ისრაელი. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკა. ოქტომბერი, 2021

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელი მრავალპარტიული საპარლამენტო დემოკრატიაა. მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანას არ აქვს კონსტიტუცია, 120-მანდატიანი პარლამენტი „კნესეტის“ მიერ მიღებულია „ძირითადი კანონების“ სერია, რომელიც აერთიანებს ფუნდამენტურ უფლებებს. ფუნდამენტური კანონების, ბრძანებულებებისა და რეგულაციების მოქმედება დამოკიდებულია საგანგებო მდგომარეობის არსებობაზე, რომელიც ქვეყანაში ძალაშია 1948 წლიდან. მოქმედი კანონმდებლობით, პარლამენტი უფლებამოსილია დაითოვოს საკუთარი თავი და დანიშნოს არჩევნები. 2020 წლის 2 მარტს ისრაელში ჩატარდა მესამე არჩევნები უკანასკნელი ერთი წლის განმავლობაში და ჩამოყალიბდა კოალიციური მმართველობა. 2020 წლის 23 დეკემბერს პარლამენტმა, მას შემდეგ, რაც ბიუჯეტის შესახებ კანონი ვერ მიიღო, კიდევ ერთხელ დაითხოვა საკუთარი თავი და ხელახალი არჩევნები 2021 წლის 23 მარტს ჩანიშნა.

პრემიერის დაქვემდებარების ქვეშ, ისრაელის უსაფრთხოების სამსახური ებრძვის ტერორიზმს და შპიონაჟს ისრაელში, დასავლეთ სანაპიროსა და ღაზაში. ეროვნული პოლიცია, მათ შორის სასაზღვრო პოლიცია და საიმიგრაციო პოლიცია ექვემდებარება საჯარო უსაფრთხოების სამინისტროს. ისრაელის თავდაცვის ძალები პასუხისმგებელია საგარეო უსაფრთხოებაზე, მაგრამ ასევე აქვს გარკვეული პასუხისმგებლობა შიგა უსაფრთხოებაზე და ანგარიშვალდებულია თავდაცვის სამინისტროს წინაშე. ისრაელის უსაფრთხოების სამსახურის ძალები, რომლებიც მოქმედებენ დასავლეთ სანაპიროზე, ფუნქციონირებენ თავდაცვის ძალების დაქვემდებარებაში. სამოქალაქო ხელისუფლება ახორციელებს უსაფრთხოების სამსახურების ეფექტიან კონტროლს.

ანგარიშს მიხედვით, ისრაელშ ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით მნიშვნელოვან საკითხებს წარმოადგენს: ცნობები უკანონო და თვითნებური მკვლელობების შესახებ, მათ შორის ისრაელის სამოქალაქო პირებისა და სამხედროების მკვლელობები; თვითნებური დაკავებები პალესტინელებისა დასავლეთ სანაპიროდან და ღაზიდან; პალესტინელების იერუსალიმში განსახლებაზე დაწესებული შეზღუდვები, მათ შორის უკანონო ჩარევა პირად, ოჯახისა და საშინაო საქმეებში; მნიშვნელოვანი შეზღუდვებია დაწესებული გადაადგილების თავისუფლებაზე; ასევე, ყურადსაღებია ძალადობა თავშესაფრის მაძიებლებისა და უკანონო მიგრანტების მიმართ; ძალადობა და ძალადობის მუქარა ეროვნული, რასობრივი ან ეთნიკური უმცირესობების მიმართ; და შრომითი უფლებების დარღვევები უცხოელი მუშა ხელის და დასავლეთ სანაპიროელი პალესტინელების მიმართ.

ანგარიშის მიხედვით, ისრაელის ხელისუფლება დგამს ქმედით ნაბიჯებს, რათა სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა დააკისროს თანამდებობის პირებს, რომლებიც ჩაიდენენ ადამიანის უფლებებს დარღვევებს; ისრაელის ხელისუფლება აღნიშნულს ახორციელებს ყველას მიმართ, განურჩევლად იმის, თუ რა თანამდებობა და გავლენა აქვს ამა თუ იმ დანაშაულის ჩამდენ პირს.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელის ხელისუფლება 2020 წლის განმავლობაში სისტემატურად ავიწროვებდა და დისკრიმინაციულად ექცეოდა პალესტინელებს; და ასეთი დამოკიდებულება ხშირად ცდებოდა უსაფრთხოების დასაბუთების კონტექსტს, რასაც, როგორც წესი, ემყარება ხოლმე ისრაელის განმარტებები.

ზედიზედ მეცამეტე წლის განმავლობაში, ისრაელის ხელისუფლებამ აამოქმედა გადაადგილების შეზღუდვა პალესტინელებზე ღაზის სექტორში და მკაცრად ზღუდავდა ტვირთის შეტანა-გატანას. აღნიშნული შეზღუდვა არ არის დაფუძნებული უსაფრთხოების რისკის ინდივიდუალურ შეფასებაზე და 2 მილიონამდე პალესტინელს უზღუდავს გადაადგილების თავისუფლებას და ტოვებს მათ ელექტროენერგიისა და წყლის რესურსის შეზღუდულ პირობებში, რაც ანგრევს ეკონომიკასაც. ღაზის სექტორის მოსახლეობის 80% დამოკიდებულია ჰუმანიტარულ დახმარებაზე.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელი თავისუფალი ქვეყანაა და მისი რეიტინგი 100-დან 76 ქულით ფასდება. ქვეყანაში არსებული ვითარება პოლიტიკური უფლებების კუთხით 40-დან 33 ქულითაა შეფასებული; სამოქალაქო თავისუფლებების კუთხით კი 60-დან 43 ქულით. ორგანიზაცია წერს, რომ ისრაელი მრავალპარტიული დემოკრატიაა ძლიერი და დამოუკიდებელი ინსტიტუტებით, რაც მოსახლეობის უმეტესი ნაწილისთვის პოლიტიკური და სამოქალაქო უფლებების დაცვის გარანტიაა. მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლო სისტემა შედარებით აქტიურია უმცირესობათა უფლებების დაცვის მიმართულებით, პოლიტიკური ლიდერები და საზოგადოების გარკვეული ნაწილი დისკრიმინაციულია არაბი და სხვა ეთნიკური ან რელიგიური უმცირესობების მიმართ.[3]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელი განაგრძობს ინსტიტუტიოცანილებული დისკრიმინაციული მიდგომის გატარებას პალესტინელების მიმართ, რომლებიც ისრაელის მმართველობის ქვეშ ცხოვრობენ პალესტინის ტერიტორიაზე. გრძელდება პალესტინელთა გადაადგილება და მათი სახლების დანგრევა. ისრაელის ძალები კვლავ იყენებენ გადამეტებულ ძალას სამართალდამცავი ორგანოების ოპერაციების დროს პალესტინის ტერიტორიაზე. ისრეალის ძალებმა 2020 წელს 31 პალესტინელი მოკლეს აღნიშნული ოპერაციების დროს. ისრაელის ინარჩუნებს ღაზის სექტორის ბლოკადას და ზღუდავს პალესტინელების გადაადგილების თავისუფლებას. ხელისუფლება თავშესაფრის მაძიებლებს უზღუდავს წვდომას ლტოლვილის სტატუსის დადგენის სათანადო პროცედურებზე.[4]

საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებების ჟენევის აკადემიის პროექტის „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“ (RULAC) მიხედვით, ისრაელის სახელმწიფოს ტერიტორიაზე ადგილი არ აქვს საერთაშორისო ხასიათის ან შიგა შეიარაღებულ კონფლიქტს. თუმცა, ისრაელი ჩართულია ე.წ ისრაელ-პალესტინის კონფლიქტში. აღნიშნული კონფლიქტის ფარგლებში, პერიოდულად, ღაზის სექტორიდან ისრაელის სახელმწიფოს ტერიტორიის მიმართულებით ხდება საჰაერო იერიშების განხორციელება. აღნიშნული წყაროს მიხედვით, ისრაელი ეწევა პალესტინის ტერიტორიის ოკუპაციას და რეალური ძალაუფლება დასავლეთ სანაპიროზე, ღაზის სექტორსა და ასევე აღმოსავლეთ იერუსალიმზე ისრაელის სახელმწიფოს ხელშია. წყარო აღნიშნავს, რომ ისრაელი ჩართულია სამ შეიარაღებულ კონფლიქტში, როგორც მხარე, რომელსაც ოკუპირებული აქვს: 1. გოლანის სიმაღლეები (სირია), 2. მაზარია შაბა (Shebaa Farms – ლიბანი) და 3. პალესტინის ტერიტორია.[5]

[1] USDOS – US Department of State: 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Israel, West Bank and Gaza (Israel), 30 March 2021

 (accessed on 6 October 2021)

[2] HRW – Human Rights Watch: World Report 2021 – Israel and Palestine, 13 January 2021

 (accessed on 6 October 2021)

[3] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Israel, 3 March 2021

 (accessed on 6 October 2021)

[4] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Israel and the Occupied Palestinian Territories 2020, 7 April 2021

 (accessed on 6 October 2021)

[5] The Rule of Law in Armed Conflicts project RULAC; Geneva Academy of International Humanitarian Law and Human Rights; Israel; available at: https://www.rulac.org/browse/map [accessed on 7 October 2021]

ისრაელი. საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული პირობები. ოქტომბერი, 2021

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელელი ჯარისკაცები, პოლიცია და უსაფრთხოების სამსახურის ოფიცრები კვლავ იყენებენ წამებას და სხვა არაადამიანურ მოპყრობას პალესტინელების მიმართ და ეს გრძელდება დაუსჯელად. აღწერილი მეთოდები მოიცავს ცემას, სილის გაწვნას, ბორკილების მტკივნეულად დადებას, ძილის დარღვევას, მტკივნეულ პოზიციებში გაჩერებას და ოჯახის წევრების მიმართ ძალადობის გამოყენების მუქარებს. სამარტოო საკანში ხანგრძლივი პერიოდით, ხანდახან თვეობითაც, მიღებული სადამსჯელო პრაქტიკაა. ისრაელის ძალები ხშირად უზღედავენ სამედიცინო დახმარებაზე წვდომას სამართალდამცველების მიერ გატარებული ოპერაციებისას დაშავებულ პალესტინელებს.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ უზენაესმა სასამართლომ წამება 1999 წელს აკრძალა, თუმცა დაადგინა, რომ ფიზიკური იძულება შესაძლოა გამოყენებულ იქნეს დაკითხვებისას იმ შემთხვევებში, როდესაც სახეზეა გარდაუვალი საფრთხე. ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციები ბრალს სდებენ ხელისუფლებას ფიზიკური ძალადობის და სხვა ისეთი მეთოდების გამოყენებაში, როგორიცაა იზოლაცია, ძირის დარღვევა, ფსიქოლოგიური დაშინება და ზეწოლა და დამცირება.

ისრაელის კანონმდებლობა, პოლიტიკური პრაქტიკა, სამოქალაქო საზოგადოება და დამოუკიდებელი მედია ქმნის ისეთ გარემოს, სადაც მთავრობის გამჭვირვალობა სათანადო დონეზეა. ინფორმაციის თავისუფლების შესახებ კანონის მიხედვით, ყველა მოქალაქესა და რეზიდენტს აქვს უფლება, მიიღოს ინფორმაცია საჯარო უწყებისგან. მიუხედავად ამისა, კანონი უშვებს გამონაკლისებს, რომლის მიხედვითაც შეიარაღებულ ძალებს, დაზვერვის სამსახურს, ატომური ენერგიის სააგენტოს და პენიტენციურ სისტემას უფლება აქვს ინფორმაცია არ გაასაჯაროვოს; წყაროების შეფასებით, ასეთი დაშვება შესაძლოა, უწყებებმა დანაშაულების დაფარვის მიზნით გამოიყენონ.

ადგილობრივი ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციების ინფორმაციით, ისრაელის საპატიმროებში 4 ათასზე მეტი პალესტინელი იმყოფება, მათ შორის 357 ადმინისტრაციულ პატიმრობაშია. სისხლის სამართლის კოდექსით, პირი, რომელიც ეჭვმიტანილია უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ დანაშაულში, შესაძლოა, ოფიციალური პროცედურების დაწყების გარეშე დარჩეს პატიმრობაში 96 საათის განმავლობაში და 21 დღის განმავლობაშ შეეზღუდოს წვდომა ადვოკატთან.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ კანონმდებლობა კრძალავს წამებას, ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური ტკივილის მიყენებას, თავდასხმას ან ზეწოლას. ქვეყნის კანონმდებლობა უშვებს გამონაკლისს ისრაელის უსაფრთხოების სამსახურის მიერ ჩატარებული დაკითხვების შემხვევაში და ნებადართულად მიიჩნევს ისეთი მეთოდების გამოყენებას, რომელსაც უწოდებენ „გამონაკლის ღონისძიებებს“. აღნიშნული მეთოდი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს გარდაუვალი საფრთხის არსებობის დროს. 2018 წელს ისრაელის მთავრობამ დაადგინა, რომ დაკითხვის ასეთი მეთოდები, წესები და პროცედურები, უსაფრთხოების ინტერესებიდან გამომდინარე, არის საიდუმლო ინფორმაცია. ხელისუფლება ამტკიცებს, რომ უსაფრთხოების სამსახური დაკავებულებს, დაკითხვის მიზნებიდან გამომდინარე, იზოლაციაში ამყოფებს მხოლოდ გადაუდებელ შემთვევებში, როდესაც არ არსებობს სხვა ალტერნატივა და რომ უსაფრთხოების სამსახური იზოლაციას არ იყენებს დაკითხვის გახანგრძლივების, აღიარებითი ჩვენების იძულების ან დასჯის მიზნებით. სისხლის სამართლებრივ საქმეებში, რომელსაც პოლიცია წარმართავს, თუ სავარაუდო დანაშაული ისჯება მაქსიმუმ 10 წლის ვადით პატიმრობით, დაკითხვის ჩაწერა სავალდებულოა. ისრაელის წამების საწინააღმდეგო საჯარო კომიტეტის ცნობით, ხელისუფლება აღიარებს, რომ იყენებს „გამონაკლის ღონისძიებებს“, მაგრამ იუსტიციის სამინისტრო არ ასაჯაროვებს ინფორმაციას ასეთი საქმეების რაოდენობის შესახებ. ისრაელის წამების საწინააღმდეგო საჯარო კომიტეტის ცნობით, „გამონაკლისი ღონისძებები“ მოიცავს ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა ცემა, სტრესულ პოზიციაში გაჩერება ხანგრძლივი ვადით, გაუპატიურების ან ფიზიკური ზიანის მუქარა, ძილის დარღვევა და ოჯახის წევრების მიმართ ძალადობის გამოყენების მუქარა.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი წერს, რომ ისრაელის კანონმდებლობა პატიმრებს და დაკავებულებს უზრუნველყოფს უფლებით, იმყოფებოდნენ ისეთ პირობებშ, რაც არ იქნება მათი ჯანმრთელობისა და ღირსებისთვის ზიანის მომტანი. ადგილობრივი ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციები წერენ, რომ პალესტინელები, რომლებიც უსაფრთხოების საკითხებითან დაკავშირებით არიან დაკავებულები (ისინი, ვინც ბრალდებულები ან გასამართლებულები არიან ნაციონალისტური მიზეზებით მოტივირებული ძალადობისთვის), ხშირად, უფრო მკაცრ პირობებში არიან, ვიდრე ის პატიმრები, ვინც კრიმინალებად ხასიათდებიან. უფრო მკაცრი პირობები მოიცავს უფრო ხშირ ადმინისტრაციულ დაკავებებს, საოჯახო ვიზიტების შეზღუდვას და სამარტოო საკანში განთავსებას. 2019 წელს სახალხო დამცველის ოფისი, 42 ციხისა და დაკავების ცენტრის შესწავლის შემდეგ, წერდა, რომ მიუხედავად დიდი ძალისხმევისა, რაც გაწეულ იქნა საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული პირობების გაუმჯობესებისთვის, დაკავებულთა უფლებების დარღვევებს მაინც აქვს ადგილი. ანგარიშის მიხედვით, ათასობით პატიმარი იმყოფება ექსპლუატაციის ვადაგასულ დაწესებულებაში, სადაც არსებული პირობები შეუსაბამოა. იგივე ანგარიშის მიხედვით, ბევრი პატიმარი, მათ შორის ბავშვებიც, იმყოფებიან სამარტოო საკნებში და მათ მიმართ არაპროპორციულად გამოიყენება ბორკილების დადება. სახალხო დამცველის ოფისის მტკიცებით, მსგავსი მეთოდები განსაკუთრებით ხშირად გამოიყენება მენტალური შეზღუდვების მქონე პატიმრების მიმართ.

2020 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, მთავრობას არ ჰქონდა მიღებული 2015 წლის კანონი პატიმრების შიმშილობის დროს, გარკვეული პირობებით, იძულებითი კვების დასაშვებობის შესახებ. ისრაელის ექიმთა ასოციაციამ კანონი არა ეთიკურად მიიჩნია და ექიმებს მოუწოდა, არ დაიცვან ის. რეგულაციები აწესებს, რომ სამედიცინო პერსონალმა, სამედიცინო შეხედულებების შესაბამისად, პაციენტს უნდა უმკურნალოს მისაღები ხარისხით და გონივრულ ვადაში, ისრაელის პენიტენციური სისტემისთვის არსებული რესურსებისა და ფინანსების ფარგლებში. რეგულაციები, ასევე, უფლებას აძლევს ისრაელის პენიტენციურ სისტემას, პატიმარს უარი უთხრას მკურნალობაზე, თუ ბიუჯეტთან დაკავშირებული დაბრკოლებები იქნება სახეზე.

ადგილობრივი ორგანიზაციის „ექიმები ადამიანის უფლებებისთვის ისრაელში“ 2019 წლის ანგარიშის მიხედვით, ისრაელის პენიტენციურ სისტემაში სამედიცინო კუთხით დიდი ჩავარდნებია. ანგარიშის მიხედვით, ცალკე ჯანდაცვის სისტემა, რომელიც მოქმედებს პატიმრებისთვის, ვერ ახერხებს იგივე სერვისის გაწევას, რასაც მოქალაქეები იღებენ სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული ჯანდაცვის ორგანიზაციებისგან. პატიმრებისთვის გაწეული მომსახურება არ აკმაყოფილებს ქვეყანაში არსებულ ზოგად სტანდარტებს და გამოკვლეული შემთხვევების ნახევარში პატიმართა ჯანმრთელობა იდგა რისკის წინაშე არა სათანადო მკურნალობის ან მკურნალობაზე უარის თქმის გამო. ორგანიზაცია მოუწოდებდა ხელისუფლებას, პატიმრებისთვის აემოქმედებინა იგივე ჯანდაცვის სისტემა, რაც მოქმედებს ისრაელის დანარჩენი მოქალაქეებისთვის.

ხელისუფლება აცორხიელებს სათანადო საგამოძიებო ღონისძიებებს არა სათანადო მოპყრობის შესახებ სარწმუნო ცნობების შემთხვევაში. 2020 წლის 25 აგვისტოს კნესეტმა მიიღო კანონი, რომელიც აწესებს პატიმრებთან ვირტუალური მოსმენების ჩატარებას კოვიდ პანდემიის პირობებში. ხელისუფლება ამტკიცებს, რომ ნებადართულია ადვოკატების ვიზიტები და არცერთ პატიმარს აღნიშნული უფლება არ ეზღუდება. ადგილობრივი არასამთავრობო როგანიზაციები, რომლებიც ციხეების მონიტორინგს ახორციელებენ, ამტკიცებენ, რომ პალესტინელების შემთხვევაში აღნიშნული უფლება ირღვევა. მთავრობა შეზღუდულად უშვებს საოჯახო ვიზიტებს პატიმრებთან დასავლეთ სანაპიროდან და უფრო მკაცრად ზღუდავს ვიზიტებს ღაზის სექტორიდან.

მიუხედავად კოვიდ პანდემიისა, წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტის დელეგაციამ მოინახულა ისრაელის საპატიმრო დაწესებულებები, მათ შორის დაკითხვის ცენტრები და შეამოწმა დაკავების პირობები, პატიმართა მიმართ დამოკიდებულება და საოჯახო ვიზიტებზე წვდომა. კომიტეტის ოჯახზე წვდომის პროგრამა, რომელიც პალესტინელებს ძლევს საშუალებას ოჯახის წევრებს შეხვდნენ, კოვიდ პანდემიის ფარგლებში დაწესებული გადაადგილების შეზღუდვების ფარგლებში, შეჩერებულია ღაზის სექტორის მცხოვრებლებისთვის.

2018 წელს კნესეტმა მიიღო დროებითი კანონი (სამი წლის ვადით), რომელიც პატიმრების (გარდა უსაფრთხოების პატიმრებისა) ვადამდე გათავისუფლებას უშვებდა, რათა აღსრულებულიყო უზენაესი სასამართლოს დადგენილება, რომ საპატიმრო დაწესებულებებში, პატიმრისთვის გამოყოფილი უნდა იყოს 48 კვადრატული ფუტი საცხვორებელი ფართი. არასამთავრობო სექტორის ინფორმაციით, პატიმარზე გამოყოფილი იყო 33 კვადრატული ფუტი და პატიმართა 40% იკავებდა 32 კვადრატულ ფუტზე ნაკლებს.[3]

[1] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Israel and the Occupied Palestinian Territories 2020, 7 April 2021

 (accessed on 7 October 2021)

[2] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Israel, 3 March 2021

 (accessed on 7 October 2021)

[3] USDOS – US Department of State: 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Israel, West Bank and Gaza (Israel), 30 March 2021

 (accessed on 7 October 2021)

შრი-ლანკა. მუსლიმთა მიმართ დამოკიდებულება – ოქტომბერი, 2021

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი შრი-ლანკაში რელიგიურ უმცირესობათა მიმართ დამოკიდებულების შესახებ 2021 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ შრი-ლანკა ბუდისტურ ქვეყანას წარმოადგენს. რელიგიური უმცირესობები ქვეყნის მოსახლეობის დაახლოებით 30 %-ს შეადგენენ (6.8 მილიონი პირი). რაც შეეხება უშუალოდ მუსლიმებს, ისინი მოსახლეობის 9.7 %-ს შეადგენენ და ძირითადად ბინადრობენ შემდეგ რეგიონებში: ამპარა, ბატტიცალოა და ტინცომალეე აღმოსავლეთში და მანნარისა და პუტტალამის რეგიონები დასავლეთში.

ქვეყნის კონსტიტუციითა და სისხლის სამართლის კოდექსით დაცულია რელიგიის თავისუფლება და აკრძალულია დისკრიმინაცია რელიგიური ნიშნით, ხოლო კანონით აღიარებულია 4 ძირითადი რელიგია: ბუდიზმი, ისლამი, ქრისტიანობა და ჰინდუიზმი. თუმცაღა, კონსტიტუციის მე-9 მუხლით ბუდიზმი ქვეყნის „უპირველეს რელიგიად“ არის აღიარებული და სახელმწიფო ვალდებულია, დაიცვას ბუდას სწავლებები.

2019 წლის ნოემბერში, ქვეყნის პრეზიდენტა გოტაბაია რაჯაპაკსა აირჩიეს, რომელმაც პრემიერ მინისტრად საკუთარი ძმა დანიშნა. მათი ხელისუფლებაში მოსვლის შემდგომ, ეთნიკურ ურთიერთობებთან დაკავშირებით საკმაოდ მნიშვნელოვანი ცვლილებები შემოირეს, რამაც, ზოგიერთის აზრით, შესაძლოა გაზარდოს ეთნიკური და რელიგიური დაპირისპირებები. ამასთანავე, აღსანიშნავია, რომ გასული წლების განმავლობაში, სახელმწიფოს მიერ შემოღებულ იქნა არაერთი ინიციატივა, რათა გაეუმჯობესებინათ რელიგიური უმცირესობების მდგომარეობა. მაგალითად, 2018 წელს შეიქმნა საპარლამენტო კომიტეტი, რომელიც შეისწავლის და იმუსავებს შრი-ლანკაში რელიგიური ჰარმონიის გაზრდის კუთხით.

ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში არც ერთი კანონი არ უშლის ხელს პირებს, მიმართონ სახელმწიფოს დაცვისთვის, როდესაც მათ მიმართ ადგილი აქვს უფლებადარღვევას ეთნიკური ან რელიგიური ნიშნით. ყველა მოქალაქეს შეუძლია მიმართოს როგორც პოლიციასა და სასამართლოს, ასევე – შრი-ლანკას ადამიანის უფლებათა კომისიას. თუმცა, ზოგადად, პოლიციის ოფიცრებს ხშირად არ გააჩნიათ სათანადო რესურსი ან არ არიან შესაბამისად გადამზადებულები, ხოლო სასამართლო სისტემა გადატვირთულია, რის შედეგადაც სახეზეა ხანგრძლივი სამართლებრივი პროცედურები. ამას გარდა, ფართოდ გავრცელებული კორუფცია უარყოფითად მოქმედებს პოლიციის ეფექტურობაზე.

რაც შეეხება კონკრეტულად მუსლიმთა მდგომარეობას შრი-ლანკაში, ანგარიშის და ბრიტანელ ექსპერტთა მიხედვით, მათ ზოგადად თავისუფლად შეუძლიათ საკუთარი რწმენის რეალიზება: უპრობლემოდ დადიან მეჩეთებში, აქვთ წვდომა დასაქმებაზე და სათანადოდ არიან წარმოდგენილნი პოლიტიკურ სფეროში ორი პოლიტიკური პარტიით. კერძოდ,  „შრი-ლანკას მუსლიმთა კონგრესს“ (SLMC) პარლამენტში 7 დეპუტატი ყავს, ხოლო „სრულიად ცეილონის მაკკალის კონგრესი“ (ACMC) 5 მანდატითაა წარმოდგენილი.

თუმცაღა, ანგარიშის მიხედვით, 2019 წელს, აღდგომისას მომხდარი ტერაქტების („ისლამურ სახელმწიფოსთან“ აფილირებული ტერორისტული დაჯგუფება National Thowheeth Jama’ath’ (NTJ) მიერ კოორდინირებული თავდასხმები ქრისტიანულ თემზე, რის შედეგადაც 253 პირი დაიღუპა, ხოლო 500 დაშავდა) შემდგომ, პოლიციამ საგანგებო მდგომარეობის კანონების საფუძველზე, ტერორიზმთან კავშირში ეჭვმიტანილი 2300-მდე პირი (უმრავლესობა მუსლიმი) დააკავა. 2019 წლის ივლისის მდგომარეობით, 1655 პირი გირაოს საფუძველზე გაათავისუფლეს, 423 პატიმრობა შეეფარდა, ხოლო 211 წინასწარ დაკავებაში დარჩა. ტერაქტებთან კავშირში ბრალდებულ პირებს პრობლემები ჰქონდათ ადეკვატური სამართლებრივი დაცვის მოპოვების კუთხით, რადგან ადვოკატები ერიდებოდნენ მუსლიმთა ინტერესების დაცვას, საზოგადოებისგან ძალადობის შიშით. თავდაპირველი დაპატიმრებების მაღალი ტალღის შემდგომ, გავრცელებული ცნობებით, ახლა მხოლოდ 42 ეჭვმიტანილის საქმეთა გამოძიება მიმდინარეობს.

2019 წლის აღდგომის ტერაქტების შედეგად, მუსლიმთა მიმართ საზოგადოების მხრიდან დისკრიმინაციის და ფიზიკური თავდასხმების შემთხვევებმა იმატა. აღნიშნული ძალადობისას პოლიციის ქმედებები ზოგადად არაადეკვატური იყო და მხოლოდ რამდენიმე დაკავება განხორციელდა. არ ყოფილა დამნაშავეთა დასჯის შემთხვევები და ხელისუფლებასაც სრულად არ მოუხდენია ძალადობის შედეგად დაზარალებულთა კომპენსირება.

COVID-19 პანდემიის დროს, შრი-ლანკის ხელისუფლებას აკრიტიკებდნენ ახალი რეგულაციის გამო, რომლის მიხედვითაც, ვირუსით გარდაცვლილი ყველა პირი სავალდებულო კრემაციას უნდა დაქვემდებარებოდა. აღნიშნული მეთოდი ეწინააღმდეგება გარდაცვლილის დამარხვის ისლამურ ტრადიციას და აღქმული იყო, როგორც მუსლიმებისადმი დისკრიმინაციულად. 1 წლის შემდგომ, 2021 წლის თებერვალში, ხელისუფლებამ გააუქმა აღნიშნული ვალდებულება.

2021 წლის ივნისში გავრცელდა ცნობები იმის შესახებ, რომ COVID-19 ლოქდაუნის წესების დარღვევისთვის არმიის ოფიცრებმა, სასჯელის სახით, აიძულეს მუსლიმების ჯგუფი, გზებზე დაეჩოქათ. სამხედრო ძალების მაღალჩინოსნებმა განაცხადეს, რომ ამასთან დაკავშირებით გამოძიებას აწარმოებენ.

ამას გარდა, 2021 წლის მარტში, ხელისუფლებამ, „ეროვნული უსაფრთხოების“ მიზნებით, სცადა შემოეღო კანონი, რომელიც კრძალავდა საჯარო სივრცეში ბურქას და სხვა სახის საფრების გამოყენებას და ასევე, დახურავდა 1 000-მდე „მადრასსას“ (ისლამური სასწავლებელი). აღნიშნული კანონი, ანგარიშის მომზადების დროისთვის, პარლამენტს არ დაუმტკიცებია, თუმცა, არაერთხელ იქნა გაკრიტიკებული გაეროს მიერ, როგორც საერთაშორისო სამართლის სერიოზული დარღვევა.

ოფისის ექსპერტთა შეფასებით, მართალია, 2019 წლის აღდგომის მოვლენების შემდგომ სახელმწიფოს მხრიდან მუსლიმთა დისკრიმინაციის შემთხვევებმა იმატა, თუმცა, ზოგადად, აღნიშნული საკუთარი ბუნებით ან/და განმეორებითი ხასიათით არ არის არის იმდენად სერიოზული, რომ უტოლდებოდეს დევნას ან სერიოზულ ზიანს.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი შრი-ლანკაში რელიგიის თავისუფლების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2021 წლის მაისში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ა.შ.შ. მთავრობის გათვლებით, ქვეყნის მოსახლეობა 22. 7 მილიონი ადამიანია. 2012 წლის მონაცემებით, პოპულაციის 70.2 % ბუდისტია, 12.6 % – ჰინდუ; 9.7 % – მუსლიმი და 7.4 % ქრისტიანი. მუსლიმთა უმრავლესობა საკუთარ თავს ეთნიკურად  არც თამილად და არც სინჰალესად არ მიიჩნევს, თუმცა, ისინი თამილურ ენაზე საუბრობენ. მათი უმრავლესობა სუნიტია, თუმცა, გვხვდებიან სუფიტური, აჰმადია და შიიტური დენომინაციების წარმომადგენლებიც.

ანგარიშის მიხედვით, 2020 წლის მარტში ჯანდაცვის სამინისტრომ COVID-19-ით გარდაცვლილი პირების კრემაცია სავალდებულო გახადა, რის გამოც მუსლიმებს არ მიეცათ საშუალება, ისლამური ტრადიციის თანახმად, საკუთარი გარდაცვლილები დაემარხათ. ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციის მიხედვით, რომელიც აკვირდებოდა ონლაინ-სივრცეში „სიძულვილის ენას“, ყველა ეროვნულ ენაზე (სინჰალურ, თამილური და ინგლისური) მარტი-ივნისი პერიოდში გამოხატული „სიძულვილის ენის“ შემთხვევათა 58 % თავს ესხმოდა მუსლიმებს ან ისლამს. კონკრეტულად სინჰალურ ენაზე აღნიშნული მაჩვენებელი 79 %-მდეც ადიოდა.

მუსლიმური სამოქალაქო აქტივისტები აცხადებდნენ, რომ ფიქსირდებოდა ანტი-მუსლიმური რეტორიკისა და სიძულვილის ენის მასობრივი გამოვლინება სოციალურ ქსელებსა და მედიაში, რაც უკავშირდებოდა COVID-19 პანდემიას. Human Rights Watch-ის მიხედვით, აპრილსა და მაისში სოციალურ ქსელებში ვრცელდებოდა მოწოდებები მუსლიმური მაღაზიების ბოიკოტირების შესახებ იმ მოტივით, რომ მუსლიმები ვირუსს მიზანმიმართულად ავრცელებდნენ.

წლის განმავლობაში, არ ფიქსირდებოდა 2019 წლის მაისში ანტი-მუსლიმური მასობრივი ძალადობის შედეგად გარდაცვლილი ერთი მუსლიმისა და მეჩეთებზე თავდასხმების ინციდენტებში დამნაშავე პირების გასამართლების შემთხვევები. წლის ბოლოსთვის არსებული სიტუაციით, ხელისუფლებამ არ გასცა სათანადო კომპენსაციები აღნიშნული ძალადობის დროს დაზიანებული ქონებების მეპატრონეებს.[2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International შრი-ლანკას შესახებ 2021 წლის ანგარიშში წერდა, რომ პანდემიის დროს გაიზარდა ანტი-მუსლიმური რეტორიკა როგორც სოციალური ქსელებში, ასევე – მედიაში, ზოგიერთ შემთხვევაში, სახელმწიფო მაღალჩინოსნების მხრიდან. შესაბამისი სამსახურები ახორციელებდნენ ვირუსით გარდაცვლილ მუსლიმთა იძულებით კრემაციას (რაც ისლამით აკრძალულია). აღსანიშნავია, რომ მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის გაიდლაინებით, პანდემიის პირობებში ნებადართული იყო როგორც კრემაცია, ისევე – მიცვალებულის დამარხვა.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House შრი-ლანკას შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ქვეყნის კონსტიტუცია ბუდიზმს განსაკუთრებულ სტატუსს ანიჭებს, მაშინ, როდესაც სხვა რელიგიური უმცირესობების წარმომადგენლები პერიოდულად ექვემდებარებიან დისკრიმინაციას და ზოგჯერ – ძალადობასაც. მიუხედავად იმისა, რომ 2020 წელს არ დაფიქსირდა ინტერ-რელიგიური ძალადობის სერიოზული შემთხვევები, მანამდე მომხდარმა ანტი-მუსლიმურმა გამოსვლებმა ბევრი მუსლიმი დააშინა. 2020 წლის საპარლამენტო არჩევნების წინსაარჩევნო პერიოდში, ზოგიერთი ბუდისტი პოლიტიკოსი დებდა პირობას, რომ გამარჯვების შემთხვევაში ბუდისტებს აეკრძალებოდათ მუსლიმთა მაღაზიებში ვაჭრობა, აიკრძალებოდა ბურქას ტარება, დაიხურებოდა მადრასსები (მუსლიმური სასწავლებლები) და მოახდენდნენ მუსლიმთა განათლებისა და ქორწინების კუთხით კანონმდებლობის იძულებით ცვლილებას.

როდესაც COVID-19 გავრცელებმა სერიოზულ ზღვარს მიაღწია, ზოგიერთმა სამთავრობო თანამდებობის პირმა ამაში მუსლიმური თემი დაადანაშაულა. ამას გარდა, ხელისუფლება იაძულებდა მუსლიმებს ვირუსით გარდაცვლილი ნათესავების კრემაციას, მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნული მეთოდი ეწინააღმდეგება ისლამს და რომ მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის რეკომენდაციით, დასაშვები იყო ვირუსის შედეგად გარდაცვლილთა როგორც კრემაცია, ასევე – დასაფლავება.[4]

 

[1] UK Home Office – Country Policy and Information Note Sri Lanka – Religious Minorities; published in August 2021; available at

[accessed 5 October 2021]

[2] United States Department of State – 2020 Report on International Religious Freedom: Sri Lanka; published in May 2021; available at

[accessed 5 October 2021]

[3] Amnesty International – Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Sri Lanka 2020; published in April 2021; available at

[accessed 5 October 2021]

[4] Freedom House – Freedom in the World 2021 – Sri Lanka; published in March 2021; available at

[accessed 5 October 2021]

რუსეთი. ალეკსეი ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი. ოქტომბერი, 2021

კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი საკუთარ ინტერნეტ გვერდზე წერს, რომ რუსეთის ფედერაციაში მოქმედი არაკომერციული ორგანიზაციაა, რომელიც იძიებს ხელისუფლების უმაღლეს ორგანოებში კორუფციის ფაქტებს. ფონდი 2011 წელს რუსმა ოპოზიციონერმა პოლიტოკსმა ალექსეი ნავალნიმ დააფუძნა. დაარსებიდან მოყოლებული ფონდმა ასობით გამოძიება ჩაატარა, შეისწავლა ათასობით სახელმწიფო შესყიდვა და კორუფციული გარიგებებისგან გადაარჩინა ბიუჯეტის კუთვნილი მილიარდობით რუბლი. როგორც ფონდი თავად წერს, რუსეთის ხელისუფლება წლიდან წლამდე ზრდის ზეწოლას ფონდის საქმიანობისთვის ხელის შესაშლელად.[1]

საკუთარ ინტერნეტ გვერდზე ფონდი ასევე წერს, რომ მათ საგამოძიებო ფილმები მოამზადეს რუსეთის ფედერაციის გენერალური პროკურორი ჩაიკის და პრემიერ-მინისტრი მედვედევის შესახებ. აღნიშნულმა ვიდეოებმა 40 მილიონზე მეტი ნახვა მოაგროვა. ფონდის მტკიცებით, მათ დაფინანსების ერთადერთი წყარო აქვთ – მომხრეების შემოწირულობები. ფონდი საქმიანობას აგრძელებს მხოლოდ იმ მოქალაქეების წყალობით, რომლებიც გულგრილნი არ არიან. ფონდი წერს, რომ ხელისუფლება ცდილობს, ყველა დაარწმუნოს, რომ ეს ხალხი რეალურად არ არსებობს და ფონდს ბრალს სდებს ფულის გათეთრებაში; ხელისუფლება ამტკიცებს, რომ ფონდი უცხოური დაფინანსებით მოქმედებს.[2]

გერმანული მედია საშუალების „Deutsche Welle“ რუსულენოვანი სექცია 2021 წლის 28 სექტემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდის თანამშრომლები ახორციელებენ სხვადასხვა პროექტს. ფონდის საქმიანობაში ჩართულნი არიან იურისტები, სოციოლოგები და მოხალისეების მრავალრიცხოვანი ჯგუფი. ფონდის საქმიანობის „გმირები“ არიან გენპროკურორი ჩაიკა, პრემიერი მედვედევი, ეროვნული გვარდიის უფროსი ზოლოტოვი და პუტინის ახლო მეგობარი, ბიზნესმენი უსმანოვი და ბევრი სხვა, მათ შორის თავად პრეზიდენტი პუტინი.

2019 წლის 9 ოქტომბერს რუსეთის ფედერაციის იუსტიციის სამინისტრომ კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი „უცხოელი აგენტების“ სიაში შეიყვანა. ნავალნიმ აღნიშნულ ქმედებას პუტინის პირდაპირი ბრძანების შესრულება უწოდა. 2021 წლის 9 ივნისს მოსკოვის საქალაქო სასამართლომ დააკმაყოფილა დედაქალაქის პროკურატურის სარჩელი და კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი, მოქალაქეთა უფლებების დაცვის ფონდი და სამოქალაქო მოძღაობა „ნავალნის შტაბი“ ექსტრემისტულ ორგანიზაციებად გამოაცხადა. 11 აგვისტოს კი ნავალნის ბრალი წაუყენეს ისეთი ორგანიზაციის შექმნის ბრალდებით, რომელიც ხელყოფს მოქალაქეთა პიროვნებას და უფლებებს. მალევე, კორუფციასთან ბრძოლის ფონდის რამდენიმე თანამშრომელმა რუსეთის ფედერაცია დატოვა. 2021 წლის 31 აგვისტოს კორუფციასთან ბრძლის ფონდმა, როგორც იურიდიულმა პირმა, არსებობა შეწყვიტა.[3]

რუსული მედია საშუალება „ინტერფაქსი“ 2021 წლის 1-ელ სექტემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ნავალნის მიერ დაფუძნებული კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი, ასევე მოქალაქეთა უფლებების დაცვის ფონდი და სამოქალაქო მოძრაობა ნავალნის შტაბი გამოცხადებულია უცხოურ აგენტად, აკრძალულია და ლიკვიდირებულია 2021 წლის 31 აგვისტოსთვის. პირველმა სააპელაციო სასამართლომ მოსკოვის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ძალაში დატოვა და 2021 წლის 1-ელი სექტემბრიდან, ზემოაღნიშნული ორგანიზაციები ამოღებულია რეესტრიდან და როგორც იურიდიული პირები, აღარ არსებობენ. პროკურატურის მტკიცებით, აღნიშნული ორგანიზაციები ეწეოდნენ ექსტრემისტულ საქმიანობას – „დესტაბილიზაცია შეაქვთ სამოქალაქო-პოლიტიკურ ცხოვრებაში, მათ შორის, ძალადობრივი ქმედებებისკენ მოწოდებებით, მასობრივი არეულობებისკენ მოწოდებებით და ცდილობენ კანონსაწინააღმდეგო ქმედებებში ჩართონ არასრულწლოვნები“. ამჟამად, თავად ნავალნი, „ივ როშეს“ საქმეზე, სასჯელს იხდის ვლადიმირის ოლქში, ქალაქ პოკროვში, მეორე გამოსასწორებელ კოლონიაში.[4]

კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი, როგორც თავის საიტზე წერს, შემოწირულობებით ფინანსდებოდა. ფონდის ინტერნეტ გვერდზე განთავსებულია სპეციალური განყოფილება, საიდანაც ნებისმიერ პირს შეუძლია, ფონდს ნებისმიერ ოდენობის თანხა, მათ შორის კრიპტოვალუტა გადაურიცხოს. რუსულ მედია საშუალებებში, ასევე, ვრცელდება ინფორმაცია რამდენიმე პირის შესახებ, ვინც ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდს სხვადასხვა დროს, ერთჯერადად ან სისტემატურად, თანხა შესწირა. ნავალნის ფონდის სპონსორთა შორის სახელდება მიხაილ ხადარკოვსკი, რომელმაც 2017 წელს ღია მხარდაჭერა გამოუცხადა ნავალნის საპრეზიდენტო არჩევნების წინ. მედიაში ვარაუდობენ, რომ ხადარკოვსკის ფინანსური მდგომარეობის გათვალისწინებით (ოლიგარქის ქონება 600 მილიონ დოლარს შეადგენს), არაფერი შეუშლიდა მას ხელს, ნავალნის ფონდის დაფინანსებაში. ნავალნის ფონდს სისტემატურად აფინანსებს მილიონერი ბორის ზიმინი, რომელიც „ვიმპელკომისა“ და „ბილაინის“ დამფუძნებლის შვილია და საზღვარგარეთ ცხოვრობს. ის რვა წლის განმავლობაში ურიცხავდა ფონდს ფულს და ამას არც მალავდა. ნავალნის ფონდს ხშირად აფინანსებდა მილიონერი ევგენი ჩიჩვარკინი, რომელიც ათ წელზე მეტია დიდ ბრიტანეთში ცხოვრობს. რუსული მედია ამტკიცებს, რომ ის არა მხოლოდ თავად აფინანსებდა ნავალნის, არამედ იყო შუამავალი საზღვარგარეთიდან ფონდისთვის თანხების მიწოდების პროცესში. ნავალნის ფონდს თავიდანვე დაუჭირა მხარი კონსორციუმ „ალფა-ჯგუფის“ ახლა უკვე ყოფილმა ტოპ მენეჯერმა ვლადიმირ აშურკოვმა, რომელიც ამჟამად ფონდის აღმასრულებელი დირექტორია და ლონდონშია გაქცეული. ნავალნის ფონდის ინკოგნიტო სპონსორად ასახელებენ მიხაილ ფრიდმანსაც, რომლის მითითებითაც აშურკოვმა „ალფა-ჯგუფი“ დატოვა. მათი მიმოწერიდან ჩანს, რომ ფრიდმანი დაინტერესებული იყო ნავალნისთან თანამშრომლობით და მას სასამართლო წარმომადგენლობასაც სთავაზობდა.[5]

რუსული მედია საშუალება „რადიო სპუტნიკი“ (შენიშვნა: განყოფილების მიერ აღნიშნული წყარო მიიჩნევა მიკერძოებულ წყაროდ; მიუხედავად ამისა, ინფორმაცია გამოყენებულია ანგარიშში, რადგან ის ასახავს ხელისუფლების პოზიციას ფონდთან მიმართებაში და განყოფილებას მიაჩნია, რომ ინფორმაცია საინტერესო იქნება თავშესაფრის სისტემაში ჩართული მხარეებისთვის) 2021 წლის 16 ივნისს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ 2017 – 2020 წლებში კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ფონდისთვის შემოწირული თანხების 22% მოდის რიგით მოქალაქეებზე და 78% მობილიზებულია ისეთი მსხვილი შემომწირველებისგან, როგორებიც არიან შეერთებულ შტატებში მცხოვრები ბორის ზიმინი, ბრიტანეთში მცხოვრები ევგენი ჩიჩვარკინი და თავად ფონდის თანამშრომლები. მაგალითად, ნავალნის შტაბის ხელმძღვანელი ლეონიდ ვოლკოვი, ვინც სხვებზე უფრო ხშირად ახორციელებდა გადარიცხვებს. სტატიაში ასევე ნათქვამია, რომ შესწავლილი დოკუმენტებიდან დასტურდება, რომ 2020 წლის მარტში ფონდში 950 ათასი რუბლი გადარიცხა ინდივიდუალურმა მეწარმემ ალეკსეი ანატოლის ძე ნავალნიმ.[6]

მედია საშალება „ვედომოსტი“ ჯერ კიდევ 2012 წლის მაისში წერდა იმ პირების შესახებ, ვინც ნავალნის ფონდს თანხა შესწირა. სტატიაშ ნავალნის შემომწირველებად სახელდებოდნენ რუსეთის სახელმწიფო სადაზღვევო კომპანიის „როსგოსსტრახი“ ვიცე-პრეზიდენტი რომან ბორისოვიჩი, „ალფა-ჯგუფის“ სტრატეგიული დაგეგმარების დირექტორი ალეკსეი სავჩენკო, ეროვნული სარეზერვო კორპორაციის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარე ალეკსეი ლებედევი; ასევე, „როსინვესტოტელის“ პარტნიორი კირილ ირტიუგი, საბუღალტრო მომსახურების კომპანია „დიდი ქალაქის“ გენერალური დირექტორის მოადგილე არტემ ლიუბიმოვი. ასევე, რამდენიმე ბიზნეს მოღვაწე – ბორის ზიმინი, სერგეი ფილინოვი, დენის სოკოლოვი და ფინანსისტები – პაველ პროსიანკინი და სერგეი გრეშკინი.[7]

ნავალნის კორუფციის წინააღმდეგ ბრძლის ფონდის და მისი დაფინანსების გზების შესახებ ოფიციალური განცხადება გააკეთა რუსეთის ფედერაციის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ოფიციალურმა წარმომადგენელმა მარია ზახაროვამ. მედია საშუალება „ლენტა“ 2021 წლის 4 სექტმბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ზახაროვას თქმით, ფონდი უცხო ქვეყნების საელჩოების თანამშრომლების მიერ ფინანსდებოდა, ძირითადად შეერთებული შტატებისა და გერმანიის საელჩოების თანამშრომლების მიერ. ზახაროვას თქმით, სქემა ასეთი იყო: უცხო ქვეყნების საელჩოები რუსეთში ასაქმებდნენ რუსეთის მოქალაქეებს, უხდიდნენ მათ ფულს და ეს უკანასკნელნი ამ თანხებს ურიცხავდნენ შესაბამის სტრუქტურებს. ზახაროვა ასევე აცხადებდა, რომ მისთვის უცნობია, საელჩოებმა ასეთი სქემა სპეციალურად მოიფიქრეს თუ ეს დამსაქმებლებისა და დასაქმებულების ინტერესების საოცარი დამთხვევა იყო. რუსეთის დუმის დეპუტატი, რუსეთის საშინაო საქმეებში უცხო ქვეყნების ჩარევის ფაქტების გამოძიების კომისიის თავმჯდომარე ვასილი პისკარევი კი ამბობდა, რომ აუცილებელია, გაირკვეს, ხდებოდა თუ არა რუსეთის მოქალაქეების შუამავლებად გამოყენება.[8]

რუსულ მედიაში აქტიურად ვრცელდება ინფორმაცია ნავალნის მხარდამჭერების და აქტივისტების დაკავებების და პასუხისგებაში მიცემის ფაქტების შესახებ. „გაზეტა“ 2021 წლის 10 თებერვალს წერდა, რომ რუსეთის ფედერაციის საგამოძიებო ორგანოებმა სასამართლოს მიმართეს შუამდგომლობით, ალეკსეი ნავალნის მხარდამჭერს, ბლოგერ ლეონოდ ვოლკოვს, რომელიც საერთაშორისო ძებნაშია გამოცხადებული, დაუსრწებლად მიესაჯოს პატიმრობა.[9] გერმანული მედია საშუალების „Deutsche Welle“ რუსულენოვანი სექცია 2021 წლის 18 მარტს წერდა, რომ ნავალნის მომხრეებს, რომელთაც ე.წ. „სანიტარული საქმის“ ფარგლებში შინაპატიმრობა ჰქონდათ მისჯილი, სასჯელის ვადა 3 თვით გაუხანგრძლივეს. ძიება მათ, 2021 წლის იანვარში, საპტოტესტო აქციებზე გამოსვლისკენ მოწოდების გამო ედავება. ძიების მტკიცებით, აქტივისტებმა გაუფრთხილებლობით ხალხის მასობრივად დაავადების საფრთხე შექმნეს.[10] 2021 წლის 20 აპრილს ნავალნის მომხრე ივან ტუმანოვი, საპატიმროსთან შეკრების გამართვის გამო დააკავეს. ტუმანოვმა მეორე საპყრობილესთან, სადაც ნავალნი სასჯელს იხდის, აქცია გამართა, რის გამოც საპატიმროში 11 დღეს გაატარა.[11] ნავალნის მომხრე და მისი პრეს-მდივანი კირა იარმიში, არასანქცირებულ მიტინგში მონაწილეობის მოწოდების გამო, 9 დღით დააკავეს. იგივე ბრალდებით დააკავეს ნავალნის კიდევ ერთი მომხრე, ბლოგერი ლიუბოვ სობოლი.[12] 2021 წლის 16 აგვისტოს, მოსკოვის სასამართლომ არასანქცირებული მიტინგისას სანიტარული ნორმების დარღვევისკენ მოწოდების ბრალდებით, კირა იარმიშს 1,5 წლით პატიმრობა მიუსაჯა. იარმიშის ადვოკატმა განაჩენი სააპელაციო სასამართლოში გაასაჩივრა, თავად კირა იარმიშმა კი რუსეთის ფედერაცია დატოვა.[13]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფრომაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებზე არ მოიძებნა ინფორმაცია ნავალნის კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ფონდის მხარდამჭერებისა თუ შემომწირველების მიმართ, მათ მიერ ფონდის დაფინანსების ბრალდებით ან სავარაუდოდ ფონდის დაფინანსების მიზეზით, სისხლის სამართლის საქმის აღძვრის ფაქტების შესახებ.

[1] კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი; ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ფონდის შესახებ; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://fbk.info/ [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[2] კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი; ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ვინ დგას კორუფციასთან ბრძოლის ფონდის უკან? ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://delo.fbk.info/ [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[3] მედია საშუალება „Deutsche Welle“; რუსულენოვანი სექცია; ალეკსეი ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 28 სექტემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.dw.com/ru/%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%B4-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B1%D1%8B-%D1%81-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%80%D1%83%D0%BF%D1%86%D0%B8%D0%B5%D0%B9-%D1%84%D0%B1%D0%BA-%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%8F-%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE/t-18899405 [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[4] მედია საშუალება „ინტერფაქსი“; კორუფციასთან ბრძოლის ფონდმა არსებობა შეწყვიტა; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 1-ელ სექტემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.interfax.ru/russia/787974 [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[5] მედია საშალება „სევასტოპოლის ახალი ამბები“; გახსნილია ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდის სპონსორების ვინაობა; გამოქვეყნებულია 2020 წლის 16 ივნისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://sevastopol.su/news/raskryty-imena-sponsorov-navalnogo-i-ego-fbk [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[6] მედია საშუალება „რადიო სპუტნიკი“; მედია საშალებებმა გაარკვიეს, ვინ აფინანსებდა ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდს; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 16 ივნისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://radiosputnik.ria.ru/20210616/fbk-1737288336.html [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[7] მედია საშუალება „ვედომოსტი“; ვინ აფინანსებს ნავალნის კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ფონდს? ავტორები: მარია ჟელეზნოვა, ალეკსეი როჟკოვი, პოლინა ხიმშიაშვილი; გამოქვეყნებულია: 2012 წლის 30 მაისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2012/05/30/16_druzej_navalnogo [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[8] მედია საშალება „ლენტა“; ზახაროვამ ნავალნის ფონდის საელჩოების მიერ დაფინანსების სქემა გაშიფრა; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 4 სექტემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/news/2021/09/04/navalnymoney/ [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[9] მედია საშუალება „გაზეტა“; ძიება ნავალნის მხარდამჭერი ალექსეი ვოლკოვის დაუსწრებლად დაპატიმრებას ითხოვს; ავტორი: ანნა სვეტლოვა; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 10 თებერვალს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.gazeta.ru/social/news/2021/02/10/n_15602300.shtml [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[10] მედია საშუალება „Deutsche Welle“; რუსულენოვანი სექცია: სანიტარული საქმე: ნავალნის მომხრეებს შინაპატიმრობის ვადა გაუხანგრძლივეს; ავტორები: იური რეშეტკო, ელენა ბარიშოვა; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 18 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.dw.com/ru/storonnikam-navalnogo-prodlen-domashnij-arest/av-56921877 [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[11] მედია საშუალება „ოვდ-ინფო“; ნავალნის მომხრე კოლონიასთან შეკრების გამო 11 დღით დააკავეს; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 20 აპრილს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://ovdinfo.org/express-news/2021/04/20/storonnika-navalnogo-arestovali-na-11-sutok-iz-za-shoda-u-kolonii-zasedanie [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[12] მედია საშუალება „ლენტა“; ნავალნის მომხრე უკანონო აქციისკენ მოწოდების ბრალდებით 9 დღით დააკავეს; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 22 იანვარს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/news/2021/01/22/arest/ [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[13] მედია საშუალება „ლენტა“; ნავალნის პრეს-მდივანი რუსეთიდან წავიდა; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 30 აგვისტოს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/news/2021/08/30/yarmish/ [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

ნიგერია. ჯარისკაცების ოჯახის წევრთა მიმართ დამოკიდებულება. ოქტომბერი, 2021

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ნიგერიის შესახებ წერს, რომ დაჯგუფება „ბოკო ჰარამი“ განაგრძობს შეტევებს სამთავრობო ძალებსა და მშვიდობიან მოსახლეობაზე. 2020 წლის მარტში, იობეს შტატში, დაჯგუფების იერიშებს მინიმუმ 50 სამხედრო მოსამსახურის სიცოცხლე ემსხვერპლა.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ნიგერიის შესახებ წერს, რომ შეიხი იბრაჰიმ ზაკზაკი და მისი ცოლი პატიმრობაში რჩებიან. ანგარიშის მიხედვით, 2018 წელს ისინი კადუნის შტატის სასამართლომ გაასამართლა და მსჯავრი დასდო მრავლობით დანაშაულში, რომელიც სათავეს ზარიაში ჯარისკაცის მკვლელობიდან იღებდა.[2]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ნიგერიის შესახებ წერს, რომ დაჯგუფება „ბოკო ჰარამის“ მოქმედებები კონცენტრირებულია ბორნოს, იობეს და ადამავის შტატში; თუმცა, ასევე, ვრცელდებოდა ინფორმაციები ქვეყნის სხვა ნაწილში აქტივობების შესახებ. ანგარიშის მიხედვით, „ბოკო ჰარამის“ სამიზნეებს შორის არიან მთავრობის მხარდამჭერებად მიჩნეული პირები; მათ შორის დაჯგუფება მოიაზრებს სამთავრობო ოფიციალურ პირებს და საჯარო მოხელეებს, პოლიტიკოსებს, ტრადიციულ ლიდერებს და მოქალაქეთა გაერთიანებულ ძალებს (CJTF). მაგალითად, დაჯგუფების მებრძოლები თავს დაესხნენ სოფელს, სადაც მოქალაქეთა გაერთიანებული ძალები დაფუძნდა და დახოცა ყველა, ვისაც აღნიშნული ძალების მომხრედ მიიჩნევდა; ხშირ შემთვევაში, ზოგიოერთ თემში, ყველა ბიჭი და ახალგაზრდა მამაკაცი.[3]

მედია საშუალება „ამერიკის ხმა“ 2020 წლის 17 იანვარს წერდა, რომ ნიგერიის ხელისუფლების გადაწყვეტილებით, დაღუპული სამხედრო მოსამსახურეების ოჯახები ფინანსურ დახმარებას მიიღებენ. დაღუპული ჯარისკაცების გახსენების დღის ცერემონიაზე, ნიგერიის ვიცე-პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ ხელისუფლება დააწესებდა გარდაცვლილი სამხედრო მოსამსახურეების ოჯახის შემწობას; ასევე, გაზრდიდა ვეტერანთა და მოქმედი სამხედრო მოსამსახურეთა მხარდაჭერას. სტატიაში ნათქვამი იყო, რომ 2009 წლიდან, მას შემდეგ, რაც დაჯგუფება „ბოკო ჰარამი“ აქტიური გახდა, ათასობით სამხედრო მოსამსახურე დაიღუპა, რომელთაც ოჯახები დარჩათ. ნიგერიაში დაფუძნებულია სამხედროების ქვრივთა ასოციაცია, რომელიც 5 ათასზე მეტ რეგისტრირებულ წევრს ითვლის და რაოდენობა იზრდება. ასოციაციის თავმჯდომარის თქმით, ისინი გრძნობენ როგორც ხელისუფლების, ასევე სხვა კერძო პირების მხარდაჭერას.[4]

უსაფრთხოების მხრივ არსებული მდგომარეობა დელტის შტატში – ნიგერ დელტას რეგიონში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტები მოიცავს მეკობრეობას, გასამხედროებული ჯგუფების აქტივობებს, გატაცებებს, ბანდებისა და კულტების ბრძოლას ლიდერობისთვის, შეიარაღებულ ძარცვას, რიტუალურ მკვლელობებს, მასობრივ ძალადობას, სექსუალურ ძალადობას, ადამიანებით ვაჭრობას, თემურ ძალადობას, მიწის თაობაზე დავებს, საარჩევნო ძალადობას, დემონსტრაციებს და უკანონო მკვლელობებს.

დელტა – დელტაში შეიარაღებული ჯგუფები, რომლებიც 1990-იან წლებში აღმოცენდნენ, ძირითადად, ეთნიკურ დაპირისპირებებში არიან ჩაბმულნი. ყველა მეტად აღსანიშნავი ჯგუფი, რომელიც შტატში აღმოცენდა, არის ნიგერ დელტა იჯაუ საზოგადოების ფედერაცია. შტატში ძალადობის ერთერთი მთავარი წყარო კულტიზმია. ასევე, დელტას შტატში შეტაკებები მწყემსებსა და ფერმერებს შორის ხდება უფრო მეტი ინტენსივობით, სიხშირით და გაცილებით დიდ სისხლისღვრას იწვევს. შტატისთვის ასევე დამახასიათებელია თემებს შორის დაპირისპირება მიწის გამო, საზღვრებთან და „ლიდერობასთან“ დაკავშირებული დაპირისპირებები.

დელტის შტატში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ სიტუაციას განსაზღვრავს რამდენიმე მოქმედი ჯგუფი აქტივობები, მათ შორის დაპირისპირება მწყემსებსა და ფერმერებს შორის, ადგილობრივი საზოგადობებების ბრძოლა მიწასა და საზღვრებთან დაკავშირებით (ემედე იგდიბეს წინააღმდეგ, ფულანი უვჰერჰის წინააღმდეგ, ოლეჰ ოზოროს წინააღმდეგ), კულტების ბანდებს შორის ბრძოლა ლიდერობისთვის და ასევე, ზოგადად კრიმინალური ბანდების ბრძოლა (აიიე, არაოუ ბაგა, ბლექ ექსი. ეიე და მაფია). წყაროების ინფორმაციით, შეიარაღებული ჯგუფი ნიგერ დელტა გრინლენდ სამართლიანობის მანდატი დელტის შტატში აქტიური იყო 2016-2020 წლებში. სახელმწიფო აქტორები დელტის შტატში არიან დელტის შტატის პოლიცია, რომელიც ნიგერიის საპოლიციო ძალების ნაწილია, ასევე, ნიგერიის უსაფრთხოებისა და სამოქალაქო თავდაცვის ძალები, ერთობლივი საოპერაციო ძალები და ყაჩაღობის საწინააღმდეგო სპეციალური რაზმი.

წყაროების ინფორმაციით, 2020 წელს დელტის შტატი  ყველაზე ძალადობრივი სიტუაციით გამოირჩეოდა. 2019 წლის მსგავსად, კონფლიქტისა და ძალადობის ძირითადი გამომწვევი იყო ორგანიზებული დანაშაული, კულტებს შორის დაპირისპირება და ფერმერებს შორის დაპირისპირება მიწებთან დაკავშირებით. 2020 წლის განმავლობაში, დელტის შტატში, კრიმინალი უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარების დომინანტი განმაპირობებელი ფაქტორი იყო. განსაკუთრებით გამოირჩეოდა ჩრდილოეთ უგჰელი, ჩრდილოეთ ოშიმილი, უდუ და აღმოსავლეთ ეთიოპი. კრიმინალთან დაკავშირებული ძალადობა ძირითადად მოიცავდა ყაჩაღობას, გატაცებას, შეიარაღებულ შეტაკებებს ბანდებს შორის და მკვლელობები რიტუალური მიზეზებით.

2020 წლის განმავლობაში დელტის შტატში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 100 ინციდენტი დაფიქსირდა, მათ შორის იყო ბრძოლის 24, მშვიდობიან მოქალაქეებზე ძალადობის 52 და არეულობების 24 შემთხვევა. აღნიშნული ინციდენტების შედეგად 120 ადამიანი დაიღუპა. 2021 წლის აპრილის ჩათვლით პერიოდში, შტატში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 27 ინციდენტი დაფიქსირდა, მათ შორის ბრძოლის 8, მშვიდობიან მოქალაქეებზე ძალადობის 13 და არეულობების 6 შემთხვევა. აღნიშნულმა ინციდენტებმა 28 ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა.

2020 წლის განმავლობაში, ნიგერიის ხელისუფლება განაგრძობდა შეიარაღებული ძალების გადაგზავნას ნიგერ დელტას რეგიონში, რაც განპირობებული იყო ადგილობრივ სამართალდამცავ ორგანოებში პერსონალისა და რესურსების ნაკლებობით. ოპერაცია „ნიანგის ღიმილი IV“ (კიბერ ომის საწვრთნელი ოპერაცია) მოქმედი იყო დელტის შტატში 2020 წლის განმავლობაში. წყაროების ინფორმაციით, კორუფცია ხელისუფლების შტოებში, მთავარ გამოწვევად რჩება ნიგერ დელტას რეგიონში მშვიდობის მშენებლობის პროცესში. ნიგერიის უსაფრთხოების სააგენტოები, განსაკუთრებით JTF ნიგერ დელტაში, სავარაუდოდ, მონაწილეობენ და სარგებლობენ ნავთობის მოპარვით.

წყაროების ცნობით, 2020 წელს, დელტის შტატში შეიარაღებულ ყაჩაღობას და მკვლელობებს ადგილი ჰქონდა ზოგიერთ გზაზე, მათ შორის აღმოსავლეთ-დასავლეთ გზაზე ჩრდილოეთ უგჰელში და ჩრდილოეთ ოშმილის უგბოლუ-ილაჰის გზაზე. წყაროების ცნობით, იმოს შტატში ინფრასტრუქტურის სერიოზული დაზიანების შესახებ ინფორმაცია არ ვრცელდება.[5]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებზე არ იძებნება ინფორმაცია ნიგერიის შეიარაღებული ძალების სამხედრო მოსამსახურეების ოჯახის წევრების მიმართ, სხვადასხვა შეიარაღებული დაჯგუფების მხრიდან მომდინარე საფრთხეების შესახებ. სანდო წყაროები და ავტორიტეტული გამოცემები არაფერს წერენ სამხედრო მოსამსახურეების ოჯახის წევრების, ამ კონკრეტული ნიშნით, დევნის შესახებ.

[1] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Nigeria, 3 March 2021

 (accessed on 4 October 2021)

[2] USDOS – US Department of State: 2020 Country Report on Human Rights Practices: Nigeria, 30 March 2021

 (accessed on 4 October 2021)

[3] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Nigeria; Guidance note and common analysis, February 2019

 (accessed on 4 October 2021)

[4] Voice of America; Nigerian authorities to financially support families of fallen soldiers; author: Timothy Obiezu; published: 17 January, 2020; available at: https://www.voanews.com/a/africa_nigerian-authorities-financially-support-families-fallen-soldiers/6182760.html [accessed on 4 October 2021]

[5] EASO – European Asylum Support Office: Nigeria – Security situation, June 2021

 (accessed on 29 June 2021

თურქეთი. უსაფრთხოების და ადმიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარება – სექტემბერი, 2021

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით, თურქეთში მიმდინარეობს არა-საერთაშორისო ხასიათის შეიარაღებული კონფლიქტი. კერძოდ, თურქეთის შეიარაღებული ძალები საომარ მოქმედებაში არიან ჩართული „ქურთ მუშათა პარტიასთან“ (PKK), რომელთა შორის კონფლიქტიც 1980 წლიდან 2013 წლამდე მიმდინარეობდა, ხოლო 2015 წლის ივლისში კვლავ განახლდა.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა, თანამეგობრობისა და განვითარების ოფისმა 2021 წლის 17 სექტემბერს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილია მოგზაურთათვის თურქეთში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

ოფისის რეკომენდაციით, დაუშვებელია მოგზაურობა სირიის საზღვრიდან 10 კმ-ის რადიუსში, გარდა ქალაქი კილისისა. ამას გარდა, მოგზაურებს ურჩევენ, მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში იმოგზაურონ სირნაკის, კილისის, ჰათაის, დიარბაკირის, თუნჩელისა და ჰაკკარის პროვინციებში.[2]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი თურქეთში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ თურქეთი კონსტიტუციური რესპუბლიკაა აღმასრულებელი საპრეზიდენტო სისტემითა და 600-მანდატიანი პარლამენტით. ერთპალატიანი პარლამენტი ქვეყნის საკანონმდებლო ხელისუფლებაა.

თურქეთის ეროვნული პოლიცია და ჟანდარმერია ექვემდებარებიან შინაგან საქმეთა სამინისტროს, რომელიც პასუხისმგებელია ქვეყნის შიდა უსაფრთხოებაზე, ხოლო საზღვრების კონტროლსა და საგარეო უსაფრთხოებას შეიარაღებული ძალები უზრუნველყოფენ. სამოქალაქო სამსახურები ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე.

მიმდინარე წელს დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათა შორის იყო: გავრცელებული ცნობები თვითნებური მკვლელობების შესახებ; დაკავებაში მყოფ პირთა საეჭვო გარდაცვალების შემთხვევები; იძულებითი გაუჩინარებები; წამება; „ტერორისტულ ჯგუფებთან კავშირის“ ან მშვიდობიანი აზრის გამოხატვის გამო პირთა, მათ შორის – ოპოზიციურ პოლიტიკოსთა; პარლამენტის ყოფილ წევრთა; იურისტთა; ჟურნალისტთა; აქტივისტთა და ა.შ.შ. მისიის წევრთა თვითნებური დაკავებები და დაპატიმრებები; პოლიტიკურ პატიმართა არსებობა; საზღვარგარეთ მყოფ პირთა მიმართ პოლიტიკურად მოტივირებული რეპრესალიები; მნიშვნელოვანი პრობლემები სასამართლოს დამოუკიდებლობასთან მიმართებით; მკაცრი შეზღუდვები დაწესებული გამოხატვის თავისუფლების, პრესისა და ინტერნეტ თავისუფლებების კუთხით, მათ შორის ძალადობა და ძალადობის მუქარები ჟურნალისტთა მიმართ, მედია საშუალებების დახურვა და ჟურნალისტთა უსაფუძვლო სამართლებრივი დევნა; შეკრებისა და მანიფესტაციის თავისუფლებების კუთხით დაწესებული მკაცრი შეზღუდვები; ქალთა, ლგბტი თემის წარმომადგენელთა  და სხვა უმცირესობების მიმართ განხორციელებული ძალადობა და ა.შ.

თურქეთის ხელისუფლება იშვიათად თუ დგამდა სათანადო ნაბიჯებს, რათა გამოეძიებინა და დაესაჯა აღნიშნულ უფლებადარღვევებში ბრალდებული უსაფრთხოების სისტემის წარმომადგენლები თუ სხვა თანამდებობის პირები.

უსაფრთხოების ძალებსა და ტერორისტულ ორგანიზაცია „ქურთ მუშა პარტიის“ წევრთა და მხარდამჭერთა შორის შეტაკებები გრძელდებოდა, თუმცა, წინა წლებთან შედარებით, ნაკლები ინტენსივობით. შეტაკებებს თან ახლდა ფატალური მსხვერპლი უსაფრთხოების ძალებს, ტერორისტებსა და სამოქალაქო პირებს შორის.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House თურქეთის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ პრეზიდენტი რეჯეპ ტაიიპ ერდოღანის „სამართლიანობისა და განვითარების პარტია“ (AKP) ქვეყანას 2002 წლიდან მოყოლებული მართავს. რამდენიმე თავდაპირველი რეფორმის შემდეგ, AKP ხელისუფლებამ ძირი გამოუთხარა პოლიტიკური უფლებებისა და სამოქალაქო თავისუფლებების კუთხით სიტუაციას და 2016 წელს სახელმწიფო გადატრიალების ჩაშლილი მცდელობის შემდგომ, დაიწყო ფართო და მკაცრი სადამსჯელო ღონისძიებათა კამპანია პოლიტიკური ოპონენტების მიმართ. 2017 წელს მიღებულმა კონსტიტუციურმა ცვლილებებმა ძალაუფლების პრეზიდენტის ხელში კონცენტრირებას შეუწყო ხელი. მიუხედავად იმისა, რომ ერდოღანი თურქეთის პოლიტიკაში კვლავაც მთავარ როლს თამაშობს, 2019 წლის ადგილობრივი თვითმართველობის არჩევნებში ოპოზიციის გამარჯვებებმა და COVID-19 პანდემიის გავლენამ ქვეყნის ეკონომიკაზე ხელისუფლებას ახალი სტიმული მისცა, ჩაეხშო განსხვავებული აზრი და შეეზღუდა საჯარო დისკორსი.[4]

Amnesty International 2021 წლის ანგარიშის მიხედვით, სასამართლო სისტემა სრულ იგნორირებას უწევდა შესაბამის პროცესუალურ წესებს და აგრძელებდა ფართოდ ინტერპრეტირებადი ანტი-ტერორისტული კანონმდებლობის საფუძველზე ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართლით დაცული ქმედებების დასჯას. სასამართლო სისტემის და იურიდიული სფეროს ზოგიერთი წარმომადგენელი ექვემდებარებოდა სანქციებს საკუთარი პროფესიული მოვალეობის შესრულების გამო. კვლავაც გრძელდებოდა ჟურნალისტების, აქტივისტების, სოციალური ქსელების მომხმარებლებისა და ადამიანის უფლებათა დამცველების დევნა მათ მხრიდან განსხვავებული აზრის გამოხატვის გამო.

4 უფლებადამცველი, მათ შორის – თანერ კილიჩი, სამართლებრივ პასუხისგებაში მიეცა არასათანადო სასამართლო პროცესის შედეგად. მიუხედავად მისი გამართლებისა შემდგომ ინსტანციაში და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECtHR) მიერ მისი გათავისუფლების გადაწყვეტილების გამოტანისა, ოსმან ქავალა კვლავაც ციხეში რჩებოდა. ზოგიერთი ჩინოვნიკის მიერ ლგბტი თემის წინააღმდეგ გამოთქმული მოსაზრებები წახალისებული იყო კონკრეტული თანამდებობის პირების, მათ შორის – პრეზიდენტი ერდოღანის მიერ. მმართველი პარტია იმუქრებოდა სტამბოლის კონვენციიდან გასვლით. COVID-19-თან დაკავშირებული სამართლებრივი შესწორებები არ ითვალისწინებდა იმ პირების ვადაზე ადრე გათავისუფლებას, რომლებიც უსამართლოდ დააპატიმრეს ანტი-ტერორისტული კანონმდებლობის საფუძველზე. წამებისა და არასათანადო მოპყრობის შესახებ კვლავაც ვრცელდებოდა ცნობები.[5]

[1] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts–Ukraine; last updated in January 2021; available at https://www.rulac.org/browse/conflicts/non-international-armed-conflict-in-turkey [accessed 27 September 2021]

[2] UK FCDO – Foreign Travel Advise Turkey; last updated on 17 September 2021; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/turkey [accessed 27 September 2021]

[3] United States Department of State – 2020 Country Report on Human Rights Practices: Turkey; published in March 2021; available at

[accessed 28 September 2021]

[4] Freedom House – Freedom in the World 2021 – Turkey; published in March 2021; available at

[accessed 28 September 2021]

[5] Amnesty International – Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Turkey 2020; published in April 2021; available at

[accessed 28 September 2021]

რუსეთი. ხელისუფლებისა და კრიმინალის გავლენა ბიზნესზე. სექტემბერი, 2021

მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის ექსპერტების მიერ 2017 წელს შედგენილ რეიტინგში, რომელიც ქვეყნებში ბიზნეს საქმიანობის წარმართვაზე ორგანიზებული დანაშაულებრივი სამყაროს გავლენას განსაზღვრავს, რუსეთის ფედერაცია 137 ქვეყანას შორის 86-ე ადგილს იკავებს. აღნიშნულ რეიტინგში რუსეთის ფედერაციის პოზიცია 2012 წლიდან მოყოლებული უმჯობესდება. მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმი ქვეყნებს 12 მაჩვენებლის მიხედვით აფასებს, მათ შორისაა ბაზრის სიდიდე, უმაღლესი და პროფესიული განათლების მდგომარეობა, ინსტიტუტების მდგომარეობა და ინფრასტრუქტურის განვითარების დონე. თითოეული მაჩვენებელი კი, თავის მხრივ, ქვე მაჩვენებლებად იყოფა. მაგალითად, ინსტიტუტების მდგომარეობა თავის თავში მოიაზრებს ორგანიზებული დანაშაულის დონეს სახელმწიფო რესურსების გამოყენების დროს, ქრთამს, დამოუკიდებელ სასამართლოს, პოლიციის მომსახურების სანდოობას და ა.შ.

მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის ექსპერტები კვლევის პროცესში კომპანიების ხელმძღვანელებს უსვამდნენ შემდეგ კითხვას – რამდენად ზრდის ხარჯებს ორგანიზებული დანაშაული? თუ ხარჯები დიდი ოდენობისაა, იწერება 1 ქულა, ხოლო თუ ორგანიზებული დანაშაულის გამო გამოწვეული ხარჯები კომპანიას არ აქვს, წერს 7 ქულას. აღნიშნული მაჩვენებელი რუსეთის ფედერაციის შემთვევაში 4.5 ქულაა.

მრეწველებისა და მეწარმეების რუსულ-აზიური კავშირის პრეზიდენტი ვიტალი მონკევიჩის თქმით, „დღევანდელ დღეს რეკეტი და ე.წ. „მფარველობა“ რუსეთში აქტუალური აღარაა და ასეთი პრაქტიკა წარსულში დარჩა. დანაშაულებრივი სამყარო დღეს უფრო კონცენტრირებულია კრიმინალურ სფეროებზე, ბიზნესი გაცილებით მოწყვლადი გახდა კრიმინალური ჯგუფების მიმართ, განსაკუთრებით, როდესაც ვსაუბრობთ უცხოურ პროექტებზე. ამიტომ უცხოური კომპანიები ცდილობენ ბაზარზე შევიდნენ ადგილობრივი კომპანიის გამოყენებით, რომელსაც უკვე დიდი გამოცდილება აქვს. მეორე ვარიანტი, რომელსაც უცხოური კომპანიები მიმართავენ, არის საკუთარი საქმიანობის წარმართვა მთავრობის გავლით. ასეთ შემთხვევაში ბიზნეს საქმიანობას ორი სახელმწიფოს მთავრობა კურირებს და ასეთი პროექტები კრიმინალური სამყაროსთვის ნაკლებად მიმზიდველია. საბოლოოდ, თითქმის ყველა უცხოური პროექტი რუსეთის ფედერაციაში სახელმწიფოს კონტროლით ხორციელდება, რაც ორგანიზებული დანაშაულისგან საკმარის დაცვას უზრუნველყოფს“.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ ძალაუფლება და ქონება ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირშია. მაღალი თანამდებობის პირები ხშირად იყენებენ სამთავრობო პოზიციებს. კერძო ბიზნესი სულ უფრო ფართოდ და რუტინულად წარმოადგენს სამართალდამცავი ორგანოებისა და ორგანიზებული კრიმინალური ჯგუფების სამიზნეს გამოძალვისა და ექსპროპრიაციის მოტივებით.[2]

რუსული ონლაინ სივრცის ერთერთი უმსხვილესი პლატფორმა სტარტაპების, ბიზნესისა და ტექნოლოგიების კუთხით, 2020 წლის 30 ივლისს აქვეყნებს ალიკ განიევის საკუთარ გამოცდილებაზე დაფუძნებულ საავტორო სტატიას რუსეთში ბიზნესის წარმოების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ. ავტორი, ბიზნესის კუთხით არსებული პრობლემების შესახებ საუბრისას, მათ შორის, წერს, რომ ბიზნესი ხელისუფლების მხრიდან თავს დაცულად არ გრძნობს; პირიქით, განიცდის ზეწოლას სხვადასხვა ორგანოს მხრიდან. მრავალი სტრუქტურა ითხოვს გადასახადის გადახდას და გასცემს მითითებებს, როგორ უნდა მოიქცეს ბიზნესი, რომ არ დაჯარიმდეს. ავტორი წერს, რომ ბევრს ნერვები უმტყუნებს ხოლმე და საერთოდ უარს ამბობს ბიზნეს საქმიანობის გაგრძელებაზე.[3]

რუსული ონაილ გამოცემა მეწარმეებისთვის „მოდულბანკის საქმე“ 2020 წლის 30 ოქტემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ რუსეთის ფედერაციის ხელისუფლებას მცირე ბიზნესი არ აინტერესებს. სტატიაში ნათქვამია, რომ მცირე ბიზნესის კონტროლი ძნელია და შემოსავალი მცირე მოაქვს. ხელისუფლებას გადასახადების სახით დიდი ფული სჭირდება, მაგრამ მისთვის კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია ბიზნესის კონტროლი, რაც მსხვილი ბიზნესის შემთხვევაში გაცილებით ადვილია.[4]

რუსეთის ფედერაციის სისხლის სამართლის კოდექსის 163-ე მუხლის მიხედვით გამოძალვა სისხლის სამართლის დანაშაულია და ისჯება, მათ შორის, თავისუფლების აღკვეთით 4 წლამდე ვადით. ამავე მუხლის მიხედვით, თუ დანაშაული ჩადენილია წინასწარი განზრახვით, პირთა ჯგუფის მიერ ან დანაშაული ჩადენილია ძალადობრივი ქმედებების გამოყენებით, სასჯელის ზომად განისაზღვრება 7 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა. ამავე მუხლის მიხედვით, თუ დანაშაული ჩადენილია ორგანიზებული ჯგუფის მიერ, სასჯელის ზომად განსაზღვრულია 7-დან 10 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა. ასევე გათვალისწინებულია უფრო მსუბუქი სასჯელები, როგორიცაა ჯარიმა ან გამასწორებელი სამუშაოები.[5]

რუსეთის ფედერაციის შინაგან საქმეთა სამინისტრო, ასევე კერძო იურიდიული კომპანიები მოქალაქეებს აწვდიან ინფორმაციას იმის შესახებ თუ როგორ უნდა მოიქცნენ გამოძალვის ფაქტის წინაშე დადგომის შემთხვევაში. რუსეთის შსს მოქალაქეებს ურჩევს გამოძალვის ფაქტის წინაშე აღმოჩენის შემთვევაში, შეინარჩუნოს სიმშვიდე, მოუსმინოს გამომძალველს და არ მოიქცეს ისე, რომ გამომძალველმა რაიმე იეჭვოს; დაუთქვას მას შეხვედრა თანხის გადასაცემად და ეცადოს, რაც შეიძლება მეტი ინფორმაცია მიიღოს გამომძალველისგან. ამის შემდეგ შსს მოქალაქეებს ურჩევს სასწრაფოდ მიმართონ შსს-ის სამორიგეო ნაწილს, რაიონულ პროკურატურას ან რუსეთის ფედერაციის პროკურატურის საგამოძიებო კომიტეტის საგამოძიებო განყოფილებას. საჩივარი მოქალაქეებს შეუძლიათ წარადგინონ როგორც წერილობითი, ასევე ზეპირი ფორმით.[6]

რუსულ მედიაში პერიოდულად ვრცელდება ინფორმაციები პოლიციის მიერ გამომძალველების დაკავების ან ძებნაში მიცემის ფაქტების შესახებ. მაგალითად, 2017 წლის 26 იანვარს, მედია საშუალება „ინტერფაქსი“  წერდა, რომ ნოვოსიბირსკის პოლიციამ ძებნაში მისცა ბოროტმოქმედები, რომლებიც კრიპტოვალუტის გამოძალვით იყვნენ დაკავებულნი.[7] 2021 წლის 13 აპრილს კრასნოდარში გაასამართლეს ორი პიროვნება, ვინც ვითომ გატაცებული გოგონას გათავისუფლების სანაცვლოდ ფულის გამოძალვას ცდილობდა.[8] 2021 წლის 10 აგვისტოს, სევასტოპოლის სასამართლომ გამოძალვის ბრალდებით გაასამართლა 4 პირი, რომლებიც ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში კრიმინალურ ცხოვრებას ეწეოდნენ. მათ მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენი დადგინდა, მათ შორის, გამოძალვის 3 შემთხვევის გამო, რომლებიც ძალადობრივი მეთოდების გამოყენებით იყო ჩადენილი.[9] 2021 წლის 9 სექტემბერს, კრასნოდარში გამოძალვისთვის გაასამართლეს იურისტი და ბლოგერი, რომლებმაც ერთერთი კომპანიისგან მოითხოვეს 300 ათასი, რათა კომპანიის შესახებ ვითომ არსებული კომპრომატი გაენადგურებინათ.[10] 2021 წლის 17 სექტემბერს სარატოვის ოლქის ქალაქ მარკსში გაასამართლეს 5 თანამზრახველი, რომლებიც სააგენტო „სოვესტის“ სახელით, ე.წ. კოლექტორებად თავის გასაღების გზით, ბიზნესმენებს ფულს სძალავდნენ.[11]

რუსულ მედიაში, ნაკლები სიხშირით, თუმცა მაინც ვრცელდება ინფორმაციები სამართალდამცავების მხრიდან გამოძალვის ფაქტების შესახებაც. მაგალითად, 2021 წლის მაისში, ეკატერინბურგის პოლიციის სამი თანამშრომლის მიმართ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე გამოძალვის ბრალდებით. ძიება მათ ნარკომოვაჭრისთვის ფულის გამოძალვას ედავება.[12]

[1] რუსული მედია საშუალება „ნეზავისიმაია გაზეტა“; ბიზნესი სულ უფრო ცოტას იხდის კრიმინალური მფარველობისთვის; ავტორი: ანატოლი კომრაკოვი; გამოქვეყნებულია: 2017 წლის 28 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.ng.ru/economics/2017-11-28/1_7124_bisness.html [ნანახია: 2021 წლის 21 სექტემბერს]

[2] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Russia, 3 March 2021

 (accessed on 21 September 2021)

[3] რუსული ონლაინ პლატფორმა „VC.RU“; რატომაა ბიზნესი რუსეთში მაზოხიზმი; ავტორი: ალიკ განიევი; გამოქვეყნებულია: 2020 წლის 30 ივლისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://vc.ru/life/146396-pochemu-biznes-v-rossii-eto-mazohizm [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[4] რუსული ონლაინ პლატფორმა „მოდულბანკის საქმე“; რატომ ვერ ვითარდება ბიზნესი რუსეთში; ავტორი: ექსპერტთა ჯგუფი; გამოქვეყნებულია: 2020 წლის 30 ოქტომბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://delo.modulbank.ru/all/business-stop [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[5] რუსეთის ფედერაციის სისხლის სამართლის კოდექსი; მუხლი 163 – გამოძალვა; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[6] რუსეთის ფედერაციის შინაგან საქმეთა სამინისტრო; ანტი კორუფციული ქმედებები; პოლიცია განმარტავს, როგორ მოვიქცეთ გამოძალვის დროს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[7] მედია საშუალება „ინტერფაქსი“; ნოვოსიბირსკის პოლიციამ ბიტკოინების გამომძალველები ძებნაში მისცა; გამოქვეყნებულია: 2017 წლის 26 იანვარი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.interfax.ru/russia/547022 [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[8] მედია საშუალება „კუბან 24“; კრასნოდარში გაასამართლეს გამომძალველები, რომლებიც ვითომ გატაცებული გოგონას სანაცვლოდ ფულს ითხოვდნენ; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 13 აპრილს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://kuban24.tv/item/v-krasnodare-osudili-vymogatelej-trebovavshih-dengi-za-yakoby-pohishhennuyu-devushku [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[9] სევასტოპოლის ტელევიზია; სევასტოპოლში გამომძალველების ჯგუფი გაასამართლეს; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 10 აგვისტო; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://stv92.ru/novosti/gorodskie-novosti/v-sevastopole-osudili-gruppu-vymogateley/ [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[10] მედია საშუალება „კომერსანტი“; კრასნოდარის ოლქში იურისტი და ბლოგერი გამოძალვისთვის გაასამართლეს; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 9 სექტემბერი; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[11] მედია საშუალება „რეგიონ 64“; ცრუ კოლექტორები ბიზნესმენებისთვის 21 მილიონი რუბლის გამოძალვისთვის გაასამართლეს; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 17 სექტემბერი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://sarnovosti.ru/news/lzhekollektorov-osudili-za-vymogatelstvo-21-mln-rubley-u-biznesmenov/ [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[12] მედია საშუალება „ლენტა“; რუსი პოლიციელების ბანდა ნარკომოვაჭრისთვის ფულის გამოძალვაში დაადანაშაულეს. გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 20 მაისი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/news/2021/05/20/ekb/ [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

რუსეთი. ოპოზიციური აქტივისტებისა და ჟურნალისტების მდგომარეობა. სექტემბერი, 2021

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ რუსეთი კონსოლიდირებული ავტორიტარული რეჟიმია, რომელიც სრულად აკონტროლებს განსხვავებულ აზრს და პოლიტიკურ ოპოზიციურ აზრს აღმასრულებელი ძალაუფლების, კანონმდებლობის კონტროლის და მართვადი დემოკრატიული ინსტიტუტების კომბინაციის გამოყენებით. არჩევნები მანიპულაციებით მიმდინარეობს და ფართოდ გამოიყენება ადმინისტრაციული რესურსი, ხელდასმული კანდიდატები და „სისტემური“ ოპოზიციური პარტიები (მოჩვენებითი ოპოზიციური პარტიები, რომლებიც დე ფაქტოდ ეწინააღმდეგებიან კრემლის პოზიციას). მაღალი ხარისხის ფორმალური პოლიტიკური ბუნება ხელს უშლის ქვეყანაში სოციალური, ეკონომიკური და პოლიტიკური კონტექსტის ცვლილებას.

სამოქალაქო სექტორი კვლავ სერიოზულ შეფერხებებსა და ზეწოლას აწყდება, თუმცა მაინც პოულობს გზებს, შეიკრიბოს და სხვადასხვა პოლიტიკური საკითხის გარშემო პოლიტიკური მოძრაობების ორგანიზება შეძლოს. ტაქტიკა, რომელსაც ხელისუფლება სამოქალაქო სექტორზე ზეწოლის მიზნით იყენებს, მოიცავს ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა გამოძიებები და იურიდიული რეგისტრაციის შეზღუდვა უცხოელ აგენტებად გამოცხადების საფუძვლით; ასევე, პოლიციის მიერ ორგანიზაციების შევიწროვება, დაპატიმრებები ყალბი საფუძვლებით და კრემლის ერთგული კერძო პირების მიერ სამოქალაქო სექტორის ორგანიზაციების ფინანსური ვალდებულებების გამოსყიდვაც კი. გარდა ამისა, რეჟიმთან დაკავშირებული დაინტერესებული პირები აფუძნებენ და აფინანსებენ სამოქალაქო სექტორში მოღვაწე ორგანიზაციებს, რათა საკუთარი ინეტერესების შესაბამისი გარემო და აქტიური სამოქალაქო ცხოვრების ილუზია შექმნან. მაგალითად, ხელისუფლებამ, პრეზიდენტის განკარგულებით, მოსკოვში შენობა გადასცა ახლად შექმნილ „ბავშვთა დაცვის ფონდს“. აღნიშნული ნაბიჯით ხელისუფლებამ დააკმაყოფილა ისეთი ინტერესთა ჯგუფების სურვილები, როგორიცაა მაგალითად რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესია, რომელსაც ხელისუფლება აქტიურად იყენებს საარჩევნოდ.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ მშვიდობიანი შეკრების უფლება კვლავ იზღუდება. ბოლო პერიოდში, პანდემიის საფუძვლით, საჯარო შეკრებებისა და ერთ-კაციანი პიკეტირების კანონებიც კი გამკაცრდა და რიგ რეგიონში მსგავსი ღონისძიებები საერთოდ აიკრძალა. მიუხედავად შეზღუდვებისა, საჯარო პროტესტი იყო მცირე, მაგრამ რეგულარული. ამასთან, მნიშვნელოვნად გაიზარდა ერთი კაცის პიკეტირებების შედეგად დაპატიმრებულთა და სისხლის სამართლებრივ პასუხისგებაში მიცემულთა რაოდენობა.

გარდა იმისა, რომ პოლიცია რუტინულად იყენებს გადამეტებულ არა საჭირო ძალას დემონსტრანტების წინააღმდეგ, ის ასევე თვალს ხუჭავს და, პირიქით, ახალისებს კიდეც დემონსტრანტების მიმართ სხვა ჯგუფების მხრიდან ძალადობას. მაგალითად, ბაშკირეთში, გარემოსდაცვითი მშვიდობიანი დემონსტრანტების ჯგუფს, რომლებიც წიაღისეულის მოპოვების ადგილობრივ პროექტს აპროტესტებდნენ, თავს დაესხნენ კერძო პირები, რომლებიც, სავარაუდოდ, პოლიციასთან შეთანხმებით მოქმედებდნენ. ინციდენტი გამოუძიებელი და დამნაშეევბი დაუსჯელნი დარჩნენ. 2020 წლის აგვისტოში, კერძო დაცვის სამსახურის 30-მდე თანამშრომელი და ასამდე ნიღბიანი პირი თავს დაესხა გარემოს დამცველთა აქტივისტების ბანაკს. პოლიცია გამოიძახეს, მაგრანმ სამართალდამცველები სიტუაციაშ არ ჩარეულან. მომხდარმა კიდევ უფრო მეტი ადგილობრივი პროტესტი გამოიწვია, რასაც საბოლოოდ წიაღისეულის მოპოვების პროექტის დახურვა მოჰყვა.

ოპოზიციური აქტივისტები და სხვა განსხვავებული აზრის მქონე პირები აწყდებიან მკაცრ რეპრესიებს. ოპოზიციური ლიდერის ალექსეი ნავალნის ანტი-კორუფციული ფონდის წინააღმდეგ მიმდინარე პოლიტიკურად მოტივირებული საქმის ფარგლებში, გაიყინა ფონდთან დაკავშირებული 126 საბანკო ანგარიში, რასაც ნავალნისა და სხვათა მიმართ სისხლის სამართლებრივი საქმეების დაწყება მოჰყვა. 20 აგვისტოს, ნავალნი თვითმფრინავის ბორტზე გახდა ცუდად და გადაუდებელი წესით გადაყვანილ იქნა გერმანიის ერთერთ ჰოსპიტალში. მოგვიანებით დადგინდა, რომ ის სამხედრო ნერვული აგენტის გამოყენებით იყო მოწამლული. რუსეთის ხელისუფლებამ ნავალნის მოწამვლის ფაქტის გამოძიება ვერ შეძლო.

ციმბირელი შამანი ალექსანდრ გაბიშევი, რომელმაც დაიფიცა, რომ კრემლს პუტინისგან „გაასუფთავებდა“, კოვიდ ტესტზე უარის მოტივით, ფსიქიატრიულ კლინიკაში განათავსეს. ის ათი დღის შემდეგ გაათავისუფლეს, მას შემდეგ, რაც საქმე რეზონანსული გახდა და მომხდარს მწვავე კრიტიკა მოჰყვა როგორც რუსეთში, ისე საზღვარგარეთ.

2020 წლის ივნისში, პოლიტიკური ბლოგერი ნიკოლაი პლატოშკინი, მას შემდეგ, რაც „მასობრივი არეულობისკენ მოწოდებებში“ და „წინასწარი შეცნობით ცრუ ინფორმაციის გავრცელებაში“ დაადანაშაულეს, შინა პატიმრობაში გაამწესეს. რეალურად კი ნიკოლაი პლატოშკინი საკონსტიტუციო ცვლილებების საწინააღმდეგო მშვიდობიან პროტესტს გეგმავდა.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ მრავალპარტიული სისტემა კარგად კონტროლდება კრემლის მიერ, რომელიც უშვებს მხოლოდ ფორმალურ შეჯიბრებითობას და ინარჩუნებს „ერთიანი რუსეთის“ პარტიის დომინანტურ როლს. 2012 წელს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით, გამარტივდა პოლიტიკური პარტიების რეგისტრაცია, რამაც მრავალი ახალი პოლიტიკური პარტია შექმნა. მიუხედავად ამისა, არცერთი პარტია რეალურ საფრთხეს ხელუსფლებისთვის არ წარმოადგენს და მეტიც, ბევრი მათგანი პოლიტიკური ოპოზიციის გახლეჩვასა და დაყოფას ემსახურება. იუსტიციის სამინისტრო კვლავ უარს აცხადებს ნავალნის პოლიტიკური პარტიის რეგისტრაციაზე.

2020 წლის ადგილობრივ არჩევნებზე სამმა ახალმა პოლიტიკურმა პარტიამ გადალახა ბარიერი, რომელიც 2021 წლის საკანონმდებლო არჩევნებში მონაწილეობისთვისაა საჭირო. ეს პარტიები არიან: ახალი ხალხი, სიმართლისთვის და მწვანე ალტერნატივა. რეალურად, სამივე პარტიას კავშირი აქვს მმართველ ძალასთან; ეს საშუალებას აძლევს კრემლის მეგობარ პოლიტიკურ ფიგურებს დისტანცია დაიჭირონ „ერთიან რუსეთთან“, რომელიც მზარდი ტემპით არაპოპულარული ძალაა, თუმცა მაინც დომინანტურ ძალად რჩება.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ სანდო ცნობები ვრცელდება, რუსეთში პოლიტიკური პატიმრების არსებობის შესახებ. პოლიტიკურად მოტივირებულ საქმეებში, ძირითადად, ფიგურირებს ისეთი ბრალდებები, როგორიცაა „ტერორიზმი“, „ექსტრემიზმი“, „სეპარატიზმი“ და „ჯაშუშობა“. გავრცელებული ცნობებით, პოლიტიკური პატიმრები განსაკუთრებით მძიმე საპატიმრო პირობებში ჰყავთ გამწესებული და არიან ისეთი სადამსჯელო მოპყრობის ობიექტები, როგორიცაა სამარტოო საკანი და ფსიქიატრიულ განყოფილებაში განთავსება.

ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციის „მემორიალი“ მიერ გამოქვეყნებული სია, რომელიც  2020 წლის დეკემბრის მდგომარეობას ასახავდა, მოიცავდა 358 პირს. ორგანზიაციის ცნობით, აღნიშნული პირები რუსეთში პოლიტიკურად მოტივირებული საქმეების შედეგად იყვნენ დაპატიმრებული. მათგან 295 პირის პატიმრობა რელიგიური პრაქტიკის აღსრულებით იყო გამოწვეული. ორგანიზაციის მტკიცებით, პოლიტიკურ პატიმართა რეალური რაოდენობა გაცილებით დიდია; შეიძლება ორჯერ და სამჯერ მეტიც კი. ორგანზიაციის მიერ გამოქვეყნებული სია, მათ შორის, მოიცავს ჟურნალისტებს, რომლებიც მათი პროფესიული საქმიანობის გამო დააპატიმრეს; მაგალითად, აბდულმუმინ გაჯიევი; მოიცავს, ასევე, ადამიანის უფლებათა აქტივისტებს და უკრაინელებს, რომლებიც რუსეთის მიერ ყირიმის ოკუპაციას აპროტესტებენ.[4]

ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „მემორიალი“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ 2018-2019 წლებში პოლიტიკური მოტივით დაპატიმრებული პირები ორ ჯგუფად შეიძლება დაიყოს – პოლიტიკური მიზეზებით დაკავებული პირები, როგორც ასეთი და ისინი, ვისი პოლიტიკური მოტივით დაპატიმრება დაკავშირებულია მათ მიერ რელიგიის თავისუფლების პრაქტიკასთან.

ზემოაღნიშნული კატეგორიებიდან პირველი ჯგუფის შემთხვევაში, პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლნი არიან პოლიტიკოსები და პოლიტიკური აქტივისტები, რომლებიც, როგორც წესი, ოპოზიციური ბუნების არიან. პირველ რიგში, ესენი არიან ე.წ. „არა-სისტემური ოპოზიციის“ წევრები სხვადასხვა გაერთიანებიდან. მათ შრის არიან ოპოზიციური აქტივისტები შეხედულებების ფართო არეალით: ლიბერალები, სოციალისტები და კომუნისტები, ანარქისტები, ნაციონალისტები (როგორც რუსი, ასევე სხვა ეთნიკური ჯგუფები) და „ზოგადად“ ოპოზიციური აქტივისტები. ამასთან, პოლიტიკური მიზეზით რეპრესიების ობიექტები შეიძლება გახდნენ ასევე „სისტემური ოპოზიციის“ წევრებიც, რომლებიც განსაკუთრებით გავლენიანები არიან რეგიონულ და ადგილობრივ დონეზე.

ორგანიზაციის შეფასებით, 2018 წელს სიტუაცია განსხვავებული იყო და პოლიტიკური მოტივით დაპატიმრებულთა შორის მხოლოდ ერთეულები იყვნენ ცნობილი პოლიტიკური აქტივისტები. სხვა პირები კონკრეტულად იმ დროს აქციაზე მყოფი პირები იყვნენ, რომელთა შესახებ ბევრი არაფერი იყო ცნობილი. 2019 წელს კი მშვიდობიანი აქციების დევნის პროცესში არა მხოლოდ რიგით დემონსტრანტებს, არამედ კარგად ცნობილ პოლიტიკურ აქტივისტებს აპატიმრებდნენ მასობრივად.

პოლიტიკური მოტივით დაპატიმრებულთა შორის ძალიან მცირე რაოდენობით არიან ჟურნალისტები. „მემორიალის“ მიერ გამოქვეყნებულ სიაში მხოლოდ 4 ჟურნალისტია, რომლებიც პოლიტიკურად მოტივირებული დევნის მსხვერპლნი გახდნენ. ბლოგერები და დამოუკიდებელი ჟურნალისტები გაცილებით მეტი საფრთხის წინაშე დგანან, ვიდრე მედია ორგანიზაციების თანამშრომლები. ორგანიზაციის შეფასებით, აღნიშნული დამოკიდებულის ძირითადი გამომწვევი ფაქტორი არიას ის გარემოება, რომ ბლოგერები და დამოუკიდებელი ჟურნალისტები, რომლებიც არ წარმოადგენენ რაიმე მედია ორგანიზაციას, უფრო ნაკლებად სარგებლობენ მედია სოლიდარობით და ორგანიზაციის რესურსით. გარდა ამისა, მედია ორგანიზაციების წარმომადგენელი ჟურნალისტები უფრო მეტად არიან მოქცეული პროფესიულ სტანდარტებში და გაშუქების დადგენილ წესებში. ბლოგერები და დამოუკიდებელი ჟურნალისტები კი გაცილებით მძიმე ფორმებით გამოხატავენ საკუთარ აზრს და ამიტომ, მათ მიმართ სამართალდამცავი სტრუქტურები უფრო აგრესიულები არიან.

სოციალური მედიის პოპულარობის ზრდა განაპირობებს რეალობას, სადაც დამოუკიდებელ ჟურნალისტებზე გაცილებით მეტი ოპოზიციური ბლოგერია სახეზე. რუსული კანონმდებლობით, ფორმალურად, განმარტებულია, რა შემთხვევაში ხდება სოციალური ქსელის მომხმარებელი ბლოგერი (მომხმარებლის გვერდის ნახვების რაოდენობა დღიურად უნდა აჭარბებდეს 3 ათასს). თუმცა, ბლოგერთა რეგისტრაციის პოტენციურად რეპრესიული ნორმა, რომელიც 2014 წელს შეიმუშავეს, პრაქტიკაშ არასდროს გატარებულა და საბოლოოდ, 2017 წელს გაუქმდა.[5]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ 2020 წელს გრძელდებოდა სივრცის შეზღუდვა ისეთი დამოუკიდებელი მედია საშუალებებისთვის, როგორიცაა გაზეთი, ტელევიზია და რადიო. ამასთან, ინტერნეტი კვლავ რჩება უფრო კრიტიკულ პლატფორმად. აღსანიშნავია, რომ ჟურნალისტების წარსული პროფესიული საქმიანობა გავლენას ახდენს მათ სამომავლო დასაქმებაზე, როდესაც ისინი საქმიანობის სფეროს შეცვლას ცდილობენ.

„მედუზას“ ყოფილი რედაქტორი ილია აზარი მოსკოვში 15-დღიან პატიმრობაში გაამწესეს. 2019 წელს აზარი მუნიციპალურ დონეზე პოლიტიკური თანამდებობის პირი გახდა და აქტიურად აპროტესტებდა და ითხოვდა საეჭვო ბრალდებებით დაკავებული ჟურნალისტების გათავისუფლებას, მათ შორის ვლადიმირ ვორონცოვისა და ვიქტორ ნემიტოვის, რომლებიც მათი საქმიანობის გამო დააპატიმრეს. ისინი კრიტიკულ მოსაზრებებს აქვეყნებდნენ შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებების ფაქტების შესახებ.[6]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ დევნა, შევიწროვება და ფიზიკური ანგარიშსწორება ჟურნალისტების მიმართ კვლავ გრძელდება. 2020 წლის 30 ივნისს, სანკტ პეტერბურგში, საარჩევნო უბანზე პოლიცია თავს დაესხა ჟურნალისტ დავიდ ფრენკელს და ხელი მოტეხა. 15 ოქტემბერს ჟურნალისტი ხაბაროვიდან, სერგეი პლოტნიკოვი, გაიტაცეს ნიღბიანმა პირებმა, წაიყვანეს ტყეში, სცემეს და მისი სიკვდილით დასჯა გაითამაშეს. პლოტნიკოვმა, გათავისუფლების შემდეგ მიმართა პოლიციას, თუმცა 2020 წლის ბოლოსთვის მას კვლავ არანაირი ინფორმაცია ჰქონდა გამოძიების დაწყების შესახებ. ჟურნალისტი ნიჟნი ნოვგოროდიდან, ირინა სლავინა, ხელისუფლების მხრიდან რუტინული ძალადობის ობიექტი გახდა. 2020 წლის პირველ ოქტომბერს მის სახლში რეიდი და ჩხრეკა ჩატარდა და გამოიძახეს მოწმედ სისხლის სამართლის საქმეში ერთერთი ადგილობრივი აქტივისტის წინააღმდეგ, რომელსაც „არასასურველი ორგანიზაციების“ კანონით ასამართლებდნენ. მომდევნო დღეს მან პროტესტის ნიშნად სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა რეგიონული პოლიციის ოფისის წინ.

2020 წლის 6 ივლისს, პსკოვის სამხედრო სასამართლომ ჟურნალისტი სვეტლანა პროკოფიევა „ტერორიზმის საჯარო გამართლებაში“ დაადანაშაულა და 500 ათასი რუსული რუბლით დააჯარიმა. სვეტლანა პროკოფიევამ საჯაროდ განაცხადა, რომ რეპრესიული პოლიტიკა არხანგელსკში, ფედერალური უსაფრთხოების სამსახურის შენობასთან, 17 წლის ბიჭის მიერ თავის აფეთქების მოტივატორი იყო.[7]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კონსტიტუცია ადგენს სიტყვის თავისუფლებას, თუმცა რეალურად, ექსტრემიზმის შესახებ კანონი ხელისუფლებას აძლევს დიდ დისკრეციას საკუთარი შეხედულებებისამებრ შეზღუდოს სტყვის თავისუფლების ნებისმიერი გამოხატულება, ასევე ორგანიზაცია ან აქტივობა, რომელიც ოფიციალური მხარდაჭერით არ სარგებლობს. მთავრობა, პირდაპირ ან სახელმწიფო კომპანიოებისა და მეგობარი ბიზნესების დამხრებით, აკონტროლებს ყველა ეროვნულ სატელევიზიო ქსელს და ბევრ რადიო და ბეჭდვით საშუალებებს, ისევე როგორც ბევრ მედია სარეკლამო კომპანიას. დამოუკიდებელი მედია საშუალებები მაინც განაგრძობენ საქმიანობას, ბევრი ონლაინ და ბევრიც წარმომადგენლობებით საზღვარგარეთ. ძალიან ცოტა ოპერირებს რუსეთიდან და ისინი აწყდებიან დიდ წინააღმდეგობებს სახელმწიფოს ინტერესებისგან დამოუკიდებლობის შესანარჩუნებლად. ტელევიზიები ინფორმაციის ყველაზე პოპულარუი წყაროები არიან, თუმცა მათი გავლენა კლებულობს ახალგაზრდებში, ვინც უპირატესობას სოციალურ ქსელებს ანიჭებენ.

თავდასხმები, დაპატიმრებები, ოფისის რეიდები და მუქარები ჟურნალისტების მიმართ ფართოდაა გავრცელებული და ხელისუფლება აქტიურად ებრძვის ჟურნალისტებს მოსკოვს გარეთაც. ივან საფრონოვი, რომელიც „კომერსანტისა“ და „ვედომოსტის“ კორესპონდენტად მუშაობდა, 2020 წლის ივლისში დააპატიმრეს და „დასავლეთისთვის ჯაშუშობაში“ დაადანაშაულეს. სექტემბერში, ინგუშეთის ხელისუფლებამ ჟურნალისტ რაშიდ მაისიგოვს, ნარკოტიკული საშულებების ქონის ბრალდებით, სამი წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა. მაისიგოვი ადგილობრივ პროტესტებსა და აქტივისტების დევნას აშუქებდა.

„როსკომნადზორმა“ – მედია და სატელეკომუნიკაციო ცენზურის ფედერალურმა სააგენტომ – შეწყვიტა დაშიფრული საკომუნიკაციო პროგრამის „ტელეგრამის“ აკრძალვისკენ მიმართული მცდელობები და 2020 წლის ივნისში პლატფორმას ორ-წლიანი აკრძალვა მოუხსნა.[8]

[1] Freedom House: Nations in Transit 2021 – Russia, 28 April 2021

 (accessed on 3 September 2021)

[2] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Russian Federation 2020, 7 April 2021

 (accessed on 3 September 2021)

[3] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Russia, 3 March 2021

 (accessed on 3 September 2021)

[4] USDOS – US Department of State: 2020 Country Report on Human Rights Practices: Russia, 30 March 2021

 (accessed on 3 September 2021)

[5] Memorial: Political Repression and Political Prisoners in Russia 2018–2019, October 2020

 (accessed on 3 September 2021)

[6] Freedom House: Nations in Transit 2021 – Russia, 28 April 2021

 (accessed on 3 September 2021)

[7] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Russian Federation 2020, 7 April 2021

 (accessed on 3 September 2021)

[8] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Russia, 3 March 2021

 (accessed on 3 September 2021)

ეგვიპტე. რელიგიათშორისი ქორწინება – სექტემბერი, 2021

აშშ-ის კონგრესის ბიბლიოთეკის ვებ-გვერდზე მოცემულია ანგარიში 29 მუსლიმური ქვეყნის შესახებ, სადაც რელიგიათაშორისი ქორწინება, რაიმე ფორმით შეზღუდული ან აკრძალულია. ეგვიპტის შემთხვევაში, კონგრესის ინფორმაციით, ეგვიპტურ კანონმდებლობაში არ არსებობს პირდაპირი შეზღუდვა აღნიშნული ტიპის ქორწინებების შესახებ. თუმცა, რახან ეგვიპტის კონსტიტუციის 2-ე მუხლის თანახმად, კანონმდებლობის მთავარი წყარო ისლამია, საოჯახო საქმეებიც სწორედ ისლამური კანონების შესაბამისად გვარდება. რელიგიური „ფატვას“ (დეკრეტი) მიხედვით, რომელიც გამოქვეყნებულია Dar al ifta’a al Massriyah-ის (ოფიციალური სამთავრობო ორგანო, რომელიც რელიგიურ საკითხებზე კანონებს იმუშავებს) მიერ, მუსლიმ მამაკაცს, კონკრეტულ შემთხვევაში, უფლება აქვს, იქორწინოს არა-მუსლიმ ქალზე. აღნიშნული  ნებადართულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც მომავალი ცოლი „აბრაამისეული რელიგიებიდან“ ერთ-ერთის მიმდევარია (ისლამი, ქრისტიანობა და იუდაიზმი). მუსლიმ მამაკაცს არ შეუძლია ცოლად მოიყვანოს ათეისტი. რაც  შეეხება მუსლიმ ქალებს, ფატვას და შარიათის კანონების მიხედვით, მათ აკრძალული აქვთ იქორწინონ არა-მუსლიმ მამაკაცზე.[1]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტის 2019 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ აღნიშნულია, რომ ქვეყანაში ქორწინებები რეგულირდება მეუღლეების რელიგიების შესაბამისი პირადი სტატუსების კანონით. მაგალითად, ორი მუსლიმი პირის ქორწინებას აწესრიგებს მუსლიმთა პირადი სტატუსების შესახებ კანონი, ორ ქრისტიანს შორის – კოპტური მართლმადიდებლური ეკლესიის მიერ შემუშავებული პირადი სტატუსების კანონი, ხოლო იუდაიზმის მიმდევრებისთვის – ებრაელთათვის განკუთვნილი პირადი სტატუსების კანონი. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ქვეყანაში ნებადართულია მუსლიმი მამაკაცის არა-მუსლიმ ქალზე ქორწინება და, აღნიშნულ შემთხვევაში, ქალს არ უწევს ისლამზე კონვერტაცია. მუსლიმ ქალს კი, არა-მუსლიმ მამაკაცზე დაქორწინება მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეუძლია, თუ მომავალი ქმარი ისლამს მიიღებს.

ქვეყანაში არ არსებობს სამოქალაქო ქორწინების პროცედურა და ყველა მოქმედი რელიგიური  ინსტიტუცია აღნიშნული ცნების წინააღმდეგია. საზღვარგარეთ შემდგარი სამოქალაქო ქორწინებები ეგვიპტის მიერ მხოლოდ მაშინ იქნება აღიარებული, თუ ის თავსებადია ადგილობრივ პირადი სტატუსების შესახებ კანონთან. მაგალითად, თუ მუსლიმი ქალი სამოქალაქო ქორწინების პროცედურის მეშვეობით, იქორწინებს არა-მუსლიმ მამაკაცზე ავსტრალიაში, აღნიშნული ქორწინება ეგვიპტეში კანონიერად არ ჩაითვლება.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ეგვიპტეში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2020 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ შარიათის მიხედვით, რომელსაც ეგვიპტური კანონმდებლობა ეფუძნება, მუსლიმ ქალებს არ აქვთ უფლება, იქორწინონ არა-მუსლიმ მამაკაცზე. შესაბამისად, აღნიშნული წყვილების შემთხვევაში, მამაკაცმა უნდა მიიღოს ისლამი, რის შემდეგად შეეძლება მუსლიმ ქალზე ქორწინება. რაც შეეხება ქრისტიან და იუდეველ ქალებს, მუსლიმ მამაკაცთან დაქორწინების შემთხვევაში, მათ არ სჭირდებათ ისლამზე კონვერტაცია.[3]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ეგვიპტეში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ მდედრობითი სქესის ეგვიპტის მოქალაქეს კანონი არ აძლევს უფლებას, იქორწინოს არა-მუსლიმ მამაკაცზე. ასეთი ქმედების შემთხვევაში, შესაბამისმა სამსახურებმა შესაძლოა მას ბრალი წაუყენონ „მრუშობაში“ და მისი შვილები უკანონოდ გამოაცხადონ. ამას გარდა, შარიათის ეგვიტპის ხელისუფლებისეული ინტერპრეტაციით, ასეთი ქორწინების შედეგადად დაბადებული შვილები, შესაძლოა მოათავსონ მუსლიმი მამაკაცი მეურვის მფარველობის ქვეშ.[4]

ეგვიპტის სისხლის სამართლის კოდექსის 274-ე მუხლის თანახმად, დაქორწინებული ქალი მრუშობის/ღალატისთვის შესაძლოა დაექვემდებაროს 2 წლამდე ვადით თავისუფლების აღკვეთას.[5] იმ საკითხთან დაკავშირებით, თუ რამდენად ინტენსიურად ხორციელდება აღნიშნული სანქცია შერეული ქორწინების (მუსლიმი კაცი – არა-მუსლიმი მამაკაცი) დროს მუსლიმი ქალის მიმართ, ინფორმაცია, განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, არ იძებნება.

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2020 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერდა, რომ ქორწინება ეგვიპტეში აუცილებლად რელიგიური ხასიათისაა. პრაქტიკაში, მუსლიმ მამაკაცს შეუძლია, დაქორწინდეს აბრამისეული რელიგიების წარმომადგენელ ქალზე და აღნიშნული ქორწინება საჯაროდ, შესაბამის სტრუქტურაში დააფიქსიროს. თუმცა, მუსლიმ ქალს, არ შეუძლია არა-მუსლიმ მამაკაცზე ქორწინება, რადგან აღნიშნული ეწინააღმდეგება შარიათს და შედეგად, ასეთი ტიპის შერეული წყვილი ეგვიპტეში ვერ დაქორწინდება. მეტიც, თუ ასეთი ფაქტი რამდენაირად მოხდება, ქორწინებას სახელმწიფო ოფიციალურად მაინც არ აღიარებს. ადგილობრივი წყაროს ცნობით, ეგვიპტის ქრისტიანულ საზოგადოებაში საზოგადოდ მიღებული აზრია, რომ ასეთი ტიპის შერეული ქორწინება ქალის ოჯახისთვის სირცხვილის მომტანია.

ამას გარდა, ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ მუსლიმი ქალისა და ქრისტიანი კაცის ურთიერთობების შესახებ გავრცელებული ჭორები ხშირად ხდება კონფლიქტისა და ძალადობის მიზეზი, რადგან მიიჩნევა, რომ ასეთი ტიპის ურთიერთოებები ქალის ოჯახს არცხვენს. შედეგად, არის ხშირი შემთხვევები, როდესაც მამაკაცის ოჯახის წევრები, სანათესაო ან სულაც არა-ნათესავი მეზობრელი ქრისტიანები ექვემდებარებიან ძალადობას, რაც განპირობებულია კოლექტიური დასჯის მეთოდით, თემის ერთი წევრის მხრიდან კონკრეტული ქმედების ჩადენისას. მეორე წყაროც ადასტურებს, რომ ეგვიპტეში სექტარული ტიპის ძალადობის ყველაზე უფრო გავრცელებული გამომწვევი ორი მიზეზია რელიგიათშორისი რომანის შესახებ გავრცელებული ჭორები და ქრისტიანების მიერ ახალი ეკლესიების მშენებლობა.[6]

მედია საშუალება BBC 2014 წლის 24 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ რელიგიათაშორისი ქორწინება ეგვიპტეში მიუღებელია; წყვილები მზად უნდა იყვნენ, რომ მათ მძიმე საფასურის გადახდა მოუწევთ. რელიგია უკიდურესად მგრძნობიარე თემაა და ბევრი ქრისტიანი და მუსლიმი უარს აცხადებს მიიღოს ის ხალხი, ვინც ტოვებს თავიანთ კონგრეგაციას. რელიგიური ლიდერები რელიგიათაშორის ქორწინებას აღიქვამენ სხვა რელიგიის წარმომადგენლის გადაბირების მცდელობად. მათი მტკიცებით, სხვადასხვა კონფესიის წარმომადგენელთა შორის ქორწინება კულტურულად მიუღებელია ეგვიპტის სოფლებში. 2013 წელს ერთი მუსლიმი კაცი დაიღუპა და 5 დაშავდა მენიას პროვინციის სოფლად მომხდარი ინციდენტისას. ამავე ინციდენტისას, 5 ქრისტიანის სახლი დაწვეს. ჩხუბის მიზეზი გახდა მუსლიმ ქალსა და მის ქრისტიან მეზობელ კაცს შორის ურთიერთობა.[7]

ეგვიპტელი მწერალი აჰმედ ატალაჰი, რომელიც რელიგიური ნიშნით მომხდარ დაპირისპირებებს იკვლევს, ამბობს, რომ „როდესაც ქრისტიანი ქალი მუსლიმ კაცთან ქორწინების დარეგისტრირებას ცდილობს, ოფიციალური პირები მას სთხოვენ ეკლესიის მიერ გაცემულ წერილობით თანხმობას. ეგვიპტის ეკლესია უარს ამბობს ქრისტიანულ მიმდინარეობს შორის ქორწინებაზე თანხმობაზე, რომ აღარაფერი ვთქვათ სხვადასხვა რელიგიებს შორის ურთიერთობაზე“.

მთავრობა აღიარებს მხოლოდ ქრისტიანების, იუდეველებისა და მუსლიმების ქორწინებას. შარიათის მიხედვით, არა მუსლიმი კაცი უნდა კონვერტირდეს ისლამზე რათა შეირთოს მუსლიმი ქალი. არა მუსლიმ ქალს (ქრისტიანს ან იუდეველს) არ მოეთხოვება კონვერტაცია იმისთვის, რომ მუსლიმ კაცზე გათხოვდეს. თუ არა მუსლიმი ქალი კონვერტირდება ისლამზე და მისი ქმარი (თუ ის არა მუსლიმია) უარს იტყვის კონვერტაციაზე, ქალი უნდა გაშორდეს მას. ასეთ შემთხვევაში, ბავშვზე მეურვეობის უფლება დედას ერგება.

კანონმდებლობა, რომელიც არეგულირებს ქორწინებისა და პირადი სტატუსის სხვა საკითხებს, ძირითადად, ესადაგება პირის რელიგიურ ჯგუფს. მაგალითად, მუსლიმი ქალი კანონიერად ვერ დაქორწინდება არა მუსლიმ კაცზე. თუ ის ასე მოიქცევა არაოფიციალურად, საზოგადოების მხრიდან სერიოზული შევიწროვებისა და ძალადობის მსხვერპლი გახდება. ისლამური რელიგიური კანონების მთავრობისეული ინტერპრეტაციით, ასეთ ქორწინებაში გაჩენილი ბავშვები მუსლიმი მამაკაცის მეურვეობის ქვეშ განთავსდებიან.[8]

მედია საშუალება „Deutsche Welle“ 2016 წლის 26 მაისს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერს, რომ მინიას პროვინციაში მუსლიმთა ბრბომ დაწვა ქრისტიანთა სახლები და ქრისტიანი ქალი გაშიშვლებული ატარა ქუჩებში. მიზეზი გახდა გავრცელებული ჭორი, რომ ქრისტიანი ქალის შვილს ჰქონდა ურთიერთობა მუსლიმ ქალთან. სტატიაში ნათქვამია, რომ პოლიციას სათანადო რეაგირება არ მოუხდენია და შემთხვევის ადგილას თავდასხმის დაწყებიდან ორი საათის შემდეგ მივიდა. საბოლოოდ, მომხდარის გამო 5 პირი დააკავეს და პროკურატურამ კიდევ 18 პირის დაკავების ორდერი გასცა. ასევე, ათმა პარლამენტარმა ინციდენტთან დაკავშირებით შინაგან საქმეთა მინისტრის გამოკითხვა მოითხოვა. ქრისტიანმა სასულიერო პირმა მედიასთან ინტერვიუში განაცხადა, რომ ხალხის რეაქცია არ იქნებოდა ასეთი ძალადობრივი თუ ურთიერთობა მუსლიმ კაცსა და ქრისტიან ქალს შორის იქნებოდა.

[1] US Library of Congress – “Prohibition of Interfaith Marriage”;  updated on 29 August 2019; available at https://www.loc.gov/law/help/marriage/interfaith-prohibition.php#egypt [accessed 22 September 2021]

[2] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – “DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT EGYPT”; published on 17 June 2019; available at

[accessed 22 September 2021]

[3] United States Department of State – “2020 Report on International Religious Freedom: Egypt”; published on 10 June 2020; available at

[accessed 22 September 2021]

[4] United States Department of State – 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Egypt; published in March 2021; available at

[accessed 22 September 2021]

[5] ILO – Law No. 58 01 The Year 1937 Promulgating The Penal Code; available at

[accessed 22 September 2021]

[6] UK Home Office – Country Policy and Information Note Egypt: Christians; published in January 2020; available at

[accessed 22 September 2021]

[7] BBC; Egypt: The forbidden love of interfaith romances; By Ali Gamal; 24 November, 2014; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29932094 [accessed 22 September 2021]

[8] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 20 June 2017, v 3.0, available at:

[accessed 22 September 2021]

საუდის არაბეთი. შიიტი მუსლიმების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. აგვისტო, 2021

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში საუდის არაბეთის შესახებ წერს, რომ 1992 წლის ძირითადი კანონი ყურანს და სუნას ქვეყნის კონსიტიტუციად აცხადებს. ისლამი ქვეყნის ოფიციალური რელიგიაა და ყველა საუდელი ვალდებულია, იყოს მუსლიმი. 2014 წლის სამეფო განკარგულება 20 წლამდე პატიმრობით სჯის ათეისტებს. მთავრობა კრძალავს ნებისმიერი რელიგიის საჯაროდ აღსრულებას, გარდა ისლამისა და ასევე, ზღუდავს შიიტური ისლამის და სუფიზმის რელიგიურ აღსრულებას. შიიტური მეჩეთების მშენებლობა გართულებულია ნებართვის გაცემის წესებით და საერთოდ აკრძალულია აღმოსავლეთ პროვინციის, სადაც უმეტესობა შიიტები არიან, გარეთ. აღსანიშნავია, რომ მთავრობა აღიარებს არა-მუსლიმური რელიგიური უმცირესობის უფლებას, საკუთარი რელიგიური პრაქტიკა განახორციელონ პირად სივრცეში, თუმცა არც აღნიშნული უფლებაა დაცული ყოველთვის.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2021 წლის ანგარიშში საუდის არაბეთის შესახებ წერს, რომ მცირე გამონაკლისების გარდა, საუდის არაბეთის ხელისუფლება შეუწყნარებელია ნებისმიერი რელიგიური პრაქტიკის მიმართ, გარდა ისლამისა და ამასთან, სისტემატურად დისკრიმინაციულია მუსლიმური რელიგიური უმცირესობების, განსაკუთრებით ტველვერ შიიტებისა და ისმაილების მიმართ, მათ შორის საჯარო განათლების, სასამართლო სისტემის, რელიგიის თავისუფლების და დასაქმების მიმართულებებით.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ საუდის არაბეთის მოსახლეობა, დაახლოებით, 34.2 მილიონია. გაეროს 2019 წლის მონაცემებით, ქვეყანაში მცხოვრებთა თითქმის 40% უცხოელია. საუდის არაბეთის დაახლოებით 21 მილიონი მოქალაქეთა 85-90 პროცენტი სუნიტი მუსლიმია. შიიტი მუსლიმები საუდის არაბეთის მოქალაქეთა დაახლოებით 10-12 პროცენტს შეადგენენ; აღმოსავლეთ პროვინციაში შიიტები მოსახლეობის 25-30 პროცენტი არიან. შიიტი მოსახლეობის დაახლოებით 80% „ტველვერები“ (შიიტები, რომლებიც 12 იმამს აღიარებენ) არიან და ძირითადად აღმოსავლეთ პროვინციაში არიან განსახლებულნი. „ნახავალა“, იგივე „მედინა შიიზმი“, ასევე „ტველვერები“ არიან და მცირე რაოდენობით არიან განსახლებული დასავლეთით მდებარე ჰეჯაზის რეგიონში; მათი რაოდენობა დაახლოებით ათასი ადამიანია. „ტველვერები“ ჯააფარის სკოლის სამართალს აღიარებენ, დანარჩენი შიიტები კი სულეიმანი ისმაილს, იგივე „სევენერს“. სევენერთა რაოდენობა დაახლოებით 500 ათასია და ძირითადად, განსახლებულნი არიან ნარჯანის პროვინციაში, სადაც ისინი უმრავლესობას ქმნიან. სევენერთა კიდევ ერთი განშტოებაა ბოჰრა ისმაილი, რომელთა რაოდენობა საუდის არაბეთში რამდენიმე ასეულია და ძირითადად, სამხრეთ აზიური რეგიონიდან არიან. „Pockets of Zaydis“, შიიტური ისლამის კიდევ ერთი მიმდინარეობაა; მათი რაოდენობა საუდის არაბეთში დაახლოებით 20 ათასია და ძირითადად განსახლებულნი არიან ჯიზანისა და ნაჯრანის პროვინციაში, იემენის საზღვართან ახლოს.

შიიტური საზოგადოების წევრების ინფორმაციით, პროცესიები და შეკრებები გრძელდება, რაც პოლიტიკური დაძაბულობის შემცირებასა და შიიტურ საზოგადოებასა და ხელისუფლებას შორის უკეთეს კოორდინაციასთანდაა დაკავშირებული; ასევე, აშურის დღესასწაულის აღნიშვნა ხაზს უსვამს გაუმჯობესებულ კონფელიათაშორის ურთიერთობას და ურთიერთ შემწყნარებლობას. მიუხედავად ამისა, შიიტური საზოგადოების წევრები საუბრობენ, რომ ხელისუფლების სამიზნეები არიან რელიგიური საფუძვლით უსაფრთხოების ოპერაციებითა და სამართლებრივი პროცედურებით. 2020 წლის ივლისში, შიიტთა უფლებების დამცველი ორგანიზაციის ინფორმაციით, უსაფრთხოების ძალებმა რეიდი მოაწყვეს მეტწილად შიიტებით დასახლებულ ქალაქ საფვაში, რასაც დაკავებები და ერთი პირის დაშავება მოჰყვა. სექტემბერსა და ოქტომბერში, რიადში, სპეციალურმა სისხლის სამართლის საქმეთა სასამართლომ განაჩენი გამოუტანა 2017 წელს დაკავებულ სასულიერო პირებს; სასჯელის ზომად 3-დან 10 წლამდე პატიმრობა განიზაღვრა. თებერვალში უზენაესმა სასამართლომ ძალაში დატოვა სიკვდილით დასჯის განაჩენი შიიტუ აქტივისტის მუსტაფა ალ ხაიატის მიმართ, რომელსაც დემონსტრაციებში მონაწილეობა და უსაფრთხოებისთვის ხელის შეშლა ედებოდა.

არასამთავრობო ორგანზიაციები და შიიტი აქტივისტები ამბობენ, რომ ხელისუფლება სხვადასხვა გზით ავიწროვებს შიიტურ საზოაგდოებებს. მაშინ, როდესაც არასამთავრობო სექტორი და შიიტი აქტივისტები ამტკიცებენ, რომ მათ მიმართ განხორციელებული დევნა უმეტესად რელიგიურ კუთვნილებასთანაა დაკავშირებული, დამკვირვებლები აღნიშნავენ, რომ სხვა რელიგიური ჯგუფების წევრების დაკავებისა თუ სასამართლო პროცესების დროსაც, ანალოგიური ბრალდებები გამოიყენება. 2020 წლის ოქტომბრის მონაცემებით, საუდის არაბეთში, სიკვდილით დასჯის განაჩენი გამოტანილი იყო 53 პირის მიმართ, რომელთა დიდი ნაწილი შიიტები არიან. 2020 წლის ბოლოსთვის მიმდინარეობდა სასამართლო პროცესები 25 პირის მიმართ, რომელთაგან უმეტესობა ასევე შიიტები იყვნენ; ბრალდებები კი მათ მიმართ, ითვალისწინებდა, მთა შორის სიკვდილით დასჯას. ადგილობრივი შიიტი აქტივისტები და საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფები კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებენ სასამართლოს კომპეტენციას, დამოუკიდებლობას და მიუკერძოებლობას.

სუნიტებისა და შიიტების შერეულ დასახლებებში, ხელისუფლება, ზოგადად, ითხოვს, რომ მეჩეთებში, მათ შორის შიიტურ მეჩეთებში, ლოცვის მოწოდება სუნიტური წესით მოხდეს. მეტწილად შიიტებით დასახლებულ ზონებშ, როგორიცაა მაგალითად ქატიფი, აღმოსავლეთ პროვინციის ალ-აჰსას ზოგიერთ არეალში, ხელისუფლება უშვებს ლოცვაზე მოწოდების ტველვერ შიიტურ ვერსიას. პატარა შიიტურ სოფლებში, მოსახლეობის თქმით, მიღებულია, რომ შიიტების მფლობელობაში მყოფი ბიზნესები ლოცვისთვის სამჯერ იკეტებიან (გასხვავებით სუნიტებისგან, რომლებიც 5-ჯერ ლოცულობენ); ზოგ შემთხვევაში კი ბიზნესები ლოცვისთვის საერთოდ არ იკეტება. სუნიტური და შიიტური საზოაგადოებების წევრების თქმით, მიუხედავად იმისა, რომ ლოცვისთვის საქმიანობის შეჩერება ისტორიულად დამკვიდრებული პრაქტიკაა, ბოლო პერიოდში აღინიშნება, ლოცვისთვის განკუთვნილ დროს, საქმიანობის გაგრძელების ტენდენცია.

არასამთავრობო სექტორის ინფორმაციით, 2020 წლის 17 აპრილს ხელისუფლებამ მძიმე ტექნიკის გამოყენებით ავამიიაში, ქატიფში დააზიანა საფლავები, რასაც ისტორიული მონუმენტების ნგრევა მოჰყვა. 14 მაისს შეიარაღებულმა ძალებმა რეიდი მოაწყვეს ქატიფის უმმ ალ-ჯაზმის რაიონში; რეიდის მიზანს ლოცვაზე შიიტური მოწოდების პრევენცია წარმოადგენდა. რეიდებს შიიტური უმრავლესობით დასახლებულ რაიონებში ადგილი ჰქონდა იანვარში, თებერვალში, ივლისსა და ოქტომბერში. დეკემბერში ხელისუფლებამ დაანგრია ყოფილი შიიტი სასულიერო პირის შეიხ ნიმრ ალ-ნიმრის მეჩეთი ალ-ავამიაში.

შიიტური საზოგადოების წევრები საუბრობენ რელიგიური ნიშნით დისკრიმინაციაზე სამთავრობო სექტორში დასაქმების დროს. შიიტი მუსლიმების წარმომადგენლობა მაღალ სამთავრობო პოზიციებზე, მოსახლეობის რაოდენობასთან მიმართებაში, კვლავ ძალიან დაბალია. შიიტები თითქმის არ არიან წარმოდგენილნი ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ პოზიციებზე, მათ შორის ეროვნულ გვარდიაში, შინაგან საქმეთა და თავდაცვის სამინისტროებში. მეტწილად შიიტებით დასახლებულ რეგიონებში შიიტური წარმომადგენლობა უფრო მაღალია საგზაო პოლიციაში, საჯარო სკოლებსა და მუნიციპალურ სამსახურებში. სამთავრობო სააგენტოებსა და კომპანიებში ძალიან ცოტა შიიტი იკავებს მაღალ პოზიციებს. შიიტები, ასევე, მცირე რაოდენობით არიან წარმოდგენილნი დაწყებით, საშუალო და უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებებში. ხელისუფლება სისტემატურად დისკრიმინაციულია შიიტური მუსლიმური უმცირესობების, განსაკუთრებით ტველვერ შიიტებისა და ისმაილების მიმართ, მათ შორის სასამართლოს, განათლებისა და დასაქმების კუთხით.

35 წევრისგან შემდგარ მინისტრთა კაბინეტში მხოლოდ ერთი შიიტია, მოჰამედ ბინ ფაიზალ აბუ საქ, რომელიც 2014 წლიდან შურას საქმეთა სახელმწიფო მინისტრის პოსტს იკავებს. შიიტები არ არიან არც გუბერნატორები, არც გუბერნატორების მოადგილეები, სამინისტროების სტრუქტურული ერთეულების დირექტორები ან უსაფრთხოების მეთაურები. მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალურად უცნობია შურას საბჭოს წევრთა რელიგიური კუთვნილება, გავრცელებული ინფორმაციით, საბჭოს 150 წევრიდან, 7 ან 8 შიიტია. აღმოსავლეთ პროვინციაში, სადაც მოსახლეობის უმეტესობა შიიტია, მუნიციპალურ საბჭოებში დიდი რაოდენობით შიიტია წარმოდგენილი, მათ შორის ქატიფსა და ალ-აჰსაში. მთავრობის მიერ დანიშნული 12 წევრიდან 5 შიიტია და შიიტი მუსლიმები იკავებენ 30-დან 16 არჩევით ადგილს მუნიციპალურ საბჭოებში.

მთავრობა არ აფინანსებს შიიტური მეჩეთების მშნებელობას და ფუნქციონირებას. შიიტები თავად აფინანსებენ შიიტური მეჩეთების მშნებელობას, ფუნქციონირებას და შეკეთებას. შიიტი მუსლიმები თავად მართავენ შიიტურ მეჩეთებს შიიტი სასულეირო პირების მეთვალყურეობით. მას შემდეგ, რაც ტერორისტულმა დაჯგუფებამ „ისლამური სახელმწიფო“ იერიშები მიიტანა შიიტურ მეჩეთებსა და თავშეყრის ადგილებზე 2015 წელს, უსაფრთხოების სამსახურები უზრუნველყოფენ ბევრი შიიტური მეჩეთისა და შეკრების ადგილების უსაფრთხოებას აღმოსავლეთ პროვინციაში. მედიის ინფორმაციით, შიიტი მოხალისეები და ხელისუფლება კოორდინირებულად მოქმედებს პარასკევის ლოცვისა თუ სხვა დიდი დღესასწაულების დროს, მეჩეთების გარე პერიმეტრზე და თავშეყრის ადგილებში უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად.

შიიტური ჯგუფები საუბრობენ დისკრიმინაციაზე სასამართლო საქმისწარმოებაში. აღმოსავლეთ პროვინციაში შიიტი მოსამართლეები განიხილავენ შიგა შიიტურ საოჯახო და პირადი სტატუსის საქმეებს. აღმოსავლეთ პროვინციაში ხელისუფლება ნებას რთავს შიიტ მოსამართლეებს საოჯახო საქმეებთან დაკავშირებულ საკითხებზე გამოიყენონ ჯააფარის სკოლისეული ისლამური იურისპრუდენცია. საერთო ჯამში, ქატიფსა და ალ-აჰსაში, მთავრობის მიერ დანიშნული, 5 მოსამართლეა. სხვადასხვა წყაროს ინფორმაციით, სუნიტი მოსამართლეებში, რიგ შემთვევებში, საერთოდ უარს აცხადებენ შიიტი მოწმეების მოსმენაზე.[3]

[1] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Saudi Arabia, 3 March 2021

 (accessed on 10 August 2021)

[2] HRW – Human Rights Watch: World Report 2021 – Saudi Arabia, 13 January 2021

 (accessed on 10 August 2021)

[3] USDOS – US Department of State: 2020 Report on International Religious Freedom: Saudi Arabia, 12 May 2021

 (accessed on 13 August 2021)