ინდოეთი. კასტებს შორის ქორწინების კუთხით არსებული ვითარება. აპრილი, 2021

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვითა საკითხების საბჭოს 2019 წლის მაისში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, რომელიც ინდოეთში ე.წ. შერეულ ქორწინებებს ეხება, ინდოეთში პირთა შორის ქორწინება რეგულირდება მათი, ანუ ქორწინებაში მონაწილე პირთა მიმართ მოქმედი „პირადი სტატუსების შესახებ კანონით“. მაგალითად, თუ ორი ჰინდუსი, ბუდისტი, ჯაინი ან სიკჰი პირი ქორწინდება, მათი ქორწინება შესაძლებელია ჩატარდეს „ჰინდუსთა ქორწინების აქტის“ შესაბამისად. იმ შემთხვევაში, როდესაც ქორწინების მონაწილე ერთ-ერთი პირი ქრისტიანია, შესაძლებელია „ინდოელ ქრისტიანთა 1872 წლის ქორწინების აქტის“ გამოყენება. როდესაც ინდოეთში მუსლიმი მამაკაცი ქორწინდება, „მუსლიმთა პირადი სტატუსების შესახებ“ კანონის მიხედვით (რომელიც ისლამის ჰანაფის სწავლების მიხედვით ინტერპრეტაციას ეფუძვნება),  მას ცოლად  მხოლოდ „კიტაბია“ ანუ ისლამის, ქრისტიანობის ან იუდაიზმის მიმდევარი ქალის შერთვა შეუძლია. რაც შეეხება მუსლიმ ქალებს, მათ აღნიშნული კანონით, აკრძალული აქვთ არა-მუსლიმ მამაკაცთან ქორწინება.

გარდა ზემოხსენებული კანონებისა, ინდოეთში ასევე არსებობს ფედერალური კანონი – 1954 წელს მიღებული „სპეციალური ქორწინების აქტი“, რომელიც ნებას რთავს ნებისმიერი რელიგიისა თუ კასტის პირებს, ერთმანეთზე იქორწინონ სპეციალური, სამოქალაქო ქორწინების პროცედურის გამოყენებით.

ანგარიშის მიხედვით,  ინდოეთში ქორწინებების უმრავლესობა ოჯახების მიერ არის შეთანხმებული. ამის საპირისპიროდ, არსებობს ტერმინი – „სიყვარულით ქორწინება“, რომელიც აღნიშნავს სიტუაციას, როდესაც წყვილი საკუთარი ნებით, ოჯახის ჩარევის გარეშე იღებს ოჯახის შექმნის გადაწყვეტილებას. წყაროთა მიხედვით, რელიგიათშორისი და კასტათშორისი ქორწინებები ინდოეთში არაა ფართოდ გავრცელებული. პირთა უმრავლესობა საკუთარი კასტის ან რელიგიის წარმომადგენელზე ქორწინება. კასტათშორისი ქორწინება ინდოეთში დარეგისტრირებული ქორწინებების დაახლოებით 9.9 %-ს შეადგენს და ყველაზე ხშირად ფიქსირდება შემდეგ შტატებში: პენჯაბი (22.5 %); მაგჰალაია (25 %); გოა (28.4) და ქერალა (21.3 %).

რაც შეეხება საზოგადოების დამოკიდებულებას კასტათშორისი ქორწინების მიმართ, ანგარიშში აღნიშნულია, რომ რამდენიმე სხვადასხვა წყაროს ინფორმაციით, ინდოეთში ინტერ-რელიგიურ და ინტერ-კასტულ ქორწინებებს “კეთილი თვალით არ უყურებენ“. ხოლო საზოგადოებრივი კუთხით, ყველაზე მიუღებელი ქორწინებებია: მუსლიმსა და ჰინდუსს, ღარიბსა და მდიდარს, და დალიტსა და არა-დალიტ ჰინდუსებს შორის. სწორედ ამით არის განპირობებული ის ფაქტიც, რომ, როგორც წესი, შერეულ წყვილებს შორის ძალადობას, ყველაზე ხშირად, სწორედ მუსლიმი და ჰინდუსი ან დალიტი და არა-დალიტი ჰინდუსი ცოლ-ქმარი აწყდებიან.

წყაროთა მიხედვით, კასტათშორისი ქორწინება უფრო მისაღებია, როდესაც ქალი პარტნიორი უფრო დაბალი ფენიდან არის, ხოლო მამაკაცი – შედარებით მაღლიდან. კვლევითი დირექტორატის მიერ გამოკითხული ანთროპოლოგის მიხედვით, წყვილის განსხვავება თემში და სოციო-ეკონომიკურ სტატუსში, განსაზღვრავს მათი წყვილისადმი საზოგადოების დამოკიდებულებას. კასტათშორის ქორწინებას ხშირად თან ახლავს სტიგმა, რომელიც შეიძლება გადაიზარდოს ისეთ მოპყრობაში, როგორიცაა: ძალადობა; კოლექტიური სასჯელი და სოციალური გარიცხვა. ანთროპოლოგის მიხედვით, შერეულ ქორწინებაზე რეაქცია შესაძლებელია იყოს ისეთი მსუბუქი, როგორიცაა ოჯახის მხრიდან უარი ან მცდელობები, დააშორონ წყვილი და უფრო მძიმეც, მაგალითად – ოჯახის მხრიდან პირისთვის ზურგის შექცევა; ლინჩის წესით გასამართლება და მკვლელობა. წყაროს მიხედვით, შედარებით სერიოზული ძალადობა უფრო მოსალოდნელია, მაგალითად, ჰინდუსი-მუსლიმი წყვილის ან დალიტი-არა-დალიტი წყვილის ქორწინებისას. ყველაზე უფრო გავრცელებული რეაქცია, როგორც წესი, ოჯახის მხრიდან ქორწინებაზე უარი და წყვილისთვის ოჯახობრივი მხარდაჭერის შეწყვეტაა.[1]

რუმინეთის ლტოლვილთა საკითხების ეროვნული საბჭო ინდოეთში ქორწინებების შესახებ 2018 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ საუკუნეების მანძილზე, ინდოეთში მოქმედი კასტური წყობილება მართავდა ჰინდუსი პირის სოციალური თუ რელიგიური ცხოვრების ყველა ასპექტს, მათ შორის – ქორწინების საკითხსაც. მაგალითად, სოფლად მაცხოვრებელ თემში ყოველთვის არსებობდა ცალკეული დასახლებები, სადაც მხოლოდ კონკრეტული კასტის წარმომადგენლები ცხოვრობდნე; დაყოფილი და გადანაწილებული იყო წყლის ჭები; პირს მხოლოდ საკუთარი კასტის წარმომადგენელზე შეეძლო ქორწინება და ა.შ. ბოლო ათწლეულების განმავლობაში, მას შემდეგ, რაც სეკულარულმა განათლებამ და მზარდმა ურბანიზაციამ ახალ მასშტაბებს მიაღწია, კასტური სისტემის გავლენა, მეტ-ნაკლებად შემცირდა. ეს განსაკუთრებით სახეზეა დიდ ქალაქებში, სადაც სხვადასხვა კასტის წარმომადგენლები გვერდიგვერდ ცხოვრობენ და კასტაშტორისი ქორწინებები სულ უფრო და უფრო ხშირი ხდება. თუმცაღა, მიუხედავად ამისა, კასტური იდენტობა კვლავ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს და პირის გვარი თითქმის ყოველთვის ღიად მიუთითებს მის კასტურ კუთვნილებაზე.

ანგარიშის მიხედვით, კასტაშტორისი ქორწინებები, მაინც რჩება შედარებით იშვიათ მოვლენად. ზოგიერთ სოფლებში (განსაკუთრებით, ჩრდილოეთი ინდოეთის შტატებში: ჰარიანა; პენჯაბი და უტტარ პრადეში) დღემდე არსებობს ე.წ. კასტის საბჭოები (khap  panchayat), რომლებიც ხშირად წყვეტენ თემის წევრების ქორწინების საკითხებს და არის შემთხვევები, როდესაც პირს უკრძალავენ საკუთარი კასტის გარეთ ქორწინებას. თუმცა, ზოგიერთი ავტორის მიხედვით, კასტაშორისი ქორწინებები ნელი ტემპით, მაგრა მაინც იზრდება ზოგიერთ სოციო-ეკონომიკურ ჯგუფებში, მაგ. – ქალაქელ ახალგაზრდებში. ურბანულ დასახლებებში მცხოვრები ქალები, უფრო ხშირად ქორწინდებიან საკუთარ კასტას გარეთ, განსაკუთრებით, თუ ისინი ქრისტიანები არიან და აქვს მაღალი საგანმანათლებლო და ეკონომიკური სტატუსი. თუმცა, აღსანიშნავია ისიც, რომ აღნიშნული ქორწინებების რაოდენობა იზრდება ქვე-კასტებში და არა – უშუალოდ ძირითადი 4 კასტის წარმომადგენლებს შორის.

ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ კასტათშორისი ქორწინებების წასახლაისებლად, ბევრი შტატის მთავრობა გარკვეულ ფინანსურ ჯილდოსა თუ შეღავათებს აწესებს. მაგალითად, შტატ ორისსას მთავრობა, იმ შემთვევაში, თუ პირი დაქორწინება დაბალი კასტის წარმომადგენელზე, წყვილს ფულად ჯილოს სთავაზობს, რომლის რაოდენობაც, 2018 წლის 3 ივლისს 100 000 რუპიიდან 250 000 რუპიამდე გაიზარდა.ქერალას შტატის მთავრობის სოციალური სამართლის დეპარტამენტმა, თანასწორობის მხარდასაჭერად, შემოიღო კასტათშორისი ქორწინებების სქემა. სქემის ფარგლებში, ქერალას მთავრობა კასტათშორის წყვილებს ფინანსულ დახამრებას უწევს შემდგომი მიზნებისთვის: მცირე ბიზნესის დასაწყებად;  ნაკვეთების ან სახლების შესაძენად და ა.შ.

ანგარიშის მიხედვით, მიუხედავად იმისა, რომ ინდოეთის კასტური სისტემა კვლავ რჩება ქვეყანაში დისკრიმინაციის და სოციალური გარიყვის მთავარ წყაროდ, ბოლოდროინდელი კვლევების მიხედვით, მის წინააღმდეგ ჩნდება სამი ძირითადი ფაქტორი: დივერსიფიცირებული საშუალო კლასი; ურბანიზაცია და ახალგაზრდების დემოგრაფიული მატება.[2]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ინდოეთში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ინდოეთის უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის მარტის გადაწყვეტილებით, შტატების მთავრობა უნდა შექმნან სპეციალური ქსელები შტატის ყველა დასახლებაში, სადაც პირებს საშუალება მიეცემათ, სათანადო უწყებებს შეატყობინონ მათ მიმართ არასათანადო მოპყრობისა და კასტათშორისი ქორწინებების შედეგად დაქორწინებული წყვილების მიმართ არსებული საფრთხეების შესახებ.[3]

მედია საშუალება Indiatoday 2021 წლის 9 თებერვალს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერდა, რომ ინდოეთის უზენაესმა სასამართლომ, იმავე კვირის სამშაბათს მიღებულ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ ინდოელ სრულწლოვნებს გააჩნიათ აბსოლუტური უფლება, თავისუფლად აირჩიონ საკუთარი პარტნიორი. სასამართლომ ასევე დამატებით ხაზი გაუსვა, რომ დროა „საზოგადოებამ ისწავლოს კასტათშორისი და რელიგიათშორისი ქორწინებების მიღება“. მოსამართლეებმა აღნიშნეს, რომ მშობლების მხრიდან გაუმართლებელი და საზოგადოებისთვის ნაკლებად სასურველი საქციელი საკუთარი შვილებისთვის ზურგის შექცევა მხოლოდ იმ მიზეზით, რომ მათ გადაწყვიტეს საკუთარი კასტის თუ თემის გარეთ ქორწინება.

სასამართლომ ასევე ხაზგასმით აღნიშნა, რომ აუციელებლია საკონსულტაციო და ტრეინინგ სესიების მოწყობა პოლიციის თანამშრომელთათვის, რათა მათ ისწავლონ კასტაშტორისი ქორწინებებთან დაკავშირებული საქმეების მართვა.[4]

[1] Immigration and Refugee Board of Canada – India: Situation of inter-religious and inter-caste couples, including treatment by society and authorities; situation of children from such marriages (2017-May 2019) [IND106276.E]; published on 16 May 2019; available at

[accessed 8 April 2021]

[2] Romanian national council for refugees – Report on land litigation and marriage Issues in India (women and land ownership; legal framework; honour crimes; forced marriage; child marriage; domestic abuse; other topics); published in October 2018; available at https://www.portal-ito.ro/#/view/e241a4be-ffc3-4139-9cf5-eb5ffb18ef10 [accessed 10 April 2021]

[3] United States Department of State – 2019 Country Reports on Human Rights Practices: India; published in March 2020; available at

[accessed 10 April 2021]

[4] Indiatoday – article “Supreme Court: High time society learns to accept inter-caste, inter-faith marriages”; published on 9 February 2021; available at https://www.indiatoday.in/india/story/supreme-court-inter-caste-inter-faith-marriages-karnataka-couple-1767474-2021-02-09 [accessed 12 April 2021]

ერაყი. ვასიტის პროვინციაში დაბრუნების შესაძლებლობა. აპრილი, 2021

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატი (UNHCR) 2021 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ერთ-ერთი რელევანტურ ანგარიშში წერდა, რომ 2014-2017 წლებში  დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ ერაყში მასშტაბური ექპანსიისა და შემდგომი სამხედრო ოპერაციების გამო, ბევრმა ერაყულმა ადგილობრივმა ხელისუფლებებმა დააწესეს მკაცრი შეზღუდვები პროვინციებში შესვლასა და ბინადრობასთან დაკავშირებით. განსაკუთრებით, აღნიშნული შეზღუდვები და, ზოგჯერ, სრული აკრძალვები, ეხებოდა კონფლიქტური რეგიონებიდან იძულებით გადაადგილებულ სუნიტ არაბებს. ანგარიშის მომზადების დროს, უსაფრთხოებრივი „სქრინინგები“  და უსაფრთხოების კუთხით შემოწმებები კვალ რჩება იმ პირებისთვის, რომლებიც წარმოშობით არიან წარსულში ISIS-ს კონტროლს დაქვემდებარებულ ან კონფლიქტური რეგიონებიდან, განსაკუთრებით კი,  ეს ეხება სუნიტ არაბებსა და სუნიტ თურქმენებს.

ანგარიშის გამოქვეყნების დროს არსებული მდგომარეობით, UNHCR ფლობს ინფორმაციას, რომ იმ პირებს, რომლებიც წარმოშობით არიან წარსულში „ისლამური სახელმწიფოს“ კონტროლირებადი ან კონფლიქტური ტერიტორიებიდან, ასევე იმ პირებს, რომლებიც ერაყში მესამე ქვეყნიდან დაბრუნდნენ, არ ესაჭიროებათ ადგილობრივი სპონსორის მხარდაჭერა შემდგომ პროვინციებსა თუ ქალაქებში ჩასასვლელად: ბაბილონი; ბაღდადი; ბასრა; დჰი ქარი; დიიალა; ქერბალა; ქ.კირკუკი;  მუთჰანა; ნაჯაფი; ქადისია და ვასიტი.

რაც შეეხება ბინადრობის მოწმობის აღებას და მის საფუძველზე ბინადრობას, UNHCR ფლობს ინფორმაციას, რომ იმ პირებს, რომლებიც წარმოშობით არიან წარსულში „ისლამური სახელმწიფოს“ კონტროლირებადი ან კონფლიქტური ტერიტორიებიდან, ასევე იმ პირებს, რომლებიც ერაყში მესამე ქვეყნიდან დაბრუნდნენ, ესაჭიროებათ სპონსორისა ადგილობრივი მუხთარის (ადგილობრივი თვითმართველობის) მხარდაჭერა შემდეგ პროვინციებში: ბაღდადი, დიალა, ქ. კირკუკი, ბაბილონი; ბასრა; დჰი ქარი; დიიალა; ქერბალა;  მუთჰანა; ნაჯაფი; ქადისია და ვასიტი. [1]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2020 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ ვასიტის პროვინცია მდებარეობს აღმოსავლეთ ირანში და მისი მოსახლეობა, 2019 წლის მაჩვენებლით, 1 415 034 პირს შეადგენს. მოქალაქეთა უმრავლესობა არაბულ ეთნოსს მიეკუთვნება, თუმცა, გვხვდებიან ფაილი ქურთებიც.

ეკონომიკურად ვასიტი წარმოადგენს სავაჭრო ჰაბს, რომელიც სამხრეთ და ჩრდილოეთ პროვინციებს აკავშირებს, ასევე – ირანთან საზღვრის გამო, საერთაშორისო ვაჭრობის კუთხით საკმაოდ მნიშვნელოვანია პროვინციაა. ვასიტის ეკონომიკაში მთავარი როლი შეაქვთ მიწათმოქმედებასა და ინდუსტრიას. უკანასკნელ ხანებში, გზებზე უსაფრთხოებაზე გავლენა იქონია საპროტესტო დემონსტრაციებმა, რომელთა ფარგლებშიც, მონაწილეები კეტავდნენ მაგისტრალებს.

გაეროს ანგარიშით – დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ წინამორბედი – „ერაყის ისლამური სახელმწიფო“ თავის დროზე, ოპერირებდა ვასიტის პროვინციის ნაწილში. ხოლო რაც შეეხება უშუალოდ ISIS-ს, ანგარიშის მიხედვით, მას არასდროს ეკავა ვასიტი. შესაბამისად, როდესაც 2014 წელს ერაყის უსაფრთხოების ძალები ჩრდილოეთსა და დასავლეთში, ISIS-ის წინააღმდეგ საბრძოლველად გაიწვიეს, ვასიტში უსაფრთხოების კუთხით სტაბილურობაზე უარყოფით გავლენას შემდეგი ფაქტორები ახდენდნენ: შიიტს ტომებს შორის შეტაკებები; სახელმწიფო სამშენებლო კონტრაქტები და მიწის ნაკვეთის მფლობელობაზე დავები. პროვინციაში მოქმედებეს ორი უსაფრთხოებრივი აქტორი: ერაყის უსაფრთოების ძალები (ISF) და „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (PMF). 2018 წლის ზაფხულში, მთლიანი პროვინციის მასშტაბით საჯარო საპროტესტო გამოსვლები დაიწყო. ერთ-ერთი წყაროს მიხედვით, 2020 წლის მაისში, ვასიტის პროვინციაში დაფიქსირდა სუნიტური ჯგუფების მიერ შიიტ სამოქალაქო პირებზე მიმართული დაბომბვები. აღნიშნულის დამადასტურებლი სხვა ინფორმაცია არ მოიძებნა.

ანგარიშის მიხედვით, 2018 წლიდან მოყოლებული, ვასიტში, ზოგჯერ ადგილი ჰქონდა საპროტესტო დემონსტრაციებს, რომელთაც მსხვერპლი მოჰყვა და რომელთა ფარგლებში, დემონსტრანტებმა ცეცხლი წაუკიდეს PMF-ების და პოლიტიკოსთა ოფისებს. UNAMI-ს მიხედვით, მასობრივი საპროტესტო დემონსტრაციები ვასიტში კვლავ დაიწყო 2019 წლის ოქტომბერში.

რაც შეეხება პროვინციაში უსაფრთხოების კუთხით მდგომარეობას, UNAMI-ის მიხედვით, 2019 წლის იანვრიდან 2020 წლის ივლისის ჩათვლით, ვასიტში სულ 10 უსაფრთხოებრივი ინციდენტი დაფიქსირდა, რომელთა ფარგლებში 1 ადამიანი გარდაიცვალა, ხოლო 1  – დაშავდა.

ACLED ინფორმაციით, 2019 წლის ივლისიდან 2020 წლის ივლისამდე პერიოდში, ვასიტში დაფიქსირდა 1 ბრძოლა; 1 დისტანციური ძალადობა/აფეთქება; სამოქალაქო მოსახლეობაზე ძალადობის 1 შემთხვევა და  38 არეულობის შემთხვევა, რაც ჯამში 31 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტს შეადგენს. იმავე პერიოდში, ორგანიზაციამ აღრიცხა 124 საპროტესტო დემონსტრაცია, რომელთაგან უმრავლესობა, დედაქალაქ კუტში ფიქსირდებოდა.

რაც შეეხება სახელმწიფო დაცვის კუთხით სიტუაციას, 2017 წელს მედია წყაროების ცნობით, სამხრეთულ რეგიონებში შექმნილმა ვაკუუმმა უსაფრთხოების კუთხით შეასუსტა ერაყის სახელმწიფო ძალების უნარი, უზრუნველეყოთ უსაფრთხოება აღნიშნულ პროვინციები. გავრცელებული ცნობებით, ფიქსირდებოდა სახელმწიფო ძალების მიერ სამოქალაქო დემონსტრანტების მოკვლის შემთხვევები. აღნიშნულის საკითხზე დაიწყო გამოძიებები, რასაც 2019 წლის ბოლოს შედეგად მოჰყვა სასამართლო გადაწყვეტილება, რომლის ფარგლებშიც ორ უსაფრთხოების ოფიცერს სასჯელი (მათ შორის, ერთ-ერთს – სიკვდილით დასჯა) მიესაჯა.

ერთ-ერთი წყაროს მიხედვით, PMF-ები ოპერირებენ ექსკლუზიურად საკუთარი სისტემის ფარგლებში. ისინი ხშირად უარს აცხადებენ ერაყის უმაღლესი მთავარსარდლის (პრემიერ-მინისტრის) ბრძანებების შესრულებაზე. New York Times-ის მიხედვით, ირანთან აფილირებული PMF დაჯგუფებების წევრები სათანადოდ არ გაასამართლეს ვასიტსა და სხვა პროვინციებში დემონსტრანტების მკვლელობის გამო. თუმცა, აღნიშნული შემთხვევების საპასუხოდ, ვასიტის პროვინციის პოლიციის მეთაური თანამდებობიდან გაათავისუფლეს და საჯაროდ შეარცხვინეს.[2]

[1] UNCHR – Relevant Country of Origin Information to Assist with the Application of UNHCR’s Country Guidance on Iraq – Ability of Persons Originating from Formerly ISIS-Held or Conflict-Affected Areas to Legally Access and Remain in Proposed Areas of Internal Relocation; published in January 2021; available at

[accessed 5 April 2021]

[2] EASO – Iraq Security Situation; published in October 2020; available at

[accessed 5 April 2021]

ქუვეითი. ბიდუნთა მიმართ არსებული დამოკიდებულება. აპრილი, 2021

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ქუვეითში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ბიდუნები (Bidoon; Bidun) წარმოადგენენ მოქალაქეობის არმქონე არაბებს, რომლებიც ქუვეითის მთავრობის მიერ არალეგალ რეზიდენტებად არიან მიჩნეულნი. პრესაში და არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, ქუვეითში მათი რაოდენობა დაახლოებით 88 000-დან 100 000-მდეა. მოქმედი კანონმდებლობა არ განსაზღვრავს მოქალაქეობის არმქონე პირთათვის (მათ შორის – ბიდუნთათვის) ქუვეითის მოქალაქეობის მიღების კონკრეტულ გზას. სამთავრობო წყაროები განაცხადეს, რომ ნოემბრის მდგომარეობით, არც ერთი ბიდუნსა თუ მოქალაქეობის არმქონე პირს, არ მიუღია მოქალაქეობა ნატურალიზაციის გზით. ქვეყნის სასამართლო სისტემაში არსებული ხარვეზები და უუნარობა, გადაეწყვიტა მოქალაქეობის არმქონე პირთა სამართლებრივი სტატუსი, კიდევ უფრო ართულებდა მოქალაქეობის მიღების პროცესს, რის შედეგადაც, ბიდუნებს არ ჰქონდათ წვდომა სასამართლოზე, რათა წარედგინათ სათანადო მტკიცებულებები და მოეთხოვათ მოქალაქეობა.ბიდუნ რეზიდენტთ საკითხებს ქუვეითში კურირებას უწევს „არალეგალურ რეზიდენტთა ცენტრალური სააგენტო“. თავად ბიდუნი აქტივისტების, რეზიდენტების, პარლამენტის წევრებისა და უფლებადამცველები განცხადებებით, სააგენტოს მუშაობა არაეფექტურია და ბიდუნ რეზიდენტთა პირობები მნიშვნელოვნად გაუარესდა სააგენტოს საქმიანობის პერიოდში. გამომდინარე იქიდან, რომ ქუვეითის მთავრობა ბიდუნებს არალეგალურ რეზიდენტებად მიიჩნევს, მათ არ გააჩნიათ პიროვნების დამადასტურებელი დოკუმენტი, რის გამოცვერ საქმდებიან ლეგალურად და ვერ იღებენ სამოგზაურო დოკუმენტებს.

ანგარიშის მიხედვით, მართალია, ბიდუნებს კანონით ეკუთვნით ისეთი ხასიათის სამთავრობო სარგებლები, როგორიცაა – უფასო ჯანდაცვა; უფასო განათლება და საკვები რაციონის ბარათები, თუმცა, თემის წევრები აცხადებდნენ, რომ ხშირად აღნიშნული სერვისების მიღება, არსებული ბიუროკრატიული მექანიზმის გამო, სირთულეს წარმოადგენდა. როგორც ყველა არამოქალაქეს, არც ბიდუნებს გააჩნიათ უფლება, ფლობდნენ უძრავ ქონებას. ზოგიერთი აქტივისტი აცხადებდა, რომ მათ ან მათი ოჯახის წევრებს შეუზღუდეს წვდომა განათლება, ჯანდაცვაზე და სამუშაო ადგილებზე იმის გამო, რომ ადვოკატირებდნენ ბიდუნთა უფლებებზე.

ქუვეითის ხელისუფლება ვარაუდობდა, რომ ბიდუნ რეზიდენტთა დიდი უმრავლესობა მალავდა საკუთარ „ნამდვილ“ ეროვნებას და რომ ისინი, სინამდვილეში, არ წარმოადგენდნენ მოქალაქეობის არმქონე პირებს. სააგენტო იმ პირებს, რომლებიც წარადგენდნენ ინფორმაცია ალტერნატიული ეროვნების შესახებ, ანიჭებდა კონკრეტული ხასიათის ბენეფიტებს, მათ შორის – პრიორიტეტს დასაქმების კუთხით და მართვის მოწმობის აღების უფლებას. 2018 წლის მონაცემებით, დაახლოებით 12 700-მა ბიდუნმა აღიარა, რომ ჰქონდა სხვა ეროვნების მოთხოვნის უფლება.

ბიდუნი ლიდერები აცხადებდნენ, რომ ფიქსირდებოდა შემთხვევები, როდესაც სამთავრობო სერვისების მისაღებად მისულ ბიდუნ პირებს, ზემოხსენებულ სააგენტოში ატყუებდნენ, რომ შესაბამის დოკუმენტაციას თუ სერვისებს იმ პირობით მიაწოდებდნენ, თუ ისინი ხელს ცარიელ ფურცელზე მოაწერდნენ. მოგვიანებით, სააგენტოს წარმომადგენლები აღნიშნულ ფურცელზე წერდნენ წერილს, სადაც განმცხადებელი აღიარებდა, რომ გააჩნდა სხვა, „ნამდვილი“ ეროვნება, რის შედეგადაც, მათ აღარ გააჩნდათ უფლება, მიეღოთ ბიდუნთათვის გათვალისწინებული სერვისები და სარგებელი. ამას გარდა, ბევრი ბიდუნი და აქტივისტები აცხადებდნენ, რომ სააგენტო არ მოქმედებდა კანონის შესაბამისად და არ აღასრულებდა სასამართლო გადაწყვეტილებებს, რომელთა ფარგლებშიც ევალდებულებოდა ბიდუნ რეზიდენტთა რეგისტრაცია და კონკრეტული დოკუმენტების გამოცემა.

საერთაშორისო სადამკვირვებლო ორგანიზაციების მიხედვით, ზოგიერთმა ბიდუნმა გაიარე დნმ-ის შემოწმება, რათა „დაედასტურებინა“ საკუთარი ქუვეითური წარმოშობა. ანგარიშის მიხედვით, ნატურალიზაციის წესით მოქალაქეობის მისაღებად, ბიდუნებს ესაჭიროებათ დნმ-ის ნიმუშის წარდგენა, რომელიც დაადასტურებს, რომ მათი ბიოლოგიური მამა ქუვეითის მოქალაქეა. რაც შეეხება ბიდუნ მამათა და მოქალაქე დედათა შვილებს, ისინი როგორც წესი მოქალაქეობის არმქონე პირებად რჩებიან, რადგან კანონმდებლობით, მოქალაქეობა ქალის ხაზით არ გადადის.

თებერვალში, პარლამენტის რამდენიმე წევრმა განაცხადა, რომ შეეწინააღმდგებოდნენ „მუშახელის საჯარო უწყების“ (PAM) ინიციატივას, რომლის ფარგლებშიც კერძო სექტორში მომუშავე ბიდუნებს აღნიშნულ ორგანოში რეგისტრაცია დაევალებათ. პარლამენტარების განცხადებით, აღნიშნული რეგისტრაციის ფარგლებში, ბიდუნებმა ხელი უნდა მოაწერონ  წერილობით ჩვენებას, სადაც აღიარებენ რომ ფლობენ სხვა ქვეყნის მოქალაქეობას, რაც ბიდუნთა აზრით, არადამიანური და იძულებითი მიდგომა იყო.

რაც შეეხება ბიდუნთა წვდომას საზღვარგარეთ მოგზაურობაზე, ანაგრიშის მიხედვით, ბიდუნი რეზიდენტები და უცხო ქვეყნის მოქალაქე დასაქმებული პირები აწყდებოდნენ პრობლემებს ან სულაც – შეზღუდვებს, საზღვარგარეთ გამგზავრების კუთხით.  მთავრობა უზღუდავდა ბიდუნებს საზღვარგარეთ გასვლის უფლებას, რადგან მათზე არ გასცემდა  სამგზავრო დოკუმენტს. თუმცა, ზოგჯერ ნებას რთავდა ბიდუნ რეზიდენტებს, საზღვარგარეთ ემოგზაურათ ისეთი მიზნებისთვის, როგორიცაა: განათლება; სამედიცინო მომსახურების მიღება და ყოველწლიური ჰაჯჯის მოლოცვა საუდის არაბეთში. აღნიშნულ შემთხვევებში, შინაგან საქმეთა სამინისტრო ზოგიერთ ბიდუნზე გასცემდა „17 მუხლის პასპორტებს“ (დროებითი დოკუმენტი, რომელიც არ ითვალისწინებს მოქალაქეობას), თუ მათ გააჩნდათ „არალეგალურ რეზიდენტთა ცენტრალური სააგენტოს“ მიერ გაცემული სათანადო საიდენტიფიკაციო დოკუმენტი.

2020 წლის ივლისში, შინაგან საქმეთა სამინისტრომ განაცხადა, რომ 2014-2018 წლების განმავლობაში, დაახლოებით 17 000-მა ბიდუნმა გადაიხადა 3 000 დინარი ( 9 770 ა.შ.შ. დოლარი) ქრთამის სახით, რათა მიეღო „17 მუხლის პასპორტი“. ნოემბერში, თავდაცვის სამინისტრომ გამოაცხადა, რომ ყველა ბიდუნ თანამშრომელს საკუთარი პასპორტი უნდა წარედგინა თვის ბოლომდე. პასპორტის განახლების მსურველ პირებს უნდა ეჩვენებინათ მოგზაურობის მიზანშეწონილობისთვის საკმარისი საფუძველი, პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია და გაევლოთ სამედიცინო შემოწმება. პრესაში გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, ქუვეითის სამხედრო ძალებში 3 500-მდე ბიდუნი მსახურობს.

მიუხედავად იმისა, რომ მშვიდობიანი შეკრებისა და მანისფესტაციის უფლება ქუვეითის მოქალაქეებს გააჩნიათ, არ უფლებით ვერ სარგებლობენ ბიდუნები და არა-მოქალაქე პირები. ამისთვის, მათ უნდა აიღონ სპეციალური ლიცენზია, რის საფუძველზედაც, შეძლებენ მანიფესტაციის გამართვას. ბიდუნი აქტივისტები აცხადებდნენ, რომ მთავრობის მხრიდან არასათანადო მოპყრობას დაექვემდებარებოდნენ, თუ კი ცდიდნენ და ორგანიზებას გაუწევდნენ კამპანიებს თანაბარი უფლებების მოთხოვნით. წლის განმავლობაში, 17 ბიდუნი დააკავეს, რომლებიც 2019 წელს სხვადასხვა მშვიდობიან დემონსტრაციებში მონაწილეობდნენ სხვადასხვა ბრალდების საფუძველზე. მაგალითად, აკრძალული ორგანიზაციის წევრობა, რომლის მიზანიცაა მმართველი რეჟიმის დამხობა; ყალბი ცნობების გავრცელება; სათანადო ლიცენზიის გარეშე (აღნიშნულ ლიცენზიებს ქუვეითის მთავრობა ბიდუნებზე არ გასცემს) შეკრებებისა და დემონსტრაციების ორგანიზება ან მათში მონაწილეობა მკვლელობისკენ მოწოდებები. არც ერთ ბრალდებულს ბრალი არ უღიარებია. იანვარში, სისხლის სამართლის სასამართლომ გამოიტანა განაჩენები, რომელთა ფარგლებშიც: ერთ პირს მიესაჯა მუდმივი პატიმრობა; ორ პირს, რეჟიმის დამხობისკენ მიმართული მოწოდებებისა და აკრძალული ორგანიზაციის წევრობისთვის – 10-10 წლით თავისუფლების აღკვეთა, ხოლო დანარჩენი 11 პირი 2 წლით პირობითი მსჯავრით, გაათავისუფლა. ივლისში, ზემოხსენებული ორი პირისთვის მისჯილი 10 წლიანი სასჯელი სააპელაციო სასამართლომ გააუქმა, თუმცა, ამჯერად, ბრალდებულებს მიუსაჯა 2 წლით პატიმრობა, არალიცენზირებული დემონსტრაციის გამართვისა და მასში მონაწილეობისთვის. მიუხედავად, ამისა, სასამართლომ ისინი გირაოს გადახდის სანაცვლოდ გაათავისუფლა.

იანვარში, სააპელაციო სასამართლომ 3 წლიანი პატიმრობა მიუსაჯა ბიდუნ აქტივისტს, რადგან მან მონაწილეობა მიიღო 2019 წელს გამართულ არალეგალურ დემონსტრაციაში და მოუწოდებდა „არალეგალურ რეზიდენტთა ცენტრალური სააგენტოს“ თანამშრომლების მკვლელობისკენ.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch ქუვეითში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2021 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში ცხოვრობს 88 000-დან 106 000-მდე ბიდუნი, რომლებიც ითხოვენ ქუვეითის ბინადრობის, 1961 წელს ქუვეითის სახელმწიფოდ გამოცხადების დროიდან. თავის მხრივ, ქუვეითის მთავრობა ირწმუნება, რომ ბიდუნები ქუვეითში მეზობელი ქვეყნებიდან შევიდნენ და მალავენ საკუთარ წარმოშობას, რათა მიიღონ ქუვეითის მოქალაქეობა. შესაბამისად, ხელისუფლება ბიდუნებს „არალეგალურ რეზიდენტებად“ მიიჩნევს და, ამის გამო, მათ მთელი რიგი პრობლემები წარმოექმნებათ ისეთ ასპექტებში, როგორიცაა: დოკუმენტაციის და სოციალური სერვისების მიღება; ჯანდაცვა; განათლება და დასაქმება.

ქვეყანაში ბიდუნთა საკითებს კურირებს „არალეგალურ რეზიდენტთა ცენტრალური სააგენტო“, რომელიც მათზე დროებით პირადობის დამადასტურებელ ბარათებს გასცემს 2011 წლიდან. პროცესი, რომლის ფარგლებშიც დგინდება ბიდუნი განმცხადებლების სახელმწიფო სერვისებზე წვდომის შესაძლებლობა და თუ რამდენად ფლობენ ისინი სხვა ქვეყნის  მოქალაქეობას, გაუმჭირვალე და ბუდნოვანია. უკანასკნელ წლებში, ბიდუნ პირებზე გაცემულ პირადობის დამადასტურებელ ბარათებში დაფიქსირებული იყო, რომ ბარათის მფლობელი ფლობდა ერაყის, საუდის არაბეთის, ირანის ან სხვა ქვეყნის მოქალაქეობას. თუმცა, გაურკვეველი იყო, თუ რა მეთოდით დაადგინა სააგენტომ პირის სავარაუდო მოქალაქეობა და რა სამართლებრივი პროცედურები არსებობდა ბიდუნთათვის, რათა გაესაჩივრებინათ სააგენტოს გადაწყვეტილება. ამას გარდა, ანგარიშში აღნიშნულია, რომ საჯარო შეკრებების შესახებ 1979 წლის კანონით, არა-ქუვეითელ პირებს ეკრძალებათ საჯარო შეკრებების გამართვა და მათში მონაწილეობა.[2]

შვედეთის მიგრაციის სამსახური 2017 წელს გამოქვეყნებულ კვლევაში ქუვეითში ბიდუნთა მდგომარეობის შესახებ წერდა, რომ არსებობს ბიდუნთა 3 კატეგორია: 1. მომთაბარე ბიდუნები, რომლებიც არაბეთის ნახევარკუნძულზე მცხოვრები სხვადასხვა ტომების შთამომავლები არიან; 2. ქუვეითის უსაფრთხოების ძალების სექტორის წარმომადგენლები (მათი უმრავლესობა, წარმოშობით, ერაყიდანაა) და 3. ქუვეითის მოქალაქე დედებისა და მოქალაქეობის არმქონე მამების შვილები. ანგარიშის მიხედვით, ბიდუნთა უმრავლესობა დარეგისტრირებულია და 5 წლის ასაკიდან იღებენ „მიმოხილვის ბარათს“ (Review Card – ასევე ფართოდ ცნობილია, როგორც „უსაფრთხოების ბარათი“). მათ გააჩნიათ წვდომა უფასო ჯანდაცვაზე; კერძო სკოლებში სწავლაზე, რასაც სხვადასხვა საქველმოქმედო ორგანიზაციები აფინანსებენ და, ასევე – წვდომა ოფიციალურ დოკუმენტაციაზე, მაგ. – დაბადების, გარდაცვალების, ქორწინების, განქორწინების მოწმობები და ა.შ. ამას გარდა, ბიდუნებზე ზოგჯერ გასცემენ სამოგზაურო დოკუმენტებს, ე.წ. „17 მუხლის პასპორტებს“, როდესაც განმცხადებელს სჭირდება საზღვარგარეთ გასვლა ისეთი მიზეზებით, როგორიცაა: სამედიცინო ჩვენება; სწავლა და მექაში მოსალოცად გამგზავრება.  ანგარიშის მიხედვით, ქუვეითის ხელისუფლება, უკანასკნელ წლებში, სულ უფრო და უფრო მკაცრი გახდა აღნიშნული დოკუმენტების გაცემის კუთხით. როგორც საჯარო, ასევე – კერძო სექტორში, ბიდუნთა დასაქმების საკითხი შეზღუდულია.

ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ბიდუნთა ქუვეითში უკან დაბრუნების კუთხით ინფორმაცია, თითქმის არ იძებნება. როგორც წესი, ქუვეითის მთავრობა მხოლოდ იმ პირებს რთავს ქვეყანაში დაბრუნების ნებას, რომლებსაც „ნამდვილ“ ბიდუნებად მიიჩნევს, ისიც მხოლოდ მას შემდეგ, რაც პირი შესაბამისი სამსახურებისგან ოფიციალურ თანხმობას მიიღებს.[3]

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) ქუვეითში ბიდუნთა მიმართ დამოკიდებულების შესახებ 2019 წლის 3 აპრილს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ ბრიტანეთის საგარეო საქმთა და თანამეგობრობის ოფისის 2016 წლის კვლევის მიხედვით, ამჟამინდელი მდგომარეობით, „მიმოხილვის ბარათს“ მფლობელ ბიდუნებს არ გააჩნიათ წვდომა ჯანდაცვაზე. ამას გარდა, როგორც წესი, მათზე არ გასცემენ სამოგზაურო დოკუმენტებს, შესაბამისად, ბევრ ბიდუნს არ შეუძლია ქუვეითის დატოვება. თუმცა, ზოგიერთი ბიდუნს ეძლევა დროებითი სამოგზაურო დოკუმენტი ქუვეითის მოქალაქეობის შესახებ კანონის 17-ე მუხლის საფუძველზე. აღნიშნულ დოკუმენტს ხშირად გასცემენ იმ ბიდუნებზე (და მათი ოჯახის წევრებზე), რომლებიც მუშაობენ საჯარო სამსახურში და საჭიროებენ საზღვარგარეთ გამგზავრებას სამსახურეობრივი საჭიროების მიზნით. განსაკუთრებით ხშირად, მათ ფლობენ თავდაცვის სამინისტროს მოქმედი თუ ყოფილი თანამშრომლები და მათი ოჯახის წევრები. ამას გარდა,  მოქალაქეობისა და სამოგზაუროს დოკუმენტაციის დეპარტამენტის მიხედვით, 17-ე მუხლის საფუძველზე დოკუმენტებს ასევე გასცემენ ქუვეითის გარეთ სამედიცინო ან სასწავლო მიზნებით მოგზაურობისთვის, „ჰაჯჯის“ მოსალოცად და ქუვეითში ბიდუნის სამართლებრივი სტატუსის ცვლილებისას.

17-ე მუხლის საფუძველზე გაცემული პასპორტი ძალიან ჰგავს ქუვეითის პასპორტს და ხშირად, მოქმედია 2 წლის განმავლობაში, თუმცა, ეს ვადა განსხვავებულია და ზოგჯერ 5 წელსაც აღწევს. დაბადების ადგილის გრაფაში, როგორც წესი, აღნიშნულია – „უცნობი/ქუვეითი“.

ანგარიშში ასევე მოცემულია ორგანიზაცია Bertelsmann Stiftung 2018 წლის ანგარიში, სადაც აღნიშნულია, რომ ბევრ ბიდუნს არ გააჩნია წვდომა ელემენტარულ სამოქალაქო უფლებებზე. მაგალითად, მათზე ზოგჯერ არ გასცემენ დაბადების, ქორწინებისა და გარდაცვალების მოწმობებს; პირადობისა და მართვის მოწმობებს; სამოგზაურო დოკუმენტებს. მათ არ გააჩნიათ წვდომა საჯარო სკოლებში განათლებასა და საჯარო ჯანდაცვაზე, ასევე – არ აქვთ საშუალება ლეგალურად დასაქმდნენ.[4]

[1] United States Department of State – 2020 Country Report on Human Rights Practices: Kuwait; published in March 2021; available at

[accessed 5 April 2021]

[2] Human Rights Watch – World Report 2021 – Kuwait; published in January 2021; available at

[accessed 5 April 2021]

[3] Swedish Migration Agency – report “Bidoons in Kuwait”; published in June 2016; available at

[accessed 6 April 2021]

[4] ACCORD – Query response on Kuwait: Issuance of so-called security cards (“bitâqa murâja’a”) for Bidun; Consequences for Bidun when participating in demonstrations; Issuance of other official documents to Bidun, including travel document and marriage certificate; Effects of a bidun marrying a Kuwaiti citizen; Possible refusal of a re-entry of a Bidun to Kuwait [a-10937]; published in April 2019; available at

[accessed 6 April 2021]

ავღანეთი. განათლებაზე ხელმისაწვდომობა ბავშვებისთვის. მარტი, 2021

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2020 წლის დეკემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ავღანეთთან მიმართებით სახელმძღვანელო პრინციპების შესახებ წერდა, რომ ავღანურ საზოგადოებაში ბავშვთა მიმართ არასათანადო მოპყრობა ენდემური ხასიათისაა. ავღანურ ოჯახებში ბავშვები ხშირად ექვემდებარებიან ისეთი დასჯის ფორმებს, როგორიცაა: სახეში სილის გაწვნა; სიტყვიერი შეურაცხყოფა; წვრილი ჯოხებით, ელექტრული კაბელის ან ფეხსაცმლის გამოყენებით ცემა და ა.შ. სექსუალური ხასიათის ძალადობა ასევე კვლავ რჩება პრობლემად, რომლის ყველაზე ხშირი ადრესატები გოგონები არიან.

მიუხედავად იმისა, რომ 2019 წელს პრეზიდენტმა გჰანიმ მიიღო ბავშვთა დაცვის შესახებ კანონი, მისი რატიფიკაცია პარლამენტმა ჯერ ვერ მოახდინა, რადგან პარლამენტში ბავშვის დეფინიციაზე ვერ შეთანხმდნენ. „ბაჩა ბაზის“ პრაქტიკა (მცირეწლოვანი ბიჭებზე სექსუალური ძალადობა) კვლავ აღმოცენდა მას შემდეგ, რაც თალიბანის მმართველობა დასრულდა. წყაროთა მიხედვით, არის შემთხვევები, როდესაც ბიჭებს, რომელთა საშუალო ასაკი 14 წელია, იტაცებენ ან ყიდულობენ ოჯახებისგან ფულის სანაცვლოდ. აღნიშნულ პრაქტიკაში ჩართული ბიჭები ექვემდებარებიან ძალადობას და მუქარას, გაუპატიურებას და იმყოფებიან სექსუალურ მონობაში. „ბაჩა ბაზის“ ტრადიცია ავღანეთში არ აღიქმება, როგორც ჰომოსექსუალიზმი. მიუხედავად აღნიშნული პრაქტიკის კრიმინალიზაციისა, გავრცელებული ცნობებით, ავღანეთის უსაფრთხოების ძალების წევრები, თითქმის ყველა პროვინციაში იყენებდნენ „ბაჩა ბაზებს“. ტრადიციაში ჩართულ ბიჭებს თითქმის არ გააჩნიათ მხარდაჭერა სახელმწიფოსგან და დამნაშავეები იშვიათად თუ ექვემდებარებიან სასჯელს კანონის უზენაესობის კუთხით სუსტი სიტუაციისა და კორუფციის გამო. ახალი კანონმდებლობით, ბაჩა ბაზის ტრადიციაში ჩართულ მსხვერპლთა სისხლისსამართლებრივი დევნა აკრძალულია, თუმცა, ფიქსირდება შემთხვევები, როდესაც მათ აპატიმრებენ.

რაც შეეხება ავღანეთში ბავშვთა განათლებაზე წვდომის კუთხით სიტუაციას, ანგარიშის მიხედვით, ავღანეთში საჯარო და კერძო სკოლებში, ასევე – მადრასებში დასწრება ყველა ბავშვისთვის მე-9 კლასის ჩათვლით სავალდებულოა. თუმცა, გავრცელებული ცნობებით,  2018 წელს 3.7 მილიონი ბავშვი არ დადიოდა სკოლაში და მათი 60 % გოგონა იყო. ურბანულ დასახლებებში, სასოფლო რეგიონებთან შედარებით, ბავშვთა (მათ შორის – გოგონათა) სკოლაში დასწრება სავალდებულო იყო. ზოგადად, ქვეყანაში ბიჭთა სკოლები, რაოდენობრივად მეტია, ვიდრე გოგონათა სკოლა, ხოლო გოგონათა წვდომა სკოლებზე გაცილებით მაღალია სამთავრობო კონტროლს დაქვემდებარებულ რეგიონებში, ვიდრე – შეიარაღებულ დაჯგუფებების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე.

იმ ბავშვთა ჯგუფებს, რომელთაც ან საერთოდ ეზღუდებოდათ ან არასათანადო წვდომა გააჩნდათ სკოლებში დასწრებაზე,  განეკუთვნებოდა: შ.შ.მ. ბავშვები ( მათ შორის – ფსიქოლოგიური პრობლემების მქონე ბავშვები); ეთნიკური, ლინგვისტური და რელიგიური უმცირესობების ჯგუფების წარმომადგენლები; ქუჩაში მცხოვრები ბავშვები; ის ბავშვები, რომელთა ოჯახებიც სეზონურ მიგრაციაში არიან სამუშაოს გამო; ლტოლვილი ან იძულებით გადაადგილებული ბავშვები და ა.შ.

სხვა გამოწვევები, რომელთა წინაშეც ავღანეთის განათლების სისტემა დგას მოიცავს უსაფრთხოების კუთხით მძიმე სიტუაციას, სასკოლო შენობების ნაკლებობას და დაზიანებას; სასწავლო მასალების, წიგნების და რესურსების ნაკლებობა; მასწავლებელთა (განსაკუთრებით, ქალ მასწავლებელთა) ნაკლებობა, მასწავლებელთა სავარაუდოდ ქრთამის საფუძველზე დასაქმება; ინკლუზიური სისტემის არაარსებობა სკოლებში; კულტურული ნორმები, რომლებიც გოგონების  განათლებას აუცილებლად არ მიიჩნევს; სიღარიბე; სკოლასა და სახლებს შორის დიდი მანძილი და ა.შ.

2019 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების პერიოდში მნიშვნელოვნად გაიზარდა სასკოლო დაწესებულებებზე თავდასხმა, რადგან საჯარო სკოლები გამოიყენებოდა, როგორც საარჩევნო უბნები და, ბუნებრივია, ამან განათლებაზე წვდომის კუთხით სიტუაციაზე გრძელვადიანი გავლენა იქონია. სამთავრობო ძალები, სკოლებს, ზოგჯერ, ასევე იყენებდნენ სამხედრო მიზნებისთვის.

გამიზნული თავდასხმები სკოლებზე, მასწავლებლებსა და მოსწავლეებში ასევე ფიქსირდებოდა შეიარაღებული არა-სახელმწიფოებრივი აქტორების მხრიდან. უშუალოდ გოგონა სკოლებზე თავდასხმებს აწყობდნენ როგორც თალიბანი, ასევე – „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლები. თალიბანი რეგულარულად ავრცელებდა მიმართვებს, რომლის ფარგლებშიც გამოხატავდა მხარდაჭერას განათლებისადმი და აბსოლუტურ აკრძალვას აწესებდა სკოლებზე თავდასხმაზე. უნდა აღინიშნოს, რომ ასეთი ტიპის თავდასხმები, ბოლო პერიოდში, აღარ იყო სისტემატური ხასიათის, თუმცა, ზოგჯერ, მაინც ხდებოდა. UNAMA-ს მიხედვით, 2019 წლის განმავლობაში თალიბანმა განახორციელა არაერთი თავდასხმა, რამაც გავლენა იქონია სასწავლო დაწესებულებებზე (მათ შორის – დაზიანდა 28 სკოლის შენობა) და სკოლებში მომუშავე პერსონალზე. ჯგუფის მიზანი, როგორც ჩანს, უკვე აღარ არის სკოლების დახურვა, არამედ – მათზე კონტროლის მოპოვება ისეთი მეთოდების გამოყენებით, როგორიცაა მასწავლებლების რეკრუტირება; რეგულარული ინსპექციები სკოლებზე და სკოლის სასწავლო გეგმის მათ მიერ არჩევა. ზოგადად, თუ რა ხდება თალიბანის კონტროლს დაქვემდებარებულ რეგიონებში მდებარე სკოლებში, დამოკიდებულია ადგილობრივ მეთაურზე და მოსახლეობაზე. თალიბანის დამოკიდებულებაც გოგონების განათლების საკითხის მიმართ, ზოგჯერ უერთიერთგამომრიცხავია. მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალურად, დაჯგუფება აღარ ეწინააღმდეგება გოგონათა მიერ განათლების მიღებას, კვლავ ფიქსირდება გოგონათა სკოლების გამიზნული დახურვისა და მათთვის სწავლის უფლების შეგნებული შეზღუდვები. აღნიშნული პრობლემა განსაკუთრებით პრევალენტური იყო 12 წელს ზემოთ გოგონებში. უშუალოდ თალიბანის წევრები, საკუთარ ქალიშვილებს იშვიათად თუ რთავდნენ სკოლაში სიარულის გაგრძელების ნებას მათ მიერ სქესობრივი სიმწიფის ასაკის მიღწევის შემდგომ.

ანგარიშის მიხედვით, ზოგადად, ქალაქებში: ქაბული, ჰერათი და მაზარ-ე შარიფი, საგანმანათლებლო დაწესებულებები წარმოდგენილი იყო და სკოლებზე წვდომაც უკეთესია, ვიდრე ავღანეთის სხვა რეგიონებში. ქალაქებში, ბავშვთა განათლებაზე წვდომის ყველაზე დიდი ხელისშემშლელ ფაქტორად ითვლება სათანადო ფინანსური რესურსის ან დოკუმენტაციის (იძულებით გადაადგილებულ პირთა ან დაბრუნებულ პირთა შემთხვევაში) არქონა.

EASO-ს შეფასებით, ავღანეთის საგანმანათლებლო სისტემაში არსებული ზოგადი ხარვეზები და განათლების მიღების არახელსაყრელი პირობები, თავისთავად, არ შეიძლება ჩაითვალოს დევნად, რადგან ისინი არ წარმოადგენენ მესამე მხარის გამიზნული მოქმედებების შედეგად დამდგარ შედეგებს. თუმცაღა, როდესაც საქმე ეხება განათლებაზე წვდომის შეგნებულ შეზღუდვას, განსაკუთრებით – გოგონების შემთხვევაში, ასეთი ფაქტები შესაძლოა გაუტოლდეს დევნას.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ავღანეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ავღანეთში განათლება მე-9 კლასის ჩათვლით სავალდებულოა და, კანონის მიხედვით, უფასოა. UNICEF-ის ცნობით, 3.7 მილიონი ავღანელი ბავშვი ვერ დადიოდა სკოლაში ისეთი მიზეზების გამო, როგორიცაა: დისკრიმინაცია, სიღარიბე; განგრძობადი კონფლიქტი და ა.შ. მათი 60 % გოგონა იყო, ხოლო გოგონების სკოლათა რაოდენობა, ქვეყანაში ყველა სკოლის რაოდენობის მხოლოდ 16 %-ს შეადგენდა. UNAMA-ს მიხედვით, შეიარაღებული ჯგუფები ცდილობდნენ შეეზღუდათ გოგონათა წვდომა განათლებაზე. აპრილში, შეიარაღებულმა პირებმა ცეცხლი წაუკიდეს გოგონათა 2 სკოლას ქ. ფარაჰში, რის შედეგადაც, სწავლაზე წვდომა გაურკვეველი დროით შეუწყდა 1700-მდე გოგონას. გოგონათა განათლებაზე წვდომის მთავარ დამაბრკოლებელ ფაქტორებად რჩებოდა სიღარიბე; ადრეულ ასაკში და იძულებითი ქორწინებები; უსაფრთხოების კუთხით მყიფე სიტუაცია; ოჯახის მხრიდან მხარდაჭერის არარსებობა; ქალი მასწავლებლების ნაკლებობა და და ა.შ.

ანგარიშის მიხედვით, ძალადობრივი თავდასხმები ბავშვებზე, განსაკუთრებით კი – გოგონებზე, ზღუდავდა მათ წვდომას განათლებაზე, განსაკუთრებით – თალიბანის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე. თალიბანი და სხვა ექსტრემისტული დაჯგუფებები ემუქრებოდნენ და თავს ესხმოდნენ სკოლაში დასაქმებულ პერსონალს, მასწავლებლებს, მოსწავლეებს და წვავდნენ როგორც ბიჭების, ასევე – გოგონათა სკოლებს. პრესაში ვრცელდებოდა ცნობები სკოლის პერსონალისა და მასწავლებლების მიერ მოსწავლეებზე (განსაკუთრებით – ბიჭ მოსწავლეებზე) განხორციელებული სექსუალური ძალადობის შესახებ. ასევე, გავრცელებული ცნობებით, როგორც შეიარაღებული დაჯგუფებები, ასევე – სამთავრობო ძალები იყენებდნენ სკოლებს სამხედრო მიზნებით. თალიბანის მიერ მიმდებარე სამთავრობო შენობებზე თავდასხმების შედეგად, ზოგჯერ, ზიანდებოდნენ სტუდენტები და სკოლები.[2]

[1] EASO – Country Guidance: Afghanistan Common analysis and guidance note; published in December 2020; available at

[accessed 26 March 2021]

[2] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Afghanistan; published on 11 March 2020; available at

[accessed 26 March 2021]

ერაყი. ქ. ბაღდადში არსებული ვითარება; განათლება და დასაქმება. მარტი, 2021

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, 2014 წლის იანვრიდან მოყოლებული, ერაყი აწარმოებს არა-საერთაშორისო ხასიათის, შიდა ტიპის შეიარაღებულ კონფლიქტს დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ. ამას გარდა, ქვეყანა ასევე ჩაბმულია საერთაშორისო ხასიათის კონფლიქტში თურქეთთან, რადგან ამ უკანასკნელმა ერაყის ჩრდილოეთში, ქურთი შეიარაღებული ჯგუფების წინააღმდეგ ერაყის მთავრობის ნებართვის გარეშე იერიში მიიტანა.[1]

ჟურნალისტი  და მკვლევარი ჯოელ უინგი 2008 წლიდან მოყოლებული აწარმოებს ონლაინ-ბლოგს, სადაც ყოველკვირეული პერიოდულობით თავსდება ინფორმაცია ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ სიტუაციაზე და ქვეყანაში მიმდინარე აქტუალურ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ თუ სხვა საკითხებზე.  2020 წლის 3 დეკემბერს გამოქვეყნებულ ანგარიშში მოცემულია შკალა, სადაც აღწერილია ბაღდადის რეგიონში,  უკანაკნელი 2 წლის განავლობაში დაფიქსირებული უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტები.

როგორ შკალიდან ჩანს, როგორც დედალაქში, ასევე – მთლიანი ერაყის მასშტაბით, უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაცია, წინა წლებთან შედარებით, მნიშვნელოვნად არის გაუმჯობესებული.  აგვისტოსა და სექტემბრის თვეებში, ბაღდადის რეგიონში, შესაბამისად, 1 და 2 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი დაფიქსირდა. ხოლო ოქტომბერი-ნოემბრის შუალედში – 5 და 6 შემთხვევა.[2]

რაც შეეხება ქვეყანაში და, მათ შორის – დედაქალაქში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული ზოგად ვითარებას, ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ერაყში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერს, რომ ერაყი არის პარლამენტარული ტიპის რესპუბლიკა, სადაც 2018 წელს ჩატარებული არჩევნები, მიუხედავად იმისა, რომ ექსცესების გარეშე არ ჩავლილა, მეტ-ნაკლებად თავსებადი იყო თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების საერთაშორისო სტანდარტებთან და უზრუნველყო ხელისუფლების მშვიდობიანი გადაბარება. ახლადარჩეული პრემიერი – აბილ აბდ ალ-მაჰდი 2019 წლის 1 დეკემბერს, ქვეყანაში მიმდინარე მასშტაბური დემონსტრაციების საპასუხოდ, თანამდებობიდან გადადგა.

ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში საშინაო უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი არაერთი ორგანო თუ დაჯგუფება მოქმედებს. გვხვდება ერაყის სამთავრობო უსაფრთხოების ძალები, რომელიც კომპეტენციების მიხედვით გაყოფილია შესაბამის ორგანოებში და ყველა მათგანი ექვმდებარება პრემიერ-მინისტრსსა და ერაყის ცენტრალურ ხელისუფლებას. ამას გარდა, ერაყში ასევე არსებობს ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (Popular Mobilization Forces (PMF))  – სახელწიფოს მიერ მხარდაჭერილი სამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც 60-მდე შეიარაღებულ ჯგუფად არის დაყოფილი. მათი უმრავლესობა არის შიიტი არაბი. კანონის მიხედვით, ყველა PMF პასუხისმგებელია ერაყის პრემიერ-მინისტრის წინაშე, თუმცა, პრაქტიკაში, ზოგიერთი დანაყოფი ირანსა და ირანის რევოლუციური გუშაგების კორპუსს ექვემდებარებოდა. ქურთისტანის რეგიონში, ერაყის კონსტიტუციის თანახმად, „ქურთისტანის რეგიონალურ მთავრობა“ -ს გააჩნია საკუთარი უსაფრთხოების აპარატი და ჯარი. თუმცა, ამას გარდა, ორი წამყვანი პოლიტიკური პარტია – ქურთისტანის დემოკრატიული პარტია (KDP) და „ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანება“ (PUK) ინარჩუნებდნენ საკუთარ, დამოუკიდებელ სამხედრო ფრთებს – ე.წ. „ფეშმერგა“ ერთეულებს. ანგარიშის მიხედვით, ერაყის სამოქალაქო სამსახურები, ზოგჯერ, ვერ ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. აღნიშნული, განსაკუთრებით სახეზე იყო ირანთან აფილირებული PMF დაჯგუფებების შემთხვევაში.

ქვეყანაში, ოქტომბრის დასაწყისიდან, ფიქსირდებოდა მასშტაბური საპროტესტო დემონსტრაციები, ძირითდად, ბაღდადსა და სხვა შიიტურ რეგიონებში. დემონსტრანტები მოითხოვნდნენ მთავრობის რესტრუქტურიზაციას და კორუფციის აღმოფხვრას. სამოქალაქო სამსახურებმა მალევე  მალევე დაკარგეს კონტროლი სიტუაციაზე და, შედეგად, უსაფრთხოების ძალებმა და, ასევე  – PMF ერთეულებმა დაიწყეს დემონსტრაციების ძალადობრივი გზით დაშლა. მათ შორის, გამოყენებული იყო რეალური ამუნიცია. მთავრობის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, 17 დეკემბრის მდგომარეობით, დემონსტრაციების დარბევის დროს, 479-ზე მეტი სამოქალაქო პირი გაირდაცვალა, ხოლო სულ მცირე 20 000 – დაშავდა.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათა შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობის შემთხვევები; პირთა იძულებითი გაუჩინარება; წამება; თვითნებური დაკავების შემთხვევები; მძიმე და სიცოხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები;  პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; აზრის გამოხატვის, პრესის და ინტერნეტის თავისუფლების კუთხით არსებული შეზღუდვები, მათ შორის – ცენზურა და ჟურნალისტების მიმართ ძალადობა; შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვა; მნიშვნელოვანი ჩარევა შეკრებისა და მშვიდობიანი დემონსტრაციის უფლებაში; იძულებით გადაადგილებულ პირთა და „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ სავარაუდოდ აფილირებული პირთა მიმართ მუქარა; ფართოდ გავრცელებული სამთავრობო კორფუცია; ზოგიერთი ელემენტის, მათ შორის – „ქურთისტანის მუშათა პარტიის“ (PKK) და ირანისამდი ლოიალურად განწყობილი PMF ერთეულების მიერ ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირება; ლგბტი პირთა მიმართ მიზანმიმართული ძალადობა და ა.შ.

მთავრობა, მართალია, იძიებდა აღნიშნული სამართალდარღვევის შემთხვევებს, თუმცა, იშვიათად თუ აყენებდა დამნაშავე პირების პასუხისმგებლობის საკითხს. დაუსჯელობის სინდრომი ხშირი იყო როგორც სამთავრობო, ასევე – უსაფრთხოების ძალების რიგებში.

ანგარიშის თანახმად, მიუხედავად იმისა, რომ “ისლამური სახელმწიფოს“ გავლენა უკანსკნელ პერიოდში ძლიერ დასუსტდა, ტერორისტული ორგანიზაცია კვლავ აგრძელებდა სერიოზული დანაშაულების, მათ შორის – მკვლელობების, ჩადენას.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International ერაყის შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ოქტომბრის თვიდან მოყოლებული, ერაყის უსაფრთხოების ძალები, მათ შორის – ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ერთეულები“ (Popular Mobilization Units (PMU)) იყენებდნენ გადამეტებულ ძალას მთელი ქვეყნის მასშტაბით მიმდინარე საპროტესტო დემონსტრაციების ჩახშობის დროს. აღნიშნულ ძალადობას 500-ზე მეტი დემონსტრანტის სიცოცხლე ესმხვერპლა, ხოლო ათასობით – დაშავდა. ბევრი მოკლული გარდაცვლილი იყო ცეცხლსასროლი იარაღიდან რეალური ტყვიების გასროლით, რაც აკრძალულია. პროტესტებთან დაკავშირებულ სხვადასხვა  სპექტრის წარმომადგენელი პირების, მათ შორის – დემონსტრანტთა ადვოკატების, დაშავებულთა მკურნალი ექიმების და პროტესტების საკითხზე მომუშავე ჟურნალისტების მიმართ, უსაფრთოების ძალების მხრიდან, ადგილი ჰქონდა დაკავებების, გატაცებების, გაუჩინარებებისა და სხვა დაშინების მეთოდების გამოყენებას. ერაყის შესაბამისმა სამსახურებმა, გარკვეული პერიოდით დაბლოკეს წვდომა ინტერნეტზე, რათა არ გავრცელებულიყო დემონსტრანტთა მიმართ გადამეტებული ძალადობის ამსხაველი ფოტო-ვიდეო მასალა. ქვეყანაში კვლავ რჩებოდა დაახლოებით 1.55 მილიონი იძულებით გადაადგილებული პირი, რომლებიც გადაადგილების თავისუფლების კუთხით უმკაცრეს შეზღუდვებს აწყდებოდნენ. ანბარისა და ნინევას პროვინციებში, დროებითი ბანაკების რღვევამ ზოგიერთი ოჯახი მეორადი ტიპის იძულებით გადაადგილებასაც კი დაუქვემდებარა. „ისლამური სახელმწიფოს“ მიერ დაკავებული ტერიტორიებიდან გამოქცეული ათასობით მამაკაცი და ბიჭი დაკარგულად ითვლებოდა,  რაც სავარაუდოდ, უსაფრთხოების ძალებისა და  „სახალხო სამობილიზაციო ერთეულები“ მხრიდან მათ იძულებით გაუჩინარებას უკავშირდებოდა. ქვეყანაში ფართოდ გავრცელებული ცნობების მიხედვით, როგორც ცენტრალური ერაყის, ასევე – ქურთისტანის რეგიონალური მთავრობა, იყენებდა წამებას თუ სხვა ტიპის არასათანადო მოპყრობას დაკავებულთა მიმართ, განსაკუთრებით იმ პირთა შემთხვევაში, რომელთა მიმართ არსებობდა ვარაუდები მათი „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირის შესახებ. ერაყის სასამართლოები კვლავ აგრძელებდნენ სიკვდილით დასჯის სასჯელების გამოტანას მსჯავრდებულთა მიმართ. ქვეყანაში კვლავ ოპერირებდა ტერორისტული დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო“, რომელიც ხშირად სამიზნედ აქცევდა სამოქალაქო მოსახლეობას, ბომბების საშუალებით თავს ესხმოდა ქალაქებს და კლავდა ადგილობრივი თემის ლიდერებს.[4]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch-ის ერაყის შესახებ 2020 წლის ანგარიშის მიხედვითაც,  ბაღდადსა და სამხრეთი ერაყის ბევრ ქალაქში, ოქტომბერ-ნოემბერში დაწყებულ პროტესტებს მთავრობა ძალის გამოყენებით ახშობდა, რასაც ასობით ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. დეკემბერის დასაწყისის მდგომარეობით, გარდაცვილი იყო სულ მცირე 350 დემონსტრანტი. აქციების დაშლისას, უსაფრთხოების ძალები იყენებდნენ რეალურ ტყვიებს და ცრემლსადენი გაზის კარტრიჯებს.  ქვეყანაში ფიქსირდებოდა მნიშვნელოვანი დარღვევები გამოხატვის და შეკრების თავისუფლებების, ასევე – ქალთა უფლებების კუთხით. მთავრობა კვლავ აქტიურად იყენებდა სიკდვილით დასჯას. მასშტაბური პროტესტების საპასუხოდ, 29 ნოემბერს ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი – ადილ აბდ ალ-მაჰდი, თანამდებობიდან გადადგა.[5]

რაც შეეხება უშუალოდ დასაქმებისა და განათლების მიღების კუთხით არსებულ ვითარებას ერაყში, ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი ერაყის შესახებ 2020 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ ქვეყნის კონსტიტუციის 22 (1) მუხლის მიხედვით, ერაყის მოქალაქეებისთვის გარანტირებულია დასაქმების უფლება იმ ფარგლებში, რომელიც უზრუნველყოფს მათ ღირსეულ ცხოვრებას. მიუხედავად ამისა, ანგარიშის მიხედვით, ერაყში უმუშევრობის დონე ძალიან მაღალია (11 %), ხოლო შრომითი სეგმენტის ბაზარზე მონაწილეობის დონე (Labour force participation rate) – 48.7 %, რაც მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია. დასაქმების კუთხით, განსაკუთრებით პრობლემებს აწყდებიან ქალები, ახალგაზრდები და ის პირები, რომლებსაც არ გააჩნიათ წვდომა საჯარო დასაქმებაზე.

ერაყში დასაქმებულთა დაახლოებით 40 % (ხოლო დასაქმებულ ქალთა – 60 %) საჯარო სამსახურში მუშაობს. მიუხედავად იმისა, რომ ერაყის ეკონომიკა მნიშვნელოვნად დამოკიდებულია ნავთობზე, აღნიშნული ინდუსტრიაში დასაქმებულია მხოლოდ 1 %. ამას გარდა, ნავთობის სექტორში დასაქმებულთა უმრავლესობა უცხო ქვეყნის მოქალაქეა, რაც ადგილობრივებში სიძულვილს იწვევს. სოფლის მეურნეობისა და ინდუსტრიის სექტორები, მიუხედავად იმისა, რომ ეკონომიკაში კონტრიბუციით არ გამოირჩევიან, ერაყელთა საკმაოდ დიდ რაოდენობას ასაქმებენ. Transparency International-ის 2019 წლის კვლევის მიხედვით,  ერაყი 180 გამოკვლეული ქვეყნიდან, კორუფციის ინდექსის კუთხით, 162-ე ადგილს იკავებს, რაც კორუფციის კუთხით ქვეყანაში მდგომარეობის ერთ-ერთი ყველაზე ცუდი მაჩვენებელია.

რაც შეეხება განათლებაზე წვდომას, ანგარიშის მიხედვით, კონსტიტუციის 34-ე მუხლით უფასო განათლებაზე წვდომა გარანტირებულია. ამას გარდა, იმავე მუხლით პირველადი განათლების დონე სავალდებულოდაა გამოცხადებული და ასევე აღნიშნულია, რომ სახელმწიფოს მოვალეობაა წერა-კითხვის უცოდინრობის წინააღმდეგ ბრძოლა. საჯარო განათლება უფასოა ყველა დონეზე და სავალდებულოა მე-9 კლასის ჩათვლით ერაყის ქურთისტანის რეგიონში, ხოლო დანარჩენ ერაყში – მე-6 კლასის ჩათვლით. ქვეყანაში არსებული კერძო სკოლები და სასწავლო დაწესებულებები ხშირად გაცილებით უფრო მაღალი დონისაა, ვიდრე სათანადო რესურსის არმქონე საჯარო სისტემას, თუმცა, როგორც წესი, იმდენად ძვირია, რომ მასზე წვდომა განსაკუთრებით მდიდარი ერაყელთა მცირე ნაწილის გარდა, არავის აქვს. 2017 წლის მდგომარეობით, ერაყში 35 საჯარო, ხოლო 55 – კერძო უნივერსიტეტია.

ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში შეიარაღებული კონფლიქტის ათწლეულებმა  და ეკონომიკურმა სიძნელეებმა განსაკუთრებული ზიანი მიაყენა ერაყის საგანმანათლებლო სისტემას. ძალადობამ, ინფრასტრუქტურის დაზიანებამ და ბავშვთა და ოჯახების მასობრივმა იძულებითმა გადაადგილებამ მნიშვნელოვნად შეაფერა საგანმანათლებლო სერვისებზე წვდომა. „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კონფლიქტის პერიოდში, ერაყის ბევრ რეგიონში, განსაკუთრებით კი – სალაჰ-ალ-დინისა და დიილას პროვინციებში, სკოლის ასაკის ბავშვთა 90 %-ს არ გააჩნდა წვდომა განათლებაზე. 2020 წლის ივლისის მონაცემებით, იძულებით გადაადგილებულ სკოლის ასაკის ბავშვთა ნახევარი (რამდენიმე ასეული ათასი) არ დადის სკოლაში. გოგონები არასათანადოდ არიან წარმოდგენილნი ერაყის როგორც  დაწყებით ასევე – საშუალო სკოლებში. გავრცელებული ცნობებით, ქვეყანაში არსებული ყოველი ორიდან ერთი სკოლა დაზიანებულია და რემონტს საჭიროებს. კვალიფიციურ მასწავლებელთა რაოდენობა და პროცენტული გადანაწილებაც შემცირებულია განათლების ყველა დონეზე, გარდა სკოლამდელი განათლების დონისა.[6]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2020 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის მთავარი სოციო-ეკონომიკური ინდიკატორების შესახებ წერდა, რომ “ერაყის განვითარების ეროვნული გეგმა 2018-2022-ის” მიხედვით, შრომით ბაზარში ქალთა ჩართულობა განსაკუთრებით სუსტი იყო (14.5 %). მსოფლიო ბანკის ვებ-გვერდზე 2019 წლის აგვისტოში განთავსებულ სტატიაში ავტორები წერდნენ, რომ ერაყში დასაქმებული ქალები 15 წელს ზემოთ მდედრობითი სქესის მოსახლეობის მხოლოდ 19 %-ს წარმოადგენდნენ. მსოფლიო ბანკიც, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციაზე დაყრდნობით, ვარაუდობდა, რომ ქალთა უმუშევრობის დონზე მშრომელ ქალთა რაოდენობის 30.4 %-ს შეადგენდა.

“ერაყის განვითარების ეროვნული გეგმა 2018-2022“  მოცემული იყო ის გამოწვევები, რომლებიც ხელს უშლიდა ქალებს, შრომით ბაზარზე სათანადო ჩართულობაში. აღნიშნულ გამოწვევებს შორის იყო: სოციალური და კულტურული ფაქტორებით განპირობებული ქალის დაკნინებული როლი; ქალთა საკითხების და ადამიანის უფლებათა სამინისტროების გაუქმება; ბავშვთა ქორწინებები და ა.შ. ამას გარდა,  ისეთი საკითხები, როგორიცაა – სახელმწიფო ბიუჯეტში გენდერულ საკითხებზე განკუთვნილი რესურსის სიმცირე; ქალის როლის  სოციალურ და ეკონომიკურ ასპექტებში დისკრიმინაცია; ქვრივთა და ობოლთა რაოდენობის ზრდა და ქალთა არასათანადო ხარისხის განათლება ასევე ხელს უშლიდა მათ  დასაქმებაში.

UNAMI-ს მიხედვით, ისეთმა ფაქტორებმა, როგორიცაა ძალადობა; უსაფრთხოების არაარსებობა; საზოგადოებრივი შეხედულებები ქალებზე და სახელმწიფო ორგანოების არასათანადო ჩართულობამ ნეგატიური გავლენა იქონია „ერაყელ ქალთა როლზე ქვეყნის აღმშენებლობაში“.

რაც შეეხება უშუალოდ ბაღდადში განათლებისა და დასაქმების კუთხით ვითარებას, ანგარიშის მიხედვით, ბაღდადის პროვინციაში ერაყში უმუშევრობის დონის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი ფიქსირდება – 6-10 %. ხოლო 15-დან 24 წლამდე ასაკობრივ სეგმენტში, უმუშევრობის დონე 5-7 %-ს წარმოადგენდა. რაც შეეხება განათლებას, სკოლებში მოსწავლეთა გამოცხადების მაჩვენებელი ბაღდადში შემდეგი იყო: დაწყებით სკოლებში – 97 %; საშუალო სკოლებში – 67.7 %, ხოლო სკოლის ბოლო ეტაპზე (High School) – 66.3 %. ეროვნული განვითარების გეგმის მიხედვით, ბაღდადს კიდევ ესაჭიროება დამატებით 2908 საბავშვო ბაღი; 2849 დაწყებითი სკოლა და 353 საშუალო და დამამთავრებელი სკოლა, რათა ქალაქის რეზიდენტების რაოდენობა დააკმაყოფილოს. ქვეყნის სხვა რეგიონებისგან განსხვავებით, სადაც კერძოდ სკოლები თითქმის არაა, ბაღდადში მათი რაოდენობა 5 %-ს უტოლდება. ბაღდადში მდებარე კერძო და საერთაშორისო სკოლებში გაცილებით უფრო მაღალი ხარისხის განათლების მიღებაა შესაძლებელი, თუმცა, საფასური საკმაოდ ძვირია და მათზე წვდომა მხოლოდ მდიდარ ოჯახებს გააჩნიათ.[7]

Freedom House-ს ერაყის შესახებ 2021 წლის ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში ქალთა გადაადგილება შეზღუდულია საკანონმდებლო რეგულაციებით. კერძოდ, ქალებს ესაჭიროებათ მამრობითი სქესის „მზრუნველის“ ნებართვა, რათა აიღონ პასპორტი და სამოქალაქო სტატუსის დამადასტურებელი დოკუმენტი, რაც აუცილებელია ისეთი სერვისებზე წვდომისთვის, როგორიცაა – დასაქმება;  განათლება; სოციალური და საჯარო სერვისები და ა.შ. [8] იგივე ინფორმაციაა მოცემული ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტის ზემოაღნიშნულ ანგარიშშიც. [9]

[1] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 22 March 2021]

[2] Joel Wing; Blog Musings on Iraq – article “Security In Iraq November 2020”; published on 3 December 2020; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2020/12/security-in-iraq-november-2020.html [accessed 22 March 2021]

[3] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Iraq; published in March 2020; available at

[accessed 22 March 2021]

[4] Amnesty International – Human rights in the Middle East and North Africa: Review of 2019; Iraq; published in February 2020; available at

[accessed 22 March 2021]

[5] Human Rights Watch – World Report 2020 – Iraq; published in January 2020; available at

[accessed 22 March 2021]

[6] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT IRAQ; published in August 2020; available at

[accessed 22 March 2021]

[7] EASO – Iraq Key socio-economic indicators For Baghdad, Basra and Erbil; published in September 2020; available at

[accessed 22 March 2021]

[8] Freedom House – Freedom in the World 2021 – Iraq; published in March 2021; available at

[accessed 22 March 2021]

[9] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Iraq; published in March 2020; available at

[accessed 22 March 2021]

ირანი. შაჰის მმართველობა, შაჰის მხარდამჭერთა მდგომარეობა. მარტი, 2021

შაჰის მოჰამედ რეზა ფეჰლევი (1941-1979 წწ.) პოლიტიკა ირანში – თავისუფალი ენციკლოპედია Britannica-ს მიხედვით, მოჰამმედ რეზა ფეჰლევი ირანის შაჰი (მეფე) 1941-დან 1979 წლამდე, რომელიც ირანში ინარჩუნებდა პრო-დასავლურ საგარეო პოლიტიკას და ცდილობდა ქვეყნის ეკონომიკურ აღორძინებას.

შაჰი ტახტზე 1941 წელს ავიდა, როდესაც საბჭოთა კავშირმა და ბრიტანეთმა მოახდინეს ირანის ოკუპაცია და გერმანიისადმი სიმპათიით განწყობილი მისი მამა – რეზა ხანი, აიძულეს, ტახტი შვილისთვის დაეთმო.

რაც შეეხება შაჰის მმართველობას და მის მიერ განხორციელებულ რეფორმებს ირანში, აღსანიშნავია, რომ 1950-იანი წლების დასაწყისში, ირანის მთავრობის კონტროლისთვის ბრძოლა მიმდინარეობდა უშუალოდ შაჰსა და ირანელ ნაციონალისტ – მოჰამმად მოსადეღს შორის. 1951 წლის მარტში, მოსადეღმა მოახერხა და ირანის პარლამენტში გაიტანა კანონპროექტი, რომელიც გულისხმობდა ქვეყანაში ნავთობის კომპანიების (მათ შორის – British Petroleum) ქონების ნაციონალიზაციას. მოსადეღის ძალაუფლება და გავლენა სწრაფად გაიზარდა და უკვე აპრილის ბოლოს, შაჰი იძულებული იყო, ის ირანის პრემიერ-მინისტრად დაენიშნა. 1953 წელს მოჰამედ რეზა შაჰმა სცადა მოსადეღის თანამდებობიდან გათავისუფლება, თუმცა, ეს ვერ მოახერხა, რადგან მთელი ქვეყნის მასშტაბით დაიწყო მასშტაბური დემონსტრაციები და შაჰი იძულებული გახდა, ქვეყნიდან გაქცეულიყო. თუმცა, რამდენიმე დღის შემდეგ, მოსადეღის ოპონენტებმა, ა.შ.შ. და გაერთიანებული სამეფოს სპეც-სამსახურების დახმარებით, მოაწყვეს სახელმწიფო გადატრიალება და შაჰი ტახტზე აღადგინეს.

ა.შ.შ დახმარებით, მოჰამედ რეზამ დაიწყო ეროვნული განვითარების პროგრამა, ე.წ. „თეთრი რევოლუცია“, რომელიც გულისხმობდა არაერთი სფეროს რეფორმირებას. მათ შორის, იყო: გზების, რკინიგზისა და საჰაერო მარშრუტების ქსელის შექმნა; ჰესებისა და სარწყავების პროექტები; ინდუსტრიული განვითარება; მიწის რეფორმა; დაავადებების (მაგ. მალარია) განადგურება. ამას გარდა,  მან ასევე შექნა განათლებისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პროგრამები იზოლირებული, სოფლად მცხოვრები მოსახლეობისთვის. 60-70-იან წლებში, შაჰი ცდილობდა, განევითარებინა უფრო დამოუკიდებელი საგარეო პოლიტიკის მიმართულება და დაემყარებინა დიპლომატიური ურთიერთობები საბჭოთა კავშირსა და აღმოსავლეთი ევროპის ქვეყნებთან.

მართალია,თეთრმა რევოლუციამ შაჰს შიდა მხარდაჭერა მოუტანა, თუმცა, მის მიმართ არსებობდა კრიტიკულად განწყობილი სეგმენტებიც. კერძოდ, მისი მხარდამჭერები მას აკრიტიკებდნენ იმისა გამო, რომ მათი აზრით, რეფორმები საკმარისად სწრაფად არ ინერგებოდა, ხოლო რელიგიური იერარქები უარყოფითად უყურებდნენ  „ვესტერნიზაციის“ (დასავლეთისადმი მიმართული) პოლიტიკას, რომელიც მათი აზრით, ისლამისტური თვალსაზრისით, არაეთიკური იყო.

ამას გარდა, პირადად შაჰის მიმართ ადგილი ჰქონდა უკმაყოფილებას მისი მმართველობის ავორიტარული სტილის, მის მთავრობაში დამკვიდრებული კორუფციის, ქვეყანაში სანავთობო დოვლათის არათანაბარი გადანაწილების, იძულებით ვესტერნიზაციისა და SAVAK-ის (საიდუმლო პოლიცია) აქტივობების გამო, რომელიც ახშობდა განსხვავებულ აზრს და ოპოზიციას.

საზოგადოების დაბალ ფენებში, შიიტურ სამღვდელოებაში, ვაჭრებსა და სტუდენტებში ფართოდ გავრცელებული უკმაყოფილება გადაიზარდა აიათოლა რუჰოლლა ხომეინის – პარიზში გადასახლებული შიიტი რელიგიური ლიდერის მხარდაჭერაში. საბოლოოდ, 1979 წელს ირანის მთავარ ქალაქებში გამოსვლები დაიწყო, რის შედეგადაც დაიწყო ისლამური რევოლუცია. 1979 წლის 16 იანვარს, შაჰმა ქვეყანა დატოვა და მმართველობა ხომეინიმ ჩაიგდო ხელში.

შაჰი მოჰამედ რეზა ფეჰლევი გადასახლებაში რამდენიმე ქვეყანაში ცხოვრობდა, საბოლოოდ კი, 1980 წელს, ეგვიპტეში გარდაიცვალა.[1]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი ირანის შესახებ 2020 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ 1941 წელს საბჭოთა კავშირი და გაერთიანებული სამეფო ირანში შეიჭრნენ და აიძულეს მმართველი მეფე (შაჰი) – რეზა ხანი, ტახტზე უარი ეთქვა საკუთარი შვილის – მოჰამედ რეზა ფეჰლავის სასარგებლოდ (რეზა ხანი გერმანიისადმი სიმპათიით იყო განწყობილი). ოკუპანტები შეთანხმდნენ, რომ პატივს სცემდნენ ირანის დამოუკიდებლობას და საკუთარი ძალების 1946 წელს ქვეყნიდან გაიყვანეს. განსაკუთრებული ყურადღება ენიჭებოდა ქვეყანაში ნავთობის მოპოვებას, რომელსაც ბრიტანული „ანგლო-ირანული ნავთობის კომპანია“ (თანამედროვე British Petroleum) აწარმოებდა.  1951 წელს ირანის პარლამენტმა ნავთობის ინდუსტრიის ნაციონალიზაციას დაუჭირა მხარი და პრემიერ მინისტრად ნაციონალისტი – მოჰამმად მოსადეგი აირჩია. 1953 წელს ირანში ადგილი ჰქონდა სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობას, რის შედეგადაც მოსადეგი თანამდებობიდან გადააყენეს და ირანში არსებული კონსტიტუციური მონარქიის რეჟიმი შაჰის უშუალოდ მმართველობად გადაიქცა. სახელმწიფო გადატრიალება განხორციელდა ა.შ.შ. და გაერთიანებული სამეფოს სპეც-სამსახურების დახმარებით, რის გამოც, ირანული საზოგადოება დასავლეთისადმი უარყოფითად განეწყო.

შაჰი გახდა რეგიონში დასავლეთის მთავარი მოკავშირე. ქვეყნის შიგნით, მოჰამედ რეზა სოციალური და ეკონომიკური მოდერნიზაციის პოლიტიკას ახორციელებდა, მათ შორის, ატარებდა რეფორმებს სეკულარიზაციის, მიწის განკარგვის; ქალთა უფლებებისა და წერა-კითხვის უცოდინრობის აღმოფხვრის კუთხით. თუმცა, მიუხედავად ამისა, შაჰი, საკუთარი საიდუმლო პოლიციის (SAVAK) მეშვეობით, ახშობდა და ანადგურებდა პოლიტიკურ ოპონენტებს ისეთი მეთოდების გამოყენებით, როგორიცაა – თვითნებური დაკავებები; დაპატიმრება; ქვეყნიდან გაძევება; წამება; სიკვდილით დასჯა და ა.შ. ამან ქვეყანაში შექმნა შაჰის მმართველობით უკმაყოფილოთა დიდი ჯგუფები. მისი ოპონენტები იყვნენ როგორც რელიგიური ლიდერები, რომლებიც უკმაყოფილო იყვნენ ტრადიციებისადმი ზურგის შექცევით, ასევე – სეკულარისტები, რომლებიც შეშფოთებული იყვნენ მისი ავტორიტარული მმართველობის სტილით.

1979 წელს, როდესაც შაჰი საზღვარგარეთ სამედიცინო მკურნალობას იღებდა, ოპოზიციის ლიდერი – აიათოლა რუჰოლლა ხომეინი ირანში დაბრუნდა, რასაც შედეგად ისლამური რევოლუცია და მმართველი რეჟიმის დამხობა მოჰყვა. შაჰის რეჟიმის ასობით ჩინოვნიკი სიკვდილით დასაჯეს, ხოლო შაჰი, რამდენიმე წლის შემდეგ, საბოლოდ გადასახლებაში გარდაიცვალა.[2] 

  1. შაჰის მხარდამჭერთა მდგომარეობა ირანში.

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, ინფორმაცია ირანში მონარქისტთა მდგომარეობის შესახებ, შედარებით მწირი იყო.

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) ირანის შესახებ 2018 წლის ივლისში გამოქვეყნებულ მასშტაბურ კვლევაში წერდა, მათ შორის – ქვეყანაში მონარქისტთა მიმართ დამოკიდებულების შესახებ. კერძოდ, ანგარიშის მიხედვით, მონარქისტულ მოძრაობას არ გააჩნია რაიმე რეალური ძალა ირანში. არსებობს არაერთი ირანული პოლიტიკური მოძრაობა (მათი უმრავლესობა  – საზღვარგარეთ), რომლებიც შეიძლება კატეგორიზებულ იყვნენ, როგორც მემარცხენე; მონარქისტული; ნაციონალისტური; ლიბერალ-დემოკრატიული და ა.შ. თუმცა, არც ერთ მათგან არ გააჩნია საკმარისი გავლენა და მხარდაჭერა იმისთვის, რომ რაიმე გავლენა იქონიოს ირანში შიდა პოლიტიკაზე.

2018 წლის იანვარში ბრიტანული გამოცემა The Telegraph წერდა, რომ ათწლეულების შემდეგ პირველად, რეზა შაჰი კვლავ აქტუალური საკითხი გახდა დემონსტრანტებს შორის. ქვეყანაში მიმდინარე დემონსტრაციებისას, ადგილი ჰქონდა შეძახილებს „მშვიდად განისვენე, რეზა შაჰ“; „დავაბრუნოთ შაჰი“; „რევოლუცია შეცდომა იყო“ და ა.შ. თუმცაღა, სტატიის მიხედვით, აღნიშნულ სლოგანებს სკანდირებდა მხოლოდ რამდენიმე მცირე ჯგუფი. BBC-ის მიხედვით, აღნიშნულ პერიოდში დემონსტრანტების მხარდაჭერა გამოხატა ყოფილი შაჰის შვილმა – რეზა ფეჰლავიმ, რომელიც ა.შ.შ.-ში ცხოვრობს.

ანგარიშში ასევე მოცემულია ტექსასის ტრინითის უნივერსიტეტის პროფესორის – სუსან სიავოშის ნაშრომი, სადაც ის საუბრობს ირანში 3 ძირითადი მონარქიული ჯგუფის შესახებ. ესენია: 1. „ირანის კონსტიტუციური პარტია“ (CPI); 2. Rastakhiz Organization of Iran (ROI) და 3. Anjoman-e Padeshahi-e Iran (API).

ავტორის მიხედვით, პირველი შედარებით ზომიერი და ყველაზე უფრო ცნობილი მონარქისტული მოძრაობაა. რაც შეეხება დანარჩენ ორს, ისინი უფრო რადიკალური მისწრაფებებით გამოირჩევიან. განსაკუთრებით აღსანიშნავია API, რომელსაც სამხედრო ფრთაც გააჩნია და რომელიც პასუხისმგებელი იყო შირაზზი, მეჩეთის აფეთქების გახმაურებულ საქმესთან. უკანასკნელ წლებში, API აქტუალური საკითხი იყო დასავლურ მედიაშიც, რადგან 2010 წლის იანვარში ჯგუფის 2 სავარაუდო წევრი, ირანში სიკვდილით დასაჯეს.

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2013 წლის ანგარიშში წერდა, რომ Anjoman-e Padeshahi-e Iran (API) არის ირანში აკრძალული, მონარქისტული დაჯგუფება. API-ს მიზანია ირანის მმართველი რეჟიმის დამხობა და მონარქიის აღდგენა. ჯგუფის იდეოლოგია ანტი-ისლამურია და განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს ისლამამდელ  სპარსულ მემკვიდრეობას.’

2014 წლის ოქტომბერში, ირანული მედია საშუალება Fars News წერდა, რომ სამართალდამცავებმა ისფაჰანში მიმდინარე პროტესტებისას დააკავეს არაერთი პირი, მათ შორის – მონარქისტები, ანტი-რევოლუციონერები და ა.შ.

Amnesty International-ის 2014 წლის ანგარიშში, სხვა საკითხებთან ერთად, საუბარი იყო სტუდენტ ჰამედ როუჰინეჯადის საქმეზე, რომელიც 10 წლიან სასჯელს იხდის API-სთან აფილაციის გამო.

შედარებით უფრო ძველი, 2012 წლის Amnesty International-ის ექსპერტის მოსაზრებაში აღნიშნული იყო, რომ ირანში სასიკვდილო სასჯელი ხშირად გამოაქვთ იმ პირთა წინააღმდეგ, რომლებიც არიან მონარქისტული ჯგუფების რეალური ან სავარაუდო მხარდამჭერები. მოსაზრებაში საუბარი იყო რამდენიმე ქეისზე, მათ შორის – საზღვარგარეთიდან API-ს 3 წევრის მოტაცება და შემდგომი დაკავება და 2010 წელს API 3 სავარაუდო წევრის სიკვდილით დასჯის შემთხვევა.

2010 წლის სტატიაში BBC წერდა, რომ Mohammad Reza Ali-Zamani და Arash Rahmanipour ირანში, დაჯგუფება API-სთან სავარაუდო კავშირის გამო, სიკვდილით დასაჯეს.[3]

[1]  Britannica – Mohammad Reza Shah Pahlavi; available at https://www.britannica.com/biography/Mohammad-Reza-Shah-Pahlavi [accessed 17 March 2021]

[2] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT IRAN 14 April 2020; available at

[accessed 17 March 2021]

[3] ACCORD – Iran: COI Compilation; published in July 2018; available at

[accessed 17 March 2021]

ინდოეთი. კონვერტირებულ ქრისტიანთა მდგომარეობა. მარტი, 2021

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ინდოეთში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყნის მოსახლეობის დაახლოებით 2.3 % არის ქრისტიანი. ამას გარდა, აღსანიშნავია, რომ ქვეყანაში ბინადრობის დაახლოებით 103 მილიონი „დამოკიდებული კასტის“ (ინდოეთის კასტობრივ სისტემას მიღმა მყოფი, ყველაზე დაბალი სოციალური დონის წარმომადგენელთა ჯგუფი) წევრი, რომელთაგან, დაახლოებით მესამედი კონვერტირებულია ქრისტიანობაზე. ქრისტიანები თითქმის მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით ბინადრობენ, თუმცა, მათი შედარებით დიდი ნაწილი კონცეტრირებულია ქერალას, თამილ ნადუსა და გოას შტატებში. სამ, შედარებით მცირე ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე შტატში ქრისტიანები უმრავლესობაში არიან, ესენია: ნაგალანდი (90 %); მიზორამი (87 %); და მეგჰალაია (70 %). ინდოეთის ფედერალური კანონმდებლობის თანახმად, სხვა 5 რელიგიურ ჯგუფთან ერთად, ქრისტიანობის მიმდევრებსაც გააჩნიათ რელიგიური უმცირესობის სტატუსი.

ქვეყნის 28 შტატიდან 9-ში არსებობს კანონმდებლობა, რომელიც ზღუდავს რელიგიებს შორის კონვერტაციას. აღნიშნული შტატებია: არუნაჩალ პრადეში; ჩჰატისგარჰი; გუჯარათი; ჰიმაჩალ პრადეში;  ჯჰაკჰანდი; მადჰია პრადეში; ოდიშა; რაჯასტჰანი და უტარახანდი. აღნიშნული შტატების უმრავლესობაში, იკრძალება „იძულებით“; „ცდუნებით“ და “თაღლითობით“ პირის კონვერტაცია. ზოგიერთ მათგანში, კონვერტაციისას აუცილებელია სათანადო შეტყობინების გაგზავნა მთავრობის შესაბამის ორგანოსადმი, რომელსაც ფაქტზე მოკვლევის დაწყების უფლება აქვს. კანონდამრღვევებს და ზოგიერთ შემთხვევაში, იმ მისიონერებს ან სხვა პირებს, რომლებიც აქეზებენ და კონვერტაციისკენ მოუწოდებენ პირებს, ემუქრებათ სხვადასხვა ხასიათის სანქცია, რომელიც თითოეულ შტატში განსხვავებულია, თუმცა, როგორც წესი ფულადი ჯარიმას ან 4 წლამდე თავისუფლების აღკვეთასაც კი მოიცავს.  აღნიშნული შტატების უმრავლესობის შემთხვევაში, დანაშაულის დამამძიმებელი გარემოებაა, როდესაც კონვერტაციის მონაწილე პირი არასრულწლოვანია ან ისტორიულად ჩაგრული კასტის ან ტომის წევრია.

ანგარიშის მიხედვით, ძირითადად უტტარ პრადეშისა და ჯჰარკანდის შტატებში, ადგილი ჰქონდა ქრისტიანთა დაკავებას პოლიციის მიერ სხვადასხვა მიზეზით, ყველაზე ხშირად კი – სავარაუდო იძულებითი კონვერტაციების, „ჰინდუიზმზე სიყალბის გავრცელების“, ჰინდუსთა დღესასწაულებზე ფულადი დახმარების არ-გაწევისთვის და სხვა. ამავე სექციაში საუბარია ქრისტიანი პასტორების დროებითი დაკავებისა და ჰინდუს ნაციონალისტთა ჯგუფების მიერ ქრისტიანთა წირვების ჩაშლის რამდენიმე შემთხვევაზე.

რაც შეეხება ქრისტიანთა და კონვერტირებულ ქრისტიანთა მიმართ საზოგადოებრივ დამოკიდებულებას, ანგარიშში საუბარია კონკრეტულ შემთხვევებზე, როდესაც ძირითად ჰინდუსი ნაციონალისტური მოძრაობები და დაჯგუფებები (VHP; RSS) თავს ესხმოდნენ; ძალადობდნენ  ან/და სხვა მეთოდებით ავიწროებდნენ კონკრეტული რელიგიის წარმომადგენელ (ძირითადად, ქრისტიან) პირებს ან/და იმ პირებს, რომლებიც აღნიშნულ რელიგიებზე კონვერტირდნენ. აღნიშნული შევიწროებები და პრობლემები განპირობებული იყო იმით, რომ მათი თქმით, ქრისტიანები და სხვა რელიგიის წარმომადგენლები იძულებით ან მოტყუებით ცდილობდნენ ჰინდუსების კონვერტაციას. აღნიშნულ ინციდენტებში, პოლიცია და სასამართლო სისტემა, მათ მიმართ, ზოგჯერ, მიკერძოებული იყო.

მაგალითად,  22 სექტემბერს, ჯჰარკანდში მდებარე სოფელ სუარში 3 დაბალი კასტის წარმომადგენელი ქრისტიანი ცემეს სოფლის ბაზარში ძროხის ხორცის სავარაუდო გაყიდვის ფაქტზე. ერთი მათგანი საავადმყოფოში მიყვანისას გარდაიცვალა, ხოლო დანარჩენმა ორმა მძიმე დაზიანებები მიიღო. პოლიციამ, აღნიშნულ დანაშაულზე 5 პირი დააკავა.

27 აგვისტოს, ჯჰარკანდში მცხოვრები დალიტი, სახელად პარვატი დევი ქმრის ნათესავებმა მოკლეს, რადგან წყვილი ქრისტიანობაზე კონვერტირდა.

14 ივლისს ჰინდუსი რადიკალური ჯგუფები თავს დაესხნენ 8 ქრისტიანულ ოჯახს ჯჰარკანდის შტატის სოფელ ბელჩორში, რის შედეგადაც, რამდენიმე პირი მძიმე დაშავდა.

არასამთავრობო ორგანიზაცია ADF India-ს მიხედვით, წლის განმავლობაში, მთელი ქვეყნის მასშტაბით ყველა დენომინაციის ქრისტიანთა მიმართ ბრბოს ძალადობრივი თავდასხმის 300-ზე მეტი შემთხვევა დაფიქსირდა. სხვა არასამთავრობო – Persecution Relief წერდა, რომ 2019 წელს დაფიქსრიდა ქრისტიანთა მიმართ  დევნის 527 ინციდენტი (2018 წელს აღნიშნული მაჩვენებელი 477 იყო). ორგანიზაციის მიხედვით, დევნის ყველაზე გავრცელებული ფორმები იყო: მუქარა; დაშინება და ძალადობა.

მაგალითად,  18 აგვისტოს, თამილ ნადუში მდებარე ველორეს დასახლების მიმდებარედ, ჰინდუსური ნაციონალისტური ორგანიზაციის – ჰინდუ მუნნანის  წევრები თავს დაესხნენ 40 ქრისტიანს, რომლებიც იქ მოსალაცად იმყოფებოდნენ. მათ ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენეს მომლოცველებს და დახიეს იესოსა და ღვთისმშობელი მარიამის პოსტერები. მეორე დღესვე, პოლიციამ მოახდინა  ჰინდუ მუნნანის  6 წევრის იდენტიფიცირება და წარუდგინა მათ მთელი რიგი ბრალდებები, თუმცა, ადგილობრივი თანამდებობის პირის მიხედვით, ისინი არ დაუკავებიათ.

2 თებერვალს, პოლიციამ დააკავა BJP პარტიის სამი მუშაკი თამილ ნადუს არიიალურის დასახლებაში პასტორზე და სხვა ორ პირზე თავდასხმისთვის. გავრცელებული ცნობებით,  დამნაშავეებმა ქრისტიანები აიძულეს, დაწოლილიყვნენ ჰინდუსური ტაძრის იატაკზე და, შემდგომ, ჰინდუსური ტრადიციის თანახმად, თავზე დააყარეს წმინდა ფერფლი და სინგური.

ანგარიშში საუბარია კიდევ არაერთ კონკრეტულ შემთხვევებზე, რომელთა ფარგლებში ადგილი ჰქონდა ქრისტიანებზე თავდასხმის, მათი „სოციალური გარიცხვის“ (Social Exclusion), მათი წირვების ჩაშლის და ა.შ. ფაქტებს. მათი დიდი უმრავლესობა, ძირითადად, ფიქსირდებოა უტტარ პრადეშის, ჯჰარკანდის და თამილ ნადუს შტატებში.

ანგარიშის მიხედვით, ინდოეთში ფიქსირდებოდა ქრისტიანულ წმინდა ადგილებსა და სიმბოლოებზე ვანდალიზმის და თავდასხმის ფაქტებიც. წლის განმავლობაში, თავს დაესხნენ 17 ეკლესიის შენობას. მაგალითად, 17 დეკემბერს, მშენებარე ეკლესიას მამაკაცთა ჯგუფმა ცეცხლი წაუკიდა. პასტორმა, აღნიშნულთან დაკავშირებით, საჩივარი შეიტანა პოლიციაში, თუმცა, 22 დეკემბერს ჯგუფის წევრები კვლავ დაბრუნდნენ და ამჯერად მთლიანად დაწვეს შენობა. ინციდენტის შემდგომ, პოლიციამ უზრუნველყო პასტორისა და მრევლის დაცვა. [1]

ა.შ.შ. რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისია ინდოეთის შესახებ 2020 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ საკუთარი რელიგიის ქადაგების უფლება კონსტიტუციითაა გარანტირებული, ინდოეთის 10 შტატში მოქმედებს ე.წ. „ანტი-კონვერტაციული“ კანონები, რომელთა მიხედვითაც სისხლისამართლებრივი წესით ისჯება პირთა კონვერტაცია იძულებით, ცდუნებით, წაქეზებით, თაღლითობით და სხვა მიზეზებით, რომელთა შინაარსი ბუნდოვანია და მათი  ინტერპრეტაციაც სხვადასხვანაირად არის შესაძლებელი. ძირითადად, ამ კანონების საფუძველზე, ხდებოდა მუსლიმებისა და ქრისტიანების დაკავება.

ინდოეთში 2019 წლის განმავლობაშიც,  კვლავ გრძელდებოდა კონვერტაციებთან დაკავშირებული ძალადობა. განსაკუთრებით გახშირდა თავდასხმები ქრისტიანების წინააღმდეგ. კერძოდ, დაფიქსირდა 328 ძალადობრივი ინციდენტი, რომელთა ფარგლებშიც ქრისტიანებზე ძალადობდნენ, ძირითადად – პირთა იძულებითი კონვერტაციის ყალბი ბრალდებებით. ანგარიშში ასევე საუბარია, რომ ჰინდუსი ნაციონალისტური ჯგუფები აწყობენ ზეწოლის, “სოციალური გარიცხვისა“ (Social Exclusion) და ძალადობის მასობრივ კამპანიებს ქრისტიანების, მუსლიმებისა და სხვა რელიგიური უმცირესობების წინააღმდეგ, რაც როგორც წესი, იძულებითი ან მათი აზრით, სხვა ტიპის არასათანადო კონვერტაციის სავარაუდო შემთხვევებითაა მოტივირებული. პოლიციის წარმომადგენლები, ზემოხსენებული ძალადობის დროს, ხშირად არა თავდამსხმელ ჰინდუსთა ჯგუფებს, არამედ – დაზარალებულ უმცირესობათა წარმომადგენლებს აპატიმრებდნენ. [2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ინდოეთის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ჰინდუსები შეადგენენ ქვეყნის მოსახლეობის დაახლოებით 80 %-ს, თუმცა, მიუხედავად ამისა, ინდოეთის სახელმწიფო ფორმალურად სეკულარულია და რელიგიის თავისუფლება კონსტიტუციით არის გარანტირებული. რელიგიის თავისუფლების სექციაში, ძირითადად საუბარია ჰინდუსი ნაციონალისტური ჯგუფების და ზოგიერთი მედია საშუალების მიერ ანტი-მუსლიმური რეტორიკის ხელშეწყობის შესახებ, რაზედაც ბრალს ზოგჯერ პრემიერ-მინისტრი მოდის მთავრობას სდებენ.

ამას გარდა, ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ ინდოეთის ზოგიერთ შტატში, რელიგიური კონვერტაცია, რომელიც ხდება „ძალდატანებით“ ან „შეცდენით“ სისხლისსამართლებრივი წესით ისჯება და, ზოგჯერ, ხდება აღნიშნულ კანონის ისეთი ფორმით ინტერპრეტირება, რომლითაც შესაძლებელია პროზელიტიზმის დაკავებული პირების სამართლებრივი დევნა. ზოგიერთ შტატში, პირებს, სხვა რელიგიაზე კონვერტაციისთვის, ესაჭიროებათ სპეციალური ნებართვა.

ორგანიზაციის მიერ ინდოეთში რელიგიის თავისუფლების კუთხით არსებული ვითარება შეფასებულია მაქსიმალური 4 ქულიდან 2-ით.[3]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი ინდოეთის შესახებ 2020 წლის დეკემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ ქვეყნის 7 შტატს თითქმის იდენტური კანონები გააჩნია რელიგიური კონვერტაციის შესახებ, რომელიც ითვალისწინებს პირის მიერ მთავრობისადმი შეტყობინების გაგზავნას (ზოგიერთის შემთხვევაში, ნებართვის მიღებასაც), სანამ ის რელიგიას შეიცვლის. აღნიშნული შტატები წარმოადგენს ინდოეთის „დამოკიდებული კასტებისა და ტომების“ (Scheduled Castes and Tribes – ინდოეთის კასტათა სისტემის მიღმა მყოფი, ყველაზე დაბალი სოციალური ფენის წარმომადგენლები) 90 %-ის სახლს. ზოგიერთი ექსპერტი გამოთქვამს მოსაზრებას, რომ ზემოხსენებული ანტი-კონვერტაციული კანონები დაკავშირებულია ჰინდუსი ნაციონალისტების შიშთან იმის შესახებ, რომ აღნიშნული კასტების წარმომადგენლები, კონვერტაციის მეშვეობით, დატოვებენ ჰინდუიზმს და, შესაბამისად, საკუთარ კასტის სტატუსთან, რადგან ის ღრმად არის დაკავშირებული ჰინდუიზმთან.

ანგარიშის მიხედვით, ანტი-კონვერტაციული კანონები უშუალოდ არ კრძალავენ კონვერტაციას, თუმცა, დაუშვებლად ცნობენ რელიგიის შეცვლას „იძულებით; ცდუნებით; წაქეზებითა და მოტყუებით“. აღნიშნულ ტერმინებს არ გააჩნიათ დეტალური დეფინიცია და აღჭურვავენ შესაბამის სამსახურებს საკმაოდ ფართო უფლებამოსილებებით, მათ შორის – პირის დაპატიმრების უფლებით. შტატების მიხედვით სასჯელი განსხვავებულია, მაგალითად, ჯჰარკჰანდში აღნიშნული დანაშაულისთვის გათვალისწინებულია 3 წლით თავისუფლების აღკვეთა და ჯარიმა 50 000 რუპიის ოდენობით. იმ შემთხვევაში, თუ კონვერტირებული პირი არის არასრულწლოვანი, ქალი ან „დამოკიდებული კასტის ან ტომის“ წევრი, სასჯელი წარმოადგენს 4 წლის ვადით პატიმრობას და 100 000 რუპიის ოდენობით ჯარიმას.

ინდოეთში ასევე გავრცელებულია რე-კონვერტაციის (Ghar Wapsi) პროგრამებიც, რომელსაც ზოგიერთი ჰინდუსური ორგანიზაციები ახორციელებენ. მაგალითად, 2019 წლის იანვარში, 96 ქრისტიანი კვლავ კონვერტირდა ჰინდუიზმზე ტრიპურაში. მედია წყაროების მიხედვით, 2014 წელს ჰინდუს ნაციონალისტთა ორგანიზაცია Dharm Jagram Samiti აცხადებდა, რომ 1966 წლიდან მოყოლებული, მათ 600 000 პირზე მეტი დააბრუნეს ჰინდუიზმზე. ზოგიერთი ექსპერტის მიხედვით, აღნიშნულ საკითხზე მთავრობის სიჩუმე, მათ მიერ ნებართვად და მხარდაჭერად იყო აღქმული.

ადგილობრივი წყაროების მიხედვით, ფიქსირდება რელიგიის შეცვლასთან დაკავშირებული ძალადობის შემთხვევები. მაგალითად, არასამთავრობო ორგანიზაცია Persecution Relief-ის მიხედვით, 2019 წლის თებერვალში, ოდიშაში, 40 წლის ანანტ რამ განდის – ქრისტიან კონვერტირებულ პირს, თავი მოჰკვეთეს. მისი თანასოფლელები 9 თვის მანძილზე ეწინააღმდეგებოდნენ განდის კონვერტაციას, ხოლო შემდგომ ხელი შეუწყეს მის მკვლელობას. 2019 წლის თებერვალსა და მაისში, ორი ადამიანი მოკლეს ჩატტისგარჰის შტატში, რადგან ეწინააღმდეგებოდნენ მათ ქრისტიანობაზე კონვერტაციას. 2019 წლის ოქტომბერში, ოდიშაში ქრისტიან პასტორს თავი მოკვეთეს, მას შემდეგ, რაც გაფრთხილების მიუხედავად, ის მაინც განაგრძობდა საკუთარ საქმიანობას.

რაც შეეხება ქრისტიანთა მიმართ დამოკიდებულებას, ანგარიშის მიხედვით, ქრისტიანები ინდოეთის მოსახლეობის 2.3 %-ს შეადგენენ. ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში მზარდი ჰინდუსური ნაციონალიზმის გამო, ასევე, გაიზარდა ძალადობისა და დისკრიმინაციის ინციდენტები ქრისტიანთა მიმართ.  ანგარიშის მიხედვით, ქრისტიანები სათანადოდ ვერ იღებენ ისეთ სერვისებს, როგორიცაა: სამართლებრივი პროცედურები; საპოლიციო რეპორტინგი; ეკლესიების ან ქრისტიანული არასამთავრობო ორგანიზაციების მიმართ არსებული პრობლემები ადგილობრივ თვითმართველობებთან ურთიერთობის კუთხით. ამას გარდა, ფიქსირდებოდა ქრისტიანთა მიმართ საჯარო თანამდებობის პირების შეუარაცხმყოფელი განცხადებები და ძალადობის შესახებ მუქარები.

ანგარიშის მიხედვით, 2018 წლის განმავლობაში, ინდოეთში დაიხურა 100-ზე მეტი ეკლესია, რის მიზეზადაც სამშენებლო კანონმდებლობასთან შეუთავსებლობა სახელდებოდა. 2017 წელს, ინდოეთში მოქმედი ერთ-ერთი ყველაზე დიდი საქველმოქმედო ორგანიზაცია – Compassion International იძულებული გახდა, შეეწყვიტა ინდოეთში ოპერირება 48 წლიანი თანამშრომლობის შემდგომ, რადგან ქვეყნის მთავრობამ არ გასცა ნებართვა ორგანიზაციის მიერ საზღვარგარეთიდან გამოგზავნილი ფინანსების მიღების შესახებ, რადგან არსებობდა ვარაუდი, რომ აღნიშნული ორგანიზაცია აფინანსებდა პირთა რელიგიურ კონვერტაციებს.

2019 წლის ანგარიშში, არასამთავრობო ორგანიზაცია Persecution Relief აღრიცხა ინდოეთში ქრისტიანებზე თავდასხმის 527 შემთხვევა, რაც წინა წლის მაჩვენებელზე 10.27 %-ით მეტია. ორგანიზაციის მიხედვით, რეალური რიცხვი, დიდი ალბათობით, აღრიცხულზე გაცილებით დიდია. ყველაზე მეტი ინციდენტი დაფიქსირდა უტტარ პრადეშისა და თამილ ნადუს შტატებში.[4]

[1] United States Department of State – 2019 Report on International Religious Freedom: India; published in June 2020; available at

[accessed 4 March 2021]

[2] USCIRF – Annual report on religious freedom (covering 2019); available at

[accessed 4 March 2021]

[3] Freedom House – Freedom in the World 2021 – India; published on 3 March 2021; available at

[accessed 5 March 2021]

[4] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT INDIA; published on 10 December 2020; available at

[accessed 5 March 2021]

უკრაინა. იძულებით გადაადგილებულ პირთა მდგომარეობა. თებერვალი, 2021

2021 წლის 21 იანვარს მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციამ გამოაქვეყნა ეროვნული მონიტორინგის სისტემის ანგარიში უკრაინაში იძულებით გადადგილებული პირების მდგომარეობის შესახებ. ორგანიზაციამ მონაცემები 2020 წლის აპრილი-ივნისის პერიოდში შეაგროვა და რადგან ამ დროს კორონავირუსის გამო, უკრაინაში საკარანტინო ღონისძებები იყო ძალაში და შეუძლებელი იყო პირისპირ ინტერვიუების ჩატარება, მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციამ მონაცემები სატელეფონო ინტერვიუების გამოყენებით შეაგროვა. გამოქვეყნებულ ანგარიშში ნათქვამია, რომ უკრაინის სოციალური პოლიტიკის სამინისტროს მონაცემებით, 2020 წლის ივლისის მდგომარეობით, ქვეყანაში 1,448,615 რეგისტრირებული იძულებით გადაადგილებული პირია. რეგისტრირებული იძულებით გადაადგილებული პირების თითქმის ნახევარი განსახლებულია დონეცკისა (510,861) და ლუჰანსკის (280,520) რეგიონების უკრაინის მთავრობის მიერ კონტროლირებად ნაწილში. აღნიშნული ორი რეგიონის შემდეგ, დევნილთა ყველაზე დიდ ნაკადს მასპინძლობს ქალაქი კიევი (160,036) და კიევის ოლქი (63,267), ხარკოვის ოლქი (134,335), დნიპროპეტროვსკის ოლქი (71,277) და ზაპოროჟიის ოლქი (56,107).

შრომით ბაზარზე არსებული ვითარება – 2020 წლის ივნისის მდგომარეობით, დასაქმებული იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა 46%-ია. გამოკითხულ დევნილთა 24% ადასტურებს, რომ, კარანტინის განმავლობაში, ანაზღაურების გარეშე ან ნახევრად ანაზღაურებად შვებულებაშია გაშვებული. ანაზღაურების გარეშე ან ნახევრად ანაზღაურებად შვებულებაში მყოფ დევნილთა შორის საყურადღებო სხვაობაა კაცებსა და ქალებს შორის; აღნიშნულ კატეგორიაში მამაკაცი დევნილების 20%, ხოლო ქალი დევნილების 26%-ია. დასაქმების საერთო მაჩვენებელი უკრაინაში, რომელიც ითვლება 15-დან 70 წლამდე ასაკის მოსახლეობისთვის, 58%-ია. დასაქმების მაჩვენებელი იძულებით გადაადგილებულ პირთა შორის, 20-დან 64 წლამდე ასაკობრივი ჯგუფისთვის 56%-ია; იგივე მაჩვენებელი ქვეყნის საერთო მასშტაბით, იგივე ასაკობრივ ჯგუფში, 67%-ია. 20-64 წლის ასაკობრივი ჯგუფის დასაქმების მაჩვენებელი განსხვავებულია კიევში – 2020 წლის ივნისში დასაქმებული დევნილების რაოდენობა 74%-ია; იგივე მაჩვენებელი 2019 წლის სექტემბერში 90% იყო.

კვლევის პროცესში გამოკითხული დევნილების 46% დასაქმებული იყო ანაზღაურებად სამუშაოზე; გამოკითხულთა 8%-ის თქმით, ისინი იყვნენ უმუშევრები და აქტიურად ეძებდნენ სამსახურს. 24% პენსიაზე იმყოფება და 14% საოჯახო საქმითაა დაკავებული; გამოკითხულთა 4% შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირი, ხოლო 2% სტუდენტია. გამოკითხული იძულებით გადაადგილებული პირების 2% ამბობს, რომ უმუშევარია და სამსახურის ძებნით არაა დაკავებული.

იძულებით გადაადგილებულ პირთა ის ნაწილი, რომელიც უმუშევარია და აქტიურად ეძებს სამსახურს (8%) ამბობს, რომ ძირითადი დაბრკოლება დასაქმების შესაძლებლობების ნაკლებობაა (70%); ისინი ასევე საუბრობენ სხვა შემაფერხებელ გარემოებებზეც – დაბალი ანაზღაურება არსებულ ვაკანსიებზე (62%), კვალიფიკაციის შესაბამისი ვაკანსიების ნაკლებობა (38%), დიდი მანძილი საცხოვრებელ და სამუშაო ადგილებს შორის (16%) და მოუხერხებელი სამუშაო გრაფიკი (15%).

ფინანსური მდგომარეობა და საბაზისო საჭიროებები – 2020 წლის ივნისისთვის, იძულებით გადაადგილებული „ოჯახის უფროსის“ საშუალო თვიური შემოსავალი 3,350 უკრაინული ჰრივნა იყო. უკრაინის სოციალური პოლიტიკის სამინისტროს მიერ დადგენილი საარსებო მინიმუმი კი 3,974 უკრაინული ჰრივნა იყო. გამოკითხული, ნაქირავებ ფართში მცხოვრები, იძულებით გადაადგილებული პირების 27%-მა განაცხადა, რომ ქირის გადახდა აღარ შეეძლო და აქედან გამომდინარე, გასახლება ემუქრებოდა. იძულებით გადაადგილებული პირები კვლავ სახელმწიფო მხარდაჭერაზე არიან დამოკიდებულნი; სახელმწიფოს მიერ დანიშნული დახმარება გამოკითხული იძულებით გადაადგილებული პირების მიერ მეორე ყველაზე ხშირად ნახსენები შემოსავლის წყაროა. სახელმწიფო დახმარების მიმღები დევნილების 35% აცხადებდა, რომ დახმარების მიღების კუთხით პრობლემები შეექმნა კარანტინის პერიოდში. ყველაზე დიდ შიშს წარმოადგენდა სახლიდან გასვლა, ვირუსით დაინფიცირების რისკის გამო (28%). დახმარების მისაღებად სახლიდან გასვლის ეშინოდა ძირითადად 60 წელს ზევით ასაკის დევნილებს.

გამოკითხული იძულებით გადაადგილებული პირების 61 პროცენტი გასული 12 თვის განმავლობაში შემოსავლის წყაროდ ხელფასს აფიქსირებს. სახელმწიფოს მიერ დაწესებული დევნილის დახმარება შემოსავლის წყაროდ მითითებული აქვს გამოკითხულთა 51%-ს. იძლებით გადაადგილებული პირების შემოსახვლის წყაროდ ასევე ასახელებენ ხანგრძლივი სამსახურის პენსიას (39%), სოციალურ დახმარებას (18%), არარეგულარულ შემოსავალს (7%) და სხვა სახის სოციალურ და ჰუმანიტარულ დახმარებებს.

გამოკითხული დევნილების 10% თავის ფინანსურ მდგომარეობას მძიმედ აფასებს – შეზღუდული დანახარჯები საკვებისთვისაც კი; 35% აღნიშნავს, რომ მხოლოდ საკვებისთვის საკმარისი რესურსი აქვს. გამოკითხულთა 41% ამბობს, რომ საკვებისა და ძირითადი საჭიროებებისთვის საკმარისი სახსრები გააჩნია და 10% ამბობს, რომ დამატებით, დანაზოგის შენახვის საშუალებაც აქვს.

2020 წლის ივნისისთვის, გამოკითხული დევნილების მხოლოდ 1%-ს ჰქონდა 1500 უკრაინულ ჰრივნაზე ნაკლები ყოველთვიური შემოსავალი; 2019 წლის ივნისში ასეთი ადამიანების რაოდენობა 2% იყო. გამოკითხული დევნილების 11%-ისთვის შემოსავალი 1500-3000-მდე მერყეობს; 2019 წლის ივნისში ასეთი კატეგორიის რაოდენობა 13% იყო. გამოკითხული დევნილების ძირითადი ნაწილისთვის შემოსავალი 3001-5000 (20%), 5001 – 7000 (22%) და 7001 – 11000 (24%) უკრაინული ჰრივნაა. 2019 წლის ივნისისთვის იგივე მაჩვენებლები, შესაბამისად 20, 19 და 20 პრიცენტი იყო. გამოკითხული დევნილების 22%-ის ყოველთვიური შემოსავალი 11 ათას ჰრივნაზე მეტია; 2019 წლის ივნისისთვის ასეთი კატეგორიის რაოდენობა 26% იყო.

განსახლება და სხვა მთავარი საჭიროებები – იძულებით გადაადგილებული პირების 45% ნაქირავებ ბინაში ცხოვრობს. 10%-ს სახლი აქვს ნაქირავები, ხოლო 5% ერთ ოთახს ქირაობს. საერთო საცხოვრებელში გამოკითხული დევნილების 5%, ხოლო იძულებით გადაადგილებულ პირთა კოლექტიურ ცენტრებში 2% ცხოვრობს. გამოკითხული დევნილების 17% ნათესავებთანაა დასახლებული, ხოლო 11% საკუთრებაში არსებულ სახლებში ცხოვრობს. განსახლებასთან დაკავშირებული საკითხები მთავარ გამოწვევად გამოკითხული დევნილების 38%-ის მიერაა დასახელებული. სხვა მთავარ გამოწვევებად გამოკითხული იძულებით გადაადგილებული პირები ასახელებენ ფულადი დახმარების საჭიროებას (26%), ჰუმანიტარულ დახმარებას (ტანსაცმელი, ჰიგიენის საშუალებები) (12%), ჯანდაცვა და მედიკამენტები (10%) და სხვა.

სერვისებზე წვდომა – კვლევამ აჩვენა, რომ ჯანდაცვის დაწესებულებები მაღალ დონეზეა წარმოდგენილი დიდ და პატარა ქალაქებში მაშინ, როდესაც სოფლებში მსგავსი დაწესებულებები გაცილებით მცირე რაოდენობითაა. გამოკითხული, სოფლად მცხოვრები იძულებით გადაადგილებული პირების მხოლოდ ნახევარი ამბობს, რომ მათ დასახლებაში არის გადაუდებელი დახმარების ცენტრი და აფთიაქი. გამოკითხული დევილების 52% ამბობს, რომ საჯარო ან სხვა სახის ტრანსპორტი მათთვის არ იყო ხელმისაწვდომი, როდესაც ჯანდაცვის დაწესებულებამდე გადაადგილება სჭირდებოდათ.

გამოკითხული დევნილების 94% ამბობს, რომ მათ დასახლებაში არის აფთიაქი, 87% აცხადებს, რომ მათ დასახლებაში არის გადაუდებელი სამედიცინო დახმარების ცენტრი; 82%-ის თქმით, მათ დასახლებაში ხელმისაწვდომია პირველადი დახმარების კლინიკა და 80% ამბობს, რომ მათ დასახლებაში არის ამბულატორია. გამოკითხული დევნილების 16% ამბობს, რომ კარანტინის დროს მათთვის ხელმისაწვდომი იყო ტრანსპორტი სამედიცინო დაწესებულებამდე. გამოკითხულთა 36% აცხადებს, რომ მათთვის ტრანსპორტი არ იყო ხელმისაწვდომი, ხოლო 41% ამბობს, რომ ასეთი საჭიროება მათ არ ჰქონიათ.

ახალი კორონავირუსის პრევენციის ზომების შესახებ ინფორმირებულობა – ინტერვიუების დროს, იძლებით გადაადგილებულ პირებს კორონავირუსის საწინააღმდეგო პრევენციული ზომების შესახებ დაესვათ კითხვები. გამოკითხულთა 94%-მა იცის, რომ ვირუსისგან თავის დასაცავად პირბადე უნდა ატაროს; 80%-მა ასევე იცის, რომ ხელები ხშირად უნდა დაიბანოს საპნით. იძულებით გადაადგილებული პირებისთვის ცნობილია ხელების სპირტის შემცველი ხსნარით დამუშავების (69%), ხელთათმანების გამოყენების (66%) და დახველება-დაცემინების ჰიგიენის (40%) შესახებ.

იძულებით გადაადგილებულ პირთა გადაადგილების თავისუფლება – 2020 წლის აპრილი-ივნისის პერიოდში გამოკითხულ იძულებით გადაადგილებულ პირთა 82% აღნიშნავდა, რომ განსახლების ადგილი არ შეუცვლიათ უკანასკნელი სამი წლის განმავლობაში. გამოკითხული დევნილების 19% აღნიშნავს, რომ კონფლიქტის დასრულების შემდეგ, საკუთარ საცხოვრებელ ადგილას დაბრუნება სურს; ამასთან, გამოკითხული იძულებით გადაადგილებული პირების 39% ამბობს, რომ კონფლიქტის დასრულების შემდეგაც კი არ სურს თავისი წარმოშობის რეგიონში დაბრუნება. კვლევამ აჩვენა, რომ დევნილები ამჟამინდელი განსხლების ადგილით უფრო მეტად კმაყოფილები არიან, ვიდრე უკმაყოფილოები და გადაადგილებას არ პირებენ. უკრაინის უკიდურეს დასავლეთ რეგიონებში გადაადგილებულ პირთა 57% ამბობს, რომ გადაადგილებას არ აპირებს, 9% ამბობს, რომ კონფლიქტის დასრულების შემდეგ გეგმავს გადაადგილებას, ხოლო 22%-ს უჭირს პასუხის გაცემა. უკრაინის ცენტრალური რეგიონების დასავლეთ ნაწილში გადაადგილებული დევნილების 65% შემდგომ გადაადგილებას არ გეგმავს, 20%-ს კი პასუხის გაცემა უჭირს. ცენტრალური რეგიონების აღმოსავლეთ ნაწილში გადაადგილებული დევნილების 53% არ გეგმავს გადაადგილებას, 10% აცხადებს, რომ გეგმავს გადაადგილდეს კონფლიქტის დასრულების შემდეგ, ხოლო 21%-ს უჭირს პასუხის გაცემა. უკრაინის აღმოსავლეთ რეგიონებში გადაადგილებულ დევნილებში დარჩენის სურვილის შედარებით ნაკლებს აქვს – გამოკითხულთა 41% ამბობს, რომ შემდგომ გადაადგილებას არ გეგმავს, 12% ფიქრობს, რომ გადაადგილდება კონფლიქტის დასრულების შემდეგ, ხოლო 18% – სავარაუდოდ, უახლოეს მომავალში; კითხვაზე პასუხის გაცემა უჭირს 18%-ს. უშუალოდ დონეცკისა და ლუჰანსკის რეგიონის მთავრობის მიერ კონროლირებად ტერიტორიებზე (სადაც იძულებით გადაადგილებულ პირთა ყველაზე დიდი რაოდენობაა კონცენტრირებული) გადაადგილებულ პირთა მხოლოდ 28% ამბობს, რომ შემდეგ გადაადგილებას არ გეგმავს; 26% აცხადებს, რომ გადაადგილდება კონფლიქტის დასრულების შემდეგ, 16% ფიქრობს, რომ სავარაუდოდ, უახლოეს მომავალში შეიცვლის საცხვორებელს, ხოლო კითხვაზე პასუხის გაცემა უჭირს 29%-ს.

ინტეგრაცია ადგილობრივ საზოგადოებასთან – გამოკითხული დევნილების 50% აცხადებს, რომ ისინი ინტეგრირებულნი არიან ადგილობრივ საზოგადოებასთან. იძულებით გადაადგილებული პირების 39% ამბობ, რომ ისინი ნაწილობრივ ინტეგრირებულები არიან. კვლევამ, ასევე, აჩვენა, რომ ის იძულებით გადაადგილებული პირები, ვინც თავს ნაწილობრივ ინტეგრირებულად მიიჩნევს, უფრო ნაკლებადაა დასაქმებული, ვიდრე ის ნაწილი, რომელიც თავს სრულად ინტეგრირებულად მიიჩნევს – 38% და 52% შესაბამისად. კვლევის შედეგები აჩვენებს, რომ ქვეყნის ცენტრალურ და დასავლეთ ნაწილში გადაადგილებული დევნილები უფრო მეტად ინტეგრირებულად გრძნობენ თავს. უკრაინის დასავლეთ რეგიონებში გადაადგილებულ დევნილთა 65% მიიჩევს, რომ სრულად ინტეგრირებულია და მხოლოდ 8% ფიქრობს, რომ არაა ინტეგრირებული ადგილობრივ საზოგადოებაში. ცენტრალურ ნაწილში 66-77% ფიქრობს, რომ სრულად ინტეგრირებულია და 6-11% მიიჩნევს, რომ არ არის ინტეგრირებული ადგილობრივ საზოგადოებაში. უკრაინის აღმოსავლეთ რეგიონებში კი მხოლოდ 35% მიიჩნევს, რომინტეგრირებულია სრულად. უშუალოდ დონეცკისა და ლუჰანსკის მთავრობის მიერ კონტროლირებად ტერიტორებზე გადაადგილებულ დევნილთა 46% მიიჩნევს, რომ სრულად ინტეგრირებულია ადგილობრივ საზოგადოებასთან.

ხელისუფლების მიერ არაკონტროლირებად ტერიტორიაზე დაბრუნებულები – მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის სატელეფონო გამოკითხვისას, რესპოდენტთა 20%-მა დაადასტურა, რომ მთავრობის მიერ არაკონტროლირებად ტერიტორიაზე დაბრუნდა. ძირითადად, გამოკითხული დაბრუყნებულები უფრო ხანდაზმულები არიან, ვიდრე დევნილობაში მყოფნი. დაბრუნებულთა შორის 60 წლის უფრო ზევით ასაკის დევნილების რაოდენობა 65%-ია. დაბრუნებული დევნილების 19%-ის ყოველთვიური შემოსავალი 3 ათას უკრაინულ ჰრივნაზე დაბალია.[1]

გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისი 2021 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში უკრაინაში არსებული ვითარების შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში თითქმის 3.5 მილიონი ადამიანი საჭიროებს სხვადასხვა სახის დახმარებას. ჰუმანიტარული მხარდაჭერის 2021 წლის გეგმა მიზნად ისახავს კონფლიქტის შედეგად დაზარალებული, 2 მილიონამდე ყველაზე მოწყვლადი ხალხის მხარდაჭერას – დაახლოებით 800 ათას ადამიანი დონეცკისა და ლუჰანსკის ხელისუფლების მიერ არა-კონტროლირებად ტერიტორიებზე და 1.1 მილიონი ადამიანი ხელისუფლების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე. უკრაინის ჰუმანიტარული მხარდაჭერის 2021 წლის გეგმის დოკუმენტის მიხედვით, ჰუმანიტარული საზოგადოება უკრაინაში კვლავ იმუშავებს, რათა უზრუნველყოფილი იყოს ხალხის წვდომა ძირითად სერვისებზე და გაძლიერდეს როგორც კონფლიქტის, ასევე კორონაირუსის შედეგად დაზარალებულთა დაცვა.[2]

[1] International Organization for Migration; Ukraine – National Monitoring System Report on the Situation of Internally Displaced Persons (March 2020); published: 21 January, 2021; available at: https://displacement.iom.int/reports/ukraine-%E2%80%94-national-monitoring-system-report-situation-internally-displaced-persons-march [accessed 01 February 2021]

[2] Relief web; OCHA Ukraine Situation Report, 25 January 2021; 25 January, 2021; available at: https://reliefweb.int/report/ukraine/ocha-ukraine-situation-report-25-january-2021-enruuk [accessed 02.02.2021]

თურქეთი. საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული პირობები. თებერვალი, 2021

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში თურქეთის რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კონსტიტუცია კრძალავს წამებას, არაადამიანურ და ღირსების შემლახავ მოპყრობას, თუმცა ადგილობრივი და საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფები აღნიშნავენ, რომ ზოგიერთი პოლიციის ოფიცერი, ციხის პერსონალი, სამხედრო და სადაზვერვო სამსახურის თანამშრომელი მსგავს პრაქტიკას მიმართავს. ადგილობრივი უფლებადამცველი ორგანიზაციები, ანკარის ადვოკატთა ასოციაცია, ოპოზიციური პოლიტიკური ფიგურები და საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაციები აღნიშნავენ, რომ სახელისუფლებო აგენტები, დაკავების ცენტრებში, ზოგიერთი პირის მიმართ იყენებენ დაშინებას, არასათანადო მოპყრობას და სავარაუდოდ წამებასაც. ანკარის ადვოკატთა ასოციაციამ გაასაჯაროვა წამების სავარაუდო მსხვერპლთა დეტალური ინტერვიუები, სადაც ისინი საუბრობენ მათ მიმართ მოპყრობაზე. თურქეთის ეროვნული პოლიცია მსგავსი შინაარსის ბრალდებებს უარყოფს.

2018 წლის თებერვალში გაეროს სპეციალური მომხსენებელი წამების საკითხებზე, ნილს მელზერი, სერიოზულ შეშფოთებას გამოთქვამდა თურქეთის პოლიციის საპატიმროებში წამებისა და სხვა არაადამიანური მოპყრობის შესახებ მზარდი ბრალდებების თაობაზე. მელზერი აღნიშნავდა, რომ დიდი რაოდენობა ადამიანებისა, რომლებიც კავშირში იყვნენ გიულენის მოძრაობასთან ან ქურთისტანის მუშათა პარტიასთან, აცხადებდნენ არასათანადო მოპყრობის შესახებ; კერძოდ, აღიარებითი ჩვენებისა თუ სხვათა დადანაშაულების მიზნით მათ მიმართ დაკითხვის სასტიკი მეთოდების გამოყენების შესახებ. აღნიშნული სასტიკი მეთოდები მოიცავდა ცემას, ელექტროშოკის გამოყენებას, ცივი წყლის დასხმას, ძილის შეწყვეტას, დაშინებას, თავდასხმას და სექსუალურ ძალადობას. სპეციალური მომხსენებელი აცხადებდა, რომ ხელისუფლება არ დგამდა სათანადო ნაბიჯებს მსგავსი შინაარსის ბრალდებების სათანადო გამოძიებისა და დამნაშავეთა პასუხისგებაში მიცემის მიმართულებით.

ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფები საუბრობენ წამებისა და არასათანადო მოპყრობის შესახებ პოლიციის საკნებში. მათი მტკიცებით, ასეთი პრაქტიკა უფრო გარცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ რეგიონების პოლიციის ზოგიერთ განყოფილებაში. ადამიანის უფლებათა დაცვის ასოციაციის ინფორმაციით, 2019 წლის პირველი 6 თვის განმავლობაში, მათ მიიღეს 65 საჩივარი სავარაუდო წამებისა და არაადამიანური მოპყრობის შესახებ აღმოსავლეთ და სამხრეთ აღმოსავლეთ რეგიონებიდან. მიუხედავად იმისა, რომ ხელისუფლება ამტკიცებს, რომ მისდევს ნულოვანი ტოლერანტობის პოლიტიკას პოლიციის მხრიდან წამების გამოყენების საკითხში, უფლებადამცველი ჯგუფები აცხადებენ, რომ ხელისუფლების მხრიდან სერიოზული ქმედებებს ადგილი არ აქვს.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი იგივე ანგარიშში წერს, რომ თურქეთის ციხეები ზოგადად შეესაბამება გაეროს სპეციალური მომხსენებლის სტანდარტებს ფიზიკური პირობების, როგორიცაა მაგალითად, ინფრასტრუქტურა და საბაზისო აღჭურვილობა, კუთხით. აღსანიშნავი გამონაკლისია გადატვირთულობა, რომელიც თავის მხრივ, იწვევს პრობლემებს პატიმართა სათანადო ჯანდაცვის უზრუნველყოფის კუთხით. ანგარიშში ნათქვამია, რომ 2019 წელს ხელისუფლებამ მოიძია დაფინანსება დამატებითი საპატიმროებისთვის.

ციხეების გადატვირთულობა სერიოზული პრობლემაა. თურქეთის რესპუბლიკის იუსტიციის სამინისტროს მონაცემებით, ქვეყნის 353 საპატიმრო 218 950 პატიმარზეა გათვლილი, პატიმართა რაოდენობა კი 286 ათასია. ოფიციალური სტატისტიკის არ არსებობის პირობებში, დამკვირვებლები ვარაუდობენ, რომ გასული წლის განმავლობაში 3 ათასი პატიმარი სამარტოო საკანში იყო გამწესებული. სამარტოო საკნის გამოყენების პრაქტიკამ იმატა, რაც დამკვირვებლების ვარაუდით, დაკავშირებულია ციხეებში თვითმკვლელობის მზარდ მაჩვენებელთან.

არასრულწლოვანი პატიმრები, იმ შემთხვევაში თუ ცალკე დაწესებულება არაა ხელმისაწვდომი, იმყოფებიან იმავე საპატიმროებში, სადაც სრულწლოვანი პატიმრები, თუმცა განცალკევებულ სექციებში. ნებადართულია ექვს წლამდე ასაკის ბავშვების ყოფნა პატიმარ დედებთან. წინასწარ პატიმრობაში მყოფი პირები იმავე დაწესებულებებში არიან, სადაც მსჯავრდებულები.

ხელისუფლება არ აქვეყნებს მონაცემებს ციხეში არსებული პირობების ან ციხის თანამშრომელბის ქმედებების შედეგად გარდაცვლილი პატიმრების შესახებ. ადგილობრივი მედიის მტკიცებით, იზმირის ციხეში, რვა თვის განმავლობაში 14 პატიმარი გარდაიცვალა. მედია საშუალების მტკიცებით, არსებულმა გადატვირთულობამ და სათანადო ჰიგიენისა და საკვების ნაკლებობამ ეპიდემიის გავრცელება გამოიწვია, რის გამოც კარანტინის დაწესება გახდა აუცილებელი.

ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფები ამტკიცებენ, რომ პატიმრები ხშირად განიცდიან სასმელი წყლის, სათანადო გათბობის, ვენტილაციის, განათების, საკვებისა და ჯანდაცვის სერვისების ნაკლებობას. იგივე პრობლემების შესახებ 2019 წლის სექტემბერში პარლამენტის დაკავებულთა და მსჯავრდებულთა უფლებების დაცვის კომიტეტის წევრმაც განაცხადა.

2019 წლის სექტემბერში იუსტიციის სამინისტრომ პარლამენტისადმი მოხსენებაში განაცხადა, რომ 1300-ზე მეტი სამედიცინო მუშაკი ემსახურებოდა 286 ათას პატიმარს; მათ შორის იყო 6 ექიმი, 65 სტომატოლოგი და 805 ფსოქოლოგი. უფლებადამცველი ასოციაციები სერიოზულ შეშფოთებას გამოთქვამდნენ ციხის ექიმების ნაკლებობის გამო. ადამიანის უფლებათა ასოციაციის ინფორმაციით, 2019 წლის დეკემბერში 1334 პატიმარი იყო ავად ქვეყნის ციხეებში და მათგან 457 მძიმე მდგომარეობაში.

უფლებადამცველი ორგანიზაციები ამტკიცებენ, რომ ექიმები, მათ მიმართ შემდგომი რეპრესიების შიშის გამო, ხელს არ აწერენ სამედიცონო დოკუმენტაციას, რომელიც პატიმრების სავარაუდო წამებას ასახავს. შედეგად, პატიმრები ვერ ახერხებენ მათ მიმართ სავარაუდო წამების დამადასტურებელი სამდიცინო დოკუმენტაციის მოპოვებას. მთავარ პროკურატურას აქვს ფართო დისკრეცია, განსაკუთრებით ანტიტერორიტული კანომდებლობით, რომ პირები, ვისაც მიიჩნევენ საზოგადოების უსაფრთხოებისთვის საფრთხის მატარებლად, განამწესონ წინასწარ პატიმრობაში, მიუხედავად სამედიცინო დოკუმენტებით დადასტურებული სერიოზული ავადმყოფობისა.

ხელისუფლებამ რიგ შემთხვევებში, არაადამიანური და ღირსების შემლახავი მოპყრობის სარწმუნო ბრალდებების შემთხვევებში, დაიწყო გამოძიება, თუმცა არ გაუსაჯაროვებია გამოძიების შედეგები ან ინფორმაცია დამნაშავეთა პასუხისგებაში მიცემის შესახებ. მთავრობა არ ასაჯაროვებს ინფორმაციას ციხეში სავარაუდო ძალადობის შესახებ. ზოგიერთი უფლებადამცველი ორგანზიაცია ამტკიცებს, რომ პატიმრებს ხშირად თვითნებურად უკრძალავენ ოჯახის წევრებთან და ადვოკატებთან შეხვედრას.

მთავრობა ნებას რთავს ზოგიერთ დამკვირვებელს, მათ შორის პარლამენტარებს, მოინახულონ საპატიმრო დაწესებულებები. მთავრობა ციხეების მონიტორინგის ნებას არ რთავს არასამთავრობო ორგანიზაციებს.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში თურქეთის შესახებ წერს, რომ 2016 წლის სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდეგ, ხელისუფლების მხრიდან წამების გამოყენება კვლავ რჩება აქტუალურ საკითხად. უსაფრთხოების სამსახურის თანამშრომლები წამებას და სხვა არაადამიანურ მოპყრობას იყენებენ კონკრეტული პროფილის პირების მიმართ, ესენი არიან გიულენის მოძრაობის წევრები, ქურთები და მემარცხენეები. პროკურატურა მსგავს ბრალდებებს არ იძიებს.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2021 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში თურქეთის შესახებ წერს, რომ 2016 წლის სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდეგ გაზრდილი იყო ბრალდებები წამებისა და სხვა არაადამიანური მოპყრობის შესახებ;  მსგავსი მოპყრობის ობიექტები ხშირად ისინი იყვნენ, რომელთაც ბრალად ედებოდათ პოლიტიკური თუ სხვა ხასიათის დანაშაული. ანგარიშის მიხედვით, წამებისა და არასათანადო მოპყრობის სავარაუდო შემთხვევების დროს, პროკურორები არ ატარებენ სათანადო საგამოძიებო ღონისძიებებს და ქვეყანაში არსებობს უსაფრთხოების ძალებისა და პოლიციის დაუსჯელობის ღრმად გამჯდარი კულტურა.

ანგარიშის მიხედვით, ევროსაბჭოს წამების პრევენციის კომიტეტმა (CPT) 2016 წლის შემდგომ, ქვეყანაში 3 ვიზიტი ჩაატარა. აგვისტოში, თურქეთის მთავრობამ ნება დართო კომიტეტს, გამოექვეყნებინა 2017 და 2019 წლებში განხორციელებული ვიზიტების შესახებ ანგარიშები, სადაც საუბარი იყო პოლიციის დაკავებაში მყოფი პირების მიმართ არასათანადო მოპყრობასა და გადავსებულ საპატიმროებში გაუარესებული ფიზიკური პირობების შესახებ.[3]

ევროსაბჭოს წამების პრევენციის კომიტეტი (CPT) 2020 წლის 5 აგვისტოს გამოქვეყნებულ ანგარიშში, რომელიც თურქეთის საპატიმროებში 2019 წელს განხორციელებულ ვიზიტს ეხებოდა, წერდა, რომ ყველა სასჯელაღსრულების დაწესებულაბში, რომელიც კომიტეტმა მოინახულა, ზოგადი პირობები იყო კარგი და დამაკმაყოფილებელი. შენობები არ  საჭიროებდა რემონტს, იყო სუფთა და კარგად ვენტილირებული. მიუხედავად ამისა, კომიტეტს სურს აღნიშნოს, რომ ფიქსირდება გარკვეული ხარვეზები, მაგალითად: ბევრ საკანს არ აქვს წვდომა ბუნებრივ შუქზე, ხოლო ხელოვნური განათებები ზოგჯერ საკმარისი არაა.

ანგარიშის მიხედვით, კომიტეტი უკანასკნელი ვიზიტების ფარგლებში (2009 წლიდან მოყოლებული) აკრიტიკებდა თურქეთის ხელისუფლებას საპატიმროებში გადავსებულობის მაღალი მაჩვენებლის გამო. ამას გარდა, კომიტეტი ნეგატიურად აფასებდა საპატიმროებში არსებულ ზოგიერთ პირობებს, მაგალითად: ზედმეტად ვიწრო საკნებს; პატიმართა შეზღუდული წვდომას საკნის-გარეთ აქტივობებზე და ზედმეტად გადატვირთული ჯანდაცვით სერვისებს. თურქეთის მთავრობამ, აღნიშნული საპასუხოდ, გააფართოვა ქვეყნის სასჯელაღსრულებით დაწესებულებათა ქსელი და, ბოლო პერიოდში, უფრო ხშირად იყენებდა ისეთ სასჯელის სახეებს, როგორიცაა პირობითი მსჯავრი და დაკავება/დაპატიმრების სხვა ალტერნატიული ღონისძიებები. თუმცა, სამწუხაროდ, 2019 წლის ვიზიტმა ნათლად აჩვენა, რომ მიუხედავად თურქეთის მთავრობის მიერ მიღებული ზომებისა, სიტუაცია კვლავაც კრიტიკული იყო.

მაგალითად, მიუხედავად იმისა, რომ  Şanlıurfa-ს რეგიონში 2016 წელს გახსნეს ორი ახალი საპატიმრო, რომელთა ოფიციალური ტევადობაც 1050 პირს შეადგენდა, კომიტეტის ვიზიტის დროს დაფიქსირდა გადავსებულობის მაღალი მაჩვენებელი. კერძოდ, თითოეული ზემოხსენებული საპატიმროს შემთხვევაში, პატიმართა პოპულაცია აღემატებოდა 1600 პირს. ანალოგიური პრობლემა ფიქსირდებოდა კომიტეტის მიერ მონახულებულ ახლადგახსნილ საპატიმროებში Diyarbakır-ის რეგიონშიც.

CPT გამოთქვამს შეშფოთებას თურქეთში 2000-იანი წლებში დაწყებული, ციხეების პოპულაციის ზრდის ტენდენციის შესახებ. ოფიციალური მონაცემებით, 2018 წლის ნოემბრისთვის თურქეთში პატიმართა რაოდენობამ 260 000-ს მიაღწია. აღსანიშნავია, რომ 2006 წელს განხორციელებული ვიზიტის დროს, კომიტეტი ასევე შეშფოთებას გამოთქვამდა იმის გამო, რომ თურქეთში პატიმართა პოპულაცია გაორმაგდა და 112 000-ს მიაღწია. 2013 წლის ვიზიტის დროს აღნიშნული მაჩვენებელი 130 000-ს უდრიდა, ხოლო 2017 წელს 220 000-ს მიაღწია.

კომიტეტი მოუწოდებს თურქეთის ხელისუფლებას, მიიღოს გადამწყვეტი ზომები, რათა შეამციროს საპატიმროებში პატიმართა პოპულაციის ზრდა და აღმოფხვრას გადავსებულობასთან დაკავშირებული პრობლემა. ამ კუთხით, მნიშვნელოვანია პროკურატურისა და სასამართლო ორგანოების ჩართულებაც, მათ შორის ტრეინინგების სახით, რათა უზრუნველყოფილ იქნას იმის გაგება, რომ წინასწარი დაკავება და პატიმრობა წარმოადგენს სასჯელის ყველაზე მკაცრ ზომას და, რომ აღნიშნული არ უნდა იყოს გამოყენებული ყველა შემთხვევაში.[4]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2019 – Turkey, 11 March 2020 available at

[accessed 2 February 2021]

[2] Freedom House: Freedom in the World 2020 – Turkey, 4 March 2020

[accessed 2 February 2021]

[3] Human Rights Watch – World Report 2021 – Turkey; published on 13 January 2021; available at

[accessed 2 February 2021]

[4] Council of Europe – Report to the Turkish Government on the visit to Turkey carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 6 to 17 May 2019; published on 5 August 2020; available at

[accessed 2 February 2021]

ეგვიპტე. სავალდებულო სამხედრო სამსახურის გადავადება. თებერვალი, 2021

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი (DFAT)  2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერდა, რომ კონსტიტუციის 86 მუხლის თანახმად, ეგვიპტეში მოქმედებს სავალდებულო სამხედრო სამსახური, რომელსაც არგულირებს „კანონი სამხედრო და ეროვნული სამსახურის შესახებ“ (კანონი 127/1980). კანონის მიხედვით, 18 წელს გადაცილებული ყველა ეგვიპტელი მამაკაცი ვალდებულია, იმსახუროს სავალდებულო სამხედრო სამსახურში.  როგორც წესი, 18 წელს გადაცილებულ მამაკაცს, რომელსაც გავლილი არ აქვს სამხედრო სამსახური, დასაქმებისას სთხოვენ, წარმოადგინოს ზემოხსენებული ვალდებულიდან გამორიცხვის ან გადავადების დამადასტურებელი დოკუმენტი. ზოგადად, ეგვიპტურ პირადობის მოწმობაზე აღნიშნულია, გავლილი აქვს თუ არა პირს სავალდებულო სამხედრო სამსახური და, გავრცელებული ცნობებით, იმ პირებს, რომელთაც ეს ვალდებულება მოხდილი არ აქვთ (და ისინი არც შესაბამისი ნიშნის გამო არიან გამორიცხულნი სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან) არ აქვთ ნებართვა, დატოვონ ქვეყანა.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2019 წლის ნოემბერში გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში, რომელიც უშუალოდ ეგვიპტეში სავალდებულო სამხედრო სამსახურს ეხება წერდა, რომ ეგვიპტეში 18-დან 30 წლამდე ყველა მამაკაცი სავალდებულო სამხედრო სამსახურის მოხდას ექვემდებარება, თუმცა, მოხალისეებს მისი გავლა 16 წლის ასაკიდან შეუძლიათ.

ანგარიშში აღნიშნულია, რომ რამდენიმე ავტორიტეტული წყაროს მიხედვით (ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი, პორტალი Globalsecurity.org) იმ ეგვიპტელ მამაკაცებს, რომელთაც მოხდილი არ აქვთ სავალდებულო სამხედრო სამსახური ან არ გააჩნიათ აღნიშნული ვალდებულებისგან გამორიცხვის ან გადავადების დამადასტურებელი დოკუმენტი, უფლება არ აქვთ, დატოვონ ეგვიპტე და გაემგზავრონ საზღვარგარეთ.[2]

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საკითხების საბჭო 2018 წლის ივლისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტეში სავალდებულო სამხედრო სამსახურის შესახებ წერდა, რომ ერთ-ერთი მედია წყაროს მიხედვით, 2015 წლის დეკემბერში ეგვიპტის შეიარაღებულმა ძალებმა მიიღეს ახალი კანონი, რომელიც 19-დან 29 წლამდე სტუდენტების უკრძალავს ქვეყნის დატოვებას, თუ მათ მოხდილი არ აქვთ სავალდებულო სამხედრო სამსახური. წყაროს მიხედვით, არსებობს გარკვეული გარემოებები, რა დროსაც ხდება პირისთვის აღნიშნული შეზღუდვის მოხსნა, მაგალითად: მექაში მოსალოცად წასვლა; სამედიცინო ჩვენებები, ან მშობლებთან ვიზიტი.

კიდევ ერთი შესწავლილი წყარო – Qantara.de წერდა, რომ „პირს, რომელსაც არ მოუხდია სავალდებულო სამხედრო სამსახური, მაგრამ უკვე დაასრულა სწავლა, ეგვიპტიდან გასამგზავრებლად ესაჭიროება სამხედრო ძალების მიერ გაცემული სპეციალური ნებართვა“.[3]

რაც შეეხება მსახურების რაიმე ოფიციალური გადასახადის მეშვეობით  გადავადების საკითხს, წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, ეგვიპტეში ასეთი პრაქტიკის შესახებ ინფორმაცია არ იძებნება.

ინფორმაცია ეგვიპტეში პირისთვის სავალდებულო სამხედრო სამსახურში მსახურებისგან გამორიცხვის, ან გადავადების საფუძველების შესახებ, შეგიძლიათ იხილოთ განყოფილების მიერ 2020 წლის ნოემბერში მომზადებულ კვლევაში

[1] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT EGYPT; published on 17 June 2019; available at

[accessed 1 February 2021]

 

[2] UK Home Office – Country Policy and Information Note Egypt: Military service; published in November 2020; available at

[accessed 1 February 2021]

[3] Immigration and Refugee Board of Canada – Egypt: Military service, including age of recruitment, exemptions and availability of alternative service; treatment of persons who refuse or evade military service, including upon their return from abroad (2016-July 2018) [EGY106143.E]; published on 20 July 2021; available at

[accessed 1 February 2021]