ეგვიპტე – 6 აპრილის ახალგაზრდული მოძრაობა – ივნისი, 2017

„6 აპრილის ახალგაზრდული მოძრაობა“ არის ეგვიპტელი აქტივისტების ჯგუფი, რომელიც შეიქმნა 2008 წლის გაზაფხულზე. ჯგუფი შეიქმნა პატარა ინდუსტრიული ქალაქის ელ-მაჰალა ელ-კუბრას მუშების მხარდასაჭერად, რომლებიც აპირებდნენ გაფიცვას 6 აპრილს. მოძრაობა დააარსეს მოჰამედ ადელმა (Mohammed Adel), ასმა მაჰფუზმა (Asma Mahfouz) და აჰმედ მაჰერმა (Ahmed Maher). აქტივისტებმა აქციის მონაწილეებს მოუწოდეს, ჩაეცვათ შავი მაისური და გაფიცვის დღეს დარჩენილიყვნენ სახლში – მათ გაფიცვის გაშუქებისთვის გამოიყენეს სოციალური მედია (Facebook, Twitter, Flickr). „The New York Times“-მა მოძრაობას ეგვიპტის პოლიტიკური „Facebook“ ჯგუფი უწოდა ყველაზე დინამიური დებატებით. 2009 წლის იანვრისთვის ჯგუფი აერთიანებდა 70 ათასზე მეტ წევრს, ძირითადად ახალგაზრდებს.[1] მოძრაობამ თავის სიმბოლოდ გამოიყენა მაღლა შემართული მუშტის გამოსახულება შავ ფონზე თეთრად, როგორც ეს ჰქონდა სერბულ მოძრაობას „ოტპორი“, რომელმაც ხელი შეუწყო ქვეყანაში სლობოდან მილოშევიჩის რეჟიმის დამხობას. მოძრაობამ დიდი როლი ითამაშა ეგვიპტეში 2011 წლის ნოემბრის რევოლუციაში ავტოკრატი ჰოსნი მუბარაქის რეჟიმის წინააღმდეგ.[2] ეგვიპტის სასამართლომ 2014 წლის 28 აპრილს მოძრაობა კანონგარეშედ გამოაცხადა და მისი საქმიანობა აკრძალა. „Human Rights Watch“-მა აღნიშნულ გადაწყვეტილებას თავისუფალი და მშვიდობიანი შეკრების და გამოხატვის თავისუფლების უფლებების უხეში დარღვევა უწოდა.[3]

„6 აპრილის ახალგაზრდული მოძრაობა“ თავის ოფიციალურ ვებ-გვერდზე წერს, რომ მოძრაობა არის სხვადასხვა ასაკის, სოციალური კლასის, გეოგრაფიული მდებარეობის და ინტელექტუალური და პოლიტიკური  შეხედულებების ეგვიპტელი ახალგაზრდების ჯგუფი; ისინი გააერთიანა საერთო იდეამ – სამშობლოს სიყვარული და მდგომარეობის უკეთესობისკენ შეცვლის მცდელობა. „ჯანსაღი პოლიტიკური ცხოვრების არ არსებობის პირობებში, ნებისმიერ მოქალაქეს შეუძლია თავისუფლად მიიღოს მონაწილეობა საზოგადოებრივ საქმიანობაში. ჩვენ მივიღეთ გადაწყვეტილება, ჩამოგვეყალიბებინა პოლიტიკური მოძრაობა, რომელიც წინააღმდეგობას გაუწევდა კორუმპირებულ რეჟიმს და წვლილს შეიტანდა მის დამხობაში.“ – წერია ვებ-გვერდზე.

ამავე გვერდზე განთავსებული ინფორმაციის მიხედვით, ჯგუფის მუშაობა დაფუძნებულია ნებაყოფლობით, მოხალისეობრივ სურვილზე. პირველი დევიზი იყო შემდეგი: „ჩვენი თაობის უფლებაა სცადოს… ან გავიმარჯვებთ, ან ჩვენი გამოცდილებით ისარგებლებენ მომავალი თაობები.“ ამ მიზნით, მოძრაობამ დაიწყო თანამედროვე საშულებების გამოყენება, როგორიცაა ინტერნეტი, სოციალური მედია, ასევე ხდებოდა ტრადიციული მეთოდების გამოყენება – დემონსტრაციები, გაფიცვები და მჯდომარე აქციები. „ყოფილი რეჟიმის მხრიდან ვაწყდებოდით ძალადობის და რეპრესიების ყველა სახის მეთოდს მანამ, სანამ ხელი არ შევუწყვეთ მის დამხობას.“ – ნათქვამია ვებ-გვერდზე.

ამავე გვერდზე განთავსებული ინფორმაციის თანახმად, დაარსების დღიდან დღემდე, დაფინანსების კუთხით მოძრაობა ეყრდნობა მხოლოდ მოძრაობის წევრების მხრიდან გაღებულ ფინანსურ შემოწირულობებს და უარს ამბობს ყველა სახის გარე დაფინანსების წყაროზე. შესაბამისად, მოძრაობა არ არის რაიმე პოლიტიკური იდეოლოგიის და ინტერესების გამტარებელი და არც რომელიმე პარტიის კუთვნილება, მას მხოლოდ ერთი მიზანი აქვს – ეს არის ქვეყნის საზოგადო სიკეთე, რომელიც დაცლილია ფარული მიზნებისა და პირადი ინტერესებისგან. მოძრაობის ხედვაა – უზრუნველყოს დემოკრატია და ქვეყნის მმართველობის გადასვლა არჩეულ სამოქალაქო ხელისუფლების მოდელზე.

ჯგუფის მიზანია, ნებისმიერი სახის დიქტატორული რეჟიმის ან სახელმწიფო გადატრიალების წინააღმდეგობა და რაიმე სახის ახალი დიქტატორული რეჟიმის ჩამოყალიბების ხელშეწყობა. ჯგუფის მიზანია, ქვეყნის შიდა საქმეებში გარე ძალების მხრიდან ჩარევის, აგრესიის ან ოკუპაციის ხელშეშლა და ერის იდენტობის და კულტურული მემკვიდრეობის დაცვა.[4]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ 2016 წლის 1-ელ მაისს პოლიციამ უპრეცედენტო რეიდი მოაწყო პრეს სინდიკატის სათაო ოფისზე, რა დროსაც 6 აპრილის ახალგაზრდული მოძრაობის წევრობის ბრალდებით ორი ჟურნალისტი დააპატიმრა.[5]

„Amnesty International“ 2016/2017 წლების ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ მთავრობის კრიტიკოსები და ოპონენტები აწყდებოდნენ თვითნებურ დაკავებებს და დაპატიმრებებს ისეთი ბრალდებებით, როგორიცაა „ტერორიზმი“ და აკრძალული ჯგუფების წევრობა, როგორებიცაა მაგალითად მუსლიმთა საძმო და 6 აპრილის ახალგაზრდული მოძრაობა.[6]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ 2016 წლის 29 თებერვალს ნაკლებად მძიმე დანაშაულთა სასამართლომ 6 აპრილის ახალგაზრდული მოძრაობის კოორდინატორს ამრ ალის 3-წლიანი პატიმრობა მიუსაჯა პროტესტის პროვოცირებისა და მთავრობის ჩამოგდების მცდელობის ბრალდებით. 30 ივლისს სააპელაციო სასამართლომ სასჯელი ერთი წლით შეამცირა.[7]

„Amnesty International“ 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერს, რომ პოლიტიკური აქტივისტი და 6 აპრილის ახალგაზრდული მოძრაობის ლიდერი აჰმედ მაჰერი პოლიციის პრობაციონერთა სიაში გადავიდა. 2013 წლის 22 დეკემბერს სასამართლომ მაჰერს პოლიტიკურ აქტივისტებთან მოჰამედ ადელთან და აჰმედ დოუასთან ერთად 3-წლიანი პატიმრობა, 3-წლიანი პრობაცია და 50 ათასი ეგვიპტური გირვანქის ოდენობის ჯარიმა დააკისრა. პატიმრობის შემდეგ, 2017 წლის 5 იანვრიდან მაჰერმა პრობაციის მოხდა დაიწყო, რაც გულისხმობს იმას, რომ იგი ყოველ ღამე, 12 საათს ატარებს პოლიციის განყოფილებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის ციხეში გატარებული 3 წლის შემდეგ, დამატებით წელიწადნახევარს საპოლიციო პატიმრობაში გაატარებს.[8]

[1] The New York Times Magazine; Revolution, Facebook-Style; Samantha M. Shapiro; Jan 22 2009; available at: http://www.nytimes.com/2009/01/25/magazine/25bloggers-t.html [accessed 23 June 2017]

[2] Ahram Online; We will not be silenced: April 6, after court order banning group; 28 Apr 2014; available at: http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/100015/Egypt/Politics-/We-will-not-be-silenced-April-,-after-court-order-.aspx [accessed 23 June 2017]

[3] Daily News; Banning 6 April movement is a clear violation of citizens’ rights: HRW; April 30, 2014; available at: https://dailynewsegypt.com/2014/04/30/banning-6-april-movement-clear-violation-citizens-rights-hrw/  [accessed 23 June 2017]

[4] April 6 Youth Movement Official Web-Page; About Us; available at: https://6april.org/english/about-us/ [accessed 23 June 2017]

[5] Human Rights Watch, World Report 2017 – Egypt, 12 January 2017, available at:

[accessed 23 June 2017]

[6] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Egypt, 22 February 2017, available at:

[accessed 23 June 2017]

[7] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Egypt, 3 March 2017, available at:

[accessed 23 June 2017]

[8] Amnesty International, Egypt: Punitive probation measures latest tactic used to harass activists, 6 March 2017, available at:

[accessed 23 June 2017]

ერაყი – უსაფრთხოება და ეკონომიკური მდგომარეობა ქურთისტანში – ივნისი, 2017

უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა – „Iraq Body Count“ წარმოადგენს ლონდონში დაფუძნებულ, კონფლიქტების შედეგად გამოწვეულ მსხვერპლთა მონიტორინგის ბაზას, რომელიც სხვადასხვა საინფორმაციო წყაროზე დაყრდნობით იძლევა ერაყის სხვადასხვა პროვინციაში კონფლიქტების შედეგად გამოწვეულ მსხვერპლთა რაოდენობას. 2016 წლიდან 2017 წლამდე საანგარიშო პერიოდში, ერაყის ქურთისტანის ავტონომიური რეგიონის სამ პროვინციაში: დაჰუკში, ერბილში და სულეიმანიაში,  მომხდარი ინციდენტების და მსხვერპლთა რაოდენობა შემდეგნაირად ნაწილდება:

2016 წლის განმავლობაში დაჰუკის პროვინციაში დაფიქსირდა 5 გარდაცვლილი, ხოლო 2017 წელს არ დაფიქსირებულა არც ერთი. ინციდენტების კუთხით, დაჰუკში, 2016 წელს, ადგილი ჰქონდა ოთხ ინციდენტს, რამაც გამოიწვია 1 ადამიანის დაღუპვა. 2017 წლისთვის არ ფიქსირდებოდა უსაფრთხოების კუთხით არსებული რაიმე სახის ინციდენტი.

2016 წლის განმავლობაში, ერბილის პროვინციაში დაფიქსირდა 95 დაღუპული მოქალაქე, ხოლო 2017 წელს არც ერთი. „Iraq Body Count“-ის მიხედვით, 2016 წელს, ერბილის პროვინციაში ადგილი ჰქონდა უსაფრთხოების კუთხით არსებულ თორმეტ ინციდენტს, რამაც სულ მცირე ერთი ადამიანი იმსხვერპლა, მსგავსი სახის ინციდენტები 2017 წელს არ დაფიქსირებულა.

2016 წელს, სულეიმანიას პროვინციაში დაფიქსირდა 5 დაღუპული ადამიანი, ხოლო 2017 წელს – ერთი. რაც შეეხება, უსაფრთხოების კუთხით არსებულ ინციდენტების რაოდენობას, რამაც სულ მცირე ერთი ადამიანის სიკვდილი გამოიწვია, „Iraq Body Count“-ის მიხედვით, 2016 წელს სულეიმანიაში ადგილი ჰქონდა სამ ასეთ ინციდენტს, მსგავსი სახის ერთი ინციდენტი დაფიქსირდა 2017 წელს.[1]

„Human Rights Watch“-ის მიერ 2017 წლის მაისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში „ერაყი: კირკუკის უსაფრთხოების ძალები აძევებენ თურქმენ დევნილებს“ აღნიშნულია, რომ 2016 წლის 21 ოქტომბერს, ისლამური სახელმწიფოს (ISIS) მხრიდან კირკუკზე განხორციელებული თავდასხმის შემდეგ, ქურთისტანის ხელისუფლებამ აიძულა ასობით სუნიტი არაბი ოჯახი, დაეტოვებინათ ქალაქი. „Human Rights Watch“-ს არ გამოუვლენია ქურთების ან შიიტი მოქალაქეების კირკუკიდან გაძევების არც ერთი შემთხვევა.[2]

„Amnesty International“-ის მიერ, 2017 წელს, ერაყის შესახებ გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ერაყის ხელისუფლებამ და ქურთისტანის ნახევრად ავტონომიურმა რეგიონულმა მთავრობამ (KRG) სუნიტ არაბ დევნილებს აუკრძალა გადაადგილების თავისუფლება. ათი ათასობით სუნიტი დარჩა ბანაკებში ისე, რომ  არ ჰქონდათ დასაქმებაზე წვდომა, ვინაიდან მათ არ ჰყავდათ ადგილობრივი სპონსორები. შესაბამისად, ქალაქში შესასვლელად არ შეეძლოთ მოეპოვებინათ ოფიციალური ნებართვები.

ასაიშმა და სხვა ქურთულმა უსაფრთხოების ძალებმა დააკავეს ტერორიზმში ეჭვმიტანილი ათასობით პირი, ძირითადად არაბი სუნიტი ახალგაზრდა ბიჭები, რომელთაც არ მისცეს საშუალება ხანგრძლივი პერიოდის მანძილზე მოენახულებინათ ოჯახის წევრები.  ოქტომბერში, KRG-ს ხელისუფლებამ განაცხადა, რომ ასაიშ ღიშთიმ (გენერალური უსაფრთხოების სააგენტო) და ასაიშის ფილიალებმა ერბილში დააკავეს 2,801 ტერორიზმში ეჭვმიტანილი პირი.[3]

2001 წელს დაარსებული და გაერთიანებულ სამეფოში დარეგისტრირებული არაკომერციული ფედერაცია „openDemocracy.net“, რომელიც წარმოადგენს დამოუკიდებელ გლობალურ მედია პლატფორმას, 2017 წლის 30 იანვარს გამოქვეყნებულ სტატიაში, რომელიც ეკუთვნის სულეიმანიას უნივერსიტეტის, პოლიტიკისა და საერთაშორისო ურთიერთობების ფაკულტეტის, საერთაშორისო ურთიერთობების და უსაფრთხოების თეორიის ასისტენტ პროფესორს, ჰავრე ჰასან ჰამას, აღნიშნულია, რომ დღესდღეობით ქურთისტანი და მისი მოსახლეობა დაცულია ISIS-გან მომავალი საფრთხისგან, ვინაიდან პეშმერგას ძალები წარმატებით ებრძვიან ისლამურ სახელმწიფოს, მაგრამ ქურთი ხალხისთვის მთავარ საფრთხეს წარმოადგენს ქურთისტანის რეგიონული მთავრობის მარცხი.

მწვავედ დგას კორუფცია და ეკონომიკური უთანასწორობა, KRG საჯარო მოხელეებს  ვერ უზრუნველყოფს ხელფასებით. ბოლო დროს გამოცხადებული გეგმის „დაზოგვის პროცესის“ ფარგლებში, ხარჯების შემცირების მიზნით, KRG-მ შეამცირა ხელფასები. სახელმწიფო მოხელეების ხელფასები, მათ მიერ დაკავებული პოზიციების მიხედვით, შემცირდა 15%-დან 75%-მდე.

გარდა ამისა, KRG-ს ჯანდაცვის სისტემა ცუდ მდგომარეობაშია. თეორიულად, საავადმყოფოები სთავაზობენ უფასო მომსახურებას, მაგრამ რეალურად მათ ცუდი აღჭურვილობა და მომსახურება აქვთ. არ არის რეგულირებული წამლების ბიზნესი და არ ხდება ხარისხის შემოწმება. ბევრ ქურთ იმპორტიორს, მეზობელი ქვეყნებიდან, შეაქვს ვადაგასული წამლები.[4]

სოციალურ-ეკონომიკური კუთხით არსებული ვითარება

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების ცენტრის (ACCORD) მიერ მომზადებულ ინფორმაციაში, რომელიც ეხება ქურთისტანში დაბრუნებულების ეკონომიკურ სიტუაციას და დასაქმების კუთხით არსებულ რაიმე შეზღუდვებს, აღნიშნულია, რომ აღნიშნულ საკითხზე ინფორმაცია არ მოიძებნა. ACCORD დაუკავშირდა მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის (IOM) ოფისებს დაჰუკში, ერბილში და სულეიმანიაში, მაგრამ ინფორმაციის მომზადების დროისთვის, აღნიშნულ საკითხზე, პასუხები არ მიუღია.

ქურთისტანის ავტონომიურ რეგიონში მოქმედი ქურთული მედია საშუალება „Rudaw“-ის მიერ 2016 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებული ინფორმაციით, მიუხედავად 2010 წლიდან დაწყებული უმუშევრობის ზრდის საპასუხოდ განხორციელებული ეკონომიკური რეფორმებისა, ქურთისტანში, ათიდან ერთზე მეტი ადამიანი ცხოვრობს სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ. რეგიონში მცხოვრები დაახლოებით 5.5 მილიონი ადამიანიდან 680,000 პირი თვეში 105,000 ერაყულ დინარზე (დაახლოებით $87) ნაკლები შემოსავალით ცხოვრობს, რაც მსოფლიო ბანკის სტანდარტების მიხედვით, სიღარიბის ზღვრის მაჩვენებელია ერაყსა და ქურთისტანში. უკიდურესი სიღარიბე განსაკუთრებით გავრცელებულია მრავალშვილიან ოჯახებში.

2010 წლიდან უმუშევრობის მაჩვენებელი თითქმის გასამმაგდა – 4.8 %-დან 13.5%-მდე. შრომისა და სოციალურ საკითხთა სამინისტრო მსოფლიო ბანკთან თანამშრომლობით უმუშევრობის დასაძლევად იწყებს რეფორმებს.

ერბილის ოფიციალური სტატისტიკის მიხედვით, სიღარიბის და უმუშევრობის ასეთი საგრძნობი ზრდა გამოიწვია, ქურთისტანის რეგიონში 1.8 მილიონი ლტოლვილის შედინებამ. უმუშევრობის დონე განსაკუთრებით მაღალია ქალებში და ახალგაზრდებში.

მსოფლიო ბანკთან ერთად 2017 წლის მაისში დაწყებული 3 წლიანი გეგმა, რომელიც 2020 წლამდე გაგრძელდება, მიზნად ისახავს კერძო სექტორის გაძლიერებას, რამდენადაც ქურთისტანის მოსახლეობის 53%-ის შემოსავლის წყარო საჯარო სექტორზე მოდის. KRG-ს სურს შექმნას მეტი სამუშაო ადგილი და დააარსოს ფონდი, რომელიც კერძო სექტორში დასაქმებულ მუშა ხელს გადაუხდის სოციალური დაცვის თანხას და პენსიებს. სტატისტიკის მიხედვით, უმუშევრობის მაჩვენებელი ქალებს შორის 29.4%-ს შეადგენს, ხოლო კაცებს შორის – 9.7%-ს.

„Rudaw“-ს მიერ 2017 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ სტატიაში, დაგეგმარების სამინისტროს მიერ ჩატარებული კვლევის შედეგად აღმოჩნდა, რომ ქურთისტანის მოსახლეობის თითქმის 2% ფინანსურად ვერ უზრუნველყოფს დღეში სამჯერად კვებას. აღნიშნული გამოწვეულია ბოლო წლებში განხორციელებული ხელფასების შემცირებით.

ჟენევაში დაფუძნებული სამი არასამთავრობო ორგანიზაციის კონსორციუმის „შესაძლებლობების შეფასების პროექტის“ (ACAPS) თემატურ ანგარიშში, რომელიც ეხება KRG-ს მასპინძელ თემსა და იძულებით გადაადგილებულ პირებს შორის არსებულ ურთიერთობას აღნიშულია, რომ დევნილების დიდმა ნაკადმა გამოიწვია ფასების ზრდა. ბოლო სამი წლის განმავლობაში, ბინის ქირის საშუალო მაჩვენებელი 19%-მდე გაიზარდა. ბინის ქირის გადახდის კუთხით, დევნილების დაახლოებით 80%, ხოლო მასპინძელი თემის 50% აწყდება სიძნელეებს.

ACCORD-ის მიხედვით, ერაყის ქურთისტანში დაბრუნებულებისთვის სოციალური ან სხვა სახის მხარდამჭერი პროგრამების შესახებ რაიმე კონკრეტული ინფორმაცია არ მოიძებნა. ACCORD დაუკავშირდა მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის (IOM) ოფისებს დაჰუკში, ერბილში და სულეიმანიაში, მაგრამ ინფორმაციის მომზადების დროისთვის, აღნიშნულ საკითხზე, პასუხები არ მიუღია.

სხვადასხვა დახმარებისა და განვითარების ორგანიზაციების საერთაშორისო ქსელის „Oxfam International“- ის მიერ 2016 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში საუბარია ერაყის მასშტაბით არსებულ „საზოგადოებრივი განაწილების სისტემაზე“ (PDS). PDS წარმოადგენს მთავრობის სუბსიდიების სქემას, რომელიც 1991 წელს შეიქმნა ადგილობრივად წარმოებული საკვების გასანაწილებლად. მას ხელმძღვანელობს ვაჭრობის სამინისტრო და რაციონის ბარათების გამოყენებით, უზრუნველყოფს ერაყის მოსახლეობის უმრავლესობას სუბსიდირებული საკვები პროდუქტებით.

PDS-ის სამიზნე ჯგუფს არ წარმოადგენენ მხოლოდ ღარიბები, არამედ ერაყში რეგისტრირებული ყველა მოქალაქე. თეორიულად, რაციონის ბარათები შემდეგი სახის პროდუქტებს უზრუნველყოფს (რაოდენობა შეესაბამება თვეში ერთ კაცზე გასაცემ პროდუქტს): ადგილობრივი წარმოების ხორბლის ფქვილი (9კგ), ბრინჯი (3კგ), შაქარი (2კგ), მცენარეული ზეთი (1 ლ.) და რძის ფხვნილი (450 გრამიანი სამი პაკეტი).

„Oxfam“-ის მიხედვით, PDS რამდენიმე წელია აწყდება სირთულეებს, რამდენადაც ის ძალიან ძვირი ჯდება და გარდა ამისა, არ არის გამჭვირვალე მისი განაწილების მეთოდები. საკვების დარიგება დაგვიანებულ ვადებში ხორციელდება. 2016 წლის იანვარში ბრინჯი სამი თვის, ხოლო ზეთი შვიდი თვის დაგვიანებით დარიგდა, რაც შეეხება შაქარს და რძის ფხვნილს, სულ მცირე ექვსი თვის მანძილზე არ დარიგებულა. თეორიულად, თუ PDS-ის რაციონის დარიგება სამი თვით დაგვიანდა, დაზარალებულებს ნაღდი ანგარიშსწორებით უნდა აუნაზღაურდეთ  ზიანი.

ჰუმანიტარული დახმარების სააგენტოები მიზნად ისახავენ მოსახლეობის მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად PDS-ის ხარვეზების ამოვსებას. PDS-ის კვების კალათების დარიგება რეგულარულად არ ხორციელდება და ყოველთვის სრულად არ არის წარმოდგენილი. დაგვიანების მიუხედავად, დაჰუკსა და ზახოში PDS შედარებით ფუნქციურია, თუმცა აღნიშნული არ ეხება ჩრდილოეთ ნინევას (თილკაიფ და თელაფარ).[5]

 

 

[1] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation: Anfragebeantwortung zum Irak: Sicherheitslage in der autonomen Region Kurdistan-Irak: Kampfhandlungen, Anschläge und Zielgruppen [a-10126-1], 10 May 2017 (available at ecoi.net)  http://www.ecoi.net/local_link/340483/470890_en.html  (accessed 21 June 2017)

[2] Human Rights Watch, Iraq: Kirkuk Security Forces Expel Displaced Turkmen, 7 May 2017, available at:

 [accessed 19 June 2017]

[3] Amnesty International – Annual Report Iraq 2016/2017, available at: https://www.amnesty.org/en/countries/middle-east-and-north-africa/iraq/report-iraq/ (accessed 20 June 2017)

[4] Open Democracy  – Do the people of Kurdistan live in security?, 30 January 2017, available at : https://www.opendemocracy.net/north-africa-west-asia/hawre-hasan-hama/do-people-of-kurdistan-live-in-security (accessed 21 June 2017)

[5] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation: Anfragebeantwortung zum Irak: wirtschaftliche Lage in der autonomen Region Kurdistan-Irak für RückkehrerInnen [a-10126-3 (10128)], 10 May 2017 (available at ecoi.net)

http://www.ecoi.net/local_link/340485/470892_en.html  (accessed 21 June 2017)

ეგვიპტე – ქალთა უფლებები და სახელმწიფო დაცვა ძალადობისგან – ივნისი, 2017

„Amnesty International“ 2016/2017 წლების ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ არაადეკვატურია ქალების დაცვა სექსუალური და გენდერზე დაფუძნებული ძალადობისგან; ასევე, დისკრიმინაციისგან კანონმდებლობასა და პრაქტიკაში – კერძოდ პირადი სტატუსის შესახებ კანონები, რომლებიც არეგულირებენ განქორწინებას. ანგარიშში ნათქვამია, რომ 2016 წლის 29 მაისს 17 წლის გოგონა დაიღუპა ქალთა სასქესო ორგანოს დასახიჩრების (FGM) პროცედურის შემდეგ, რომელიც სუეცის პროვინციაში, კერძო ჰოსპიტალში ჩატარდა. 4 ადამიანი წარსდგა სასამართლოს წინაშე სასიკვდილო დაზიანების გამოწვევის ბრალდებით, მათ შორის გოგონას დედა და სამედიცინო პერსონალი. 2016 წლის 25 სექტემბერს პრეზიდენტმა ალ-სისიმ ხელი მოაწერა კანონს, რომლის მიხედვითაც ქალთა სასქესო ორგანოს დასახიჩრების განხორციელებისთვის გაიზარდა პატიმრობის ვადა. აღნიშნულ ცვლილებამდე მსგავსი ქმედება ისჯებოდა 3 თვიდან 2 წლამდე პატიმრობით. ახალი კანონით მსგავსი ქმედება ითვალისწინებს 5-დან 15 წლამდე პატიმრობას. ასევე, ისჯება ის პირიც, ვინც გოგონას აიძულებს სასქესო ორგანოს დასახიჩრების პროცედურის ჩატარებას.[1]

„Freedom House“ 2017 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ 2014 წლის კონსტიტუცია ადგენს სქესთა შორის თანასწორობას, მაგრამ აღნიშნული არ იწვევს პრაქტიკაში სიტუაციის გაუმჯობესებას ქალებისთვის. 2015 წლის არჩევნებში, უმეტესწილად კვოტირების დამსახურებით, ქალებმა მოიგეს 75 მანდატი 596-ადგილიან პარლამენტში. დამატებით 14 ქალი დანიშნა პრეზიდენტმა. ზოგიერთი კანონი და ტრადიციული პრაქტიკა არის დისკრიმინაციული ქალების წინააღმდეგ – დისკრიმინაცია დასაქმების კუთხით დამკვიდრებულია და მუსლიმი ქალი დაუცველია პირადი სტატუსის შესახებ კანონებით. ოჯახში ძალადობა ფართოდაა გავრცელებული და ქმრის მიერ გაუპატიურება არ არის უკანონო. სხვა პრობლემები მოიცავს იძულებით ქორწინებას და ქალთა სასქესო ორგანოს დასახიჩრების (FGM) ტრადიციას. 2016 წლის აგვისტოში პარლამენტმა გაამკაცრა სასჯელი მსგავსი ქმედებისთვის, მაგრამ აკრძალვა დიდი ხანია ძნელად მკვიდრდება.

იგივე ანგარიშში წერია, რომ ქალთა წინააღმდეგ ძალადობამ იმატა 2011 წლის შემდეგ, კერძოდ მას შემდეგ, რაც ქალებმა მონაწილეობა მიიღეს დემონსტრაციებში, რის შედეგადაც მოხდა საჯარო სექსუალური ძალადობის ზრდის წინაშე. 2014 წლის დადგენილებით, ქალთა მიმართ ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლის ეროვნული სტრატეგიის ფარგლებში, სექსუალური ძალადობა დასჯადი გახდა და სასჯელის ზომად განისაზღვრა 5 წლამდე პატიმრობა. კრიტიკოსები ამტკიცებდნენ, რომ კანონი იყო არაადეკვატური და რომ სტრატეგია ჩავარდა; მაგალითად კი მოჰყავდათ დაცვის ნაკლებობა, ჯგუფური საჯარო სექსუალური ძალადობის შემთხვევები და პოლიციის მხრიდან ძალადობა, რომლებიც აიძულებდნენ ქალებს, უარი ეთქვათ დანაშაულის გაცხადებაზე.[2]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ 2016 წლის აგვისტოში პარლამენტმა მიიღო ცვლილებები ქალთა სასქესო ორგანოს დასახიჩრების აკრძალვის კანონში და გაზარდა აღნიშნული ქმედების ჩადენისთვის გათვალისწინებული სასჯელის ზომა. სასჯელის ზომად განისაზღვრა პატიმრობა 5-დან 7 წლამდე ვადით და 15 წლამდე ვადით თუ პროცედურამ გამოიწვია უნარების მუდმივი შეზღუდვა ან სიკვდილი. ნებისმიერი, რომელიც თან ახლავს გოგოს აღნიშნული პროცესის დროს, დაისჯება 3 წლით თავისუფლების აღკვეთით. მიუხედავად ამისა, ქალთა სასქესო ორგანოს დასახიჩრების ტრადიცია ფართოდაა გავრცელებული და 2008 წლის შემდეგ, პროკურატურამ მხოლოდ ერთხელ მოახერხეს მსჯავრის დაკისრება.

ამავე ანგარიშში წერია, რომ 2016 წლის სექტემბერში ქალთა უფლებების დამცველმა 8 ორგანიზაციამ მხარდაჭერა გამოუცხადა მთავრობას და მოიწონა 2015 წელს „ქალთა მიმართ ძალადობის წინააღმდეგ ეროვნული სტრატეგიის“ მიღება; ამასთან ორგანიზაციებმა მთავრობას მოუწოდეს, შეიქმნას შესაბამისი მაკონტროლებელი ორგანო, რომელიც გააკონტროლებს სამინისტროების მიერ სტრატეგიით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესრულებას. სექსუალური ძალადობა და ძალადობა ქალების მიმართ კვლავ ენდემურია. შინაგან საქმეთა მინისტრმა ბრიგადის გენერალი ქალი ნაჰედ სალაჰი ახალ პოზიციაზე დანიშნა – ის ხელმძღვანელობს ქალთა მიმართ ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლას. სალაჰმა საჯაროდ მოუწოდა ქალებს თავი შეიკავონ საჯაროდ ხმამაღლა საუბრისგან და სიცილისგან და იყვნენ ფრთხილად თავიანთ ჩაცმულობასთან დაკავშირებით, რათა თავიდან აიცილონ ძალადობა ქუჩაში. ქალები კვლავ განიცდიან დისკრიმინაციას განქორწინების, ბავშვზე მეურვეობის უფლებისა და მემკვიდრეობის საკითხებში.[3]

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისის მიერ სახელმძღვანელო პოლიტიკისა და წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, ალ-სისის მთავრობამ გადაწყვიტა ქალთა უფლებების დაცვის გაძლიერება და გაამკაცრა არსებული კანონები დისკრიმინაციისა და ძალადობის, განსაკუთრებით ქალთა სასქესო ორგანოების დასახიჩრების შესახებ. მიუხედავად სახელმწიფოს მხრიდან მიდგომების შეცვლისა, ხშირად მთავრობა არაა ეფექტური კანონის პრაქტიკაში გატარების კუთხით. ქალებს ხშირად არ სურთ დანაშაულის პოლიციაში გაცხადება სოციალური სტიგმის და ხანდახან პოლიციელების მხრიდან ზეწოლის გამო. პოლიციას, გავრცელებული ინფორმაციით, არ სურს ქალთა მიმართ ძალადობის გამოძიება თუ საუბარია ოჯახში ძალადობის შემთხვევებზე.

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ სახელმწიფოს გარდა ქვეყანაში მოქმედებს სამოქალაქო საზოგადოების რამდენიმე ჯგუფი, რომლებიც ქალებს სთავაზობენ თავშესაფარს და პრაქტიკულ დახმარებას. საერთო ჯამში, შესაძლებელია, სახელმწიფოს ჰქონდეს სურვილი და შესაძლებლობა უზრუნველყოს ეფექტური დაცვა არასახელმწიფო აქტორებისგან. ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ ქალების პასუხისმგებლობაა, მოახდინონ იმის დემონსტრირება, რომ სახელმწიფოს არ სურს ან არ შეუძლია ეფექტური დაცვის უზრუნველყოფა.[4]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Egypt, 22 February 2017, available at:

[accessed 14 June 2017]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Egypt, 15 April 2017, available at:

[accessed 14 June 2017]

[3] Human Rights Watch, World Report 2017 – Egypt, 12 January 2017, available at:

[accessed 14 June 2017]

[4] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Women, 8 March 2017, v 1.0, available at:

[accessed 14 June 2017]

ეგვიპტე – კოპტების მდგომარეობა და სახელმწიფოს რეაგირება ძალადობაზე – ივნისი, 2017

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წლის 3 მარტს გამოქვეყნებულ ანგარიშში 2016 წელს მსოფლიოში ადამიანის უფლებათა დაცვის პრაქტიკის შესახებ წერს, რომ 2016 წლის 11 დეკემბერს, კოპტურ მართლმადიდებლურ ეკლესია „ბოუტრისიაზე“ ტერორისტული თავდასხმის შედეგად 27 ადამიანი დაიღუპა და ათობით დაშავდა, უმეტესობა მათ შორის ქალები და ბავშვები. ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს, რომ თვითმკვლელი ამფეთქებელი მუსლიმურ საძმოსთან თანამშრომლობდა. აღნიშნული ბრალდება მუსლიმური საძმოს სპიკერმა უარყო. მოგვიანებით, ტერაქტზე პასუხისმგებლობა ტერორისტულმა დაჯგუფებამ ისლამურმა სახელმწიფომ აიღო. ოფიციალური სტატისტიკა ტერორისტული აქტების შედეგად დაღუპულთა რაოდენობის შესახებ არ გამოქვეყნებულა. ადგილობრივი მედია ანგარიშების მიხედვით, მთელი ქვეყნის მასშტაბით ტერაქტებს ასობით ადამიანი შეეწირა. 2016 წლის ოქტომბრის ბოლოს, სინაიში, შეიარაღებული დაჯგუფების მხრიდან ძალადობის შედეგად მინიმუმ 230 მშვიდობიანი მოქალაქე და უსაფრთხოების ძალების 299 წევრი (პოლიციელი და სამხედრო) დაიღუპა. ოფიციალური სტატისტიკით, ამავე პერიოდის განმავლობაში, სინაიში მთავრობამ 2,436 ტერორისტის ლიკვიდაცია მოახდინა.

ანგარიშში ასევე საუბარია კოპტების მიმართ ბრბოს მიერ ჩადენილ ძალადობაზე. 2016 წლის 20 მაისს, დაახლოებით, 300 შეიარაღებული მუსლიმი სოფელ ელ-კარმში, მინიაში, თავს დაესხა შვიდ ქრისტიან ოჯახს, მას შემდეგ, რაც გავრცელდა ხმა ქრისტიან კაცსა და მუსლიმ ქალს შორის სავარაუდო ურთიერთობის შესახებ.[1]

აშშ-ის საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისია 2017 წლის 26 აპრილს გამოქვეყნებულ ანგარიშში „ყოველწლიური ანგარიში 2017 – 2 საფეხურის ქვეყნები“, ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ მიუხედავად მთავრობის მხრიდან ადამიანის უფლებების შეზღუდვისა, რელიგიის თავისუფლების მხრივ არსებული მდგომარეობა გაუმჯობესდა სხვადასხვა მიმართულებით. პრეზიდენტმა აბდელ ფატაჰ სისიმ თანმიმდევრულად დაგმო რელიგიური თავდასხმები და მსხვერპლებს დახმარება აღუთქვა, რელიგიური დისკურსის რეფორმა წაახალისა და ზედიზედ მესამედ დაესწრო კოპტურ საშობაო ლოცვას. 2016 წლის აგვისტოში ახალმა პარლამენტმა მიიღო კანონი ეკლესიების რეკონსტრუქციისა და შენარჩუნების შესახებ და 2017 წლის დასაწყისისთვის მთავრობას დასრულებული ჰქონდა ექსტრემისტების მიერ 2013 წელს დანგრეული 50-ზე მეტი ეკლესიის აღდგენის და ხელახლა აშენების პროცესი. რელიგიურ ნიადაგზე ჩადენილმა თავდასხმებმა იფეთქა ქრისტიანების წინააღმდეგ, განსაკუთრებით ზემო ეგვიპტეში (Upper Egypt) და ჩრდილო სინაიში; კაიროში, წმინდა მარკოზის კოპტური ეკლესიის სიახლოვეს თვითმკვლელმა ტერორისტმა თავი აიფეთქა. პარალელურად კი ეგვიპტის სასამართლომ გარკვეულ პროგრესს მიაღწია იმ პირების გასამართლების კუთხით, რომელთაც წარსულში ჩაიდინეს დანაშაულები. 2016 წელს, ღვთისგმობის გამო სისხლისსამართლებრივი დევნისა და თავისუფლების აღკვეთის ფაქტებმა იკლო. გარკვეული ხასიათის დისკრიმინაციული და რელიგიის თავისუფლების შემზღუდველი კანონმდებლობა კვლავ ძალაშია, მაგრამ რელიგიის თავისუფლების საკითხებზე საჯარო დებატები აქტიურად იმართებოდა პარლამენტსა და სამოქალაქო საზოგადოებაში. აღნიშნულის გათვალისწინებით, აშშ-ის საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისიამ ეგვიპტე „განსაკუთრებული შეშფოთების ქვეყნების“ სიიდან მეორე საფეხურის ქვეყნების სიაში გადაიყვანა.

2016 წლის დეკემბერში ისლამურმა სახელმწიფომ პასუხისმგებლობა აიღო 11 დეკემბერს წმინდა პავლესა და წმინდა პეტრეს ეკლესიებზე მიტანილ იერიშებზე. წმინდა მარკოზის კოპტური ეკლესიის სიახლოვეს 29 ადამიანი იმსხვერპლა აღნიშნულმა აფეთქებამ. 2017 წლის იანვრისთვის 4 პირი იყო დაკავებული და გამოძიება გრძელდებოდა. კოპტურმა საზოგადოებამ პრეზიდენტი სისი შეაქო იმის გამო, რომ პრეზიდენტმა მოუწოდა მთავრობას აღედგინა დაზიანებული ეკლესიები.[2]

„Amnesty International“ თავის 2016-2017 წლების ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ რელიგიური უმცირესობები, მათ შორის კოპტი ქრისტიანები, შიიტი მუსლიმები და ბაჰაის მიმდევრები კვლავ აწყდებიან დისკრიმინაციას საკანონმდებლო დონეზე და პრაქტიკაში. პრეზიდენტ სისის მიერ ხელმოწერილი ახალი კანონი ეკლესიების შესახებ, რომელსაც სისიმ ხელი 28 სექტემბერს მოაწერა, თვითნებურად ზღუდავს ეკლესიების მშენებლობას, განახლებასა და გაფართოებას.[3]

„Freedom House“ თავის 2017 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუცია კრძალავს რელიგიური ან რელიგიაზე დაფუძნებული პარტიების საქმიანობას. კოპტი ქრისტიანები, რომლებიც მოსახლეობის დაახლოებით 10%-ს შეადგენენ, პარლამენტის 120 პარტიული სიის ადგილიდან 24 იკავებენ. 2015 წელს არჩეული იქნა 36 ქრისტიანი, დამატებით 3 დაინიშნა პრეზიდენტის მიერ.[4]

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისი 2016 წლის ნოემბრის ანგარიშში ეგვიპტეში ქრისტიანების შესახებ წერს, რომ ზოგადად, ტერმინი „კოპტი“ ყველა ეგვიპტელი ქრისტიანის აღსანიშნავად გამოიყენება და მოიცავს, როგორც კოპტური მართლმადიდებლური (ორთოდოქსული) ეკლესიის წევრებს, ასევე, ევანგელისტებსა და კათოლიკებს.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ დიდი ბრიტანეთის უმაღლესმა ტრიბუნალმა დაადგინა, რომ „არსებობს მტკიცებულებები, რომლის თანახმადაც არსებობს ადგილები, სადაც კოპტი ქრისტიანები დადგებიან წამების ან ღირსების შემლახავი მოპყრობის რეალური რისკის ქვეშ, რაც გამოიწვევს კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევას. ზოგადად ეს ადგილებია: ა) ტერიტორიები დიდი ქალაქების გარეთ; ბ) ადგილები, სადაც რადიკალ ისლამისტებს აქვთ მყარი პოზიციები და გ) სადაც, ბოლო დროს თავს დაესხნენ კოპტ ქრისტიანებსა და მათ ეკლესიებს, ბიზნესსა და საკუთრებას. ტრიბუნალის ხელთ არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, მოცემულია რისკ-ჯგუფები, რომლებიც დევნის ან მესამე მუხლის დარღვევის რეალური რისკის ქვეშ ექცევიან, სულ მცირე საკუთარ საცხოვრებელ ტერიტორიაზე:

1) კოპტურ ქრისტიანობაზე კონვერტირებულები;

2) ადამიანები, რომლებიც ჩართულნი არიან იმ ეკლესიების მშენებლობაში, რეკონსტრუქციაში ან გარემონტებაში, რომლებზეც განხორციელდა თავდასხმა;

3) ისინი, ვინც ბრალდებულნი არიან პროზელიტიზმში და როდესაც ბრალდება სერიოზულია და არა შემთხვევითი;

4) ისინი, ვინც ბრალდებულნი არიან მუსლიმ ქალთან ფიზიკურ ან ემოციურ კავშირში, როდესაც ბრალდება არის სერიოზული და არა შემთხვევითი.

ზოგადად, კოპტი ქრისტიანი ქალები ეგვიპტეში დევნის ან ღირსების შემლახავი მოპყრობის რეალური რისკის ქვეშ არ არიან, მიუხედავად იმისა, რომ სხვა ქალებისგან განსხვავებით, ისინი გარკვეულ სირთულეებს აწყდებიან – გაუჩინარება და იძულებითი კონვერტაცია.

მიუხედავად იმისა, რომ ქრისტიანები განიცდიან სოციალურ დისკრიმინაციასა და ძალადობას, ზოგადად, კოპტებისა და მათი ქონების მიტაცება-განადგურების ძალადობრივი ინციდენტები შემცირდა.

მიუხედავად იმისა, რომ არსებულმა სასამართლო პრაქტიკამ დაადგინა, რომ ქრისტიანებისთვის ეფექტური სახელმწიფო დაცვა არ არსებობს, მას შემდეგ ეგვიპტეში მდგომარეობა გამოსწორდა და არის შესაბამისი მტკიცებულებები იმისა, რომ სახელმწიფოს სურს და გარკვეულ შემთხვევებში შეუძლია კიდეც აღმოუჩინოს დაცვა ქრისტიანებს! ზოგადად კი, ქრისტიანებს აქვთ შესაძლებლობა თავისუფლად გადაადგილდნენ ქვეყნის შიგნით, განსაკუთრებით კი იმ ადგილებში, სადაც ექსტრემისტები არ არიან ძლიერად წარმოდგენილნი.[5]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ 2016 წლის აგვისტოში პარლამენტმა მიიღო კანონი, რომელიც აწესებს გარკვეულ შეზღუდვებს ეკლესიების მშენებლობასა და განახლებაზე; აღნიშნული კანონი ქვეყნის ქრისტიანული მოსახლეობის მიმართ დისკრიმინაციულია.

ახალი კანონი უფლებას აძლევს მმართველებს, არ გასცენ ეკლესიების მშენებლობის ნებართვა გასაჩივრების წესის მითითების გარეშე; კანონის თანახმად, ეკლესიები უნდა აშენდეს ქრისტიანთა შესაბამისი რაოდენობის ადგილებში, მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალური აღწერის სტატისტიკა არ არსებობს; ამასთან, მმართველებს უფლება აქვთ უარი განაცხადონ ეკლესიის მშენებლობის ნებართვაზე, თუკი აღნიშნული დაარღვევს საზოგადოებრივ წესრიგს, საფრთხეს შეუქმნის საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას.

მაისი-ივლისში, ანტი-ქრისტიანულმა ძალადობამ, რომელიც გამოიწვია ზოგიერთ ადგილობრივ მუსლიმში ეკლესიის რეალურმა თუ სავარაუდო მშენებლობამ, გამოიწვია ერთი ადამიანის სიკვდილი, რამდენიმე დაშავდა, ხოლო ქრისტიანთა გარკვეული საკუთრება კი დაზიანდა. ოფიციალური პირები ვერ ახერხებენ ქრისტიანი უმცირესობის დაცვას ხანდახან ფატალური თავდასხმებისგან და იძულებითი „შემრიგებლური სესიებისგან“, რომლებიც მუსლიმ დამნაშავეებს აძლევს საშუალებას გაექცნენ სისხლის სამართლებრივ დევნას და აძლიერებს დაუსჯელობას.

თებერვალში არასრულწლოვანთა მცირე დანაშაულების სასამართლომ ოთხ ქრისტიან ბავშვს ხუთი წლით პატიმრობა მიუსაჯა იმის გამო, რომ მათ ინტერნეტში „ისლამური სახელმწიფოს“ დამცინავი ვიდეო განათავსეს. ბიჭებმა ეგვიპტე აპრილში დატოვეს (გაიქცნენ ქვეყნიდან). მარტში, სააპელაციო სასამართლომ, მწერალ ფატმა ნაოუტს, რელიგიის შეურაცხყოფისთვის სამწლიანი პატიმრობა მიუსაჯა, ვინაიდან მან საქონლის ხოცვის მუსლიმური ტრადიცია გააკრიტიკა, რომელიც ეიდ ალ-ადჰას მსხვერპლშეწირვის სახელით არის ცნობილი.

ეგვიპტურმა ადამიანის უფლებათა ჯგუფებმა დააფიქსირეს სხვა რელიგიური უმცირესობების, მათ შორის შიიტი მუსლიმებისა და ათეისტების, დამცირების ფაქტებიც – გადაადგილების შეზღუდვა და დაკითხვებზე გამოძახება.[6]

„The Guardian“ 2017 წლის 27 მაისს ავრცელებს ინფორმაციას, რომ ეგვიპტემ საჰაერო იერიში მიიტანა ლიბიაში ტერორისტების ბანაკზე. აღნიშნული ქმედება იყო პასუხი იმ ტერაქტზე, რომელიც კაიროში მოხდა – ავტობუსს, რომელსაც კოპტი ქრისტიანები გადაჰყავდა, თავს დაესხნენ შეიარაღებული პირები და 26 ადამიანი, ძირითადად ბავშვები დახოცეს, 25 ადამიანი კი დაშავდა. დაღუპულებს შორის იყვნენ 2 და 4 წლის ბავშვები. პრეზიდენტმა სისიმ საჯარო გამოსვლისას განაცხადა, რომ „ეგვიპტე არ მოერიდება ტერორისტების ბანაკების დაბომბვას მსოფლიოს ნებისმიერ წერტილში“. მიმართვის შემდეგ ეგვიპტის საჰაერო ძალებმა 6 იერიში მიიტანეს დერნას სიახლოვეს მდებარე ბანაკებზე, სადაც, ტერაქტში ეჭვმიტანილებს წვრთნიდნენ.

ეგვიპტეში კოპტურ ეკლესიებზე განხორციელებული ტერაქტების გამო პრეზიდენტმა სისიმ ქვეყანაში საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა.[7]

[1] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Egypt, 3 March 2017, available at:

[accessed 12 June 2017]

[2] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 2 countries – Egypt, 26 April 2017, available at:

[accessed 12 June 2017]

[3] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Egypt, 22 February 2017, available at:

[accessed 12 June 2017]

[4] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Egypt, 15 April 2017, available at:

[accessed 12 June 2017]

[5] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 21 November 2016, Version 2.0, available at:

[accessed 16 January 2017]

[6] Human Rights Watch, World Report 2017 – Egypt, 12 January 2017, available at:

[accessed 16 January 2017]

[7] The Guardian; Egypt launches raids in Libya after attack on Coptic Christians kills 26; 26 May 2017; available at: https://www.theguardian.com/world/2017/may/26/several-killed-in-attack-on-bus-carrying-coptic-christians-in-egypt

ერაყი – უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება – ივნისი, 2017

ბლოგერი ჯოელ უინგი (Joel Wing) საკუთარ ბლოგზე – „Musings on Iraq“ გამოქვეყნებულ სტატიაში, რომელიც ეხება 2016 წლის იანვრიდან 2017 წლის აპრილამდე, ერაყში, უსაფრთხოების კუთხით განვითარებული მოვლენების მიმოხილვას, აღნიშნავს, რომ დღესდღეობით, ერაყის მასშტაბით ძალადობის მაჩვენებელმა იკლო. აღნიშნული გამოწვეულია ქ. მოსულის დასაბრუნებლად დაწყებული საბრძოლო კამპანიით, რის შედეგადაც მსხვერპლის ძირითადი წილი ნინევაზე მოდის. ისლამური სახელმწიფოს მებრძოლებმა დატოვეს ქალაქის შემოგარენი, თუმცა დაჯგუფება კვლავ ინარჩუჯნებს კონტროლს დასავლეთ ანბარის და სამხრეთ კირკუკის ტერიტორიაზე. ის, აგრეთვე, ძალებს იღდგენს დიალასა და სალაჰადდინის პროვინციებში. აღნიშნულის მიუხედავად, ნინევას გარდა ყველა პროვინციაში, უსაფრთხოების კუთხით არსებული ინციდენტების რაოდენობა დაბალია.

აპრილში, ქ. მოსულში, საბრძოლო მოქმედებები შეჩერდა, რამდენადაც ერაყის უსაფრთხოების ძალები (ISF) გაჩერებულები იყვნენ ვესთ მოსულის აღმოსავლეთ  ნაწილში, ძველი ქალაქის მახლობლად. შედეგად, ქვეყნის მასშტაბით ინციდენტების რაოდენობა შემცირდა. აპრილში, დღეში საშუალოდ 18.7 ინციდენტი დაფიქსირდა, რაც 2016 წლის აგვისტოს (18.5 ინციდენტი) შემდეგ ყველაზე დაბალი მაჩვენებლი იყო. 2016 წლის პირველი ნახევრის პერიოდში, იანვრიდან ივლისამდე, ქვეყნის მასშტაბით ინციდენტების რაოდენობამ იკლო, თუმცა შემდეგში თანადათან იმატა, რაც გამოწვეული იყო, ოქტომბერში, მოსულის დასაბრუნებლად წამოწყებული საბრძოლო კამპანიით.

ანბარი ერთ-ერთი პროვინციაა სამიდან, სადაც ისლამური სახელმწიფო ახორციელებს თავდასხმებს. ის კვლავ აკონტროლებს სირიის საზღვართან პროვინციის დასავლეთ ნაწილს, თუმცა ინციდენტების რაოდენაბა შედარებით დაბალია, აპრილში დღეში საშუალოდ 1.3 დაფიქსირდა.

ბაღდადი, სადაც მთელი ქვეყნის მასშტაბით, ყველაზე მეტი ინციდენტი ფიქსირდებოდა, მოსულისთვის დაწყებული საბრძოლო კამპანიის შედეგად,  ინციდენტების რაოდენობა, ბოლო წლების განმავლობაში, ყველაზე დაბალ მაჩვენებლამდე დავიდა.  2016 წლის იანვარში, დღეში საშუალოდ 11.6 ინციდენტი ფიქსირდებოდა, რაც შემდგომ თვეებში სტაბილურად შემცირდა. ზაფხულში მცირე მატება შეინიშნებოდა, თუმცა მომდევნო თვეებში კვლავ დაიკლო და 2017 წლის აპრილში დღეში 3.3 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა იმ კუთხით გაუმჯობესდა, რომ  ISF-მა ბაღდადის ცენტრალური ნაწილის გარკვეულ ადგილებში აიღო საკონტროლო გამშვები პუნქტები და ასაფეთქებლად მოწყობილი ბარიერები. მიუხედავად ამისა, ისლმური სახელმწიფო კვლავ წარმოდგენილია პროვინციის უკიდურესი სამხრეთით და ჩრდილოეთით მდებარე პატარა სოფლებში, რომლებიც უკავშირდება ანბარში, დიალასა და სალაჰადდინში არსებულ ქსელებს.

დიალა წარმოადგენს მეორე პროვინციას, სადაც ისლამური სახელმწიფო იღდგენს ძალებს. 2016 წლის დასაწყისიდან შეტაკებების რაოდენობა მერყეობს. მარტის თვესთან შედარებით, სადაც დღეში საშუალოდ  1.0  ინციდენტი ფიქსირდებოდა, აპრილში მაჩვენებელმა პიკს მიაღწია,  დღეში – 1.7. შეტაკებების ხასიათი, ანბარის მსგავასად, დიალაშიც შეიცვალა. ისლამური სახელმწიფო, პროვინციაში, ყოველთვიურად, მასობრივი მსხვერპლის გამომწვევ დაბომბვებს ახორციელებდა, ახლა კი, დაიწყო   ISF-ზე თავდასხმებიც.  2014 წელს, ბადრის ორგანიზაციამ, რომელიც ხელმძღვანელობს პროვინციის მთავრობას და უსაფრთხოების ძალებს, განაცხადა, რომ პროვინცია თავისუფალი იყო ისლამური სახელმწიფოსგან, თუმცა მათ არასდროს დაუკარგავთ დასაყრდენი ისეთ რაიონებში, როგორიცაა ჰამრინის მთები, აბუ საიდა და სხვა. ისლამური სახემწიფოს მებრძოლები აღნიშნულ ტერიტორიებზე შედიან კირკუკიდან.

მიუხედავად იმისა, რომ ისლამური სახელმწიფო აკონტროლებს კირკუკს, ძალადობის მაჩვენებელი ძალიან  დაბალია. 2016 წლის დეკემბრიდან 2017 წლის აპრილამდე საანგარიშო პერიოდში, დღეში ერთ ინციდენტზე ნაკლები ფიქსირდებოდა. აპრილში საშუალოდ 0.7 მაჩვენებელი დაფიქსირდა. პროვინციის მთავრობა მუდმივად მოითხოვს ბაღდადისგან, გაათავისუფლონ ქ. ჰავიჯა, თუმცა აღნიშნული მანამ ვერ განხორციელდება, სანამ მოსული არ გათავისუფლდება. ჰავიჯა მუდმივად მიიჩნევა, როგორც დესტაბილიზაციის წყარო მეზობელად მდებარე დიალასა და სალაჰადდინის პროვინციებისთვის, რომელიც ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ მართალია ის არ წარმოადგენს პირდაპირ საფრთხეს კირკუკისთვის, თუმცა ცენტრალური ერაყისთვის დესტაბილიზაციის გამომწვევია.

მოსულის კამპანიის გამო, ნინევა წარმოადგენს ქვეყანაში მიმდინარე საბრძოლო მოქმედებების აშკარა ცენტრს. ოქტომბერში დაწყებული კამპანიის შედეგად, ინციდენტების რაოდენობამ იმატა. ოქტომბერში ფიქსირდებოდა 5.0 ინციდენტი, ხოლო მარტში – 14.6. აპრილში აღნიშნული მაჩვენებელი 9.8-მდე ჩამოვიდა, ვინაიდან საბრძოლო მოქამედებები ცენტრალურ მოსულში ჩიხში შევიდა.

სალაჰადდინი მესამე პროვინციაა, სადაც ისლამური სახელმწიფო იღდგენს ძალებს. დიალასთან არსებული სასაზღვრო რეგიონი და სამარას მიმდებარედ, განპირა უდაბნოს ტერიტორია არის ის ადგილი, სადაც მეამბოხეები კვლავ აქტიურობენ. მათ ასევე შეაღწიეს თიქრითშიც. 2016-2017 წლებში ინციდენტების რაოდენობა მუდმივად მერყეობდა. 2017 წლის თებერვლიდან, დღეში დაახლოებით 1 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი.[1]

2017 წლის მაისში, ერაყის მასშტაბით ადგილი ჰქონდა 520 ინციდენტს, რამაც იმსხვერპლა 2,001 ადამიანი და დაიჭრა – 1,459. მოსულის საბრძოლო მოქმედებების შემცირებასთან ერთად, შემცირდა ინციდენტების რაოდენობაც. წლის განმავლობაში ყველაზე მცირე მაჩვენებელმა 520 შეადგინა. მსხვერპლის რაოდენობაც შედარებით შემცირდა 2017 წელს.

პროვინციების მიხედვით ინციდენტების რაოდენობა შემდეგნაირად ნაწილდება:

ნინევა – 268

ბაღდადი – 96

დიალა – 44

ანბარი – 43

სალაჰადდინი – 29

კირკუკი – 21

ბასრა – 9

ბაბილონი – 6

დუჰუკი – 2

ქურთისტანი – 2

მუთანა – 1

2016 წლის ოქტომბერში დაწყებული მოსულის კამპანიის გამო ინციდენტების ძირითადი რაოდენობა ნინევაზე მოდის. აღნიშნულის შედეგად, ძალადობა შემცირდა მთელი ქვეყნის მასშტაბით, განსაკუთრებით კი ბაღდადში, სადაც მუდმივად დაბალი მაჩვენებელი შენარჩუნდა. დედაქალაქში, დღეში საშუალოდ 3.0 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი,  როცა მანამდე, 8-9 ფიქსირდებოდა.

პროვინციების მიხედვით, 2017 წლის მაისის საანგარიშო პერიოდში, დაშავებულთა რიცხვი შემდეგნაირად ნაწილდება:

ნინევა 2,448 (1,591 გარდაცვლილი, 857 დაჭრილი)

ბაღდადი 400 (106 გარდაცვლილი, 294 დაჭრილი)

ანბარი 220 (99 გარდაცვლილი, 121 დაჭრილი)

სალაჰადდინი 104 (57 გარდაცვლილი, 47 დაჭრილი)

კირკუკი 90 (72 გარდაცვლილი, 18 დაჭრილი)

დიალა 85 (21 გარდაცვლილი, 53 დაჭრილი)

ბასრა 68 (24 გარდაცვლილი, 44 დაჭრილი)

ქურთისტანი 19 (15 გარდაცვლილი, 4 დაჭრილი)

ბაბილონი 16 (2 გარდაცვლილი, 14 დაჭრილი)

დოჰუკი 10 (3 გარდაცვლილი, 7 დაჭრილი)

2017 წლის იანვრიდან მაისის ჩათვლით, ერაყის მასშტაბით მომხდარი ინციდენტების შედეგად დაშავებულთა რაოდენობა ასე ნაწილდება: [2]

თვე

 

ინციდენტი გარდაცვლილი დაჭრილი
იანვარი 712 1,879 4,294
თებერვალი 618 1,852 + 399 2,461 + 1,634
მარტი 715 3,467 + 278 3,265 + 2,925
აპრილი 568 2,815 1,882
მაისი 520 2,001 1,459

საინფორმაციო საშუალება „Al-Jazeera“ – ს მიერ 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებულ რუკაზე [3] მოცემულია ერაყის ტერიტორიების კონტროლის კუთხით, ძალთა გადანაწილება. წითელი ფერით აღნიშნულია ერაყის მთავრობის მიერ კონტროლირებადი ტეროტირია, ყვითელი ფერით – ქურთი შეიარაღებული ძალების ტერიტორია, ხოლო შავი ფერით ისლამური სახელმწიფოს კონტროლის ქვეშ არსებული ტერიტორია:

[1] Musings on Iraq – Iraq Security Trends Jan 2016 – April 2017, published May 10, 2017, available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2017/05/iraq-security-charts-jan-2016-apr-2017.html (accessed 14 June 2017)

[2] Musings on Iraq – 2,001 Killed, 1,459 Wounded in Iraq in May 2017, published 9 June 2017, available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2017/06/2001-killed-1459-wounded-in-iraq-in-may.html (accessed 14 June 2017)

[3] Al-Jazeera – Iraq war map: Who controls what, 19 Mar 2017, available at: http://www.aljazeera.com/indepth/interactive/2016/08/iraq-war-map-controls-160830115440480.html (accessed 14 June)

ირანი – ეფექტური სახელმწიფო დაცვის შესაძლებლობა ოჯახში ძალადობის შემთხვევებში – ივნისი, 2017

„Amnesty International“ თავის 2016-2017 წლების ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში კანონის მიხედვითაც და პრაქტიკაშიც ქალები კვლავ არიან დისკრიმინაციის მსხვერპლნი, მათ შორის განქორწინების საკითხში, დასაქმების, თანაბარი მემკვიდრეობის, პოლიტიკური თანამდებობებისა და სისხლის სამართლის მხრივ. 2016 წლის სექტემბერში უზენაესმა ლიდერმა ალი ხამენეიმ გამოსცა ოჯახის ეროვნული პოლიტიკა, რომელიც მხარს უჭერს და ხელს უწყობს ნაადრევ ქორწინებას, განმეორებით (ხშირ) ორსულობას, ცოტა განქორწინებას და ქალების, როგორც დიასახლისებისა და კაცების, როგორც მარჩენალების „ტრადიციულ“ როლებთან მორჩილებას. აღნიშნულმა პოლიტიკამ გაზარდა წუხილი იმასთან დაკავშირებით, რომ შესაძლოა, ოჯახური ძალადობის მსხვერპლი ქალები უფრო დიდი მარგინალიზაციის მსხვერპლნი გახდნენ, მათზე გაძლიერდეს ზეწოლა, რომ „შეურიგდნენ“ მოძალადეებს და დარჩნენ შეურაცხმყოფელ ქორწინებაში. სექსუალური და გენდერზე დაფუძნებული სხვა ძალადობის შემთხვევებში ქალები და გოგონები არაადექვატურად იყვნენ დაცულნი, მათ შორის ნაადრევი და იძულებითი ქორწინებების დროს. მთავრობამ ვერ მიიღო კანონი, რომლითაც მეუღლის მიერ გაუპატიურება და ოჯახური ძალადობა დასჯადი ქმედება გახდებოდა.[1]

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭოს 1994 წლის ინფორმაციით, რომელიც კემბრიჯის კოლეჯის (ბოსტონი) ფსიქოლოგიის ასოცირებული პროფესორის ცნობებს ეყრდნობა, ქალებს სასტიკად არ სურთ პრობლემის გასაჯაროება და მათი უმეტესობა შესაძლოა, ფიზიკურ ან ფსიქოლოგიურ ზეწოლას განიცდიდეს.[2]

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭოს 1998 წლის ინფორმაციაში ნათქვამია, რომ თუკი ქალბატონი, რომელიც მეუღლემ სცემა, სახლიდან დარეკავს პოლიციაში, დიდი ალბათობით პოლიცია არ ჩაერევა სიტუაციაში; თუმცა, ქალს აქვს უფლება/არჩევანი, წავიდეს პოლიციის განყოფილებაში და მეუღლის წინააღდეგ საჩივარი შეიტანოს. თუკი ქალბატონი აღნიშნულ შესაძლებლობას აირჩევს, მაშინ მან, ვიდრე პოლიცია საქმეს აღძრავს, უნდა წარადგინოს სამედიცინო ცნობა, რომელიც ამტკიცებს, რომ მან სერიოზული ფიზიკური ზიანი მიიღო (მაგალითად, გატეხილი ძვალი ან დანით მიყენებული ჭრილობა) ქმრისგან. ამავე ინფორმაციაში ნათქვამია, რომ არ არის ცნობები იმის შესახებ, რომ დაზიანებების შესახებ ცნობის პირველ ჯერზე წარდგენის შემთხვევაში, რომელიც ამტკიცებდა ქმრის მიერ მიყენებულ ჭრილობას, პოლიციას ოდესმე საქმე აღეძრას. კემბრიჯის კოლეჯის (ბოსტონი) ფსიქოლოგიის ასოცირებული პროფესორი მიიჩნევს, რომ პოლიცია საქმეს ძირითადად მაშინ აღძრავს ხოლმე, როდესაც სერიოზული ზიანის შესახებ ქალი მეორედ ან მესამედ წარადგენს ცნობას. ცოლს შეუძლია, ცალკე საცხოვრებელში ცხოვრება აირჩიოს, თუკი სასამართლოს დაუმტკიცებს, რომ ფიზიკური ზიანის ან რეპუტაციისათვის ზიანის მიყენების გონივრული ეჭვი აქვს. თუკი სასამართლო მის განაცხადს დააკმაყოფილებს, ცოლს უფლება აქვს, მიიღოს ეკონომიკური დახმარება (ნაფაქა), ვიდრე წყვილი შეთანხმებას მიაღწევს ან ქორწინება დასრულდება.[3]

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭოს 1998 წლის ინფორმაციით, შინაარსისა და ძალადობის ტიპის მიხედვით, დასაქორწინებელ ახალგაზრდა ქალს უფლება აქვს, სასამართლოში სარჩელი შეიტანოს ძმის წინააღმდეგ. თუმცა, მოსამართლეების დისკრეციული უფლებაა, მიიღოს გადაწყვეტილება ქალის სასარგებლოდ ან საწინააღმდეგოდ. ნებისმიერ შემთხვევაში, ქალისათვის ძალიან რთულია, გადადგას ნებისმიერი ნაბიჯი ოჯახის წევრების მხრიდან განხორციელებული ძალადობის წინააღმდეგ.

ძმას თავის ზრდასრულ დაზე არანაირი სამართლებრივი პასუხისმგებლობა არ აქვს. ძმის უფლებები და პასუხისმგებლობა მორალური და სოციო-კულტურულია. „ოჯახის ღირსების დაცვა“ არის საფუძველი იმისა, რომ ძმამ საკუთარი ავტორიტეტი და ე.წ. პასუხისმგებლობა დის წინააღმდეგ გამოიყენოს. ტრადიციულ ოჯახებში ძმები ხშირად იღებენ საკუთარი დების მორალური ქცევის სისწორისა და შეცდომების გადახედვის პასუხისმგებლობას, მამის ნაცვლად.[4]

გაეროს ადამიანის უფლებათა დაცვის კომისრის 2006 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ ნათქვამია, რომ ირანში ქალთა მიმართ ძალადობა გენდერული უთანასწორობიდან იღებს სათავეს, რომელიც ორი ფაქტორით არის განპირობებული: ა) მამაკაცთა დომინანტობის/უფროსობის ცნებაზე დაფუძნებული პატრიარქალური ღირებულებები და მიდგომები და ბ) სახელმწიფოს მიერ ხელშეწყობილი ინსტიტუციური სტრუქტურა, რომელიც დაფუძნებულია გენდერის მიმართ მიკერძოებასა და ისლამური პრინციპების მკაცრ ინტერპრეტაციაზე. [5]

ავსტრიის წითელი ჯვრის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტაციის ცენტრის (ACCORD) 2015 წლის ანგარიშში ირანის შესახებ ნათქვამია, რომ ოჯახური ძალადობის შესახებ წყაროების თანახმად, ირანს არ აქვს სპეციფიკური კანონმდებლობა ოჯახურ ძალადობაზე ან ქვეყნის საკანონმდებლო ჩარჩო „არასაკმარისი“ და „არადამაკმაყოფილებელია“ ოჯახურ ძალადობასთან საბრძოლველად. გაეროს გენერალური ასამბლეის წინაშე, 2014 წლის აგვისტოში, გაეროს გენერალურმა-მდივანმა განაცხადა, რომ ირანის მთავრობა თვლიდა, რომ ოჯახური ძალადობა სერიოზული დანაშაულია და აღნიშნულთან დაკავშირებით, რელევანტური საკანონმდებლო კანონპროექტი დამუშავების პროცესში იყო. 2015 წლის თებერვალში „Amnesty International“-მა აღნიშნა, რომ „საანგარიშო პერიოდში ძალადობისგან ქალების დასაცავად შეთავაზებულ კანონთან მიმართებით პროგრესი არ ყოფილა“. „Amnesty International“ აცხადებს, რომ ირანის მთავრობამ ვერ/არ გადადგა ქმედითი ნაბიჯები ქალებისა და გოგონების წინააღმდეგ მიმართული ძალადობის საპასუხოდ, მათ შორის ნაადრევ და იძულებით ქორწინებაზე, ქმრის მიერ გაუპატიურებასა და ოჯახურ ძალადობაზე“.

იორკის წმინდა ჯონის უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის ლექტორის ზაჰრა ტიზროს 2012 წლის წიგნში „ოჯახური ძალადობა ირანში: ქალები, ქორწინება და ისლამი“, ავტორი წერს: „ოჯახური ძალადობა და ოჯახის წევრების მხრიდან შეურაცხყოფა რთულ და გამომწვევ საკვლევ საკითხებს წარმოადგენს ნებისმიერ საზოგადოებაში თავისი ფენომენიდან გამომდინარე. ირანში ინფორმაციის შეგროვება განსაკუთრებით რთულია შეუსაბამო კვლევისა და საკითხის სენსიტიურობის გამო. ქვეყნის პატრიარქალური კულტურა აიძულებს ქალბატონებს ჩუმად იყვნენ მათი ოჯახის წევრი მამაკაცების მხრიდან განხორციელებულ ძალადობასა თუ შეურაცხყოფაზე. ქალებისა და ბავშების წინააღმდეგ მიმართული ძალადობის სუსტ ფორმებზე რეაგირება ძირითადად არ ხდება, როდესაც აღნიშნული აქტები მიჩნეულია დისციპლინისთვის/წესრიგისთვის მნიშვნელოვნად. გარე პირებთან ძალადობის ფაქტის აღიარება მსხვერპლისთვის სასირცხვილოა“. ქურთულ მედია-ქსელს „Rudaw“, რომელიც ერაყის ქურთისტანშია ბაზირებული, „BBC“-ის სპარსული განყოფილებიდან მოჰყავს ციტატა, რომლის თანახმადაც, ირანში ქალთა 66% განიცდის ძალადობას თავიანთი სიცოცხლის მანძილზე, თუმცა ქალებისათვის ყველაზე ძალადობრივი ორი ქალაქი ქურთისტანის პროვინცია და ქ. აჰვაზია.[6]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერია, რომ გაუპატიურება უკანონოა და მკაცრი ჯარიმა მოჰყვება მას, მათ შორის სიკვდილიც, თუმცა ეს საკითხი კვლავ პრობლემად რჩებოდა. კანონი სექსს ქორწინებისას შეთანხმებულად განიხილავს და შესაბამისად, საერთოდ არ განიხილავს/ეხება ქმრის მიერ გაუპატიურებას, მათ შორის არც იძულებითი ქორწინების საქმეებში. კანონი არ კრძალავს ოჯახურ ძალადობას. აღწერის ბიურო, რომელიც მონაცემების შეგროვებაზე პასუხისმგებელი სამთავრობო სააგენტოა, არ აძლევს საერთაშორისო ორგანიზაციებს უფლებას, შეისწავლონ ოჯახური ძალადობის ფაქტები ქვეყანაში. მთავრობა/ოფიციალური პირები შეურაცხყოფას/ძალადობას ოჯახში პირად საკითხად განიხილავენ, რომელიც საჯაროდ იშვიათად განიხილება.

2016 წლის განმავლობაში ოფიციალური ინფორმაცია „ღირსების აღდგენის“ სახელით მოტივირებული მკვლელობებისა და სხვა ზიანის მომტანი ტრადიციული პრაქტიკის შესახებ არ გავრცელებულა, თუმცა ადამიანის უფლებათა აქტივისტები აცხადებენ, რომ ასეთი მკვლელობები კვლავ გრძელდება, განსაკუთრებით კი პერიფერიებსა და ტომობრივ საზოგადოებაში. სისხლის სამართლის კოდექსი ამცირებს სადამსჯელო ღონისძიებებს მამებისა და ოჯახის სხვა წევრების მიმართ, რომლებიც ოჯახური ძალადობის დროს მოკლავენ ან ფიზიკურ ზიანს მიაყენებენ ბავშვებს ან „ღირსების სახელით“ ჩადენილი დანაშაულის დროს. კანონის თანახმად „ქისას“ (სასჯელის ზომა) პრინციპი არ გამოიყენება ოჯახში მამის მიერ ჩადენილი მკვლელობის დროს. თუკი მამაკაცს ქალიშვილის მოკვლის გამო დამნაშავედ მიიჩნევენ, მისი სასჯელის ზომა სამიდან ათ წლამდე იქნება და არა სიკვდილით დასჯა ან „დიიეჰ“-ის გადახდა, როგორც ზოგადად ხდება ხოლმე მკვლელობების შემთხვევებში.[7]

დიდი ბრიტანეთის გაერთიანებული სამეფოს 2016 წლის ანგარიშში ირანის შესახებ წერია, რომ ოჯახში ძალადობა პირად საკითხადაა მიჩნეული და მას საჯაროდ არ განიხილავენ. საზოგადოებრივი ღირებულებების გათვალისწინებით, საოჯახო დავაში პოლიციის მხრიდან ჩარევა მიუღებელია. მტკიცების სტანდარტი აღნიშნულ დანაშაულებზე მაღალია, მათ შორის შეურაცხყოფის, ძალადობის შემსწრე ორი მოწმის არსებობა. ღირსების სახელით მკვლელობები ძირითადად ირანის პერიფერიულ პროვინციებსა და სასაზღვრო ზოლში მცხოვრებ ეთნიკურ უმცირესობებში ხდება. მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალური პირები ცდილობდნენ ღირსების სახელით ჩადენილი დანაშაულის ტრადიციის გაქრობას გრძელვადიანი პატიმრობის დაწესების გზით, ოჯახის ღირსების შელახვაში ბრალდებული ქალების დასასჯელად (მოსაკლავად) ოჯახის წევრები სხვადასხვა გზებს პოულობდნენ.

ეფექტური სახელმწიფო დაცვა იმ ქალებისთვის, რომლებსაც გენდერზე დაფუძნებული ძალადობის შიში აქვს, დიდი ალბათობით არ არის შესაძლებელი. შიდა გადაადგილება კი ირანში ბევრი ქალისთვის მძიმე და არასწორია.[8]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Iran, 22 February 2017, available at:

[accessed 2 June 2017]

[2] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Iran: Information on domestic violence, protection available to women and avenues of redress, and the right of women to obtain a divorce on grounds of spousal abuse, 1 January 1994, IRN16039.E, available at:

[accessed 2 June 2017]

[3] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Iran: Information on the way women seek to protect themselves from spousal abuse, under what circumstances family, friends, neighbours, and the religious authorities would intervene when a woman is being abused by her husband, under what circumstances the police would intervene, and whether a married woman or her family can obtain a restraining order against an abusive husband, 1 July 1998, IRN29616.E, available at:

[accessed 3 June 2017]

[4] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Iran: Information on whether there are any avenues of redress or state protection available to an adult unmarried woman who is being abused by her brother; under what circumstances it would be possible for the brother of an unmarried woman to assume legal or social responsibility for his sister; under what circumstances unmarried women in Iran are allowed to live on their own, away from their parents’ home; and whether there are any legal penalties, secular or religious, for severe abuse of a female family member, 1 May 1998, IRN29217.E, available at:

[accessed 3 June 2017]

[5] UN Commission on Human Rights, Report of the Special Rapporteur on Violence against Women, Its Causes and Consequences, Yakin Ertürk : addendum : Mission to the Islamic Republic of Iran (29 January to 6 February 2005), 27 January 2006, E/CN.4/2006/61/Add.3, available at:

[accessed 3 June 2017]

[6] Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation (ACCORD), Iran: Women, children, LGBTI persons, persons with disabilities, “moral crimes”: COI Compilation, December 2015, available at:

 [accessed 4 June 2017]

[7] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Iran, 3 March 2017, available at:

[accessed 4 June 2017]

[8] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Iran: Women, February 2016, Version 1.0, available at:

[accessed 4 June 2017]

პაკისტანი – ათეისტებისა და აგნოსტიკების მდგომარეობა – მაისი, 2017

ავსტრალიის ლტოლვილთა საკითხების მიმოხილვის ტრიბუნალის (სამთავრობო ორგანო) ინფორმაციით, 2012 წლის იანვრის მონაცემებით, ჯგუფი – პაკისტანის ათეისტები და აგნოსტიკები – 800 წევრს ითვლიდა. ჯგუფის დამაარსებლის თქმით, ჯგუფის წევრების ძირითადი ასაკი 16-32 წელია და ისინი არიან ექიმები, ინჟინერები, კომპიუტერული პროგრამისტები, ადვოკატები და ბიზნესმენები.

ამავე წყაროს მიხედვით, ღვთისგმობის კანონის კონკრეტულად ათეისტების ან აგნოსტიკების წინააღმდეგ გამოყენების შესახებ ინფორმაცია მცირეა. 2011 წლის ნოემბერში, საერთაშორისო ჰუმანისტთა და ეთიკური კავშირი (IHEU) მოუწოდებდა შვედეთს „მიეცა თავშესაფარი ხალიდ საეედისთვის – პაკისტანელი ათეისტისა და ისლამიდან განდგომილისთვის, რომელმაც მიატოვა თავისი სამშობლო და შვედეთში წავიდა საცხოვრებლად“. IHEU-ს თანახმად, „ხალიდის მოთხოვნა თავშესაფარზე შვედეთში უარყოფილ იქნა, რადგან შესაბამისმა პირებმა/უწყებებმა არ მიიჩნიეს, რომ გაცხადებული ათეიზმის გამო მისი [ხალიდის] და მისი ოჯახის წევრებისთვის პაკისტანში ცხოვრება საფრთხის შემცველი იყო“.

გამოცემის „პაკისტანი დღეს“ (Pakistan Today) თანახმად, განდგომა [ისლამის უარყოფა] ისლამური კანონმდებლობის თანახმად სიკვდილით ისჯება, თუკი განდგომილი სამი დღის ვადაში არ მოინანიებს და არ დაუბრუნდება ისლამს“.[1]

დიდი ბრიტანეთის საშიანო საქმეთა ოფისის 2016 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერია, რომ ისლამიდან კონვერტირებულები და ათეისტები შეიძლება მოწყვლადნი გახდნენ პაკისტანის ღვთისგმობის შესახებ კანონის წინაშე, რომლის თანახმადაც ყურანის შებღალვის ან წაბილწვის გამო სამუდამო პატიმრობაა გათვალისწინებული, ხოლო სიკვდილით დასჯა – მუჰამედ მოციქულის მიმართ დამამცირებელი შენიშვნებისთვის.[2]

„Amnesty International“ 2016-2017 წლების ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ საკანონმდებლო და პრაქტიკულ დონეზე, სახელმწიფო და არასახელმწიფო აქტორები განაგრძობდნენ როგორც მუსლიმი, ასევე, არამუსლიმი რელიგიური უმცირესობების, დისკრიმინაციას. ღვთისგმობის შესახებ კანონი კვლავ ძალაშია და აღნიშნულთან დაკავშირებით, ახალი საქმეები გაიხსნა, ძირითადად პანჯაბში. კანონები ზღუდავს გამოხატვის, აზრის, სინდისისა და რელიგიის თავისუფლებას. უმცირესობებს, განსაკუთრებით აჰმადიას მიმდევრებს, ჰაზარებს და დალიტებს დასაქმებაზე, ჯანდაცვაზე, განათლებასა და სხვა საბაზისო სერვისებზე შეზღუდული წვდომა აქვთ.[3]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ მინიმუმ 19 ადამიანი ელოდებოდა სიკვდილით დასჯას პაკისტანის ღვთისგმობის შესახებ კანონის თანახმად, ასობით კი – სასამართლოს. მათი უმეტესობა, ვისზეც აღნიშნული კანონი მოქმედებს, რელიგიური უმცირესობების წევრები არიან, რომლებიც ხშირად, პირადი უთანხმოებების გამო, ხდებიან მსხვერპლნი.[4]

აშშ-ის საერთაშორისო რელიგიური თავისუფლების კომისია (USCIRF) 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ პაკისტანის სისხლის სამართლის კოდექსის 295-ე და 298-ე მუხლების თანახმად, კრიმინალიზებულია ისეთი ქმედება ან სიტყვა, რომელიც შეურაცხყოფს რელიგიას ან რწმენას ან ბილწავს ყურანს, მუჰამედ მოციქულს, ლოცვის ადგილს ან რელიგიურ სიმბოლოებს. აღნიშნული ჩანაწერები თავისთავად არღვევს რწმენისა და რელიგიის თავისუფლების საერთაშორისო სტანდარტებს, ვინაიდან ისინი ინდივიდებზე მეტად რწმენას იცავენ. მოსარჩელეებისთვის არ არის აუცილებელი, რომ გააჩნდეთ სამხილი ღვთისგმობის ფაქტთან დაკავშირებით, რაც ხშირად იწვევს ცრუ ბრალდებებს. უფრო მეტიც, კანონი აწესებს მძიმე სასჯელებს, მათ შორის სიკვდილით დასჯას და სამუდამო პატიმრობას.

პაკისტანში ღვთისგმობის შესახებ საქმეები ძირითადად პანჯაბის პროვინციაში ხდება, სადაც ქვეყნის რელიგიური უმცირესობის უმეტესობა ცხოვრობს. USCIRF-ის ინფორმაციით, სულ მცირე 40 ადამიანს მიესაჯა სიკვდილით დასჯა ან სამუდამო პატიმრობა პაკისტანში, ღვთისგმობის კანონის შესაბამისად, მათ შორის ორ ქრისტიანს – ანჯუმ ნაზ სინდჰუს და ჯავედ ნაზს და მუსლიმ ჯაფფარ ალის – 2016 წლის 28 ივნისს, პანჯაბის პროვინციის გუჯრანვალას ანტიტერორისტული სასამართლოს მიერ; 2009 წელს თანამშრომლებთან მომხდარი უთანხმოების გამო 2010 წელს სიკვდილით დასჯა მიესაჯა ქრისტიან ქალბატონს აისია ბიბის. 2016 წლის ოქტომბერში პაკისტანის უზენაესმა სასამართლომ ქალბატონი ბიბის აპელაციის განხილვა გადადო მას შემდეგ, რაც მოსამართლემ აცილება მისცა საქმეზე; ქალბატონი ბიბი ამ დრომდე დაპატიმრებულია, მისი საქმის განხილვა კი ჯერ არ ჩანიშნულა. ანგარიშის მომზადების პერიოდისთვის, ვრცელდებოდა უამრავი ინფორმაცია ღვთისგმობის ბრალდებით ათეულობით დაკავებასა და ბრალის წაყენებაზე, ძირითადად პანჯაბის პროვინციაში. აღნიშნულ საქმეთა უმეტესობა კვლავ განხილვის სტადიაზეა.

გასული წლის განმავლობაში მთავრობამ რამდენიმე პირი დასაჯა ღვთისგმობასთან დაკავშირებული ძალადობის გამო. 2016 წლის თებერვალში მუმტაზ ქადრი ჩამოახრჩეს 2011 წელს ჩადენილი დანაშაულის გამო – მან მოკლა პანჯაბის მმართველი სალმაან ტასეერი, რომელმაც ღვთისგმობის შესახებ კანონის საწინააღმდეგო და ქალბატონი ბიბის მხარდამჭერი განცხადება გააკეთა. 2016 წლის ნოემბერში რამდენიმე პირი სიკვდილით დასაჯეს 2014 წელს ბრბოს მიერ შაჰზადისა და შამა მასიჰის სასტიკი მკვლელობის გამო, რომელთაც არასამართლიანად აბრალებდნენ ღვთისგმობას.

წლების განმავლობაში მთავრობის რამდენიმე ლიდერი მოუწოდებდა ქვეყნის ღვთისგმობის შესახებ კანონის რეფორმირებისკენ, მათ შორის ყოფილი პრეზიდენტი ასიფ ალი ზარდარი, აშშ-ში პაკისტანის ყოფილი ელჩი და პაკისტანის სენატის ამჟამინდელი წევრი შერრი რეჰმანი, პანჯაბის პროვინციის ყოფილი მმართველი სალმაან ტასეერი, და უმცირესობის საქმეთა ყოფილი ფედერალური მინისტრი შაჰბაზ ბჰატტი. აღნიშნული მოწოდებების გამო ტასეერი და ბჰატტი მოკლეს 2011 წელს. 2016 წლის იანვარში ისლამური იდეოლოგიის საბჭოს თავმჯდომარე მუჰამმად ხან შერანიმ მთავრობას ღვთისგმობის შესახებ კანონის მის საბჭოში წარდგენა ურჩია გადახედვისთვის. იდეოლოგიის საბჭო საკონსტიტუციო ორგანოს წარმოადგენს, რომელიც პაკისტანის მთავრობას ურჩევს კონკრეტული კანონი მოდის თუ არა შესაბამისობაში ისლამთან და ისლამურ სამართალთან. დამატებით, 2016 წლის აგვისტოში, პაკისტანის სენატის ადამიანის უფლებათა კომიტეტმა განაცხადა, რომ იგი შეხვედრებს გამართავდა საკანონმდებლო ექსპერტებთან, რელიგიურ მკვლევარებთან, ისლამური იდეოლოგიის საბჭოსთან და სხვებთან ღვთისგმობის კანონის გადასახედად; უცნობია, რაიმე შეხვედრა ჩატარდა თუ არა.[5]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2016 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუციის თანახმად, თითოეულ მოქალაქეს აქვს სიტყვის თავისუფლება „ისლამის დიდებისთვის გონივრული შეზღუდვების ფარგლებში“, როგორც განსაზღვრულია სისხლის სამართლის კოდექსში. აღნიშნული კოდექსის თანახმად, ღვთისგმობის დანაშაულის ჩადენისათვის სასჯელი მოიცავს სიკვდილით დასჯას „მუჰამედ მოციქულის შეურაცხყოფისთვის/წაბილწვისთვის“, სამუდამო პატიმრობას – „ყურანის შებღალვის, დაზიანების ან წაბილწვის გამო“ და ათწლიანი პატიმრობა „სხვისი რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფისთვის“. რელიგიური შუღლის გამაღვივებელი საუბარი ან ქმედება ისჯება პატიმრობით შვიდ წლამდე ვადით.[6]

[1] Australia: Refugee Review Tribunal, Pakistan: 1. How many Pakistanis are not practising Muslims but also either not followers of other religions or actually agnostic/atheist, where do they live and is there any evidence of them being targeted for harm because of their non-practice of Islam/agnosticism/atheism? 2. Is there any evidence of the blasphemy laws being used recently (in the last five years or so) against individuals who do not practice or follow Islam but also do not practice or follow another religion? , 24 January 2012, PAK39672, available at:

[accessed 29 May 2017]

[2] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Pakistan: Christians and Christian converts, May 2016, Version 2.0, available at:

[accessed 29 May 2017]

[3] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Pakistan, 22 February 2017, available at:

[accessed 29 May 2017]

[4] Human Rights Watch, World Report 2017 – Pakistan, 12 January 2017, available at:

[accessed 29 May 2017]

[5] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 26 April 2017, available at:

[accessed 29 May 2017]

[6] United States Department of State, 2015 Report on International Religious Freedom – Pakistan, 10 August 2016, available at:

[accessed 29 May 2017]

პაკისტანი – აჰმადიას მიმდევართა მდგომარეობა – მაისი, 2017

„Amnesty International“ 2016-2017 წლების ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ კანონმდებლობის ფარგლებში და პრაქტიკულადაც სახელმწიფო და არასახელმწიფო აქტორები როგორც მუსლიმი, ასევე, არა მუსლიმი რელიგიური უმცირესობების, დისკრიმინაციას აგრძელებდნენ. ღვთის გმობის შესახებ კანონი კვლავ ძალაშია და აღნიშნულთან დაკავშირებით, რამდენიმე ახალი საქმე დარეგისტრირდა, ძირითადად პანჯაბში. კანონები არღვევენ გამოხატვის, აზრის, სინდისისა და რელიგიის თავისუფლების უფლებას. უმცირესობები, განსაკუთრებით კი აჰმადიას მიმდევრები, ჰაზარები და დალიტები[1] დასაქმების, ჯანდაცვის, განათლებისა და სხვა საბაზისო სერვისების მხრივ კვლავ აწყდებოდნენ დისკრიმინაციას.[2]

„Freedom House“ 2016 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ აჰმადიები, ერეტიკული მუსლიმური სექტის წევრები, აწყდებიან პოლიტიკურ დისკრიმინაციას, რის გამოც ცალკე არიან დარეგისტრირებულნი საარჩევნო სიაში. ყველაზე დისკრიმინაციული კანონმდებლობა აჰმადიას საზოგადოების წინააღმდეგ არის მიმართული, რომელთაც აკრძალული აქვთ, საკუთარი თავი მუსლიმებად მოიხსენიონ.[3]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ მთავრობა აქტიურად ახალისებდა ლეგალურ და პროცედურულ დისკრიმინაციას აჰმადიას რელიგიური საზოგადოების წევრების წინააღმდეგ, არ აუქმებს რა დისკრიმინაციულ კანონებს.[4]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში პაკისტანში ადამიანის უფლებათა დაცვის შესახებ წერს, რომ ქრისტიანული და აჰმადიას საზოგადოების წარმომადგენლები ირწმუნებიან, რომ მათი წევრები, ხშირად უდიერი მოპყრობის მსხვერპლნი არიან ციხეებში. ხშირად პოლიცია ვერ იცავდა რელიგიურ უმცირესობებს – ქრისტიანებს, აჰმადიას მიმდევარ მუსლიმებს, შიიტ მუსლიმებსა და ინდუისტებს – თავდასხმებისგან.

12 დეკემბერს, დაახლოებით 1000-კაციანი ბრბო, პანჯაბში, ჩაკვალში არსებულ აჰმადიების მეჩეთში შეიჭრა; ისინი ისროდნენ ქვებს და ასაფეთქებლებს. პოლიციამ ბრბო დაშალა. გავრცელდა ინფორმაცია, რომ თავდასხმის შედეგად აჰმადიას ერთი წარმომადგენელი დაიღუპა გულის შეტევით, ერთიც – მოკლეს; შედეგად, პოლიციამ აჰმადიას რამდენიმე წარმომადგენელი დააკავა მკვლელობის ბრალდებით. შემთხვევამდე ერთი კვირით ადრე, აჰმადიას ადგილობრივმა ლიდერებმა ოლქისა და პროვინციის მმართველობას მიწერეს და ითხოვეს მეჩეთის უსაფრთხოების დაცვა, რადგან ადგილობრივი რელიგიური პირები მათ წინააღმდეგ ძალადობრივი მოწოდებებით გამოირჩეოდნენ. სასამართლოები დისკრიმინაციულად იყენებდნენ ღვთის გმობის კანონს შიიტების, ქრისტიანების, აჰმადიას მიმდევრების და სხვა რელიგიური უმცირესობების წინააღმდეგ.

აჰმადიას საზოგადოების რამდენიმე წევრი დაიღუპა ე.წ. მიზანმიმართული მკვლელობების შედეგად. 1-ელ მარტს, პანჯაბის შეიხპურას რაიონში, აჰმადია მამაკაცს დანა ჩაარტყეს და მოკლეს უცნობმა პირებმა. 25 მარტს, თავდამსხმელებმა, რომლებიც მოტოციკლით გადაადგილდებოდნენ, აჰმადია მამაკაცს ესროლეს, რის შედეგადაც მამაკაცი გარდაიცვალა; 20 ივნისს თავდამსხმელებმა აჰმადია ექიმ მამაკაცს ესროლეს და მოკლეს საკუთარ კლინიკაში, თვითმხილველები არ ყოფილან; ორივე მკვლელობა კარაჩიში აჰმადიებით დასახლებულ უბნებში მოხდა. 4 ივნისს, ქალაქ ატოკში (პანჯაბი) უცნობმა შეიარაღებულმა მამაკაცმა აჰმადიას წარმომადგენელი მოკლა, რომელიც აფთიაქის მფლობელი იყო. ოფიციალური პირები აჰმადიას წარმომადგენლებს კონფერენციებისა და შეხვედრების უფლებას არ აძლევდნენ. დეკემბერში პანჯაბის პროვინციულმა პოლიციამ რეიდი მოაწყო აჰმადიას მუსლიმური საზოგადოების შტაბბინის პუბლიკაციების დეპარტამენტში (ადგილი – რაბვაჰ) და ოთხი თანამშრომელი დააკავეს რელიგიური პუბლიკაციების გამოცემის გამო, რომელიც შეურაცხმყოფლად მიიჩნიეს. აჰმადიას წარმომადგენლების თანახმად, „უპრეცედენტო“ რეიდი მიზანმიმართული ქმედება იყო პაკისტანის აჰმადიას საზოგადოების პირობების გაუარესების მიზნით.

ქვეყნის კანონმდებლობის თანახმად, იკრძალება ისრაელში მოგზაურობა და პასპორტებში არის სპეციალური ჩანაწერი – „მოქმედია ყველა ქვეყანაში, გარდა ისრაელისა“. ვისაც განაცხადი შეაქვს პასპორტის ასაღებად, მათ უნდა მიუთითონ საკუთარი რელიგია და თუკი მუსლიმები არიან, მაშინ უნდა დაეთანხმონ განცხადებას, რომ აჰმადიას მიმდინარეობის დამფუძნებელი ცრუ მოციქული იყო. აჰმადიას წარმომადგენლები აცხადებენ, რომ თუკი ისინი აღნიშნული განცხადების/დეკლარაციის ხელმოწერაზე უარს იტყვიან, მაშინ მათ პასპორტებში წერენ სიტყვას „აჰმადი“. სამთავრობო უწყებების თანამშრომლებსა და სტუდენტებს, საზღვარგარეთ გამგზავრებამდე აუცილებლად უნდა მოიპოვონ ე.წ. NOC – A Certificate of No Objection (დოკუმენტი, რომელიც ამტკიცებს, რომ გადასახადებს იხდიან და დავალიანებები არ აქვთ და ა.შ.). აღნიშნულ დოკუმენტებს ოფიციალური პირები იშვიათად ითხოვდნენ სტუდენტებისგან.

მთავრობა მოითხოვს, რომ ამომრჩევლებმა საკუთარი რელიგია მიუთითონ ხმის მიცემისას; აჰმადიას წარმომადგენლებისგან კი მოითხოვენ, რომ საკუთარი თავი არა მუსლიმებად გამოაცხადონ. ვინაიდან აჰმადიას წარმომადგენლები საკუთარ თავს მუსლიმებად მიიჩნევენ, თუკი ისინი არ დაემორჩილებიან ზემოაღნიშნულ წესს, მათ ხმის მიცემის უფლება არ აქვთ.[5]

აშშ-ის საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისია 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ რელიგიურად დისკრიმინაციული კონსტიტუციური ნორმები და კანონმდებლობა, როგორიცაა ღვთის გმობისა და ანტი-აჰმადიური კანონები, ხშირად ხდება სისხლისსამართლებრივი დევნისა და დაპატიმრებების მიზეზი. მინიმუმ 40 ადამიანს მიესაჯა სიკვდილით დასჯა და სამუდამო პატიმრობა ღვთის გმობის ბრალდებით, მათ შორის ორ ქრისტიანს, რომლებიც სიკვდილით დასაჯეს 2016 წლის ივნისში. წლის განმავლობაში აჰმადიას წარმომადგენლები და შიიტი მუსლიმები გაასამართლეს და მიუსაჯეს ხუთწლიანი პატიმრობა, აჰმადიას ოთხი წარმომადგენელი კი გაასამართლეს ანტი-აჰმადიური ნორმების თანახმად. რელიგიური უმცირესობების წარმომადგენლები, მათ შორის ქრისტიანები, ინდუისტები, აჰმადიას წარმომადგენლები და შიიტი მუსლიმები, აწყდებიან რელიგიურად მოტივირებულ ძალადობას, როგორც ტერორისტული ორგანიზაციების, ასევე, სამოქალაქო საზოგადოების მხრიდან.

ანტი-აჰმადიური კანონები და თავდასხმები – აჰმადიას წარმომადგენლები მკაცრი შეზღუდვებისა და ოფიციალურად სანქცირებული დისკრიმინაციის მსხვერპლნი არიან. 2016 წლის სექტემბერში პაკისტანის კონსტიტუციის მეორე ცვლილებიდან 42 წლისთავი აღინიშნა, რომლის თანახმადაც, აჰმადიას წარმომადგენლები „არა მუსლიმებად“ მიიჩნევიან. დამატებით, სისხლის სამართლის კოდექსის 298-ე მუხლის თანახმად, სისხლის სამართლის დანაშაულს წარმოადგენს, თუკი აჰმადიას მიმდევრები საკუთარ თავს მუსლიმებს უწოდებენ; ასევე, ქადაგება, პროპაგანდა და თავიანთი რწმენის შესახებ ლიტერატურის გავრცელება; საკუთარი სახლების სალოცავებად გადაქცევა. მათ, ასევე, აკრძალული აქვთ ხმის მიცემა.

2016 წლის იანვარში, აბდულ შაკურს, ოპტიკოსსა და რაბვაში (პანჯაბის პროვინცია) არსებული მაღაზიის მფლობელს, ხუთწლიანი პატიმრობა მიესაჯა ღვთის გმობის, ხოლო სამწლიანი პატიმრობა – ტერორიზმთან დაკავშირებული დანაშაულისთვის იმის გამო, რომ აჰმადიას აღმსარებლობის პროპაგანდას ეწეოდა ჰყიდდა რა ყურანისა და აჰმადიას პუბლიკაციებს; იგი ამჟამად სასჯელს იხდის. მისი მაღაზიის შიიტი მენეჯერ მაზრაჰ სიპრასაც ხუთწლიანი პატიმრობა მიესაჯა ტერორიზმთან დაკავშირებული დანაშაულის გამო. ორივე მათგანმა გადაწყვეტილება გაასაჩივრა.

2016 წლის 5 დეკემბერს, პანჯაბის პროვინციის კონტრ-ტერორიზმის დეპარტამენტმა აჰმადიას საზოგადოების ოფისებში რეიდი მოაწყო და აუდიტი ჩაატარა. პოლიციამ რამდენიმე ადამიანს სცემა, აჰმადიას ოთხი წარმომადგენელი კი დააკავა, რომელთაც შემდგომ სისხლის სამართლის კოდექსის 298-ე „ც“ მუხლითა და ქვეყნის ანტი-ტერორისტული აქტის თანახმად წაუყენეს ბრალი. როგორც ცნობილია, დაპატიმრების შემდეგ ყველა მათგანი აწამეს.

აჰმადიას წარმომადგენლები ხშირად აწყდებიან დისკრიმინაციას საზოგადოების მხრიდან, უდიერ მოპყრობას, დამცირებას, ფიზიკურ თავდასხმებს, რასაც ხშირად მოჰყვება ხოლმე მკვლელობა. მაგალითად, 2016 წლის ივნისში, კარაჩიში, სამ სხვადასხვა დღეს, აჰმადიას წარმომადგენელ სამ ექიმს ესროლეს და მოკლეს – დრ. ჰამის აჰმედი, დრ. აბდულ ჰასან ისფანი და დრ. ჩაუდური ხალიქ აჰმად. 2016 წლის დეკემბრის მონაცემებით, აღნიშნულთან დაკავშირებით არავინ დაუკავებიათ. 2016 წლის 13 დეკემბერს, პანჯაბის პროვინციაში, ჩაკვალში, რამდენიმე ათასი ადამიანი თავს დაესხა აჰმადიას საზოგადოების წევრთა მეჩეთს, გაისროლეს იარაღით და დაჭრეს რამდენიმე ადამიანი, ვიდრე პოლიცია ბრბოს დაშლას შეძლებდა. როგორც ცნობილი გახდა, მეჩეთს თავს დაესხნენ, რადგან აჰმადიას საზოგადოება მოციქულ მუჰამედის დაბადების დღეს აღნიშნავდა.[6]

[1] ყველაზე დაბალი კასტის წარმომადგენელი ქალები, მიჩნეულნი არიან უწმინდურებად და ამიტომ მათ ხელითაც კი არ ეხებიან; ასევე, უწოდებენ “ხელშეუხებლებს“ (კვლევის კითხვებზე პასუხის ავტორის განმარტება)

[2] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Pakistan, 22 February 2017, available at:

[accessed 19 May 2017]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2016 – Pakistan, 25 July 2016, available at:

[accessed 19 May 2017]

[4] Human Rights Watch, World Report 2017 – Pakistan, 12 January 2017, available at:

[accessed 19 May 2017]

[5] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Pakistan, 3 March 2017, available at:

[accessed 19 May 2017]

[6] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 26 April 2017, available at:

[accessed 19 May 2017]

ინდოეთი – სახელმწიფო დაცვა ოჯახური ძალადობის წინააღმდეგ – მაისი, 2017

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭოს მიერ ინდოეთის შესახებ მომზადებული ანგარიშის თანახმად, 2005 წლის აქტი ოჯახური ძალადობისგან ქალთა დაცვის შესახებ მიზნად ისახავს, დახმარება აღმოუჩინოს „ცოლებს ან ქალ-პარტნიორებს (ერთად მცხოვრები პარტნიორი) ქმრების ან პარტნიორის ან მათი ნათესავის მხრიდან განხორციელებული ძალადობის შემთხვევაში“. იგივე წყაროს თანახმად, კანონი „ვრცელდება დების, აყვანილი/ნაშვილები დების და დედების დასაცავადაც“. აქტის თანახმად, „ოჯახური ძალადობა“ გულისხმობს ფიზიკურ, სექსუალურ, ვერბალურ, ემოციურ და/ან ეკონომიკურ ძალადობას და უდიერ მოპყრობას.

სტატიაში, რომელიც ეხება ოჯახის შესახებ საკანონმდებლო რეფორმებს ინდოეთში, კარლეტონის უნივერსიტეტის პროფესორი გოპიკა სოლანკი, რომლის კვლევის ძირითადი სფეროა საკანონმდებლო პლურალიზმი, სასამართლო პოლიტიკა და გენდერი სამხრეთ აზიაში, წერს, რომ აქტი გადაუდებელ დახმარებას წარმოადგენს ქალებისთვის, რათა მათ თავი დააღწიონ მოძალადეს; აქტი აძლევს მათ უფლებას, იცხოვრონ მატრიმონულ საცხოვრებელში (ან საერთო/საზიარო საცხოვრებელში ან ქმრის მიერ შეთავაზებული ალტერნატიული მოწყობით); და აძლევს წვდომას ყველა იმ საშუალებაზე/შენობა-ნაგებობაზე, რომელზეც ჩივილამდე ჰქონდა წვდომა. აქტში, ასევე, გაწერილია მონეტარული დახმარებისა (მათ შორის კომპენსაცია მენტალური/მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად) და დაქორწინებული ქალებისა და ასევე, საოჯახო კავშირში მყოფი ქალების შვილებისათვის დროებით მეურვეობა-მზრუნველობის ზომები.

აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის ადამიანის უფლებების შესახებ 2013 წლის ანგარიშის თანახმად, „კანონი აღიარებს ქალის უფლებას, იცხოვრობს საერთო/საზიარო ოჯახში/სახლში საკუთარ ქმართან ან პარტნიორთან, ვიდრე დავა არ დასრულდება; ამასთან, ქალს შეუძლია, მოითხოვოს ალტერნატიული საცხოვრებლით უზრუნველყოფა, მეუღლის ხარჯზე“. პროფესორი აცხადებს, რომ აქტის ეფექტურობის შესახებ ჯერ ადრეა საუბარი. მიუხედავად იმისა, რომ აქტი ფედერალურ კანონს წარმოადგენს, მისი ეფექტური იმპლემენტაცია დამოკიდებულია შტატების მთავრობების პასუხსა და მზაობაზე. ყველა შტატს არ გამოუყვია ხარჯები ინფრასტრუქტურის გასავითარებლად და არც პერსონალი აუყვანიათ იმისათვის, რომ აქტის ეფექტური იმპლემენტაცია მოხდეს.

ოჯახური ძალადობისგან ქალთა დაცვის შესახებ 2005 წლის აქტის ფარგლებში, მთავრობამ წამოაყენა დაცვის ოფიცრების დანიშვნის ინიციატივა, რომელთა სამუშაოს მიზანი „ძალადობის ფაქტების შესახებ ანგარიშების ეფექტური გადამისამართება“ იქნებოდა. აქტის მე-4 მუხლის თანახმად, „ნებისმიერ ადამიანს, ვისაც აქვს საფუძველი, სჯეროდეს/ფიქრობდეს, რომ ოჯახური ძალადობის აქტს ადგილი ჰქონდა, ან ექნება, ან არის ალბათობა იმისა, რომ ძალადობის ფაქტი მოხდება, შეუძლია მისცეს ინფორმაცია აღნიშნულის შესახებ დაცვის ოფიცერს (Protection Officer)“. აქტის თანახმად, დაცვის ოფიცრებმა, პოლიციამ, სერვისის მიმწოდებლებმა ან მაგისტრატებმა, რომლებიც ოჯახური ძალადობის შესახებ იღებენ საჩივრებს, დაზარალებულ მხარეს უნდა მიაწოდონ ინფორმაცია მისი უფლების შესახებ – გააკეთოს განცხადება და მიიღოს დახმარება/შემწეობა დაცვის ორდერის, მონეტარული დახმარების ორდერის, შემაკავებელი ორდერის, სამოსახლო ორდერის ან საკომპენსაციო ორდერის მეშვეობით, აქტის თანახმად; ასევე, სერვისის მიმწოდებლების მომსახურებით სარგებლობის უფლება, დაცვის ოფიცრების მომსახურებით სარგებლობის უფლება, იურიდიული დახმარების შესახებ აქტის (1987 წ.) თანახმად უფასო იურიდიული მომსახურების უფლება, ინდოეთის სისხლის სამართლის კოდექსის 498ა მუხლის თანახმად საჩივრის უფლება.

ამავე წყაროს მიხედვით, მთავრობის მხარდაჭერის პროგრამებით, ქვეყანაში მოქმედებს ძალადობის მსხვერპლი ქალების დახმარების რამდენიმე ცენტრი.[1]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ინდოეთის შესახებ წერს, რომ გაუპატიურებისა და სექსუალური შევიწროვების გამო მაღალი პროფილის ადამიანების სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის მიუხედავად, 2016 წელს კვლავ გავრცელდა ინფორმაცია ჯგუფური გაუპატიურებების, ოჯახური ძალადობის, მჟავით თავდასხმების და ქალთა მკვლელობების შესახებ, რამაც კიდევ ერთხელ გამოაჩინა მთავრობის კოორდინირებული ქმედების საჭიროება, რათა გაუმჯობესდეს ქალთა უსაფრთხოება და მოხდეს აღნიშნული დანაშაულების მყისიერი გამოძიება პოლიციის მხრიდან. შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ქალები და გოგონები კვლავ აწყდებიან ბარიერებს სამართლის მოპოვების კუთხით, მათ წინააღმდეგ მიმართული ძალადობის გამო.[2]

„Freedom House“ 2016 წლის ანგარიშში ინდოეთის შესახებ წერს, რომ გაუპატიურება, შევიწროვება და ქალთა უფლებების სხვა დარღვევები მნიშვნელოვან პრობლემას წარმოადგენს; ამ მხრივ კი დაბალი კასტისა და ტომის ქალბატონები განსაკუთრებით მოწყვლად კატეგორიას მიეკუთვნებიან. 2012 წელს, დელის ავტობუსში განხორციელებულმა ფატალურმა ჯგუფურმა ძალადობამ ქალზე, აიძულა მთავრობა, გაეტარებინა მნიშვნელოვანი სამართლებრივი რეფორმები. მიუხედავად ამისა, 2015 წელს გავრცელებულმა ცნობებმა 5 წლამდე ბავშვების გაუპატიურების შესახებ, მთავრობის მხრიდან უფრო მეტი მოქმედების საჭიროება გამოაჩინა. მიუხედავად იმისა, რომ ყოველწლიურად ასობით ადამიანს ედება ბრალი და დანაშაული კრიმინალიზებულია, მზითვის მოთხოვნის შემთხვევები ყოველწლიურად გვხვდება. 2006 წლის კანონით აიკრძალა მზითვთან დაკავშირებული შევიწროვება, გაფართოვდა ოჯახური ძალადობის დეფინიცია და მოიცვა ემოციური ან ვერბალური შევწროვება და ქმრის მხრიდან განხორციელებული გაუპატიურებაც დასჯადი ქმედება გახდა. ანგარიშების თანახმად აღნიშნული კანონის იმპლემენტაციის დონე დაბალია.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ინდოეთში ადამიანის უფლებების დაცვის შესახებ წერს, რომ გაუპატიურება, ოჯახური ძალადობა, მზითვთან დაკავშირებული მკვლელობები, ე.წ. ღირსების სახელით მკვლელობა, სექსუალური ძალადობა და ქალთა და გოგონათა მიმართ დისკრიმინაცია სერიოზულ პრობლემებს წარმოადგენდა. კანონმდებლობის თანახმად, დანაშაულს წარმოადგენს და დასჯადია გაუპატიურება, გარდა მეუღლის მხრიდან განხორციელებული გაუპატიურებისა, თუკი ქალი 15 წლის ზემოთაა. სასჯელი მერყეობს ორი წლიდან სამუდამო პატიმრობამდე, 20 418 რუპიის ოდენობით (306 აშშ დოლარი) ჯარიმით ან ორივე ერთად. ოფიციალური სტატისტიკური მონაცემების თანახმად, ქვეყანაში ყველაზე მზარდ დანაშაულს გაუპატიურება წარმოადგენს; აღნიშნულის შესახებ განაცხადების რაოდენობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა, მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი წყაროს ცნობით, გაუპატიურების ფაქტების დიდი ოდენობა გაუცხადებელი რჩება. გაუპატიურების მსხვერპლთა იურიდიული დახმარება არაადექვატური, გადასახადების მხრივ არაპროპორციული იყო და პრობლემის ეფექტური გადაწყვეტა არ იყო შესაძლებელი. გარკვეულ შემთხვევებში პოლიციის ოფიცრები გაუპატიურების მსხვერპლთა და მათი თავდამსხმელების შერიგების კუთხით მუშაობდნენ; გარკვეულ შემთხვევებში კი აქეზებდნენ მსხვერპლთ დაქორწინებულიყვნენ მოძალადეებზე. კანონი უზრუნველყოფს ოჯახური ძალადობის ზოგიერთი ფორმის, მათ შორის ვერბალური, ემოციური და ეკონომიკური ძალადობის ფორმებისგან დაცვას, მათ შორის ძალადობის შესახებ მუქარას. კანონის თანახმად, ქალს აქვს უფლება, იცხოვროს საზიარო ბინაში ქმართან ან პარტნიორთან ერთად, ვიდრე დავა გრძელდება; ამასთან, ქალს უფლება აქვს პარტნიორის ხარჯზე მოითხოვოს ცალკე საცხოვრებელი ბინა. მიუხედავად იმისა, რომ ქალებს აქვთ  იურიდიული დახმარების, საცხოვრებლის, სამედიცინო დახმარებისა და დახმარებისთვის პოლიციისთვის მიმართვის უფლება, ოჯახური ძალადობა კვლავ სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს. კანონის ეფექტურობას კანონის ცხოვრებაში გატარების ნაკლებობა და კორუფცია ზღუდავდა.[4]

დიდი ბრიტანეთის საშინაო ოფისი 2015 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ინდოეთის შესახებ წერს, რომ ქალთა მიმართ დისკრიმინაციის ზოგადი დონე ინდოეთში თავის მხრივ არ უტოლდება დევნას. მიუხედავად იმისა, რომ საკანონმდებლო და სხვა ზომები იქნა მიღებული ინდოეთში ქალთა მდგომარეობის გამოსასწორებლად ბოლო წლებში, გენდერზე დაფუძნებული ძალადობა ქალთა წინააღმდეგ კვლავ სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს. გენდერზე დაფუძნებული დევნის რისკისთვის შიდა გადაადგილება შეიძლება შესაძლებელი იყოს გარკვეულ შემთხვევებში, თუმცა შიდა გადაადგილება გართულდება იმ ქალებისთვის, რომელთაც თავიანთ კმაყოფაზე მყოფი/დამოკიდებული შვილები ჰყავთ და თუ არ შეუძლიათ წვდომა ჰქონდეთ საცხოვრებელზე, არ გააჩნიათ კავშირები და არ აქვთ საცხოვრებელზე უსაფრთხო წვდომის რეალური შესაძლებლობა.[5]

[1] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, India: Violence against women, including domestic violence, homelessness, workplace violence; information on legislation, state protection, services, and legal recourse available to women who are victims of violence (2013-April 2015), 15 May 2015, IND105130.E, available at:

[accessed 16 May 2017]

[2] Human Rights Watch, World Report 2017 – India, 12 January 2017, available at:

[accessed 16 May 2017]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2016 – India, 10 May 2016, available at:

[accessed 16 May 2017]

[4] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – India, 3 March 2017, available at:

[accessed 16 May 2017]

[5] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – India: Women fearing gender-based harm/violence , April 2015, available at:

[accessed 16 May 2017]

კამერუნი – სოფლის უფროსები; ტრადიციული ლიდერები – მაისი, 2017

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში კამერუნში ადამიანის უფლებების დაცვის შესახებ წერია, რომ კამერუნი ძლიერი საპრეზიდენტო ინსტიტუტის დომინირებით მართული ქვეყანაა. კამერუნში მმართველობის მრავალპარტიული სისტემა მოქმედებს, რომ დაარსების დღიდან (1985 წელი) კამერუნის სახალხო დემოკრატიული მოძრაობა რჩება ხელისუფლების სათავეში. 2013 წლის აპრილში კამერუნში სენატის პირველი არჩევნები ჩატარდა, რომელიც შეფასდა როგორც საერთო ჯამში თავისუფალი და სამართლიანი. 2013 წლის სექტემბერში ჩატარდა ადგილობრივი ხელისუფლების არჩევნები, რომელიც ასევე შეფასდა როგორც თავისუფალი და სამართლიანი. პოლ ბიია (Paul Biya), რომელსაც კამერუნის პრეზიდენტის პოსტი უკავია 1982 წლიდან, ბოლოს აირჩიეს 2011 წელს ჩატარებულ არჩევნებზე, რომლის დროსაც ადგილი ჰქონდა დარღვევებს, მაგრამ დამკვირვებლების თქმით, აღნიშნულ ხარვეზებს შედეგებზე გავლენა არ ჰქონია.[1]

„ადგილობრივი ხელისუფლების ფორუმის“ (Commonwealth Local Government Forum) ინფორმაციით, კამერუნი იყოფა 10 ადმინისტრაციულ ერთეულად, რომელთაც რეგიონები ეწოდებათ. რეგიონები იყოფა განყოფილებებად, რომლებიც თავის მხრივ იყოფა ქვეგანყოფილებებად. ადგილობრივი ხელისუფლების და საბჭოების სამი ფორმა არსებობს: საქალაქო საბჭო (city council), ქვეგანყოფილების საბჭო (sub-divisional council) და საბჭო (Council). ტრადიციული ლიდერები (Traditional Leadership; Traditional Heads) ადმინისტრაციის დამხმარეები არიან.[2]

ადგილობრივი საინფორმაციო ცენტრის „Fako News Centre“ ინტერნეტ გვერდზე თარიღების მითითების გარეშე გვხვდება ორი სტატია, სადაც საუბარია სოფელ ბვიტინგის ტრადიციული ლიდერის ჯონ ნჯიე მოკოსას (John Njie Mokosa) შესახებ. ერთ-ერთ სტატიაში საუბარია მისი სოფლის ტრადიციულ ლიდერად არჩევის ცერემონიაზე, ხოლო მეორე სტატიაში საუბარია მისი გარდაცვალების შესახებ. ამ უკანასკნელ სტატიაში ნათქვამია, რომ ჯონ ნჯიე მოკოსა გარდაიცვალა 2015 წლის 8 აპრილს. სტატიაში ასევე ნათქვამია, რომ მისმა უმცროსმა ძმამ ჯორჯ მოკოსამ (George Mokosa) იგი გამორჩეულ ლიდერად დაახასიათა.[3] [4]

დამოუკიდებელი კვლევითი ცენტრი „წარმოშობის ქვეყნის კვლევა და ინფორმაცია“ (CORI – Country of Origin research and Information), რომელსაც გლუკის მიერ აქვს მინიჭებული კვლევების განხორციელების მანდატი, 2013 წელს აქვეყნებს ანგარიშს კამერუნში ტრადიციული ლიდერების და მათი ხელისუფლებასთან ურთიერთობის შესახებ. აღნიშნულ ანგარიშში ნათქვამია, რომ ტრადიციული ლიდერების ძალაუფლება მნიშვნელოვნადაა შემცირებული, მას შემდეგ რაც ახალგაზრდა თაობამ განათლების მიღების მიზნით ურბანულ ზონებში გადასვლა დაიწყო. „კამერუნის ტრადიციული ლიდერები – უფროსები, სულთნები, ლამიდოები – ერთ დროს ერის ტრადიციების, კულტურისა და იდენტობის უპირობო მეურვეები იყვნენ.“ დამოუკიდებლობის 50 წელმა და გაერთიანებამ ტრადიციული ლიდერების ძალაუფლება შეარყია და ის კოლაფსამდე მიიყვანა. ტრადიციულმა ლიდერებმა დაკარგეს თანამედროვე ინსტიტუციების ძალაუფლების მაკონტროლებლის როლი და დაქვეითდნენ უბრალო საკონსულტაციო ორგანოს სტატუსამდე. ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ 2012 და 2013 წლებში „Freedom House“ და აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი წერდნენ ადამიანის უფლებების სერიოზული დარღვევების შესახებ ტრადიციული ლიდერების მხრიდან კამერუნის ჩრდილოეთში.

ტრადიციული მმართველების სამართლებრივი სტატუსი განსაზღვრულია 1977 წლის 15 ივლისის #77/245 დადგენილებით, სადაც ტრადიციული ლიდერები განისაზღვრებიან როგორც „ადმინისტრაციის დამხმარეები“. დადგენილების 29-ე მუხლი უკრძალავს ტრადიციულ ლიდერებს თავიანთი სუბიექტების დასჯას ან ექსტორციას. აღნიშნული დადგენილების დარღვევა იწვევს ლიდერის გადაყენებას.

2013 წელს „Freedom House“ წერდა, რომ ჩრდილოეთში ტრადიციულ ლიდერებს ჰყავთ კერძო შეიარაღებული დაჯგუფებები, სასამართლოები და ციხეები, რომელთაც პოლიტიკური ოპონენტების წინააღმდეგ იყენებენ. 2010 წელს აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი წერდა, რომ მთავრობამ უსამართლო დაპატიმრებისთვის ტრადიციული ლიდერი ჟან კლოდ ენიეგე ატანგას 20 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა.[5]

[1] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Cameroon, 3 March 2017, available at:

[accessed 3 May 2017]

[2] Commonwealth Local Government Forum, The Local Government System in Cameroon, available at:

[accessed 3 May 2017]

[3] Fako News Centre, Prince John Njie Mokosa is Crowned Chief of Gbwitingi Village, Buea, By Moki S. mokondo in Buea for Fako UK / Fako News Centre, available at: http://www.fakonewscentre.com/gbwitingicoronation.htm [accessed 4 May 2017]

[4] Fako News Centre, Chief John Njie Mokosa III of Gbwitingi Village in Buea is Dead, By Moki S. mokondo in Buea for Fako UK / Fako News Centre, available at: http://www.fakonewscentre.com/chiefmokosadead.htm [accessed 4 May 2017]

[5] Country of Origin Research and Information (CORI), Cameroon: (1) Regions where Traditional Heads maintain strong authority over the population. (2) Relationships between the Government and local Traditional Heads (whether an individual may be arbitrarily arrested and/ or detained by the authorities for personal motivations held by Traditional Heads, and whether there are any legal protective measures which are effective from which a person can benefit), such as: -What is the relationship between local Traditional Heads and the central/local Government and the judiciary? -What type of power or authority, local traditional heads have; i.e. can they be linked to local authorities; do they have (official or unofficial) authority to order police to arrest individuals and/or have prosecutors try individuals in court, and if so, would the federal authorities intervene (for example if the traditional head manipulates the authorities to arrest, falsely charge try individuals in trails which lack due process guarantees) -Can the local traditional heads exert their power beyond their own/ local areas, for example to the capital city? (3) In the event a power struggle among Traditional Heads, including a fight to take over the Traditional Headship, occurs in particular regions, whether the central/ regional Government would be able to exert control, including through administrative regulations, legislative activities and/or exercise of judicial/police authority. In other words, can the federal or local authorities protect an individual from threats by non-state agents who want to take over the role? Would the Traditional Head themselves be able to protect an individual appointed as the next Traditional Head from non-state agents wanting to take over the role? , 15 July 2013, Cam0713, available at:

[accessed 4 May 2017]