სომალი. უჯეჯენის ტომი; ტომთაშორისი ქორწინება. დეკემბერი, 2017

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვითა საბჭომ 2016 წლის ნოემბერში, უჯეჯენის ქვე-კლანის შესახებ გამოაქვეყნა ინფორმაცია, სადაც აღწერილია ტომის წარმომავლობა, მისი მახასიათებლები და კლანებს შორის იერარქია.

სახელწოდების ვარიანტები

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვითა საბჭოს კვლევით დირექტორატთან კორესპონდენციისას, ლონდონის უნივერსიტეტის კოლეჯის განვითარების დაგეგმვის განყოფილების უფროსი ლექტორის – რომელმაც ჩაატარა კვლევა სომალიში პოლიტიკური დასახლებების განვითარების შესახებ – ინფორმაციით, სომალის კლანების სახელწოდებები ძალიან ცვლადია. უჯეჯენის ქვე-კლანის სახელის დაწერილობა შეიძლება იყოს შემდეგნაირი: Ujejen, Ujeedeen, Ujeejeen, Ujudeen, Ujejeen, Ujeien, Ujudayn, Ujujeen და სხვა.

ადგილი სომალის კლანის გენეალოგიაში

უჯეჯენი მიეკუთვნება ჰავიეს (Hawiye) კლანის ოჯახს. უფროსი ლექტორის განცხადებით, ჰავიე წარმოადგენს ერთ-ერთ ძირითად კლანურ ოჯახს.

ლეიდენის უნივერსიტეტის აფრიკის კვლევების ცენტრის მკვლევრის, იან აბბინკის ნაშრომის – „სომალის კლანის საერთო გენეალოგია“ – მიხედვით, უჯეჯენის ქვე-კლანი არის გურგატეს (Gurgate, ასევე იწერება, როგორც Gorgate, Gorgarte, or Gorgaate) კლანის ნაწილი, რომელიც ბაჰ გირეის (Bah Girei) კლანის ნაწილია და რომელიც, თავის მხრივ, ჰავიეს კლანის ოჯახს მიეკუთვნება.

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის (UNHCR) მიერ სომალის კლანების გენეალოგიის შესახებ, 2004 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში, უჯეჯენი მუდულოდის (Mudulod) კლანის ნაწილია, რომელიც თავის მხრივ გურგატეს ნაწილია, გურგატე კი ჰავიეს ნაწილი.

სომალიში UNHCR-ის საველე რეპატრიაციის ოფიცრის, გუიდო ამბროსოს, მიერ შედგენილი გენეალოგიის მიხედვით, უჯეჯენი მუდულოდის ქვეჯგუფია, რომელიც ჰირაბის (Hirab) ნაწილია, ჰირაბი კი ეკუთვნის მოჰამუდს (Mohamud), მოჰამუდი – გორგატეს, ხოლო გორგატე – ჰავიეს.

სომალის რეგიონის საკითხებზე სპეციალიზებული სომალის ანალიტიკოსის, განცხადებით, უჯეჯენი მუდულოდის კლანის და ჰირაბის შემადგენელი ნაწილია. მისივე თქმით, ჰირაბი ჰავიეს ყველაზე დიდ კლანს წარმოადგენს.

უფროსი ლექტორის განცხადებით, უჯეჯენი, ჰაბრ გიდირისთან (Habr Gidir, ასევე Habar Gidir) და აბგაალისთან (Abgaal, ასევე Abgal) ერთად, ჰავიეს ოჯახის გორგატეს შტოს ნაწილია. იმავე წყაროს ცნობით, უჯეჯენი მართალია არ არის განსაკუთრებულად ძლიერი ქვე-კლანი, თუმცა, ზოგადად, მიიჩნევა ჰავიეს კლანის ცენტრალურ ნაწილად და ამის გამო, საკუთარ ტერიტორიებზე საკმაო რეპუტაციით სარგებლობს.

დამოუკიდებელი საერთაშორისო ორგანიზაცია Saferworld-სთვის სომალის პროგრამის მრჩევლის ინფორმაციით, რომელიც საკუთარ გამოცდილებაზე დაყრდნობით საუბრობს, აცხადებს, რომ უჯეჯენს მჭიდრო ეთნიკური კუთვნილება აქვს აბგალ-ჰავიეს კლანთან, რომელიც რიცხობრივად და გეოგრაფიულად ყველაზე დომინანტ კლანს წარმოადგენს მოგადიშუში.

განმასხვავებელი თვისებები და რაოდენობა

სომალის პროგრამის მრჩევლის განცხადებით, უჯეჯენის ტომის წარმომადგენლებს არ აქვთ რაიმე განსაკუთრებული თვისება, რაც მათ სომალის სხვა კლანებისგან გამოარჩევს. სხვა წყაროები მიუთითებენ, რომ უჯეჯენი შედარებით პატარა ქვე-კლანია. სომალის ანალიტიკოსის თქმით, ისინი პატარა ქვე-კლანს წარმოადგენენ იმ რეგიონში, სადაც ცხოვრობენ. ინფორმაცია უჯეჯენის ტომის წევრების ზუსტ რაოდენობაზე ვერ იქნა მოძიებული. სომალის ანალიტიკოსის განცხადებით, სომალიში, სტატისტიკური მონაცემები, მოსახლეობის აღწერა და კლანების შემადგენლობა ხელმისაწვდომი არ არის.

ადგილმდებარეობა

ანგარიშში მითითებულ წყაროებზე დაყრდნობით, უჯეჯენის ტომი ცხოვრობს შემდეგ ტერიტორიებზე:

  • ჰირანის (Hiran/Hiraan) რეგიონი სომალიში.
  • ეთიოპიის მეხუთე საზღვრის ზონა.
  • მოგადიშუ
  • ეთიოპია, სომალის რეგიონში.

სომალის ანალიტიკოსის განმარტებით, უჯეჯენს ჰყავს რვაზე მეტი მეზობელი კლანი ჰირანის რეგიონში, რომელთაგან თითოეულ კლანს აქვს თავისი ჩვეულებითი კანონები და საკუთარი ურთიერთობები სხვა კლანებთან მიმართებაში. მისივე თქმით, ქვემოთ ჩამოთვლილი კლანური ოჯახები და კლანები არიან უჯეჯენის მეზობლები:

  • ჰავიე: ქსავაადლე (Xawaadle), ჰაბარ გიდირი, სეირი (Ceyr), და ჯიჯელე (Jijele);
  • დარუდი (Darood): მარეჰანი (Marehan) და ოგადენი (Ogaden);
  • დირი (Dir): აბდალლა (Abdalla);
  • ჯარეერი (Jareer): მაკანე (Makane);
  • შანტა შეიხი (Shanta Sheikh), როგორიცაა რეერ ავქსასან კალვეინე (Reer Awxasan Kalweyne).

საქმიანობა

უფროსი ლექტორის განცხადებით, ჰავიეს ქვე-კლანები და სხვა „კეთილშობილი“ გვარები, ტრადიციულად, საკუთარ თავს მიაკუთვნებენ მესაქონლეობას, თუმცა საკმაოდ დიდი რაოდენობა დასახლდა ქალაქებში და, ზოგიერთ შემთხვევაში, გადაინაცვლეს სოფლის მეურნეობაში. სომალის პროგრამის მრჩევლის განმარტებით, მიუხედავად რაოდენობრივი სიმცირისა, უჯეჯენის ტომი შედარებით გავლენიანია, რამდენადაც მისი წევრები უმეტესად ქალაქში ცხოვრობენ და შესაბამისად, კარგი განათლება აქვთ. მისივე თქმით, სომალის პირველი დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტი უჯეჯენი იყო, ასევე მოგადიშუს მერიც.

მათ მიმართ მოპყრობა

უფროსი ლექტორის განცხადებით, ტრადიციულად, უჯეჯენის კლანი არ არის სუსტი და მარგინალიზებული. ისინი საკუთარ თავს მტკიცედ აყენებენ „კეთილშობილურ“ გვარებს შორის და ცენტრალურ ნაწილში ცხოვრების გამო, სადაც ჰავიეს ოჯახის სხვა ჯგუფების გარემოცვაში არიან, სარგებლობენ მნიშვნელოვანი უპირატესობით. იმავე წყარომ გამოთქვა მოსაზრება, რომ საჭიროების შემთხვევაში, უჯეჯენს შეუძლია დასახმარებლად მოუწოდოს ჰავიეს ალიანსს, თუმცა, იქვე აღნიშნა, რომ კლანური ალიანსები საკმაოდ მყიფეა.

სომალის პროგრამის მრჩევლის განმარტებით, უჯეჯენმა, როგორც უმცირესობის კლანის წარმომადგენელმა, შესაძლოა თავი მარგინალიზებულად იგრძნოს, რაც საერთოა სომალის პატარა კლანებისთვის.

ათ ადგილობრივი კლანის უხუცესთან ჩატარებულ ინტერვიუზე დაყრდნობით, სომალის ანალიტიკოსმა დაადგინა, რომ უჯეჯენს ზოგიერთ კლანთან აქვს საკმაოდ კეთილგანწყობილი ურთიერთობა, თუმცა ზოგიერთი კლანის მხრიდან, განსაკუთრებით კი ოგადენის (დარუდის ოჯახი) და ქსავაადლეს (ჰავიეს ოჯახი) მხრიდან, თავს მარგინალიზებულად მიიჩნევს. იმავე წყაროს ცნობით, ქსავაადლე პატივს არ სცემს უჯეჯენის ტომს და აქვთ დავა წყლისა და საძოვრების საკითხზე. სომალის ანალიტიკოსის ცნობით, დარუდი პატივს სცემს ჰავიეს ჩვეულებით სამართალს, მაგრამ როცა საქმე ეხება ტერიტორიულ ექსპანსიას, წყლის და საძოვრების უფლებებს, დარუდი აჩენს თავის სიძლიერეს უჯეჯენის ტომთან მიმართებაში და ზოგჯერ, როდესაც ადგილი აქვს ბრძოლასთან დაკავშირებულ პრობლემებს, არ იხდის დჰიიგს (Dhiig) და დიოს (Diyo), ითარგმნება როგორც „სისხლი“ და „რესტიტუცია“ (კომპენსაცია). სომალის ანალიტიკოსის თქმით, რაც შეეხება დირი/აბდალლას, მათ და უჯეჯენის ტომს შორის კეთილგანწყობილი ურთიერთობაა, თუმცა უჯეჯენი იყენებს თავის ძალას, რომ მოიპოვოს პოტენციური მხარდაჭერა ჰირააბის ქვე-კლანებისგან, რომლებიც ურთიერთქმედებენ აბდალლას, ჯარეე/მაკანასა და ჯიჯელესთან. იმავე წყაროს ცნობით, ჰაბარ გიდირი სრულად სცემს პატივს უჯეჯენს, ვინაიდან მათ ნათესაური კავშირი აქვთ. გარდა ამისა, უჯეჯენს კარგი ურთიერთობა აქვს ურბანულ შანტა შეიხის, მაკანას და სეირის კლანებთან.[1]

თუმალის (თომალის) ტომი

მიუხედავად იმისა, რომ სომალიში მცხოვრები უმცირესობათა ჯგუფის წევრთა ზუსტი რაოდენობა ჯერ-ჯერობით დადგენილი არ არის, შეფასებები მიუთითებს, რომ უმცირესობები სომალის მთლიანი მოსახლეობის ერთ მესამედს შეადგენენ; დაახლოებით 2,000,000 ადამიანს. უმცირესობათა ჯგუფებია: ბანტუ, ბრავენესე, რერჰამარი, ბაჯუნი, ეილე, გალგალა, თუმალი, იბირი და გაბოიე. აღნიშნული ჯგუფები უკიდურეს გაჭირვებაში ცხოვრობენ და განიცდიან მრავალი ფორმის დისკრიმინაციას. გაბოიე, თუმალი და იბირი ცხოვრობენ ჰარგეისაში.

სომალიში უმცირესობათა ჯგუფების სოციალური სეგრეგაცია 1991 წლის შეიარაღებულ კონფლიქტამდე დაიწყო, თუმცა ხელისუფლებას აღნიშნული საკითხის მოსაგვარებლად არანაირი სახის პროგრამა არ გაუტარებია. უფრო მეტიც, ის სერიოზულად არღვევდა ადამიანის ძირითად უფლებებს და აღნიშნული ჯგუფების განვითარების უფლებას.

გაბოიე, თუმალი, იბირი და გალგალა ეთნიკურად ასოცირდება სამალესთან, რომელიც ქმნის დომინანტ კლანს სომალიში, თუმცა კულტურულმა სტიგმამ და ტრადიციებმა, ისინი გამორიცხეს სამალეს კლანიდან. აღნიშნული უმცირესობათა ჯგუფის ძირითადი საქმიანობაა მჭედლობა და მეწაღეობა, ასევე არიან მონადირეები/შემგროვებლები. ისინი ძირითადად სომალის ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ნაწილში ცხოვრობენ.

უმცირესობათა ჯგუფების უმრავლესობა ასიმილირდა იმ სომალურ კლანებთან, რომელთან ერთადაც ისინი ცხოვრობენ. ზოგიერთი გაბოიე, თუმალი და იბირი ასიმილირდა ისაკთან, სომალი ლენდში, ხოლო გალგადუდის რეგიონში მცხოვრები გაბოიე, თუმალი და იბირი ასიმილირდნენ ჰავადლეს, მურასადეს და მარეჰანის კლანთან.[2]

კლანებს შორის შერეული ქორწინება

2009 წლის სექტემბერში, მედია საშუალება „IRIN News“-ის მიერ გამოქვეყნებული ახალი ამბების ანგარიშში აღნიშნულია, რომ უმცირესობათა ჯგუფები, როგორიცაა მადიბანი, გაბოოიო და თუმალი ხშირ შემთხვევაში განიცდიან დისკრიმინაციას საკუთარი საქმიანობის გამო, ისინი არიან მეწაღეები და მჭედლები. მიუხედავად იმისა, რომ არიან სომალელები და მუსლიმები, აღნიშნული უმცირესობათა ჯგუფები, ტრადიციულად, არასოდეს დაქორწინებულან სომალის დიდი კლანების წარმომადგენლებთან და სოციალურად მათთან არ ირევიან. დომინანტი კლანის წარმომადგენელი ერთ-ერთი სომალელი ქალბატონი, ადუდი, IRIN News-თან საუბარში ამბობს, რომ 2007 წელს ჩუმად იქორწინა მის მეუღლეზე, მაჰამუდიზე, რომელიც უმცირესობათა კლანიდან, მადიბანიდან, იყო. სწორედ ამ ქორწინების შემდეგ დაეწყო პრობლემები. როცა მისმა ოჯახმა და ნათესავებმა ქორწინების შესახებ შეიტყვეს, დაუყონებლივ მოითხოვეს განქორწინება. მან უარი განაცხადა, რის გამოც მისი ძმები, ბიძაშვილები და ბიძები გამუდმებით სცემდნენ. მის ქმარს, მაჰამუდს, დაემუქრნენ და ერთხელ ესროლეს კიდეც, რის შემდეგაც გალკაიოს (ქალაქი ნაწილობრივ პუნტლენდში და ნაწილობრივ სომალის სამხრეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს) სამხრეთით გაიქცა. ადუდის განცხადებით, თუ ისინი სომალიში დაბრუნდებიან, მათ აუცილებლად მოკლავენ.

აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ, სომალის შესახებ გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ უმცირესობათა ჯგუფებსა და დომინანტ კლანებს შორის შერეული ქორწინება იყო შეზღუდული. [3]

აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ უმცირესობათა ჯგუფებს არ ჰყავდათ შეიარაღებული მებრძოლები, რის გამოც, დომინანტი კლანის წევრების და სხვადასხვა შეიარაღებული დაჯგუფებების მხრიდან, არაპროპორციულად ხდებოდა მათი მკვლელობა, წამება, გაუპატიურება, გამოსასყიდის გამო გატაცება და საკუთრების ჩამორთმევა. ბევრი უმცირესობათა თემის წარმომადგენელი კვლავ უკიდურეს სიღარიბეში ცხოვრობს და მრავალი სახის დისკრიმინაციას განიცდის.[4]

„IRIN News“-ის მიერ 2008 წლის ნოემბერში გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნულია, რომ უმცირესობათა ტომის წარმომადგენლები, მათ შორის გაბოიე, მიდგანი, თუმალი და იბრო, რომელთა უმრავლესობა კარჩაკეტილი ცხოვრებით ცხოვრობს, არ ირევიან და არც ქორწინდებიან სხვა თემის წარმომადგენლებზე. მათი უმრავლესობა არის მეწაღე, მჭედელი და დალაქი.[5]

გაეროს ადამიანის უფლებათა დაცვის საბჭოს მიერ 2017 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სომალი ლენდში, უმცირესობათა ჯგუფის წარმომადგენლები გამოხატავდნენ უკმაყოფილებას იმასთან დაკავშირებით, რომ საზოგადოებასთან ინტეგრაციის კუთხით აწყდებოდნენ სირთულეებს. ერთ-ერთ მაგალითს წარმოადგენდა შერეული ქორწინება უმცირესობათა და დომინანტ კლანებს შორის. ერთ შემთხვევაში, დაქორწინების შემდეგ, წყვილი ფარულად გაიქცა, თუმცა უმრავლესობის კლანის წარმომადგენლებმა, რომელსაც ცოლი მიეკუთვნებოდა, იპოვეს ისინი და ორივე მათგანი სცემეს. უმცირესობები კიდევ ერთ პრობლემად ასახელებდნენ, მათი წარმომადგენლების ნაკლებობას ფედერალურ პარლამენტში.[6]

[1] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Somalia: Information on the Ujejen sub-clan, including distinguishing features, locations, occupations and position in the clan hierarchy; treatment (2014-November 2016), 10 November 2016, SOM105678.E, available at: http://www.refworld.org/docid/592d76800.html [accessed 19 December 2017]

[2] Reliefweb – UNCU/UN-OCHA Somalia,  August 2002, available at: https://reliefweb.int/report/somalia/study-minorities-somalia (accessed on 19 December 2017)

[3] Ireland: Refugee Documentation Centre, Somalia: Information on the treatment of people from the Tumal clan, 5 February 2010, Q11605, available at: http://www.refworld.org/docid/4b8fcb1ef.html [accessed 19 December 2017]

[4] USDOS – Country Reports on Human Rights Practices 2016 – Somalia, published 3 March 2017, available at: https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2016/af/265300.htm (accessed on 19 December 2017)

[5] Ireland: Refugee Documentation Centre, Somalia: Information on the treatment of people from the Tumal clan, 5 February 2010, Q11605, available at: http://www.refworld.org/docid/4b8fcb1ef.html [accessed 19 December 2017]

[6] HRC – UN Human Rights Council (formerly UN Commission on Human Rights): Report of the Independent Expert on the situation of human rights in Somalia [A/HRC/36/62], 6 September 2017

 (accessed on 19 December 2017)

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 16-23 დეკემბერი, 2017

პაკისტანში ეკლესიაზე თავდასხმას 7 ადამიანი ემსხვერპლა – პაკისტანში, ქალაქ კვეტას ეკლესიაში თვითმკვლელი ტერორისტების თავდასხმის შედეგად 7 ადამიანი დაიღუპა. პოლიციამ შემთხვევის ადგილი ალყაში მოაქცია, რის შემდეგაც თავდამსხმელებსა და სამართალდამცველებს შორის სროლა ატყდა. ბელუჯისტანის შტატის შინაგან საქმეთა მინისტრის განცხადებით, თავდასხმაში 2 ტერორისტი მონაწილეობდა. ერთ-ერთი მათგანი ეკლესიაში შესვლამდე მოკლეს, მეორემ კი ტაძარში შეღწევა და ასაფეთქებელი მოწყობილობის ამოქმედება მოახერხა. თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა ისლამურმა სახელმწიფომ აიღო.[1]

ეთიოპიაში ეთნიკურ დაპირისპირებას 60 ადამიანი ემსხვერპლა – ეთიოპიაში, სომალის საზღვართან მდებარე ორომოს ტომის ერთერთ სოფელზე თავდასხმის შედეგად 60 ადამიანი დაიღუპა. აღნიშნული ინფორმაცია ადგილობრივმა მედია საშუალებებმა გაავრცელეს. მათი ინფორმაციით, თავდასხმას ეთნიკური სომალელები ემსხვერპლნენ.  მოგვიანებით, საინფორმაციო საშუალებებმა ხელისუფლებაზე დაყრდნობით დაწერეს, რომ დაპირისპირება ეთნიკურ ნიადაგზე მოხდა.[2]

2017 წელს სამსახურებრივი მოვალეობების შესრულებისას მსოფლიოში 65 ჟურნალისტი დაიღუპა – საერთაშორისო უფლებადამცველმა ორგანიზაციამ „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“ ყოველწლიურ ანგარიშში მედიის წარმომადგენლებისთვის ყველაზე საშიშ ქვეყნებად სირია და მექსიკა დაასახელა. გარდაცვლილთაგან 26 უშუალოდ სამუშაო პროცესში დაიღუპა. ისინი ავია იერიშებს, საარტილერიო ცეცხლსა და თვითმკვლელი ტერორისტების მიერ განხორციელებულ ტერაქტებს ემსხვერპლნენ. 39 კორესპონდენტი კი, რომელთა მასალებიც პოლიტიკურ, ეკონომიკურ თუ დანაშაულებრივი ჯგუფების ინტერესებს უქმნიდა საფრთხეს, განზრახ მკვლელობის მსხვერპლია. ქვეყნების ჩამონათვალი ასეთია: სირია (12), მექსიკა (11), ერაყი (9), ავღანეთი (8), ინდოეთი (4), ფილიპინები (4), სომალი (4), რუსეთი (1), მალტა (1), სამხრეთ სუდანი (1), ჰონდურასი (1), დანია (1), კოლუმბია (1), ბრაზილია (1), მიანმარი (1), ბანგლადეში (1).

ყველაზე გახმაურებული მალტელი ჟურნალისტის დაფნე კარუანა გალიციას მკვლელობა გახდა. ჟურნალისტი 16 ოქტომბერს საკუთარ ავტომობილში ააფეთქეს. დაფნე კარუანა გალიცია მთავრობის წევრების, მათ შორის მალტის პრემიერ-მინისტრის ფინანსურ მაქინაციებში ჩართულობის შესახებ ხშირად წერდა. მკვლელობის საქმეზე დაკავებული ათი პირიდან სამს ბრალი აქვს წაყენებული. გარდა ამისა, შვედი ჟურნალისტის კიმ უოლის მკვლელობა, რომელშიც ბრალი უოლის რესპონდენტს და გამომგონებელს პეტერ მედსენს წაუყენეს.

პირველი დეკემბრის მონაცემებით, ინფორმაციის გადაცემასთან დაკავშირებით, მსოფლიო მასშტაბით, 326 ჟურნალისტი დააკავეს, 54 კი ტყვეა, ორი კორესპონდენტი დაკარგულად ითვლება. აღსანიშნავია, რომ გასულ წელთან შედარებით, წლევანდელი მონაცემები შემცირებულია. 2016 წელს სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს 74 ჟურნალისტი დაიღუპა. ჟურნალისტთა დაცვის კომიტეტის ინფორმაციით, 2017 წელს მსოფლიოს მასშტაბით დააპატიმრეს 262 ჟურნალისტი, რაც 2016 წლის ისტორიული მაქსიმუმის შემდეგ ახალი რეკორდია. ყველაზე მეტი ჟურნალისტი დააკავეს ჩინეთში (52), თურქეთში (43), სირიაში (24), ირანსა (23) და ვიეტნამში (19).[3]

ავღანეთში თალიბების თავდასხმას 11 ადამიანი ემსხვერპლა – ავღანეთში, ქუნდუზის პროვინციაში თალიბების თავდასხმას 11 ადამიანი ემსხვერპლა. თავდასხმის შედეგად 8 პოლიციელი და 3 მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა. ბოლო პერიოდში ავღანეთში მდგომარეობა მკვეთრად გაუარესდა. მოძრაობა თალიბანმა მსხვილ ქალაქებზე თავდასხმები დაიწყო. ქვეყნის ტერიტორიაზე გაძლიერდა „ისლამური სახელმწიფოს“ გავლენა.[4]

ერაყში 350 პატიმარი გაუჩინარდა – ქალაქ კირკუკში 350 პატიმარი გაუჩინარდა. დაკარგულ პატიმრებს შორის უმეტესად სუნიტები არიან. აღნიშნული ადამიანები ქურთისტანის ხელისუფლებამ „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირის ბრალდებით დააკავა. მას შემდეგ რაც ერაყმა კირკუკზე კონტროლი დაამყარა, პატიმრების კვალს ვეღარსად მიაგნეს. არსებული ინფორმაციით, 7 ნოემბერს ადგილობრივმა მცხოვრებლებმა აქცია გამართეს, სადაც მთავარი მოთხოვნა მათი დაკავებული ახლობლების შესახებ ინფორმაციის მიღება იყო. 25 სექტემბერს ერაყელმა ქურთებმა რეფერენდუმზე დამოუკიდებლობას მისცეს ხმა. ამ ფაქტის გამო ერაყის პარლამენტმა ქვეყნის პრემიერს ქურთების მიერ კონტროლირებად პროვინციაში არმიის შეყვანა მოსთხოვა. ოქტომბერში ერაყის სპეცრაზმმა ქალაქ კირკუკზე კონტროლი დაამყარა.[5]

საუდის არაბეთში ქალებს მოტოციკლის და სატვირთო მანქანის მართვის უფლებაც მისცეს – 2018 წლიდან, საუდის არაბეთში ქალები, ავტომობილების გარდა, მოტოციკლის და სატვირთო მანქანების მართვასაც შეძლებენ. ქვეყნის ტრანსპორტის სამმართველომ ახალი წესების დეტალები გაასაჯაროვა, რომელიც ქალებისთვის ავტომობილების მართვის აკრძალვის მოხსნას გულისხმობს. სექტემბერში სამეფოში გაიცა განკარგულება, რომლის საფუძველზეც ქალებს მართვის უფლება 2018 წლის ივნისიდან შეეძლებათ. ტრანსპორტის სამმართველოს ცნობით, ქალები სატვირთოების და მოტოციკლის ტარებასაც შეძლებენ და მართვასთან დაკავშირებული აქტები ორივე სქესზე ერთნაირად გავრცელდება. „მძღოლ ქალებს სპეციალურ სარეგისტრაციო ნომრებს მისცემენ“, – აცხადებენ უწყებაში. თუმცა, ქალებს, რომლებიც ავტოსაგზაო შემთხვევის მონაწილეები გახდებიან, ან დაარღვევენ საგზაო მოძრაობის წესებს, სპეციალურ ცენტრებში გააგზავნიან, სადაც მხოლოდ ქალები მუშაობენ.[6]

[1] CNN; Suicide bomber kills 7 at church in Pakistan; By Syed Shah and Sophia Saifi; 17 December, 2017; available at: http://edition.cnn.com/2017/12/17/asia/pakistan-quetta-church/index.html

[2] იმედის ახალი ამბები; ეთიოპიაში ეთნიკურ დაპირისპირებას 60 ადამიანი ემსხვერპლა; 18 დეკემბერი, 2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/40619/etiopiashi-etnikur-dapirispirebas-60-adamiani-emskhverpla

[3] Radio Free Europe – Radio liberty; RSF: Syria, Iraq, Mexico are most dangerous for journalists, but deaths decreasing; 19 December, 2017; available at: https://www.rferl.org/a/reporters-without-borders-journalists-deaths-2017/28926294.html

[4] იმედის ახალი ამბები; ავღანეთში თალიბების თავდასხმას 11 ადამიანი ემსხვერპლა; 20 დეკემბერი, 2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/41016/avganetshi-talibebis-tavdaskhmas-11-adamiani-emskhverpla

[5] Human Rights Watch; Kurdistan Region of Iraq: 350 Prisoners ‘Disappeared’; 21 December, 2017; available at: https://www.hrw.org/news/2017/12/21/kurdistan-region-iraq-350-prisoners-disappeared

[6] Arabian Business; Saudi women will also be allowed to drive trucks, motorbikes; By AFP; 16 December, 2017; available at: http://www.arabianbusiness.com/politics-economics/385814-saudi-women-will-also-be-allowed-to-drive-trucks-motorbikes

ერაყი. სუნიტი მუსლიმების მიმართ დამოკიდებულება. დეკემბერი, 2017

„Amnesty International“ 2016/2017 წლების ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ პარამილიტარისტული დაჯგუფებები და სამთავრობო ძალები ჩადიოდნენ ომის დანაშაულს და არღვევდნენ საერთაშორისო ჰუმანიტარულ და ადამიანის უფლებათა სამართლის ნორმებს, ძირითადად სუნიტი არაბების მიმართ. ისინი უსამართლოდ კლავდნენ და აწამებდნენ, იტაცებდნენ ასობით კაცსა და ბიჭს ან ანადგურებდნენ სახლებსა და ქონებას. მუქდადიაში თვითმკვლელი ტერორისტის შეტევის გამო შურისძიების მიზნით, დაჯგუფებები თავს დაესხნენ სუნიტურ საზოგადოებას, დახოცეს ათობით ადამიანი და გაანადგურეს სუნიტური მეჩეთები, მაღაზიები და სხვა ქონება. ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ ერაყის მთავრობა და ქურთისტანის ავტონომიური რეგიონის ხელისუფლება აწესებდა თვითნებურ და დისკრიმინაციულ შეზღუდვებს სუნიტი არაბების გადაადგილების თავისუფლების შესაზღუდად. ათობით ათას სუნიტ არაბს ისლამური სახელმწიფოსგან გათავისუფლებულ ტერიტორიაზე დაბრუნებაში ხელს უშლიდნენ სხვადასხვა სახის ბიუროკრატიული მექანიზმებითა და სხვა სახის უფლებების დარღვევის გზით.[1]

„Freedom House“ 2017 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ პოპულარული სამობილიზაციო ძალები და სხვა სამთავრობო ძალები ხანდახან არასათანადოდ ექცეოდნენ სუნიტ მოქალაქეებს ისლამური სახელმწიფოსგან გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე და სახელმწიფო უძლური იყო ადეკვატურად მოქცეოდა სუნიტ გადაადგილებულ პირებს. ბევრი სუნიტი გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე გახდა უკანონო დაკავებების, ცემის, გაძარცვის, წამების და მკვლელობის მსხვერპლი, ძირითადად, პოპულარული სამობილიზაციო ძალების მხრიდან. ამავე ანგარიშში წერია, რომ სუნიტი არაბები, რომლებიც ქვეყნის უდიდეს უმცირესობას წარმოადგენენ, უკმაყოფილებას გამოთქვამენ იმის გამო, რომ პოლიტიკურ სისტემაზე შიიტების დომინანტობის პირობებში, ისინი გავლენის მქონე პოზიციებს მიღმა რჩებიან. ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ ის სუნიტები, რომელთა მიმართაც გაჩნდება ეჭვი, რომ ეხმარებოდნენ ისლამურ სახელმწიფოს სიკვდილით დასჯის და ქონების ჩამორთმევის ობიექტები ხდებიან მთავრობის მომხრე ძალების, ძირითადად შიიტური დაჯგუფებების მხრიდან.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ტერორისტული ორგანიზაცია დაეში მასობრივად არღვევდა ადამიანის უფლებებს, მათ შორის მშვიდობიან მოქალაქეებზე თავდასხმებით, რომელთა სამიზნეს ძირითადად შიიტები, მაგრამ ასევე ის სუნიტებიც წარმოადგენდნენ, რომლებიც მათ ეწინააღმდეგებოდნენ. ტერორისტები სჩადიოდნენ ისეთ დანაშაულებს, როგორებიცაა გატაცება, გაუპატიურება, დამონება, იძულებითი ქორწინება, სექსუალური ძალადობა. ტერორისტები აღნიშნულ ქმედებებს სჩადიოდნენ სხვადასხვა რელიგიური და ეთნიკური წარმომავლობის მქონე ხალხის, მათ შორის შიიტების, სუნიტების, ქურთების, ქრისტიანების, იეზიდების და სხვათა წინააღმდეგ.

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ ადგილობრივი მაცხოვრებლები ჩიოდნენ, რომ ერაყის უსაფრთხოების ძალები, უდანაშაულო სუნიტების, დევნილებისა და სამოქალაქო აქტივისტების დაკავებისას, დაბომბვებს იყენებდნენ თავის გასასამართლებელ მიზეზად. გავრცელდა რიგი ანგარიშებისა, სადაც საუბარი იყო სამთავრობო ძალების, პოპულარული სამობილიზაციო ძალებისა და პეშმერგას მხრიდან ძირითადად სუნიტი არაბების დაპატიმრებებისა და დროებითი დაკავებების შესახებ. ხელისუფლება დროდადრო აპატიმრებდა ტერორიზმში ეჭვმიტანილთა ცოლებსა და ოჯახის სხვა წევრებს, ძირითადად სუნიტებს, რათა ზეწოლა მოეხდინათ ძებნილებს და ეიძულებინათ ისინი, ჩაბარებოდნენ პოლიციას.[3]

როგორც აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ აღნიშნავს, საერთაშორისო და ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციები წერდნენ, რომ ხელისუფლება იყენებდა ანტიტერორისტულ კანონს იმისთვის, რომ პროცედურებზე დროული წვდომის გარეშე დაეპატიმრებინა სუნიტები და სხვები. სუნიტი არაბების ინფორმაციით, მთავრობა იყენებდა რელიგიურ პროფილს დაკავებებისა და დაპატიმრებების დროს და ასევე რელიგიური კუთვნილება იყო განმსაზღვრელი ფაქტორი დასაქმებისას. მედიაში გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, პოპულარული სამობილიზაციო ძალები და პეშმერგა ხელს უშლიდნენ გადაადგილებულ სუნიტ არაბებს ისლამური სახელმწიფოსგან გამოთავისუფლებულ ტერიტორიაზე დაბრუნებაში.[4]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Iraq, 22 February 2017, available at:

[accessed 20 December 2017]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Iraq, 2 June 2017, available at:

[accessed 20 December 2017]

[3] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Iraq, 3 March 2017, available at:

[accessed 20 December 2017]

[4] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Iraq, 15 August 2017, available at:

[accessed 20 December 2017]

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 დეკემბერი, 2017

ათეისტებს მსოფლიოს 85 ქვეყანაში დევნიან – ევროპარლამენტში წარდგენილი ახალი ანგარიშის თანახმად, არარელიგიური ადამიანები მსოფლიოს 85 ქვეყანაში სასტიკ დისკრიმინაციას განიცდიან. ანგარიშის ავტორები (საერთაშორისო ჰუმანიტარული და ეთიკური კავშირი) აღნიშნავენ, რომ ამ ქვეყნებიდან ათეისტებს ყველაზე მეტად 30 სახელმწიფოში დევნიან. ხოლო ამ 30-დან 12-ში რელიგიის შეცვლა ან მასზე უარის თქმა სიკვდილით ისჯება. ანგარიშის თანახმად, არარელიგიური ადამიანებისთვის ყველაზე საშიში შემდეგი ქვეყნებია: ბანგლადეში, ბაჰრეინი, ბრუნეი, გამბია, ეგვიპტე, ინდონეზია, იორდანია, ერაყი, ირანი, იემენი, ყატარი, ჩინეთი, კომორის კუნძულები, ქუვეითი, ლიბია, მავრიტანია, მალაიზია, მალდივები, მაროკო, ნიგერია, არაბეთის გაერთიანებული საამიროები, ჩრდილოეთ კორეა, სირია, სომალი, სუდანი, ერიტრეა და ეთიოპია. საერთაშორისო ჰუმანიტარული და ეთიკური კავშირის ანგარიში ქვეყნებს აფასებს 60 ნიშნით 4 სფეროში. ესენია: ხელისუფლება და უფლებები, განათლება, სოციალური ურთიერთქმედება და გამოხატვის თავისუფლება.[1]

ერაყი ისლამური სახელმწიფოსგან სრულად გათავისუფლდა – ერაყის შეიარაღებული ძალების თქმით, ქვეყანა ისლამური სახელმწიფოსგან სრულად გათავისუფლებულია. პრესკონფერენციაზე ერაყის პრემიერმინისტრმა ჰაიდერ ალ-აბადიმ განაცხადა, რომ სახელისუფლებო ძალებმა სირიასთან საზღვარზე კონტროლი დაამყარეს. „ჩვენმა შეიარაღებულმა ძალებმა სრული კონტროლი დაამყარეს ერაყ-სირიის საზღვარზე და ამით ჩვენ „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ ომს დასრულებულად ვაცხადებთ,“ – განაცხადა პრემიერმა. „ისლამურმა სახელმწიფომ“ ერაყის რეგიონები 2014 წელს დაიპყრო, მათ შორის ქვეყანაში სიდიდით მეორე ქალაქი მოსული. 2017 წელს მასშტაბური ოპერაციის შემდეგ მოსული გაათავისუფლეს, შემდეგ კი საომარი მოქმედებები ტერორისტების მიერ კონტროლირებად სხვა რეგიონებშიც გაგრძელდა.[2]

ერაყში ისლამურ სახელმწიფოსთან კავშირში ეჭვმიტანილები სიკვდილით დასაჯეს – ერაყის იუსტიციის სამინისტროს ცნობით, ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში დაჯგუფება „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირში ეჭვმიტანილი 38 პირი სიკვდილით დასაჯეს. გამოცემის ცნობით, ამ დროისთვის ერაყის ციხეებში ათი ათასობით ადამიანი იმყოფება, რომლებსაც ისლამისტებთან კავშირში ადანაშაულებენ. ქვეყნის კანონის თანახმად, მათ სიკვდილით დასჯა ან სამუდამო პატიმრობა ემუქრებათ. ერაყის შეიარაღებულმა ძალებმა ერაყის „ისლამური სახელმწიფოსგან“ სრულად გათავისუფლების შესახებ განაცხადეს.[3]

სომალიში ტერაქტს 18 ადამიანი ემსხვერპლა – სომალის დედაქალაქ მოგადიშოში პოლიციის აკადემიაში მომხდარი ტერაქტის შედეგად 13 ადამიანი დაიღუპა და 15 დაშავდა. პოლიციის ინფორმაციით, აფეთქება თვითმკვლელმა ტერორისტმა მოაწყო, რომელიც პოლიციის აკადემიის შენობაში აღლუმის დროს შევიდა. ტერაქტზე პასუხისმგებლობა დაჯგუფება „აშ-შაბაბმა“ აიღო.[4]

[1] იმედის ახალი ამბები; ანგარიში: ათეისტებს მსოფლიოს 85 ქვეყანაში დევნიან; 8 დეკემბერი, 2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/39221/angarishi-ateistebs-msoplios-85-qvekanashi-devnian

[2] Reuters; Iraq declares final victory over Islamic State; By Maher Chmaytelli, Ahmed Aboulenein; 9 December, 2017; available at: https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-islamicstate/iraq-declares-final-victory-over-islamic-state-idUSKBN1E30B9?il=0

[3] Independent; Iraq executes 38 Isis suspects on terrorism charges; By Bethan McKernan; 14 December, 2017; available at: http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iraq-death-penalty-executions-isis-a8110071.html

[4] Reuters; Suicide bomber kills at least 18 at police academy in Somalia’s capital; By Abdi Sheikh, Feisal Omar; 14 December, 2017; available at: https://www.reuters.com/article/us-somalia-security/suicide-bomber-kills-at-least-18-at-police-academy-in-somalias-capital-idUSKBN1E80GF?il=0

ირანი. ნარკოდანაშაული კანონმდებლობასა და პრაქტიკაში. დეკემბერი, 2017

ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში კანონი ნარკოტიკების წინააღმდეგ მიღებულია 1997 წელს. აღნიშნულ კანონში 2010 წლის 31 ივლისს შევიდა ცვლილებები. კანონი განმარტავს რა ქმედებები ითვლება ნარკოტიკებთან დაკავშირებულ დანაშაულად და რა სახის სასჯელია გათვალისწინებული კონკრეტული ქმედებისთვის. ნარკოტიკებთან დაკავშირებული დანაშაულისთვის განსაზღვრული სასჯელები განსხვავდება იმის მიხედვით თუ რა სიძლიერის და რაოდენობის ნარკოტიკული ნივთიერებები იქნება გამოყენებული დანაშაულის ჩადენისას და მერამდენედ ხდება პირის მიერ აღნიშნული დანაშაულის ჩადენა. ნარკოტიკებთან დაკავშირებული დანაშაულისთვის კანონი ითვალისწინებს როგორც დიდი ოდენობით ფულად ჯარიმას, ასევე გაროზგვას და პატიმრობას; კანონის მიხედვით, ნარკოტიკებთან დაკავშირებული დანაშაულისთვის ასევე განსაზღვრულია სიკვდილით დასჯა. მაგალითად კანაფისა და მსგავსი მცენარეების ნარკოტიკების დასამზადებლად კულტივაციისთვის პირველ ჯერზე პირი ფულადი ჯარიმით ისჯება; განმეორების შემთხვევაში ფულად ჯარიმას გაროზგვა ემატება; მესამედ იგივე დანაშაულის ჩადენისთვის ფულად ჯარიმასა და გაროზგვას 5 ლამდე პატიმრობაც ემატება; ხოლო მეოთხედ იგივე დანაშაულის ჩადენისთვის პირი ისჯება სიკვდილით. კანონი სიკვდილით დასჯას აწესებს ასევე როდესაც ნარკოტიკული ნივთიერების ოდენობა განსაკუთრებით დიდია (რამდენიმე კილოგრამი და მეტი).[1]

დიდ ბრიტანეთში შექმნილი, დამოუკიდებელი, საგარეო საკითხთა კვლევის ორგანიზაცია „საგარეო პოლიტიკის ცენტრი“ გამოცემა ირანის ადამიანის უფლებათა მიმოხილვაში (IHRR) 2014 წლის სექტემბერში აცხადებდა, რომ ისლამური სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული ჰადის დანაშაულების გარდა, ირანის ისლამური რესპუბლიკის ნარკომანიასთან ბრძოლის კანონიც ადგენს რამდენიმე დანაშაულს, რომლისთვისაც სასჯელის სახით გათვალისწინებულია სიკვდილით დასჯა. 2011 წელს ირანის ნარკომანიასთან ბრძოლის კანონში შეტანილ ცვლილებებში ჩამოთვლილია 17 ნარკოტიკული დანაშაული, რომლებისთვისაც სასჯელის სახით გათვალისწინებულია სიკვდილით დასჯა. შემოტანილია ახალი შემადგენლობები, რომელთა მიზანია სინთეტიკურ არასამედიცინო ფსიქოტროპულ მედიკამენტების მზარდ მოხმარებასთან გამკლავება. მაგრამ ამ კანონით გაუქმდა ეფექტური გასაჩივრების უფლება, რადგან ახლა ქვემდგომი სასამართლოს გადაწყვეტილება შეიძლება გადაისინჯოს – ან დადასტურდეს – მხოლოდ გენერალური პროკურორის ან უზენაესი სასამართლოს მიერ.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ სხვა დანაშაულებთან ერთად სიკვდილით დასჯის გამოყენება ხდება ნარკოტიკული საშუალებების ფლობისა და ნარკოტიკებით ვაჭრობისთვის.[3]

„Amnesty International“ 2016/2017 წლების ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლება განაგრძობს სიკვდილით დასჯის განაჩენების აღსრულებას, მათ შორის არასრულწლოვნების მიმართაც. ასობით სიკვდილით დასჯა აღსრულდა უსამართლო სასამართლო პროცესის შემდეგ. ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ სიკვდილით დასჯილთა უმეტესობას ბრალად ედებოდა ნარკოდანაშაული.[4]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კანონით რიგ შემთხვევებში სიკვდილით დასჯადია ნარკოტიკებთან დაკავშირებული დანაშაული, რომელიც თავისი ბუნებით არაძალადობრივი დანაშაულია. აღნიშნული დანაშაულისთვის სიკვდილით დასჯილთა რაოდენობა საკმაოდ მაღალია.[5]

დიდი ბრიტანეთის საგარეო და თანამეგობრობის საქმეთა ბიურო (FCO), რომელიც არის დიდი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა უწყება, ავრცელებს 2015 წელს და 2016 წლის პირველ ნახევარში სიკვდილით დასჯის აღსრულების შემთხვევების რაოდენობას და აცხადებს, რომ ძირითადად ამ სასჯელის აღსრულება ხდებოდა ნარკოტიკული დანაშაულისთვის. ანგარიშში ნათქვამია, რომ ირანის მიერ სიკვდილით დასჯის გამოყენება კვლავ სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს. 2015 წელს ადგილი ჰქონდა სისრულეში მოყვანის 966 შემთხვევას – ეს ყველაზე დიდი ციფრია ბოლო 10 წლის განმავლობაში. 2016 წლის პირველ ნახევარში კი დაფიქსირებული შემთხვევების რაოდენობა იყო 170. ირანი კვლავ აგრძელებს სიკვდილით დასჯის გამოყენებას არასრულწლოვანი დამნაშავეების მიმართ, რაც პირდაპირ წინააღმდეგობაშია ბავშვის უფლებების შესახებ კონვენციასთან, რომელზეც ირანს ხელი აქვს მოწერილი. ირანი რუტინულად იყენებს სიკვდილით დასჯას ისეთი დანაშაულებისთვის, რომლებიც საერთაშორისოდ არ არის აღიარებული „უმძიმეს“ დანაშაულებად, რომლებისთვისაც დასაშვები იქნებოდა სიკვდილით დასჯის გამოყენება, მაგალითად, ნარკოტიკული დანაშაულები. 2016 წლის იანვარში ირანის მეჯლისს წარედგინა კანონპროექტი, რომლის მიღების შემთხვევაში სიკვდილით დაისჯებოდნენ მხოლოდ ძალადობრივი ნარკოტიკული დანაშაულის ჩამდენები. ეს კანონპროექტი ჯერ ისევ განხილვაშია. არსებობს ზოგიერთი მტკიცებულება, რომ ბოლო დროს შემცირებულია ნარკოტიკული დანაშაულისთვის სიკვდილით დასჯის სისრულეში მოყვანის შემთხვევები (2016 წლის 1 იანვრიდან დაფიქსირდა 76 შემთხვევა, ხოლო იმავე პერიოდში 2015 წელს – 255 შემთხვევა). ეს იმედიანი განვითარებაა და მას მიესალმებიან მთელი მსოფლიოს ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციები. გაეროს სპეციალური მომხსენებლის მიერ 2016 წლის მარტში გამოცემული ანგარიშის თანახმად, ირანში სიკვდილით დასჯის შემთხვევების 65 პროცენტი 2015 წელს დაკავშირებული იყო ნარკოტიკულ დანაშაულთან; წარმოდგენილი კანონპროექტის მიღების შემთხვევაში სიკვდილით დასჯის რაოდენობა მნიშვნელოვნად შემცირდება.[6]

საერთაშორისო კამპანია ადამიანის უფლებებისთვის ირანში (ICHRI) არის დამოუკიდებელი არაკომერციული ორგანიზაცია, რომელიც 2008 წელს შეიქმნა და მისი სათაო ოფისი არის ნიუ იორკში; ორგანიზაციის საქმიანობაა ადამიანის უფლებათა მხარდაჭერა ირანში. 2016 წლის სექტემბერში ორგანიზაციამ გამოაქვეყნა მოხსენება ირანში აგვისტოში მომხდარი სიკვდილით დასჯის შემთხვევების შესახებ. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სიკვდილით დასჯის შემთხვევათა დიდი წილი მოდიოდა ნარკოტიკებთან დაკავშირებულ დანაშაულზე. ანგარიშში ნათქვამია, რომ ერთ თვეზე ნაკლებ პერიოდში, 2016 წლის 2 აგვისტოდან 27 აგვისტომდე, სულ მცირე, 37 პატიმარი დასაჯეს სიკვდილით. ბევრი მსხვერპლი – თუმცა ყველა არა – მსჯავრდებული იყო ნარკოტიკებთან დაკავშირებულ დანაშაულში, რაც არ აკმაყოფილებს საერთაშორისო სტანდარტებს სიკვდილით დასჯის შესაძლო გამოყენებისთვის, რომელიც მხოლოდ „განსაკუთრებით სერიოზული დანაშულებისთვის“ არის ნებადართული.[7]

2016 წლის იანვარში ირანის პარლამენტს წარედგინა კანონპროექტი, რომლის მიხედვითაც ნარკოტიკებთან დაკავშირებული დანაშაულისთვის სიკვდილით დასჯის გამოყენება შესაძლებელი უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დანაშაული ძალადობრივი ხასიათისაა. კანონპროექტის ინიცირების შემდეგ, საერთაშორისო საზოგადოება აქტიურად მოუწოდებდა ირანს, არ გაეშვა ხელიდან აღნიშნული შანსი და გაეუქმებინა სიკვდილით დასჯა ნარკოტიკებთან დაკავშირებული დანაშაულებისთვის. 2017 წლის 15 აგვისტოს სტატიაში „Reuters“ წერს, რომ ირანის პარლამენტმა ნარკოდანაშაულისთვის სიკვდილით დასჯის გამოყენების შემცირებისკენ პირველი ნაბიჯი გადადგა და რომ ამ ცვლილებებმა, შესაძლოა, 5 ათასამდე ადამიანს, უმეტესად ახალგაზრდებს, სიცოცხლე შეუნარჩუნოს. პარლამენტმა მიიღო ცვლილება, რომლის თანახმადაც ნარკოტიკებით ვაჭრობისას სიკვდილით დასჯის გამოყენება შესაძლებელი იქნება 50 კილოგრამზე მეტი ოპიუმისა და 2 კილოგრამზე მეტი ჰეროინის, მორფის, კოკაინის და სხვა ქიმიური დერივატივების შემთხვევაში. აქამდე სიკვდილით დასჯისთვის საკმარისი იყო 5 კილოგრამზე მეტი ოპიუმითა და 30 გრამზე მეტი ჰეროინით ვაჭრობა. სტატიაში ნათქვამია, რომ სჭირდება პარლამენტის მეორადი დამტკიცება, რის შემდეგაც, საბოლოო დადასტურებისა და კანონად ქცევისთვის, გადაეგზავნება მცველთა საბჭოს.[8]

ადამიანის უფლებათა ცენტრი ირანში 2017 წლის 20 ოქტომბერს წერს, რომ საერთაშორისო საზოგადოების მხრიდან ხანგრძლივი ზეწოლის შემდეგ ირანმა გაამარტივა ნარკოტიკების წინააღმდეგ მიმართული პოლიტიკა და გააუქმა სიკვდილით დასჯა ნარკოტიკებთან დაკავშირებული მცირე დანაშაულებისთვის. მცველთა კორპუსმა, რომელიც 6 სასულიერო პირისგან შემდგარი ორგანოა, რომელიც ადგენს კანონებისა და არჩევნების ისლამურ პრინციპებთან შესაბამისობას, დაამტკიცა პარლამენტის მიერ მიღებული ცვლილებები ნარკოტიკების წინააღმდეგ კანონში. საბოლოო ვერსიით, ნარკოტიკებთან დაკავშირებული დანაშაულისას სიკვდილით დასჯის გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც საქმე ეხება ნარკობარონებს, შეიარაღებულ მოვაჭრეებს, კრიმინალებს წინასწარი განზრახვით (15 წელზე მეტი ვადით პატიმრობა) და მათ, ვინც ნარკოტიკების გაყიდვას აიძულებს ბავშვებს.[9]

[1] Iran: The Anti-Narcotics Law [Islamic Republic of Iran],  8 November 1997, available at:

[accessed 13 December 2017]

[2] IHRR – Iran Human Rights Review: Iran’s 2013 ‘Islamic Penal Code’ – one year on, September, 2014; http://www.ihrr.org/ihrr_article/justice-en_irans-2013-islamic-penal-code-one-year-on/

[3] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Iran, 3 March 2017, available at:

[accessed 13 December 2017]

[4] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Iran, 22 February 2017, available at:

[accessed 13 December 2017]

[5] Human Rights Watch, World Report 2017 – Iran, 12 January 2017, available at:

[accessed 13 December 2017]

[6] FCO – UK Foreign and Commonwealth Office: Human Rights and Democracy Report 2015 – Human Rights Priority Country update  report: January to June 2016 – Iran, 21 July 2016 (available at ecoi.net) http://www.ecoi.net/local_link/329318/456801_en.html

[7] ICHRI  – International  Campaign  for Human Rights in Iran:  Head of Iranian  Judiciary’s Human Rights Council Defends Wave of Executions, 8 September 2016 https://www.iranhumanrights.org/2016/09/javad-larijani-demands-applause- amidstsurge-in-executions/

[8] Reuters; Iran parliament edges towards softening drug laws to curb executions; Reuters Staff; 15 August, 2017; available at: https://www.reuters.com/article/us-iran-drugs-law/iran-parliament-edges-towards-softening-drug-laws-to-curb-executions-idUSKCN1AV109

[9] Center for Human Rights in Iran; After Years of International Condemnation, Iran Revises death Penalty Policy; 20 October, 2017; available at: https://www.iranhumanrights.org/2017/10/after-years-of-international-condemnation-iran-revises-death-penalty-policy/

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-7 დეკემბერი, 2017

პაკისტანში თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა თალიბანმა აიღო – პეშავარის აგრარული უნივერსიტეტის კამპუსში შეიარაღებული პირების თავდასხმის შედეგად 9 ადამიანი დაიღუპა, 36-ზე მეტი კი დაშავდა. გარდაცვლილთა შორის არიან სტუდენტებიც. ადგილობრივი პოლიციის ცნობით, ყველა თავდამსხმელი მოკლულია. პაკისტანში, პეშავარის აგრარული უნივერსიტეტის კამპუსზე განხორციელებულ თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა ტერორისტულმა მოძრაობა „თალიბანმა“ აიღო. პეშავარი ავღანეთის საზღვართან ახლოს მდებარე ქალაქია, რომელიც თალიბანის სამიზნე ხშირად ხდება. ყველაზე სისხლიანი თავდასხმა აქ ბოლოს 2014 წელს მოხდა. მაშინ, სკოლაში მომხდარი თავდასხმისას, 140-მდე ადამიანი, უმეტესად ბავშვები, დაიღუპნენ.[1]

თურქ კაცებს თმის შავად შეღებვა აუკრძალეს – რელიგიურ საკითხთა სამმართველომ თურქეთში კაცებისთვის თმის შავად შეღებვაზე აკრძალვა შემოიღო. „თმის, წვერის, ან ულვაშის შეღებვა დასაშვებია, თუ მიზანი ადამიანის მოტყუება არ არის, მაგრამ კაცებისთვის თმის შავად შეღებვა ისლამური წესებით არ დაიშვება. ეს მიუღებელია“, – აცხადებენ სამმართველოში. უწყებაში მხოლოდ ამით არ შემოფარგლულან და „შავ სიაში“ შევიდა მუსიკაც, რომელიც „ცოდვას ავრცელებს“. ამასთან, თურქეთში აკრძალულია ისეთ ადგილებში მუშაობაც, სადაც ალკოჰოლი იყიდება. ამ წესის დარღვევა მხოლოდ იმ შემთხვევაშია დასაშვები, თუ ადამიანს საარსებოდ სხვა საშუალება არ აქვს.[2]

სომალიში ორმაგი ტერაქტის შედეგად 512 ადამიანი დაიღუპა – ორმაგი ტერაქტის შედეგად დაღუპულთა რაოდენობამ, რომელიც 14 ოქტომბერს სომალის დედაქალაქში მოგადიშოში მოხდა, 512 ადამიანს გადააჭარბა. სომალის საგანგებო სიტუაციების ცენტრის ხელმძღვანელის განცხადებით, ტერაქტის შედეგად დაღუპულია 512 ადამიანი, დაშავებულია 295, ხოლო 70 ადამიანი დაკარგულადაა მიჩნეული. მანამდე ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ ორმაგი ტერაქტის შედეგად მოგადიშოში 358 ადამიანი დაიღუპა, ხოლო 228 დაშავდა. დაღუპულთა უმრავლესობა მშვიდობიანი მოქალაქეა. თვითმხილველების ცნობით, ბომბი სატვირთო მანქანაში იყო დამონტაჟებული, რომელიც მოგადიშოს ცნობილ სასტუმროსთან იდგა, კიდევ ერთი აფეთქება კი მადინას კვარტალში მოხდა. 2007 წლის შემდეგ ეს სომალიში განხორციელებული ყველაზე მასშტაბური ტერაქტია. სომალიში ბოლო დროს მომხდარი ტერაქტებიდან უმეტესობა ტერორისტული დაჯგუფება „აშ-შაბაბის“ მიერ არის ორგანიზებული, რომელიც „ალ-ქაიდას“ ერთ-ერთი დანაყოფია.[3]

ეგვიპტელ ადვოკატს გოგოების გაუპატიურების მოწოდების გამო 3 წლით პატიმრობა შეუფარდეს – მან განაცხადა, რომ ქალები, რომლებიც დახეულ ჯინსებს ატარებენ, გაუპატიურების ღირსები არიან. კონსერვატორ ადვოკატს, ნაბიჰ ალ ვაჰშის პატიმრობის გარდა ჯარიმაც დააკისრეს 20 ათასი ეგვიპტური ფუნტის ოდენობით (1 130 დოლარი). ალ ვაჰშიმ კომენტარი ეგვიპტურ ტელეარხზე ოქტომბერში დებატების დროს გააკეთა. დებატების თემა პროსტიტუცია იყო. „ბედნიერი ხართ როდესაც ხედავთ, რომ ქუჩაში გოგო მოდის და ნახევარი სხეული უჩანს?.. მე გეუბნებით, რომ როდესაც გოგო ქუჩაში ასეთ ფორმაში მოდის, მისი სექსუალური შევიწროება პატრიოტული, ხოლო გაუპატიურება ნაციონალური ვალია“, – განაცხადა ადვოკატმა გადაცემაში.[4]

ვითარება იემენში – იემენის დედაქალაქში მეამბოხე ჰუსიტებსა და ქვეყბის ექსპრეზიდენტის ალი აბდალა სალეჰის მომხრებს შორის მომხდარ შეტაკებას 200-ზე მეტი ადამიანი ემსხვერპლა. შეიარაღებული დაპირისპირების ახალი ტალღა სანააში 29 ნოემბრიდან მიმდინარეობს. ცნობილი გახდა, რომ ამბოხებულმა-ხუსიტებმა ქალაქ სანაში იემენის ტელეკომპანია „Yemen Today“-ის შენობა შტურმით აიღეს და 40 თანამშრომელი მძევლად აიყვანეს. პარალელურად, იემენის ყოფილი პრეზიდენტი ალი აბდალა სალეჰი მოკლეს. სოციალურ ქსელში ფოტოები და ვიდეომასალაც გავრცელდა. სალეჰის მკვლელობას იემენის სახალხო პარტია ადასტურებს. იემენში სამოქალაქო ომი 2014 წლიდან მიმდინარეობს. საომარი მოქმედებების ერთ მხარეს არიან ხუსიტების დაჯგუფება „ანსარ ალა“ და ყოფილი პრეზიდენტის ალი აბდალა სალეჰის არმიის ნაწილი, მეორე მხარეს კი სუნიტი პრეზიდენტი აბდ რაბა მანსურა ჰადის მხარდამჭერი არმია და არაბული ქვეყნების კოალიცია.[5]

[1] BBC; Pakistan attack: Gunmen storm Peshawar training collage; 1 December, 2017; available at: http://www.bbc.com/news/world-asia-42191487

[2] Daily News; Turkey’s top religious body ‘issues fatwa on hair dye’; By Meltem Ozgenc; 1 December, 2017; available at: http://www.hurriyetdailynews.com/turkeys-top-religious-body-issues-fatwa-on-hair-dye-123368

[3] Fox News; Final death toll in Somalia’s worst attack is 512 people; By Abdi Guled; 2 December, 2017; available at: http://www.foxnews.com/world/2017/12/02/final-death-toll-in-somalias-worst-attack-is-512-people.html

[4] BBC; Egyptian lawyer jailed for saying women in ripped jeans should be raped; 2 December, 2017; available at: http://www.bbc.com/news/world-middle-east-42209755

[5] იმედის ახალი ამბები; იემენში მომხდარ შეტაკებას 200-ზე მეტი ადამიანი ემსხვერპლა; 3 დეკემბერი, 2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/38511/iemenshi-momkhdar-shetakebas-200ze-meti-adamiani-emskhverpla ; იემენის ყოფილი პრეზიდენტი მოკლეს; 4 დეკემბერი, 2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/38616/iemenis-kopili-prezidenti-mokles

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 24-30 ნოემბერი, 2017

ტერაქტი ეგვიპტეში – ეგვიპტეში, სინაის ნახევარკუნძულზე მდებარე მეჩეთზე მოწყობილ თავდამსხმაში მონაწილე ტერორისტებს დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ დროშები ჰქონდათ. ეგვიპტის ხელისუფლების ცნობით, თავდასხმაში 30 შეიარაღებული პირი მონაწილეობდა. ქვეყნის პროკურატურის ინფორმაციით, თავდასხმის შედეგად დაიღუპა 305 (მათგან 27 ბავშვი) და დაშავდა 128 ადამიანი. ქვეყანაში სამდღიანი გლოვა გამოცხადდა.

ეგვიპტის პრეზიდენტი აბდელ ფატაჰ ალ სისი, მეჩეთში მომხდარი ტერაქტის გამო, მკაცრი საპასუხო ზომებით დაიმუქრა. ეგვიპტის  შეიარაღებულმა ძალებმა ავიარეშების შედეგად რამდენიმე სატრანსპორტო საშუალება გაანადგურეს, რომლებიც სინაის ჩრდილოეთით მდებარე მეჩეთში განხორციელებულ ტერაქტში მონაწილეობდნენ. ტერაქტის შემდეგ ხელისუფლებამ ღაზის სექტორთან საკონტროლო-გამშვები პუნქტიც ჩაკეტა. თავდასხმა ქალაქ ბირ ალ-აბედში, პარასკევის ლოცვის დროს მოხდა.[1]

ერაქტი ბაღდადში – ერაყის დედაქალაქის ერთერთ რაიონში ორმა თვითმკვლელმა ტერორისტმა თავი აიფეთქა. ტერაქტის შედეგად სულ მცირე 9 ადამიანი დაიღუპა, ხოლო 42 დაშავდა. ტერაქტზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[2]

გაერომ ქალებისთვის ყველაზე საშიში ქვეყნები დაასახელა – როგორც გაირკვა, 2016-2017 წლის სტატისტიკის მიხედვით, ქალებისთვის ყველაზე საშიშ ქვეყანას მექსიკა წარმოადგენს. კვლევის მიხედვით, მექსიკის შემდეგ ქალთა მიმართ ძალადობისა და ფემიციდის ყველაზე მეტი შემთხვევა ჰონდურასში, გვატემალასა და ელ სალვადორში დაფიქსირდა. ეს ის ქვეყნებია, სადაც ქალები ქმრებისა თუ პარტნიორებისგან ფსიქოლოგიურ და ფიზიკურ ძალადობას პერმანენტულად განიცდიან.

გაეროს ანგარიშში წერია, ქალთა მიმართ ძალადობას ხელს უწყობს ფესვგადგმული პატრიარქალური კულტურაც. ლათინური ამერიკის სახელმწიფოებს შორის, ადამიანის უფლებების კუთხით მოწინავე ქვეყნები დღეს არგენტინა და ჩილეა.[3]

ზიმბაბვეში ახალი პრეზიდენტის ემერსონ მნანგაგვას ინაუგურაცია გაიმართა – ცერემონია ქვეყნის დედაქალაქ ჰარარეში სტადიონზე გაიმართა. ღონისძიებას რამდენიმე ათასი ადამიანი დაესწრო. 15 ნოემბერს ზიმბაბვეში სამხედროებმა პრეზიდენტი მუგაბე მძევლად აიყვანეს. მათ სახელმწიფო ტელერადიოკომპანია ZBC-ის შენობა და პრეზიდენტის სასახლე დაიკავეს. ნოემბრის დასაწყისში ზიმბაბვეს პრეზიდენტმა, 93 წლის რობერტ მუგაბემ თავისი მოადგილე ემერსონ მნანგაგვა გაათავისუფლა. მნანგაგვა პრეზიდენტის პოსტზე ყველაზე რეალურ კანდიდატად ითვლებოდა. მას სამხედროების მხარდაჭერა ჰქონდა.

დასავლეთთან ზიმბაბვეს პრეზიდენტის ურთიერთობა ყოველთვის არაპროგნოზირებადი იყო. 1990-იანი წლების ბოლოს და 2000-იანი წლების დასაწყისში აშშ-მა და ევროკავშირმა მუგაბეს რეჟიმის წინააღმდეგ სანქციები აამოქმედეს, ხოლო საერთაშორისო სავალუტო ფონდმა, მსოფლიო ბანკმა და სხვა დასავლურმა დონორებმა ზიმბაბვეს ფინანსური დახმარება შეწყვიტეს. პასუხად, მას არაერთხელ უთქვამს, რომ შეერთებულ შტატებს და ბრიტანეთს ანგარიშს არ გაუწევს. 2008 წლის არჩევნების წინ მუგაბემ განაცხადა, რომ პრეზიდენტის თანამდებობიდან მას მხოლოდ ღმერთი თუ გადააყენებს, რომელმაც ის დანიშნა.[4]

იემენში პირველი ჰუმანიტარული ტვირთი ჩავიდა – ტვირთი, საჰაერო გზით, საუდის არაბეთის მიერ მოწყობილი სამკვირიანი ბლოკადის შემდეგ, ჩაიტანეს. გაეროს ჰუმანიტარული ტვირთი 1.9 მილიონ ვაქცინაციის დოზასაც მოიცავს.

6 ნოემბერს საუდის არაბეთის ხელმძღვანელობით შექმნილა არაბულმა კოალიციამ იემენის ყველა აეროპორტი, სახმელეთო და საზღვაო პორტები დახურა. არაბეთის ხელისუფლების თქმით, გამოძიებით დადგინდა, რომ იემენიდან გაშვებული რაკეტები ირანის წარმოებულია. ამის გამო საუდის არაბეთმა ირანი ხუსიტებისთვის იარაღის მიწოდებაში დაადანაშაულა. ირანის პრეზიდენტმა ჰასან როუჰანიმ საუდის არაბეთი გააფრთხილა, რომ მუქარით ირანთან ვერაფერს მიაღწევს.

საუდის არაბეთის მეთაურობით შექმნილი არაბული ქვეყნების კოალიცია 2014 წლიდან იემენში ოპერაციას ატარებს, რომელიც ამბოხებული ხუსიტების და იემენის ექსპრეზიდენტ ალი აბდალა სალეჰის მხარდამჭერი სამხედრო შენაერთების წინააღმდეგაა მიმართული. იემენის მოქმედმა პრეზიდენტმა ანდ რაბა მანსურა ჰადიმ გაეროს გენერალურ ასამბლეაზე განაცხადა, რომ მთავრობა მზად არის ხუსიტებთან მოლაპარაკებისთვის.[5]

[1] Reuters; Gunman in Egypt mosque attack carried Islamic State flag, prosecutor says; By Omar Fahmy, Patrick Markey; 24 November, 2017; available at: https://www.reuters.com/article/us-egypt-security/gunmen-in-egypt-mosque-attack-carried-islamic-state-flag-prosecutor-says-idUSKBN1DO1AN?il=0

[2] Reuters; Suicide attack targets area southeast of Baghdad; By Reuters stuff; 27 November, 2017; available at: https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-attacks/suicide-attack-targets-area-southeast-of-baghdad-idUSKBN1DR2BW

[3] Mumbai Mirror; Latin America world’s most violent region for women: UN report; By AFP; 25 November, 2017; available at: https://mumbaimirror.indiatimes.com/news/world/latin-america-worlds-most-violent-region-for-women-un-report/articleshow/61774898.cms

[4] BBC; Zimbabwe’s Mnangagwa takes power and vows to serve all citizens; 24 November, 2017; available at: http://www.bbc.com/news/world-africa-42100283

[5] BBC; Yemen war: first aid flights arrive since blockade; 25 November, 2017; available at: http://www.bbc.com/news/world-middle-east-42122223

ერაყი. სისხლის აღების ტრადიცია ქურთისტანში. ნოემბერი, 2017

ერაყში, სისხლის აღების ტრადიციის შესახებ გაერთიანებული სამეფოს მიერ 2017 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია რომ ერაყში, სისხლის აღების ტრადიცია ძირითადად ქურთული ფენომენია. როგორც ყველა ტომებში, ასევე ქურთისტანის მასშტაბითაც ფართოდაა გავრცელებული სისხლის აღების წესი. მისი მახასიათებლები და ინტენსივობა განსხვავდება ტერიტორიების მიხედვით და მათზე გავლენას ახდენს რამდენიმე ფაქტორი. აღნიშნული წესი ყველაზე ძლიერია, უფრო მეტად, ტომობრივ არეალებში და ყველაზე სუსტი – რეგიონებში, რომლებიც მოწინავეები არიან ტომობრიობის გაუქმების  პროცესში და სადაც ძლიერია გარე ადმინისტრაციის გავლენა. სისხლის აღების წესი უფრო მეტად არის გავრცელებული ჩრდილოეთ ქურთისტანში (თურქეთში), ვიდრე ქურთისტანის სხვა ნაწილებში და იმის გამო, რომ ტომების ლიდერების ძალები სუსტდება, სისხლის აღებასთან დაკავშირებული ინციდენტებიც მცირდება.[1]

ამავე წყაროში აღნიშნულია, რომ ტრადიციულად სისხლის აღების წესი წარმოადგენს ტომებს შორის საქმეს. როდესაც ეროვნებით ქურთ პიროვნებას კლავს სხვა ტომის წარმომადგენელი, მის დასასჯელად არამხოლოდ მოკლული ადამიანის ნათესავები იკრიბებიან, არამედ მთლიანი ტომი ერთიანდება. ეს როგორც წესი, ახდენს ტომებს შორის ომის გაჩაღების პროვოცირებას. ჩვეულებრივ, ქალები და ბავშვები განთავისუფლებულები იყვნენ სისხლის აღების წესიდან.[2]

ერაყის კონსტიტუციის მე-15 მუხლის მიხედვით, „ყველა ადამიანს აქვს სიცოცხლის, უსაფრთხოებისა და თავისუფლების უფლება. აკრძალულია ამ უფლებების შეზღუდვა ან ჩამორთმევა, გარდა კანონის შესაბამისი შემთხვევებისა და კომპეტენტური სასამართლო ორგანოს მიერ გაცემული გადაწყვეტილებისა.[3]

გაერთიანებული სამეფოს ანგარიშის მიხედვით, თუ პიროვნება შურისძიების მიზნით კლავს დამნაშავეს, აღნიშნული პირი ისჯება სასამართლოს მიერ. Human Rights Watch-ის მიხედვით, სამხრეთ და ცენტრალურ ერაყთან შედარებით, ერაყის ქურთისტანში უფრო მაღალია სამართალდამცავი ორგანოების ეფექტურობა. აღნიშნული ორგანიზაცია ერაყის ქურთისტანში სამართლის აღსრულებას ახასიათებს, როგორც განსაკუთრებით ეფექტურს, თუმცა, აღნიშნავს, რომ იგი განსხვავდება ქურთების მიერ კონტროლირებად სხვა არეალებზე. ქურთისტანის ხელისუფლებას აქვს ძალიან ეფექტური პოტენციალი მის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად, თუმცა, აქვე აღინიშნება, რომ თუ ქურთისტანის ხელისუფლებას არ სურს კონკრეტული ინდივიდის დაცვა, მათ ძალიან თავისუფლად შეუძლიათ ამის გაკეთება. ერაყის ქურთისტანის ხელისუფლებისგან დაცვის მიღების შესაძლებლობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ ვინ არის დევნის აგენტი. ხელისუფლება კონკრეტულ პირს არ დაიცავს იმ შემთხვევაში, თუ მას კონფლიქტი აქვს პოლიტიკოსთან. ამ მხრივ, Human Rights Watch-მა ქურთისტანის სასამართლო შეაფასა, როგორც პოლიტიკური გავლენის ქვეშ მყოფი. გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის (UNHCR) შეფასებით, ერაყის ქურთისტანში მოსახლეობის მხრიდან არსებობს ძალიან მცირე დაინტერესება სამართალდამცველების მიმართ და ხალხი არ მიმართავს პოლიციას ან სასამართლოებს. UNHCR-ის განცხადებით, სასამართლოების მხრიდან არ ჩანს რეაგირება, მიუხედავად ამისა, მათ აქვთ საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი კანონები.[4]

უფრო ძნელად მოსაგვარებელ საკითხს წარმოადგენს სისხლის აღების წესი, რომელშიც თავად ტომების ხელმძღვანელები არიან ჩართულები. „Fasl“-ი გულისხმობს სისხლის აღების სანაცვლოდ გადასახადს, ქურთებში ის ცნობილია „khwin“ (სისხლი) -ს სახელით. ფულთან ერთად დამნაშავის ოჯახი მსხვერპლის ოჯახს აძლევს ცხენს და აღნიშნული ოჯახის წევრთან დასაქორწინებლად მიჰყავს გოგონა, რათა შედგეს ამ ორი ოჯახის კავშირი. სისხლის აღებასთან დაკავშირებული საკითხის მოგვარებას ანდობენ მხოლოდ საზოგადოებაში პრესტიჟის მქონე პირს, ან ხელმძღვანელთა საბჭოს ან უხუცესებს. სისხლის აღების წესი მაშინაც კი იჩენს ხოლმე თავს, როდესაც ამ საკითხზე მოლაპარაკებები დამთავრებულია.[5]

სისხლის აღების წესთან დაკავშირებულ მნიშვნელოვან პრაქტიკას წარმოადგენს დამნაშავისთვის თავშესაფრის (pana) უზრუნველყოფა. სერიოზულად განიხილება დამნაშავის მიერ თავშესაფრის წესის დარღვევის საკითხი და ამის ჩამდენს პასუხს აგებინებს ის პირი, ვინც მას მიანიჭა თავშესაფარი. ჩვეულებრივ, დამნაშავეებს თავშესაფარს  ანიჭებენ გავლენიანი პირები. თავშესაფრის წესის დარღვევის შემთხვევაში გამოსავალს წარმოადგენს თავშესაფრის მიმნიჭებელი პირისთვის კონკრეტული თანხის (ცნობილია, როგორც wuskir) გადახდა უპატივცემულობისა და ზიანის ასანაზღაურებლად. სისხლის აღების წესით საკითხის მოგვარება ხდება ან დამნაშავის ოჯახის წევრების მკვლელობით, ან უფრო მეტად, ფინანსური კომპენსაციით (al-diya).[6]

ერაყში დაბრუნებასთან დაკავშირებით UNHCR-მა 2016 წლის ნოემბრის ანგარიშში აღნიშნა, რომ ტომები დავებს ძირითადად აგვარებენ ტომობრივი წესების მიხედვით. ჩვეულებრივ, ტომები პირველ რიგში ცდილობენ მოაგვარონ საკითხი მედიატორობის გზით და მსხვერპლის ოჯახისთვის ფინანსური კომპენსაციით (“blood money”, “fasl” ან “diva”). დაზარალებული მხარე ამის სანაცვლოდ უარს ამბობს შურისძიებაზე. მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ტომები ვერ ახერხებენ საკითხის მშვიდობიანად გადაწყვეტას, იწყება სისხლის აღების წესი, რომლის მეშვეობითაც შესაძლოა წარმოიქმნას შურისძიებისა და ძალადობის ხანგრძლივი ციკლები.[7]

ერაყის ქურთისტანში დანიის ლტოლვილთა საბჭოსა (DRC)  და დანიის საიმიგრაციო სამსახურის (DIS) მიერ განხორციელებული მისიის ანგარიშის თანახმად, ზოგიერთი ტომი ხელისუფლებაზე მაღლა დგას, რაც იმას ნიშნავს, რომ მათ ასევე აქვთ შესაძლებლობა შესთავაზონ პიროვნებას დაცვა. ამასთანავე, მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის თანახმად (IOM), ერაყის ქურთისტანში, ყველა სახის დავისას ხშირია არაფორმალური მედიატორობა. ასევე სხვა წყაროების მიხედვითაც, ხელისუფლების გარდა, დაცვა შესაძლებელია იქნას მიღებული სხვა აქტორებისგან, როგორიცაა ოჯახი, რელიგიური ლიდერები, ტომები, სამხედრო პირები, კლანები, რომლებიც დაკავშირებულები არიან პოლიტიკურ ძალებთან და კერძო დაცვის კომპანიები. თუმცა, წყაროების მიხედვით, აღნიშნული სახის დაცვას შესთავაზებენ მხოლოდ იმ პირებს, ვისაც ამის უფლება აქვს. დამატებით, UNHCR-მა აღნიშნა, რომ აღნიშნული დაცვა იქნება დროის შეზღუდულ მონაკვეთში და გრძელვადიან პერსპექტივაში არ იქნება ეფექტიანი. Human Rights Watch-მა აღნიშნა, რომ ადამიანის უფლებებით სარგებლობის კუთხით, ეს ვერ ჩაითვლება ეფექტიან დაცვად.[8]

[1] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Blood feuds, August 2017, v 1.0, available at:

[accessed 30 November 2017]

[2] Ibid

[3] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Kurdish ‘honour’ crimes, August 2017, v 1.0, available at:

 [accessed 30 November 2017]

[4] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Kurdish ‘honour’ crimes, August 2017, v 1.0, available at:

 [accessed 30 November 2017]

[5] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Blood feuds, August 2017, v 1.0, available at:

[accessed 30 November 2017]

[6] Ibid

[7] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Blood feuds, August 2017, v 1.0, available at:

[accessed 30 November 2017]

[8] Ibid

ავღანეთი. ქაბულში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება. ნოემბერი, 2017

ქალაქი ქაბული, 14 სხვა რაიონთან ერთად, ქაბულის პროვინციის ცალკე რაიონია. გამომდინარე იქიდან, რომ ქაბულში თავმოყრილია სამთავრობო შენობები, საერთაშორისო ორგანიზაციები, დიპლომატიური წარმომადგენლობები, საერთაშორისო და ადგილობრივი უსაფრთხოების ძალები, ქალაქს, ავღანეთის სხვა პროვინციებთან და რაიონებთან შედარებით, განსხვავებული სახის უსაფრთხოება აქვს.

ქაბული გაცილებით უფრო დიდი და მზარდი ქალაქია ავღანეთში. დაბრუნებული მოსახლეობის, იძულებით გადაადგილებული პირებისა და ეკონომიკური მიგრანტების რიცხვი სწრაფი ტემპით გაიზარდა ქაბულში. გაეროს ჰუმანიტარული კოორდინაციის ოფისის (UN OCHA) 2015 წლის ანგარიშის მიხედვით, ქაბულის მოსახლეობა 3,678,034 პირს შეადგენდა. სხვა მონაცემებით კი, მოსახლეობის რიცხვი 7 მილიონამდეც ადის. ქაბულის პროვინციის სამი მეოთხედი ქალაქ ქაბულში ცხოვრობს.

ქალაქი ქაბული იყოფა 17 რაიონად, რომლებიც მოიხსენიება 1-17 რაიონებად. UN OCHA-ს მიერ 2016 წლის 4 იანვარს გამოქვეყნებული რუკის მიხედვით, ქალაქში 22 პოლიციის რაიონია მითითებული.

ქაბული ეთნიკურად მრავალფეროვანი ქალაქია, სადაც თითქმის ყველა ეთნიკური ჯგუფია წარმოდგენილი. პაშტუნები, ტაჯიკები, ჰაზარები, უზბეკები, თურქმენები, ბალუჩები, სიქები და ინდუსები, ყველა ერთ ქალაქში ცხოვრობს, თუმცა რომელიმე ჯგუფი გამოკვეთილად დომინანტური არ არის. რამდენადაც ადამიანები საცხოვრებლად ირჩევენ იმ ადგილებს, სადაც ნათესავები ყავთ, ან მათი ეთნიკური ჯგუფის უმრავლესობაა წარმოდგენილი, სხვადასხვა რაიონები ასოცირდება ამა თუ იმ ეთნიკურ ჯგუფთან.

ქ. ქაბულში არსებული კონფლიქტი და მასში მონაწილე მხარეები

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატი (UNHCR) 2016 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ სახელმძღვანელო პრინციპებში აღნიშნავს, რომ ავღანეთის ეროვნული უსაფრთხოების ძალებმა (ANSF), ზოგადად, დაამტკიცა, რომ აქვს უნარი, დაიცვას პროვინციის დედაქალაქები და ძირითადი ურბანული ცენტრები. გამონაკლისს წარმოადგენდა, 2015 წლის სექტემბერში, თალიბანის მიერ ყუნდუზის დროებითი დაკავება. მიუხედავად ამისა, ქაბულში ძალადობას რეგულარული ხასიათი აქვს, რომელთა ძირითადი სახეობებია „მაღალი რანგის პირებზე თავდასხმები“, „კომპლექსური თავდასხმები“ ან „თვითმკვლელ ტერორისტთა თავდასხმები“. ავღანეთში გაეროს დახმარების მისიის (UNAMA) განმარტებით, კომპლექსურ თავდასხმებში მოიაზრება მიზანმიმართული და კოორდინირებული თავდასხმები, რომელიც მოიცავს თვითმკვლელ მოწყობილობას, სადაც ერთზე მეტი თავდამსხმელია და ერთზე მეტი სახეობის მოწყობილობა. კომპლექსური თავდასხმის მოდელი თითქმის ყოველთვის ერთნაირია: ასაფეთქებელი მოწყობილობა, ხშირ შემთხვევაში ბომბი, მოთავსებულია ავტომობილში, რომელიც აფეთქების შემდეგ ქმნის შესასვლელს, რომლის გავლით ამბოხებულები  შერბიან ტერიტორიაზე და ANSF-თან აწარმოებენ ცეცხლსასროლი იარაღით შეტევას, რომელიც ხშირად ერთ საათამდე გრძელდება.

აღნიშნული თავდასხმების სამიზნეებს, ავღანეთის ხელისუფლებისა და უსაფრთხოების ძალების გარდა, წარმოადგენენ მაღალი რანგის საერთაშორისო ინსტიტუტები, როგორც სამხედრო, ისე სამოქალაქო, მათ შორის დიპლომატიური პერსონალი და დასავლური არასამთავრობო ორგანიზაციები.

2015 წლის 1 სექტემბრიდან 2016 წლის 31 მაისამდე, ქალაქ ქაბულში ადგილი ჰქონდა 151 ინციდენტს. აღნიშნული ინციდენტები მოიცავდა შემდეგ სახეობებს:

ინდივიდებზე მიზანმიმართული თავდასხმები 21
შეიარაღებული დაპირისპირებები და საჰაერო თავდასხმები 18
აფეთქებები 50
უსაფრთხოების დამყარება 31
კონფლიქტთან კავშირში არ მქონე თავდასხმები 28
სხვა ინციდენტები 3
ინციდენტების საერთო რაოდენობა 151  [1]

უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარების მიმოხილვა

2016 წლის განმავლობაში და 2017 წლის დასაწყისშიც უსაფრთხოების კუთხით არსებული ზოგადი მდგომარება კვლავ გაუარესებული იყო. გაეროს მონაცემებით, ადგილი ჰქონდა 23,712 ინციდენტს, რაც 2015 წელთან შედარებით, 5%-ით გაზრდილი მაჩვენებელია, ხოლო წლის მანძილზე დაფიქსირებულ ინციდენტებს შორის კი ყველაზე  მაღალი, რაც UNAMA-ს ოდესმე აღურიცხავს.[2]

2016 წლის მანძილზე, ავღანეთის რვა პროვინციიდან ხუთში გაიზარდა მსხვერპლის მაჩვენებელი. შეიარაღებულმა კონფლიქტმა ძირითადად დააზარალა ქვეყნის სამხრეთი რეგიონი. ცენტრალური რეგიონი კი რიგით მეორე იყო, სადაც ყველაზე მეტი მსხვერპლი დაფიქსირდა – სულ 2,348 სამოქალაქო მსხვერპლი (534 გარდაცვლილი და 1,814 დაჭრილი) – 2015 წელთან შედარებით, აღნიშნული წარმოადგენდა 34%-იან ზრდას, რაც განპირობებული იყო ქალაქ ქაბულში განხორციელებული თვითმკვლელი ტერორისტებისა და კომპლექსური თავდასხმების შედეგად. [3]

მთლიანობაში, 2017 წლის 1 იანვრიდან 30 სექტემბრამდე პერიოდში, UNAMA-მ დააფიქსირა 8,019 სამოქალაქო მსხვერპლი (2,640 გარდაცვლილი და 5,379 დაჭრილი). აღნიშნული მაჩვენებელი, სამოქალაქო მსხვერპლის კუთხით, 2016 წლის იმავე პერიოდის მონაცემებთან შედარებით, 6%-ით ნაკლები იყო. სამოქალაქო პირების სიკვდილიანობა 1%-ით გაიზარდა, ხოლო დაჭრილი მოქალაქეების რიცხვი კი 9%-ით შემცირდა. UNAMA მიესალმება დაჭრილთა რაოდენობის შემცირებას, თუმცა აღნიშნავს, რომ სიკვდილიანობის მაჩვენებელი კვლავ მაღალია.

UNAMA-ს მიხედვით, მხარეებს შორის არსებული დაპირისპირების შედეგად გამოწვეული სამოქალაქო მსხვერპლის რაოდენობა, 2016 წლის იმავე პერიოდთან შედარებით, 15%-ით შემცირდა.[4]

უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება ქაბულში

2017 წლის ოქტომბერი

ავღანელი ოფიციალური პირების განცხადებით, სულ მცირე ოთხი ადამიანი გარდაიცვალა და 13 დაიჭრა ქაბულის ცენტრალურ ნაწილში მომხდარი თვითმკვლელი ტერორისტის აფეთქების შედეგად. მედია საშუალება  BBC-თან საუბარში ქაბულის პოლიციის სპიკერმა განაცხადა, რომ თვითმკვლელი ტერორისტი დაახლოებით 12 ან 13 წლის მოზარდი იყო. თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა ე. წ. ისლამურმა სახელმწიფომ აიღო.[5]

ავღანელი ოფიციალური პირების განცხადებით, ქაბულში მომხდარი თვითმკვლელი ტერორისტული თავდასხმის დროს, სულ მცირე 15 სამხედრო კადეტი გარდაიცვალა.  სხვადასხვა მეამბოხე დაჯგუფების თავდასხმების შედეგად, ერთი კვირის განმავლობაში, 200-მდე პირი გარდაიცვალა. თავდაცვის სამინისტროს სპიკერის, დავლათ ვაზირის, განცხადებით, მარშალ ფაჰიმის სამხედრო აკადემიის კართან მომხდარი აფეთქების შედეგად, კიდევ ოთხი კადეტი დაიჭრა, როდესაც ისინი მიკროავტობუსით ტოვებდნენ ტერიტორიას. თვითმკვლელი ტერორისტი ფეხით მოსიარულე იყო. აღნიშნული თავდასხმა საკუთარ თავზე თალიბანმა აიღო.[6]

20 ოქტომბრის თავდასხმების სამიზნეს წარმოადგენდა დედაქალაქ ქაბულში არსებული შიიტური მეჩეთი და ღურის პროვინციის ცენტრალურ ნაწილში მდებარე სუნიტური მეჩეთი. ავღანეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს სპიკერის განცხადებით, ქაბულის თავდასხმას სულ მცირე 56 ადამიანი შეეწირა, ხოლო დედაქალაქის დაშთ-ე-ბარჩის რაიონის ნაწილში მდებარე იმამ ზამანის მეჩეთთან მომხდარი თვითმკვლელი ტერორისტის თავდასხმის შედეგად, დაშავდა სულ მცირე 55 მლოცველი. ქაბულში განხორციელებულ თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა ექსტრემისტულმა დაჯგუფება ისლამურმა სახელმწიფომ აიღო.[7]

2017 წლის სექტემბერი

 ქაბულში, აშურას დღესასწაულის დადგომამდე, შიიტურ მეჩეთთან მომხდარი თვითმკვლელი ტერორისტის თავდასხმის შედეგად გარდაიცვალა სულ მცირე ხუთი და დაშავდა 20 ადამიანი. ქაბულის პოლიციის კრიმინალური საგამოძიებო სამსახურის დირექტორის განცხადებით, თავდამსხმელი მწყემსის ფორმაში იყო გადაცმული, რათა მეჩეთს მიახლოებოდა. თავდასხმის უკან ე. წ. ისლამური სახელმწიფო დგას.[8]

ოფიციალური პირების განცხადებით, დედაქალაქ ქაბულში აშშ-ს მიერ ამბოხებულების წინააღმდეგ საჰაერო თავდასხმისას სარაკეტო მოწყობილობის მწყობრიდან გამოსვლის შედეგად მშვიდობიანი მოქალაქეები დაიღუპნენ. თავდასხმა ავღანელი არმიის მხარდასაჭერად ხორციელდებოდა, რათა ერთობლივად შეეტიათ მეამბოხეებისთვის. უცნობია, თუ რამდენი მოქალაქეა გარდაცვლილი ან დაჭრილი.[9]

ავღანელი ოფიციალური პირების განცხადებით, 24 სექტემბერს, სულ მცირე სამი მოქალქე დაიჭრა, როდესაც თვითმკვლელი ტერორისტი მანქანით დაესხა თავს ქაბულში, ნატოს საერთაშორისო მისიაში მონაწილე დანიის სამხედრო კოლონას. თალიბანის სპიკერის განცხადებით, აღნიშნული თავდასხმა თალიბანის მებრძოლმა განახორციელა, რომელის შედეგადაც 16-მდე აშშ-ს ჯარისკაცი იქნა მოკლული ან დაჭრილი.[10]

ავღანელი ოფიციალური პირების განცხადებით, დედაქალაქ ქაბულში, თვითმკვლელი ტერორისტის აფეთქების შედეგად, რომელიც კრიკეტის სტადიონზე შესვლას ცდილობდა, სულ მცირე სამი ადამიანი გარდაიცვალა. პოლიციის თქმით, ქაბულის კრიკეტის საერთაშორისო სტადიონთან მომხდარი 13 სექტემბრის აფეთქების შედეგად, ასევე დაშავდა სულ მცირე შვიდი ადამიანი.[11]

2017 წლის აგვისტო

ავღანელი ოფიციალური პირების განცხადებით, ქაბულის ცენტრში მდებარე ბანკთან თავი აიფეთქა თვითმკვლელმა ტერორისტმა, რის შედეგადაც გარდაიცვალა 5 და დაიჭრა 8 ადამიანი. აღნიშნულ თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა თალიბანმა აიღო, რომლის განცხადებითაც, მათ სამიზნეს ავღანეთის უსაფრთხოების ძალების თანამშრომლები წარმოადგენდნენ, რომლებსაც ხელფასები უნდა აეღოთ ბანკში.[12]

მეჩეთის ლიდერების განცხადებით, თვითმკვლელი ტერორისტები და შეიარაღებული პირები, რომელთაგან ზოგიერთი პოლიციის უნიფორმაში იყო გადაცმული, პარასკევის ლოცვისას თავს დაესხნენ ქაბულში მდებარე მეჩეთს, რის შედეგადაც გარდაიცვალა 40 და დაიჭრა 100-ზე მეტი პირი. მსხვერპლთა უმრავლესობა მეჩეთის მეორე სართულზე ჩაკეტილი ქალები იყვნენ.[13]

გადაადგილება

ქალაქი ქაბული მიმზიდველი რჩება დიდი რაოდენობით იძულებით გადაადგილებული პირებისთვის. 2016 წლის პირველი მეოთხედის მონაცემებით, 3,000 ოჯახმა  მოითხოვა დახმარება. 2016 წლის პირველი სამი თვის განმავლობაში 2,800 იძულებით გადაადგილებული პირი იქნა რეგისტრირებული ქაბულში.

ქაბულში, იძულებით გადაადგილებულ პირთა საერთო რიცხვი უცნობია. დევნილი მოსახლეობის განსხვავებული კატეგორიები არსებობს: ისინი, ვინც გამოექცნენ შეიარაღებულ კონფლიქტს და უსაფრთხოების კუთხით არსებულ ვითარებას; სამშობლოში დაბრუნებულები, რომლებიც ვერ უბრუნდებიან თავიანთ წარმოშობის რაიონებს და ცხოვრობენ მეორადი გადაადგილების პირობებში და ისინი, ვინც გამოექცნენ ბუნებრივ კატასტროფას და მომთაბარეები, როგორებიც არიან კუჩი და ჯოგი. სამშობლოში დაბრუნებულთა 40% არ ან ვერ უბრუნდება თავისი წარმოშობის ადგილს. იძულებით გადაადგილებული პირები ქალაქის მოსახლეობისგან განცალკევებით არ ცხოვრობენ, არამედ, ხშირ შემთხვევაში, სხვა მოწყვლად ჯგუფებთან ერთად ცხოვრობენ, როგორებიც არიან ქალაქის ღარიბი მოსახლეობა, სამშობლოში დაბრუნებულები და ეკონომიკური მიგრანტები.

ავღანეთში არსებული კონფლიქტის შედეგად იძულებით გადაადგილებულ პირებს, ქალაქ ქაბულში მეზობელი ქვეყნებიდან დაბრუნებული ლტოლვილების დიდი ნაკადიც დაემატა, რამაც ქალაქში არსებული სერვისები შეზღუდა. ამასთანავე, უკანასკნელ წლებში, შემცირდა არასამთავრობო ორგანიზაციების მხრიდან არსებული ჰუმანიტარული დახმარებებიც.[14]

ავღანეთში კონფლიქტის შედეგად იძულებითი გადაადგილების შესახებ OCHA-ს მიერ გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, 2017 წლის 19 ნოემბრის მონაცემებით,

ფაქტობრივი გადაადგილება, 2017 წლის 1 იანვრიდან 14 ნოემბრის ჩათვლით, შეადგენდა 343,958 პირს, რომელთაც კონფლიქტის შედეგად დატოვეს საცხოვრებელი სახლები. ანგარიშში ქაბული მოხსენიებული არ არის, როგორც კონფლიქტის შედეგად დევნილების წარმოშობის პროვინცია, არამედ მოხსენიებულია მხოლოდ, როგორც სხვა პროვინციებიდან დევნილთა მიმღები პროვინცია. 2017 წლის 1 იანვრიდან 14 ნოემბრის ჩათვლით, 6,205 პირი გადაადგილდა ქაბულში. იძულებით გადაადგილებულ პირებს მიაჩნიათ, რომ უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება ქაბულში უკეთესია. შესაბამისად, აღნიშნულის გამო გადაადგილდებიან დედაქალაქში.[15]

[1]EASO – EASO Country of Origin Information Report – Afghanistan, Security Situation, November 2016, available at:

(accessed 24 November, 2017)

[2] UNGA – UN General Assembly, The situation in Afghanistan and its implications for international peace and security, 3 March 2017, available at:

(accessed 24 November, 2017)

[3] UNAMA – UN Assistance Mission in Afghanistan, Annual Report 2016 on Protection of Civilians in Armed Conflict, Kabul, Afghanistan February 2017, p. 10-12 available at:

(accessed 24 November, 2017)

[4] UNAMA – UN Assistance Mission in Afghanistan, Quarterly Report on the Protection of Civilians in Armed Conflict: 1 January to 30 September 2017, p. 1-4, available at:

(accessed 24 November, 2017)

[5] BBC – Kabul Green Zone attacked by suicide bomber, 31 October 2017, available at: http://www.bbc.com/news/world-asia-41819850 (accessed 24 November, 2017)

[6] BBC – Military cadets killed in Kabul minibus suicide bombing, 21 October 2017, available at: http://www.bbc.com/news/world-asia-41708357 (accessed 24 November, 2017)

[7] RFE/RL – Radio Free Europe/Radio Liberty, At Least 72 Dead After Two Attacks On Mosques in Afghanistan, 20 October 2017, available at: https://www.ecoi.net/local_link/348066/479738_en.html (accessed 24 November, 2017)

[8] BBC – Suicide ‘shepherd’ bomber kills several people near Kabul mosque, 29 September 2017, available at: http://www.bbc.com/news/world-asia-41445289 (accessed 24 November, 2017)

[9] BBC – Kabul air strike: US attack causes civilian casualties, 27 September 2017, available at: http://www.bbc.com/news/world-asia-41422498 (accessed 24 November, 2017)

[10] RFE/RL – Radio Free Europe/Radio Liberty, Three Civilians Wounded By Kabul Suicide Attack On Danish Military Convoy, 24 September 2017, available at: https://www.ecoi.net/local_link/346979/478515_en.html (accessed 24 November, 2017)

[11] RFE/RL – Radio Free Europe/Radio Liberty, At Least Three Killed In Suicide Blast Outside Kabul Cricket Stadium, 13 September 2017, available at: https://www.ecoi.net/local_link/346596/478004_en.html (accessed 24 November, 2017)

[12] RFE/RL – Radio Free Europe/Radio Liberty, Suicide Bombing Kills Five At Bank In Kabul, 29 August 2017, available at: https://www.ecoi.net/local_link/345875/477168_en.html (accessed 24 November, 2017)

[13] REUTERS – Afghanistan’s Shi’ites call for protection after latest mosque attack, 26 august 2017, available at: http://news.trust.org/item/20170826094946-qqwqk/ (accessed 24 November, 2017)

[14] EASO – EASO Country of Origin Information Report – Afghanistan, Security Situation, November 2016, available at:

(accessed 24 November, 2017)

[15] OCHA – Afghanistan: Conflict Induced Displacement (as of 19 November 2017) actual displacement between 1 January 2017 and 14 November 2017, available at: https://www.humanitarianresponse.info/en/operations/afghanistan/idps (accessed 24 November, 2017)

პაკისტანი. შიდა გადაადგილების ალტერნატივა ისლამაბადში. ნოემბერი, 2017

პაკისტანის შესახებ გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის (UNHCR) 2017 წლის იანვრის ანგარიშის მიხედვით, პაკისტანში შიდა გადაადგილება ზოგადად დაუშვებელია იმ რეგიონებში, რომლებზეც გავლენა იქონია უსაფრთხოებისა და სამხედრო კონტრშეტევის ოპერაციებმა და საპასუხო თავდასხმებმა. ასეთი რეგიონების გარეთ შიდა გადაადგილების ალტერნატივა უნდა შეფასდეს ინდივიდუალურად. ისეთი არეალებიც კი, რომლებიც ითვლება სტაბილურად, შესაძლოა იყოს მიუწვდომელი, რადგან მასთან მისასვლელი და მისგან გამოსასვლელი გზები არ ითვლება უსაფრთხოდ.[1]

პაკისტანის შესახებ გაერთიანებული სამეფოს მიერ 2017 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ პაკისტანის ფართობი და მრავალფეროვნება დასაშვებს ხდის გადაადგილების შესაძლებლობას, გონივრულობის ფარგლებში, რომელიც დაფუძნებული იქნება პირის ინდივიდუალურ გარემოებებსა და იმ ტერიტორიის უსაფრთხოებაზე, სადაც უნდა განხორციელდეს გადაადგილება. ქალებისთვის შიდა გადაადგილება შესაძლოა გონივრული იყოს რამდენიმე შემთხვევაში და ეს დამოკიდებულია მის ოჯახზე, მის განათლებისა და სოციალურ მდგომარეობაზე. ანგარიშის მიხედვით, ზოგადად, პირს შესაძლებლობა აქვს მიიღოს ეფექტიანი დაცვა სახელმწიფოსგან, რაც დამოკიდებულია პიროვნების მიმართ საფრთხის ბუნებასა და მის ინდივიდუალურ გარემოებებზე.[2]

გაერთიანებული სამეფოს ანგარიშში აღნიშნულია ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის (DFAT)  მიერ შეფასებული შიდა გადაადგილების ალტერნატივა, რომლის მიხედვითაც პაკისტანის ფართობიდან და მრავალფეროვნებიდან გამომდინარე, უმრავლეს შემთხვევაში, ეფექტიანი იქნებოდა ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობების გადაადგილების ალტერნატივა. ბევრი დიდი ურბანული ცენტრი, როგორიცაა კარაჩი, ლაჰორი და ისლამაბადი, წარმოადგენს შერეული ეთნიკური და რელიგიური თემების საცხოვრებელს, სადაც არსებობს ანონიმურობის უფრო მაღალი დონე, დასაქმების უკეთესი შესაძლებლობები და სახელმწიფო დაცვასა და სერვისებზე უკეთესი წვდომა, ვიდრე სასოფლო ან მცირე ურბანულ არეალებში.[3]

გაერთიანებული სამეფოს ანგარიშშივე აღნიშნულია Freedom House-ს მიერ გამოქვეყნებული ინფორმაცია, რომლის მიხედვითაც, არსებობს მცირე სამართლებრივი შეზღუდვები მოქალაქეების მოგზაურობაზე და მათ მიერ საცხოვრებლის არჩევაზე, დასაქმებაზე ან უმაღლესი განათლების მიღებაზე. უცხო ქვეყნებში მოგზაურობის შემზღუდველ მთავარ ფაქტორს წარმოადგენს ე.წ „გასვლის საკონტროლო სია“ (Exit Control List), რომელიც კონკრეტულ პირებს უკრძალავს ქვეყნიდან გასვლას. სია მოიცავს იმ პირებს, ვინც წარმოადგენს საფრთხეს და ვის მიმართაც მიმდინარეობს სასამართლო პროცესები, თუმცა, ზოგ შემთხვევაში, ის გამოიყენეს იმ სამოქალაქო საზოგადოების აქტივისტების მიმართ, რომლებიც მუშაობდნენ ხელისუფლებისთვის მიუღებელ საკითხებზე.[4]

ისლამაბადში არსებულ სიტუაციასთან დაკავშირებით, გაერთიანებული სამეფოს ანგარიშში აღნიშნულია ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის მიერ გამოქვეყნებული ინფორმაცია, რომლის მიხედვითაც: „ 1998 წლის აღწერის შემდგომ, ისლამაბადის მოსახლეობის რაოდენობა გაიზარდა და 800 000-დან 2011 წელს მიაღწია თითქმის ორ მილიონამდე. დაარსებიდან (1960) ისლამაბადში შედარებით მაღალია შიდა მიგრანტების რაოდენობა, რომლის უმრავლესობაც წამოსულია კონფლიქტით დაზარალებული რეგიონებიდან, როგორიცაა ტომების ტერიტორიების ფედერალური მმართველობის (FATA) რეგიონი, ხაიბერ-პახტუნხვადან (KP) და ბალუჩისტანიდან. ისლამაბადისკენ მიმავალ ავტობანზე, ასევე მთავარ გზაჯვარედინებსა და ქალაქში ცნობილ შენობებზე   არის პოლიციის რამდენიმე საგუშაგო. ეს უზრუნველყოფს ძლიერ შემაკავებელ ფაქტორს, რადგან ზრდის გამოვლენის ფაქტორს იმ შეიარაღებული დაჯგუფებებისათვის, რომლებსაც სურთ ქალაქში თავდასხმების დაგეგმვა. გასამხედროებული რეინჯერები, რომლებიც ისლამაბადში იმყოფებიან 2014 წლის აპრილის შემდგომ, ასევე განაგრძობენ  ქუჩების პატრულირებას ისლამაბადში.[5]

პაკისტანის შესახებ ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით,  ქალაქსა და მის შესასვლელებში არსებობს უსაფრთხოების მაღალი ზომები, მათ შორის საგუშაგოები და გასამხედროებული რეინჯერების მიერ პატრულირებები. უსაფრთხოების მხრივ აღნიშნული ზომები უზრუნველყოფს ძლიერ შემაკავებელ ფაქტორს და ისლამაბადში იშვიათად აქვს ადგილი ფართო მასშტაბიან სამხედრო ან სექტორულ/მიზანმიმართულ თავდასხმებს.[6]

პაკისტანში უსაფრთხოების მხრივ არსებულ სიტუაციაზე EASO-ს მიერ 2017 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია უსაფრთხოების მრჩეველთა საბჭოს (OSAC) ანგარიში, რომლის მიხედვითაც,  ისლამაბადში უსაფრთხოების დონე უფრო მაღალია, ვიდრე სხვა რეგიონებში. პაკისტანის სამთავრობო შენობების არსებობა, ასევე მთავრობის წარმომადგენლებისა და უცხოელების ყოფნა ქალაქში განაპირობებს მის სამიზნედ ქცევას ტერორისტული თავდასხმებისთვის. EASO-ს აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, 2016 წელს ისლამაბადში დაფიქსირდა 3 ტერორისტული ინციდენტი. მოკლულ იქნა 1 ადამიანი და დაშავდა-4.[7] პაკისტანის მშვიდობის კვლევების ინსტიტუტის (PIPS) მიხედვით, ტერორისტული თავდასხმები განხორციელდა ისლამური სახელმწიფოს (IS) -მიერ და დაუდგენელი შეიარაღებული პირის მიერ. ანალიზისა და უსაფრთხოების კვლევების ცენტრის (CRSS) 2016 წლის ანგარიშის მიხედვით, მკვლელობის კუთხით, ისლამაბადში ფიქსირდებოდა ერთი შემთხვევა, სადაც უსაფრთხოების ძალებმა მოკლეს ორი ბოევიკი. 2015 წელთან შედარებით აღნიშნული მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად შემცირებულია. უსაფრთხოების კვლევების ცენტრის მიხედვით 2015 წელს ძალადობის შედეგად მოკლულ იქნა 10 პირი. South Asia Terrorism Portal-ის მიერ 2017 წლის პირველ ხუთ თვეში არ ფიქსირდება ძალადობის შედეგად რაიმე სახის ფატალური შემთხვევა, ამის საპირისპიროდ ანალიზისა და უსაფრთხოების კვლევების ცენტრის მონაცემების მიხედვით, 2017 წლის პირველ კვარტალში დაფიქსირდა 3 ფატალური შემთხვევა.[8]

პაკისტანის შესახებ ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, ლაჰორი და ისლამაბადი წარმოადგენს შიიტებისთვის ყველაზე უსაფრთხო ადგილებს ქვეყანაში. აღნიშნულ ქალაქებში შიიტები და სუნიტები უფრო მეტად არიან ინტეგრირებულები. ანალიზისა და უსაფრთხოების კვლევების ცენტრის მიხედვით, 2016 წელს, ისლამაბადში არ დაფიქსირებულა სექტორული/მიზანმიმართული ძალადობის შედეგად გარდაცვალების შემთხვევა. ანგარიშის მიხედვით, შიიტები ლაჰორსა და ისლამაბადში მიზანმიმართული ძალადობის მხრივ არიან ყველაზე დაბალი რისკის ქვეშ.[9]

პაკისტანში უსაფრთხოების მხრივ არსებულ სიტუაციაზე EASO-ს მიერ 2017 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებული ანგარიშში აღნიშნულია გაერო-ს ჰუმანიტარულ საქმეთა საკოორდინაციო ოფისის (OCHA) ცნობა, რომლის მიხედვითაც 2016 წელს, ისლამაბადში  არ აღინიშნებოდა კონფლიქტის მიზეზით პიროვნებების გადაადგილება.[10]

2016 წელს განხილულ საქმეში: AATA No.1421338, აღნიშნულია, რომ კონსტიტუციის მე-15 სექციით უზრუნველყოფილია პაკისტანში თავისუფალი გადაადგილება. სამხედრო ოპერაციების შედეგად, ბევრი ოჯახი გადაადგილდა იძულებით, ძირითადად ტომების ტერიტორიების ფედერალური მმართველობის (FATA) რეგიონებისა და ხაიბერ-პახტუნხვას (KP) ტერიტორიებიდან. ტრიბუნალისთვის დამაკმაყოფილებელ საკითხს წარმოადგენდა ფაქტი, რომ განმცხადებელი იყო პაკისტანის მოქალაქე და ამის გამო მას ჰქონდა პაკისტანში გადაადგილების უფლება, პაკისტანის მოქალაქეებს, ქვეყნის მასშტაბით, აქვთ თავისუფლად გადაადგილების საშუალება. საქმეში ასევე აღნიშნულია ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის 2016 წლის 15 ივნისის ანგარიში, რომლის მიხედვითაც, ბევრი პიროვნება, რომელიც განვლილი კონფლიქტის შედეგად იძულებით გადაადგილდა ხაიბერ-პახტუნხვას (KPK) რეგიონიდან, მას შემდეგ კვლავ დასახლდა ხაიბერ-პახტუნხვაში ან გადასახლდა პაკისტანის სხვა რეგიონში. აღნიშნული არის იმის მაჩვენებელი, რომ ეთნიკური და რელიგიური ჯგუფების უმეტესობისთვის შესაძლებელია ფართო ურბანულ ცენტრებში გადასახლება, რომლებიც წარმოადგენენ შერეული მოსახლეობის საცხოვრებელს, სადაც მათ გააჩნიათ წვდომა სერვისებზე და ასევე დასაქმების შესაძლებლობები.[11]

აღნიშნულ საქმეში, ავსტრალიის ადმინისტრაციულმა სააპელაციო სასამართლომ (Administrative Appeals Tribunal) მხედველობაში მიიღო წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციები, რომ თალიბანი არის სამხედრო ორგანიზაციების ქსელი, რომელსაც არ გააჩნია ინტეგრაციისა და ერთიანობის საკმარისი დონე, რომ მათი რეგიონების გარეთ თავს დაესხას ადგილობრივად ცნობილ აქტივისტებსა და თალიბანის სიაში მოხვედრილ პირებს. სასამართლომ აღნიშნა, რომ წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაცია მიანიშნებს იმაზე, რომ თალიბანი ყველაზე მეტად აქტიურია ძირითადად ტომების ტერიტორიების ფედერალური მმართველობის (FATA) რეგიონსა და ხაიბერ-პახტუნხვაში (KPK). პაკისტანის სხვა ურბანულ ნაწილებში გაცილებით მცირე რაოდენობის თავდასხმები ფიქსირდებოდა და თავდასხმების სამიზნეებს წარმოადგენდნენ სამხედროები ან სხვა სახის ხელისუფალნი ან უმცირესობები.[12]

ამავე საქმეში აღინიშნა, რომ ტრანსპორტირების და მაღალი საცხოვრებელი ხარჯები შესაძლოა გამხდარიყო ბარიერი შიდა გადაადგილების ალტერნატივისთვის, თუმცა, მათი გადალახვა შესაძლებელია იმ მაღალი ხელფასის ხარჯზე, რასაც ჩვეულებრივ იღებენ ამ ტერიტორიებზე. ამასთანავე, ქალაქებში: კარაჩი, ლაჰორი და ისლამაბადი, არსებობს განსახლების რიგი ვარიანტები და არ არსებობს მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ აღნიშნულ ქალაქებში არსებობს დეფიციტი განსახლების კუთხით.[13]

აღნიშნულ საქმეში სასამართლომ მხედველობაში მიიღო ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის ანგარიში, რომლის მიხედვითაც ფართო ურბანული ცენტრები, როგორიცაა კარაჩი, ლაჰორი და ისლამაბადი, წარმოადგენენ შერეული ეთნიკური და რელიგიური ჯგუფების საცხოვრებელს და აღნიშნულ ქალაქებში არის ანონიმურობის უფრო მაღალი დონე, დასაქმების უკეთესი შესაძლებლობები და სახელმწიფო დაცვასა და სერვისებზე უკეთესი წვდომა, ვიდრე სასოფლო ან მცირე ურბანულ არეალებში. სასამართლომ ძალაში დატოვა გადაწყვეტილება, რომლითაც განმცხადებელს არ მიენიჭა დაცვა.[14]

ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის 2017 წლის სექტემბრის ანგარიშის მიხედვით, 1974 წლის პაკისტანის საპასპორტო კანონის (Passports Act 1974) მიხედვით, ქვეყანაში შესვლისა და ქვეყნიდან გასვლისთვის, პაკისტანის მოქალაქეს სჭირდება ძალაში მყოფი პასპორტი. 3 წლის პატიმრობით, ან ჯარიმით, ან ორივე სასჯელის ერთად დაკისრებით ისჯება ქვეყანაში ვადაგასული პასპორტით ან გაყალბებული დოკუმენტაციით შესვლა ან გასვლა. მათთვის, ვინც ნებაყოფლობით ბრუნდება ძალაში მყოფი სამგზავრო დოკუმენტით, ტარდება ჩვეულებრივი პროცედურა, რომელიც არსებობს პაკისტანში დაბრუნებული ნებისმიერი სხვა მოქალაქისთვის. მხოლოდ ის პირები, რომლებიც ქვეყანაში დაბრუნდნენ იძულებით (ნებაყოფლობის გარეშე) ან მოგზაურობენ სასწრაფო სამგზავრო დოკუმენტებით (emergency travel documents), ქვეყანაში ჩასვლისთანავე,  სავარაუდოდ იპყრობენ ხელისუფლების ყურადღებას. პაკისტანში იძულებით დაბრუნებული პირები, ჩვეულებრივ იკითხებიან ჩასვლისთანავე, იმის გამოსარკვევად დატოვეს თუ არა მათ ქვეყანა არალეგალურად, ან ხომ არ იძებნებიან პაკისტანში რაიმე დანაშაულისთვის ან საზღვარგარეთ ხომ არ ჩაუდენიათ რაიმე სახის დანაშაული. ჩვეულებრივ, რამდენიმე საათში ხდება იმ პირების განთავისუფლება, ვინც პაკისტანის ტერიტორია დატოვა ძალაში მყოფი დოკუმენტაციის საფუძველზე და ვისაც არ ჩაუდენია რაიმე სახის დანაშაული. ნებაყოფლობით დაბრუნებულ პირებს აქვთ მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის მხრიდან დახმარების მიღების შესაძლებლობა.[15]

სოციალურ-ეკონომიკური პირობები

პაკისტანში უსაფრთხოების მხრივ არსებულ სიტუაციაზე EASO-ს მიერ 2017 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ პენჯაბისა და სინდჰის ტერიტორიებზე არის წიგნიერებისა და განათლების ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი, ასევე დასაქმების მოწინავე მაჩვენებელი, უფრო მეტი წვდომა არის წყალზე და თანამედროვე ჯანდაცვის სისტემაზე. ამის საპირისპიროდ, ტომების ტერიტორიების ფედერალური მმართველობის (FATA) რეგიონში, ბალუჩისტანის პროვინციებსა და ხაიბერ-პახტუნხვაში (KPK) უფრო მეტად შეინიშნება სიღარიბე, მოშლილი ინფრასტრუქტურა, განათლებისა და ჯანდაცვის სისტემის ნგრევა, უმუშევრობისა და საფრთხის მაღალი დონე და ინდუსტრიალიზაციის არ არსებობა.[16]

Amnesty International-ის 2017 წლის ივნისის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ პაკისტანის მთავრობამ სოციალური დაცვის პროგრამებსა და ჯანდაცვისა და განათლების სერვისებში უნდა ჩადოს ინვესტიცია. არაფორმალურად მომუშავეების უმრავლესობას არ აქვს წვდომა სოციალურ უსაფრთხოებაზე და ჯანდაცვის კუთხით არსებულ შეღავათებზე. ამჟამად პაკისტანში გაერთიანებულია მუშების მხოლოდ 3%. ბიზნეს სექტორი უფრო და უფრო აქტიურად  ასაქმებს მუშებს ხელშეკრულებით, რისი საშუალებითაც ბიზნეს სექტორი თავიდან ირიდებს პენსიების გადახდასა და დასაქმების შეღავათებს. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ობიექტების ხელმისაწვდომობის ნაკლებობა არის ქვეყანაში მრავალგანზომილებიანი სიღარიბის მეორე ხელშემწყობი ფაქტორი.[17]

აშშ კვლავ განაგრძობს ინვესტიციებს პაკისტანის ეკონომიკური ზრდის მისაღწევად და სამოქალაქო დახმარებაში, მათ შორის ენერგო-სექტორის გაუმჯობესებაში და რეფორმებში, სოფლის მეურნეობის კუთხით, დასაქმების მხრივ, განვითარების კუთხით, იმ არეალებში, რომლებიც მოწყვლადები არიან ექსტრემიზმის მიმართ და განათლებასა და ჯანდაცვის საბაზისო სერვისებზე წვდომის გაუმჯობესების კუთხით. 2016 წელს აშშ-მა პაკისტანისთვის, მოქალაქეებისთვის დახმარების კუთხით, გამოყო 5 მილიარდი დოლარი და დაახლოებით 1 მილიარდი დოლარი ბუნებრივი კატასტროფებისა და კონფლიქტის საპასუხოდ საგანგებო ჰუმანიტარული დახმარების კუთხით.[18]

ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის 2017 წლის სექტემბრის ანგარიშის მიხედვით, ბევრი რელიგიური (ისლამური და ქრისტიანული) და სეკულარული საქველმოქმედო დაწესებულებები ასევე უზრუნველყოფენ გადაუდებელ დახმარებას, საგანმანათლებლო და ჯანდაცვის სერვისებს.[19]

განათლება

ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის 2017 წლის სექტემბრის ანგარიშის მიხედვით, პაკისტანის კონსტიტუციის 25-ე სექციის თანახმად, სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს უფასო და სავალდებულო განათლება 5-დან 16-წლამდე ასაკის ყველა ბავშვისთვის. კონსტიტუციის მე-18 დანართის თანახმად, განათლების სერვისების მიწოდებაში პასუხისმგებლობა ეკისრებათ ადგილობრივ მთავრობებს. საგანმანათლებლო შესაძლებლობების კუთხით უკეთესი პირობებია ფართო ურბანულ ცენტრებში, ვიდრე სასოფლო არეალებში.[20]

ჯანდაცვა

ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის დეპარტამენტის 2017 წლის სექტემბრის ანგარიშის მიხედვით, პაკისტანში ჯანდაცვა ზოგადად არის უფასო და ხელმისაწვდომი ყველა პაკისტანელისთვის, თუმცა, ჯანდაცვის ხარისხზე ხშირად მოქმედებს დაფინანსების ნაკლებობა და შეზღუდული შესაძლებლობები. კონსტიტუციაში 2010 წელს გამოცემული მე-18 დანართის თანახმად, ჯანდაცვაზე პასუხისმგებლები არიან ადგილობრივი მთავრობები. ჯანდაცვის სერვისები განსხვავდება ურბანულ და სასოფლო ტერიტორიებზე და ეს განპირობებულია შორეულ ტერიტორიებზე წვდომასა და ინფრასტრუქტურასთან არსებული სირთულეებით.[21]

[1] UN High Commissioner for Refugees (UNHCR), UNHCR Eligibility Guidelines for Assessing the International Protection Needs of Members of Religious Minorities from Pakistan, January 2017, HCR/EG/PAK/17/01, available at:

[accessed 28 November 2017]

[2] UK Home Office: Country Policy and Information Note Pakistan: Background information, including actors of protection, and internal relocation, June 2017

 (accessed on 28 November 2017)

[3] Ibid

[4] UK Home Office: Country Policy and Information Note Pakistan: Background information, including actors of protection, and internal relocation, June 2017

 (accessed on 28 November 2017)

[5] Ibid

[6] Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, ‘DFAT Country Information Report – Pakistan’ (updated 1 September 2017), available at:

[accessed 28 November 2017]

[7] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report. Pakistan Security Situation, August 2017, available at:

[accessed 28 November 2017]

[8] Ibid

[9] Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, ‘DFAT Country Information Report – Pakistan’ (updated 1 September 2017), available at:

[accessed 28 November 2017]

[10] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report. Pakistan Security Situation, August 2017, available at:

[accessed 28 November 2017]

[11] AATA Case No. 1421338, [2016] AATA 4501 (3 October 2016), Australia: Administrative Appeals Tribunal, 3 October 2016, available at: http://www.refworld.org/cases,AUS_AAT,58209e694.html [accessed 28 November 2017]

[12] Ibid

[13] AATA Case No. 1421338, [2016] AATA 4501 (3 October 2016), Australia: Administrative Appeals Tribunal, 3 October 2016, available at: http://www.refworld.org/cases,AUS_AAT,58209e694.html [accessed 28 November 2017]

[14] Ibid

[15] Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, ‘DFAT Country Information Report – Pakistan’ (updated 1 September 2017), available at:

[accessed 28 November 2017]

[16] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report. Pakistan Security Situation, August 2017, available at:

[accessed 29 November 2017]

[17] Amnesty International, Pakistan: Economic, social and cultural rights under attack, 12 June 2017, available at:

[accessed 29 November 2017]

[18] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 26 April 2017, available at:

[accessed 29 November 2017]

[19] Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, ‘DFAT Country Information Report – Pakistan’ (updated 1 September 2017), available at:

[accessed 29 November 2017]

[20] Ibid

[21] Ibid