ავსტრალია – ადამიანის უფლებები; პოლიცია; კონვერტირებული მუსლიმები – სექტემბერი, 2017

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში 2016 წელს  ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკის შესახებ წერს, რომ ავსტრალია კონსტიტუციური დემოკრატიაა თავისუფლად არჩეული ფედერალური საპარლამენტო მმართველობით. 2016 წლის ივლისში ჩატარებული თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნები ლიბერალური პარტიისა და ეროვნული პარტიის კოალიციამ მოიგო, 150-კაციან პარლამენტში უმრავლესობა მოიპოვა და ჩამოაყალიბა მთავრობა პრემიერ მალკოლმ ტურნბულის მეთაურობით. სამოქალაქო უფლებამოსილი პირები ახორციელებდნენ უსაფრთხოების ძალების ეფექტურ კონტროლს. ადამიანის უფლებების ძირითად დარღვევებს წარმოადგენდა ოჯახში ძალადობა ქალებისა და ბავშვების წინააღმდეგ, განსაკუთრებით ძირძველ საზოგადოებაში;  მკვიდრი მოსახლეობის არახელსაყრელი პირობები და თავშესაფრის მაძიებელთა მიმართ არსებული პოლიტიკა. მთავრობამ გადადგა ნაბიჯები თანამდებობის ბოროტად გამომყენებელი ოფიციალური პირების დასჯისთვის; ასევე, ომბუდსმენი, ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანოები და შიდა სამთავრობო მექანიზმები ეფექტურად პასუხობდნენ საჩივრებს.

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ არ ყოფილა ცნობები თვითნებური და უკანონო მკვლელობების შესახებ; ასევე, არ ყოფილა ცნობები პოლიტიკურად მოტივირებული გაუჩინარებების შესახებ. ციხეებსა და დაკავების ცენტრებში არსებული ვითარება ზოგადად შეესაბამება საერთაშორისო სტანდარტებს. კანონი კრძალავს თვითნებურ დაკავებებს და დაპატიმრებებს და მთავრობა ზოგადად იცავდა ამ აკრძალვას. კანონმდებლობით წარმოდგენილია დამოუკიდებელი სასამართლო სისტემა და მთავრობა ზოგადად იცავდა სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობას. არ ყოფილა ცნობები პოლიტიკური პატიმრების ან პოლიტიკურად მოტივირებული დაკავებების შესახებ.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშის მიხედვით, შეიარაღებული ძალები, რომლებიც მოქმედებენ თავდაცვის სამინისტროს დაქვემდებარებაში, პასუხისმგებელნი არიან საგარეო უსაფრთხოებაზე. ავსტრალიის ფედერალური პოლიცია (იუსტიცის სამინისტროს დაქვემდებარებაში) და შტატებისა და ტერიტორიული საპოლიციო ძალები პასუხისმგებელნი არიან შიგა უსაფრთხოებაზე. ფედერალური პოლიცია აღასრულებს ეროვნულ კანონებს, შტატებისა და ტერიტორიული საპოლიციო ძალები აღასრულებენ შტატებისა და ტერიტორიული ორგანოების კანონებს. იმიგრაციისა და საზღვრის დაცვის დეპარტამენტი და ავსტრალიის სასაზღვრო ძალები პასუხისმგებელი არიან მიგრაციულ პროცესებსა და საზღვრის დაცვაზე. სამოქალაქო უფლებამოსილი პირები ახორციელებენ შეიარაღებული ძალებისა და პოლიციის ეფექტურ კონტროლს და მთავრობას აქვს მექანიზმები ეფექტურად გამოიძიოს თანამდებობის ბოროტად გამოყენებისა და კორუფციის ფაქტები და დასაჯოს შესაბამისი პირები. არ ყოფილა ცნობები უსაფრთხოების ძალების დაუსჯელობის შესახებ.[1]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ავსტრალიის შესახებ წერს, რომ ავსტრალია ძლიერი მრავალკულტურული დემოკრატიაა, სადაც მკაცრადაა დაცული სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებები; მიუხედავად ამისა, ქვეყანაში ადგილი აქვს ადამიანის უფლებების სერიოზულ დარღვევებს – საუბარია მთავრობის დრაკონულ პოლიტიკაზე თავშესაფრის მაძიებლების მიმართ (თავშესაფრის მაძიებელთა გადაყვანა მანუს კუნძულზე პაპუა ახალ გვინეასა და ნაურუში). ავსტრალიის მკვიდრი მოსახლეობა არათანაბარ პირობებშია სისხლის სამართლის სასამართლო სისტემის კუთხით. შეზღუდულია შშმ პირების უფლებები და ანტიტერორისტული კანონი ძალიან ფართოა.[2]

„Freedom House“ 2017 წლის ანგარიშში ავსტრალიის შესახებ ქვეყანას თავისუფალის სტატუსს ანიჭებს. ანგარიშის მიხედვით, ავსტრალიას მინიჭებული აქვს 98 ქულა (0 არის ყველაზე უარესი შედეგი, ხოლო 100 ყველაზე საუკეთესო). თავისუფლების ხარისხი 7-ქულიანი სისტემით, სადაც 1 ყველაზე კარგს, ხოლო 7 ყველაზე უარესს ნიშნავს, შეფასებულია 1 ქულით; ასევე 1 ქულითაა შეფასებული პოლიტიკური და სამოქალაქო უფლებები. ამავე ანგარიშში წერია, რომ ავსტრალიას აქვს ხანგრძლივი ისტორია, რომლის განმავლობაშიც პოლიტიკური უფლებები და სამოქალაქო თავისუფლებები დაფასებულია. მიუხედავად ამისა, გარკვეულ შეშფოთებას იწვევს კანონი, რომელიც მთავრობის ონლაინ კომუნიკაციების თვალთვალის უფლებას აძლევს და ასევე, ქვეყნის მკაცრი პოლიტიკა თავშესაფრის მაძიებლების მიმართ.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2017 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, ავსტრალიაში, დაახლოებით, 23 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს. მათი 61% ქრისტიანია (მათ შორის, 25% რომაული კათოლიკური ეკლესიის მიმდევარი და 17% ანგლიკანური ეკლესის მიმდევარი). ბუდისტები 2.5%-ს შეადგენენ, ხოლო მუსლიმები მოსახლეობის 2.2% არიან. 1.3% – ინდუსები არიან და 0.5 ებრაელები. 8 პროცენტმა საკუთარი თავი „სხვა“ რელიგიურ მიმდინარეობებს მიაკუთვნა, ხოლო 22.3% საკუთარ თავს არცერთ რელიგიურ მიმდინარეობას არ მიაკუთვნებს.

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ 2016 წლის მარტში დაახლოებით 10 ახალგაზრდამ შეურაცხყოფა მიაყენეს სამ მულიმ სკოლის მოსწავლე გოგოს. ინციდენტი ვიქტორიაში, გელონგის ადგილობრივ პარკში მოხდა. ადგილი ჰქონდა სიტყვიერ და ფიზიკურ ძალადობას – ვანდალები ორ გოგონას ძალით ხდიდნენ ჰიჯაბს. 2016 წლის განმავლობაში დაფიქსირდა რამდენიმე ინციდენტი, რომლის დროსაც ადგილი ჰქონდა სალოცავ ადგილებზე ვანდალურ თავდასხმებს და ებრაელებისა და მუსლიმების სიტყვიერ შეურაცხყოფას.

ქვეყნის კონსტიტუცია უკრძალავს ფედერალურ მთავრობას ისეთი კანონის მიღებას, რომელიც შემოიღებს სახელმწიფო რელიგიას ან რაიმე შეზღუდვას დააწესებს რელიგიის თავისუფლებაზე. რელიგიის თავისუფლებას გარკვეული სამართლებრივი ზღვარი დაწესებული აქვს და აღნიშნული გულისხმობს საჯარო უსაფრთხოების დაცვას, საჯარო წესრიგის, ჯანმრთელობის და ადამიანის ფუნდამენტური უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვას. პირები, რომლებიც ჩათვლიან, რომ განიცდიან დისკრიმინაციას რელიგიურ ნიადაგზე, აქვთ რესურსი, ფედერალური ანტი-დისკრიმინაციული კანონის გამოყენებით, მიმართონ სასამართლოს ან ავსტრალიის ადამიანის უფლებათა კომისიას. კანონმდებლობა კრძალავს პირის დისკრიმინაციას მისი რელიგიური ან ეთნიკური კუთვნილების გამო. რელიგიურ ჯგუფებს არ მოეთხოვებათ რეგისტრაცია. მთავრობა უშვებს რელიგიურ სწავლებებს სკოლებში; სწავლებას ძირითადად მოხალისეები უძღვებიან დადგენილი სასწავლო გეგმის გამოყენებით და მშობლები თავად წყვეტენ, დაესწრებიან თუ არა მათი შვილები აღნიშნულ გაკვეთილებს.[4]

[1] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Australia, 3 March 2017, available at:

[accessed 22 September 2017]

[2] Human Rights Watch, World Report 2017 – Australia, 12 January 2017, available at:

[accessed 22 September 2017]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Australia, 1 September 2017, available at:

[accessed 22 September 2017]

[4] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Australia, 15 August 2017, available at:

[accessed 22 September 2017]

პაკისტანი – ათეისტების და ბლოგერების მდგომარეობა – სექტემბერი, 2017

ირლანდიაში, ქ. დუბლინში, 2001 წელს დაფუძნებული საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია „Front Line Defenders”-ის მიერ, რომელიც იცავს რისკის ქვეშ მყოფ ადამიანის უფლებათა დამცველებს, 2017 წლის თებერვალში გამოქვეყნებული ინფორმაციით,  პაკისტანის ფედერალურმა საგამოძიებო სააგენტომ (FIA), 2017 წლის 1 თებერვალს, მიიღო ხუთი ადამიანის უფლებათა დამცველის წინააღმდეგ საჩივარი, აღნიშნული პირები იყვნენ აჰმედ რაზა ნასირი, სალმან ჰაიდერი, ვაქას გორაია, ასიმ საედი და სამარ აბბასი, რომელთაც ბრალად ედებოდათ ღვთის გმობა სოციალურ მედიაში (რომელიც, მკრეხელობის კანონის 295-ე C  პუნქტისა და ანტიტერორისტული აქტის მიხედვით, წარმოადგენს უკანონო ქმედებას). FIA-ს განცხადებით, ისინი აფასებენ საჩივრებს და ჯერ-ჯერობით არც ერთი საქმე არ დაურეგისტრირებიათ. ხუთი ადამიანის უფლებათა დამცველი 2017 წლის იანვარში, სულ მცირე სამი კვირის განმავლობაში, გაუჩინარდა. ერთ-ერთი მათგანის, სამარ აბბასის, ადგილსამყოფელი უცნობია.

სალმან ჰაიდერი არის ადამიანის უფლებათა დამცველი და ქ. რავალპინდში ფატიმა ჯინნაჰის ქალთა უნივერსიტეტის პროფესორი. იგი ბალუჩისტანში უმცირესობების უფლებების დაცვის კუთხით მუშაობდა და იძულებით გატაცებებთან დაკავშირებით, კრიტიკულად იყო განწყობილი. ვაქას გორია და ასიმ საიდი, ორივე ადამიანის უფლებათა დამცველია და „Facebook“ გვერდის „Mochi and Group: Citizens for Secular Democracy“-ის თანაადმინისტრატორი, სადაც ისინი ეწეოდნენ ადამიანის უფლებების დაცვისა და რელიგიური თავისუფლების შესახებ კამპანიას. მათი ბლოგი მოიცავს ისეთი ანგარიშების გამოქვეყნებას, როგორიცაა პაკისტანის უსაფრთხოების ძალებისა და რელიგიური ექსტრემისტების მიერ ჩადენილ ადამიანის უფლებების დარღვევებს. აღნიშნული „Facebook“-ის გვერდი უკვე აღარ არის ხელმისაწვდომი. აჰმედ რაზა ნასირი არის ადამიანის უფლებათა დამცველი, ისიც აღნიშნული „Facebook“-ის გვერდის ადმინისტრატორი იყო და იმავე შინაარსის ანგარიშებს აქვეყნებდა. სამარ აბბასი არის პაკისტანის სამოქალაქო პროგრესული ალიანსის (CPAP) პრეზიდენტი. CPAP წარმოადგენს ქ. კარაჩიში დაფუძნებულ ადამიანის უფლებათა დაცვის ჯგუფს, რომელიც ეწევა ადამიანის უფლებების დაცვისა და რელიგიის თავისუფლების კამპანიას. მათი ბლოგი აქვეყნებს პაკისტანის უსაფრთხოების ძალებისა და რელიგიური ექსტრემისტების მიერ ჩადენილ ადამიანის უფლებების დარღვევების შესახებ ანგარიშებს. სამარ აბბასი ქ. კარაჩიში მუშაობდა სხვადასხვა ინტერნეტ ფორუმზე, რომელიც აქვეყნებდა პაკისტანის ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობების ჯგუფების მიმართ განხორციელებულ ზეწოლის ფაქტებს.

2017 წლის 4 იანვარს, ლაჰორის ქალაქ ვაპდა თაუნიდან გაუჩინარდა ვაქას გორია და ასიმ საიდი, 2017 წილს 7 იანვარს, გაუჩინარდა კარაჩიდან ისლამაბადისკენ მიმავალი სამარ აბბასი, ხოლო იმავე დღეს, პენჯაბის პროვინციაში, საკუთარი ოჯახის მაღაზიიდან, უცნობმა პირებმა აიყვანეს აჰმედ რაზა ნასირი.

აღნიშნული ოთხი უფლებათა დამცველის გაუჩინარების შემდეგ, Facebook-ის გვერდებზე, მათი დისკრედიტაციის მიზნით დაიწყო კამპანია, რომელიც ბლოგერების მიერ გამოქვეყნებულ ინფორმაციას ღვთის გმობად აფასებდა და მოითხოვდნენ მათ დასჯას პაკისტანის მკრეხელობის კანონის შესაბამისად. პაკისტანში ღვთის გმობა სიკვდილით ისჯება. აღნიშული წარმოადგენს იმ ტენდენციის ნაწილს, რომლის მიხედვითაც, კონსერვატული ჯგუფები ლობირებენ მთავრობას, რომ დაარეგისტრირონ, რაც შეიძლება მეტი, მსგავსი სახის საქმე. ერთმა კონკრეტულმა Facebook გვერდმა, რომელსაც 400,000 მოწონება აქვს, დაადანაშაულა უფლებათა დამცველები, რომ ისინი ინდოეთის სადაზვერვო სააგენტოსგან იღებდნენ დაფინანსებას.

2017 წლის 28 იანვარს, ხუთიდან ოთხი უფლებათა დამცველი – აჰმედ რაზა ნასირი, სალმან ჰაიდერი, ვაქას გორაია და ასიმ საიდი, გაათავისუფლეს. სალმან ჰაიდერი ისე დაბრუნდა სახლში, რომ საკუთარი გაუჩინარების შესახებ კომენტარი არ გაუკეთებია, მისი გათავისუფლებიდან მალევე, დატოვა ქვეყანა ვაქას გორიამ, რომლის მამამაც უარი განაცხადა უფლებათა დამცველის გატაცების შესახებ კომენტარის გაკეთებაზე. ასევე დატოვა ქვეყანა ასიმ საიდმაც. ასიმის მამამ განაცხადა, რომ მათი ოჯახი იღებდა სიკვდილის შესახებ მუქარებს, ერთ-ერთი მესიჯი ასეთი შინაარსის იყო „თქვენ ვინც დაგმეთ ღმერთი, იმსახურებთ სიკვდილს. თქვენ განუდექით ისლამს და მზად უნდა იყოთ მტკივნეული სასჯელისთვის, რომელიც თქვენს შემდგომ თაობებს ემახსოვრებათ“. ასევე გაათავისუფლეს აჰმედ რაზა ნასირიც. რაც შეეხება მეხუთე უფლებათა დამცველს, სამარ აბბასს, მისი ადგილსამყოფელი უცნობია.

2016 წლის აგვისტოს, პაკისტანის მთავრობამ მიიღო კიბერ დანაშაულების შესახებ კანონი, რომელიც გამოიყენება იმისთვის, რომ შეაფერხოს ციფრული გზით აზრის გამოხატვის თავისუფლება. აღნიშნული კანონის ფარგლებში, მთავრობას აქვს საშუალება ცენზურა დაადოს ონლაინ გამოქვეყნებული ინფორმაციის შინაარსს, მოახდინოს ინტერნეტ მომხმარებელთა აქტივობების კრიმინალიზაცია  და სასამართლო განხილვის გარეშე, წვდომა ჰქონდეს ინტერნეტ მომხმარებელთა მონაცემებზე.[1]

ქვეყანაში 200,000-ზე მეტი ვებ გვერდი აიკრძალა, ვინაიდან ბრალად ედებოდათ ანტიისლამური, პორნოგრაფიული და ღვთის გმობის შემცველი შინაარსის თემატიკის გავრცელება.[2]

მიუხედავად იმისა, რომ პაკისტანმა მოახდინა შეთანხმების  რატიფიცირება, რომელიც იძლეოდა მის ტერიტორიაზე მყოფი ყველა ადამიანის უფლებების დაცვის გარანტიას, ქვეყანამ ვერ მიიღო შესაბამისი ზომები, რათა დაეცვა ათეისტების, ქრისტიანების, აჰმადია მუსლიმების, სეკულარების და სხვა უმცირესობების ჯგუფების წარმომადგენლების უფლებები.

2016 წლის მარტში, პაკისტანის ანტიტერორისტულმა სასამართლომ ერთკვირიანი პატიმრობა შეუფარდა სამ ბლოგერს, რომელთაც ბრალად ედებათ ღვთის გმობა, სოციალური მედიის საშუალებით. სასამართლო ახორციელებს საქმისწარმოებას, რათა გამოიძიოს, ბლოგერები იმსახურებენ თუ არა ფორმალურ სასჯელს. ოფიციალური პირების განცხადებით, სასამართლო ექსპერტიზის მიზნით, დაკავებულებს ჩამოერთვათ  კუთვნილი ნოუთბუქები.[3]

2017 წლის 12 ივლისს საინფორმაციო საშუალება BBC-ის მიერ გამოქვეყნებული ინფორმაციით, პაკისტანში, ათეისტად ყოფნა შესაძლოა სიცოცხლისთვის საფრთხის შემცველი იყოს, თუმცა დახურულ კარს მიღმა, ათეისტები ფარულად ხვდებიან, რათა მხარი დაუჭირონ ერთმანეთს. ომარი, რომელმაც უარყო ისლამი, არის პაკისტანელი ათეისტების ონლაინ ჯგუფის ერთ-ერთი დამფუძნებელი წევრი. მისი თქმით, ინტერნეტ სივრცეშიც უნდა დაიცვა თავი, ამიტომ წევრები ყალბი იდენტობით არიან დარეგისტრირებულები. პაკისტანში, ათეიზმის შესახებ ონლაინ პოსტების გამოქვეყნებას შეიძლება მოყვეს სერიოზული შედეგები. კიბერ დანაშაულის შესახებ მიღებული ახალი კანონის მიხედვით, ღვთის გმობის შემცველი პოსტების გამოქვეყნება, თვით პირად ფორუმზეც კი, უკანონობაა. მთავრობამ გაზეთებში გაავრცელა მოწოდება საზოგადოების მიმართ, რომ თუ ისინი მკრეხელური შინაარსის შემცველ პოსტებს შეხვდებოდნენ, ეცნობებინათ მათთვის. კანონის ამოქმედების შემდეგ, 2017 წლის ივნისში, პირველი პირი, ვისაც Facebook-ზე ღვთის გმობის გამო სიკვდილი მიუსაჯეს იყო თეიმურ რაზა. ომარის თქმით, მთავრობა ათეისტი ბლოგერების წინააღმდეგ ომშია ჩართული. ერთ-ერთი მსხვერპლი, ასევე, გახდა მისი მეგობარიც, რომელიც სასტიკად აწამეს.

ათეისტების თქმით, ბოლო წლებში, ისლამური რწმენა საზოგადოებაში უფრო თვალსაჩინო გახდა. საუდის არაბეთის ჩაცმის სტილი კი, სულ უფრო და უფრო მატულობს.

მიუხედავად იმისა, რომ პაკისტანში ათეიზმი ტექნიკურად უკანონო არ არის, განდგომილება, ისლამის ზოგიერთი ინტერპრეტაციით, სიკვდილით ისჯება. შედეგად კი, ათეიზმის საჯარო აღიარება შესაძლოა სიცოცხლისთვის სახიფათო იყოს. პაკისტანელი ათეისტების უმრავლესობა, ფარულად იკრიბება სპეციალური მოწვევის ტიპის შეკრებებზე.[4]

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისის 2016 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერია, რომ ისლამიდან კონვერტირებულები და ათეისტები შეიძლება მოწყვლადნი გახდნენ პაკისტანის ღვთისგმობის შესახებ კანონის წინაშე, რომლის თანახმადაც ყურანის შებღალვის ან წაბილწვის გამო სამუდამო პატიმრობაა გათვალისწინებული, ხოლო სიკვდილით დასჯა – მუჰამედ მოციქულის მიმართ დამამცირებელი შენიშვნებისთვის.[5]

„Amnesty International“ 2016-2017 წლების ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ საკანონმდებლო და პრაქტიკულ დონეზე, სახელმწიფო და არასახელმწიფო აქტორები განაგრძობდნენ როგორც მუსლიმი, ასევე, არამუსლიმი რელიგიური უმცირესობების, დისკრიმინაციას. ღვთისგმობის შესახებ კანონი კვლავ ძალაშია და აღნიშნულთან დაკავშირებით, ახალი საქმეები გაიხსნა, ძირითადად პანჯაბში. კანონები ზღუდავს გამოხატვის, აზრის, სინდისისა და რელიგიის თავისუფლებას. უმცირესობებს, განსაკუთრებით აჰმადიას მიმდევრებს, ჰაზარებს და დალიტებს დასაქმებაზე, ჯანდაცვაზე, განათლებასა და სხვა საბაზისო სერვისებზე შეზღუდული წვდომა აქვთ.[6]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ მინიმუმ 19 ადამიანი ელოდებოდა სიკვდილით დასჯას პაკისტანის ღვთისგმობის შესახებ კანონის თანახმად, ასობით კი – სასამართლოს. მათი უმეტესობა, ვისზეც აღნიშნული კანონი მოქმედებს, რელიგიური უმცირესობების წევრები არიან, რომლებიც ხშირად, პირადი უთანხმოებების გამო, ხდებიან მსხვერპლნი.[7]

აშშ-ის საერთაშორისო რელიგიური თავისუფლების კომისია (USCIRF) 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ პაკისტანის სისხლის სამართლის კოდექსის 295-ე და 298-ე მუხლების თანახმად, კრიმინალიზებულია ისეთი ქმედება ან სიტყვა, რომელიც შეურაცხყოფს რელიგიას ან რწმენას ან ბილწავს ყურანს, მუჰამედ მოციქულს, ლოცვის ადგილს ან რელიგიურ სიმბოლოებს. აღნიშნული ჩანაწერები თავისთავად არღვევს რწმენისა და რელიგიის თავისუფლების საერთაშორისო სტანდარტებს, ვინაიდან ისინი ინდივიდებზე მეტად რწმენას იცავენ. მოსარჩელეებისთვის არ არის აუცილებელი, რომ გააჩნდეთ სამხილი ღვთისგმობის ფაქტთან დაკავშირებით, რაც ხშირად იწვევს ცრუ ბრალდებებს. უფრო მეტიც, კანონი აწესებს მძიმე სასჯელებს, მათ შორის სიკვდილით დასჯას და სამუდამო პატიმრობას.

პაკისტანში ღვთისგმობის შესახებ საქმეები ძირითადად პანჯაბის პროვინციაში ხდება, სადაც ქვეყნის რელიგიური უმცირესობის უმეტესობა ცხოვრობს. USCIRF-ის ინფორმაციით, სულ მცირე 40 ადამიანს მიესაჯა სიკვდილით დასჯა ან სამუდამო პატიმრობა პაკისტანში.[8]

პაკისტანის ათეისტთა და აგნოსტიკოსტთა ალიანსი (AAAP)

პაკისტანის ათეისტთა და აგნოსტიკთა ალიანსი (AAAP) არის ათეისტებისა და თავისუფლად მოაზროვნე ჯგუფებისა და ინდივიდების ფედერაცია, რომელიც მიზნად ისახავს თავიანთი წევრებისა და საზოგადოების განათლებას ათეიზმის, სეკულარიზმის და მსგავსი საკითხების შესახებ. AAAP ხედვაა სეკულარული პაკისტანი, სადაც საჯარო პოლიტიკა, სამეცნიერო საქმიანობა და განათლება არ არის რელიგიური ხედვების გავლენის ქვეშ და ეფუძნება მიზეზებს, რაციონალურობას და მტკიცებულებებს. AAAP-ის მისიაა რელიგიური რწმენის გამოწვევა ათეიზმის გაძლიერებისთვის, რათა ხელი შეეწყოს ათეისტთა და თავისუფლად მოაზროვნეთა რაოდენობის ზრდას პაკისტანში.

პაკისტანის ათეისტთა და აგნოსტიკოსთა ალიანსი 2012 წლის აპრილში დაარსდა ფაუზია ილიასისა და სიედ გილანის მიერ. AAAP ათეისტთა საერთაშორისო ალიანსის წევრია.[9]

პაკისტანის ათეისტთა და აგნოსტიკოსთა ალიანსის დამფუძნებელმა ფაუზია ილიასიმ „2017 წლის საერთაშორისო ათეისტის“ ჯილდო მიიღო.

„წლის საერთაშორისო ათეისტის“ ჯილდო 2014 წლიდან არსებობს, რომელსაც გასცემს „პოლონური ათეიზმის დღეები“, იგი მართავს ათეიზმისა და სეკულარიზმის შესახებ საერთაშორისო კონფერენციას და ათეიზმისთვის აღსრულებულ მე-17 საუკუნის პოლონელი ათეისტი ფილოსოფოსის, კაზმიერზ ლიზცინსკის, ყოველწლიური ხსენების დღეს.[10]

 

 

 

[1] Front Line Defenders – Disappearance of Ahmed Raza Naseer, 3 February 2017, available at: https://www.frontlinedefenders.org/en/case/disappearance-ahmed-raza-naseer (accessed 6 September 2017)

[2] Freedom House – Freedom in the world 2017 – Pakistan, available at: https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2017/pakistan (accessed 6 September 2017)

[3] Atheist Ireland; Evangelical Alliance of Ireland; Ahmadiyya Muslim Community of Ireland: Submission to UN Human Rights Committee; Regarding Examination of Pakistan under the ICCPR; 120th Session 3-28 July 2017, 2017 (published by UN Human Rights Committee, available at ecoi.net)

 (accessed 6 September 2017)

[4] BBC News – Pakistan’s secret atheists, 12 July 2017, available at: http://www.bbc.com/news/magazine-40580196 (accessed 6 September 2017)

[5] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Pakistan: Christians and Christian converts, May 2016, Version 2.0, available at:

[accessed 6 September 2017]

[6] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Pakistan, 22 February 2017, available at:

[accessed 6 September 2017]

[7] Human Rights Watch, World Report 2017 – Pakistan, 12 January 2017, available at:

[accessed 6 September 2017]

[8] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 26 April 2017, available at:

[accessed 6 September 2017]

[9] Official Web-Page of Atheist and Agnostic Alliance Pakistan; About; available at: http://aaapakistan.org/about/ [accessed 6 September 2017]

[10] SIAWI – Secularism is a Women’s Isssue, Founder of Atheist and Agnostic Alliance Pakistan – for Secular Pakistan receives International atheist of the year award, 31 July 2017, available at: http://www.siawi.org/article15019.html (accessed 6 September 2017)

ეგვიპტე – კოპტი მქადაგებლების (პროზელიტები) მდგომარეობა – სექტემბერი, 2017

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში, მსოფლიოში რელიგიის თავისუფლების შესახებ, წერს, რომ ეგვიპტეში კონსტიტუციის თანახმად, ისლამი არის სახელმწიფო რელიგია, ხოლო შარიათის პრინციპები კანონმდებლობის ძირითადი წყარო. კონსტიტუცია კრძალავს რელიგიურ ნიადაგზე დისკრიმინაციას და ხელს უწყობს დანაშაულის მიმართ სიძულვილს. იგი რწმენის თავისუფლებას აღწერს, როგორც აბსოლუტურს, თუმცა ზღუდავს რელიგიური რიტუალების შესრულების თავისუფლებას და თაყვანისცემის ადგილებს მხოლოდ მუსლიმებისთვის, ქრისტიანებისთვის და იუდეველებისთვის აწესებს. კონსტიტუცია კრძალავს რელიგიურ ნიადაგზე დაფუძნებულ პოლიტიკურ აქტივობას ან პოლიტიკური პარტიის ჩამოყალიბებას.

მიუხედავად იმისა, რომ არც კონსტიტუცია და არც სამოქალაქო ან სისხლის სამართლის კოდექსი არ კრძალავს ისლამიდან განდგომას ან მუსლიმების პროზელიტიზმს და კანონი ინდივიდებს რთავს უფლებას, შეიცვალონ საკუთრი რელიგია, მთავრობა არ აღიარებს დაბადებით მუსლიმების ისლამიდან კონვერტაციას.

მთავრობამ, ზოგადად, ნება დართო უცხოელ რელიგიის მსახურებს ემსახურათ ქვეყანაში, თუმცა იმ პირობით, რომ არ დაიწყებდნენ მუსლიმთა პროზელიტიზმს. საზოგადოების წარმომადგენელთა განცხადებით, არამუსლიმი  უმცირესობები და უცხოელი რელიგიური მსახურები, ზოგადად, თავს იკავებდნენ მუსლიმთა პროზელიტიზმისგან, რათა თავიდან აერიდებინათ სამართლებრივი ჯარიმები და კანონგარეშე შედეგები, მომართული ხელისუფლებისა და ადგილობრივი საზოგადოების წევრების მხრიდან.[1]

2015 წლის 10 ივლისს, სამი ქრისტიანი მამაკაცი, მათ შორის ერთი 16 წლის, დაპატიმრებულ იქნენ ისლამის შეურაცხყოფის ბრალდებით, მას შემდეგ, რაც ერთ-ერთი მათგანი არიგებდა ფლაერებს, რომელიც შეიცავდა ნაწყვეტს „მთაზე ქადაგებებიდან“. ადგილობრივი ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფებისა და პრესის ინფორმაციით, ზემოაღნიშნული სამი მამაკაციდან ერთ-ერთი, დააპატიმრა მუსლიმმა მამაკაცმა, მიაყენა ფიზიკური შეურაცხყოფა, ერთ საათზე მეტი დროით ჩაკეტა მაღაზიაში და შემდეგ წაიყვანა პოლიციის განყოფილებაში. ახალგაზრდა მამაკაცმა თავის ორ ქრისტიან მეგობარს დაურეკა, რომლებიც მივიდნენ პოლიციაში და ისინიც მასთან ერთად დააკავეს. პრესის ინფორმაციით, სამივე მათგანი წარუდგინეს პროკურორებს „რელიგიური ცილისწამებისა და ახალი გზებით მუსლიმების პროზელიტიზმის“ ბრალდებით. 12 ივლისს, გირაოს სახით 10,000 ეგვიპტური ფუნტის ($1,250) გადახდის შემდეგ, სამივე პირი გაათავისუფლეს.

აშშ-ში დაფუძნებული არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House, მსოფლიოში თავისუფლების შესახებ 2016 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (მიმოხილულია 2015 წლის მოვლენები) ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ 2015 წლის მანძილზე გრძელდებოდა კოპტების შევიწროება, მათ შორის ფიზიკური შეურაცხყოფა, დაბომბვა და შენობების გადაწვა, ასევე, ეკლესიის მშენებლობის დაბლოკვა. აგრეთვე, ხორციელდებოდა ქრისტიანების დაკავება პროზელიტიზმის ბრალდებით.[2]

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისი 2017 წლის ივლისის ანგარიშში, ეგვიპტეში ქრისტიანების შესახებ წერს, რომ დიდი ბრიტანეთის უმაღლესმა ტრიბუნალმა დაადგინა, რომ „არსებობს მტკიცებულებები, რომლის თანახმადაც არსებობს ადგილები, სადაც კოპტი ქრისტიანები დადგებიან წამების ან ღირსების შემლახავი მოპყრობის რეალური რისკის ქვეშ, რაც გამოიწვევს კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევას. ზოგადად ეს ადგილებია: ა) ტერიტორიები დიდი ქალაქების გარეთ; ბ) ადგილები, სადაც რადიკალ ისლამისტებს აქვთ მყარი პოზიციები და გ) სადაც, ბოლო დროს თავს დაესხნენ კოპტ ქრისტიანებსა და მათ ეკლესიებს, ბიზნესსა და საკუთრებას. ტრიბუნალის ხელთ არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, მოცემულია რისკ-ჯგუფები, რომლებიც დევნის ან მესამე მუხლის დარღვევის რეალური რისკის ქვეშ ექცევიან, სულ მცირე საკუთარ საცხოვრებელ ტერიტორიაზე:

1) კოპტურ ქრისტიანობაზე კონვერტირებულები;

2) ადამიანები, რომლებიც ჩართულნი არიან იმ ეკლესიების მშენებლობაში, რეკონსტრუქციაში ან გარემონტებაში, რომლებზეც განხორციელდა თავდასხმა;

3) ისინი, ვინც ბრალდებულნი არიან პროზელიტიზმში და როდესაც ბრალდება სერიოზულია და არა შემთხვევითი;

4) ისინი, ვინც ბრალდებულნი არიან მუსლიმ ქალთან ფიზიკურ ან ემოციურ კავშირში, როდესაც ბრალდება არის სერიოზული და არა შემთხვევითი.

ზოგადად, კოპტი ქრისტიანი ქალები ეგვიპტეში დევნის ან ღირსების შემლახავი მოპყრობის რეალური რისკის ქვეშ არ არიან, მიუხედავად იმისა, რომ სხვა ქალებისგან განსხვავებით, ისინი გარკვეულ სირთულეებს აწყდებიან, როგორიცაა იძულებითი გაუჩინარება და კონვერტაცია.[3]

 

[1] USDOS – US Department of State: 2016 Report on International Religious Freedom – Egypt, 15 August 2017 (available at ecoi.net)
http://www.ecoi.net/local_link/345218/476369_en.html  (accessed 07 September 2017)

[2] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation: Anfragebeantwortung zu Ägypten: Staatliche Repressionen im Falle einer Missionstätigkeit eines Kopten [a-9804-2 (9805)], 31 August 2016 (available at ecoi.net)
http://www.ecoi.net/local_link/329184/456638_en.html (accessed 07 September 2017)

[3] UK Home Office: Country Policy and Information Note Egypt: Christians, July 2017 (available at ecoi.net)

(accessed 7 September 2017)

ბანგლადეში – ეთნიკური როჰინჯების მდგომარეობა – სექტემბერი, 2017

როჰინჯები წარმოადგენენ ინდო-არიული წარმოშობის ეთნიკურ უმცირესობას, რომლებიც ძირითადად ცხოვრობენ რაკხაინის პროვინციაში, დასავლეთ მიანმარში. მათი უმრავლესობა მუსლიმია, მცირე ნაწილი კი – ინდუიზმის მიმდევარი. როჰინჯები საუბრობენ ბენგალის დიალექტზე, რომელიც  ბანგლადეშში, ჩიტაგონგის რეგიონში გავრცელებული დიალექტის მსგავსია.[1] მათ მიანმარის მოქალაქეობა არ აქვთ, რადგან მათზე ვრცელდება კანონი, რომელიც მიანმარში ბრიტანეთის მმართველობის დასრულების შემდეგ ჩამოსახლებულ მიგრანტებს მოქალაქეობის მიღებას უზღუდავს. მიანმარი მათ ბანგლადეშის ტერიტორიიდან ჩამოსახლებულ ინდოელ მიგრანტებად აღიქვამს და ბენგალის თემს უწოდებს. მოქალაქეობის არქონის გამო როჰინჯას წარმომადგენლებს მიანმარში შეზღუდული აქვთ გადაადგილება, არ აქვთ ხმის მიცემის უფლება, ვერ იღებენ განათლებას და ვერ მსახურობენ საჯარო სამსახურში.

კონფლიქტი მიანმარში და როჰინჯების გადაადგილება ბანგლადეშში

მრავალი წელია მიმდინარეობს კონფლიქტი მიანმარში როჰინჯას წარმომადგენლებსა და სამთავრობო ძალებს შორის. პერიოდული სისხლისმღვრელი შეტაკებები მიმდინარეობს ბუდისტურ უმრავლესობასა და მუსლიმ უმცირესობას, ძირითადად როჰინჯებს შორის. მასშტაბური შეტაკებების შედეგად, მრავალი ეთნიკურად როჰინჯა იძულებული გახდა დაეტოვებინა ქვეყანა და მეზობელ სახელმწიფოებში ეძია თავშესაფარი.

1970-იანი წლებიდან როჰინჯების გადაადგილებას ბანგლადეშში რამდენიმე ეტაპი ჰქონდა. 1978 წელს დაახლოებით 200 000 როჰინჯა გადაადგილდა ბანგლადეშში მიანმარის არმიის მიერ ჩატარებული ოპერაცია – „ნაგამინის“ (Nagamin) შედეგად, თუმცა საერთაშორისო ზეწოლის შედეგად, მიანმარის მთავრობამ უმრავლესობა მათგანს, რომელიც გაქცეული იყო ბანგლადეშში, დართო დაბრუნების ნება.[2]

1991-92 წლებშიც მრავალი როჰინჯა გახდა იძულებული გადასულიყო ბანგლადეშში, რადგან ისინი იყვნენ იძულებითი შრომის, სიკვდილით დასჯის, წამებისა და გაუპატიურების მსხვერპლნი.

ბოლო ათწლეულების მანძილზე ყველაზე მასშტაბურ დაპირისპირებებს ადგილი ჰქონდათ 2012 წელს, როდესაც მუსლიმების მიერ ბუდისტი ქალის ჯგუფურად გაუპატიურების ბრალდებას დაპირისპირება მოჰყვა ბუდისტებსა და მუსლიმებს შორის, რის გამოც რეგიონში საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა.[3]

2016 წელს სისხლისღვრა როჰინჯას მხრიდან სასაზღვრო პოლიციაზე თავდასხმამ გამოიწვია. გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისის (გლუკი) მონაცემებით, დაპირისპირების შედეგად, დაახლოებით 74 000 ადამიანი გადავიდა რაკხაინიდან ბანგლადეშში. 2016 წლის ბოლოს, დაახლოებით, 490 000 ლტოლვილი იყო მიანმარიდან მეზობელ სახელმწიფოებში გადასული.[4]

2016 წელს თავშესაფრის მაძიებელთა დიდი ნაკადის ფონზე ბანგლადეშის მთავრობამ მიიღო გადაწყვეტილება მიანმართან საზღვრის ჩაკეტვის შესახებ. ნოემბერში, დამატებით განათავსა ბანგლადეშის სასაზღვრო პოლიცია და შეიყვანა გემები საზღვრის პატრულირებისთვის. ბანგლადეშის სასაზღვრო პოლიციის ინფორმაციით, მხოლოდ ნოემბერში, სულ ცოტა 2 320 როჰინჯა გააბრუნეს უკან მიანმარში, ხოლო დეკემბრის პირველ ნახევარში სულ ცოტა 2 400 ადამიანი.[5] გლუკის მიხედვით, იანვრისა და სექტემბრის შუალედში დაახლოებით 3 487 როჰინჯა გააბრუნა ბანგლადეშის მთავრობამ უკან, 2015 წლის იმავე პერიოდში ეს რიცხვი 4 719-ს უდრიდა.[6]

ახალი სისხლისმღვრელი შეტაკებები დაიწყო 2017 წლის აგვისტოში, როცა ორგანიზაციის „არკან როჰინჯას ხსნის არმია“ წევრები მიანმარის სამხედრო ბაზაზე შეიჭრნენ. აღნიშნულის პასუხად, მიანმარის ხელისუფლებამ განახორციელა ანტიტერორისტული ოპერაცია, რამაც წარმოშვა თავშესაფრის მაძიებელი როჰინჯების ახალი ნაკადი.

კონფლიქტის გაღვივების შემდეგ, ცნობილი გახდა, რომ როჰინჯების დასახლება გადაწვეს. უფლებადამცველმა ორგანიზაციამ „Human RightsWatch“ სატელიტური გამოსახულებები გამოაქვეყნა, სადაც ჩანს, რომ როჰინჯებით დასახლებულ ერთ-ერთ სოფელში 700 შენობა არის დამწვარი.[7]

აღნიშნული დაპირისპირებების შედეგად, ბანგლადეშში გადაადგილებული მიანმარელები შეიძლება დაიყოს 3 კატეგორიად:

1) ლტოლვილების ნაკადი 1990-იან წლებში. გლუკის მონაცემებით 33 000 დარეგისტრირებული ლტოლვილი ცხოვრობს ლტოლვილთა ორ ბანაკში (კუტუპალონგსა და ნეიპარაში);

2) 70 000-ზე მეტი როჰინჯა გადავიდა ბანგლადეშში 2016-2017 წლებში მიმდინარე ქმედებების შედეგად, რომლებსაც ახალი ნაკადის ლტოლვილებად მოიხსენიებენ;

3) დაახლოებით 200 000 – 500 000 როჰინჯა, რომლებსაც არ გააჩნიათ არანაირი დოკუმენტი და რომლებიც გადავიდნენ ბანგლადეშში სხვადასხვა დროს. ისინი ცხოვრობენ გარეთ სხვადასხვა დასახლებაში და ადგილობრივ სოფლებში და ბოლო დრომდე ხელი არ მიუწვდებოდათ ჰუმანიტარულ დახმარებაზე.[8]

ამასთანავე აღსანიშნავია, რომ ბანგლადეში არ არის ლტოლვილთა სტატუსის შესახებ 1951 წლის ჟენევის კონვენციისა და 1967 წლის ოქმის მხარე.

როჰინჯების მდგომარეობა ბანგლადეშში

„Amnesty International“-ის ცნობით, როჰინჯები ბანგლადეშში არიან მოქალაქეობის არმქონენი. 1992 წლიდან ბანგლადეშის ხელისუფლება უარს ამბობს დაარეგისტრიროს იძულებით გადაადგილებული როჰინჯების ახალი ნაკადი ლტოლვილებად, იმ მიზეზით, რომ აიცილოს შემდგომი ნაკადების შედინება ქვეყანაში. ათი ათასობით როჰინჯა ცხოვრობს კოკს ბაზარის (Cox’s Bazar) რამდენიმე არაფორმალურ ბანაკში, მათ შორის ლედასა და კუტუპალონგის დროებით ბანაკში (KMC), დანარჩენები კი დასახლდნენ ადგილობრივ სოფლებსა და ქალაქებში.

ოფიციალური დახმარების მიღებამდე პირველადი საკვებისა და თავშესაფრის საჭიროების დაკმაყოფილება ხდებოდა საგანგებო რეჟიმში, ქვეყანაში უკვე არსებული როჰინჯელი ლტოლვილებისა და ადგილობრივი ბანგლადეშელი მაცხოვრებლების მიერ, რომლებიც წარმოადგენდნენ რეაგირების პირველ ხაზს. ბევრმა ახალი ნაკადის ლტოლვილმა როჰინჯამ იპოვა თავისი ოჯახის წევრები ან ყოფილი მეზობლები, რომლებიც უკვე ცხოვრობდნენ ოფიციალურ ბანაკებში ან დროებით თავშესაფრებში, ამან კიდევ უფრო დაამძიმა ისედაც რთული მდგომარეობა შეზღუდული საცხოვრებელი ადგილებისა და რესურსების მხრივ. „International Refugee“-ის ცნობით, ბანგლადეშელი ხალხი სოლიდარობას უცხადებს როჰინჯებს მიანმარიდან, ეხმარება ახალ ჩასულებს და ცხოვრობს მათთან მშვიდობიანად, მაგრამ დიდმა რაოდენობამ შექმნა დაძაბულობა და პოლიტიკური ოპოზიცია. როჰინჯები ხშირად აღიქმებიან, როგორც არალეგალური მიგრანტები, რომლებიც ადგილობრივ მოსახლეობას ართმევენ სამუშაო ადგილებს. მთავრობის მხრიდან ბევრი როჰინჯა, რომელიც ცხოვრობს კოკს ბაზარის და ტეკნაფის (Teknaf) სანაპიროზე, აღიქმება ტურისტული ინდუსტრიის განვითარებისთვის ხელისშემშლელ ფაქტორად.

ხელისუფლება როჰინჯელ ლტოლვილებს არ რთავს ქვეყანაში ლეგალურად მუშაობის ნებას, თუმცა, გადაადგილების შეზღუდვების მიუხედავად, ზოგიერთი ლტოლვილი არალეგალურად მუშაობს. დოკუმენტების არმქონე როჰინჯებიც ასევე არალეგალურად მუშაობენ.

რელიგიისა და რწმენის თავისუფლების საკითხებში სპეციალურმა მომხსენებელმა ბანგლადეშის შესახებ 2016 წლის ანგარიშში აღნიშნა, რომ როჰინჯებს ძირითადად აქვთ ისლამის კონსერვატიული გაგება, რის გამოც მოსახლეობის ნაწილში ისინი ეჭვს იწვევენ.[9]

დოკუმენტების არმქონე როჰინჯები ბანგლადეშში

„Amnesty International“-ის ცნობით, დოკუმენტების არმქონე როჰინჯები ცხოვრობენ ექსტრემალურად ცუდ პირობებში, შეზღუდული წვდომა აქვთ საკვებზე, წყალსა და ბაზისურ მომსახურებებზე. დასაქმების შეზღუდული შესაძლებლობიდან გამომდინარე, ზოგიერთი მიმართავს არალეგალურ ქმედებებს, როგორიცაა ნარკოტიკებით ვაჭრობა ან ტრეფიკინგი, ბევრი როჰინჯა არარეგულარულად მოგზაურობს ბანგლადეშიდან სხვა ქვეყანაში საარსებო წყაროების საძებნელად. დოკუმენტების არმქონე როჰინჯები ასევე ცხოვრობენ მუდმივ შიშში, რადგან ბანგლადეშის საემიგრაციო კანონის, კერძოდ 1946 წლის უცხოელთა აქტის მიხედვით, ქვეყანაში არალეგალური შესვლა ისჯება ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთით.[10] ამიტომაც ბევრ როჰინჯას არ სურს არაფორმალური ბანაკების დატოვება სამუშაოს ან საკვების საძებნელად.

2014 წელს ბანგლადეშის მთავრობამ გამოაცხადა ახალი ეროვნული სტრატეგია დოკუმენტების არმქონე როჰინჯებისთვის, რომელიც ორიენტირებული იყო მათ ბაზისურ ჰუმანიტარულ საჭიროებებზე, საზღვრის მართვის გაძლიერებასა და მიანმარის მთავრობასთან შეთანხმების მიღწევაზე. 2016 წელს ბანგლადეშის მთავრობამ ჩაატარა დოკუმენტების არმქონე როჰინჯების აღწერა, მთავრობის თქმით, აღწერის შედეგად მოხდება დოკუმენტების არმქონე როჰინჯების გაუმჯობესებული წვდომა მომსახურებებზე და მათ მიენიჭება  საბაზისო იურიდიული სტატუსი. მაისში მთავრობამ დააფინანსა გამოკითხვა 6 რეგიონში, სადაც როჰინჯები ყველაზე მეტად არიან  დასახლებულები. ცნობიერების ამაღლების კამპანიის ფარგლებში, მთავრობამ განაცხადა, რომ აღნიშნული გამოკითხვა გამოყენებული იქნება დოკუმენტების არმქონე როჰინჯებისთვის ხელმისაწვდომი მომსახურებების გასაუმჯობესებლად. აღნიშნული გამოკითხვა იყო ნებაყოფლობითი, არ იწვევდა ლტოლვილის სტატუსის მინიჭებას და არ იქნებოდა გამოყენებული იძულებითი რეპატრიაციისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ აღწერა შეფასდა პოზიტიურ ნაბიჯად, რომელიც გააუმჯობესებდა ყველა ლტოლვილი როჰინჯას წვდომას საბაზისო მომსახურებებზე, კრიტიკა მაინც გამოითქვა მის წინააღმდეგ. ათი ათასობით როჰინჯამ თავი აარიდა ამ აღწერას, რადგან მათი აზრით, საბოლოოდ ეს გამოკითხვა მათი მიანმარში გაბრუნების საწინდარი იქნებოდა. ასევე, გაურკვეველი რაოდენობით, როჰინჯებისა და ბანგლადეშელი მშობლების შვილები შერეული ოჯახებიდან ჩაითვალნენ დოკუმენტების არმქონე ლტოლვილებად, მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართლის მიხედვით ისინი უფლებამოსილნი იყვნენ ჰქონოდათ ბანგლადეშის მოქალაქეობა.[11]

ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ ბანგლადეშში ადამიანის უფლებების შესახებ 2017 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ დოკუმენტების არმქონე მოსახლეობის წევრებს არ აქვთ სამართლებრივი დაცვა და ზოგჯერ მათ აკავებდნენ უსაფრთხოების ძალები ან სხვადასხვა ჯგუფები იმ მოტივით, რომ როჰინჯები იყვნენ პასუხისმგებლები სამხრეთ-აღმოსავლეთ ბანგლადეშში რიგი კრიმინალური და ტერორისტული აქტების განხორციელებაში. აღნიშნულ ანგარიშში მაგალითად მოყვანილია მაისში განხორციელებული ქმედებები, კერძოდ ნეიაპარას ოფიციალურ ბანაკთან ახლოს განლაგებულ უსაფრთხოების ძალებზე განხორციელებული თავდასხმის საპასუხოდ, ხელისუფლებამ დააკავა და დაკითხა ხუთი ლტოლვილი როჰინჯა, მათ შორის ერთ-ერთი იყო მოხალისე არასამთავრობო ორგანიზაციაში.[12]

ახალი ნაკადის ლტოლვილები

„Amnesty International“-ის ცნობით, პირველ ეტაპზე მთავრობამ უარი განაცხადა მიეწოდებინა დახმარება ახალი ნაკადის ლტოლვილებისთვის, რათა არ შეექმნა წამახალისებელი ფაქტორი. საერთაშორისო სადამხმარებლო სააგენტოებმა ფორმალურად მოითხოვეს მთავრობისგან რომ შეეფასებინათ ახალი ნაკადის ლტოლვილების საჭიროებები და დახმარებოდნენ მათ, თუმცა, მათ წინააღმდეგობა შეხვდათ ამ მხრივ, თუმცა, დეკემბრის შემდეგ მთავრობამ არაფორმალურად შეამსუბუქა აღნიშნული შეზღუდვები დახმარებებზე. მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის (IOM) ცნობით, ახალი ნაკადის ლტოლვილები უზრუნველყვეს საბაზისო დახმარებით, მათ შორის ტანსაცმლითა და პლედებით. მთავრობამ სხვა სადამხმარებლო სააგენტოებსაც შეატყობინა, რომ მათ შეუძლიათ დაეხმარონ ახალი ნაკადის ლტოლვილებს, თუმცა წამახალისებელი ფაქტორის თავიდან ასაცილებლად, მთავრობას არ სურს ოფიციალურად დართოს დახმარების ნება.[13] აღნიშნული შეზღუდვები დახმარებაზე მნიშვნელოვნად შემცირდა 2017 წლის იანვრიდან, თუმცა საბოლოოდ მაინც არ აღმოფხვრილა.[14]

დახმარებაზე წვდომის გარეშე ბევრი ახალი ნაკადის ლტოლვილი ცხოვრობს ექსტრემალურად მძიმე მდგომარეობაში და გადარჩენის ზღვარზე. კოკს ბაზარი ბანგლადეშში ისედაც არის ერთ-ერთი უღარიბესი რეგიონი და ახალი ნაკადის დიდმა რაოდენობამ შეზღუდა ადგილობრივი თემის რესურსები. მიუხედავად აკრძალვისა, ათი ათასობით ლტოლვილმა ახალი ნაკადიდან დაიწყო თავშესაფრების მშენებლობა ტალახის, თოკების, ბამბუკებისა და ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ გადაცემული პლასტმასის ნაჭრებისგან. ხშირად ეს ნაგებობები არის მყიფე, ზაფხულში ცხელი და მოწყვლადი ძლიერი ქარის ან წვიმის დროს. წყლისა და სანიტარული სისტემის განუვითარებლობამ ახალ დასახლებებში გაზარდა ჯანმრთელობის რისკები.

ახალი ნაკადის ლტოლვილებიდან ბევრი არის ჯანმრთელობის მხრივ რთულ მდგომარეობაში და საჭიროებს სასწრაფო სამედიცინო დახმარებას. სამედიცინო კუთხით ყველაზე გახშირებული პრობლემები ჩასვლისას არის დეჰიდრატაცია, დიარეა, სიცხე, პნევმონია, ხველა და დერმატოლოგიური დაავადებები.

ახალი ნაკადიდან ზოგიერთისთვის ხელმისაწვდომი იყო სამედიცინო კლინიკა კოკს ბაზარში, თუმცა, ადგილობრივი კლინიკების მონიტორინგს ახორციელებს ბანგლადეშის საზღვრის დაცვის პოლიცია, ზოგიერთმა როჰინჯამ „Amnesty International“-თან საუბრისას აღნიშნა, რომ დაკავებისა და დეპორტაციის შიშით ისინი არ ცდილობენ სამედიცინო დახმარების მიღებას.[15]

„Refugees International“-ის მიერ ბანგლადეშში როჰინჯების მდგომარეობის შესახებ 2017 წლის მოხსენებაში აღნიშნულია, რომ საკვები წარმოადგენდა უპირველეს საზრუნავს ლტოლვილების ახალი ნაკადისთვის. მსოფლიო სასურსათო პროგრამა (WFP) ყოველ 2 კვირაში აწვდიდა ყოველ ოჯახს 25კგ ბრინჯს, თუმცა ამისა და სხვა არასამთავრობო ორგანიზაციების დახმარებების მიუხედავად, ახალი ნაკადის ლტოლვილები მოკლებულნი არიან საარსებო წყაროებს და განაგრძობენ ცდებს საკმარისი საკვების მოსაპოვებლად.

მსოფლიო სასურსათო პროგრამას ოფიციალურ ბანაკებში, მთავრობის მიერ ლტოლვილებად აღიარებული პირებისთვის აქვს ელექტრონული ვაუჩერის პროგრამა, სადაც ირიცხება გარკვეული რაოდენობის თანხა, რომლის დახარჯვაც ლტოლვილებს შეუძლიათ სპეციალურ ადგილობრივ მაღაზიებში, ლტოლვილებისთვის მეტი არჩევანის უზრუნველსაყოფად. მსოფლიო სასურსათო პროგრამას სურს აღნიშნული პროგრამის გაფართოება, დოკუმენტების არმქონე და ახალი ნაკადის ლტოლვილების დასახმარებლად, თუმცა, ანგარიშის მომზადების დროისთვის ბანგლადეშის მთავრობისგან ჯერ კიდევ არ იყო თანხმობა აღნიშნულ საკითხზე.[16]

2016 წლის აგვისტოში, მთავრობამ და გლუკმა უზრუნველყვეს დროებითი დაცვა და საბაზისო დახმარება 32 967 დარეგისტრირებული ლტოლვილი როჰინჯასთვის, რომლებიც იყვნენ მიანმარიდან და ცხოვრობდნენ 2 ოფიციალურ ბანაკში (კუტუპალონგსა და ნეიაპარაში).[17]

ჯანდაცვაზე ხელმისაწვდომობა:

„Refugees International“-ის ცნობით, მარტის შუა რიცხვებში „Médicins Sans Frontiére (MSF)“-მა ბალუხალის ახალ ბანაკში გახსნა კლინიკა, ხოლო მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციამ – კუტუპალონგში, ასევე აღნიშნული ორგანიზაციის საავადმყოფო გაიხსნება ნოემბერში ლედაში.[18]

სასწრაფო დახმარების კუთხით, ერთ-ერთი ყველაზე პოზიტიური ნაბიჯი იყო თანამშრომლობა მთავრობასა და არასამთავრობო ორგანიზაციებს შორის იმუნიზაციის კამპანიის ჩატარების ფარგლებში. წითელას ეპიდემიისა და ქოლერას გავრცელების საფრთხის გათვალისწინებით, ხელისუფლება მჭიდროდ და სწრაფად მუშაობდა ათობით ათასი ადამიანისთვის. მთავრობამ ნება დართო ქვეყანაში ყველა ადამიანს, დოკუმენტის მქონესა თუ არმქონეს, მიეღო მკურნალობა, იგი მჭიდროდ მუშაობდა გაეროსა და არასამთავრობო ორგანიზაციებთან გადაუდებელი დახმარებისა და რეფერალური სისტემის ჩამოსაყალიბებლად.[19]

განათლებაზე ხელმისაწვდომობა:

ოფიციალურად აღიარებული ლტოლვილებისთვის განათლება ხელმისაწვდომია მერვე კლასამდე და საშუალო დასწრება არის 70-80%.[20] დოკუმენტების არმქონე ლტოლვილებისთვის არჩევანი გაცილებით შეზღუდულია. მათაც კი, ვინც ოფიციალურ ბანაკებში მიიღო განათლება, არ აქვთ შესაძლებლობა სამომავლოდ მიიღონ განათლება, რადგან მათ სერთიფიკატებს ბანგლადეშის მთავრობა არ აღიარებს. რამდენიმე მაგალითი არის, რომ ლტოლვილმა როჰინჯამ მიიღო უმაღლესი განათლება, თუმცა, ასეთი ფაქტები იშვიათია.

კრიზისამდე, გაეროს ბავშვთა ფონდმა (UNICEF) დროებით დასახლებებში დაიწყო პირველი საფეხურისა და წინა-სასკოლო სწავლების მიწოდება. კრიზისის დაწყებისთანავე აღნიშნული ძალისხმევა კიდევ უფრო გაიზარდა, დროებით დასახლებებში დაარსდა ბავშვისთვის უსაფრთხო სივრცეები და ბავშვთა დაცვის ქსელები, 2017 წლის ივნისში კოკს ბაზარში გაიხსნა გაეროს ბავშვთა ფონდის ოფისი.[21]

ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ ბანგლადეშში ადამიანის უფლებების შესახებ 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, მთავრობა დათანხმდა საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციებს, რომ არაფორმალურ განათლებაზე წვდომით უზრუნველეყოთ ბანაკებს გარეთ მყოფი ეთნიკურად როჰინჯა ლტოლვილები. მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობა არ რთავს ბანაკებს გარეთ მცხოვრებ ლტოლვილებს სკოლაში დასწრების ნებართვას, ზოგი მაინც ახერხებს ამას.[22]

ძალადობა:

„Refugees International“-ის ცნობით, 2016 წლის დეკემბერსა და 2017 წლის აპრილის შუალედში,  ოთხ დასახლებაში, სადაც ძირითადად არიან ახალი ნაკადის ლტოლვილები და დოკუმენტების არმქონე მიანმარელები, გენდერზე დაფუძნებული ძალადობის დაახლოებით 200-მდე შემთხვევა დაფიქსირდა ინტერ სექტორული საკოორდინაციო ჯგუფის მიერ.[23] ქალები და მოზარდი გოგონები განსაკუთრებულად მოწყვლადნი არიან სექსუალური ექსპლუატაციის მიმართ. „Amnesty International“-ის ცნობით, ძალიან მაღალია როგორც ადგილობრივი მოსახლეობის, ასევე სხვა ლტოლვილების მხრიდან როჰინჯა ქალებზე სექსუალური ძალადობის დონე. ეს ქმედებები დაუსჯელია ნაწილობრივ იმიტომ, რომ მსხვერპლები განიცდიან ფორმალურ სასამართლო სისტემაზე წვდომის ნაკლებობას.[24]

ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ბანგლადეშში ადამიანის უფლებების შესახებ ხაზგასმულია გლუკის სტატისტიკა, რომლის მიხედვითაც, იანვარიდან სექტემბრის პერიოდში, ორ ოფიციალურ ბანაკში გლუკმა დააფიქსირა სექსუალური და გენდერზე დაფუძნებული ძალადობის 168 ფაქტი, აქედან 129 ფაქტი იყო ოჯახური ძალადობის და 14 ფაქტი – გაუპატიურების.[25] მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის ივნისის მოხსენების მიხედვით, დასახლებებში მცხოვრები როჰინჯა ლტოლვილების 53.3% იყო ძალადობის მსხვერპლი, მათგან 50.5%-მა თქვა, რომ იყო ფიზიკური ძალადობის მსხვერპლი, 6.5% – სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი, 3.8% – ფსიქოლოგიური ძალადობის მსხვერპლი და 2.8%-მა განაცხადა, რომ მათ ჩამოართვეს სურსათი.[26]

ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშის მიხედვით, არარეგისტრირებული ლტოლვილი როჰინჯები, მათ შორის ტრეფიკინგის პოტენციური მსხვერპლები არიან განუსაზღვრელი დროით დაკავების რისკის წინაშე, იმის გამო, რომ მათ არ აქვთ დოკუმენტები.[27] ამავე წყაროზე დაყრდნობით, როჰინჯებისთვის მოქალაქეობის არქონა და დახმარებისა და სამსახურის ლეგალურად მიღების შეუძლებლობა ზრდის მათ მოწყვლადობას ტრეფიკინგის მიმართ. მიუხედავად იმისა, რომ წინა წლებისგან განსხვავებით ასეთი მიგრანტების ოდენობამ იკლო, ზოგიერთი როჰინჯა და ბანგლადეშელი მიგრანტი, რომელიც ნავით გადადის სამხრეთ აზიის ქვეყნებში, ექვემდებარება ექსპლუატაციას, როდესაც მათ არ აქვთ გამოსასყიდის გადახდის საშუალება და ამის სანაცვლოდ ებმებიან იძულებით შრომაში.

ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ ბანგლადეშში ადამიანის უფლებების შესახებ 2017 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ექსტრემისტულმა ორგანიზაციებმა, რომლებიც ამტკიცებენ თავიანთ კავშირს ალ-ქაიდასა და დაეშთან, გაზარდეს ქვეყანაში თავიანთი აქტივობები, როგორიცაა გახმაურებული თავდასხმები რელიგიურ უმცირესობებზე, მეცნიერებზე, უცხოელებზე, ადამიანის უფლებათა დამცველ აქტივისტებზე, LGBTI პირებზე და სხვა ჯგუფებზე. ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფების მიხედვით ამ ქმედებების საპასუხოდ მთავრობის ნაბიჯებმა გამოიწვია  გაუსამართლებლად ჩადენილი მკვლელობების, უკანონო დაკავების, გამოძალვის, წამებისა და ადამიანის უფლებების სხვა დარღვევების ფაქტების მატება.[28]

მთავრობის ქმედებები

ბანგლადეშის მთავრობა ცდილობს მოაგვაროს როჰინჯებთან დაკავშირებული პრობლემები ბანგლადეშში, თუმცა, ლტოლვილთა დიდი ნაკადი კიდევ უფრო ართულებს მდგომარეობას, რომელიც აღნიშნულ კრიზისამდეც არც თუ ისე სახარბიელო იყო ბანგლადეშში.

ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ როჰინჯების მიმართ მთავრობა აგრძელებს ეროვნული სტრატეგიის იმპლემენტაციას ექვს ძირითად ელემენტებში: საზღვრის მართვა, უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული საფრთხეების მართვა, ჰუმანიტარული დახმარება, მიანმართან გაძლიერებული ჩართულობა, შიდა კოორდინაცია როჰინჯების პრობლემებზე და დოკუმენტების არმქონე როჰინჯების აღწერა.[29]

2016 წლის სექტემბერში გაეროში ლტოლვილებთან დაკავშირებულ სამიტზე ბანგლადეშის მთავრობამ პირობა დადო, რომ გასცემდა საინფორმაციო ბარათებს, რომელიც უზრუნველყოფდა დაცვასა და წვდომას საბაზისო სერვისებზე, მათ შორის გადაადგილების თავისუფლებას, საარსებო წყაროებთან წვდომასა და ინფორმაციას განათლების მიღების შესაძლებლობებზე.

როჰინჯა ლტოლვილებისთვის საცხოვრებელთან დაკავშირებული პრობლემის გადაჭრის და ჰუმანიტარული სერვისების გაუმჯობესების მიზნით, მთავრობამ შეიმუშავა გეგმა, რომლის მიხედვითაც როჰინჯა ლტოლვილები უნდა გადასახლდნენ ბანგლადეშის ერთ-ერთ კუნძულ ტენგარ ჩარზე. ამ გეგმამ დიდი რეზონანსი გამოიწვია სხვადასხვა ორგანიზაციისა და აქტივისტის მხრიდან. გლუკის მხრიდან კრიტიკა დაიმსახურა ჯერ კიდევ  გეგმის პირველად, 2015 წელს გაჟღერებისას და ამბობდა, რომ ეს იყო „რთული და წინააღმდეგობრივი“ და რომ აღნიშნული გადასახლება უნდა მოხდეს მიგრანტების თანხმობის საფუძველზე.[30]

„Human Rights Watch“-ის აზიის განყოფილების უფროსის მოადგილემ ფილ რობერტსონმა განაცხადა, რომ აღნიშნული გეგმა ქმნიდა ჰუმანიტარული კატასტროფის საფრთხეს, მისი განცხადებით: „ბანგლადეში უნდა ეძებდეს როჰინჯების დაცვისთვის უკეთეს გზებს, ვიდრე იღებდეს სადამსჯელო გეგმებს, რომელიც მათ სიცოცხლეს აყენებს რისკის ქვეშ.“[31] „Human Rights Watch“-ის პოზიციით, ლტოლვილების გადასახლება აღნიშნულ კუნძულზე ჩამოართმევს მათ გადაადგილების თავისუფლების, საარსებო წყაროების, საკვებისა და განათლების უფლებას და დაარღვევს ბანგლადეშის მიერ ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართლის მიხედვით ნაკისრ ვალდებულებებს.[32]

[1] Amnesty International, The Rohingya: Fundamental rights denied (Index: ASA 16/005/2004), May 2004.

available at:

[accessed 8 September 2017]

[2] Amnesty International, The Rohingya: Fundamental rights denied (Index: ASA 16/005/2004), May 2004.

available at:

[accessed 8 September 2017]

[3] International Crisis Group (ICG), Myanmar Conflict Alert: Preventing communal bloodshed and building better relations , 12 June 2012, available at:

[accessed 8 September 2017]

[4] UNHCR GLOBAL REPORT. REGIONAL SUMMARIES. Asia and the Pacif. 2016. available at: http://www.unhcr.org/publications/fundraising/593e4c627/unhcr-global-report-2016-asia-pacific-regional-summary.html [accessed 8 September 2017]

[5] Amnesty International, ROHINGYA: PERSECUTED IN MYANMAR, NEGLECTED IN BANGLADESH (Index: ASA 16/5362/2016), October 2016. available at:

[accessed 7 September 2017]

[6] United States Department of State. Bureau of Democracy, Human Rights and Labor. Country Reports on Human Rights Practices for 2016.

available at: http://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/humanrightsreport/index.htm?year=2016&dlid=265532 [accessed 7 September 2017]

[7] Burma: Satellite Images Show Massive Fire Destruction. (2017, September 05). available at:  https://www.hrw.org/news/2017/09/02/burma-satellite-images-show-massive-fire-destruction [accessed 8 September 2017]

[8] United Nations High Commissioner for Refugees. (n.d.). UNHCR seeks equal treatment for all Rohingya in Bangladesh. Available at: http://www.unhcr.org/news/latest/2017/3/58cfac434/unhcr-seeks-equal-treatment-rohingya-bangladesh.html?query=rohingya [accessed 8 September 2017]

 

[9] Human Rights Council. Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief on his mission to Bangladesh. January 2016. available at:

[accessed 7 September 2017]

[10] THE FOREIGNERS ACT, 1946. (ACT NO. XXXI OF 1946). Article 14. available at:

[accessed 7 September 2017]

[11] Amnesty International, ROHINGYA: PERSECUTED IN MYANMAR, NEGLECTED IN BANGLADESH (Index: ASA 16/5362/2016), October 2016. available at:

[accessed 7 September 2017]

[12] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Bangladesh, 3 March 2017, available at:

[accessed 8 September 2017]

[13] Amnesty International, ROHINGYA: PERSECUTED IN MYANMAR, NEGLECTED IN BANGLADESH (Index: ASA 16/5362/2016), October 2016. available at:

[accessed 7 September 2017]

[14] Amnesty International SUBMISSION TO THE UNITED NATIONS HUMAN RIGHTS COMMITTEE (Index: ASA 13/5584/2017), October 2016. available at:

[accessed 9 September 2017]

[15] Amnesty International, ROHINGYA: PERSECUTED IN MYANMAR, NEGLECTED IN BANGLADESH (Index: ASA 16/5362/2016), October 2016. available at:

[accessed 7 September 2017]

[16] Refugees International, Reluctant refuge: Rohingya safe but not secure in Bangladesh, July 2017, available at:

[accessed 11 September 2017]

[17] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Bangladesh, 3 March 2017, available at:

[accessed 8 September 2017]

[18] Refugees International, Reluctant refuge: Rohingya safe but not secure in Bangladesh, July 2017, available at:

[accessed 8 September 2017]

[19] Refugees International, Reluctant refuge: Rohingya safe but not secure in Bangladesh, July 2017, available at:

[accessed 8 September 2017]

[20] Refugees International, Reluctant refuge: Rohingya safe but not secure in Bangladesh, July 2017, available at:

[accessed 11 September 2017]

[21] Refugees International, Reluctant refuge: Rohingya safe but not secure in Bangladesh, July 2017, available at:

[accessed 8 September 2017]

[22] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Bangladesh, 3 March 2017, available at:

[accessed 8 September 2017]

[23] Refugees International, Reluctant refuge: Rohingya safe but not secure in Bangladesh, July 2017, available at:

[accessed 7 September 2017]

[24] Amnesty International, ROHINGYA: PERSECUTED IN MYANMAR, NEGLECTED IN BANGLADESH (Index: ASA 16/5362/2016), October 2016. available at:

[accessed 7 September 2017]

[25] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Bangladesh, 3 March 2017, available at:

[accessed 7 September 2017]

[26]  See above

[27] United States Department of State, 2017 Trafficking in Persons Report – Bangladesh, 27 June 2017, available at:

[accessed 7 September 2017]

[28] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Bangladesh, 3 March 2017, available at:

[accessed 8 September 2017]

[29] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Bangladesh, 3 March 2017, available at:

[accessed 8 September 2017]

[30] Sattar, M. (2017, January 31). Rohingya Refugees in Bangladesh to Be Relocated to Remote Island. Available at: https://www.nytimes.com/2017/01/31/world/asia/rohingya-refugees-bangladesh.html?mcubz=1[accessed 7 September 2017]

[31] Agencies, S. A. (2017, February 02). Plan to move Rohingya to remote island prompts fears of human catastrophe. Available at:  https://www.theguardian.com/global-development/2017/feb/02/bangladesh-government-plan-move-rohingya-remote-island-human-catastrophe [accessed 7 September 2017]

[32] Human Rights Watch, Bangladesh: Reject Rohingya Refugee Relocation Plan, 8 February 2017, available at:

 [accessed 7 September 2017]

დაიჯესტი – მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა – 16-23 სექტემბერი, 2017

ლონდონის მეტროში მომხდარ ტერაქტზე პასუხისმგებლობა საერთაშორისო ტერორისტულმა ორგანიზაცია ისლამურმა სახელმწიფომ აიღო – ბოლო მონაცემებით, ტერაქტის შედეგად დაშავდა 29 ადამიანი. არც ერთი მათგანის სიცოცხლეს საფრთხე არ ემუქრება.[1]

ერაყის ქურთისტანი დამოუკიდებლობის რეფერენდუმის ჩასატარებლად ემზადება – პლებისციტი 25 სექტემბერსაა ჩანიშნული. რეგიონის დამოუკიდებელ გადაწყვეტილებას ოფიციალური ბაღდადი ეწინააღმდეგება. რეფერენდუმის ჩატარებას საფრთხის შემცველად ასახელებს რეგიონისა და საერთაშორისო საზოგადოების არაერთი სახელმწიფოც.

ერაყის ქალაქ კირკუკში ქურთისტანის რეფერენდუმის მხარდასაჭერად ქურთებმა და არაბებმა აქცია გამართეს. დემონსტრაციაში მონაწილეობა ორი ათასამდე ადამიანმა მიიღო. ერაყის ქურთისტანის ავტონომიური რეგიონი დამოუკიდებლობის რეფერენდუმის ჩატარებას 25 სექტემბერს გეგმავს. აღნიშნულ გადაწყვეტილებას ერაყის ხელისუფლება ეწინააღმდეგება. რეფერენდუმმა გარკვეული დაძაბულობა შესაძლოა, სწორედ ქალაქ კირკუკში გამოიწვიოს, სადაც ქურთები, არაბები და თურქმენები ძალაუფლების განმტკიცებას ცდილობენ. კირკუკი დედაქალაქ ბაღდადიდან ჩრდილოეთით, 290 კილომეტრში მდებარეობს. კირკუკის პროვინციაზე კონტროლის პრეტენზიას, ერაყის ცენტრალური ხელისუფლება და ქურთისტანის რეგიონი აცხადებს.

აშშ-ის და თურქეთის ლიდერები ერაყის ქურთისტანში დაგეგმილ რეფერენდუმს ეწინააღმდეგებიან. ნიუ-იორკში გამართულ შეხვედრაზე დონალდ ტრამპმა და რეჯეფ ტაიპ ერდოღანმა განაცხადეს, რომ რეფერენდუმის ჩატარებას, შესაძლოა, სერიოზული შედეგები მოჰყვეს. ლიდერებმა დაადასტურეს, რომ ქურთისტანის რეგიონული მთავრობის მიერ 25 სექტემბერს დაგეგმილ რეფერენდუმს არ ემხრობიან. მათ ქურთების ლიდერებს მოუწოდეს, ყველა საკითხზე ინტენსიური მოლაპარაკებები დაიწყონ. აშშ და თურქეთი მზად არიან, მოლაპარაკების პროცესს მხარი დაუჭირონ.

თურქეთის არმიამ ერაყის ჩრდილოეთით, ქურთისტანის საზღვართან სამხედრო წვრთნები დაიწყო. თურქეთის შეიარაღებულმა ძალებმა სამხედრო სწავლება სილოპისა და ჰაბურის რაიონებში დაიწყეს. წვრთნების პარალელურად რეგიონში ტერორიზმთან ბრძოლის ოპერაცია მიმდინარეობს. ერაყის ქურთისტანის დამოუკიდებლობის რეფერენდუმი 25 სექტემბერსაა დანიშნული. ერაყელი ქურთების გადაწყვეტილებას რეგიონის ქვეყნების ნაწილი, თურქეთი და ირანი, ასევე არაბული სახელმწიფოების ლიგა ეწინააღმდეგება.[2] [3] [4] [5]

თურქეთმა დაკავებული ფრანგი ჟურნალისტი ლუპ ბურო პატიმრობიდან გაათავისუფლა – 50-დღიანი პატიმრობის შემდეგ, თურქეთმა ტერორისტულ დაჯგუფებასთან კავშირის ბრალდებით დაკავებული ფრანგი ჟურნალისტი, ლუპ ბურო გაათავისუფლა. ჟურნალისტი სტამბოლიდან პარიზში უკვე დაბრუნდა. „უდიდეს შვებას ვგრძნობ, რადგან დღეს დილამდე დარწმუნებული არ ვიყავი, რომ მათავისუფლებდნენ. ძალიან მწირი ინფორმაცია მქონდა. შემდეგ უბრალოდ აეროპორტში მიმიყვანეს და მთელი ეს ისტორია დასრულდა“, – წერს ჟურნალისტი სოციალურ ქსელში. საფრანგეთში ლუპ ბუროს ახლობლები და კულტურის მინისტრი ფრანსუაზა ნისენი დახვდნენ. ჟურნალისტს ტელეფონით ესაუბრა პრეზიდენტი ემანუელ მაკრონიც. ლუპ ბუროს გათავისუფლება ანკარაში საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის, ჟან-ივ ლე დრიანის ვიზიტის შედეგად მოხერხდა, რომელმაც მოლაპარაკებები თურქ კოლეგასთან და პრეზიდენტ ერდოღანთან გამართა. ლუპ ბურო ერაყ-თურქეთის საზღვარზე 26 ივლისს დააკავეს. ჟურნალისტის გათავისუფლებას ეხმაურება ეუთოს მედიათავისუფლების ბიუროც და თურქეთის ხელისუფლებას დაკავებული ჟურნალისტების, მათ შორის ოპოზიციური გაზეთ „ჯუმჰურიეთის“ რედაქციის წევრების გათავისუფლებისკენ მოუწოდებს.[6]

გერმანელ მოზარდს ერაყში სიკვდილით დასჯა ემუქრება – გერმანიის 16 წლის წლის მოქალაქე ლინდა ვენზელს, რომელიც თვითგამოცხადებული ისლამური სახელმწიფოს წევრის არაოფიციალური ცოლი იყო, ერაყის სასამართლომ, შესაძლოა, სიკვდილი მიუსაჯოს. ლინდა ვენზელი მოსულში ჯიჰადისტების განდევნის შემდეგ, ერაყელმა ჯარისკაცებმა დააპატიმრეს. ის დღესდღეობით ბაღდადის ციხეში იმყოფება. ერაყის პრემიერ-მინისტრის თქმით, ლინდა ვენზელი ჯიჰადისტებს შორის ერთ-ერთი იყო, „ვინც უდანაშაულო ადამიანებს საკუთარი ხელით ხოცავდა“. ვენზელი დრეზდენიდან ერაყში 2016 წელს ჩავიდა. მან თვითგამოცხადებული ისლამური სახელმწიფოს წევრი ინტერნეტით გაიცნო. როგორც ირკვევა, ჯიჰადისტს თურქეთში შეხვდა, საიდანაც ჯერ სირიაში, შემდეგ კი ერაყის ქალაქ მოსულში გაემგზავრნენ. ლინდა ვენზელის ქმარი რამდენიმე თვის წინ მოკლეს. ვენზელის საქმით გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრი დაინტერესდა, თუმცა ორ ქვეყანას შორის შეთანხმება მოქალაქეთა ექსტრადირების შესახებ ამ დრომდე არ გაფორმებულა, რაც გოგონას სამშობლოში დაბრუნების პროცესს აფერხებს. ვენზელის ჩათვლით ბაღდადის ციხეში სასჯელს გერმანიის სამი მოქალაქე იხდის. 2016 წელს ერაყის სასამართლომ ტერორიზმში ბრალდებულ 80-მდე ადამიანს სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანა. თუ ერაყის პრემიერ-მინისტრი გერმანელ მოზარდს არ შეიწყალებს, შესაძლოა, ლინდა ვენზელი ტერორიზმისა და მასობრივი მკვლელობის ბრალდებით გაასამართლონ, რაც ერაყის სისხლის სამართლის კოდექსის თანახმად, უმკაცრეს სასჯელს – ჩამოხრჩობას ითვალისწინებს.[7]

დეირ ელ-ზორის გათავისუფლების ოპერაციის ფარგლებში, სირიის არმიამ მდინარე ევფრატი გადალახა – სამხედრო ოპერაციის ფარგლებში ქალაქის მახლობლად რამდენიმე სოფელი გათავისუფლდა. სირიის არმიამ სატანკო დივიზიისა და რუსეთის საჰაერო ძალების დახმარებით, მდინარე ძალის გამოყენებით გადალახა. ოპერაციის დროს საინჟინრო დანაყოფის მიერ გაკეთებული ხიდი იქნა გამოყენებული. ოპერაციის დროს სირიის არმიამ ჯიჰადისტების სამხედრო ავტომობილები გაანადგურა. სირიის სამთავრობო ძალები შეტევას ქალაქშიც ახორციელებენ. ჯიჰადისტების კონტროლისგან რამდენიმე მნიშვნელოვანი უბანი გათავისუფლდა. ქალაქ დეირ ელ-ზორს რადიკალი ისლამისტები 2014 წლიდან აკონტროლებენ.[8]

აშშ ავღანეთში დამატებით 3 000 სამხედროს გაგზავნის – მათი უმრავლესობა დანიშნულების ადგილზე უკვე გაემგზავრა. ამის შესახებ აშშ-ის თავდაცვის მდივანმა, ჯეიმს მეტისმა განაცხადა. ამჟამად ავღანეთში უკვე იმყოფება 11 000-მდე ამერიკელი ჯარისკაცი. გასულ თვეში აშშ-ის პრეზიდენტმა, დონალდ ტრამპმა ავღანეთის შესახებ სტრატეგია გაასაჯაროვა, რომელიც აღნიშნულ ქვეყანაში ამერიკული კონტინგენტის გაზრდას ითვალისწინებდა. პრეზიდენტის თანამდებობის დაკავებამდე, დონალდ ტრამპი თავისი წინამორბედის, ბარაკ ობამას ადმინისტრაციას ხშირად მოუწოდებდა, ავღანეთიდან ჯარების გამოყვანისკენ. თუმცა გასულ თვეში ტრამპმა განაცხადა, რომ ამერიკელი სამხედროები ამ ქვეყანაში ტერორისტების დამარცხებამდე დარჩებიან. ამერიკელი სამხედროები ავღანეთში უკვე 16 წელია იმყოფებიან. ავღანეთის უსაფრთხოების ძალების მხარდაჭერასთან ერთად, ისინი ნატოს „მტკიცე მხარდაჭერის“ მისიაში მონაწილეობენ. ამის მიუხედავად, ავღანეთის მთავრობა სრულად მხოლოდ ტერიტორიების ნახევარს აკონტროლებს.[9]

პირველ ოქტომბერს კატალონიის ხელისუფლება ესპანეთისგან გამოყოფის შესახებ რეფერენდუმის ჩატარებას გეგმავს – ესპანეთის ხელისუფლება რეგიონის გადაწყვეტილებას უკანონოს უწოდებს, ფედერალურმა მოსამართლეებმა კი რეფერენდუმის აკრძალვასთან დაკავშირებით ინსტრუქციები გამოაქვეყნეს. ესპანეთის პოლიციამ რამდენიმე კატალონიელი მაღალჩინოსანი დააკავა, ასევე რამდენიმე რეგიონულ განყოფილებაში ჩხრეკა ჩატარდა. ამის საპასუხოდ, საპროტესტო აქციებში მონაწილეობისთვის ათასობით კატალონიელი ქუჩებში გამოვიდა.

კატალონიის 700-მდე ქალაქის მერმა ესპანეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მიუხედავად, პირველ ოქტომბერს დაგეგმილი ე.წ. რეფერენდუმის მიმართ მხარდაჭერა დააფიქსირა. მანამდე ესპანეთის მთავრობამ მერებს მოუწოდა, გაემიჯნონ არაკონსტიტუციურ რეფერენდუმს, რომელიც სასამართლოს მიერ არალეგიტიმურადაა აღიარებული. ესპანეთის სამეფოს კანონმდებლობის თანახმად, რეფერენდუმს ძალა მხოლოდ იმ შემთხვევაში აქვს, თუ მთელი ქვეყნის მასშტაბით, ჩვიდმეტივე ავტონომიაში ტარდება. ესპანეთის საკონსტიტუციო სასამართლომ ოქტომბრის ე.წ. რეფერენდუმი არაკანონიერად ცნო.

ესპანეთის გენერალურმა პროკურატურამ კატალონიის ავტონომიური მთავრობის რამდენიმე მაღალჩინოსნის წინააღმდეგ გამოძიება დაიწყო. ავტონომიური მთავრობის მეთაურ კარლეს პუიჩდემონს, მის მოადგილეს და თანამდებობის 12 წევრს ბიუჯეტის თანხის არამიზნობრივად გაფლანგვაში ედებათ ბრალი. ე.წ. რეფერენდუმის კითხვა შემდეგნაირად იქნება ფორმულირებული: „გსურთ თუ არა კატალონია იყოს დამოუკიდებელი სახელმწიფო რესპუბლიკური წყობით?“. უახლესი სოციოლოგიური კვლევების მიხედვით, კატალონიის დამოუკიდებლობას სულ უფრო ნაკლები ადამიანი უჭერს მხარს. გამოკითხვების თანახმად, თითქმის 7 მილიონი კატალონიელიდან 56% რეფერენდუმს არალეგარულად მიიჩნევს, ხოლო ესპანეთიდან გამოყოფას მხოლოდ 38% უჭერს მხარს.

კატალონიაში დამოუკიდებლობის შესახებ რეფერენდუმის ჩატარების მომხრეთა საპროტესტო აქციის მონაწილეების წინააღმდეგ პოლიციამ ძალა გამოიყენა. დააკავეს რამდენიმე დემონსტრანტი. ბარსელონაში აქციები მას შემდეგ დაიწყო, რაც ესპანეთის პოლიციამ კატალონიის მთავრობის 14 მაღალჩინოსანი დააკავა. მათ ბრალად უკანონო რეფერენდუმის ჩასატარებლად მზადება დასდეს. მათ დასაცავად გამართული საპროტესტო აქციის მონაწილეები ესპანეთის ცენტრალური მთავრობის საწინააღმდეგო სლოგანებს სკანდირებდნენ. „სად არის ევროპა?“, „ძირს საოკუპაციო ძალები“ – ყვიროდნენ დემონსტრანტები.[10] [11] [12]

[1] New York Post; ISIS claims responsibility for London subway attack; By Chris Perez; September 15, 2017; available at: http://nypost.com/2017/09/15/isis-claims-responsibility-for-london-subway-attack/

[2] საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი; ერაყის ქურთისტანი დამოუკიდებლობის რეფერენდუმის ჩასატარებლად ემზადება – ოფიციალური ბაღდადის რეაქცია; გივი ბარამიძე; 16.09.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://1tv.ge/ge/news/view/179286.html

[3] საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი; ერაყის ქალაქ კირკუკში ქურთისტანის რეფერენდუმის მხარდასაჭერად ქურთებმა და არაბებმა აქცია გამართეს; გივი ბარამიძე; 20.09.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://1tv.ge/ge/news/view/179832.html

[4] საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი; აშშ-სა და თურქეთის ლიდერები ერაყის ქურთისტანში დაგეგმილ რეფერენდუმს ეწინააღმდეგებიან; გივი ბარამიძე; 22.09.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://1tv.ge/ge/news/view/180182.html

[5] საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი; თურქეთის არმიამ ერაყის ჩრდილოეთით, ქურთისტანის საზღვართან სამხედრო წვრთნები დაიწყო; გივი ბარამიძე; 18.09.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://1tv.ge/ge/news/view/179482.html

[6] Reuters; Turkey releases French journalist detained on Iraqi border; Reuters Staff; September 15, 2017; available at: https://www.reuters.com/article/us-turkey-france-journalist/turkey-releases-french-journalist-detained-on-iraqi-border-idUSKCN1BQ1VQ

[7] Independent; German teenage “ISIS bride” could face death penalty in Iraq; Rachel Roberts; 18 September 2017; available at: http://www.independent.co.uk/news/world/german-isis-bride-teenage-iraq-death-penalty-hanging-linda-wenzel-a7952876.html

[8] Reuters; Syrian army sends more troops across Euphrates, near U.S.-backed forces; Reuters Staff; September 18, 2017; available at: https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-army/syrian-army-sends-more-troops-across-euphrates-near-u-s-backed-forces-idUSKCN1BT2B9

[9] BBC; US sends 3,000 more troops to Afghanistan; 18 September 2017; available at: http://www.bbc.com/news/world-us-canada-41314428

[10] საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი; სურს თუ არა კატალონიას ესპანეთისგან გამოყოფა; გივი ბარამიძე; 22.09.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://1tv.ge/ge/news/view/180255.html

[11] საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი; კატალონიელი მერები ოფიციალურ მადრიდს დაუმორჩილებლობას უცხადებენ; ქეთი თუთბერიძე; 17.09.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://1tv.ge/ge/news/view/179370.html

[12] საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი; კატალონიაში საპროტესტო აქციის მონაწილეების წინააღმდეგ პოლიციამ ძალა გამოიყენა; ლევან ახალაია; 21.09.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://1tv.ge/ge/news/view/180006.html

ერაყი – უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება – სექტემბერი, 2017

ჯოელ ვინგის ბლოგის „Musings on Iraq”-ის მიხედვით, 2017 წლის აგვისტოში, ერაყის მასშტაბით, გარდაიცვალა 1,958 და დაიჭრა 1,261 პირი. მაშინ, როცა ინციდენტების რაოდენობა 2017 წლის ივლისიდან აგვისტომდე პერიოდში დაბალი იყო, მსხვერპლის რაოდენობა შედარებით გაიზარდა, რაც გამოწვეული იყო მასობრივი სასაფლაოების აღმოჩენით და თალ აფარში მიმდინარე ბრძოლით.

2017 წლის აგვისტოში, მთლიანად ერაყში ადგილი ჰქონდა 357 ინციდენტს. აღნიშნული მაჩვენებელი დაბალი იყო ივლისთან შედარებით (477 ინციდენტი) და ზოგადად, 2003 წლის ინტერვენციის შემდეგ, კიდევ ერთ დაბალ მაჩვენებელს წარმოადგენდა ქვეყნის მასშტაბით. საანგარიშო პერიოდში, ბაღდადის პროვინცია ყველაზე ძალადობრივი იყო, სადაც 98 ინციდენტი დაფიქსირდა. მას მოყვებოდა ნინევა 90 ინციდენტით, დიალაში ადგილი ჰქონდა 47 ინციდენტს, ანბარში – 41, კირკუკში – 28, სალაჰად დინში – 28, ბაბილონში – 13, დი კარში – 3, ბასრაში, მაისანსა და სულაიმანიაში – 2, ხოლო ერბილში, ქარბალაში და ქადისიაში – 1.

პროვინციების მიხედვით მსხვერპლის, როგორც გარდაცვლილების, ისე დაჭრილების, საერთო მაჩვენებელი შემდეგნაირად ნაწილდება: ნინევაში – 2,393 პირი, ბაღდადში – 261, სალაჰად დინში – 186, ანბარში – 130, კირკუკში – 94, დიალაში – 60, ქარბალაში – 50, ბაბილონში – 41, ერბილში – 2, ქადისიაში – 1, სულაიმანიაში – 1. მსხვერპლთა 2,121 პირი მშვიდობიანი მოქალაქე იყო.[1]

2017 წლის 1-7 სექტემბრის საანგარიშო პერიოდში, ერაყში, ძალადობის მაჩვენებელი იყო დაბალი. ქვეყნის მასშტაბით, მხოლოდ 62 ინციდენტი დაფიქსირდა. მოსულის ბრძოლის შემდეგ, ისლამურმა სახელმწიფომ (ISIS) უკან დაიხია, ძალებს იღდგენს  და ქვეყნის მასშტაბით მცირე რაოდენობის თავდასხმებს ახორციელებს. სექტემბრის დასაწყისში ეიდ ალ-ადიჰას დღესასწაული დაემთხვა, რის გამოც ისეთ ქალაქებში, როგორიცაა ბაღდადი, უსაფრთხოების ზომები გამკაცრებულია.

პროვინციების მიხედვით, ბაღდადში ყველაზე მეტი ინციდენტი დაფიქსირდა და შეადგინა 17, მას მოყვება ნინევა 12 ინციდენტით, სალაჰად დინი – 9, ანბარი – 7, დიალა – 6, ბაბილონი – 3, ბასრა – 2, დი კარი – 2, ნაჯაფი – 2, კირკუკი – 1, სულაიმანია – 1. უკვე წლებია, რაც, ერაყში, ინციდენტების ასეთი დაბალი მაჩვენებელი არ დაფიქსირებულა.

საანგარიშო კვირაში, გარდაიცვალა 68 და დაიჭრა 73 პირი. გარდაცვლილებს შორის იყო ერთი პეშმერგას, ხოლო 3 ერაყის უსაფრთხოების ძალების (ISF) წევრი და 64 მშვიდობიანი მოქალაქე. დაშავებულთა შორის კი იყვნენ 6 ISF-ს, 10 ჰაშდის, 13 პეშმერგას წევრი და 45 მშვიდობიანი მოქალაქე. მსხვერპლთა 39 შემთხვევას ადგილი ჰქონდა ბაღდადში, 32 მოხდა ანბარში, 23 – სალაჰად დინში, 15 – ნინევაში, 12 – კირკუკში, 10 – ბაბილონში, 7 – დიალაში და 3 – ნაჯაფში. აღნიშნული წარმოადგენს ისტორიულად დაბალ მაჩვენებელს. წლების მანძილზე თითოეული კვირის განმავლობაში, ერაყში, აღნიშნულზე სამჯერ მეტი რაოდენობის მაჩვეენებლი ფიქსირდებოდა. ბოლო თვეების მანძილზე კი, ყველაფერი შეიცვალა.

სექტემბრის პირველ კვირაში, ანბარში 7 ინციდენტი დაფიქსირდა, მაგრამ თავდასხმების ბუნებამ აჩვენა, რომ ისლამური სახელმწიფო დაბრუნებას ცდილობს. პირველ რიგში, დასავლეთ რამადიში, მოხდა დანაღმული ავტომობილის განაღმვა, ხოლო ქალაქში დააკავეს თვითმკვლელი ტერორისტი. მეამბოხეებმა, დასავლეთით მდებარე ქალაქებში, ქამში, ანაში და რავაში, 16 ადამიანი დასაჯეს სიკვდილით. აღნიშნული ტერიტორია კვლავ ISIS-ის კონტროლის ქვეშ არის. ანბარ-სირიის საზღვართან ერთად, აღნიშნული ტერიტორია წარმოადგენს ადგილს, სადაც მიიჩნევა, რომ ISIS-ის ლიდერი აბუ ბაქრ ალ-ბაღდადი იმალება. საჰაერო თავდასხმის შედეგად, გარდაიცვალა 7 და დაიჭრა 2 ადამიანი. ანბარში მცირე რაოდენობის თავდასხმები ხორციელდება, თუმცა თვითმკვლელი ტერორისტების და დანაღმული ავტომობილების მუდმივი თავდასხმები იმდენად დახვეწილი ხდება, რომ ამბოხებულები ცდილობენ ინტენსიური გახადონ საკუთარი ოპერაციები.

ისლამური სახელმწიფო კვლავ აქტიური იყო ბაბილონის ჩრდილო-დასავლეთით. ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობით განხორციელდა 3 თავდასხმა, აქედან ორს ადგილი ჰქონდა ჯურფ ალ-სახრის ტერიტორიაზე, რის შედეგადაც 10 ჰაშდის მებრძოლი დაიჭრა. ჯურფ ალ-სახრი 2014 წელს იქნა გათავისუფლებული, რა დროსაც აიძულეს მოსახლეობა დაეტოვებინათ ადგილსამყოფელი, რათა სამხრეთით, წმინდა ქალაქებისკენ მიმავალი გზა უსაფრთხოდ შეენარჩუნებინათ. შედეგად კი, თითქმის ბოლომდე აღმოიფხვრა ინციდენტების რაოდენობა. თუმცა, ბოლო თვეების განმავლობაში, ISIS დაბრუნდა და რეგულარულ თავდასხმებს ახორციელებს ერაყის ძალებისა და მოსახლეობის მისამართით. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული წარმოადგენს შედარებით მცირე მასშტაბის თავდასხმებს, მაგალითად როგორიცაა, გზების დანაღმვა ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობებით.

დღესასწაულთან დაკავშრებით, უსაფრთხოების ზომები გამკაცრებული იყო დედაქალაქში. მიუხედავად ამისა, ადგილი ჰქონდა 17 ინციდენტს, რომელიც ყოველკვირეულ საშუალო მონაცემთან შედარებით, მაინც დაბალი იყო. ადგილი არ ჰქონია მასობრივი მსხვერპლის გამომწვევ დაბომბვებს, მხოლოდ შერეული ხასიათის თავდასხმები (სროლა და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობის თავდასხმა) განხორციელდა, რომლის შედეგადაც გარდაიცვალა 8 და დაიჭრა 31 პირი. აღნიშნული, 2003 წლის შემდეგ, ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია ბაღდადში. მანამდე, 39 მსხვერპლი, არათუ მთელი კვირის, არამედ დღიური მაჩვენებელი იყო დედაქალაქში.

დიალაში მხოლოდ 6 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი. ქარა ტაპასა და ჰმრინის რაიონებში ორჯერ განხორციელდა სროლა ამბოხებულების წინააღმდეგ. დანარჩენი შემთხვევები, საკონტროლო გამშვებ პუნქტებზე, გამოწვეული იყო ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობებით და ნაღმმტყორცნებით. ისლამური სახელმწიფო ძალებს იღდგენს პროვინციაში, რამაც გამოიწვია ძალადობის გაზრდა.

კირკუკში მხოლოდ ერთი ინციდენტი დაფიქსირდა. რომელიც წარმოადგენდა ქ. ჰავიჯაში 12 ადამიანის სიკვდილით დასჯას. ISIS თვეების მანძილზე ახორციელებს ადამიანების სიკვდილით დასჯას იმ მიზეზის გამო, რომ ისინი ცდილობენ გაქცევას და უსაფრთხოების ძალებთან თანამშრომლობას. ჰავიჯა წარმოადგენს მომდევნო ტერიტორიას, რომლის გათავისუფლებასაც გეგმავენ ერაყის ძალები. ბაღდადს სურდა სწრაფად დაეწყო აღნიშნული ტერიტორიის გათავისუფლება, თუმცა ოპერაციის განხორციელებასთან დაკავშირებით, ქურთებთან არსებული კამათის გამო, საბრძოლო მოქმედებები გადავადდა.

ერაყის ძალებმა გაასუფთავეს თალ აფარის რაიონი აიადიაჰი, ხოლო მოსულში ადგილი ჰქონდა ცალკეულ ინციდენტებს. გაწმენდითი ოპერაციების დროს, აიადიაჰში, 32 თვითმკვლელი ტერორისტი იქნა მოკლული. 2 თვითმკვლელი ტერორისტი კი დააკავეს მოსულში, ასევე ადგილი ჰქონდა სროლის რამდენიმე შემთხვევას. მოსულში არსებული ცალკეული თავდასხმები მიუთითებენ, რომ მეამბოხეთა გარკვეული ქსელი კვლავ ფუნქციონირებს პროვინციაში, თუმცა ისინი რეალურ საფრთხეს არ წარმოადგენენ.

ადგილი, სადაც მეამბოხეები ხელახლა ჯგუფდებიან არის სალაჰად დინი. ბოლო კვირების განმავლობაში, ისინი ინტენსიურად ახორციელებდნენ თავდასხმებს. სექტემბრის დასაწყისში, ადგილი ჰქონდა თვითმკვლელი ტერორისტების აფეთქების 16 შემთხვევას, მათ შორის იყო სამარას ელექტრო სადგურზე მომხდარი აფეთქება. ISIS-ის მებრძოლებთან განხორციელდა ოთხი შეტაკება, რომელსაც ძირითადად ადგილი ჰქონდა თიქრითის ჩრდილოეთით და ცენტრალურ ნაწილში.

კვირა ინციდენტები გარდაცვლილი დაჭრილი
ივლისი 1-7 141 798 331
ივლისი  8-14 105 298 86
ივლისი  15-21 87 124 72
ივლისი  22-28 107 189 122
ივლისი  29-31 37 50 25
ივლისი 477 1,459 636
აგვისტო 1-7 80 143 188
აგვისტო  8-14 88 955 124
აგვისტო  15-21 73 97 100
აგვისტო  22-28 85 674 132
აგვისტო  29-31 31 30 40
აგვისტო 357 1,958 1,261
სექტემბერი 1-7 62 68 73

[2]

ერაყის სამხედრო ძალებმა ისაუბრეს პრემიერ-მინისტრ ჰაიდარ ალ-აბადისთან იმასთან დაკავშირებით, რომ ერთდროულად შეეტიათ ისლამური სახელმწიფოს კონტროლის ქვეშ დარჩენილი ტერიტორიებისთვის. ეს ტერიტორიებია: სალაჰად დინის ჩრდილოეთით მდებარე შირქათი, კირკუკის სამხრეთით ჰავიჯა და დასავლეთ ანბარი. ერაყის ძალები ლაგდებიან პოზიციებზე, თუმცა ქურთებთან არსებული პოლიტიკური დავები დროებით აფერხებენ მოვლენებს. ერაყის შეიარაღებული ძალები (ISF) ღიად საუბრობენ ანბარზე, კირკუკსა და სალაჰად დინზე ერთობლივი თავდასხმის შესახებ.

ერაყული დანაყოფები რამადიდან, ფალუჯადან და ბაღდადიდან დაიძრნენ დასავლეთ ანბარის მიმართულებით. ერაყის საჰაერო ძალებმა დასაბომბად მიზანში ამოიღეს ისლამური სახელმწიფოს პოზიციები. ბრიტანული და ამერიკული ძალები თანახმა არიან, დაეხმარონ ერაყის შეიარაღებულ ძალებს ოპერაციების განხორციელებაში.

ჰავიჯა წარმოადგენს ყველაზე დიდ ტერიტორიას, სადაც კვლავ გამაგრებულები არიან მეამბოხეები. აგვისტოში, თალ აფარში ამბოხებულების დამარცხების შემდეგ, მათ თავიანთი ძალები ჰავიჯაში გაგზავნეს. პრემიერ- მინისტრმა აბადიმ განაცხადა, რომ პეშმერგა მიიღებს ჰავიჯას გათავისუფლების ოპერაციაში მონაწილეობას, თუმცა ქურთებთან არსებული დავების გამო, ოპერაციები ჯერ-ჯერბით შეჩერებულია.

ჰავიჯასთან ახლოს მდებარე ქალაქი შირქათიც იქნება ერაყის ძალების სამიზნე. სალაჰად დინის ოპერაციების სარდლობამ განაცხადა, რომ მოსამზადებელი ეტაპი უკვე დამთავრებულია. აღნიშნულ სამ ტერიტორიაზე, ოპერაციების დაწყება შესაძლოა არ მოხდეს ზუსტად ერთ დღეს, თუმცა ოპერაციები ერთსა და იმავე პერიოდში დაიწყება.[3]

საინფორმაციო საშუალება „Alwaght“-ის მიერ 2017 წლის 15 სექტემბერს გამოქვეყნებული ინფორმაციით, დი კარის პროვინციაში, ისლამური სახელმწიფოს მიერ განხორციელებული თავდასხმის შედეგად გარდაიცვალა 84 ადამიანი, მათ შორის 10 ირანელი პირი.  დი კარის პროვინცია მდებარეობს ქ. ბასრას ჩრდილოეთით, ხოლო ბაღდადის სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან 320 კმ-ში.

ტერორისტებმა ცეცხლი გახსნეს დედაქალაქ ბაღდადის ერაყის სამხრეთ პროვინციებთან დამაკავშირებელ ცენტრალურ მაგისტრალზე მდებარე საკონტროლო გამშვებ პუნქტთან და რესტორანთან. აღნიშნულ ტერიტორიას ხშირად იყენებენ შიიტი პილიგრიმები და ირანელი ვიზიტორები, რათა გადაადგილდნენ ჩრდილოეთით მდებარე წმინდა ქალაქებში – ნაჯაფსა და ქარბალაში.

ერაყში გაეროს დახმარების მისიის (UNAMI) განცხადებით, აგვისტოში, ერაყის მასშტაბით ტერორისტულ თავდასხმებს და სხვა სახის ძალადობას ემსხვერპლა 125  და დაიჭრა 188 მშვიდობიანი მოქალაქე. დედაქალაქ ბაღდადში დაფიქსირდა მსხვერპლის მაღალი მაჩვენებელი, სადაც გარდაიცვალა 45 და დაიჭრა 135 მშვიდობიანი მოქალაქე.[4]

მთავრობის სპიკერის, საად ალ-ჰადისის, განცხადებით, ერაყის მთავრობამ ტერორისტული დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოსგან გაათავისუფლა ქვეყნის ტერიტორიის  90%-ზე მეტი. მთავრობის თქმით, 2,2 მილიონზე მეტი ლტოლვილი დაბრუნდა ISIS-გან გათავისუფლებულ ტერიტორიებზე.

ერაყის შეიარაღებულმა ძალებმა, სახალხო მობილიზაციის ძალებთან ერთად (PMF), ივნისში, მთლიანად დაიკავა ჩრდილოეთით მდებარე ქალაქი მოსული, რომელიც ISIS-ის დე ფაქტო დედაქალაქს წარმოადგენდა. აღნიშნული გამარჯვების შემდეგ, მათ ერთობლივი ძალებით, სექტემბრის დასაწყისში გაათავისუფლეს თალ აფარი, რომელიც  ISIS-თვის ძირითადი დასაყრდენი იყო ერაყში.

ერაყის სამთავრობო ძალები, PMF-ის მოკავშირე მებრძოლებთან ერთად, ჩართულნი არიან ქ. ჰავიჯას გათავისუფლების ოპერაციებში, რომელიც ჩრდილოეთ კირკუკის პროვინციის ნავთობით მდიდარი ქალაქია.[5]

2017 წლის 18 სექტემბერს, „Musings on Iraq”-ის მიერ გამოქვეყნებული ინფორმაციით, დასავლეთ ანბარის გათავისუფლების ოპერაცია ეტაპობრივად მიმდინარეობს. 16 სექტემბერს, სამთავრობო ძალებმა, მოკავშირეებთან (ანბარის პოლიცია, ჰაშდი, ტომობრივი ჰაშდი, სასაზღვრო პოლიცია) ერთად, გაათავისუფლეს ქ. აკაშათი. ისლამურმა სახელმწიფომ ბრძოლაში ჩაბმას ამჯობინა ტერიტორიის წინასწარ დატოვება. მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქში ბრძოლა არ გამართულა, ერაყის საჰაერო ძალების თქმით, მათ 100 მეამბოხე მოკლეს. დასავლეთ ანბარში, საჰაერო ძალებმა ასევე ჩამოყარეს ბროშურები, რომლითაც ხალხს გააგებინეს, რომ მათი გათავისუფლება სულ მალე მოხდებოდა.

ერაყის შეიარაღებული ძალები ქალაქ რავას, ქაიმის და ანას გათავისუფლებამდე, საბრძოლო მოქმედებებს გააგრძელებენ ერაყ-სირიის საზღვარზე და მის მიმდებარე ქალაქებში.[6]

მედია საშუალება Al Jazeera-ს მიერ გამოქვეყნებული რუკის მიხედვით, 2017 წლის 5 სექტემბრის მონაცემებით, სხვადასხვა ძალების მიერ ერაყის ტერიტორიაზე კონტროლი შემდეგნაირად ნაწილდება:

წითელი ფერი – ერაყის მთავრობა

ნაცრისფერი – ისლამური სახელმწიფო (ISIL)

ყვითელი – ქურთული ძალები

[7]

 

[1] Musings on Iraq – 1.958 Killed and 1.261 Wounded In Iraq In August 2017, 3 September 2017, available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2017/09/1958-killed-and-1261-wounded-in-iraq-in.html (accessed 19 September 2017)

[2] Musings on Iraq – Security in Iraq, Sep 1-7, 2017, available at : http://musingsoniraq.blogspot.com/2017/09/security-in-iraq-sep-1-7-2017.html (accessed 19 September 2017)

[3] Musings on Iraq – Hawija Shirqat Wesr Anbar All Expected To Be Assaulted Simultaneously By The Iraqi Forces, 11 September, 2017, available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2017/09/hawija-shirqat-west-anbar-all-expected.html (accessed 19 September 2017)

[4] ALWAGHT – ISIS Terror Attack Kills 84 in Iraq, 10 Iranians Among Victims, 15 September 2017, available at: http://alwaght.com/en/News/110125/ISIS-Terror-Attack-Kills-84-in-Iraq,-10-Iranians-among-Victims (accessed 19 September 2017)

[5] ALWAGHT – Iraq Forces Liberated 90% of ISIS-Held Territory: Govt. Spokesman, 11 September 2017, available at: http://alwaght.com/en/News/109742/Iraq-Forces-Liberated-90-of-ISIS-Held-Territory–Govt-Spokesman (accessed 19 September 2017)

[6] Musings on Iraq – West Anbar Operation To Proceed in Stages, 18 September 2017, available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2017/09/west-anbar-operation-to-proceed-in.html (accessed 19 September 2017)

[7] Al Jazeera – Iraq war map: Who controls what, updated 5 September 2017, available at: http://www.aljazeera.com/indepth/interactive/2016/08/iraq-war-map-controls-160830115440480.html

(accessed 19 September 2017)

დაიჯესტი – მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა – 8-15 სექტემბერი, 2017

რუსეთის ავიაციამ ისლამური სახელმწიფოს ომის მინისტრი გაანადგურა – რუსეთის ავიაციამ სირიის ქალაქ დეირ-ელ-ზორთან ტერორისტული დაჯგუება ისლამური სახელმწიფოს სამეთაურო პუნქტი დაბომბა. ინფორმაცია ამის შესახებ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ გაავრცელა. ავიადარტყმის შედეგად მოკლულია ისლამური სახელმწიფოს ომის მინისტრი გულმუროდ ხალიმოვი. თავდაცვის სამინისტროს მტკიცებით, ავიაიერიშებს სულ 40-მდე ისლამისტი ემსხვერპლა. უწყების განცხადებით, 5 სექტემბერს რამდენიმე არხით თავდაცვის სამინისტრომ მიიღო ინფორმაცია, რომ დეირ-ელ-ზორთან ტერორისტული დაჯგუფების სამეთაურო პუნქტში თათბირი იყო დაგეგმილი.

გულმოროდ ხალიმოვი, მეტსახელად ალ-ტაჯიკი, ისლამური სახელმწიფოს რიგებში 2015 წელს გაწევრიანდა. ტაჯიკეთში მას სახელმწიფო ღალატში დასდეს ბრალი და მასზე ძებნა გამოაცხადეს. გასულ წელს აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა ხალიმოვის შესახებ ინფორმაციის სანაცვლოდ 3 მილიონი დოლარის ოდენობის ჯილდო დააწესა. ალ-ტაჯიკი ისლამური სახელმწიფოს საველე მეთაური თარხან ბათირაშვილის ლიკვიდაციის შემდეგ გახდა.[1]

ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ ბრძოლა გადამწყვეტ ფაზაში შევიდა – სირია – ერაყის საზღვართან ჯიჰადისტები კონტროლს დღითიდღე კარგავენ. მულტიეთნიკური სამხედრო გაერთიანების, სირიის დემოკრატიული ძალების გენერალმა აჰმედ აბუ ხოლეჰმა განაცხადა, რომ ევფრატის სანაპიროზე დაეშის მიერ კონტროლირებადი სოფლებისა და ქალაქების გათავისუფლების ოპერაცია უახლოეს მომავალში დასრულდება.

„თვითგამოცხადებული ისლამური სახელმწიფოს დამარცხების შემდეგ არ არის გამორიცხული, რომ ჩვენს წინააღმდეგ სირიის ჯარმა სამხედრო ოპერაცია დაიწყოს, თუმცა ჩვენ პასუხისთვის მზად ვიქნებით“, – განაცხადა აჰმედ აბუ ხოლეჰმა.

სირიის ჯარი, ამერიკის შეერთებული შტატების მიერ ფორმირებული საერთაშორისო კოალიცია, ქურთ მებრძოლებთან ერთად და სირიის დემოკრატიული ძალები ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ იერიშს ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად ახორციელებენ. ნავთობით მდიდარი დეირ ელ-ზორის გათავისუფლება, რომელიც ბოლო წლების განმავლობაში ჯიჰადისტების ერთერთ მთავარ სტრატეგიულ ქალაქს წარმოადგენდა, ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ ბრძოლაში გადამწყვეტი ფაქტორი იქნება.[2]

ერაყის მთავრობას ისლამური სახელმწიფოს წევრების უცხოელი ცოლები და შვილები ჰყავს დაკავებული – საუბარია 1400 ადამიანზე. ექსტრემისტების ნათესავები ერაყელ ჯარისკაცებს ერთერთ ბანაკში ჰყავთ დაკავებული. მათი უმრავლესობა რუსეთის, თურქეთისა და ცენტრალური აზიის ქვეყნების წარმომადგენელია. თუმცა, ასევე არიან ევროპული სახელმწიფოების მოქალაქეებიც. როგორც ერაყის სადაზვერვო სამსახურში განაცხადეს, ამჟამად მიმდინარეობს ბანაკში მყოფი პირების ვინაობის დადგენა. ერაყის მთავრობა ცდილობს, იპოვოს უსაფრთხო ადგილი, სადაც ექსტრემისტების ნათესავებს გააჩერებენ, სანამ მათი იდენტიფიცირების პროცესი დასრულდება. მათ ბანაკში ფრანგულ, რუსულ და თურქულ ენაზე მოსაუბრე ქალები ნახეს. ჟურნალისტების შეფასებით, ბანაკში მძიმე სანიტარული მდგომარეობაა. ერაყის უსაფრთხოების ძალებში ჟურნალისტებს განუცხადეს, რომ ექსტრემისტები, მათი მეუღლეები და ბავშვები ქურთ მებრძოლებს ქალაქ ტალ აფართან ჩაბარდნენ. ქურთმა მებრძოლებმა ქალები და ბავშვები ერაყელ სამხედროებს გადასცეს, მამაკაცები კი კვლავ მათ ჰყავთ დატყვევებული.

როგორც ბანაკში მომუშავე არასამთავრობოები აცხადებენ, ექსტრემისტების ნათესავები ბანაკში ერაყელ დევნილებთან ერთად იმყოფებიან, რაც ბანაკში დაძაბულობის მიზეზი ხდება. ერაყის არმიამ ქალაქ ტალ აფარზე კონტროლი 26 აგვისტოს დაამყარა.[3]

გაერომ მიანმარში მუსლიმი როჰინჯას ჯგუფის წინააღმდეგ მიმდინარე ოპერაციას ეთნიკური წმენდა უწოდა – ადამიანის უფლებათა საკითხებში გაეროს უმაღლესმა კომისარმა ზეიდ რაად ალ-ჰუსეინმა მიანმარის ხელისუფლებას მოუწოდა, ჩრდილოეთის შტატ რაკჰაინში გაეროს დამკვირვებლების წვდომა უზრუნველყოს, სადაც მიანმარის არმიასა და მუსლიმებს შორის შეტაკებები მიმდინარეობს. გაეროს ინფორმაციით, უკვე 1000-ზე მეტი როჰინგაა დაღუპული, დაახლოებით 300 ათასი კი ბანგლადეშისთვის ცდილობს თავის შეფარებას. დაძაბულობის ესკალაცია მიანმარში მიმდინარე წლის აგვისტოს ბოლოს დაიწყო, როდესაც მუსლიმურმა დაჯგუფებამ პოლიციის გამშვებ პუნქტებსა და სამხედროების ბაზებზე კოორდინირებული შეტევა განახორციელა. თავდასხმის შედეგად უსაფრთხოების ძალების 12 წევრი დაიღუპა.[4]

დესმონდ ტუტუმ მიანმარის ლიდერს, ანგ სან სუ კის ქვეყანაში როჰინჯა მუსლიმების მიმართ განხორციელებულ ძალადობაზე სიჩუმის გამო საჯაროდ უსაყვედურა. სამხრეთ აფრიკელი სამოქალაქო უფლებების აქტივისტი და სულიერი მოძღვარი, რომელიც სუ კის მსგავსად, ნობელის პრემიის ლაურეატია მშვიდობის დარგში, მიანმარის ლიდერისთვის გაგზავნილ საჯარო წერილში ამბობს, რომ სუ კიმ უნდა ისაუბროს იმ აშკარა საშინელებაზე, რომელსაც ზოგი ეთნიკურ წმენდას, ზოგი კი ნელ გენოციდს უწოდებს.

„ჩემო ძვირფასო დაო: თუ ეს სიჩუმე შენი ხელისუფლებაში ყოფნის პოლიტიკური ფასია, ეს ფასი ნამდვილად ძალიან მაღალია. ქვეყანა, რომელსაც თავის თავში არ აქვს მშვიდობა და ვერ ახერხებს, გააცნობიეროს თავისი ხალხის ღირსება და მნიშვნელობა, არ არის თავისუფალი ქვეყანა. მე უკვე მოხუცი ვარ და პენსიაზეც გავედი, მაგრამ ჩემს აღთქმას, არ ვისაუბრო საჯაროდ, ღრმა მწუხარებით ვარღვევ. ჩვენ ვართ აშკარა საშინელების მოწმე და ვლოცულობთ თქვენთვის, რომ კვლავ მოიკრიბოთ სიმამაცე და გაბედულება. ვლოცულობთ თქვენთვის, რათა ისაუბროთ სამართლიანობის, ადამიანის უფლებებისა და ხალხის გაერთიანებისთვის. ვლოცულობთ, რათა წინ გაუძღვეთ ხალხს სიმართლის გზაზე“, – წერს დესმონდ ტუტუ.

სუ კიმ, რომელმაც მშვიდობის დარგში ნობელის პრემია 1991 წელს მიიღო, მიანმარში განვითარებულ ძალადობაზე, მრავალი საერთაშორისო მოწოდების შემდეგ, დუმილი 7 სექტემბერს დაარღვია და განაცხადა, რომ მიანმარში როჰენჯა მუსლიმებსა და ბუდისტებს შორის არსებული მრავალწლიანი დაპირისპირების 18 თვეში მოგვარების მოთხოვნა „ცოტათი არაგონივრულია“.

მიანმარის ჩრდილო-დასავლეთ რეგიონში განვითარებული ძალადობა 25 აგვისტოს შემდეგ მსოფლიოს ყურადღების ცენტრში მოექცა. ქვეყნის ყველაზე ღარიბ რეგიონში კრიზისის წარმოშობის მიზეზად მუსლიმი უმცირესობის მხრიდან პოლიციის 30 შენობაზე თავდასხმა გახდა. როჰინჯას ეთნიკურ უმცირესობასა და მიანმარის უსაფრთხოების ძალებს შორის დაპირისპირების შედეგად 400-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა. 270 ათასზე მეტი ადამიანი მეზობელი ბანგლადეშისათვის ცდილობს თავის შეფარებას. მსოფლიო ლიდერების ნაწილმა უკვე დაგმო მათ წინააღმდეგ ძალადობა, ზოგმა კი მიმდინარე მოვლენები გენოციდად შეაფასა.[5]

ერაყში ტერაქტს 37 ადამიანი ემსხვერპლა – ერაყის სამხრეთით, ნასარიაში მომხდარ თავდასხმას სულ მცირე 37 ადამიანი ემსხვერპლა. ბაღდადიდან 300 კილომეტრში მდებარე დი ქარის პროვინციაში ხალხმრავალ ადგილას ორმა თვითმკვლელმა ტერორისტმა თავი აიფეთქა.[6]

[1] The Guardian; Russia claims killing of IS ‘minister of war’ in Syria; By AFP; 08 September 2017; available at: https://guardian.ng/news/russia-claims-killing-of-is-minister-of-war-in-syria/

[2] საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი; ევფრატის სანაპიროზე ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ ბრძოლა გადამწყვეტ ფაზაში შევიდა; ქეთი თუთბერიძე; 09.09.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://1tv.ge/ge/news/view/178154.html

[3] Reuters; Iraq holding 1,400 foreign wives, children of suspected Islamic State fighters; Raya Jalabi, Ulf Laessing; September 10, 2017; available at: https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-families-exclusiv/exclusive-iraq-holding-1400-foreign-wives-children-of-suspected-islamic-state-fighters-idUSKCN1BL0SF

[4] BBC; Rohingya crisis: UN sees ‘ethnic cleasing’ in Myanmar; 11 Septe,ber 2017; available at: http://www.bbc.com/news/world-asia-41224108

[5] The Guardian; Desmond Tutu condemns Aung San Suu Kyi: ‘Silence is too high price’; Naaman Zhou and Michael Safi; 8 September 2017; available at: https://www.theguardian.com/world/2017/sep/08/desmond-tutu-condemns-aung-san-suu-kyi-price-of-your-silence-is-too-steep

[6] საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი; ერაყში ტერაქტს 37 ადამიანი ემსხვერპლა; ქეთი თუთბერიძე; 14.09.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://1tv.ge/ge/news/view/178996.html

დაიჯესტი – მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა – 1-7 სექტემბერი, 2017

აბუ ბაქარ ალბაღდადი სავარაუდოდ ცოცხალია – ისლამისტების წინააღმდეგ მებრძოლი საერთაშორისო კოალიციის სარდლის სტეფენ თაუნსენდის თქმით, ჯიჰადისტების ლიდერი სავარაუდოდ ერაყ-სირიის სასაზღვრო ზონაში იმალება. კოალიციის სარდალი ამბობს, რომ ალ-ბაღდადის ლიკვიდაციის შესახებ სანდო მტკიცებულება არ არსებობს. ივლისის ბოლოს არაბულმა გაზეთმა ალ-ქუდს ალ-არაბიმ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რადიკალი ისლამისტების ლიდერი სირიის ქალაქ დეირ ელ-ზორს აფარებს თავს. ალ-ბაღდადის ლიკვიდაციის შესახებ ინფორმაცია რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ 16 ივნისს გაავრცელა.[1]

სირიის დემოკრატიულმა ძალებმა ქალაქ რაქას ძველი უბანი რადიკალი ისლამისტების კონტროლისგან გაათავისუფლეს – აშშ-ის მიერ მხარდაჭერილმა ქურთულმა და არაბულმა სამხედრო დანაყოფებმა ჯიჰადისტები რაქას ისტორიული ცენტრიდნ განდევნეს. სირიის დემოკრატიული ძალების ოფიციალური წარმომადგენლების განცხადებით, დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლები პოზიციებს ქალაქის სხვა უბნებში ინარჩუნებენ. სირიის დემოკრატიული ძალების სარდლობაში ამბობენ, რომ ქალაქ რაქაში საბოლოო გამარჯვებისთვის დაახლოებით ორი თვეა საჭირო. რადიკალი ისლამისტების მიერ ე.წ. დედაქალაქად გამოცხადებული ქალაქ რაქას გათავისუფლების ოპერაცია 2016 წელს დაიწყო.[2]

30-ზე მეტი ლგბტ თემის წარმომადგენელი ჩეჩნეთიდან კანადაში საიდუმლოდ გაიყვანეს – კანადის მთავრობამ რუსეთის მოქალაქეებს, ეთნიკურად ჩეჩნებს თავშესაფარი უკვე მისცა. ჟურნალისტების ცნობით, ისინი ჩეჩნეთიდან კანადაში სამი თვის განმავლობაში საიდუმლოდ გაჰყავდათ. ევაკუაციის ორგანიზატორი უფლებადამცველი ორგანიზაცია „Rainbow Railway“ იყო. ორგანიზაციის დირექტორის კიმალიპაუელის თქმით, ამჟამად რუსეთის მოქალაქეებს, ეთნიკურად ჩეჩნებს ლტოლვილის სტატუსი ოფიციალურად აქვთ მინიჭებული და ისინი ენის შემსწავლელ კურსებზე დადიან. ჩეჩნეთში ლგბტ თემის წარმომადგენლების მასობრივი წამებისა და მკვლელობის შესახებ აპრილში „ნოვაია გაზეტა“ წერდა. მომხდარის გამოძიების მოწოდებით გამოვიდა გაერო, აშშ, ევროკავშირი, დიდი ბრიტანეთი და უფლებადამცველი ორგანიზაციები. ჩეჩნეთის რესპუბლიკის მთავრობაში ლგბტ პირების დევნის შესახებ ცნობებს კატეგორიულად უარყოფენ. რესპუბლიკის მეთაურმა რამზან კადიროვმა განაცხადა, რომ უფლებადამცველები ასეთი ცნობების გავრცელებით, გამდიდრებას ცდილობენ. მოგვიანებით ცნობილი გახდა, რომ ლგბტ თემის რამდენიმე წარმომადგენელი სხვა ქვეყნებში გადავიდა საცხოვრებლად. მათგან ორს თავშესაფარი ლიტვამ მისცა, კიდევ ერთი კი თურქეთში ცხოვრობს.[3]

სირიის სამთავრობო არმია ქალაქ დეირ ელზორის ჯიჰადისტებისგან გათავისუფლების ოპერაციას ატარებს – სამთავრობო არმიის ნაწილებმა, რუსეთის ავიაციის დახმარებით, ქალაქის ალყა გაარღვიეს. სირიის თავდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, ამჟამად ბრძოლები ქალაქის ქუჩებში მიმდინარეობს. ე.წ. ისლამური სახელმწიფოს მებრძოლები სირიის არმიის წინსვლის შეჩერებას დანაღმული ავტომობილების აფეთქებით ცდილობენ.[4]

ინდოეთში ცნობილი ჟურნალისტი გაური ლანკეში მოკლეს – ის ცნობილი იყო ხელისუფლებისა და ინდუისტი ნაციონალისტების მიმართ კრიტიკული მასალებით. გაური ლანკეში ინდოეთის სამხრეთ ნაწილში, კარნატაკას შტატში მოკლეს. პოლიციის ცნობით, 55 წლის ჟურნალისტის ცხედარი ბანგალორში, მისი სახლის კიბეებზე სისხლის გუბეში იპოვეს. ადგილობრივი მედიის ინფორმაციით, მას მოტოციკლით მიმავალმა შეიარაღებულმა უცნობმა პირმა ესროლა, როდესაც ჟურნალისტმა სახლის კარი გააღო. გაური ლანკეში ადგილზევე გარდაიცვალა. მკვლელობის მოტივი უცნობია. ლანკეშის მკვლელობის საქმე ინდოეთში ბოლო წლების განმავლობაში ყველაზე გახმაურებულია. გაური ლანკეში საკუთარი ყოველკვირეული გაზეთის რედაქტორი იყო. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ის მუშაობდა გამოცემაში „The Times of India“, ამის შემდეგ ძმასთან ერთად მამის მიერ დაფუძნებულ დამოუკიდებელ გაზეთს „Lankesh Patrike“ ჩაუდგა სათავეში. მოგვიანებით კი საკუთარი გაზეთი „Gauri Lankesh Patrike“ დააფუძნა. გასულ წელს ლანკეშს ინდუისტური ნაციონალისტური „ინდოეთის სახალხო პარტიის“ ლიდერების შესახებ მასალების გამოქვეყნების გამო ცილისწამებაში დასდეს ბრალი. მას სასამართლომ ექვსთვიანი პატიმრობა მიუსაჯა და გირაოს სანაცვლოდ გაათავისუფლა. ჟურნალისტმა განაჩენი გაასაჩივრა. მკვლელობა მაშინ მოხდა, როდესაც სასამართლო ლანკეშის აპელაციას განიხილავდა. ჟურნალისტის მკვლელობის გამო ინდოეთის რამდენიმე ქალაქში, მათ შორის ბანგალორში, დელისა და მუმბაიში საპროტესტო აქციები დაიგეგმა.[5]

[1] საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი; ისლამისტების წინააღმდეგ მებრძოლი საერთაშორისო კოალიციის სარდლის ინფორმაციით, აბუ ბაქარ ალ-ბაღდადი სავარაუდოდ ცოცხალია; გივი ბარამიძე; 01.09.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://1tv.ge/ge/news/view/176800.html

[2] საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი; რაქას ძველი უბანი რადიკალი ისლამისტების კონტროლისგან გაათავისუფლეს; გივი ბარამიძე; 01.09.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://1tv.ge/ge/news/view/176937.html

[3] BBC; Canada has quietly granted asylum to LGBT Chechens; By Jessica Murphy; 7 September 2017; available at: http://www.bbc.com/news/world-us-canada-41075528

[4] საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი; სირიის სამთავრობო არმია ქალაქ დეირ ელ-ზორის გათავისუფლების ოპერაციას ატარებს; გივი ბარამიძე; 06.09.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://1tv.ge/ge/news/view/177528.html

[5] AlJazeera; Indian journalist Gauri Lankesh shot dead in Bangalore; 5 September 2017; available at: http://www.aljazeera.com/news/2017/09/indian-journalist-gauri-lankesh-shot-dead-bangalore-170905173627310.html

ნეპალი – პოლიტიკური პარტიები – აგვისტო, 2017

ნეპალის კონგრესის პარტია (NCP)  ნეპალის კონგრესის პარტია ჩამოყალიბდა გადასახლებაში, ინდოეთში, 1946 წელს, ნეპალის ეროვნული კონგრესისა და ნეპალის დემოკრატიული პარტიის გაერთიანების შედეგად. მისი თავდაპირველი მიზნები იყო:

  • ხალხის პოლიტიკური ცნობიერების ამაღლება, რათა გადაეგდოთ საუკუნის რანას მმართველობა, რაც იქნებოდა ფეოდალიზმის ლიკვიდაციის წინაპირობა.
  • კონსტიტუციური მონარქიის გზით მთავრობის დემოკრატიული სისტემის ჩამოყალიბება.

როგორც პარტიის ოფიციალურ გვერდზეა აღნიშნული, დაარსების დღიდან პარტია იბრძოდა დემოკრატიის, პლურალიზმის, ადამიანის უფლებებისა და კანონის უზენაესობისთვის. იგი მუდმივ ბრძოლაში იყო ფეოდალიზმის წინააღმდეგ. 1956 წელს ნეპალის კონგრესის პარტიამ, სოციალურ-ეკონომიკური ტრანსფორმაციისათვის, საკუთარ იდეოლოგიად მიიღო დემოკრატიული სოციალიზმი. პარტია იბრძოდა როგორც მშვიდობიანი, ისე შეიარაღებული გზით. ათასობით აქტივისტი იქნა მოკლული, დაპატიმრებული, ნაწამები, გადასახლებული და ქონება ჩამორთმეული. პრაქტიკულად, დემოკრატიული წესით ჩატარებულ ყველა საერთო არჩევნებში, ნეპალის კონგრესის პარტიას ხმას აძლევენ, რომ იყოს ხელისუფლებაში.

დემოკრატიული სოციალიზმის მიღების შემდეგ, რომელსაც იდეოლოგიურად, უპირველესად, ხელმძღვანელობს ბ.პ. კოირალა, პარტიამ შეიძინა განსხვავებული იდენტობა. იგი, პლურალიზმის ღირებულებების საფუძველზე, აგრძელებს მუშაობას, საზოგადოებისა და დემოკრატიის კონსოლიდაციისა და სტაბილიზაციისათვის.

ნეპალის კონგრესის პარტიას, ლიბერალურ ფასეულობებთან ერთად, სჯერა პლურალური დემოკრატიის. ის მხარს უჭერს ადამიანის უფლებებსა და კანონის უზენაესობას. ევროპის სოციალ-დემოკრატების მსგავსად, იდეოლოგიურად, ნეპალის კონგრესის პარტია წარმოადგენს ცენტრისტულ ფილოსოფიას. იგი, სოციალურ სამართლიანობასთან და თანასწორობასთან ერთად, მხარს უჭერს ეკონომიკურ ზრდას. მას სჯერა, რომ სახელმწიფოს აქვს დიდი როლი სოციალურ სექტორში, სიღარიბის შემცირებაში, გარემოს დაცვაში და ინფრასტრუქტურის განვითარებაში. იგი ხელს უწყობს კერძო ინვესტიციებს ვაჭრობის, ინდუსტრიის, ტურიზმის და ეკონომიკის სხვა სფეროებში. საგარეო პოლიტიკის კუთხით, ნეპალის კონგრესის პარტია ურთიერთთანამშრომლობს და მჭიდრო მეგობრული ურთიერთობა აქვს ნეპალის უშუალო მეზობლებთან -ინდოეთთან და ჩინეთთან – და მხარს უჭერს SAARC-ის (სამხრეთ აზიის რეგიონული თანამშრომლების ასოციაცია) ერებთან პროდუქტიულ კავშირებს.

ნეპალის კონგრესის პარტიის დროშა:

პარტიის საარჩევნო სიმბოლოა მწვანე ხე:

იდეოლოგიური ფასეულობებია: ეროვნება, დემოკრატია, სოციალიზმი.

[1]

ხელმძღვანელობა: გირიჯა პრასად კოირალა (პრეზიდენტი); სუშილ კოირალა (გენერალური მდივანი).[2]

ნეპალის ერთიანი კომუნისტური პარტია (მაოისტური)

ნეპალის ერთიანი კომუნისტური პარტია (მაოისტური), წარმოადგენს ნეპალურ მაოისტურ პოლიტიკურ პარტიას, რომელმაც წარმატებით აწარმოა ნეპალის მონარქიის დამხობის კამპანია და იგი დემოკრატიული გზით არჩეული მთავრობით ჩაანაცვლა.

ნეპალის კომუნისტური პარტია (მაოისტური), იგივე CPN (M), 1994 წელს, ნეპალის კომუნისტური პარტიის (ერთობის ცენტრი) გაყოფის შედეგად, დააარსა პუშპა კამალ დაჰალიმ, რომელიც ნობილია, როგორც პრაჩანდა („სასტიკი“). ბევრმა ნეპალელმა, 1996 წლის თებერვლამდე, აღნიშნული ჯგუფის არსებობის შესახებ არც კი იცოდა. აღნიშნულ პერიოდში  CPN (M)-მა დაიწყო პარტიზანული ომი, რამაც შეძრა ერი. დაჯგუფებამ დაანგრია შენობები, მოიპარა ვალუტა და მოკლა მშვიდობიანი მოქალაქეები. ამბოხება 1996 წლიდან 2006 წლამდე გაგრძელდა, რასაც 12,000-ზე მეტი ნეპალელის სიცოცხლე შეეწირა. ადამიანის უფლებების დამცველი ჯგუფები აკრიტიკებდნენ CPN (M)-ს არასრულწლოვანი ჯარისკაცების გამოყენებაში, რომელთაგან ზოგიერთი 12 წლის იყო.

პოლიტიკური ძალაუფლების ხელში ჩასაგდებად და ცენტრალური ხელისუფლების ძალების დასამარცხებლად, CPN (M)-მა წარადგინა „პრაჩანდას გზა“ (Prachanda Path), რომელიც აერთიანებდა მასების ინდოქტრინაციას მარქსისტული, ლენინისტური და მაოისტური იდეებით და სამხედრო ბაზების შექმნას სოფლად. როდესაც მოხდა ომის ესკალაცია, მაოისტებმა ნეპალის არმიაზე თავდასხმა დაიწყეს. მიუხედავად იმისა, რომ 2002 წლის დასაწყისიდან, პერიოდულად, ხდებოდა ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება, ბრძოლა 2005 წლის მანძილზე გრძელდებოდა. 2009 წლის იანვარში CPN (M) გაერთიანდა ნეპალის კომუნისტურ პარტიასთან (ერთობის ცენტრი – მასალ) და გახდა ნეპალის ერთიანი კომუნისტური პარტია (მაოისტური) UCPN (M). 2009 წლის მარტში, მას შემდეგ, რაც პრაჩანდამ სცადა და ვერ დაამარცხა ნეპალის შეიარაღებული ძალების უფროსი, გადადგა დაკავებული პოსტიდან. UCPN (M) დარჩა მთავრობის შემადგენლობაში და ჰქონდა არსებითი როლი სამშვიდობო მოლაპარაკებებში, რომლიც შედეგადაც 2011 წლის ნოემბერში შედგა შეთანხმება, რომ ყოფილი მეამბოხე მებრძოლები შესულიყვნენ ნეპალის შეიარაღებულ ძალებში.[3]

პარტიის დროშა შემდეგნაირად გამოიყურება:

პარტიის სლოგანია – პროლეტარებო, ყველა ქვეყნისა შეერთდით! გაუმარჯოს მარქსიზმს – ლენინიზმს – მაოიზმს!

[4]

2003 წლის 31 დეკემბერს აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტმა CPN-M ტერორისტულ ორგანიზაციად გამოაცხადა, რომელიც საფრთხეს უქმნიდა აშშ-ს უსაფრთხოებას და აშშ-ს იურისდიქციის ფარგლებში გაყინა ფინანსური აქტივები. თუმცა, 2008 წლის სექტემბერში, ნიუ იორკში, გაეროს გენერალურ ასამბლეაზე დაჰალის დასწრებასთან დაკავშირებით, აშშ-მ პარტიას გაუუქმა აღნიშნული სტატუსი.[5]

 

 

[1] Nepali Congress – Introduction, available at: http://nepalicongress.org/index.php?linkId=2 (accessed 17 August 2017)

[2] Political Parties of the World – Communist Party of Nepal-Maoist (CPN-M), 7th edition, published in 2009, pp. 418. (accessed 17 August 2017)

[3] Encyclopedia Britannica – Unified Communist Party of Nepal (Maoist), available at: https://www.britannica.com/topic/Unified-Communist-Party-of-Nepal-Maoist (accessed 18 August 2017)

[4] Communist Party of Nepal (Maoist Center), available at: http://ucpnmaoist.org/Default.aspx (accessed 18 August 2017)

[5] Political Parties of the World – Communist Party of Nepal-Maoist (CPN-M), 7th edition, published in 2009, pp. 416. (accessed 18 August 2017)

პალესტინა – ადამიანის უფლებები და უსაფრთხოების მხრივ არსებული ვითარება – აგვისტო, 2017

„Amnesty international“ 2016-2017 წლების ანგარიშში პალესტინის შესახებ წერს, რომ პალესტინის ხელისუფლება დასავლეთ სანაპიროზე და ჰამასის დე-ფაქტო ადმინისტრაცია ღაზას სექტორში, ორივე განაგრძობდნენ გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვას, მათ შორის პოლიტიკური ოპონენტების დაკავებისა და დაპატიმრების გზით. მათ ასევე შეზღუდეს შეკრების თავისუფლების უფლება და გამოიყენეს ძალა ზოგიერთი საპროტესტო აქციის დასაშლელად. წამებასა და სხვა არასათანადო მოპყრობას ადგილი ჰქონდა როგორც ღაზაში, ასევე დასავლეთ სანაპიროზე. არასამართლიანი სასამართლოები იმართებოდა მოქალაქეების მიმართ ღაზაში, ხოლო დასავლეთ სანაპიროზე დაკავებულები იყვნენ ბრალის წაყენებისა და სასამართლოს გარეშე. ქალები და გოგოები აწყდებიან დისკრიმინაციას და ძალადობას. სასამართლოები განაგრძობდნენ სიკვდილით დასჯის განაჩენის გამოტანას და ჰამასი აღასრულებდა მას; დასავლეთ სანაპიროზე სიკვდილით დასჯის აღსრულებას ადგილი არ ჰქონია.[1]

„Freedom House“ 2017 წლის ანგარიშში პალესტინის შესახებ წერს, რომ ღაზას სექტორის მაცხოვრებლების პოლიტიკური უფლებები და სამოქალაქო თავისუფლებები მკაცრად შეზღუდულია. ისრაელის დე-ფაქტო ბლოკადა, მისი თანმდევი პერიოდული სამხედრო ოპერაციებით და კანონის უზენაესობის პრინციპის დარღვევა, მძიმე ვითარებაში აგდებს ადგილობრივ მოსახლეობას. გარდა ამისა, ჰამასის სამხედრო დაჯგუფება ღაზას სექტორს დემოკრატიული ლეგიტიმაციის გარეშე მართავს და გადაუჭრელი განხეთქილება მათსა და დასავლეთ სანაპიროზე პალესტინის ხელისუფლებას შორის იწვევს არჩევნების ჩატარების განმეორებად გადადებებს. ღაზას სექტორი 2016 წლის შემდეგ არჩეული მთავრობის გარეშეა. პალესტინის საპრეზიდენტო და საკანონმდებლო ორგანოს არჩევნები, შესაბამისად, 2005 და 2006 წელს გაიმართა. 2017 წელს, ფათჰთან უთანხმოების გამო (ფათჰი აკონტროლებს პალესტინის მთავრობას დასავლეთ სანაპიროზე) ჰამასმა საკუთარ თავზე აიღო დე-ფაქტო მმართველობა ღაზაში.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ როგორც პალესტინის, ასევე ისრაელის ხელისუფლება ახორციელებდა უსაფრთხოების ძალების ეფექტურ კონტროლს. დასავლეთ სანაპიროზე ფიქსირდებოდა შემდეგი ხასიათის ადამიანის უფლებების დარღვევები: პირად უფლებებში ჩარევა, დაკავებულების მიმართ არასათანადო მოპყრობა, დაკავების ვადების გაგრძელება, საპატიმრო დაწესებულებების გადატვირთულობა. გრძელდებოდა სიტყვის, პრესის და შეკრების თავისუფლების შეზღუდვა. ჰამასის კონტროლირებად ტერიტორიაზე ადამიანის უფლებების დარღვევა მოიცავდა უსაფრთხოების ძალების მიერ ჩადენილ მკვლელობებს, წამებას, თვითნებურ დაკავებებს და ოპონენტების შევიწროვებას, მათ შორის ფათჰის წევრებისა და სხვა პალესტინელების. ტერორისტული დაჯგუფებები და სამხედრო ჯგუფები ღაზაში აწყობდნენ სარაკეტო იერიშებს სამოქალაქო სამიზნეებზე ისრაელში და ისინი აკეთებდნენ იგივეს ღაზას სამოქალაქო ლოკაციებთან.[3]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Palestine (State of), 22 February 2017, available at:

[accessed 25 July 2017]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Gaza Strip, 2 June 2017, available at:

[accessed 25 July 2017]

[3] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – The Occupied Territories, 3 March 2017, available at:

[accessed 25 July 2017]