ. „წმინდა დეკრეტი“, რომლის მიხედვითაც ინიშნებიან საეკლესიო თანამდებობების (ეპისკოპოსი, მოძღვარი, დიაკვანი) პირები და სიცოცხლის ბოლომდე იღებენ ლეგიტიმურ უფლებას, რომ ჰყავდეთ მრევლი. აღნიშნული კურთხევა მხოლოდ მამრობითი სქესის პირებს ეძლევათ.

რაც შეეხება პროტესტანტულ მიმდინარეობებს, ისინი არ ნიშნავენ კონკრეტულ პირებს სპეციფიკურ თანამდებობებზე. მათი რწმენით, მღვდლობა შეუძლია ნებისმიერ მორწმუნეს, მათ შორის – ქალსაც.

  1. ზიარება – კათოლიკურ ეკლესიაში მიღებულია ზიარების წესი, რომლის მიხედვითაც მას შემდეგ, რაც მღვდელი მათ იესოს სახელით აკურთხებს, პური იქცევა ქრისტეს ხორცად, ხოლო ღვინო – ქრისტეს სისხლად. ზემოხსენებული რიტუალი ასახავს „იესოს „უკანაკსნელ ვახშამს“ მოციქულებთან ერთად. არა-კათოლიკე პირებს (თუნდაც ქრისტიანებს) არ შეუძლიათ რიტუალში მონაწილეობა და ზიარების მიღება.

პროტესტანტურ ეკლესიაში ზიარებას განსხვავებული დატვირთვა აქვს. თუ კათოლიკეებისთვის პური ქრისტეს ხორცს განასახიერებს და არის ლოცვისა და თაყვანისცემის ობიექტი, პროტესტანტებისთვის მას უბრალოდ სარიტუალო დატვირთვა აქვს. ასევე, პროტესტანტულ ეკლესიაში ნებისმიერ მონათლულ პირს შეუძლია ზიარების მიღება და ცერემონიის წარმართვაც კი.

  1. „წმინდა საიდუმლოები“ – კათოლიკე ეკლესია აღიარებს ახალი აღქმის 7 საიდუმლოს: ნათლისღება, მირონცხება, ზიარება, სინანული, მღვდლობა, ქორწინება და ზეთის კურთხევა. ეკლესია მიიჩნევს, რომ ისინი ქრისტემ დააწესა და, შესაბამისად, უფლის კურთხევას გამოხატავენ.

რაც შეეხება პროტესტანტებს, ისინი აღიარებენ მხოლოდ ორ საიდუმლოს – ნათლობა და ზიარება.

  1. დოგმები მარიამ ღვთისმშობლის შესახება და წმინდანების თაყვანისცემა – კათოლიკე ქრისტიანები თაყვანს სცემენ მარიამს, როგორც „ზეციურ დედოფალს“. მათთვის ასევე არსებობს მარიამთან დაკავშირებული კონკრეტული დოგმები – ღმერთის დედობა, უმწიკვლო ჩასახვა, ქალწულობა და ზეცაში ამაღლება. გამომდინარე იქიდან, რომ ბიბლიაში ზემოხსენებული დოგმების გამამყარებელი არგუმენტები მცირეა, პროტესტანტები მათ (დოგმებს) არ იზიარებენ.

ამას გარდა, კათოლიკური ეკლესია ასევე აღიარებს წმინდანებს და მათ თაყვანისცემას. ეს ნიშნავს, რომ ეკლესიის მიერ კანონიზაციის ანუ წმინდანად შერაცხვის შემდეგ, ისინი შეიძლება გახდნენ ლოცვის ან თაყვანისცემის ობიექტები. დღეის მდგომარეობით, რომაულ-კათოლიკურ ეკლესიაში 4.000-მდე წმინდანი არსებობს. მათი სხეულის შემორჩენილი ნაწილები „წმინდა ნაწილებადაა“ მიჩნეული და მათ  თაყვანს სცემენ.

პირის წმინდანად შერაცხვა პროტესტანტული ეკლესიის მიერ კატეგორიულად არაბიბლიურადაა მიჩნეული. მათი შეხედულებით, ყველა ადამიანმა უნდა ილოცოს და თაყვანის სცეს უშუალოდ მხოლოდ ღმერთს.

  1. ქორწინებისგან თავის შეკავება – კათოლიკურ ეკლესიაში მღვდლებს მოეთხოვებათ ქორწინებისა და სექსუალური ურთიერთობისგან თავის შეკავება, მაშინ როდესაც, პროტესტანტები ზემოხსენებულ შეზღუდვას არ აღიარებენ.[3]

ონლაინ-გამოცემა Patheos პროტესტანტული რიტუალებისა და ტრადიციების შესახებ წერს, რომ პროტესტანტების გარკვეული ნაწილი არ აღიარებს დღესასწაულებს, გარდა აღდგომისა და შობისა. თუმცა, ბევრი პროტესტანტისთვის არსებობს ე.წ. „წმინდა დრო“, რომელიც თითოეული წლის განმავლობაში აღნიშნავს იესო ქრისტეს ცხოვრების მნიშვნელოვან მონაკვეთებს. მაგალითად, დღესასწაული „ადვენტი“ აღინიშნება შობამდე 4 კვირა დღეს და სრულდება შობის ღამეს მზის ჩასვლისას; შობა და შობის შემდგომი პერიოდი – გრძელდება 6 იანვრამდე, რომლის დროსაც ზეიმობენ ნათლისღებას; დღესასწაული „ვენტი“ –  აღინიშნება აღდგომამდე 6 კვირა დღეს; „წმინდა კვირა“ – ეძღვნება იესოს უკანაკნელ კვირას ჯვარცმამდე; აღდგომის დღესასწაული; ამაღლება – აღინიშნება აღდგომიდან 50 დღეს.

ასევე, ტრადიციული ქრისტიანული მიმდინარეობებისგან მნიშვნელოვნად განსხვავებულია პროტესტანტთა სალოცავი ადგილები. მათი უმრავლესობა უარყოფს ხატების, ფრესკებისა და ქანდაკებების თაყვანისცემას. მაგალითად, ერთ-ერთმა „რეფორმატორმა მამამ“ – ულრიხ ცვინგლიმ ციურიხის გროსმიუნსტერის ეკლესიის კედლები თეთრად გადააღებინა, რადგან სჯეროდა, რომ ღვთის მიერ მიტევების მეშვეობით სულის გადარჩენა ყველაზე პირდაპირ და ნათლად წერილობითი ფორმით არის გადმოცემული, რომელიც შემდეგ იქადაგება და ისწავლება. დღევანდელი პროტესტანტების ნაწილი იზიარებს ცვინგლის შეხედულებებს, თუმცა არსებობს მეორე ნაწილი (თანამედროვე ანგლიკანები, ზოგიერთი ლუთერანული მიმდინარეობა), რომელიც ამ საკითხში უფრო კათოლიკური მიდგომისკენ იხრება.

რაც შეეხება რიტუალებსა და წეს-ჩვეულებებს, თითქმის ყველა პროტესტანტულ მიმდინარეობაში ორი ყველაზე მნიშვნელოვანი რიტუალია ნათლობა და ზიარება.[4]

[1] Encyclopedia Britannica – Protestantism, available at https://www.britannica.com/topic/Protestantism [accessed 23 October 2018]

[2] H. Grady Davis – New Testament Apocrypha, available at https://www.britannica.com/topic/biblical-literature/New-Testament-Apocrypha#ref59822 [accessed 23 October 2018]

[3] Deutsche Welle – article “The main differences between Catholics and Protestants” available at https://www.dw.com/en/the-main-differences-between-catholics-and-protestants/a-37888597  [accessed 23 October 2018]

[4] Patheos – Protestantism, Rituals and Worship, available at http://www.patheos.com/library/protestantism/ritual-worship-devotion-symbolism [accessed 23 October 2018]

ეგვიპტე. ეთნიკურად ნუბიელების მიმართ დამოკიდებულება. სექტემბერი, 2018

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Minority Rights Group International“ 2017 წლის ოქტომბერში ეგვიპტის უმცირესობების შესახებ გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ ნუბიელები ზემო ნილოსის რეგიონში ცხოვრობენ. სტატისტიკური მონაცემები სხვადასხვა ციფრს ასახელებენ; ვარაუდობენ, რომ მათი რაოდენობა, დაახლოებით 3-4 მილიონია. 1899 წლის შეთანხმების შემდეგ, რომლის მიხედვითაც ეგვიპტემ და სუდანმა სახელმწიფო საზღვრები დაადგინეს, ნუბიელების ერთი ნაწილი ეგვიპტის შემადგენლობაში აღმოჩნდა, მეორე – სუდანის. კულტურულმა, ენობრივმა და ნათესაურმა კავშირებმა განაპირობა ის, რომ ნუბიელები ახლო კონტაქტს და მიმოსვლას ინარჩუნებდნენ საზღვრის ორივე მხარეს. ასეთი მდგომარეობა გრძელდებოდა 1964 წლის ევაკუაციამდე, რასაც ასვანის დიდი დამბის მშენებლობა ახლდა თან. ეგვიპტური ნუბია ასვანის პროვინციის ნაწილია; აღნიშნული პროვინცია მოიცავს ასევე ხალხმრავალ ტერიტორიებს, სადაც არა ნუბიელები ბინადრობენ. შედეგად, ეთნიკურად ნუბიელები, თავიანთ მშობლიურ პროვინციაში, უმცირესობაში არიან.

მიუხედავად იმისა, რომ ეგვიპტე დიდ ძალას წარმოადგენდა დინასტიური მმართველობის თითქმის მთელი პერიოდის განმავლობაში, მათ არასდროს გაუნადგურებიათ სამხრეთელი მეზობელი ნუბია; არც ნუბიელები, რომლებმაც მიიღეს ეგვიპტური ღმერთები და მმართველობის იდეები, სრულად არ დამდგარან ჩრდილოელი მეზობლის გზაზე. ნუბიელთა ქალაქი მეროა ნილოსის 200-კილომეტრიალ სანაპიროზე იყო გადაჭიმული (დღევანდელი ხართუმი) და ნილოსზე ვაჭრობის კონტროლით მდიდრდებოდა. როდესაც ეგვიპტე ბიზანტიის შემადგენლობაში შევიდა, ნილოსის რეგიონში ქრისტიანობა შევიდა. კოპტური ქრისტიანობა გავრცელდა ნუბიაშიც, სადაც ქრისტიანული სამეფო არსებობდა მეთოთხმეტე საუკუნემდე. ამ დროს ნუბიამ ისლამი მიიღო – 7 საუკუნით გვიან, ვიდრე ეს ეგვიპტემ გააკეთა. ამის შემდეგ ძალიან ბევრი ეკლესია მეჩეთად გადაკეთდა.

სოფლად მცხოვრები ნუბიელები მეოცე საუკუნის უმეტესი ნაწილის განმავლობაში იყვნენ უგულებელყოფილები და ექსპლოატაციის ობიექტები. 1910 წლიდან 1960 წლამდე, ნუბიელთა სოფლებში (ვიდრე ეს სოფლები სრულად არ განადგურდა), ძირითადად, ქალები, ბავშვები და მოხუცები ცხოვრობდნენ; შრომისუნარიანი მამაკაცები სამსახურის საძებნად ემიგრაციაში მიდიოდნენ. ნუბიელთა სოფლები სამშენებლო პროექტებმა, მათ შორის დამბების მშენებლობამ შეიწირა. დაახლოებით 70 წლის განმავლობაში, ნუბიელებმა თავიანთი მიწების 60%-მდე დაკარგეს – ეს მიწები ან განადგურდა ან საცხოვრებლად უვარგისად გამოცხადდა. ასობით წლის განმავლობაში ეგვიპტურ აზროვნებაში სიტყვები „ნუბიელი“ და „ტყვე“ სინონიმები იყო. ნუბიელები ახლად, დიდწილად, გამოთიშული არიან ეგვიპტის ეროვნული ცხოვრებიდან. 2002 წლის ოქტომბერში ნუბიელებმა მოიწვიეს ნუბიელთა პირველი კონგრესი, სადაც დაკარგული მიწების სანაცვლოდ, მთავრობისგან უფრო მეტი კომპენსაცია მოითხოვეს. ნუბიელები კვლავ დაზარალებულები არიან დამბების მშენებლობებით და მათ კვლავ არ მიუღიათ ადეკვატური კომპენსაცია დაკარგული მიწების სანაცვლოდ. დამბები ეგვიპტის განვითარებას ემსახურება და ნუბიელების თქმით, მთავრობა კვლავ უგულებელყოფს მათ საჭიროებებს.

2005 წლიდან ნუბიელები გახდნენ უფრო აქტიურები ცვლილებების მოთხოვნის მხრივ და შეიქმნა სხვადასხვა ახალგაზრდული მოძრაობა, რომლებიც აქტიურები იყვნენ 2008 წლის პურის კრიზისის დროს. ახალგზარდა ნუბიელების პოლიტიკური აქტივობები უფრო გაძლიერდა 2011 წლის მოვლენების დროს, როდესაც დიდ მობილიზაციას ჰქონდა ადგილი.

2014 წელს, ქვეყნის ახალი კონსტიტუციის განხილვის პერიოდში, ნუბიელებს მიეცათ საშუალება საკონსტიტუციო ცვლილებების კომიტეტს შეხვედროდნენ და გარკვეული ცვლილებების ინიცირება მოეხდინათ. 2012 წლის კონსტიტუცია წინა პრეზიდენტის მორსის მიერ იყო მიღებული და ამ დოკუმენტს ძალიან ბევრი ადამიანი და ორგანიზაცია აკრიტიკებდა. უფლებადამცველების თქმით, 2012 წლის კონსტიტუცია ლახავდა ყველა უმცირესობის უფლებებს. ახალი კონსტიტუციით დიდი წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ნუბიელთა დაბრუნების უფლების აღიარება, რაც პირველად მოხდა. კონსტიტუციის 236-ე მუხლი ადგენდა, რომ სახელმწიფოს უნდა გადაედგა ნაბიჯები ნუბიელთა თავიანთ მიწაზე დაბრუნების უფლების აღსასრულებლად; გარდა ამისა, დოკუმენტის რატიფიცირებიდან ათი წლის ვადაში უნდა მომხდარიყო ამ მიწების განვითარება; კონსტიტუცია ასევე ავალებდა სახელმწიფოს ისეთი ღონისძიებების გატარებას, რომელიც  უზრუნველყოფდა ნუბიელთა კულტურის შენარჩუნებას. მიუხედავად ამისა, რამდენიმე თვის შემდეგ, პრეზიდენტმა სისიმ გამოსცა 444-ე განკარგულება, რომლითაც სასაზღვრო ტერიტორიები სამხედრო ზონებად, შესაბამისად არა საცხოვრებელ ზონებად გამოაცხადა. პრეზიდენტის გადაწყვეტილება ნუბიელთა ბევრ სოფელს შეეხო.

2015 წლის საპარლამენტო არჩევნებში „ახალმა ნუბიამ“ თავისი მანდატი მოიპოვა – იასინ აბდელ საბური ეგვიპტის პარლამენტის პირველი ნუბიელი დეპუტატი გახდა. აღნიშნული ფაქტი პოზიტიურად იქნა შეფასებული; ამასთან, ბევრი სკეპტიკურად უყურებდა იმ საკითხს თუ რამდენად მოხდებოდა ნუბიელთა თემისთვის ყველაზე აქტუალური საკითხების გადაწყვეტა. ეს საკითხები იყო მშობლიურ მიწებზე დაბრუნება, უმუშევრობის შემცირება, სერვისების მიწოდების გამართვა და ნუბიელთა ენისა და კულტურის დაცვა. აბდელ საბურმა პირობა დადო, რომ ხელისუფლებას 2014 წლის კონსტიტუციის 47-ე და 50-ე მუხლების აღსრულებისკენ უბიძგებდა; აღნიშნული მუხლები სხვადასხვა ჯგუფის კულტურული იდენტობისა და მემკვიდრეობის დაცვას ეხებოდა.

იმედგაცრუებამ ზღვარს მიაღწია 2016 წელს. კულმინაცია დადგა 2017 წლის 2 იანვარს, როდესაც პირველად ნუბიელი აქტივისტები დააპატიმრეს სახელმწიფოს წინააღმდეგ მათი პროტესტის გამო. ექვს პირს ბრალი წაუყენეს უკანონო შეკრების, საფუძვლის გარეშე პროტესტის და უსაფრთხოების ძალებზე თავდასხმის მუხლებით, მას შემდეგ, რაც ისინი პოლიციამ დააპატიმრა იმ დროს, როდესაც ისინი მიწის ფლობის შესახებ პრეზიდენტის დადგენილების გასაპროტესტებლად მიდიოდნენ. პრეზიდენტის 355-ე და 498-ე დადგენილებებით, რომლებიც 2016 წლის აგვისტოსა და ნოემბერში იქნა მიღებული, ხდება 1100 აკრი მიწის კონფისკაცია, რის შედეგადაც ნუბიელები, რომლებიც ისედაც იძულებით გაიყვანეს მშობლიური მიწებიდან, კვლავ უნდა გადაადგილდნენ. ნოემბერში დემონსტრანტებმა მთავრობას მოლაპარაკებების დაწყება მოსთხოვეს; ნუბიელი აქტივისტები და სამოქალაქო საზოგადოება საერთაშორისო არბიტრაჟით იმუქრებოდა; თუმცა, მოგვიანებით მათ თავიანთი კამპანია შეაჩერეს და სახელმწიფოსგან ელიან პრობლემის მოგვარებას.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ კანონმდებლობა კრძალავს ნებისმიერი საფუძვლით დისკრიმინაციას. მიუხედავად ამისა, მუქი ფერის კანის მქონე ეგვიპტელები და სუბსაჰარელი აფრიკელები აწყდებიან დისკრიმინაციას და შევიწროვებას. კერძოდ, ნუბიელები ზემო ეგვიპტიდან განიცდიან დისკრიმინაციას მათი კანის ფერის გამო ან იმის გამო, რომ საზოგადოება მათ სუბსაჰარელ აფრიკელ მიგრანტებად ან ლტოლვილებად მიიჩნევს. ქვეყნის 2014 წლის კონსტიტუციის მიხედვით, სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს ნუბიელების მშობლიურ რეგიონში დაბრუნება და რეგიონის განვითარება დოკუმენტის რატიფიკაციიდან 10 წლის ვადაში.

2016 წლის აგვისტოში პრეზიდენტმა გამოსცა განკარგულება და სახელმწიფო საკუთრებაში მყოფ დაახლოებით 1000 აკრზე ახალი სასოფლო-სამეურნეო პროექტი დაამტკიცა. ამან ნუბიელთა პროტესტი გამოიწვია, მათი თქმით, აღნიშნული ნაბიჯები მათ ართმევს მშობლიურ მიწაზე დაბრუნების საშუალებას. ასობით ნუბიელი ჩაება საპროტესტო მსვლელობაში; მათ სახელმწიფო პროექტის ტერიტორიაზე მოხვედრილ ნუბიელთა ისტორიულ სოფელში შესვლა სცადეს. 19 ნოემბერს მსვლელობა ქალაქ ასვანის ავტობანზე უსაფრთხოების ძალებმა შეაჩერეს, რასაც დაპირისპირება მოყვა. დემონსტრანტებმა ქალაქში გზების გადაკეტვა და საბურავების დაწვა დაიწყეს. საპასუხოდ, უსაფრთხოების ძალებმა ისინი ალყაში მოაქციეს და საკვებსა და წყალზე წვდომა შეუზღუდეს. საბოლოოდ, მთავრობის მაღალი თანამდებობის პირები, მათ შორის პრემიერი ჩაერთო მოლაპარაკებებში და გავრცელებული ინფორმაციით, ნუბიელებს დაპირდა, რომ ისინი სახელმწიფო პროექტში არსებულ მიწაზე პრიორიტეტული უფლებით ისარგებლებდნენ.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ 2017 წლის 3 სექტემბერს უსაფრთხოების ძალებმა ასვანში 25 ნუბიელი დააპატიმრეს – ისინი 2011 წელს დაკავებული ნუბიელებისადმი მიძღვნილ საპროტესტო აქციაში მონაწილებდნენ. მათთვის წაყენებულ ბრალდებებს შორის იყო უკანონო შეკრება და უცხოური ორგანიზაციებისგან დაფინანსების მიღება. ზოგიერთმა დაკავებულმა შიმშილობა დაიწყო, მათ შორის აქტივისტმა გამალ სორორმა, რომელიც დიაბეტურ კომაში ჩავარდა და 6 ნოემბერს გარდაიცვალა. სორორის სიკვდილმა ნუბიელთა პროტესტის ახალი ტალღა ააგორა. 9 ნოემბერს ციხესთან გამართული აქციისას პოლიციამ კიდევ 13 დემონსტრანტი დააკავა. 12 ნოემბერს სასამართლომ თავდაპირველად დაკავებული 24 პირი გაათავისუფლა და მათი საქმის განხილვა 2018 წლისთვის გადადო.[3]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2017/2018 წლების ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ 2014 წლის კონსტიტუცია აღიარებს ძირძველი ნუბიელი ხალხის მშობლიურ მიწაზე დაბრუნების უფლებას, მთავრობა კვლავ არ აძლევს იძლებით გადაადგილებულ ნუბიელებს თავიანთ მიწაზე დაბრუნების საშუალებას, რითიც საფრთხეს უქმნის მათ კულტურულ, ისტორიულ და ენობრივ იდენტობას. 2017 წლის 3 სექტემბერს ნუბიელმა აქტივისტებმა გააპროტესტეს პრეზიდენტის გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც ნუბიელთა 16 სოფელი სამხედრო ზონად გამოცხადდა და იქ ცხოვრება აიკრძალა. პოლიციამ 25 დემონსტრანტი 3 თვის ვადით დააკავა.[4]

[1] Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Egypt : Nubians, October 2017, available at:

[accessed 5 September 2018]

[2] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Egypt, 3 March 2017, available at:

[accessed 5 September 2018]

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Egypt, 20 April 2018

 (accessed on 5 September 2018)

[4] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Egypt, 22 February 2018, available at:

[accessed 5 September 2018]

ერაყი. სუნიტი მუსლიმების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. სექტემბერი, 2018

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Minority Rights Group International“ 2017 წლის ნოემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის მოსახლეობა დაახლოებით 39 მილიონია. ერაყის სამ უმსხვილეს დემოგრაფიულ ჯგუფს წარმოადგენენ შიიტი არაბები, სუნიტი არაბები და ქურთები, რომელთა უმეტესობა სუნიტური ისლამის აღმსარებელია. ზუსტი დემოგრაფიული დაყოფა ამჟამად არ არსებობს, გამომდინარე იქიდან, რომ  საკითხის პოლიტიკური მგრძნობიარობის გამო უკანასკნელი მონაცემები უცნობია. სანდო წყაროებზე დაყრდნობით, მოსახლეობის 99% მუსლიმია; მათგან დაახლოებით 60-65% შიიტი, ხოლო 32-37% სუნიტი.[1] ერაყის რამდენიმე პროვინციაში სუნიტები უმრავლესობით არიან წარმოდგენილნი და ასეთ პროვინციებს „სუნიტურს“ უწოდებენ; ესენია: ნინევა, სალაჰადინი, ანბარი, დიალა და კირკუკი. ასევე, ბაღდადის ზოგიერთი ნაწილიც მიიჩნევა სუნიტურად.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2016/2017 წლების ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ პარამილიტარისტული დაჯგუფებები და სამთავრობო ძალები ჩადიოდნენ ომის დანაშაულს და არღვევდნენ საერთაშორისო ჰუმანიტარულ და ადამიანის უფლებათა სამართლის ნორმებს, ძირითადად სუნიტი არაბების მიმართ. ისინი უსამართლოდ კლავდნენ და აწამებდნენ, იტაცებდნენ ასობით კაცსა და ბიჭს ან ანადგურებდნენ სახლებსა და ქონებას. მუქდადიაში თვითმკვლელი ტერორისტის შეტევის გამო შურისძიების მიზნით, დაჯგუფებები თავს დაესხნენ სუნიტურ საზოგადოებას, დახოცეს ათობით ადამიანი და გაანადგურეს სუნიტური მეჩეთები, მაღაზიები და სხვა ქონება. ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ ერაყის მთავრობა და ქურთისტანის ავტონომიური რეგიონის ხელისუფლება აწესებდა თვითნებურ და დისკრიმინაციულ შეზღუდვებს სუნიტი არაბების გადაადგილების თავისუფლების შესაზღუდად. ათობით ათას სუნიტ არაბს ისლამური სახელმწიფოსგან გათავისუფლებულ ტერიტორიაზე დაბრუნებაში ხელს უშლიდნენ სხვადასხვა სახის ბიუროკრატიული მექანიზმებითა და სხვა სახის უფლებების დარღვევის გზით.[3]

„Amnesty International“ თავის 2017/18 წლების ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ტერორისტულ დაჯგუფება ისლამურ სახელმწიფოსთან შეიარაღებული კონფლიქტის გამო, ერაყის სამთავრობო ძალებმა და შეიარაღებულმა დაჯგუფებებმა მოსახლეობას იძულებით დაატოვებინეს სახლები, რომლებიც შემდეგ გაანადგურეს. მაგალითად, 2017 წლის დასაწყისში, სახალხო მობილიზაციის ძალების შემადგენლობაში მყოფმა სუნიტური ტომის დაჯგუფებამ „Hashd al-Ashari“, ერაყის სამთავრობო ძალებთან ერთად, 125 ოჯახი სალაჰადინიდან იძულებით განდევნა. მათ ისლამურ სახელმწიფოსთან ასოცირება დასდეს ბრალად. ოჯახები, მათი ნების საწინააღმდეგოდ, ტიკრიტთან ახლოს მდებარე ლტოლვილთა ბანაკში გადაიყვანეს.[4]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2017 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ პოპულარული სამობილიზაციო ძალები და სხვა სამთავრობო ძალები ხანდახან არასათანადოდ ექცეოდნენ სუნიტ მოქალაქეებს ისლამური სახელმწიფოსგან გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე და სახელმწიფო უძლური იყო ადეკვატურად მოქცეოდა სუნიტ გადაადგილებულ პირებს. ბევრი სუნიტი გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე გახდა უკანონო დაკავებების, ცემის, გაძარცვის, წამების და მკვლელობის მსხვერპლი, ძირითადად, პოპულარული სამობილიზაციო ძალების მხრიდან. ამავე ანგარიშში წერია, რომ სუნიტი არაბები, რომლებიც ქვეყნის უდიდეს უმცირესობას წარმოადგენენ, უკმაყოფილებას გამოთქვამენ იმის გამო, რომ პოლიტიკურ სისტემაზე შიიტების დომინანტობის პირობებში, ისინი გავლენის მქონე პოზიციებს მიღმა რჩებიან. ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ ის სუნიტები, რომელთა მიმართაც გაჩნდება ეჭვი, რომ ეხმარებოდნენ ისლამურ სახელმწიფოს სიკვდილით დასჯის და ქონების ჩამორთმევის ობიექტები ხდებიან მთავრობის მომხრე ძალების, ძირითადად შიიტური დაჯგუფებების მხრიდან.[5]

„Freedom House“ თავის 2018 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ სუნიტი არაბები, რომლებიც ქვეყნის უდიდესი ეთნო-რელიგიური უმცირესობაა, წარმოდგენილნი არიან პარლამენტში, მაგრამ ხშირად დაობენ შიიტ უმრავლესობასთან იმ მოტივით, რომ მათ რეალური გავლენის მქონე პოზიციების მიღმა ტოვებენ. ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ საანგარიშო წლის განმავლობაში, ვრცელდებოდა ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ შიიტური დაჯგუფებები აფერხებდნენ სუნიტი მუსლიმების გადაადგილებას ისლამური სახელმწიფოსგან გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე.[6]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ თავის 2018 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ისლამური სახელმწიფო სწორედ სუნიტებით დასახლებულ ტერიტორიაზე აწესებდა ყველაზე მკაცრ შეზღუდვებსა და სადამსჯელო მექანიზმებს, მათ შორის იყო სექსუალურ უმცირესობად მიჩნეული მამაკაცების სიკვდილით დასჯა, გარყვნილების ბრალდებით ჩაქოლვა, ტელეფონის გამოყენებისა და სიგარეტის მოწევის აკრძალვა. დაჯგუფებამ დააწესა მკაცრი შეზღუდვები ქალებისა და გოგოების ჩაცმულობასა და გადაადგილებაზე. სუნიტ ქალსა და გოგოს უნდა ეტარებინა ნიქაბი და გადაადგილების უფლება ჰქონდა მხოლოდ მამაკაცი ნათესავის თანხლებით.[7]

ახალი ამბების საერთაშორისო სააგენტო „The Christian Science Monitor“ 2017 წლის 27 დეკემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ მაშინ, როცა ერაყი ზეიმობს ისლამური სახელმწიფოს (ISIS) დამარცხებას, სუნიტი არაბული საზოგადოება, ოკუპაციის შემდეგ, ებრძვის იდენტობის კრიზისს. შიიტური მთავრობის პირობებში ცხოვრება ზოგიერთ მათგანს ერაყის ახალ ნაციონალიზმს სთავაზობს. ერაყში 5 მილიონი იძულებით გადაადგილებული პირიდან უმეტესობა სუნიტია. ISIS-ის ჯიჰადისტების მიერ გატაცებული, გაუპატიურებული ან მოკლული ათი ათასობით ერაყელის უმეტესობა სუნიტი იყო. თითქმის ყველა ქალაქი, რომელიც განადგურებული დარჩა ISIS-ის გაძევებისთვის წარმოებული ბრძოლის გამო – დაწყებული ფალუჯადან და რამადიდან, დამთავრებული მოსულით – უმეტესად სუნიტური იყო.

ერაყის სუნიტმა არაბებმა გრძელი და მტკივნეული გზა განვლეს, დაწყებული რკინის კაცად წოდებული სადამ ჰუსეინის ჩამოგდებით, რასაც მალევე მოყვა სუნიტებით დაკომპლექტებული ერაყის არმიის დაშლა, შემდეგ კი, წლების მანძილზე, გრძელდებოდა ბაღდადის შერეული უბნების ეთნიკური წმენდა, რომლის ძირითად სამიზნეებს ბაასისტები და სუნიტები წარმოადგენდნენ. აღნიშნულს მოყვა, ISIS-ის წინამორბედი, სუნიტური შეიარაღებული დაჯგუფება „ალ-ქაიდა“, რომელიც შიიტების და ამერიკელების წინააღმდეგ ახორციელებდა თვითმკვლელ ტერორისტულ თავდასხმებს. და ბოლოს, 2013 წელს შიიტების წინააღმდეგ დაწყებული ფართომასშტაბიანი აჯანყება, რომელიც მიმართული იყო მაშინდელი პრემიერ-მინისტრის ნური ალ-მალიქის წინააღმდეგ, ნიშნავდა იმას, რომ თავდაპირველად სუნიტები მიესალმნენ ISIS-ის გამოჩენას. ISIS-ის მიერ ჩადენილი ხოცვა-ჟლეტის გამო, ერაყელ შიიტებს და სუნიტ ქურთებს, რომელთათვისაც ეთნიკური იდენტობა რელიგიურ კუთვნილებაზე მიუთითებს, მიაჩნიათ, რომ ყველა არაბი სუნიტი ჯიჰადისტი ექსტრემისტია.

სუნიტი ლიდერი, შეიხ ფარეს ალ-დულაიმი, რომელიც მონაწილეობს მთავრობის შერიგების მცდელობაში, აცხადებს, რომ ყველა სუნიტი ISIS-ის წევრად არის მიჩნეული, თუმცა ის ნგრევა და განადგურება, რაც ISIS-მა სუნიტებს მიაყენა, არცერთი სხვა არმიის თუ ოკუპაციის დროს არ მომხდარა. მისივე თქმით, ნებისმიერ ქვეყანაში, სადაც მთავრობის მხრიდან ხორციელდება ჩაგვრა, ISIS-ის შესვლის შემთხვევაში, ისინი ყოველთვის იპოვიან მხარდამჭერებს. შესაბამისად, ტყუიან ისინი, ვინც ამბობენ, რომ ISIS კეთილგანწყობით არ იქნა მიღებული მათ მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე, განსაკუთრებით კი საწყის პერიოდში. დულაიმის განცხადებით, ISIS-ის გამო ბევრმა სუნიტმა დაკარგა შვილი, რისთვისაც, მათ შურისძიება სურთ. დულაიმის თქმით, ტომის ლიდერები სოფლებისა და ქალაქების მასშტაბით აწყობენ კონფერენციებს, რათა მოხდეს ISIS-ის რეალურ და იძულებით მხარდამჭერებს შორის გარჩევა, რომლებიც, ეკონომიკური საჭიროებების თუ იარაღის ძალით მუქარის გამო, იძულებულები იყვნენ მათ სამსახურში ყოფილიყვნენ. მაგალითისთვის, ერთერთი დიდი ტომის 100-ზე მეტმა გავლენიანმა კაცმა მოაწერა ხელი შეთანხმებას იმის შესახებ, რომ კონკრეტული ოჯახები არ უნდა იყვნენ დასჯილნი სხვების მიერ იმის გამო, რომ ისინი კავშირში იყვნენ ISIS-თან.

დულაიმის თქმით, დღესდღეობით, არმიასა და უსაფრთხოების ძალებს აქვთ რეკრუტირების კომიტეტები, სადაც იწვევენ სუნიტებს და უფრო მეტიც, ყოფილ ოფიცრებს, რომელთაც არ აქვთ სისხლში გასვრილი ხელები. ოქტომბრის ბოლოს, ანბარის შეიხები შეხვდნენ პრემიერ-მინისტრ აბადის, რათა 3,150 სუნიტი პოლიციელი ხელახლა შეერთებოდა ეროვნულ ძალებს, რომლებიც 2014 წელს, ISIS-ის მოსვლის შემდეგ, იქნენ გათავისუფლებულები. დულაიმის განცხადებით, ცენტრალურ ხელისუფლებაში აზროვნების კუთხით სერიოზულ ცვლილებას აქვს ადგილი; ამჟამად ყველა ხვდება, რომ ერაყის მართვა ვერ მოხდება მხოლოდ ერთი რელიგიური მიმდინარეობის მიერ. ხალხი ამის გააზრებას იწყებს, თუმცა მათ დრო სჭირდებათ.[8]

ყოველკვირეული ჟურნალი „The Economist“ 2017 წლის 12 ოქტომბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნავს, რომ მოსულსა და ფალუჯაში სუნიტები ერთსა და იმავე ისტორიებს ყვებიან. მათი თქმით, უმუშევრობის დონე უკიდურესად მაღალია. უნივერსიტეტის დიპლომის მქონე ადამიანი, დღეში 20 დოლარის სანაცვლოდ, გვის ქუჩებს ან ნიჩბით ასუფთავებს ნარჩენებისგან. შეინიშნება დებაასიფიკაციის პოლიტიკის ნიშნები, რამაც ამერიკის ოკუპაციის დროს სუნიტების გაუცხოება გამოიწვია. ფალუჯაში, დაახლოებით 4,600 პოლიციის თანამშრომელი გაათავისუფლეს მას შემდეგ, რაც დაბრუნდნენ ქალაქში.

ადგილობრივი სუნიტი სამხედროები პატრულირებენ ფალუჯას ცენტრში, ხოლო შიიტური ჯგუფები ქალაქის შემოგარენში რჩებიან. ფალუჯადან ბაღდადისკენ მიმავალ გზაზე, სუქურის საკონტროლო გამშვებ პუნქტთან, იმდენად ხანგრძლივი და გართულებული შეზღუდვებია დაწესებული, რომ ბევრი თავს არიდებს მოგზაურობას. მთავრობის მხრიდან ფულის გამოძალვის შესახებ საჩივრებს ჩვეულებრივი ხასიათი აქვს. ფალუჯას ბაზრის ერთერთი ყასბის, იბრაჰიმ ასსადის განცხადებით, თუ სამზე მეტი ცხვრის შეყვანას მოისურვებს ქალაქში, თითო ცხვარზე 10 აშშ დოლარი უნდა გადაიხადოს. მისი თქმით, ისინი ახრჩობენ ქალაქს. ერაყის ოფიციალური პირები უარყოფენ რაიმე მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სუნიტების გაუცხოებამ შესაძლოა კვლავ გამოიწვიოს პრობლემები.[9]

ახალი ამბების პორტალი „Middle East Eye“ 2017 წლის 13 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნავს, რომ ფალუჯაში განხორციელებული დერადიკალიზაციის პროექტი იმდენად წარმატებული აღმოჩნდა, რომ ქვეყნის დანარჩენ ნაწილზეც გავრცელდა.  მუჰამმადი შეიხების საბჭოს (რაბატ ალ-მუჰამმადის საბჭო) – რომელიც ფალუჯაში დაფუძნებული ორგანიზაციაა და ებრძვის ექსტრემისტულ იდეოლოგიას ერაყში – 12 რელიგიური სწავლულიდან ერთერთი, შეიხ ქამელ ალ-ფედავი, განმარტავს თუ როგორ მოხდა ისლამის ულტრა კონსერვატიული ვერსიის გავრცელება ფალუჯაში და როგორ ებრძოდნენ ისინი მას. როდესაც აღნიშნული პროექტი განხორციელების პროცესში იყო, ISIS-მა საკუთარი კონტროლის ქვეშ მოაქცია ქალაქი ფალუჯა, 2014 წელს. საბჭოს შეიხებმა, რომლებმაც საკუთარი საქმიანობის გამო, სიცოცხლის ხელყოფის მუქარები მიიღეს, ქალაქის მოსახლეობის 90%-თან ერთად დატოვეს ფალუჯა (2011 წლის მონაცემებით ქ. ფალუჯაში 275,000 მოსახლე იყო). მას შემდეგ რაც, 2016 წლის ივნისში, ერაყის არმიამ გაათავისუფლა ფალუჯა, საბჭო კვლავ დაბრუნდა, ISIS-ის მიერ განადგურებულ, საკუთარი დაწესებულებების ნანგრევებზე და თავიანთ მეჩეთზე ისლამის თეთრი დროშა აღმართეს. საბჭოს განცხადებით, ფალუჯას გათავისუფლებიდან 16 თვის შემდეგ, მათ რადიკალ ვაჰაბისტ იმამებს ჩამოართვეს კონტროლი ქალაქში არსებულ ყველა, 200-ივე მეჩეთზე. ფალუჯას მოსახლეობის განცხადებით, ქალაქი ამჟამად გაცილებით უფრო უსაფრთხოა, ვიდრე ის ოდესმე იყო, სადამ ჰუსეინის რეჟიმის დამხობის შემდეგ.

29 წლის პირადი მცველი, ჰაიდერ ალ-აბბასი, აცხადებს: „ჩვენ უფრო მეტი უსაფრთხოება და თავისუფლება გვაქვს, ვიდრე დაყიშამდე გვქონდა, რადგან მანამდე აქ ალ-ქაიდა იყო. ახლა, ჩვენ მხოლოდ მძინარე ტერორისტული ქსელები გვყავს, რომლებიც შეშინებულები არიან.“ შეიხების საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე, შეიხ მოჰამმედ ალ-ნური, ერაყის ჰაშდ ალ-შააბის ძალების მიერ ორგანიზებულ ანტი-ტერორისტულ კონფერენციაზე სიტყვით გამოვიდა და განაცხადა, რომ მას შემდეგ, რაც მათ კონტროლი მოიპოვეს ქალაქის მეჩეთებზე, ფალუჯა გახდა ერაყის ქალაქი, რომელსაც სჯერა ერთობლივი თანაარსებობის.

საბჭოს მუშაობა იმდენად წარმატებული აღმოჩნდა ადგილობრივ დონეზე, რომ ერაყის მთავრობამ შეიხებს ქვეყნის მასშტაბით მოქმედება სთხოვა. ერაყის სატელევიზიო არხზე მათ უკვე 67 პროგრამული ეთერი აქვთ და აცხადებენ, რომ მათი იდეები ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც აღწევს. 2003 წლამდე, ფალუჯაში ძალიან მცირე რაოდენობით ხდებოდა ადგილობრივ სუნიტებსა და შიიტებს შორის განსხვავება. შერეული ქორწინებები იმდენად ფართო ხასიათის იყო, რომ საბჭოს ერთერთი სუნიტი შეიხის ცოლი, შიიტურ მიმდინარეობას ეკუთვნოდა. ქამელის განცხადებით, „ნამდვილი ერაყული კულტურა ერთმანეთისგან არ ასხვავებს რელიგიებს და პარტიებს. ფალუჯაში სუნიტები, შიიტები, ქრისტიანები და მანდეიზმის მიმდევრები მშვიდობიანად თანაცხოვრობდნენ, შემდეგ კი ალ-ქაიდა და დაყიში მოვიდა, როგორც იარაღი, რათა ქვეყანა რელიგიური ნიშნით დაეყოთ.“ სტატიის ბოლოს აღნიშნულია, რომ შიიტური დროშა, რომელიც ფრიალებს ქალაქის თავზე, იძლევა შეიხ ალ-ნურის ნათქვამის დადასტურებას, რომ ფალუჯა საბოლოოდ იწყებს 2003 წლამდე არსებული ერთობლივი თანაარსებობის პერიოდთან დაბრუნებას.[10]

აშშ-ის საინფორმაციო სააგენტოს „Associated Press“ მიერ გამოქვეყნებული ინფორმაციით, ერაყის მინისტრთა კაბინეტის გენერალური მდივნის, მაჰდი ალ-ალაქის, განცხადებით, მთავრობამ დაახლოებით 19,5 მილიარდი აშშ დოლარი გამოყო ანბარის პროვინციის სტაბილიზაციის პროექტებისთვის. მისივე თქმით, ბაღდადსა და ფალუჯაში ორი ახალი წყლის სადგური აშენდა, ხოლო დანარჩენი შვიდის რეაბილიტაცია განხორციელდა. ქალაქის გათავისუფლებიდან ცხრა თვის განმავლობაში 370,000 ადამიანი დაუბრუნდა საკუთარ საცხოვრებელს, თუმცა ქუჩებისა და სახლების დიდი ნაწილი განადგურებულია. გაეროს დახმარებით, ფალუჯაში ხელახლა გაიხსნა ათობით სკოლა, ასევე წყლის ფილტრაციის სადგურები, რომლის საშუალებითაც ქალაქის 60% წყლით მარაგდება.[11]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ტერორისტული ორგანიზაცია დაეში მასობრივად არღვევდა ადამიანის უფლებებს, მათ შორის მშვიდობიან მოქალაქეებზე თავდასხმებით, რომელთა სამიზნეს ძირითადად შიიტები, მაგრამ ასევე ის სუნიტებიც წარმოადგენდნენ, რომლებიც მათ ეწინააღმდეგებოდნენ. ტერორისტები სჩადიოდნენ ისეთ დანაშაულებს, როგორებიცაა გატაცება, გაუპატიურება, დამონება, იძულებითი ქორწინება, სექსუალური ძალადობა. ტერორისტები აღნიშნულ ქმედებებს სჩადიოდნენ სხვადასხვა რელიგიური და ეთნიკური წარმომავლობის მქონე ხალხის, მათ შორის შიიტების, სუნიტების, ქურთების, ქრისტიანების, იეზიდების და სხვათა წინააღმდეგ.

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ ადგილობრივი მაცხოვრებლები ჩიოდნენ, რომ ერაყის უსაფრთხოების ძალები, უდანაშაულო სუნიტების, დევნილებისა და სამოქალაქო აქტივისტების დაკავებისას, დაბომბვებს იყენებდნენ თავის გასასამართლებელ მიზეზად. გავრცელდა რიგი ანგარიშებისა, სადაც საუბარი იყო სამთავრობო ძალების, პოპულარული სამობილიზაციო ძალებისა და პეშმერგას მხრიდან ძირითადად სუნიტი არაბების დაპატიმრებებისა და დროებითი დაკავებების შესახებ. ხელისუფლება დროდადრო აპატიმრებდა ტერორიზმში ეჭვმიტანილთა ცოლებსა და ოჯახის სხვა წევრებს, ძირითადად სუნიტებს, რათა ზეწოლა მოეხდინათ ძებნილებს და ეიძულებინათ ისინი, ჩაბარებოდნენ პოლიციას.[12]

როგორც აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ აღნიშნავს, საერთაშორისო და ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციები წერდნენ, რომ ხელისუფლება იყენებდა ანტიტერორისტულ კანონს იმისთვის, რომ პროცედურებზე დროული წვდომის გარეშე დაეპატიმრებინა სუნიტები და სხვები. სუნიტი არაბების ინფორმაციით, მთავრობა იყენებდა რელიგიურ პროფილს დაკავებებისა და დაპატიმრებების დროს და ასევე რელიგიური კუთვნილება იყო განმსაზღვრელი ფაქტორი დასაქმებისას. მედიაში გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, პოპულარული სამობილიზაციო ძალები და პეშმერგა ხელს უშლიდნენ გადაადგილებულ სუნიტ არაბებს ისლამური სახელმწიფოსგან გამოთავისუფლებულ ტერიტორიაზე დაბრუნებაში.[13]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი მსოფლიოში რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) წერს, რომ ერაყის კონსტიტუცია ოფიციალურ რელიგიად ისლამს აწესებს. ქვეყნის კონსტიტუცია აღიარებს რელიგიისა და რწმენის თავისუფლებას მუსლიმებისთვის, ქრისტიანებისთვის, იეზიდებისა და საბეან-მანდეანებისთვის. ასეთი უფლება არ აქვთ სხვა აღმსარებლობებს და ათეისტებს. კანონი კრძალავს ბაჰაიზმის მიმდევრობას და სუნიტური ისლამის ვაჰაბიტურ მიმართულებას. პირადობის დამადასტურებელ დოკუმენტზე რელიგიურ კუთვნილებად შეიძლება დატანილი იყოს მხოლოდ ქრისტიანი, იეზიდი, საბეან-მანდეანი და მუსლიმი; არ არის განსხვავება შიიზმსა და სუნიზმს, ასევე ქრისტიანობის დენომინაციებს შორის.

სუნიტი არაბები კვლავ ავრცელებენ ინფორმაციას იმის შესახებ, რომ ზოგიერთი ოფიციალური პირი მთავრობიდან კვლავ იყენებს კონფესიურ მიდგომას დაკავებისა და დაპატიმრებისას და რელიგიური ფაქტორის გათვალისწინებით იღებს გადაწყვეტილებას დასაქმებისას. კვლავ ვრცელდებოდა ინფორმაცია ერაყის უსაფრთხოების ძალებისა და შიიტი დაჯგუფებების მიერ ისლამური სახელმწიფოს წევრებად ან კოლაბორაციონისტებად მიჩნეული ხალხის დაკავება და დახოცვა; ეს ხალხი, სავარაუდოდ, ყველა სუნიტი იყო. არაბების განცხადებით, სახალხო მობილიზაციის ძალების თურქმენთა ჯგუფები იტაცებდნენ, აპატიმრებდნენ ან კლავდნენ სუნიტ თურქმენებსა და არაბებს ტალ-აფარში, ტერიტორიის ისლამური სახელმწიფოსგან გათავისუფლების შემდეგ.

მედიისა და ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციების ინფორმაციით, მიუხედავად იმისა, რომ 2016 წელთან შედარებით, უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება გაუმჯობესებული იყო 2017 წელს, ვითარება მაინც ძალადობრივი იყო. სოციალურ ძალადობას ძირითადად ადგილი ჰქონდა კონფესიური შეიარაღებული ჯგუფების მხრიდან. შეიარაღებული ჯგუფების სამიზნეს კვლავ წარმოადგენდნენ სუნიტები, რომელთაც უნადგურებდნენ სახლებსა და ბიზნესებს და სიკვდილით სჯიდნენ. ზოგიერთი სუნიტი მუსლიმი კვლავ ამტკიცებს, რომ ისინი შურისძიების კამპანიის მსხვერპლნი არიან, რადგან სადამის დროს იმყოფებოდნენ უპირატეს მდგომარეობაში. სუნიტების თქმით, ისინი დებაასიფიაციის პროცესის გამო, დისკრიმინაციულ პირობებში არიან. სუნიტების თქმით, ისინი დისკრიმინაციას განიცდიან ასევე იმის გამო, რომ საზოგადოება მათ ტერორისტული ელემენტების, მათ შორის ისლამური სახელმწიფოს მხარდამჭერებად მოიაზრებს.[14]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2017 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ის ფაქტი, რომ განმცხადებელი არის სუნიტი, არ ქმნის საფრთხეს, რომ იგი შესაძლოა დადგეს სერიოზული ზიანის რისკის ქვეშ.[15] მიუხედავად იმისა, რომ სუნიტები განიცდიან გარკვეულ სახის დისკრიმინაციას ერაყში და პოპულარული სახალხო სამობილიზაციო ძალები და სხვა, მათ შორის, სამთავრობო ძალები, გარკვეულ შემთხვევებში, არასათანადოდ ექცეოდნენ სუნიტ მოქალაქეებს ისლამური სახელმწიფოსგან გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე,[16] სახელმწიფოს დამოკიდებულება მათდამი არ არის იმ ხარისხის და ინტენსივობის, რომ შეფასდეს დევნად ან ღირსების შემლახველ ან არაადამიანურ მოპყრობად. ამასთანავე, აღსანიშნავია, რომ ჰაიდერ ალ-აბადის მთავრობა ცდილობს სუნიტ მოსახლეობასთან ურთიერთობის მოგვარებას,[17] რაც აისახა 2017 წლის აპრილში მთელი ქვეყნის მასშტაბით ჩატარებულ გამოკითხვაში, რომლის შედეგადაც დადგინდა, რომ 2003 წლის შემდეგ პირველად სუნიტი არაბები ქვეყანაში არსებულ პოლიტიკურ სიტუაციას პოზიტიურად აფასებენ. გამოკითხულ სუნიტ არაბთა 51 პროცენტს მიაჩნია, რომ ქვეყანა სწორი მიმართულებით ვითარდება.[18] პოლიტიკურ ლიდერთა უმრავლესობა, ისლამური სახელმწიფოს მარცხის შემდეგ, აქტიურად მხარს უჭერს რელიგიურ პლურალიზმს და, შედეგად, გათავისუფლებულ რეგიონებში მცხოვრები სუნიტები უბრუნდებიან საკუთარ რელიგიურ მრწამსს და წეს-ჩვეულებებს.[19]

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისის ანგარიშში ნათქვამია, რომ ქვეყნის მასშტაბით ფიქსირდება სუნიტი მოსახლეობის დევნისა და შევიწროების ფაქტები, მაგრამ აღნიშნული, ხშირად, დაკავშირებულია პირის ინდივიდუალურ გარემოებებთან, როგორიცაა: მისი ოჯახი, პროფესია, სოციალური მდგომარეობა და ა.შ. მაგალითად, სუნიტები, რომლებიც წარმოადგენენ იძულებით გადაადგილებულ პირებს ქვეყნის შიგნით, გამომდინარე მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობიდან და ოჯახისგან თუ ნათესავების მხრიდან მხარდაჭერის არარსებობის გამო,  წარმოადგენენ მოწყვლად კატეგორიას.[20]

ავსტრალიის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტის ანგარიშში ერაყის შესახებ ნათქვამია, რომ კონკრეტულად ბაღდადში, სუნიტები წარმოდგენილნი არიან სახელისუფლებო ორგანოებში და აქტიურად არიან ჩართულნი საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. ამასთან, გარკვეული პროვინციების, მაგალითად 2017 წლის 26 ივნისის მონაცემებით ანბარისა და ნინევას გუბერნატორები სუნიტები იყვნენ.[21]

„Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის პარლამენტის სპიკერია სუნიტი არაბი – სელიმ ალ-ჯაბოური. ამას გარდა, პარლამენტში სუნიტების ინტერესებს იცავს სუნიტური პარტია „მუტაჰიიდონი“, რომელიც 31 დეპუტატითაა წარმოდგენილი ქვეყნის უმაღლეს საკანონმდებლო ორგანოში.[22]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი (UNHCR) 2018 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ნინევის პროვინციაში დაბრუნებულთა შესახებ წერს, რომ ერთერთ სატრანზიტო ბანაკში გამოკითხვისას, ძირითადად სუნიტმა იძულებით გადაადგილებულმა პირებმა სინჯარის, ტალაფარის და ქაირაჰის დასახლებებიდან, განაცხადეს, რომ ძირითადი მიზეზი, რის გამოც ისინი იძულებულნი გახდნენ დაეტოვებინათ დროებითი საცხოვრებლები, იყო მუქარის შემთხვევები ადგილობრივი მოსახლეობის მხრიდან; გამომდინარე იქიდან, რომ ადგილობრივების მიერ სუნიტები აღიქმებიან ექსტრემისტებად.[23]

გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭო 2018 წლის 5 ივნისს გამოქვეყნებულ სპეციალური მომხსენებლის შემაჯამებელ ანგარიშში წერს ერაყში კანონგარეშე მკვლელობებისა და თვითნებური სიკვდილით დასჯის შემთხვევების შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ   უსაფრთხოების ძალებს, როგორც მთავრობის, ასევე ქვეყნის სულიერი ლიდერისგან აიათოლა ალ-სისტანისგან, ჰქონდათ მიღებული აშკარა და კონკრეტული მითითებები, დაეცვათ სამოქალაქო მოსახლეობა და საჯარო წესრიგი, მომხსენებელს მიაწოდეს ინფორმაცია უსაფრთხოების ძალების მიერ 2014-2017 წლების განმავლობაში ჩადენილი საერთაშორისო ჰუმანიტარული და ადამიანის უფლებათა სამართლის დარღვევის არაერთი შემთხვევის შესახებ. ყველაზე ხშირად საუბარი იყო სუნიტი მოსახლეობის, მათ შორის, იძულებით გადაადგილებული პირების, დაკავებულებისა და ბავშვების, დაშინების, იძულებითი გაუჩინარების და მკვლელობების ფაქტების, ასევე, სავარაუდოდ ისლამური სახელმწიფოს მხარეს მებრძოლი ტყვედ ჩავარდნილი პირების სიკვდილით დასჯის  შესახებ.[24]

გაეროს ახალი ამბების სამსახური (UN News Service) 2018 წლის 9 მარტის სტატიაში წერს გაეროს წარმომადგენლის ვიზიტის შესახებ ერაყსა და სუდანში. ნიუ-იორკში გამართული პრეს-კონფერენციისას, მან განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა ისლამური სახელმწიფოს წარმომადგენლების მხრიდან სექსუალურ ძალადობაზე. იძულებით გადაადგილებულ ქალთა უმრავლესობის აზრით, მათი სახლებში დაბრუნება საკმაოდ საშიშია, რადგან რეგიონში კვლავ ოპერირებენ შეიარაღებული ჯგუფები და ყოფილი ისლამური სახელმწიფოს მებრძოლები. განსაკუთრებული საშიშროება გამოითქვა სუნიტი ქალების მხრიდან, იმასთან დაკავშირებით, რომ საზოგადოებაში ისინი არასწორად არიან აღქმულნი, როგორც ისლამურ სახელმწიფოსთან სავარაუდო კავშირში მყოფი პირები“.[25]

საინფორმაციო სააგენტო „Reuters“ 2018 წლის 19 აგვისტოს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ერაყის უზენაესმა სასამართლომ 12 მაისის საპარლამენტო არჩევნების შედეგები კანონიერად ცნო და გამარჯვებულ პარტიებს მთავრობის ჩამოსაყალიბებლად 90-დღიანი ვადა მისცა. ივნისში გახდა ცნობილი, რომ არჩევნების შედეგებს ხელახლა დაითვლიდნენ. გადაწყვეტილება სასამართლომ მას შემდეგ მიიღო, რაც ქვეყნის მთავრობამ ანგარიში გამოაქვეყნა, სადაც საარჩევნო პროცესში მასობრივი დარღვევების შესახებ გახდა ცნობილი. არჩევნების შედეგების დამტკიცების შემდეგ კანონმდებლებს 90 დღის ვადაში პარლამენტის თავმჯდომარის არჩევა მოუწევთ, შემდეგ პრეზიდენტის და ბოლოს პრემიერ მინისტრისა და მისი კაბინეტის. ერაყში საპარლამენტო არჩევნები 12 მაისს გაიმართა. მასში მონაწილეობდა 29 საარჩევნო ბლოკი, რომელიც 200 სხვადასხვა პოლიტიკურ პარტიას აერთიანებდა. საარჩევნო კომისიის მონაცემებით, პარლამენტში 369 ადგილისთვის 7,000-ზე მეტი კანდიდატი იბრძოდა. არჩევნებში კოალიცია „საირუნმა“ გაიმარჯვა, რომელსაც შიიტი მქადაგებელი მუქთადა ალ-სადრი ხელმძღვანელობს.[26]

[1] Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Iraq, November 2017, available at:

[accessed 14 August 2018]

[2] Rudaw; Sunni Arabs want to follow in footsteps of Kurdistan’s referendum; By Mahmood Y. Kurdi; 9 October, 2017; available at: http://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/091020171 [accessed 14 August 2018]

[3] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Iraq, 22 February 2017, available at:

[accessed 20 December 2017]

[4] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Iraq, 22 February 2018, available at:

[accessed 14 August 2018]

[5] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Iraq, 2 June 2017, available at:

[accessed 20 December 2017]

[6] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iraq, 5 April 2018, available at:

[accessed 14 August 2018]

[7] Human Rights Watch, World Report 2018 – Iraq, 18 January 2018, available at:

[accessed 14 August 2018]

[8] The Christian Science monitor – how Sunnis’ post-ISIS crisis is leading some to a new Iraqi nationalism, 27 December 2017, available at: https://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2017/1227/How-Sunnis-post-ISIS-crisis-is-leading-some-to-a-new-Iraqi-nationalism  (accessed 12 March 2018)

[9] The Economist – Iraq’s recaptured territory is being neglected, 12 October 2017, available at: https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21730169-reconstruction-cities-such-fallujah-and-mosul-proceeding-slowly-or-not (accessed 12 March 2018)

[10] MEE – Middle East Eye, The battle of ideas in Iraq’s most dangerous city, 13 November 2017, available at: http://www.middleeasteye.net/news/how-fallujah-iraq-most-dangerous-city-fought-back-after-daesh-islamic-state-supporting-sunni-shia-unity-sheikh-1912522481 (accessed 12 March 2018)

[11] AP News – After liberation from IS, Fallujah struggles to rebuild, 4 January 2017, available at: https://www.apnews.com/6c044247f6284a7d847ec8e846e82dc2 (accessed 12 March 2018)

[12] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Iraq, 3 March 2017, available at:

[accessed 20 December 2017]

[13] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Iraq, 15 August 2017, available at:

[accessed 20 December 2017]

[14] USDOS – US Department of State: 2017 Report on International Religious Freedom – Iraq, 29 May 2018

 (accessed on 14 August 2018)

[15] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Sunni (Arab) Muslims, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 20 June 2018]

[16] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Iraq, 2 June 2017, available at:

[accessed 20 June 2018]

[17] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Sunni (Arab) Muslims, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 20 June 2018]

[18] The Washington Post; A striking positive shift in Sunni opinion in Iraq is underway. Here’s what it means; By Munqith al-dagher and Karl Kaltentheler; 14 September, 2017; available at: https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2017/09/14/iraqi-sunnis-are-impressed-by-the-defeat-of-isis-heres-what-that-could-mean/?noredirect=on&utm_term=.b40b738c13e8 [accessed 20 June 2018]

[19] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iraq, 5 April 2018, available at:

[accessed 20 June 2018]

[20] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Sunni (Arab) Muslims, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 20 June 2018]

[21] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Sunni (Arab) Muslims, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 20 June 2018]

[22] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iraq, 5 April 2018, available at:

[accessed 20 June 2018]

[23] UN High Commissioner for Refugees (UNHCR), Iraq Protection Cluster: Ninewa Returnees Profile, April 2018, available at:

[accessed 5 September 2018]

[24] UN Human Rights Council, Report of the Special Rapporteur on extrajudicial, summary or arbitrary executions on her mission to Iraq, 5 June 2018, A/HRC/38/44/Add.1, available at:

[accessed 5 September 2018]

[25] UN News Service, UN envoy on conflict-related sexual violence reports on visits to Iraq and Sudan, 9 March 2018, available at:

[accessed 5 September 2018]

[26] Reuters; Iraqi Supreme Court ratifies May election results; 19 August, 2018; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-election/iraqi-supreme-court-ratifies-may-election-results-idUSKCN1L40CS?il=0

ერაყი. სახალხო მობილიზაციის ძალები ალ-ჰაშდ ალ-შააბი. ივლისი, 2018

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2016 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ „ალ-ჰაშდ ალ-შააბი“ (al-Hashd al-Shaabi), იგივე სახალხო მობილიზაციის ძალები (Popular Mobilization Forces PMF) არის ქოლგა ორგანიზაცია, რომლის შემადგენლობაში ერაყის შიიტურ დაჯგუფებათა უმეტესობა შედის. ორგანიზაცია 2014 წლის ივნისში, ტერორისტული დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს მიერ ერაყის ტერიტორიის თითქმის მესამედის დაკავების საპასუხოდ შეიქმნა. სახალხო მობილიზაციის ძალებმა წარმატებით დაიცვეს ქარბალასა და ნაჯაფის პროვინციები და არ მისცეს ისლამური სახელმწიფოს ძალებს წინსვლის საშუალება. PMF იმდროინდელი პრემიერის ნური ალ-მალიკის ბრძანებით შეიქმნა. რეკრუტირება წარიმართა დიდი აიათოლა ალი ალ-სისტანის ისტორიული ფატვის სახელით, რომელიც მოუწოდებს „ყველა ერაყელს, ვისაც ამის ძალა შესწევს“, დაიცვას საკუთარი ქვეყანა. სახალხო მობილიზაციის ძალების აქტიური წევრების ზუსტი რაოდენობა არაა ცნობილი; სავარაუდო რიცხვი 80-დან 120 ათასამდე მერყეობს. ჯგუფი ექვემდებარება ერაყის პრემიერმინისტრს, როგორც შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალს და თავდაცვის სამინისტროს. ერაყის პარლამენტი მხარს უჭერდა და გამოყოფდა ასობით მილიონ დოლარს სახალხო მობილიზაციის ძალების მხარდასაჭერად 2015 და 2016 წლების ბიუჯეტიდან.

სახალხო მობილიზაციის ძალების პირველ და ყველაზე გავლენიან ბლოკს პრო-ირანული დაჯგუფება წარმოადგენს, რომელიც ირანის რეჟიმის მიერაა შექმნილი. მათ შორის ყველაზე დიდი და კარგად შეიარაღებულია ბადრის ორგანიზაცია (Badr Organization), რომელისაც ჰადი ალამირი მეთაურობს. მათ რიგებში 20 ათასამდე მებრძოლია გაერთიანებული. ბლოკის სხვა წევრი დაჯგუფებები არიან ასაიბ აჰლ ალ-ჰაქი (Asaib Ahl al-Haq), კატაიბ ჰეზბოლა (Kataib Hezbollah KH), სარაია ალ-ხორასანი (Saraya al-Khorasani) და ჰარაკატ ალ-ნუიაბა (Harakat al-Nujaba); ისინი მიჰყვებიან ირანის უზენაესი ლიდერის დოქტრინას და აქვთ პოლიტიკური მისწრაფებები.

სახალხო მობილიზაციის ძალების მეორე ბლოკს წარმოადგენს სისტანის მომხრეთა დაჯგუფება ჰაშდ ალ-სისტანი (Hashd al-Sistani), რომელიც შედგება სამი დაჯგუფებისგან – ლივა ალი ალ-აკბარ (Liwa Ali al-Akbar), ფურქათ იმამ ალი ალ-ქითალია (Furqat Imam Ali al-Qitaliyah) და ფურქათ ალ-აბბას ალ-ქითალია (Furqat al-Abbas al-Qitaliyah). ისინი ახლო კავშირში არიან პრემიერმინისტრ აბადისთან; მათი წევრთა რაოდენობა სერიოზულად გაიზარდა და 20 ათასს მიაღწია. ვარაუდობენ, რომ მათ აქვთ 50 ათას მეომრამდე გაზრდის პოტენციალი.

მესამე ბლოკს შიიტი სასულიერო ლიდერის მუქთადა ალ-სადრის ერთგული დაჯგუფებები და ერაყის უზენაესი ისლამური საბჭოს მხარდამჭერი დაჯგუფებები შეადგენენ, რომელთაც ამარ ალ-ჰაკიმი მეთაურობს. ესაა ორი ძლიერი შიიტური პოლიტიკური ფრაქცია, რომელთაც კომპლექსური კავშირები აქვთ ირანთან. მიუხედავად მათი მეტოქეობისა, ისინი ერთად მოიაზრებიან მათი ბაღდადის ფედერალური მთავრობისადმი ერთგულების გამო. ალ-ჰაკიმის მომხრეთა რიგებში არიან სარაია ანსარ ალ-აქეედა (Saraya Ansar al-Aqeeda), ლივა ალ-მუნთაჰარი (Liwa al-Muntathar) და სარაია აშურა (Saraya Ashura); ალ-სადრის მომხრე მთავარ დაჯგუფებას კი სარაია ალ-სალამი (Saraya al-Salam) წარმოადგენს. ორივე ფრაქციის ლიდერმა განაცხადა, რომ ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ ერაყის უსაფრთხოების ძალების ინსტრუქტაჟით იბრძოლებდნენ.[1]

რადიო თავისუფლება 2016 წლის 26 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ერაყის პარლამენტმა მიიღო კანონი, რომლითაც შიიტური დაჯგუფებების კოალიცია „სახალხო მობილიზაციის ძალები“, რომელმაც დიდი როლი ითამაშა ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ ბრძოლაში, კანონიერ და ცალკე სამხედრო კორპუსად იქცევა. კანონს, რომელსაც ერაყის პარლამენტში მხარი დაუჭირა შიიტურმა ბლოკმა, ბოიკოტი გამოუცხადა სუნიტურმა ნაწილმა; ისინი აპროტესტებდნენ სხვა შეიარაღებული ძალების არსებობას ერაყის პოლიციისა და უსაფრთხოების ძალების მიღმა. ერაყელი სუნიტი არაბები და უფლებადამცველი ჯგუფები შიიტურ დაჯგუფებებს ადამიანის უფლებების დარღვევაში, კერძოდ უკანონო მკვლელობებში, ძალადობაში, ძარცვასა, და ქონების განადგურებაში ადანაშაულებენ. შიიტური დაჯგუფებები, რომელთა უმეტესობას ზურგს ირანი უმაგრებს, ისლამური სახელმწიფოს ფორმირებამდეც არსებობდნენ და ამერიკის შეერთებული შტატების წინააღმდეგ იბრძოდნენ 2003-2011 წლებში.

ახალი კანონი სახალხო მობილიზაციის ძალებს შიიტი პრემიერმინისტრის ჰეიდერ ალ-აბადის დაქვემდებარებაში აქცევს და უნიშნავს მათ ისეთივე ხელფასსა და პენსიას, როგორც ჯარს და პოლიციას აქვს. კანონში არ არის განსაზღვრული თუ რამდენი მეომარი ეყოლება კანონიერი სტატუსის მქონე სახალხო მობილიზაციის ძალებს. კანონის მიღება იმ დროს მოხდა, როდესაც მიმდინარეობდა ბრძოლა მოსულის დასაბრუნებლად. მოსული იყო ბოლ დიდი ქალაქი, რომელსაც ისლამური სახელმწიფო აკონტროლებდა. აღნიშნულ ბრძოლაში ერაყის სამხედრო ძალებს მხარს უჭერდა აშშ-ის ხელმძღვანელობით მოქმედი კოალიცია, ქურთული ძალები და სახალხო მობილიზაციის ძალები.[2]

2017 წლის 25 სექტემბერს ერაყის ქურთისტანში შედგა რეფერენდუმი, რომლის შედეგად, ქურთების 92%-მა მხარი დაუჭირა ქურთისტანის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნას. აღნიშნული რეფერენდუმი ერაყმა უკანონოდ გამოაცხადა. ერაყის მთავრობამ დააწესა სანქციები ქურთულ ბანკებზე, შეაჩერა რეგიონში უცხოური ვალუტის გადარიცხვები და აკრძალა ქურთისტანში ფრენები.[3] დაშვებული იყო მხოლოდ ჰუმანიტარული, სამხედრო და დიპლომატიური ფრენები.[4] ერაყის ფედერალურმა სასამართლომ იმ ქურთი თანამდებობის პირების დაჭერის ბრძანება გასცა, ვინც ჩართული იყო დამოუკიდებლობის რეფერენდუმის პროცესში. ბრძანება ეხებოდა ქურთისტანის რეგიონული საარჩევნო კომისიის წევრებსაც.[5]

2017 წლის 16 ოქტომბერს ერაყის ფედერალურმა მთავრობამ დაიწყო ოპერაცია, ქურთისტანის რეგიონულ მთავრობასა და ერაყის ცენტრალურ მთავრობას შორის სადავო ტერიტორიებზე (ძირითადად, კირკუკის პროვინციაში) ერაყის სუვერენიტეტის აღსადგენად.[6] ერაყის სამთავრობო ძალები და მათთან ალიანსში მყოფი შიიტური დაჯგუფებების მებრძოლები გადავიდნენ იმ ტერიტორიებზე, რომელსაც იკავებდნენ პეშმერგას სამხედრო ძალები.[7]

„Amnesty International“-ის მიერ 2017 წლის 24 ოქტომბერს გამოქვეყნებული სტატიის მიხედვით, მათ მიერ შეგროვებული სატელიტური სურათების, ვიდეოების, ფოტოებისა და ათეულობით მტკიცებულებით ნათელია, რომ სამოქალაქო პირები იძულებული იყვნენ დაეტოვებინათ საკუთარი სახლები, მას შემდეგ, რაც ერაყის სამთავრობო ძალებსა და პეშმერგას შორის დაიწყო შეტაკებები სალაჰადის პროვინციის მულტი-ეთნიკურ ქალაქ ტუზ ხურმატუში (Tuz Khurmatu). ადგილობრივმა მცხოვრებლებმა განაცხადეს, რომ განურჩეველ შეტაკებებში მოკლულ იქნა სულ ცოტა 11 ადამიანი, გაძარცვეს, ცეცხლი წაუკიდეს ან გაანადგურეს ასობით სახლი, ძირითადად ქალაქის ქურთულ ნაწილში.[8]

2017 წლის 20 ოქტომბერს ერაყის ძალებმა აიღეს უკანასკნელი რაიონიც ნავთობით მდიდარ კირკუკში, რომელიც აქამდე კვლავ რჩებოდა პეშმერგას მებრძოლების ხელში. კირკუკის დაკარგვამ გამოიწვია ქურთისტანის რეგიონში მთავარი ოპოზიციური პარტია გორანის მხრიდან მოწოდებები ბარზანისა და მისი მოადგილის კოსრატ რასულის გადადგომის შესახებ.[9] რადიო თავისუფლების მიერ 2017 წლის 25 ოქტომბერს გაჟღერებული მონაცემების მიხედვით, შეტაკებებში დაიღუპა პეშმერგას 30 მებრძოლი და შიიტური მილიციის 10 წევრი და ათასობით ქურთმა დატოვა კირკუკი, რომლებიც გადავიდნენ სულეიმანიასა და ირბილში.[10]

[1] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Iraq: Sunni (Arab) Muslims , August 2016, Version 1.0, available at:

[accessed 22 July 2018]

[2] Radio Free Europe/Radio Liberty, Iraq’s parliament adopts law legalizing Shi’ite militias, 26 November 2016, available at:

[accessed 22 July 2018]

[3] RFE/RL – Radio Free Europe/Radio Liberty: Meeting In Tehran, Iranian And Turkish Presidents Stress Opposition To Kurdish State, 4 October 2017 available at: https://www.rferl.org/a/turkey-iran-iraq-kurdistan-erdogan-rohani-supreme-leader/28772561.html   [accessed 26 October 2017]

[4] BBC – Iraq halts international flights to Kurdistan Region, 29 September 2017 available at: http://www.bbc.com/news/world-middle-east-41440747 [accessed 26 October 2017]

[5] BBC – Iraq orders arrest of Kurdistan officials over independence vote, 19 October 2017 available at: http://www.bbc.com/news/world-middle-east-41583900 [accessed 26 October 2017]

[6] International Crisis Group (ICG), Oil and Borders: How to Fix Iraq’s Kurdish Crisis, 17 October 2017, available at:

[accessed 26 October 2017]

[7] RFE/RL – Radio Free Europe/Radio Liberty: Iraqi Kurdistan Elections Delayed By Eight Months, 24 October 2017 available at: http://www.ecoi.net/local_link/348226/479912_en.html [accessed 26 October 2017]

[8] Amnesty International, Iraq: Fresh evidence that tens of thousands forced to flee Tuz Khurmatu amid indiscriminate attacks, lootings and arson, 24 October 2017 available at: https://www.amnesty.org/en/latest/news/2017/10/iraq-fresh-evidence-that-tens-of-thousands-forced-to-flee-tuz-khurmatu-amid-indiscriminate-attacks-lootings-and-arson/ [accessed 26 October 2017]

[9] RFE/RL – Radio Free Europe/Radio Liberty: Iraqi Kurdistan Elections Delayed By Eight Months, 24 October 2017 available at: http://www.ecoi.net/local_link/348226/479912_en.html [accessed 26 October 2017]

[10] RFE/RL – Radio Free Europe/Radio Liberty: Iraq’s Kurdistan Government Offers To ‘Freeze’ Independence Vote Results, 25 October 2017 available at: https://www.rferl.org/a/iraq-kurdish-government-freeze-independence-results/28814480.html  [accessed 26 October 2017]

იემენი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება. ივლისი, 2018

მედია საშუალება „Al Jazeera“ 2018 წლის 26 მარტს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ 3 წლის განმავლობაში, მსოფლიოში ყველაზე ღარიბ არაბულ ქვეყანაში – იემენში, მიმდინარეობს სისხლიანი სამოქალაქო ომი აჯანყებულ ჰუტებსა და სამთავრობო ძალებს შორის. 2014 წლის სექტემბერში, ჰუტებმა საკუთარ კონტროლს დაუქვემდებარეს იემენის დედაქალაქი – სანაა და განაგრძეს წინსვლა ქვეყნის სიდიდით მეორე ქალაქ ადენის მიმართულებით. ამის საპასუხოდ, არაბულმა სახელმწიფოებმა, საუდის არაბეთის მეთაურობით, წამოიწყეს სამხედრო კამპანია, რათა დაემარცხებინათ ჰუტები და აღედგინათ იემენის მთავრობა. კონფლიქტი დღემდე მიმდინარეობს.

გამოცემა წერს, რომ 2018 წლის 26 მარტის მდგომარეობით, შეიარაღებულ დაპირისპირებებს, სულ მცირე 10 000 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო დაშავდა დაახლოებით 40 000. ზუსტი რიცხვის დასახელება რთულია, თუმცა არასამთავრობო ორგანიზაცია „Save the Children“-ის ცნობით, 2017 წლისთვის, დაახლოებით, 50 000 ბავშვი დაიღუპა შიმშილისა და სხვადასხვა დაავადების გამო.

გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის ოფისის ინფორმაციით, სამოქალაქო დანაკარგთა 2/3 გამოწვეულ იქნა არაბული კოალიციის საჰაერო დაბომბვების შედეგად. ხოლო, ჰუტი მეამბოხეები პასუხისმგებელნი არიან მასობრივ სამოქალაქო მსხვერპლზე იემენის სიდიდით მესამე ქალაქ ტაიზზე მათ მიერ განხორციელებული ალყის გამო.

გაეროს ჰუმანიტარული საკითხების კოორდინირების ოფისის ინფორმაციით, 3 მილიონი ადამიანი იძულებით გადაადგილდა ქვეყნის შიგნით, ხოლო 280 000 პირმა თავშესაფარი ითხოვა უცხო ქვეყანაში, მათ შორის – ჯიბუტსა და სომალიში.

ქვეყანაში მიმდინარე სამოქალაქო ომით გამოწვეულმა ქაოსმა საშუალება მისცა ისეთ ტერორისტულ ორგანიზაციებს, როგორიცაა Al-Qaeda და ISIL, გაეფართოებინათ საკუთარ კონტროლს დაქვემდებარებული ტერიტორიები და, ასევე, განეხორციელებინათ ტერორისტული თავდასხმები. მაგალითად, 2015 წლის მარტში, ISIL-ის თვითმკვლელმა ტერორისტებმა თავი აიფეთქეს სანაში მდებარე ზაიდი შიიტების ორ მეჩეთში, რასაც 140 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.[1]

გაეროს უშიშროების საბჭო თავის ივნისის ყოველთვიურ ანგარიშში წერს იემენში 2018 წლის მაისის ჩათვლით განვითარებულ მოვლენებზე. ანგარიშის მიხედვით, იემენში, აჯანყებულ ჰუტებსა და ადგილობრივ მთავრობას შორის 4 წლის წინ დაწყებული ომი, კვლავაც აქტიურად მიმდინარეობს.

ჰუტების ცნობით, 23 აპრილს, კოალიციის ავია დარტყმების შედეგად, გარდაიცვალა სალეჰ ალი ალ-სამმადი, მათი უზენაესი პოლიტიკური საბჭოს ლიდერი. მისი სიკვდილი, საერთაშორისო დონეზე, აღქმული იქნა, როგორც სერიოზული დარტყმა სამშვიდობო მოლაპარაკებების პროცესზე, გამომდინარე იქიდან, რომ სწორედ ის იყო მშვიდობისა და კონფლიქტის დიალოგის გზით გადაწყვეტის ყველაზე აქტიური მომხრე. კოალიციამ მისი დაკრძალვის წინა და უშუალოდ დაკრძალვის დღესაც (რომელიც იმართებოდა დედაქალაქში), გააგრძელა იემენის დედაქალაქის დაბომბვა. ჰუტებმა, საპასუხოდ, კოალიციის წინააღმდეგ გამოიყენეს 8 ბალისტიკური რაკეტა.

აპრილსა და მაისში, საგრძნობლად გაიზარდა ჰუტების სარაკეტო თავდასხმები საუდის არაბეთის პოზიციებზე. 23 აპრილის მიმართვაში, გაეროს გენერალურმა მდივანმა დაგმო ქალაქ ჰაიჯაჰში ქორწილის დროს და ქალაქ ტაიზში სამოქალაქო მანქანებზე განხორციელებული ავია დარტყმები, რომელთაც 50 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.

ომის შედეგად, იემენის ჰუმანიტარული კრიზისი რჩება მსოფლიოში ყველაზე დიდ ჰუმანიტარულ კრიზისად. 22 მილიონ ადამიანზე მეტს სჭირდება გადაუდებელი ჰუმანიტარული დახმარება, ხოლო 8.4 მილიონი საკვების გარეშეა დარჩენილი. საბჭოს 17 აპრილის შეხვედრაზე, ჰუმანიტარულ საკითხებში გენერალური მდივნის მოადგილემ გამოთქვა შეშფოთება იმ შეზღუდვებთან დაკავშირებით, რის გამოც ფერხდება იემენში ჰუმანიტარული და კომერციული დახმარებების შეტანა. მან განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა საზღვაო გზით კომერციული ტვირთის მიწოდებაზე ჰოდეიდაჰისა და სალეეფის პორტებში, ასევე, ყურადღება გაამახვილა ზემოხსენებული ტვირთის მნიშვნელობაზე იემენში, გამომდინარე იქიდან, რომ, ომამდე, იემენში არსებული საკვების, საწვავისა და მედიკამენტების 90% პროცენტი სწორედ საზღვაო იმპორტით ხდებოდა.

გაეროს ჰუმანიტარული საკითხების კოორდინირების ოფისის (OCHA) ცნობით, მაისის დასაწყისში, წითელი ზღვის სანაპირო ზოლზე კოალიციის ძალების მასშტაბური შეტევის შედეგად,  ჰოდეიდაჰის სამხრეთიდან იემენის სამხრეთ ნაწილში იძულებით გადაადგილდა 100 000-მდე პირი.

ასევე, დაპირისპირებები გრძელდებოდა იემენის მთავრობასა და არაბთა გაერთიანებული საამიროების წარმომადგენლებს შორის, განსაკუთრებით, კუნძულ სოკოსტრასთან დაკავშირებით, სადაც საამიროების საწინააღმდეგო საპროტესტო დემონსტრაციები ტარდებოდა. სიტუაცია გაუარესდა მას შემდეგ, რაც საამიროებმა, მთავრობის ნებართვის გარეშე,  განათავსა 2 ტანკი, ჯავშანმანქანები და სულ მცირე 100 ჯარისკაცი. 14 მაისს, საუდის არაბეთის ჩარევისა და მოლაპარაკებების შემდეგ, დაპირისპირება დასრულდა და ემირატების ჯარები ჩანაცვლდა საუდის არაბეთის  სამხედროებით.

11 მაისის ბრიფინგზე, გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის ოფისის სპიკერმა განაცხადა, რომ 2018 წლის განმავლობაში, აპრილი ყველაზე სისხლიანი თვე გამოდგა სამოქალაქო მოსახლეობისთვის. დაიღუპა 236, ხოლო დაშავდა – 238 ადამიანი, რაც წინა თვის მონაცემებთან შედარებით, გაორმაგებული მაჩვენებელია. მძიმე მდგომარეობა გაგრძელდა მაისის პირველ კვირაში, სახეზე იყო 6 გარდაცვლილი და 57 დაშავებული პირი.[2]

[1] Al Jazeera, Article “key Facts about war in Yemen” of 26 March 2018, available at https://www.aljazeera.com/news/2016/06/key-facts-war-yemen-160607112342462.html [accessed 23 July 2018]

[2]  UN Security Council, Security Council Report “June 2018 Monthly Forecast”, available at https://www.securitycouncilreport.org/monthly-forecast/2018-06/yemen_34.php [accessed 23 July 2018]