რუსეთი – ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება – მარტი, 2017

„Human Rights Watch“ თავის 2017 წლის ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ 2016 წელს მთავრობამ კიდევ უფრო გააძლიერა კონტროლი ისედაც შეზღუდულ აზრის, შეკრებისა და ასოციაციის თავისუფლებაზე და უფრო ინტენსიური გახადა დამოუკიდებელი კრიტიკოსების დევნა. პარლამენტმა მიიღო კანონები, რომელთაც გააძლიერეს პოლიციისა და უსაფრთხოების ძალების ძალაუფლება, მათ შორის ინტენეტში გამოთქმული მოსაზრებების კონტროლზე. სექტემბრის საპარლამენტო არჩევნებში გაიმარჯვა მმართველმა „ერთიანმა რუსეთმა“ და მოიპოვა საკონსტიტუციო უმრავლესობა სახელმწიფო დუმაში. რუსეთი განაგრძობდა აღმოსავლეთ უკრაინაში აჯანყებულთა მხარდაჭერას, რომლებიც უამრავ დანაშაულს სჩადიან. რუსეთის ქმედებებმა ოკუპირებულ ყირიმში ადამიანის უფლებების კრიზისი შექმნა.

სამთავრობო ძალები აქტიურად იყენებდნენ 2012 წლის კანონს, რათა მოეხდინათ ათობით არასამთავრობო ორგანიზაციის, მათ შორის წამყვანი ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფებისა და დამოუკიდებელი თინკ-ტანკების დემონიზირება, როგორც „უცხო ქვეყნის აგენტების“. ანგარიშის წერის დროს, რუსეთის იუსტიციის სამინისტროს „უცხო ქვეყნის აგენტების რეესტრში“ 148 არასამთავრობო ორგანიზაცია იყო შეყვანილი. 2012-2016 წლებში მინიმუმ 30 ჯგუფი დაიხურა, მათ არ ირჩიეს ამ იარლიყის მორგება. სამთავრობო ძალები არ აძლევდნენ უფლებას მთავრობის სხვადასხვა კრიტიკოსსა და პოლიტიკურ ოპოზიციონერს გამოეთქვათ სანქცირებული საჯარო პროტესტი; შესაბამისად, არასანქცირებული პროტესტების და პიკეტის მონაწილეებს სჯიდნენ. სამთავრობო ძალები განაგრძობდნენ დისკრიმინაციული პოლიტიკის იმპლემენტაციას ლგბტ პირების მიმართ.[1]

„Amnesty International“ თავის 2016-2017 წლების ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ გაიზარდა გამოხატვის, ასოციაციისა და მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების უფლების შეზღუდვის ფაქტები. გრძელდებოდა ბოლოტნაიას მოედანზე ანტი-სამთავრობო პროტესტის მონაწილეთა სისხლის სამართლებრივი დევნა და არასამართლიანი სასამართლო სტანდარტები აღნიშნული პირების მისამართით. თავიანთი აქტივობების გამო ადამიანის უფლებათა დამცველებს აკისრებდნენ ჯარიმებს ან მათ სისხლის სამართლებრივ პასუხისგებაში მისცემდნენ. ინიცირდა სისხლის სამართლებრივი დევნა იმ პირთა მიმართ, ვინც „უცხო ქვეყნის აგენტების“ კანონს არ იცავს. ანტი-ექსტრემისტული კანონმდებლობის თანახმად, იმ ადამიანებს, ვინც სახელმწიფო პოლიტიკას აკრიტიკებდა და საჯაროდ გამოჰქონდა ან ფლობდა ექსტრემისტულად მიჩნეულ მასალას, ბრალი დაედოთ. გრძელდებოდა ცნობები, უსაფრთხოების ოპერაციების კონტექსტში, ჩრდილოეთ კავკასიაში ადამიანის უფლებების დარღვევების ფაქტების შესახებ. პირებზე, რომლებიც ჩეჩნეთის სამთავრობო ძალებს აკრიტიკებდნენ, ხორციელდებოდა ფიზიკური თავდასხმები არასამთავრობო აქტორების მხრიდან და ასევე, მათი სისხლის სამართლებრივი დევნა; არასამთავრობო აქტორების მხრიდან შევიწროვებას განიცდიდნენ, ასევე, ადამიანის უფლებათა დამცველები რეგიონიდან. რუსეთი განიცდიდა საერთაშორისო კრიტიკას, მისი ძალების მიერ სირიაში ჩადენილი ომის დანაშაულების გამო. სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო (ICC)  კვლავ იძიებს/სწავლობს სიტუაციას უკრაინაში, რომელიც მოიცავს აღმოსავლეთ უკრაინასა და ყირიმში ჩადენილ დანაშაულებს. რუსეთი არ იცავს თავშესაფრის მაძიებელთა და ლტოლვილთა უფლებებს.[2]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისის (EASO) 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში სახელმწიფო დაცვის აქტორების შესახებ, გამოყოფილია შემდეგი მოწყვლადი კატეგორიები: ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობები, მიგრანტები; პოლიტიკური ოპოზიცია, მთავრობის კრიტიკოსები, ლგბტ პირები, ქალები (ოჯახური ძალადობა).[3]

[1] Human Rights Watch, World Report 2017 – Russia, 12 January 2017, available at:

[accessed 11 April 2017]

[2] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Russian Federation, 22 February 2017, available at:

[accessed 11 April 2017]

[3] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report. Russian Federation State Actors of Protection, March 2017, available at:

[accessed 11 April 2017]

პაკისტანი – შიიტების უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება – მარტი, 2017

„Amnesty International“-ის 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, სახელმწიფო და არასახელმწიფო აქტორები განაგრძობდნენ დისკრიმინაციას რელიგიური უმცირესობების, როგორც მუსლიმთა, ისე არამუსლიმთა მიმართ, კანონმდებლობით და პრაქტიკაშიც. ღვთისგმობის შესახებ კანონები კვლავ ძალაში რჩება და რამდენიმე ახალი შემთხვევაა დარეგისტრირებული, ძირითადად პუნჯაბში. კანონი ზღუდავს გამოხატვის და რელიგიის თავისუფლებას. უმცირესობები, ძირითადად აჰმადიას მიმდევრები, ჰაზარები და დალიტები კვლავ იზღუდებიან დასაქმებაზე, ჯანდაცვაზე, განათლებაზე და სხვა ძირითად სერვისებზე წვდომის კუთხით.[1]

2016 წლის 22 თებერვალს გამოქვეყნებული ინფორმაციის მიხედვით, პრობლემები, რომლებსაც შიიტები აწყდებიან სისტემატური და კარგად ორგანიზებულია, რაც შიიტების დასუსტებისკენ არის მიმართული. სისტემატური ზეწოლა გამოხატულია სხვადასხვა ფორმით, ეს შეიძლება გამოწვეული იყოს პაკისტანის სასამართლო სისტემის უუნარობით, ან უსაფრთხოების ორგანოების უუნარობით დაცვის მიმართულებით, ან კრიმინალთა პასუხისგებაში მიცემის, ან ორგანიზაციების მიერ გენოციდის მკვლელობებით, ან განათლების სისტემით, რომელმაც გააუქმა შიიტური სკოლის უფლებამოსილება, ან მედიის მიერ, რომელიც არ აშუქებს შიიტების მიმართ ჩადენილ დანაშაულებს და გენოციდის დანაშაულს აშუქებს როგორც რელიგიური ნიშნით ჩადენილ მკვლელობას ან არარელიგიური ნიშნით შემთხვევით ჩადენილ მკვლელობებს.

არ არსებობს კომპენსაცია პაკისტანის მთავრობის მხრიდან შიიტ მხვერპლთა მიმართ. რადგან ამით მოხდებოდა გენოციდის დანაშაულზე პასუხისმგებელი პირების მართლმსაჯულებისთვის გადაცემის კუთხით, სისტემის მარცხის აღიარება.

2016 წლის 22 თებერვალს გამოქვეყნებული ინფორმაციის მიხედვით, წლების მანძილზე დაფიქსირდა ინციდენტები, რომლებიც საფრთხეს წარმოადგენს რელიგიის თავისუფლებისთვის. ადგილი ჰქონდა ინსტიტუციონალურ დისკრიმინაციას სხვადასხვა დონეზე. ჩამოთვლილია ორგანიზაციები, რომელთა მანდატი შიიტების და სხვა უმცირესობების მკვლელობაა: „ტაჰრეკ-ე თალიბან“ (Tahreek-e-Taliban-TTP), „სიფაჰ-ე-საჰაბა პაკისტან“ (Sipah–e-Sahaba (SSP)), „აჰლე სუნა ვალ ჯამაათ“ (Ahle Sunnat Wal Jamaat (ASWJ)), „ლაშკარ-ე-ჯანგვი“ (Lashkar-e-Jhangvi (LEJ)), „ჯანდულა“ (Jundullah), „ჯაიშ-ე-ისლამ“ (Jaish-e-Islam) და სხვა ექსტრემისტული განშტოებები. პოლიცია და უსაფრთხოების ძალები შიიტების ეფექტურად დაცვის კუთხით სრულიად უუნარონი არიან მაშინაც კი, როდესაც საქმე სასიკვდილო მუქარებს ეხება.[2]

„Shia Post“-ის 2016 წლის 4 ივლისის გამოქეყნებულ ინფორმაციაში აღნიშნულია, რომ  ბალუჩისტანში, საჯარო სივრცეში ანტიშიიტურმა გზავნილებმა იმრავლა. პაკისტანის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე პროვინციის, Khyber Pakthunkhwa-ს ტერიტორიაზე არსებული ძალადობა აიძულებს შიიტ მოსახლეობას ეძიონ დაცული ადგილები. ყველაზე დიდი თავდასხმა შიიტებზე მოხდა 2015 წლის მაისში, კარაჩში, როდესაც თავდამსხმელებმა ტყვიები დაუშინეს ავტობუსს, რომელშიც შიიტები და სხვა რელიგიური უმცირესობის წარმომადგენლები იმყოფებოდნენ.

სხვადასხვა ანგარიშის მიხედვით, პაკისტანში ბოლო სამი წლის მანძილზე შიიტები სხვა რელიგიურ უმცირესობებთან შედარებით უფრო ხშირად ხდებოდნენ უმძიმესი რელიგიური ძალადობის მსხვერპლნი. სულ მცირე 23 თავდასხმას ჰქონდა ადგილი შიიტების რელიგიურ ადგილებში და 200-ზე მეტი შიიტის მიზანმიმართული მკვლელობა დაფიქსირდა ქვეყანაში. აღნიშნული მკვლელობები და თავდასხმები უმეტესად პუნჯაბსა და სინდჰის ტერიტორიაზე ხდებოდა, თუმცა სხვა პროვინციებზეც ვრცელდებოდა ინფორმაცია.[3]

„Press TV“-ის 2016 წლის 29 ოქტომბრის ინფორმაციით, პაკისტანში შიიტები არაერთი თავდასხმის სამიზნე ყოფილან. ბოლო ათწლეულის მანძილზე შიიტების უსაფრთხოების საკითხი მთავარი პრობლემა იყო, ათასობით შიიტი იქნა მოკლული შეიარაღებული თავდასხმების შედეგად.[4]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Pakistan, 22 February 2017, available at:

[accessed 28 February 2017]

[2] The Nation: Shia persecution continues to spiral in Pakistan as the state acquiesces to genocidal violence;

February 22, 2016 http://nation.com.pk/blogs/22-Feb-2016/shia-persecution-continues-to-spiral-in-pakistan-as-the-state-acquiesces-to-genocidal-violence [accessed 28 February 2017]

[3] The Shia post: Shia Genocide: Over 1200 Shias killed in 3 years in Pakistan: Report; July 4, 2016 http://shiapost.com/2016/07/04/shia-genocideover-1200-shias-killed-in-3-years-in-paksitan-report/ [accessed 28 February 2017]

[4] Press TV: At least five Shias killed in terror attack in Karachi, Pakistan; Oct 29, 2016 http://www.presstv.ir/Detail/2016/10/29/491256/paksitan-shia-killing-attack [accessed 28 February 2017]

პაკისტანი – ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება – მარტი, 2017

„Human Rights Watch“ თავის 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ მართალია, 2016 წელს, წინა წელთან შედარებით სამხედროების მხრიდან განხორციელებული ძალადობის ფაქტები მცირე იყო, თუმცა, ხალხი ძირითადად დაიხოცა სასამართლოებისა და მეჩეთების დაბომბვების შედეგად. პოლიცია და უსაფრთხოების ძალები ადამიანის უფლებათა დარღვევების ფაქტებზე ანგარიშვალდებულები არ ყოფილან და ხშრად იყენებდნენ არაპროპორციულ პოლიტიკურ გავლენას, განსაკუთრებით კი ეროვნული უსაფრთხოებისა და კონტრტერორიზმის საკითხებთან დაკავშირებით. სამხედროები კვლავ აგრძელებდნენ ერთპიროვნულად ეროვნული გეგმის იმპლემენტაციის კონტროლს, რომელიც ეხება ტერორიზმს.

სულ მცირე 85 ადამიანი დასაჯეს სიკვდილით 2016 წელს. არსებობას განაგრძობდა საიდუმლო სამხედრო სასამართლოები, სადაც სიკვდილით დასჯის განაჩენები გამოჰქონდათ. მთავრობა ახშობდა საწინააღმდეგო აზრს არასამთავრობო ორგანიზაციებსა და მედიაში. მთავრობამ ბუნდოვანი კანონმდებლობა მიიღო კიბერ-დანაშაულთან დაკავშირებით, რითიც ფაქტობრივად ახალი შეზღუდვები დააწესა აზრის გამოხატვასა და ინტერნეტის გამოყენებაზე. ქალები, რელიგიური უმცირესობის წარმომადგენლები და ტრანსგენდერი ადამიანები ძალადობრივი თავდასხმების, უსაფრთხოებისა და დევნის მსხვერპლნი არიან; მთავრობა ვერ უზრუნველყოფს ადეკვატურ დაცვას ასეთი ხალხისათვის; დამნაშავეები პასუხისგებაში გადაცემულები არ არიან. 2016 წელს პოლიციის მხრიდან ზეწოლამ და შეურაცხყოფამ აიძულა ათასობით ავღანელი, რომელიც პაკისტანში ცხოვრობდა, დაბრუნებულიყვნენ ავღანეთში ან გაქცეულიყვნენ ნებისმიერ სხვა ადგილას.[1]

„Amnesty International“ თავის 2016-2017 წლების ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ შეიარაღებული ჯგუფების მხრიდან გრძელდებოდა მიზანმიმართული თავდასხმები სამოქალაქო საზოგადოებაზე, მათ შორის, სახელმწიფო მოხელეებზეც, რამაც ასობით უბედური შემთხვევა/დანაკარგი გამოიწვია. უსაფრთხოების ძალები, განსაკუთრებით კი პარამილიტარისტული რეინჯერები კარაჩიში, ჩართულნი იყვნენ ადამიანების უფლებების დარღვევებში, რაც დაუსჯელი რჩებოდა. სიკვდილით დასჯები გრძელდებოდა, განსაკუთრებით კი არასამართლიანი სასამართლოების შემდეგ. რელიგიური უმცირესობების დისკრიმინაცია გრძელდება, როგორც სახელმწიფო, ისე არასახელმწიფო აქტორების მხრიდან. პენჯაბში, ახალი კანონის მიღების მიუხედავად, რომელიც ქალთა დაცვას გულისხმობს ძალადობისგან, ე.წ. „ღირსების სახელით მკვლელობებს“ კვლავ ჰქონდა ადგილი. ადამიანის უფლებათა დამცველები და მედია მუშაკები კვლავ განიცდიდნენ მუქარას, შევიწროვებასა და ჩაგვრას უსაფრთხოების ძალებისა და შეიარაღებული ჯგუფების მხრიდან. უმცირესობები კვლავ დისკრიმინაციას აწყდებოდნენ ეკონომიკური და სოციალური უფლებების გამოყენების კუთხით. ჯანდაცვაზე ხელმისაწვდომობა, განსაკუთრებით ღარიბი და სოფლად მცხოვრები ქალებისათვის, კვლავ შეზღუდულია. ოპერაცია „ზარბ-ე-აზბ“, რომელიც პაკისტანელი სამხედროების თავდაცვითი ოპერაციაა არასახელმწიფო შეიარაღებული ჯგუფების წინააღმდეგ და დაიწყო 2014 წლის ივნისში, გრძელდებოდა ჩრდილოეთ ვაზირისტანსა და ხიბერის ტომში. შეიარაღებული კონფლიქტი და პოლიტიკური ძალადობა გრძელდებოდა, განსაკუთრებით ხიბერ პახტუნხვას პროვინციაში, ფედერალურად მართვად ტომობრივ ადგილებში (the Federally Administered Tribal Areas (FATA)), ბალოჩისტანსა და სინდჰში.

მიუხედავად იმისა, რომ პარლამენტმა საბოლოოდ დაამტკიცა 2015 წლის მაისში შექმნილი ადამიანის უფლებათა ეროვნული კომისიის ბიუჯეტი, იგი მაინც განიცდიდა მუშახელის (სტაფის) და სხვა რესურსის ნაკლებობას. შეშფოთებას იწვევს კომისიის ლიმიტირებული მანდატი იმ ადამიანის უფლებათა დარღვევების ფაქტების გამოსაძიებლად, რომლებიც სავარაუდოდ სახელმწიფო სააგენტოების მხრიდან გამხორციელდა. სექტემბრის ბოლოს, საზღვართან დაკავშირებული დაძაბულობა პაკისტანსა და ინდოეთს შორის, გაიზარდა; ორივე სახელმწიფო მეორეს ადანაშაულებდა ადამიანის უფლებების დარღვევაში გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოში. ორივე მხარის მხრიდან ადგილი ჰქონდა 2003 წლის ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების დარღვევას, რაც გამოიხატებოდა კონტროლის ხაზის (Line of Control) გასწვრივ ცეცხლის გახსნაში. ინდოეთი აცხადებდა, რომ განახორციელა ე.წ. „ოპერატიული დარტყმები“ მებრძოლებზე, პაკისტანის მიერ ადმინისტრირებულ აზადი კაშმირში, რასაც პაკისტანი უარყოფდა.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის უკანასკნელ ანგარიშში პაკისტანის შესახებ ნათქვამია, რომ ყველაზე მნიშვნელოვან ადამიანის უფლებათა პრობლემებს წარმოადგენს სასამართლოსგარეშე და მიზანმიმართული მკვლელობები, გაუჩინარება, წამება, კანონის უზენაესობის სიმცირე, ქალთა და მამაკაცთა უთანასწორობა და რელიგიურ ნიადაგზე ძალადობა. სხვა პრობლემები – ცუდი პირობები ციხეში, თვითნებური დაკავებები, გრძელი სასამართლო პროცესის დაწყებამდე დაკავებები, სუსტი იუსტიციის სისტემა. გრძელდებოდა ჟურნალისტთა შევიწროვება; ასევე – თავდასხმები ჟურნალისტებსა და მედია ორგანიზაციებზე. შეკრების თავისუფლება იზღუდებოდა მთავრობის მიერ, ისევე, როგორც – გადაადგილების თავისუფლება. სამთავრობო პრაქტიკა და კონკრეტული კანონები ზღუდავდნენ რელიგიის თავისუფლებას, განსაკუთრებით კი რელიგიური უმცირესობებისთვის.

სერიოზულ პრობლემებად რჩებოდა კორუფცია მთავრობასა და პოლიციაში, ასევე, გაუპატიურება, ოჯახური ძალადობა, სექსუალური შევიწროვება, ღირსების სახელით მკვლელობები, სხვა საზიანო ტრადიციული პრაქტიკა, ქალებისა და გოგონების დისკრიმინაცია. სასტიკი მოპყრობა ბავშვებთან მიმართებაში და ბავშვების სექსუალური ექსპლოატაცია კვლავ გრძელდება. გავრცელებულია ბავშვთა შრომა. გრძელდება ფართოდგავრცელებული ადამიანებით ვაჭრობა/ტრეფიკინგი, მათ შორის იძულებითი და სავალდებულო. ფართოდ არის გავრცელებული ეროვნული, ეთნიკური და რასული უმცირესობების სოციალური დისკრიმინაცია, ისევე, როგორც დისკრიმინაცია კასტის, სექსუალური ორიენტაციის, გენდერული ინდენტობის და HIV (ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსი) სტატუსის ნიადაგზე. მინიმალურია მუშათა უფლებების დაცვა.

მილიტარისტული ორგანიზაციებისა და სხვა არასამთავრობო აქტორების მხრიდან ძალადობამ, ჩაგვრამ, სოციალურმა და რელიგიურმა არატოლერანტულობამ, გარკვეულწილად ჩამოაყალიბა უკანონობის/თვითნებობის კულტურა ქვეყნის ზოგიერთ ნაწილში, განსაკუთრებით შემდეგ პროვინციებში: ბალოჩისტანი, ხიბერ პახტუნხვა (KP, ადრე ცნობილი იყო, როგორც ჩრდილო-დასავლეთ სასაზღვრო პროვინცია) და ფედერალურად მართვადი ტომური ადგილები (Federally Administered Tribal Areas (FATA)). სამხრეთ აზიის ტერორიზმის პორტალის (SATP) თანახმად, 2003 წლიდან მებრძოლებმა მოკლეს უსაფრთხოების ძალების 6 336 პერსონალი და 20 790 სამოქალაქო პირი; სამთავრობო ძალებმა კი – 32 261 ტერორისტი/მეამბოხე.[3]

[1] Human Rights Watch, World Report 2017 – Pakistan, 12 January 2017, available at:

[accessed 10 April 2017]

[2] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Pakistan, 22 February 2017, available at:

[accessed 10 April 2017]

[3] United States Department of State, 2015 Country Reports on Human Rights Practices – Pakistan, 13 April 2016, available at:

[accessed 11 April 2017]

ნიგერია – დასაქმებაზე ხელმისაწვდომობის კუთხით არსებული ვითარება – მარტი, 2017

2016 წლის მესამე კვარტლის მონაცემებით, ნიგერიაში უმუშევრობის მაჩვენებელი, წინა კვარტალთან შედარებით (13.3%), 13.9%-მდე გაიზარდა. აღნიშნული, 2009 წლის შემდეგ, ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია. ამავდროულად, ახალგაზრდების უმუშევრობის დონე 25%-მდე გაიზარდა, წინა წელს კი 24%-ს შეადგენდა. 2006 წლიდან 2016 წლამდე ნიგერიაში უმუშევრობის საშუალო მაჩვენებელი  9.52 %-ს წარმოადგენდა. ყველაზე მაღალი პროცენტული მაჩვენებელი 2009 წელს დაფიქსირდა და შეადგინა  19.7%, ხოლო ყველაზე დაბალი 2010 წელს – 5.10%. [1]

სტატისტიკის ეროვნული ბიუროს (NBS) მიერ გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, 2016 წელს, უმუშევარი მუშახელის რაოდენობა 555,311 პირით გაიზარდა, ხოლო არასრული სამუშაო განაკვეთით (გულისხმობს კვირაში 20 საათიან სამუშაოს, 40 საათის ნაცვლად) მომუშავეთა პროცენტული მაჩვენებელი კი – 19.3%-დან 19.7%-მდე. ანგარიშში ნათქვამია, რომ კვლევამ მოიცვა ის უმუშევარი პირები (ასაკი 15-64), რომლებიც საანგარიშო პერიოდში შრომისუნარიანები იყვნენ და აქტიურად ეძებდნენ სამსახურს, თუმცა ვერ დასაქმდნენ. იქვე ნათქვამია, რომ ეკონომიკურად აქტიური მოსახლეობის (15-დან  და 64 წლამდე ასაკობრივი ჯგუფი) რიცხვი გაიზარდა, 2016 წლის მეორე კვარტალური მონაცემებით, 106.69 მილიონი შეადგინა, ხოლო მესამე კვარტალში – 108.03 მილიონი.

ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ შრომისუნარიანი მოსახლეობის 27.36 მილიონმა პირმა მიიღო გადაწყვეტილება, არ ემუშავათ. მათ აღნიშნული გადაწყვეტილება, ამა თუ იმ მიზეზის გამო, 2016 წლის მესამე კვარტალში მიიღეს და შესაბამისად, არ წარმოადგენდნენ მუშახელის შემადგენელ ნაწილს და არ მიიჩნეოდნენ უმუშევრებად. ანგარიშის თანახმად, 2014 წლის მეოთხე კვარტალის შემდეგ, აღნიშნული წარმოადგენს უმუშევრობის ზრდის ზედიზედ მერვე მაჩვენებელს.[2]

დროთა განმავლობაში, სხვადასხვა ადმინისტრაციის მხრიდან, ახალგაზრდობის უმუშევრობის პრობლემის მოსაგვარებლად სხვადასხვა პროგრამები დაინერგა. აღნიშნული საკითხი ნიგერიაში არსებული სამხედრო ხელისუფლების მმართველობისას გახდა სოციალური პოლიტიკის ერთ-ერთი მთავარ აქცენტი.

სახელმწიფოს თავდაპირველი რეაგირება გამოიხატებოდა იმაში, რომ უმუშევარი ახალგაზრდებისთვის შემუშავდა საჯარო პროგრამები, როგორიცაა “ხალხის საკვებით უზრუნველყოფის ოპერაცია“ (OFN) და „კვების, საგზაო და სოფლის ინფრასტრუქტურის დირექტორატი“ (DIFRRI), რომელიც სოფლის მეურნეობით დაინტერესებულ მონაწილეებს სთავაზობდა პირდაპირ და სწრაფ დასაქმებას.

აღნიშნულ ინიციატივას შემდგომში უფრო კოორდინირებული და დაგეგმილი ღონისძიებები მოჰყვა, რომელიც სამ კატეგორიად დაიყო: შრომის მოთხოვნა, შრომის მიწოდება და შრომის ბაზრის ინტერვენცია. შრომის მოთხოვნის სტრატეგია ორიენტირებული იყო დაუყონებლივ შეექმნა სამუშაო ადგილები საზოგადოებრივი სამუშაოების ან კერძო სექტორში დასაქმების მეშვეობით, რომელიც მიზნად ისახავდა სამეწარმეო უნარ-ჩვევების გაძლიერებას. შრომის მიწოდების სტრატეგია გულისხმობდა პერსპექტიული სამუშაოს მაძიებელთა მომზადებას და განათლების მიცემას. შრომის ბაზრის სტრატეგია მიმართული იყო შრომის ბაზრის გაუმჯობესებისკენ და მოთხოვნა-მიწოდების შესაბამისობისკენ. გარდა ამისა, ახალგაზრდებში დასაქმების ხელშეწყობის მიზნით, შეიქმნა ზოგიერთი ინსტიტუციონალური სააგენტო, რომელთაც არსებულ სიტუაციაზე მცირე გავლენა ჰქონდათ ან საერთოდ არ ჰქონდათ.

არსებობს რამდენიმე ფაქტორი, რის გამოც ნიგერიაში დგას ახალგაზრდების უმუშევრობის პრობლემა. ერთ-ერთია მოსახლეობის რაოდენობის მზარდი მაჩვენებელი, რაც უკვე არსებულ დიდი რაოდენობის მოსახლეობას (170 მილიონი ადამიანი) ემატება. გარდა ამისა, სკოლის არასაკმარისი სასწავლო პროგრამა და მასწავლებლების მომზადების დაბალი დონე, ხელს უშლის საგანმანათლებლო ინსტიტუტებს სტუდენტებს მიაწოდონ შესაბამისი ცოდნა და უნარ-ჩვევები, რათა დასაქმდნენ.

უმუშევართათვის შესაბამისი უნარ-ჩვევების შეძენა და სამუშაო ადგილების შექმნა კვლავ რჩება ნიგერიის ხელისუფლების პოლიტიკის მთავარ საკითხად, რომელიც სათანადოდ არ დანერგილა. დასაქმების სახელმწიფო პროგრამების ეფექტურ განხორციელებას, სხვა მიზეზებთან ერთად, ხელს უშლის არასათანადო დაფინანსება და დაფინანსების დაგვიანებით მიწოდება.[3]

[1] Trading Economics, Nigeria Unemployment Rate 2006-2017, last updated in March 2017,  available at: http://www.tradingeconomics.com/nigeria/unemployment-rate (accessed 16 March 2017)

[2] Vanguard, Nigeria’s unemployment rate rises to 13.9% – NBS, 16 December 2016, available at: http://www.vanguardngr.com/2016/12/nigerias-unemployment-rate-rises-13-9-nbs/ (accessed 16 March 2017)

[3] Vanguard, Youth unemployment in Nigeria: A weapon of destruction, 21 December 2016, available at: http://www.vanguardngr.com/2016/12/youth-unemployment-nigeria-weapon-destruction/ (accessed 16 March 2017)

ნიგერია – ფულანის ნახევრად მომთაბარე ჯგუფი – მარტი, 2017

„BBC“-ის 2016 წლის მაისში გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნულია, რომ ნიგერიაში ფულანი მწყემსების მხრიდან განხორციელებული სასიკვდილო თავდასხმების პასუხად, ქვეყნის პრეზიდენტმა ბრძანა აღნიშნული ჯგუფის სამხედრო ძალის გამოყენებით დარბევა.

თებერვალში, ბენუს ცენტრალურ შტატში 300-მდე ადამიანის დახოცვამ და აპრილში, ენურგუს სამხრეთით დარბევამ, რამაც 40-ზე მეტი ადამიანი იმსხვერპლა, აღშფოთება გამოიწვია მთელს ნიგერიაში. კერძო საკუთრებები განადგურდა და ათასობით ადამიანი იძულებული გახდა საკუთარი სახლები დაეტოვებინა. პრეზიდენტმა მუჰამმადუ ბუჰარიმ, რომელიც თავადაც ფულანია, უსაფრთხოების ძალებს უბრძანა, დაერბიათ მწყემსები.

მიიჩნევა, რომ ფულანები წარმოადგენენ მსოფლიოში უდიდეს ნახევრად მომთაბარე ჯგუფს, რომლებიც ცხოვრობენ დასავლეთ და ცენტრალურ აფრიკაში – სენეგალიდან ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკამდე. ნიგერიაში, ზოგიერთი კვლავ განაგრძობს ნახევრად მომთაბარე ცხოვრებას, ხოლო დანარჩენი ნაწილი ქალაქში გადავიდა საცხოვრებლად. ქალაქის მაცხოვრებლებისგან განსხვავებით, რომლებიც უფრო ინტეგრირებულები არიან, მომთაბარე ჯგუფები ცხოვრების უმეტეს ნაწილს ატარებენ ბუშში (ბუჩქნარი) და მეტწილად ჩართულნი არიან შეტაკებებში. ისინი ვრცელ ტერიტორიაზე მწყემსავენ საკუთარ საქონელს და ხშირად შედიან კონფლიქტში ფერმერებთან. ფულანებს ხშირად უკავშირებენ ჯგუფ „ჰაუსას“, რომლებთან ერთადაც დიდი ხანია ცხოვრობენ, ზოგიერთი მათ მოიხსენიებს, როგორც ჰაუსა-ფულანის, თუმცა ორივე მათგანი სხვადასხვა ჯგუფია. ფულანებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს მე-19 საუკუნეში, ნიგერიაში, ისლამის აღორძინებაში.

მწყემსებსა და ადგილობრივ ფერმერებს შორის არსებული კონფლიქტის მთავარ წყაროს წარმოადგენს უთანხმოება ისეთ აუცილებელ რესურსებზე, როგორიცაა სამეურნეო ნაკვეთები, საძოვრები და წყალი. დიდი რაოდენობით ფულანი მწყემსები, საქონლისთვის საძოვრების მოსაძებნად, ასობით მილს გადიან. ისინი ხშირ შემთხვევაში შეიარაღებულები არიან, რათა დაიცვან საკუთარი საქონელი. ხშირად ხდება ფერმერებთან შეტაკებები, რომლებიც მწყემსებს ადანაშულებენ მოსავლის დაზიანებასა და საქონლის უყურადღებოდ დატოვებაში. თავის მხრივ, ფულანები აცხადებენ, რომ ფერმერების დაჯგუფებები, საქონლის მოპარვის მიზნით, თავს ესხმიან მათ, თავად კი, მხოლოდ თავს იცავენ.

შეტაკებები შემოიფარგლებოდა ნიგერიის ცენტრალური რეგიონით, ძირითადად პლატეაუს შტატში, ქრისტიანი ბერომის ფერმერთა თემი ჩართული იყო მომთაბარე მუსლიმი მწყემსების, თვალი თვალის წილ კბილი კბილის წილ პრინციპით, მკვლელობაში. თუმცა, კლიმატური პირობების შეცვლამ, საძოვრებისა და წყლის ძიების მიზნით, გამოიწვია ფულანი მწყემსების სამხრეთით გადაადგილება. შედეგად, გაფართოვდა სასიკვდილო ინციდენტების არეალი ქვეყნის სამხრეთით.

ფერმერებთან შეტაკებების გარდა, ზოგიერთი ფულანის მიმართ არსებობს ბრალდება, რომ ისინი ჩართულნი არიან ყაჩაღობაში, გაუპატიურებაში და სათემო ძალადობაში, განსაკუთრებით ქვეყნის ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ნაწილში. თავის მხრივ, ზოგჯერ, ფულანები ხდებიან თავდასხმის ობიექტები ბანდიტების მხრიდან, რომლებიც ცდილობენ საქონლის მიტაცებას, რაზეც ისინი სასტიკი ანგარიშსწორებით პასუხობენ. აღნიშნული არ წარმოადგენს მხოლოდ ნიგერიის ცენტრალური ნაწილისთვის დამახასიათაებელ მოვლენას, არამედ მსგავს სიტუაციას ადგილი აქვს მთელი ქვეყნის მასშტაბით.

დედაქალაქ აბუჯასგან მოშორებით, პოლიციამ დააკავა „საშიში იარაღით“ შეიარაღებული რამდენიმე ფულანი, თუმცა მწყემსებმა განაცხადეს, რომ ისინი საკუთარი მოპარული საქონლის დასაბრუნებლად მიდიოდნენ. ფულანები მუდმივად უარყოფენ შეიარაღებულ დაჯგუფებებთან რაიმე კავშირის ქონას და აცხადებენ, რომ მათ სხვების მიერ ჩადენილი დანაშაულის გამო სდებენ ბრალს.

დიდ ბრიტანეთში არსებული ჰუმანიტარული ორგანიზაციის „Mercy Corps“-ის მიხედვით, 2015 წლამდე, ბოლო სამი წლის განმავლობაში, აღნიშნული კონფლიქტი აფრიკის ეკონომიკას დაუჯდა 14 მილიარდ დოლარზე მეტი.

ადგილობრივი მედია საშუალებების ცნობით, პარლამენტის წევრები ცდილობენ შეიმუშაონ კანონი, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით შექმნის საძოვრებს, რათა ჩააქროს კონკურენტ ჯგუფებს შორის არსებული დაძაბულობა. თუმცა, აღნიშნული ინიციატივა ბევრმა არ მოიწონა, განსაკუთრებით კი ქვეყნის სამხრეთში.

„BBC“-ის სტატიაში აღნიშნულია, რომ არ არსებობს რაიმე მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ ფულანებს აქვთ რაიმე კონკრეტული პოლიტიკური მიზანი. შესაბამისად, ბევრი თვალსაზრისით, არასწორია მათი დახასიათება, როგორც შეიარაღებული დაჯგუფება. აღნიშნული კი აძნელებს ხელისუფალთა მხრიდან რაიმე მდგრადი გეგმის შემუშავებას, რაც ბოლოს მოუღებდა კრიზისს.[1]

2016 წლის ივნისის მონაცემებით, ფულანი მწყემსების მხრიდან განხორციელებული შეტაკებების რიცხვი გაიზარდა და მოიცავდა დელტას შტატის აღმოსავლეთ ნაწილს, ოსსისსას თემს ნდოკვაში და ბენუს შტატის სამ თემს (უგონდო, ტურანმ, გაბო ნენზევ). მკვლელობების საერთო რაოდენობა, არანაკლებ 60 ადამიანს შეადგენდა.

“Global Terrorism Index” 2015 წლის ანგარიშის მიხედვით, მკვლელობების რაოდენობის კუთხით, ფულანები შედიოდნენ მსოფლიოს ოთხი ყველაზე მომაკვდინებელი დაჯგუფებების რიცხვში, 2014 წლის განმავლობაში მათ 1229 ადამიანი იმსხვერპლეს.

ნიგერიის ფედერალური მთავრობის განცხადებით, მწყემსების უმეტესობა, რომელიც ჩართულია თემებს შორის შეტაკებებში, არ არიან ნიგერიის მოქალაქეები. „ECOWAS Transhumance“ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, რომელიც წევრი ქვეყნების მოქალაქეებს თავისუფალი გადაადგილების საშუალებას აძლევს, ნიგერიის მოქალაქეობის არმქონე პირებს, საქონლისთვის საძოვრების მოძიების მიზნით, ვერ უკრძალავს ქვეყნის მასშტაბით გადაადგილებას.

ნიგერიაში ფულანების ძირითად ქვეჯგუფებს წარმოადგენენ: ფულბე ადამავა, ფულბე მბორორო, ფულბე სოკოტო, ფულბე გომბე და ფულბე ბორგუ.

2012-2016 წლებში, ნიგერიაში, ფულანების მიერ ჩადენილი თავდასხმების ძირითადი გეოგრაფიული არეალი მოიცავს შემდეგ შტატებს: დელტას შტატი, ბენუს შტატი (აილა, აკვუ, ადაგბო, ოკოკოლო, უგბოჯუ, ოდუგბეჰო, ოგბაულუ ეგბა და ობაგაჯის თემები), ტარაბას შტატი, ოიოს შტატი და ენუგუს შტატი.[2]

ეკონომიკის და მშვიდობის ინსტიტუტის “Global Terrorism Index”-ის 2016 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ტერორიზმით გამოწვეული სიკვდილიანობა ნიგერიაში 34%-ით შემცირდა, აღნიშნული გამოწვეული იყო ნიგერიის შეიარაღებული ძალების და მრავალეროვანი ერთობლივი ძალების (კამერუნი, ჩადი, ნიგერია და ნიგერი) მხრიდან ბოკო ჰარამის წინააღმდეგ მიღწეული წარმატებით. რაც შეეხება ფულანების მხრიდან 2015 წელს ჩადენილ მკვლელობებს, წინა წელთან შედარებით, 50%-ით შემცირდა. გარდაცვლილთა რაოდენობა 630 პირს შეადგენდა.

2015 წელს ჩადენილი, 50 ყველაზე საზარელი ტერორისტული თავდასხმის სიაში, ფულანების მიერ 2015 წლის 15 მარტს განხორციელებული თავდასხმა, რომელმაც 95 ადამიანი იმსხვერპლა, მე-17 ადგილს იკავებს.[3]

„The Guardian“-ის 2017 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნულია, რომ 2016 წლის აგვისტოში, სოფელ დემსაში, მწყემსების მიერ განხორციელებულმა თავდასხმამ 30 ადამიანი იმსხვერპლა, სამი თვით ადრე მომხდარ შეტაკებას კი 50 ადამიანი შეეწირა. აღნიშნულმა ინციდენტებმა გამოიწვია კრიზისული შემთხვევების განსახილველი შეხვედრის გამართვა, სახელმწიფოს გუბერნატორსა და ადგილობრივ მმართველებს შორის. ნიგერიაში არსებული არასამთავრობო ორგანიზაციაში “Crudan” მომუშავე პირის, ჯონ რეჯინალდის, განცხადებით, აღნიშნულ თავდასხმებზე სამხედროების, ან პოლიციის მხრიდან მცირე წინააღმდეგობა იქნა გაწეული. მისი განცხადებით,  მიმდინარე კრიზისი, ნაწილობრივ, გამოწვეულია იმ ფაქტორით, რომ სოფლებში უსაფრთხოების ზომები, დღესდღეობით, ძალიან მცირე დოზით არსებობს. ხშირ შემთხვევაში, მწყემსების მხრიდან განხორციელებული თავდასხმების შესახებ ინფორმაციას ხალხი მოგვიანებით იგებს, მაშინ, როდესაც მათი შეჩერება უკვე დაგვიანებულია. მსოფლიო ბანკის მონაცემების მიხედვით, ნიგერიელების 52% ჯერ კიდევ სოფლად ცხოვრობს, სადაც მოსახლეობა ყველაზე დაუცველია არარეგულარული და მდგრადი თავდასხმების მიმართ.

ფედერალური მთავრობის გეგმა საძოვრების გამოყოფის შესახებ, უარყოფილ იქნა ნიგერიის პარლამენტის მხრიდან. მთავრობის პოზიციის საწინააღმდეგოდ, ზოგიერთი შტატი, მაგალითად ეკიტი და აბია, ატარებენ კანონმდებლობას, რომელიც უფლებას აძლევს შეზღუდონ მწყემსების აქტივობები და საქმე აღძრან მათ წინააღმდეგ, ვინც პირად საკუთრებაში არსებულ საძოვრებს უკანონოდ გამოიყენებს. კადუნას შტატის ხელისუფლებამ განაცხადა, რომ შემდგომი მკვლელობების თავიდან აცილების მიზნით, კომპენსაციას გადაუხდის დაზარალებულ მწყემსებს. აღნიშნულ კრიზისს მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდა ადამავას შტატზე, რომელსაც ისედაც შეზღუდული რესურსები გააჩნდა, იძულებით გადაადგილებული პირების დიდი ნაკადის გამო (შტატში ბოკო ჰარამისგან დაზარალებული 166,000 დევნილი ცხოვრობს).  ფედერალური მთავრობის განცხადებებისა და დიდი რაოდენობით მსხვერპლის მიუხედავად, კრიზისის დასრულების კუთხით, მცირე პროგრესი შეინიშნება.[4]

„Amnesty International“-ის 2016/2017 წლების ანგარიშში აღნიშნულია, რომ მწყემსების თავდასხმების შედეგად, თებერვალში, ბენუს შტატში, მოკლულ იქნა 45 ადამიანი, ხოლო აპრილში, ენუგუს შტატში – სულ მცირე ცხრა ადამიანი. ადგილობრივი თემის განცხადებით, მათ აცნობეს პოლიციას მოსალოდნელი თავდასხმის შესახებ, თუმცა უსაფრთხოების ძალებმა ვერ შეძლეს ხელის შეშლა. პოლიციელებმა ხუთი ადამიანი დააკავეს. მაისში, ეკიტის შტატის ოკე-აკოს თემში ეჭვმიტანილი მწყემსების მიერ მოკლულ იქნა სულ მცირე ორი ადამიანი. პასუხად, აგვისტოში, ხელისუფლებამ მიიღო კანონი, რომელიც კრძალავს საქონელს იმ ადგილებში, რომელიც არ არის სპეციალურად მათთვის გამოყოფილი.[5]

[1] BBC News, Making sense of Nigeria’s Fulani-farmer conflict, 5 May 2016, available at: http://www.bbc.com/news/world-africa-36139388 (accessed 13 March 2017)

[2] Info Guide Nigeria, History of Fulani Herdsmen and Farmers Clashes in Nigeria, 21 June 2016, available at: https://infoguidenigeria.com/fulani-herdsmen-farmers-clashes/ (accessed 13 March 2017)

[3] IEP – Institute for Economic & Peace, Reports, 2016 Global Terrorism Index, available at:

(accessed 13 March 2017)

[4] Theguardian, Drought worsens deadly battle nbetween Fulani herdsmen and farmers in Nigeria, 3 January 2017, available at: https://www.theguardian.com/global-development/2017/jan/03/drought-worsens-deadly-conflict-between-fulani-herdsmen-nigeria-farmers (accessed 10 March 2017)

[5] Amnesty International, Nigeria 2016/2017, available at: https://www.amnesty.org/en/countries/africa/nigeria/report-nigeria/ (accessed 10 March 2017)

კამერუნი – ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება – მარტი, 2017

„Amnesty International“-ის 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, რომელიც ეხება 2016 წელს კამერუნში განვითარებულ მოვლენებს, შეიარაღებული დაჯგუფების „ბოკო ჰარამის“ ქმედებებმა ათასობით ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა ჩრდილოეთ კამერუნში. მათ არაერთხელ დაარღვიეს საერთაშორისო სამართალი. იგულისხმება უკანონო მკვლელობები, თავდასხმები მშვიდობიან მოქალაქეებზე, ქონების უკანონოდ ჩამორთმევა, ყაჩაღობა და ადამიანთა გატაცებები. „ბოკო ჰარამის“ მხრიდან თავდასხმების პრევენციის მიზნით, უსაფრთხოების ძალებმა განახორციელეს თვითნებური დაკავებები, დაპატიმრებები, ადამიანთა იძულებით გატაცებები და დაჯგუფების წევრობაში ეჭვმიტანილი პირების სასამართლოს გარეშე დასჯა. 2014 წლიდან მოყოლებული, კონფლიქტის შედეგად 170,00 ადამიანი იძულებით გადაადგილდა. საანგარიშო პერიოდში, გამოხატვის თავისუფლება, შეკრებისა და გაერთიანების უფლება კვლავ იზღუდებოდა. ოქტომბერში, ინგლისურად მოლაპარაკე რეგიონებში გამართული დემონსტრაციები ძალადობრივი მეთოდებით ჩაახშვეს უსაფრთხოების ძალებმა. ჟურნალისტებს, სტუდენტებს, ადამიანის უფლებათა დამცველებსა და ოპოზიციური პარტიების წევრებს იჭერდნენ; ზოგიერთ მათგანს სამხედრო სასამართლოს წინაშე წარდგენა მოუწია. LGBTI თემის წარმომადგენლები კვლავ განიცდიდნენ დისრკიმინაციას, დაშინებას  და შევიწროვებას, თუმცა, წინა წლებთან შედარებით, დაკავებებმა და სამართლებრივმა დევნამ იკლო. [1]

შეიარაღებული დაჯგუფებების ძალადობრივი ქმედებები

„ბოკო ჰარამმა“ დაარღვია საერთაშორისო სამართლის ნორმები და ადამიანის უფლებები, იგულისხმება მშვიდობიანი მოსახლეობით დასახლებულ ტერიტორიებზე თვითმკვლელი ტერორისტების თავდასხმები,სასამართლოს გარეშე ადამიანთა დასჯა, წამება, მძევლების აყვანა, ადამიანთა გატაცებები, ბავშვი ჯარისკაცების გაწვევა, საჯარო, კერძო და რელიგიური ობიექტების ძარცვა და განადგურება.  წლის განმავლობაში დაჯგუფებამ განახორციელა 150 თავდასხმა, მათ შორის 22 თვითმკვლელი ტერორისტის მიერ განხორციელებული თავდასხმა, რასაც დაახლოებით  260 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. აღნიშნული თავდასხმები იყო  კამერუნის ჩრდილოეთით ჩადის ტბასთან მდებარე დასახლებებში დაწყებული სისტემატიური თავდასხმების ნაწილი.

„ბოკო ჰარამი“ მიზანმიმართულად ესხმოდა თავს მშვიდობიან მოსახლეობას, ბაზრობებზე, მეჩეთებში, ტაძრებში, სკოლებში, ავტობუსის გაჩერებებზე. მხოლოდ იანვარში სულ მცირე 9 თვითმკვლელი ტერორისტის თავდასხმას ემსხვერპლა 60-მდე ადამიანი. 10 თებერვალს, ქალაქ Nguéchéwé-ში, მარუადან 60 კილომეტრში, ორმა  თვითმკვლელმა ტერორისტმა ქალმა თავდასხმა განახორციელა  დაკრძალვის პროცესიის მიმდინარეობის დროს, რასაც 9 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, მათ შორის იყო ბავშვიც, ხოლო 40-ზე მეტი ადამიანი დაიჭრა. 19 თებერვალს მორასთან ახლოს მდებარე სოფელ Mémé-ში ხალხით გადატვირთულ ბაზრობაზე ორმა თვითმკვლელმა ქალმა განახორციელა თავდასხმა, შედეგად 24 მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა, ხოლო 112 კი დაიჭრა.

უკანონო დაკავებები

უსაფრთხოების ძალები კვლავ განაგრძობდნენ „ბოკო ჰარამის“ მხარდაჭერაში ეჭვმიტანილი პირების უკანონოდ დაკავებაას,  მტკიცებულებების არარსებობის შემთხვევაშიც კი და სიცოცხლისთვის საშიშ პირობებში ამყოფებდნენ. ასობით ეჭვმიტანილი პირი დაკავებული ჰყავდათ არაფორმალურ დაკავების ცენტრებში, მაგ. სამხედრო ბაზებში ან სხვა დაწესებულებებში, რომლებიც სახელმწიფო დაზვერვის კუთვნილებაში იყო. მათ არ ჰქონდათ ადვოკატებთან და ოჯახის წევრებთან დაკავშირების შესაძლებლობა.

საპატიმროებში არსებული ვითარება

საპატიმროებში არსებული ვითარება კვლავ მძიმეა: საპატიმროები მუდმივად გადატვირთულია, ნორმალურ საკვებზე და მედიკამენტებზე წვდომა შეზღუდულია, ხოლო, სანიტარული და ჰიგიენური თვალსაზრისით მდგომარეობა სავალალოა.მარუას ციხეში 1,400 პატიმარი იმყოფება, რაც იმაზე სამჯერ მეტია რა რაოდენობაზეც არის გათვლილი აღნიშნული ციხე.იაუნდეს ცენტრალური  საპატიმრო გათვლილია მაქსიმუმ 2,000 ადამიანზე, მაგრამ დაახლოებით 4,100 პატიმარია განთავსებული.საპატიმროების გადატვირთვა განპირობებულია „ბოკო ჰარამის“ მხარდაჭერაში ეჭვმიტანილი პირების ნაკადების დაკავებებით. რომელთა უმეტესობა ბრალის წაყენების გარეშე არიან დაკავებულები. აღნიშნული პრობლემის გადასაჭრელად, მთავრობამ მარუას ციხესთან დამატებითი შენობების განთავსება გადაწყვიტა და მარუაში დაიწყო 12 ახალი ციხის აშენება. თუმცა, აღნიშნული ქმედებები არ კმარა კრიზისის დასაძლევად.

ლტოლვილთა და მიგრანტთა უფლებები                          

სულ მცირე 276,000 ლტოლვილი ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკიდან ცხოვრობდა მძიმე პირობებში და გადატვირთულ ბანაკებში ან მასპინძელ ოჯახებში სამხრეთ-აღმოსავლეთ კამერუნის საზღვრის ტერიტორიაზე. 59.000 ნიგერიელი ლტოლვილი ცხოვრობდა  კამერუნის შორეული ჩრდილოეთით მდებარე გაეროს ბანაკში მარუაში. თუმცა 27,000 ლტოლვილი რომელიც ბანაკს გარეთაა დარჩენილი უკიდურეს მდგომარეობაში იყნენ, მათ არ ჰქონდათ წვდომა საკვებზე და ძირითად სერვისებზე, ასევე განიცდიდნენ შევიწროვებას უშიშროების ძალების მხრიდან. „ბოკო ჰარამის“ და ასევე სახელმწიფო ძალების მხრიდან უსაფრთხოების კუთხით შექმნილმა პრობლემებმა მოსახლეობის იძულებით გადაადგილება გამოიწვია, დაახლოებით 199,000 ადამიანი იძულებით გადაადგილდა შორეული ჩრდილოეთის რეგიონიდან. ლტოლვილთა ნებაყოფილობით დაბრუნების შესახებ, კამერუნს, ნიგერიასა და ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკას, ასევე, გლუკის და გაეროს ლტოლვილთა სააგენტოს შორის არსებული შეთანხმების  განხორციელება დასრულდა წლის ბოლოსთვის.

სიკვდილით დასჯა

საანგარიშო პერიოდში, სამხედრო სასამართლოებში, არასამართლიანი პროცესებზე „ბოკო ჰარამის“ მხარდაჭერაში ეჭვმიტანილი პირების მიმართ სასიკვდილო განაჩენის გამოტანა კვლავ გრძელდებოდა.თუმცა სიკვდილით არავინ დაუსჯიათ. საქმეების უმეტესობა აღძრული იყო  2014 წელს მიღებული ანტიტერორიზმის კანონის საფუძველზე.[2]

დიდი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისის მიხედვით, რომელიც მოქალაქალაქეებისათვის აქვეყნებს ინფორმაციას სადაც მოგზაურთათვის აღწერილია ამა თუ იმ ქვეყანაში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები.  რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურიტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ; ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.კამერუნის შესახებ არსებულ სარჩევში, აღნიშნულია, რომ ტერორიზმის საკმაოდ მაღალი საფრთხეა ქვეყანაში. ტერორისტული დაჯგუფება „ბოკო ჰარამი“ აქტიურია ქვეყნის შორეულ ჩრდილოეთ ნაწილში, მაგრამ თავდასხმებს შესაძლოა ადგილი ჰქონდეს ძირითად ქალაქებშიც, მაგალითად იაუნდეს და დუალას ქალაქებში.

უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობიდან გამომდინარე, კამერუნის შორეულ ჩრდილოეთ რეგიონში და ცენტრალური აფრიკის, ჩადის და ნიგერიის ადამავას შტატის საზღვართან 40 კილომეტრში, ასევე, კამერუნის უკიდურეს სამხრეთით, ბაკასის ნახევარკუნძულის რეგიონში მოგზაურობას უკრძალავს თავის მოქალაქეებს დიდი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისი.

2016 წლის 21 ნოემბრიდან ბამენას და ბუეას (ჩრდილო-დასავლეთი და სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონები) ტერიტორიებზე დემონსტრაციები მიმდინარეობდა. ანგარიშების მიხედვით 2016 წლის 8 დეკემბერს უსაფრთხოების ძალებსა და დემონსტრანტებს შორის დაპირისპირების შედეგად 4 ადამიანი დაიღუპა. მდგომარეობა კვლავ ცვალებადია და შესაძლებელია მოხდეს დაძაბულობის ესკალაცია სხვა ანგლოფილურ ქალაქებსა და სოფლებში.

2016 წელს კამერუნის შორეულ ჩრდილოეთ ნაწილში თვითმკვლელი ტერორისტების თავდასხმების არაერთი შემთხვევა დაფიქსირდა, რასაც 200 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. თავდასხმების  ძირითადი სამიზნე იყო დიდი ბაზრობები, სასტუმროები, სკვერები, სპორტული დაწესებულებები. ბაბუანგის, მბარაგის ტერიტორიებზე, ადამავას რეგიონში ადგილი ჰქონდა ადამიანთა გატაცების მცდელობებს. „ბოკო ჰარამი“ საჯაროდ ემუქრებოდა კამერუნს დაჯგუფების წინააღმდეგ  რეგიონულ ბრძოლაში ჩართვის გამო.

ვრცელდებოდა ინფორმაცია კრიმინალური დაჯგუფებების მიერ განხორციელებული თავდასხმებისა და ადამიანთა გატაცებების შესახებ, რაც განსაკუთრებით კამერუნის აღმოსავლეთ ნაწილში, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის საზღვრის სიახლოვეს ხდებოდა. ხშირია ძალადობის ფაქტები ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის და კამერუნის საზღვრის მიდამოებში.[3]

[1] The Central Intelligence Agency, The World Factbook: Cameroon; Page last updated on July 11, 2016  https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cm.html [accessed 20 July 2016]

[2] Amnesty International:Annual Report:Cameroon 2016/2017 https://www.amnesty.org/en/countries/africa/cameroon/report-cameroon/ [accessed 27 March 2017]

[3] GOV UK: The Foreign and Commonwealth Office: Foreign travel advice:Cameroon; Updated:21 December 2016 https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/cameroon [accessed 27 March, 2017]

კამერუნი – ლევირატის ტრადიცია – დაქვრივებული ქალის მაზლზე გათხოვება – მარტი, 2017

CNN-ის 2016 წლის 16 აგვისტოს ინფორმაციით, კამერუნის ერთ-ერთი რეგიონის, ბაფუტის „ფონი“-ს ანუ მეფეს – აბუმბი II-ს დაახლოებით 100 ცოლი ჰყავს რომელთაგან 72 მანამდე მისი მამის მეუღლეები იყვნენ. კამერუნის კანონმდებლობით პოლიგამია დაშვებულია, ხოლო ბაფუტში, ადგილობრივი ტრადიციის მიხედვით, როდესაც „ფონი“ გარდაიცვლება, მისი მემკვიდრე ირთავს მის ყველა ცოლს და შემდეგ, ქორწინდება საკუთარ დედოფლებზე. მათი ახსნით, ამ ტრადიციის მიზანია ის, რომ ძველი ცოლები დაეხმარონ ახალგაზრდა მეფეს და მის ახალგაზრდა ცოლებს, ქვეყნის უკეთესად მართვაში.[1]

ასევე, “The News Minute”-ს 2016 წლის 23 ივლისის ერთ-ერთი სტატიის მიხდვით, რომელიც კამერუნში პოლიგამიის ტრადიციაზეა, მმართველებს შეუძლიათ დაქორწინდნენ იმდენ ქალზე, რამდენიც სურს და, ასევე, როდესაც მმართველი გარდაიცვლება, მისი მემკვიდრე ცოლად ირთავს გარდაცვლილის ცოლებს. სტატიაში კონკრეტულად საუბარია ჩრდილო-დასავლეთი კამერუნის ფონის (მეფის) – Zofoa Ndofoa III-ს შესახებ რომელსაც, საკუთარი 10 ცოლის გარდა, მამისგან მემკვიდრეობით მიღებული 72 ცოლი ჰყავს. გარდა ცოლებისა, მან მემვიდრეობად მამის შვილებიც მიიღო.[2]

კანადის მიგრაციის და ლტოლვილთა საბჭოს 2004 წლის ანგარიშის მიხედვით, კამერუნის კონკრეტულ რეგიონებში, „ცოლი მიიჩნება ქმრის საკუთრებად და ხშირად ქვრივს აიძულებენ, დაქორწინდეს გარდაცვლილი ქმრის ერთ-ერთ ძმაზე“. იგივე წყაროს მიხედვით, „თუ ქალი უარზეა,  მან უნდა გადაიხადოს მზითევის რაოდენობა და დატოვოს ოჯახი“.

„ლევირატი“ (ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც ცოლი უნდა მისთხოვდეს გარდაცვლილი ქმრის ძმას) საკმაოდ გავრცელებული და მიღებულია ყველა ეთნიკურ ჯგუფში კამერუნის უკიდურეს ჩრდილოეთ პროვინციებში. როდესაც ქმრის ოჯახი გადაიხდის მზითევს, ქალი ავტომატურად ხდება მისი საკუთრება. როდესაც ქმარი კვდება,  მთელი მისი საკუთრება, მათ შორის, ცოლიც, გადადის მის ოჯახზე. როგორც წესი, ცოლი მემკვიდრეობად  ერთ-ერთ ძმას რჩება. დასავლეთ კამერუნის მაცხოვრებლებში, მათ შორის Bamileke-ს ტომში, მიღებული წესია, რომ ადგილობრივი ტომის ბელადის უფროსი ვაჟი დაქორწინდეს მამის რამდენიმე ქვრივზე,  ხოლო საკუთარ დედაზე ქორწინება გამოირიცხება.

ზოგადად, ქალები თანახმა არიან ამ ტიპის ქორწინებაზე, იმიტომ, რომ საზოგადოების, მათ შორის – საკუთარივე მშობლების მხრიდან გაკიცხვის ობიექტები არ აღმოჩდნენ. ეს სოციალური სტრუქტურა იმდენა ღრმად არის გამჯდარი ხალხის მენტალობაში,  რომ ძალიან რთულია ერთი ქალისთვის იმის უარყოფა, რაც მთელი საზოგადოებისთვის ნორმალური და მისაღებია.

ნაკლებად განათლებული ქალები, განსაკუთრებით ისინი, ვინც უკიდურეს ჩრდილოეთ რეგიონებში ცხოვრობენ, არ არიან ინფორმირებული საკუთარი უფლებების შესახებ. ფემინისტური ორგანიზაცია „ALVF“-ის წარმომადგენელს არ აქვს ინფორმაცია თუნდაც ერთი საქმის შესახებ, სადაც ქალმა საჩივარი განაცხადა შესაბამის ადმინისტრაციულ სასამართლოში, იმასთან დაკავშირებით, რომ მას იძულებით აქორწინებდნენ გარდაცვლილი ქმრის ერთ-ერთ ძმაზე. თავის მხრივ, მთავრობა ერიდება ასეთი ტიპის ტრადიციების განხორციელებაში ჩარევას.[3]

გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტისადმი მოხსენებაში, კამერუნის მთავრობამ განაცხადა, რომ “ლევირატი“ განსაკუთრებით გავრცელებულია კამერუნის დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ პროვინციებში. ამას გარდა, კამერუნში მოქმედი ქალთა არასამთავრობო ორგანიზაციის „Reach Out Cameroon“-ის დირექტორმა, განაცხადა, რომ „ლევირატის“ პრაქტიკა განსაკუთრებით ძლიერია დასავლეთ რეგიონებში. იგივე წყაროს ინფორმაციით,  იმ შემთხვევაში, თუ ცოლი უარს განაცხადებს, ის დაკარგავს მხარდაჭერას ქმრის ოჯახისგან,   მას დაამცირებენ და შეუზღუდავენ მთელ რიგ უფლებებს, ის განიდევნება საზოგადოებიდან და გაიკიცხება.

ასევე, კამერუნის ადვოკატ ქალთა საერთაშორისო ფედერაციის (FIDA) აღმასრულებელმა დირექტორმა განაცხადა, რომ ქვრივი, რომელიც უარს განაცხადებს, მონაწილეობა მიიღოს ლევირატში, იძულებული იქნება გადაიხადოს მისი სამზითვო თანხა და ამავდროულად, დაკარგავს ყოველგვარ უფლებას მემკვიდრეობაზე. ხოლო ზოგიერთ შემთხვევაში, თუ ქალი უარს აცხადებს ლევირატზეც და მზითვის გადახდაზეც, მისი სიცოცხლე საფრთხის ქვეშ შეიძლება დადგეს.[4]

[1] CNN, article “The king with 100 wives” available at http://edition.cnn.com/2015/06/17/africa/the-king-with-100-wives-cameroon/ [accessed 29 March,  2017]

[2] The News Minute, article “Cameroon’s polygamy tradition” available at; July 23, 2016 http://www.thenewsminute.com/article/cameroons-polygamy-tradition-where-heir-takes-over-fathers-wives-46958  [accessed 29 March, 2017]

[3] IRB – Immigration and Refugee Board of Canada: Whether a tradition exists in which a widow is forced by her in-laws or by the village chief to marry her dead husband’s brother; if so, the ethnic groups that practice this tradition and the regions of Cameroon where it is common; the consequences for a widow who refuses to adhere to this practice; the recourses and protection available to such a woman (July 2005) [CMR100428.FE], 29 July 2005 (available at ecoi.net) http://www.ecoi.net/local_link/60514/154135_en.html  (accessed 29 March 2017)

[4] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Cameroon: The practice of levirate marriage, including the regions of Cameroon where this tradition is widespread and the ethnic groups that practice it; the consequences if a widow refuses to take part in this practice, recourse and protection available, including police intervention in the cities of Douala and Yaoundé (June 2013-December 2014), 23 December 2014, CMR105020.FE, available at:

   [accessed 30 March 2017]

ისრაელი – უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება – მარტი, 2017

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის უკანასკნელი ანგარიშის მიხედვით, რომელიც 2016 წელს გამოქვეყნდა, ისრაელის უსაფრთხოების სააგენტოს სტატისტიკის თანახმად (ISA), რომელიც შაბაკის სახელითაა ცნობილი, წლის განმავლობაში პალესტინელებმა 47 ტერორისტული აქტი მოაწყეს (მათ შორის დანით დაჭრა, თავდასხმა, სროლა, ჭურვებისა და სარაკეტო თავდასხმა).

ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობებით (IED) თავდასხმამ მწვანე ზონის ფარგლებში ხუთი ებრაელისა და ერთი ერითრიელის სიკვდილი გამოიწვია; მწვანე ზონაში (არა იერუსალიმში) ადგილი ჰქონდა ებრაელის მხრიდან დანით მუქარის ორ ფაქტს. ისრაელის უსაფრთხოების სააგენტოს მიხედვით, ჰამასმა, ჰეზბოლამ და სხვა შეიარაღებულმა ჯგუფებმა 22 სარაკეტო თავდასხმა განახორციელეს ისრაელში და 11 სხვა შემთხვევაში ან ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობები გამოიყენეს ან ჭურვებით თავდასხმა მოახდინეს ისრაელში და გოლანის მაღლობზე.

ყველაზე მნიშვნელოვან პრობლემებს ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით წარმოადგენს მშვიდობიან მოსახლეობაზე ტერორისტული თავდასხმები, პოლიტიკურად და რელიგიურად მოტივირებული სოციალური ძალადობა, ისრაელის არაბი მოქალაქეების, რომლებიც ხშირად პალესტინელებად იდენტიფიცირდებიან და ასევე, ბედუინების ინსტიტუციური და სოციალური დისკრიმინაცია, განსაკუთრებით განათლებისა და დასაქმების კუთხით; ეთიოპიელი ებრაელებისა და ქალების ინსტიტუციური და სოციალური დისკრიმინაცია; ლტოლვილების, თავშესაფრის მაძიებლებისა და მიგრანტების ზოგადი მოპყრობა. სხვა პრობლემებს წარმოადგენს არაორთოდოქსი ებრაელებისა და შერეული ოჯახების ინსტიტუციური და სოციალური დისკრიმინაცია; უცხოელი მუშა ხელის სამუშაო უფლებების დარღვევა.

მთავრობამ გარკვეული ნაბიჯები გადადგა შეურაცხყოფისა და უდიერი მოპყრობის ფაქტების გამოსაძიებლად და დანაშაულის ჩამდენი პირების დასასჯელად მიუხედავად ასეთი პირების ავტორიტეტისა. მთავრობამ ასევე სტრუქტურული რეფორმები გაატარა დაუსჯელობის შესამცირებლად და ანგარიშვალდებულების გასაზრდელად.[1]

„Amnesty International“ 2015/2016 წლების ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ საერთაშორისო მცდელობები ისრაელ-პალესტინის მოლაპარაკებების განახლების შესახებ ჩავარდა. ისრაელის მთავრობა განაგრძობდა დასავლეთ სანაპიროზე არალეგალური დასახლებების ექსპანსიასა და მხარდაჭერას, მათ შორის აღმოსავლეთ იერუსალიმში და მთავრობამ, ასევე, გადადგა გარკვეული ნაბიჯები დასავლეთ სანაპიროზე იმ დასახლებების ავტორიზებისთვის, რომლებიც მთავრობის ნებართვის გარეშე შეიქმნა. ღაზაში პალესტინური შეიარაღებული ჯგუფები დრო და დრო ახორციელებდნენ სარაკეტო თავდასხმებს სამხრეთ ისრაელში; სიკვდილი არ დაფიქსირებულა. ისრაელი ღაზაში საპასუხო შეტევებს ახორციელებდა – ოქტომბერში ორი სამოქალაქო პირი დაიღუპა შეტევის შედეგად. ისრაელმა, ასევე, რამდენიმე საჰაერო და სხვა სახის შეტევა განახორციელა სირიაში.[2]

„Freedom House“ თავის უკანასკნელ ანგარიშში ისრაელის შესახებ ქვეყნის თავისუფლების სტატუსს განსაზღვრავს, როგორც „თავისუფალი“. თავისუფლების ხარისხი შეფასებულია 1.5 ქულით (1 – ყველაზე კარგი; 7 ყველაზე უარესი); პოლიტიკური უფლებები შეფასებულია 1 ქულით და სამოქალაქო უფლებები 2 ქულით. ანგარიშში ნათქვამია, რომ უსაფრთხოების მდგომარეობა წელიწადის ბოლო მესამედში გაუარესდა. შეტევები ძირითადად პალესტინელი ინდივიდების მიერ ხორციელდებოდა უსაფრთხოების პოსტებსა და სხვა ლოკაციებზე; ისრაელი საპასუხოდ სასიკვდილო იერიშით პასუხობდა. იმ ინციდენტების შედეგად, რომელიც ძირითადად დასავლეთ სანაპიროზე მოხდა, 20 ებრაელი და 100 პალესტინელი დაიღუპა. ისრაელ-პალესტინის სამშვიდობო მოლაპარაკებები 2015 წლის შემდეგ შეჩერებულია.[3]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ 2016 წელს 2015 წლის ოქტომბერში დაწყებული ძალადობა კიდევ უფრო გაუარესდა, რაც გამოიხატა დემონსტრაციებსა და ძალადობაში დასავლეთ სანაპიროსა და ღაზას სექტორში, ისრაელის მოსაზღვრედ, რასაც ისრაელის ძალები ხშირად ღია ცეცხლით პასუხობდნენ. ებრაელი ფეხით მოსიარულეებისა და უსაფრთხოების ძალების მიმართ, დასავლეთ სანაპიროსა და ისრაელში, ადგილი ჰქონდა დანით დაჭრებსა და დანით დაჭრის მცდელობებს ძირითადად იმ პალესტინელების მხრიდან, რომლებიც არც ერთი შეიარაღებული ჯგუფის წევრები არ ყოფილან.[4]

[1] United States Department of State, 2015 Country Reports on Human Rights Practices – Israel and The Occupied Territories, 13 April 2016, available at:

[accessed 15 March 2017]

[2] Amnesty International, Amnesty International Report 2015/16 – Israel and the Occupied Palestinian Territories, 24 February 2016, available at:

[accessed 15 March 2017]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2016 – Israel, 24 May 2016, available at:

[accessed 15 March 2017]

[4] Human Rights Watch, World Report 2017 – Israel/Palestine, 12 January 2017, available at:

[accessed 15 March 2017]

ირანი – სამართალდამცავი ორგანოები და კანონის უზენაესობა – მარტი, 2017

ავსტრიის წითელი ჯვრის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრის 2015 წლის ივლისში გამოქვეყნებული ანგარიშის თანახმად, ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში სხვადასხვა სააგენტოს შორისაა გადანაწილებული კანონის აღსრულებისა და წესრიგის დაცვის პასუხისმგებლობა. უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი ორგანოებია: დაზვერვის სამინისტრო, ირანის რევოლუციის გუშაგთა კორპუსი, ბასიჯი და კანონის აღმასრულებელი ძალები (სარეიდო პოლიცია, რეგულარული პოლიცია და ჟანდარმერია). დამატებით, კულტურისა და ისლამური წესების სამინისტრო ახდენს მედიისა და საკომუნიკაციო ატივობების მონიტორინგს.

კანონის აღმასრულებელი ძალები (ირანის ეროვნული საპოლიციო ძალები LEF) 1992 წელს შეიქმნა და თავის თავში გააერთიანა პოლიცია, ჟანდარმერია, რევოლუციის კომიტეტი და სასაზღვრო პოლიცია. ძველი ინსტიტუციების უმეტესობა ამჟამადაც წარმოდგენილია ძალების შიდა სტრუქტურაში და თანამშრომლები თავს კვლავაც ძველი კუთვნილებით აღიქვამენ. რევოლუციის კომიტეტი სრულად გამქრალია.

ირანის ეროვნული საპოლიციო ძალები მოიცავს – საზღვრის კონტროლს; დანაშაულთან ბრძოლას; პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტაციის შემოწმებას; ინტერპოლთან თანამშრომლობას დამნაშავეების დაკავებისა და ექსტრადირების კუთხით; ტერორიზმთან ბრძოლას და პრევენციას; ნაკროდანაშაულთან ბრძოლას, ადამიანებისა და იარაღის ტრეფიკინგის წინააღმდეგ ბრძოლას; და ასევე, საჯარო უსაფრთხოების, მშვიდობისა და საგზაო მოძრაობის კონტროლს. საპოლიციო ძალები მოიცავს შემდეგ დანაყოფებს: საჰაერო პოლიცია, ანტი-ნარკოტიკული პოლიცია, სასაზღვრო პოლიცია, კიბერდანაშაულთან ბრძოლის პოლიცია, კრიმინალური სადაზვერვო საგამოძიებო პოლიცია, საგანგებო საპოლიციო ცენტრი, სადაზრვერვო და საჯარო უსაფრთხოების პოლიცია, საერთაშორისო ურთოერთობების და ინტერპოლის დეპარტამენტი, პრევენციის განყოფილება დასაგზაო მოძრაობის კონტროლის პოლიცია.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი მსოფლიოში ადამიანის უფლებების დაცვის უკანასკნელ ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ უსაფრთხოების ძალები არ იყვნენ სრულყოფილად ეფექტურები დანაშაულთან ბრძოლაში და კორუფცია და დაუსჯელობა დარჩა პრობლემად. ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფები ხშირად ადანაშაულებდნენ რეგულარულ და ნახევრად სამხედრო უსაფრთხოების ძალებს, როგორიცაა მაგალითად ბასიჯი, ადამიანის უფლებების დარღვევაში, მათ შორის საჯარო დემონსტრაციებში მონაწილეების წინააღმდეგ ძალადობაში. არ ყოფილა გამჭვირვალე მექანიზმი უსაფრთხოების ძალების მხრიდან ძადენილი დანაშაულების გამოძიებისთვის და ძალიან მცირე იყო მთავრობის მიერ დისციპლინური სანქციების გამოყენების ფაქტები.[2]

დიდი ბრიტანეთის საშიანო საქმეთა ოფისის მიერ 2016 წლის ივლისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერია, რომ ეფექტური დაცვის მიღების შესაძლებლობა, როდესაც საუბარია არასახელმწიფო აქტორებისგან დაცვის აუცილებლობაზე, მცირდება უსაფრთხოების ძალების არაეფექტურობის, კორუფციისა და არასამართლიანი სასამართლოების გამო.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი მსოფლიოში ადამიანის უფლებების დაცვის უკანასკნელ ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუცია ადგენს სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებელ ძალას, რომელიც თავისუფალია ყველანაირი სახის არაჯანსაღი ურთიერთობისა და კავშირებისგან. ანგარიშში ნათქვამია, რომ სასამართლო სისტემა იყო პოლიტიკური გავლენის ობიექტი და მოსამართლეების დანიშვნა მოხდა რელიგიური კრიტერიუმებით. უზენაესი ლიდერი ნიშნავს სასამართლო ხელისუფლების მეთაურს. სასამართლო ხელისუფლების მეთაური, უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეები და გენერალური პროკურორი არიან სასულიერო პირები. საერთაშორისო დამკვირვებლები აკრიტიკებენ ქვეყნის სასამართლო სისტემასა და მოსამართლეებს დამოუკიდებლობის დაბალი ხარისხის გამო და აცხადებენ, რომ სასამართლო პროცესებზე ხდება სამართლიანობის საერთაშორისო სტანდარტების უგულებელყოფა. ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ მოქალაქეებს მცირე შესაძლებლობა ჰქონდათ, ეჩივლათ მთავრობისთვის და ამასთან არ ჰქონდათ შესაძლებლობა, შიგა სასამართლოებში სარჩელი შეეტანათ მთავრობის წინააღმდეგ სამოქალაქო და ადამიანის უფლებების დაღვევის გამო.[4]

„Freedom House“ 2016 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ სასამართლო სისტემა გამოიყენება კრიტიკული აზრის მქონე ხალხის და ოპოზიციის წევრების გასაჩუმებლად. სასამართლო სისტემის ხელმძღვანელი ინიშნება ხუთი წლის ვადით უზენაესი ლიდერის მიერ. ამჟამინდელი ხელმძღვანელის აიათოლა სადეგ ლარიჯანის მმართველობისას, სასამართლო ხელისუფლებაზე უსაფრთხოების სამსახურების კონტროლი მნიშვნელოვნად გაიზარდა და ადამიანის უფლებათა ადვოკატებისა და პოლიტიკური აქტივისტების მიმართ ადგილი ჰქონდა უსამართლო სასამართლო პროცესებს. უსაფრთხოების ძალებს იშვიათად ეკისრებათ პასუხისმგებლობა ადამიანის უფლებების დარღვევებისთვის.[5]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ირანის სასამართლოებს, განსაკუთრებით კი რევოლუციის სასამართლოებს, რეგულარულად აქვთ ჩავარდნა სამართლიანი სასამართლო პროცესების გამართვის მხრივ და სავარაუდოდ, იყენებენ ისეთ აღიარებით ჩვენებებს, რომლებიც მოპოვებულია წამების გამოყენებით. ირანის კანონმდებლობით, მოპასუხეს ეზღუდება ადვოკატზე წვდომა, განსაკუთრებით ძიების მიმდინარეობის დროს.[6]

[1] Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation (ACCORD), Iran: Political Opposition Groups, Security Forces, Selected Human Rights Issues, Rule of Law: COI Compilation, July 2015, available at:

[accessed 22 March 2017]

[2] United States Department of State, 2015 Country Reports on Human Rights Practices – Iran, 13 April 2016, available at:

[accessed 22 March 2017]

[3] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Iran: Background Information, including actors of protection and internal relocation, July 2016, Version 3.0, available at:

[accessed 22 March 2017]

[4] United States Department of State, 2015 Country Reports on Human Rights Practices – Iran, 13 April 2016, available at:

[accessed 22 March 2017]

[5] Freedom House, Freedom in the World 2016 – Iran, 7 March 2016, available at:

[accessed 22 March 2017]

[6] Human Rights Watch, World Report 2017 – Iran, 12 January 2017, available at:

[accessed 22 March 2017]

თურქეთი – სექსუალური უმცირესობების უფლებების დაცვა – მარტი, 2017

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2016 წლის ნოემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში თურქეთის რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში მოქმედი კანონმდებლობა პირდაპირ არ ახდენს ლესბოსელების, გეების, ბისექსუალების, ტრანსგენდერებისა და ინტერსექსი ადამიანების დისკრიმინაციას. ჰომოსექსუალური აქტები ლეგალურია 1858 წლიდან და კანონმდებლობა ჰეტეროსექსუალური ურთიერთობების მსგავსად იმავე ასაკს აწესებს ჰომოსექსუალურ ურთიერთობებზეც. თუმცა, საკანონმდებლო შეზღუდვად მიჩნეულია ის ფაქტი, რომ სისხლის სამართლის კოდექსში 2014 წელს შეტანილი ცვლილებების დროს, სიძულვილის ნიადაგზე ჩადენილ დანაშაულებში არ იქნა განხილული სექსუალური ორიენტაცია. არადისკრიმინაციული საკანონმდებლო ჩარჩოს მიუხედავად, სხვადასხვა წყარო საუბრობს ლგბტი პირების მოწყვლადობის შესახებ თურქეთში; დოკუმენტირებულია სიძულვილის ენის გამოყენება ამ ადამიანების წინააღმდეგ და ასევე, საუბრობენ მკაფიო ლეგალური დაცვის ნაკლებობაზე, დისკრიმინაციაზე, დაშინებაზე, პოლიციის მხრიდან შეურაცხყოფასა და ძალადობრივ აქტებზე ლგბტი პირების წინააღმდეგ. ევროპული საბჭოს კომუნიკაციების დირექტორატი 2015 წელს მოუწოდებდა თურქეთს, რომ „ეფექტურად ყოფილიყო გარანტირებული ქალების, ბავშვებისა და ლგბტი პირების უფლებები“.

მიუხედავად იმისა, რომ 2014 წელს, საკონსტიტუციო სასამართლომ, ვებ-გვერდის „Habervaktim.com“ შემთხვევაში პირველად დაადგინა, რომ ლგბტი პირების „გარყვნილ“ ადამიანებად მოხსენიება სიძულვილის ენას წარმოადგენდა, სასამართლოს დადგენილება არ გამოუტანია ვებ-გვერდის წინააღმდეგ. ასევე, 2014 წელს სასამართლომ გაამართლა კონსერვატორული გაზეთი „Yeni Akitfor“ მას შემდეგ, რაც მათ ლგბტი ადამიანების უფლებების დამცველი არასამთავრობო ორგანიზაცია „Kaos GL“ თავიანთ 2012 წლის სტატიაში მოიხსენია, როგორც „ანომალური (გადახრების მქონე)“ და „გარყვნილი“. საზოგადოებრივი მორალის შეურაცხყოფა“, „ოჯახის დაცვა“ და „არაბუნებრივი სექსუალური ქცევისადმი“ ლეგალური მითითება ხანდახან გამოიყენება დამსაქმებლების მხრიდან დისკრიმინაციისა და პოლიციის მხრიდან შეურაცხყოფის ბაზისად. 2015 წლის ივნისის საპარლამენტო არჩევნების კამპანიის დროს ზოგიერთი პოლიტიკოსი ლგბტი პირებისა და სხვა უმცირესობების მისამართით სიძულვილის ენას იყენებდა.

რაც შეეხება საჯარო მოსამსახურეებს, კანონმდებლობაში არსებობს დათქმა, რომლის თანახმადაც, საჯარო მოხელე შეიძლება დათხოვნილ იქნას სამსახურიდან, თუკი „მისი ქმედება არის სამარცხვინო და სათაკილოა საჯარო მოხელისათვის“. 2010 წლის იანვრიდან 2014 წლის ნოემბრამდე პერიოდში, ლგბტი საზოგადოების ვებ-გვერდმა „LGBTI News Turkey“, სხვადასხვა ონლაინ წყაროსა და ლგბტი ასოციაციებზე დაყრდნობით, გაავრცელეს ინფორმაცია, რომ 47 პირი მოკლეს მათი რეალური თუ მიწერილი სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტობის გამო.

2015 წლის ივნისში, პირველად მას შემდეგ, რაც 2003 წელს ყოველწლიური ლგბტი აღლუმი დაარსდა, სამართალდამცავი პირები ძალადობრივად ჩაერივნენ აღლუმში და გამოიყენეს გადამეტებული ძალა მონაწილეების წინააღმდეგ. 2015 წლის ივლისში, გაეროს ადამიანის უფლებების დაცვის კომისარმა (OHCHR) „გამოხატა ღრმა შეშფოთება თურქეთში ლგბტი პირების წინააღმდეგ თავდასხმებსა და შეურაცხყოფის ფაქტებზე და მოუწოდა ხელისუფლებას, მიეღო შესაბამისი ზომები ჰომოფობიური და ტრანსფობიური ძალადობისა და დისკრიმინაციის წინააღმდეგ საბრძოლველად“. აღნიშნულს ინციდენტების სრული სერია მოჰყვა: „ანკარაში ლგბტი პირების მკვლელობის მოწოდებით პოსტერები გამოქვეყნდა; ძალადობრივი ჰომოფობიური თავდასხმა მოხდა სტამბოლში ახალგაზრდა გეი მამაკაცების წინააღმდეგ; ქემალ ორდეკის – ოგანიზაციის „Red Umbrella Sexual Health and Human Rights Association“ დამფუძნებლისა და ადამიანის უფლებების დამცველის გაუპატიურება, ძარცვა და თავდასხმა“.

სასამართლოს გარეშე და თვითნებური დაკავებების საკითხებში გაეროს სპეციალური მომხსენებლის მიხედვით, „გამოწვევები, რომლებიც უკავშირდება ლგბტი პირების დაცვას, ხშირად გამწვავებულია აღნიშნული პირების ოჯახის წევრების დამოკიდებულებით. სასამართლო და საკანონმდებლო ოფიციალური პირები ლგბტი პირების წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულების მიმართ შემწყნარებლური დამოკიდებულებით გამოირჩევიან.

„Amnesty International“-ის მიხედვით, დაფიქსირდა გეი პირების „ღირსების სახელით“ მკვლელობის ფაქტები, რომელთა გამოძიების სურვილის ნაკლებობა იყო.

მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, 2014 წელს, სასამართლომ სამუდამო პატიმრობა მიუსაჯა მამას, რომელმაც საკუთარი ვაჟი მოკლა 2012 წელს სექსუალური ორიენტაციის გამო. აღნიშნული საქმის შესახებ მოხსენება გააკეთა ასოციაციამ ILGA – ლესბოსელთა, გეების, ბისექსუალთა, ტრანს და ინტერსექსთა საერთაშორისო ასოციაციამ. 2016 წლის ივნისში, თურქეთის ოფიციალურმა პირებმა ტრანსგენდერთა და გეი აღლუმის სტამბოლში ჩატარება აკრძალეს, რათა დაეცვათ „უსაფრთხოება და საჯარო წესრიგი“. 19 ივნისს, აკრძალვის მიუხედავად, უამრავი დემონსტრანტი შეიკრიბა სტამბოლში იმისთვის, რომ დაეცვათ ლგბტი პირების უფლებები. პოლიციამ ცრემლსადენი გაზი და რეზინის ტყვიები გამოიყენა აქტივისტების დასაშლელად.

2016 წლის 25 ივლისს, სირიელი გეი ლტოლვილი იპოვეს მოკლული სტამბოლში მას შემდეგ, რაც იგი გაიტაცეს, გააუპატიურეს და თავი მოჰკვეთეს. სხვადასხვა წყაროს თანახმად, იგი სიკვდილამდე ხუთი თვით ადრე გაიტაცა და გააუპატიურა ხუთმა მამაკაცმა.

განსაკუთრებით შემაშფოთებელია ტრანსგენდერი ადამიანების მდგომარეობა, ვინაიდან ისინი არიან სიძულვილის ნიადაგზე ჩადენილი დანაშაულების, თავდასხმების, ადმინისტრაციული ჯარიმების, საოჯახო რეიდებისა და პოლიციის მხრიდან ძალადობის მსხვერპლნი. „ILGA‐Europe“, თავის ანგარიშში, რომელიც 2014 წელს ფარავს, საუბრობს რამდენიმე საქმეზე, რომელიც ტრანსგენდერი ქალების მიმართ პოლიციის მხრიდან არასათანადო მოპყრობას ეხება. „ILGA‐Europe“-ის ანგარიშში საუბარია ხუთი ტრანსგედერი ქალის მკვლელობაზე, რომელიც 2014 წელს მოხდა.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი თავის 2015 წლის ანგარიშში საუბრობს ფაქტებზე, როდესაც პოლიციამ და პროკურატურამ ვერ გამოიძიეს ტრანსგენდერი ადამიანების წინააღმდეგ ჩადენილი აგრესიული ძალადობის ფაქტები; საუბარია რამდენიმე დაკავებაზე და იმ პირთა მცირე სასჯელზე, ვინც დააკავეს.

გაზეთის „Daily Sabah“ თანახმად, 2016 წლის ივნისში, რამადანის პერიოდში, იფტარზე (საღამოს ვახშამი რამადანის მარხვის პერიოდში) პრეზიდენტი ერდოღანი ცნობილ ტრანსსექსუალ თურქ მომღერალ ბიულენთ ერსოის შეხვდა.

2016 წლის 12 აგვისტოს, ცნობილი ლგბტი აქტივისტის და ტრანსგენდერი ქალის ჰანდე კადერის ცხედარი იპოვეს, რომელიც გაუპატიურებული და ნაწამები იყო. მისმა ძალადობრივმა მკვლელობამ საზგადოება შოკში ჩააგდო და სათავე დაუდო დემონსტრაციებს, რომელიც ასობით ადამიანმა სხვადასხვა ქალაქში ჩაატარა. თურქეთში ტრანსგენდერების მკვლელობის რიცხვი ყველაზე მაღალია ევროპაში. ერთი კვირის ვადაში ორმა ტრანსგენდერმა თვითმკვლელობით დაასრულა სიცოცხლე, რადგან მათივე განცხადებით, დისკრიმინაცისა და ზეწოლის პირობებში ცხოვრება აღარ შეეძლოთ.

თურქეთში რამდენიმე ლგბტი ორგანიზაციაა, რომელთაც დიდი როლი შეასრულეს ბოლო საკანონმდებლო ცვლილებების მომზადებაში. ტრანსგენდერთა მხარდამჭერი არასამთავრობო ორგანიზაციის „წითელი ქოლგა“ ხელმძღვანელს თავს დაესხნენ და გააუპატიურეს 2015 წლის 5 ივლისს, ქ. ანკარაში.[1]

„Freedom House“ თავის ანგარიშში თურქეთის შესახებ წერს, რომ ერთსქესიანთა სექსუალური აქტივობა მკაფიოდ აკრძალული არ არის, თუმცა ლგბტ პირები ფართოდ გავრცელებული დისკრიმინაციის, პოლიციის მხრიდან შეურაცხყოფისა და ხანდახან, ძალადობის მსხვერპლნი არიან. კანონმდებლობა არ არეგულირებს პირთა დაცვას სექსუალური ორიენტაციისა ან გენდერული იდენტობის საფუძველზე. წინა წლებისგან განსხვავებით, ივნისში, სტამბოლის ყოველწლიური ლგბტი აღლუმი პოლიციამ დაიშალა.[2]

აშში-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი თავის უკანასკნელ ანგარიშში თურქეთის რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ კანონი არ ახდენს ლგბტი პირების დისკრიმინაციას, სამართლებრივი საფუძვლებით – „საზოგადოებრივი მორალის შეურაცხყოფა“, „ოჯახის დაცვა“ და „არაბუნებრივი სექსუალური ქცევა“ – ბრალდებით ხორციელდება ლგბტ პირების დამსაქმებლების მხრიდან დისკრიმინაცია და პოლიციის მხრიდან შეურაცხყოფა – არასათანადო მოპყრობა. ლგბტი პროსტიტუტები აცხადებენ, რომ პოლიციამ ისინი ქრთამის გამოძალვის მიზნით დააკავა. ლგბტი პირთა დამცველები ადანაშაულებენ სასამართლოებსა და პროკურორებს ისეთი გარემოს შექმნაში, სადაც პროსტიტუციაში ჩართულ ტრანსგენდერებზე ძალადობა დაუსჯელი რჩება.

თურქული კანომდებლობის თანახმად, სიძულვილის ენისა და ენის, რასის, ეროვნების, კანის ფერის, გენდერის, უუნარობის, პოლიტიკური შეხედულების, ფილოსოფიური რწმენის / ღირებულების, რელიგიის ან მწვალებლობის/სექტანტური ნიადაგზე ჩადენილი საზიანო/შეურაცხმყოფელი ქმედება ითვალისწინებს სამ წლამდე პატიმრობას. ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფები აკრიტიკებენ კანონმდებლობას და მიუთითებენ იმაზე, რომ აღნიშნული კანონი არ მოიცავს გენდერულ იდენტობის გამო პირთა დაცვას და აცხადებენ, რომ ხანდახან კანონი სიტყვის თავისუფლების შესაზღუდად უფრო გამოიყენება, ვიდრე უმცირესობების დასაცავად. შინაგან საქმეთა სამინისტრომ განმარტა, რომ ლგბტი განსაზღვრება კანონში არ ფიგურირებს, რადგან ლგბტი პირების დასაცავად გამოიყენება ზოგადი „გენდერის“ კონცეფცია. KAOS-GL, ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომელიც ფოკუსირებულია ლგბტი პირების უფლებებზე, აცხადებს, რომ ლგბტი პირების არსებობის გაუთვითცნობიერებლობის გამო, ოფიციალური პირები ლგბტი პირებს სოციალური დაცვის უფლებას ართმევენ. KAOS-GL აცხადებს, რომ არც ოჯახისა და სოციალური პოლიტიკის სამინისტრო და არც შრომისა და სოციალური უსაფრთხოების სამინისტრო ჩაერთვება ლგბტი პირების დასაცავად და არ აღიარებს მათ უფლებას ან საჭიროებას დაცვასა და მომსახურებაზე.

ადამიანის უფლებათა დამცველები აცხადებენ, რომ პოლიცია და პროკურორები ხშირად არ იძიებდნენ ტრანსგენდერი პირების წინააღმდეგ მიმართული ძალადობის აქტებს. ისინი ხშირად არც ეჭვმიტანილებს აკავებდნენ და არც წინასწარი დაკავების ცენტრებში გადაჰყავთ, როგორც ეს ზოგადად ხდება ხოლმე სხვა დაკავებულებთან მიმართებაში. როდესაც დაკავებები ხორციელდებოდა, დამცველები განაცხადებდნენ „გაუმართლებელ პროვოკაციასთან“ დაკავშირებით და მოითხოვდნენ შემცირებულ სასჯელს სისხლის სამართლის კოდექსის თანახმად. აღნიშნული გარემოების თანახმად, სასჯელი „შემცირდება, თუკი დანაშაულის ჩამდენი ჩაიდენს დანაშაულს გაშმაგებული ან ძლიერი, უცაბედი ემოციურობის ფონზე (აფექტის მდგომარეობა), რაც გამოწვეულია უკანონო აქტით“. მოსამართლეები რუტინულად იყენებდნენ აღნიშნულ გარემოებას იმ დამნაშავეების სასჯელის შესამცირებლად, რომელთაც ლგბტი პირები მოკლედ. სააპელაციო სასამართლოებმა ძალაში დატოვეს ვერდიქტები ნაწილობრივ მსხვერპლთა „ამორალური ბუნების“ გამო.

7 ივნისის საპარლამენტო არჩევნების კამპანიის დროს, ზოგიერთ პოლიტიკოსი სიძულვილის ენით საუბრობდა ლგბტი პირებისა და სხვა უმცირესობების შესახებ. ადამიანის უფლებადამცველი ჯგუფები თანხმდებოდნენ იმაზე, რომ ივნისსა და ივლისში გაზრდილი თავდასხმები ლგბტი პირების წინააღმდეგ პოლიტიკური ლიდერების ფანატიზმის პირდაპირი შედეგი იყო. მას შემდეგ, რაც სტამბოლის პოლიციამ ცრემლსადენი გაზი, რეზინის ტყვიები და წყლის ჭავლი გამოიყენა ლგბტი აღლუმის მონაწილეების წინააღმდეგ 28 ივნისს, მომდევნო კვირას სტამბოლსა და ანკარაში ანტი-ლგბტი ინციდენტთა სერიები მოხდა. 30 ივნისს სავაჭრო ცენტრის წინ თავს დაესხნენ გეი მამაკაცებს; არასამთავრობო ტრანსგენდერ ადამანთა უფლებადამცველი ორგანიზაციის „წითელი ქოლგა“ ხელმძღვანელს თავს დაესხნენ და გააუპატიურეს 5 ივლისს, ქ. ანკარაში; და 8 ივლისს, ქ. ანკარაში ანტი-ლგბტი პოსტერები გავრცელდა. ლგბტი საზოგადოებამ სარჩელი შეიტანა იმ ახალგაზრდული ჯგუფის წინააღმდეგ, რომელმაც პოსტერები შექმნა და მოითხოვეს, „წითელი ქოლგის“ ხელმძღვანელის დაცვითი ორდერი. მთავრობას საჯაროდ არ უპასუხია პოლიციის მხრიდან არაპროპორციული ძალის გამოყენების, პოლიციის მხრიდან ძალადობის, ანტი-ლგბტ ძალადობის მოწოდებისა და თავსახმების ბრალდებებზე. 7 ივნისის არჩევნებისთვის, ერთმა ღიად ლგბტი კანდიდატმა ბარის სულუმ მანდატი ვერ მოიპოვა და აგვისტოში ქვეყანა დატოვა, როგორც აცხადებენ ინტენსიური მუქარების გამო მის ლგბტი სტატუსთან დაკავშირებით.

სტამბოლში, ანკარაში, იზმირში, ადანაში, მერსინში, გაზიანტეპში, ესკისეჰირში და დიიარბაკირში აქტიური ლგბტი ორგანიზაციები არსებობდა, ისევე, როგორც არაოფიციალური ჯგუფები – სხვა პატარა ქალაქებსა და უნივერსიტეტების კამპუსებში. ჯგუფები საუბრობენ პოლიციისა და სამთავრობო ძალების მხრიდან შეურაცხყოფაზე. მცირე ქალაქების უნივერსიტეტებში არსებული ჯგუფები აცხადებდნენ, რომ მათ რექტორები შეკრების უფლებას არ აძლევდნენ.

ლგბტი ორგანიზაციები ახადებენ, რომ მთავრობა რეგულარულ და დეტალურ აუდიტს იყენებს მათ წინააღმდეგ ადმინისტრაციული მსჯავრის დადების მიზნით და ემუქრებოდნენ მათ დიდი ჯარიმებით. ისინი, ასევე, საუბრობდნენ იმ გამოწვევებზე, რომლებსაც საოფისე ფართის ქირაობის დროს აწყდებიან ფართის მფლობელების მხრიდან დისკრიმინაციის გამო. 5 ივლისის თავდასხმის შემდეგ, „წითელი ქოლგის“ ხელმძღვანელი იძულებული გახდა დაეტოვებინა მისი ადრინდელი საცხოვრებელი და ახალი ბინა მოეძებნა, რადგან სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მისი თხოვნა სამი თავდამსხმელის დაკავების თაობაზე, რაც ზრდიდა განმეორებითი თავდასხმის ალბათობს რისკს. ლგტი პირები აწყდებიან დისკრიმინაციას დასაქმების კუთხით.[3]

[1] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information. Report Turkey Country Focus, November 2016, available at:

[accessed 13 March 2017]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2016 – Turkey, 7 March 2016, available at:

[accessed 13 March 2017]

[3] United States Department of State, 2015 Country Reports on Human Rights Practices – Turkey, 13 April 2016, available at:

[accessed 13 March 2017]