დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 იანვარი, 2018

ნარკოპოლიტიკის შეცვლით 5000-მდე ირანელი სიკვდილით დასჯას გადაურჩა – ათასობით ირანელი, რომელთაც ნარკოდანაშაულისთვის სიკვდილი აქვთ მისჯილი, სასჯელის უმკაცრეს ზომას გადაურჩნენ. ირანში ნარკოტიკებთან დაკავშირებით კანონში ცვლილებები შევიდა. სასამართლოს გადაწყვეტილებით, ნარკოდანაშაულში ბრალდებული პირების საქმეები, რომლებსაც სიკვდილი აქვთ მისჯილი, უნდა გადაიხედოს. ირანში ასეთი ბრალდებულების რაოდენობა 5 ათასამდეა.[1]

ავღანეთში „ისლამური სახელმწიფოს“ 15 წევრი მოკლეს – ავღანეთში სამთავრობო არმიასა და ტერორისტულ დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლებს შორის შეტაკების შედეგად, 15 ჯიჰადისტი მოკვდა. შეტაკებების დროს 20 რადიკალი ისლამისტი დაიჭრა. დაპირისპირება ქვეყნის აღმოსავლეთით, კუნარის პროვინციაში მოხდა. „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლები სამართალდამცველების საგუშაგოებს დაესხნენ თავს.[2]

თურქეთში საგანგებო მდგომარეობა 3 თვით გახანგრძლივდა – საგანგებო მდგომარეობა, რომელიც 2016 წლის ივლისში სამხედრო გადატრიალების მცდელობის გამო დაწესდა, უკვე მეხუთედ გახანგრძლივდა. 2016 წლის 15 ივლისს, თურქეთში სამხედროებმა სახელმწიფო გადატრიალება სცადეს, რომლის დროსაც 230-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა, 2 100-ზე მეტი დაშავდა. ამბოხში ოფიციალურმა ანკარამ აშშ-ში მცხოვრები ფეთჰულა გიულენი და მისი მოძრაობა დაადანაშაულა.[3]

სომალილენდში გაუპატიურება დასჯადი გახდა – თვითგამოცხადებული რესპუბლიკის ისტორიაში პირველად, გაუპატიურების წინააღმდეგ კანონი მიიღეს. აქამდე, მსხვერპლი ქალი იძულებული იყო თავის მოძალადეზე დაქორწინებულიყო, რათა „შერცხვენა თავიდან აერიდებინა“. ახალი კანონის მიხედვით, სომალიში გაუპატიურებაში მსჯავრდადებულს 30 წლამდე ვადით პატიმრობა ემუქრება. სომალილენდი სომალის 1991 წელს თვითნებურად გამოეყო და დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. სომალიში გაუპატიურების წინააღმდეგ კანონი დღემდე არ არსებობს.[4]

საუდის არაბეთში ქალები ფეხბურთის მატჩს პირველად დაესწრნენ – საუდის არაბეთში ქალებს სტადიონზე საფეხბურთო მატჩზე დასწრების შესაძლებლობა მიეცათ. პირველი ასეთი მატჩი ქალაქ ჯედში გაიმართა. საუდის არაბეთში სტადიონზე მისვლა ქალებს როგორც ოჯახთან ერთად, ასევე მარტოც შეეძლებათ. სპორტული ობიექტების მონახულება ქვეყნის მოდერნიზაციის პროგრამის კიდევ ერთი ნაბიჯია, რომელსაც მემკვიდრე პრინცი, სალმან ალ-საუდი ახორციელებს. 26 სექტემბერს, საუდის არაბეთის მეფე სალმანმა განაცხადა, რომ 2018 წლის ივნისიდან ქალები მართვის მოწმებების მიღებას და ავტომანქანების კანონიერად მართვას შეძლებენ. საუდის არაბეთი ერთადერთი ქვეყანაა მსოფლიოში, სადაც ქალებს მანქანის ტარება ოფიციალურად ეკრძალებოდათ. კრონპრინცი მუჰამედ ბინ სალმანი ქვეყანაში სოციალურ და ეკონომიკურ რეფორმებს ატარებს და კონცეფციის „ხედვა – 2030“ ფარგლებში ცხოვრების ბევრ სფეროზე ზეწოლას ასუსტებს. მიუხედავად ამისა, საუდის არაბეთში დღემდე ბევრი რამ აკრძალულია.[5]

სუდანში საპროტესტო აქციის დროს ერთი სტუდენტი მოკლეს – სუდანში მოსახლეობა პურის ფასის გაორმაგებს აპროტესტებს. საპროტესტო შეტაკებებს ერთი სტუდენტის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ექვსი ადამიანი კი დაშავდა. პურის გაძვირების შესახებ მთავრობამ გადაწყვეტილება ერთი თვის წინ მიიღო. ქალაქ გენეინაში დაწყებული საპროტესტო ტალღა უკვე გავრცელდა ქვეყნის რამდენიმე რეგიონში. სუდანის შინაგან საქმეთა მინისტრმა, ბაბკარ დაქნამ სამართალდამცველების მხრიდან ძალის გადამეტება უარყო. თუმცა ადგილობრივი მთავრობა, სტუდენტის დაღუპის მიზეზის დასადგენად, გამოძიებას მაინც დაიწყებს. ეს ბოლო წლებში დემონსტრანტის დაღუპვის პირველი შემთხვევა არაა. 2013 წელს, საწვავის გაძვირების წინააღმდეგ გამართულ აქციაზე 185 ადამიანი მოკლეს.[6]

ტუნისში მოსახლეობა ფასების ზრდას აპროტესტებს – ტუნისის ქალაქებში ხელისუფლების საწინააღმდეგო აქციების 250-მდე დემონსტრანტი დააკავეს. მანიფესტანტებსა და პოლიციას შორის დაპირისპირებაც მოხდა. დემონსტრანტები თავს დაესხნენ პოლიციის საგუშაგოებს, სამთავრობო შენობებსა და საგანმანათლებლო დაწესებულებებს. აქციის მონაწილეები გაზრდილ ფასებს და უმუშევრობას აპროტესტებენ. საპროტესტო ტალღა ტუნისში მას შემდეგ აგორდა, რაც მთავრობამ საწვავზე და პირველადი მოხმარების საგნებზე ფასები გაზარდა. 2018 წლის 1-ელი იანვრიდან ძალაში შევიდა ქვეყნის ბიუჯეტი, რომელიც საწვავის ფასების ზრდას და ახალი გადასახადების დაწესებას გულისხმობს.[7]

აქციების ფონზე ხელისუფლებამ განაცხადა, რომ ქვეყანაში სოციალურ რეფორმებს გაატარებს. რეფორმების გატარების შესახებ ცნობილი ტუნისის მთავრობის საგანგებო სხდომის დასრულების შემდეგ გახდა. ოფიციალური პირები აცხადებენ, რომ სამედიცინო მომსახურების რეფორმირებაზე, ასევე სოციალურად დაუცველი მოქალაქეების მდგომარეობის გასაუმჯობესებლად პარლამენტში რეფორმათა პაკეტს წარადგენენ. „ეს რეფორმები 250 000-მდე ოჯახს შეეხება. რეფორმები ღარიბ და საშუალო კლასს დაეხმარება“, – განაცხადეს ტუნისის ხელისუფლების წარმომადგენლებმა.[8]

[1] BBC; Iran drug law change could spare thousands on death row; 10 January, 2018; available at: http://www.bbc.com/news/world-middle-east-42634252

[2] Tolo News; 15 Daesh Insurgents Killed in Kunar;s Ongoing Clashes; 8 January, 2018; available at: http://www.tolonews.com/afghanistan/15-daesh-insurgents-killed-kunar%E2%80%99s-ongoing-clashes

[3] Reuters; Turkey to extend state of emergency for another three months, Duputy PM says; Reuters Stuff; 8 January, 2018; available at: https://www.reuters.com/article/us-turkey-security-emergency/turkey-to-extend-state-of-emergency-for-another-three-months-deputy-pm-says-idUSKBN1EX1I2?il=0

[4] BBC; Somaliland passes first law against rape; 8 January, 2018; available at: http://www.bbc.com/news/world-africa-42604496

[5] The Guardian; Saudi football stadium welcomes women for first time; Kareem Shaheen; 12 January, 2018; available at: https://www.theguardian.com/world/2018/jan/12/saudi-football-stadiums-prepare-welcome-women-first-time

[6] Aljazeera; Deadly protests grip Sudan over rising bread prices; 8 january, 2018; available at: https://www.aljazeera.com/news/2018/01/deadly-protests-grip-sudan-rising-bread-prices-180108094836363.html

[7] BBC; Tunisia protests: Hundreds arrested; 10 January, 2018; available at: http://www.bbc.com/news/world-africa-42624639

[8] BBC; Tunisia protests: Reforms announced amid new rallies; 14 January, 2018; available at: http://www.bbc.com/news/world-africa-42679328

სუდანი. ერითრიელი ლტოლვილების მდგომარეობა. იანვარი, 2018

უგანდაში დაფუძნებული ერითრეის ადამიანის უფლებათა დაცვის ორგანიზაცია „Africa Monitors“-ის მიერ, 2016 წლის აგვისტოს, გამოქვეყნებულ სტატიაში აღწერილია სუდანში მცხოვრები ერითრიელი ლტოლვილების მდგომარეობა და მოყვანილია ინტერვიუ ერთ-ერთ ერითრიელ ლტოლვილთან თესფაისთან, რომელიც 2014 წელს სხვა 1,000 (UNHCR-ის სტატისტიკით, ყოველთვიურად 1,000 ერითრიელი ჩადის სუდანში) ერითრიელთან ერთად ჩავიდა სუდანში. სუდანი ერითრიელ ლტოვილებს მას შემდეგ იღებს, რაც 1968 წელს ეთიოპია-ერითრეას შორის დაიწყო კონფლიქტი. ყველაზე დიდი ლტოლვილთა ბანაკი აღმოსავლეთ სუდანში არის შაგარაბის ბანაკი, რომელიც ერთ-ერთი უძველესი ლტოლვილთა ბანაკია აფრიკაში. ერითრეიდან გაქცეული ლტოლვილების უმრავლესობას ახალგაზრდა ქალები და კაცები შეადგენენ, რომლებიც გაურბიან სამხედრო სამსახურს, ვინაიდან მისი ხანგრძლივობა წლობით და ზოგჯერ ათწლეულების მანძილზე გრძელდება.

ათწლეულების განმავლობაში, ერითრიელები თანაარსებობდნენ სუდანის თემში, სინამდვილეში აღმოსავლეთ სუდანის ორი ძირითადი ტომი ცხოვრობს საზღვრის ორივე მხარეს, რის გამოც აღმოსავლეთ სუდანელებისთვის ერითრიელი ოჯახის წევრის ყოლა ჩვეულებრივ მოვლენას წარმოადგენს. უკანასკნელ წლებში, განსაკუთრებით, 2013 წლიდან, ერითრიელებისთვის სიტუაცია უფრო გართულდა, რაც გამოწვეული იყო სუდანის ეკონომიკური მდგომარეობის გაუარესებით, რის შედეგადაც გაიზარდა ანტი-მიგრაციული განწყობა. თესფაის თქმით, სუდანი მათთვის უსაფრთხო თავშესაფარს წარმოადგენდა, ახლა კი საზოგადოების ყოველი წევრი ეუბნება, რომ სუდანი მათთვის უსაფრთხო აღარაა.

ადამიანებით ვაჭრობის საკითხში სპეციალიზებული სუდანელი ჟურნალისტის, სალიჰ ამმარის, განცხადებით, ბოლო წლებში გაიზარდა ერითრიელი ლტოლვილების დეპორტაცია, ვინაიდან სუდანი სულ უფრო მეტად იყენებს „პასპორტის და იმიგრაციის კანონს“. აღნიშნული კანონის 30-ე მუხლით, ქვეყანაში არალეგალური შესვლა ისჯება დეპორტაციით,  მიუხედავად იმისა, რომ ლტოლვილები კონტრაბანდული გზით შედიან ქვეყანაში, კანონი არ არის სენსიტიური იმ პირების მიმართ, რომელთაც აქვთ ლტოლვილის სტატუსი, რაც, რიგითი მიგრანტებისაგან განსხავებით, მათ დაცვას ითვალისწინებს.

სუდანი, როგორც ლტოლვილების მიმღები და ტრანზიტული ქვეყანა, ევროპისთვის გახდა მთავარი პარტნიორი, ვინაიდან სწორედ სუდანიდან ჩადის ევროპაში ლტოლვილთა ძირითადი ნაკადი. შედეგად, 2016 წლის აპრილში, საერთაშორისო თანამშრომლობისა და განვითარების საკითხებში ევროკომისარი, ნევენ მიმიკა, ჩავიდა სუდანში და მიგრაციის მართვის მოსაგვარებლად, ქვეყანას 100 მილიონი ევროს ოდენობის გრანტი შესთავაზა.

თესფაის განცხადებით, მას შემდეგ რაც გაიგეს, რომ ევროკავშირმა სუდანს ფული შესთავაზა, ხელისუფლების მხრიდან მათდამი დამოკიდებულება უფრო მკაცრი გახდა. გაიზარდა პოლიციის მიერ „გაწმენდითი“ სამუშაოები, დაიწყეს რეიდები ლტოლვილების სახლებში და  ეკლესიებში, ლტოლვილებს კი ქუჩიდან იყვანდნენ.

ერითრიელ ლტოლვილთა უფლებადამცველი ერითრიელ-შვედი აქტივისტის, ესტეფანოსის, თქმით, ხართუმში, ქასსალაში, ჰალფაში და სხვა ქალაქებში ხელისუფლება ატარებს რეიდებს და კარდაკარ აპატიმრებს ლტოლვილებს. მათ ვერც სახელმწიფო და ვერც UNHCR ვერ იცავს. მისივე თქმით, ერითრიელები სუდანში გადაადგილებისას, ჯიბით ყოველთვის ატარებენ გარკვეული ოდენობის თანხას, რაც მათ პოლიციის მოქრთამვისთვის გამოადგებათ, როდესაც ისინი დასაპატიმრებლად აიყვანენ. ამჟამად კი, ფულის გამოძალვამ სრულიად ახალ დონეს მიაღწია.

თესფაის განცახებით, ერითრიელები დაახლოებით 4,000 სუდანურ ფუნტს უხდიან პოლიციის ოფიცრებს, რომ თავისუფლება იყიდონ. სტატიის ავტორის თქმით, მას შემდეგ, რაც ევროკავშირი სუდანს ფულს გადაუხდის, რათა ერითრიელ ლტოლვილებს აღარ მისცეს ზღვის გავლით ევროპაში გადაადგილების საშუალება, სუდანის პოლიცია აღარ აიღებს ქრთამს ერითრიელი ლტოლვილებისგან. ესტეფანოვას შეფასებით, მესიჯი რომელიც ევროკავშირმა სუდანს გაუგზავნა არის, ევროპისკენ მიგრაციის შეჩერება ნებისმიერ ფასად.

ამმარის განცხადებით, ევროკავშირი ეხმარება სუდანის მთავრობას, სუდანის მთავრობა კი პოლიციას და სხვა ინსტიტუტებს, მიუხედავად იმისა, რომ გამოქვეყნებული ანგარიშები მიუთითებენ უსაფრთხოების ძალების და პოლიციის ოფიცრების ჩართულობას ადამიანებით ვაჭრობაში.

აღმოსავლეთ სუდანში, რომელიც, საზღვრის კვეთის შემდეგ, პირველი დანიშნულების ადგილია ერითრიელებისთვის, ლტოლვილთა ბანაკების პირობები მძიმეა და არ არის საკმარისი საკვები. ამმარის განცხადებით, როდესაც მან მოინახულა ბანაკები, ხელისუფლების წარმომადგენლებმა განუცხადეს, რომ მათ პასუხისმგებლობას არ წარმოადგენდა ლტოლვილთა გამოკვება, არამედ მისცეს უსაფრთხო ტერიტორია და იცავენ მათ. მისივე თქმით, ბანაკში არსებული საცხოვრებელი პირობები იყო საშინელი.

ერითრიელ ლტოლვილთა მხოლოდ მცირე რაოდენობა სარგებლობს ლტოლვილთა ბანაკებით, დანარჩენები უფრო დიდ ქალაქებში მიდიან საცხოვრებლად, სადაც სხვა სახის პრობლემებს აწყდებიან. ისინი არა მხოლოდ, იძულებულნი არიან გადაიხადონ რეგულარული ქრთამი, არამედ ხელისუფლებისა და ლტოლვილთა სამთავრობო ორგანოს – ლტოლვილთა კომისიის (COR) – მხრიდან ექვემდებარებიან ძალადობას.

ლტოლვილთა საკითხებზე მომუშავე სუდანელი ადვოკატის განცხადებით, „COR“ ხელს უშლის ლტოლვილთა დაცვას, ისინი უარყოფენ მათ ლტოლვილის სტატუს და ართმევენ ლტოლვილის დამადასტურებელ მოწმობებს, რის გამოც ხდებიან მოწყვლადები და პოლიციის მხრიდან ხდება მათი დაპატიმრება. პოლიციის მხრიდან ხდება მათი ექსპლოატაცია და დაშანტაჟება, ხოლო არაფორმალურ სექტორში მომუშავე ქალები წარმოადგენენ სამიზნე ობიექტებს, მაგალითად, ქალი ჩაის გამყიდველებს საკუთარი აღჭურვილობა აქვთ ჩამორთმეული.[1]

„Human Rights Watch“-ის მიერ 2016 წლის 30 მაისს გამოქვეყნებული ინფორმაციით, სუდანის ხელისუფლებამ მოახდინა 442 ერითრიელის დეპორტაცია, რომელთაგან ექვსი რეგისტრირებული ლტოლვილი იყო. ლტოლვილთა საკითხებში „Human Rights Watch“-ის მკვლევარის და ადვოკატის, ჯერრი სიმფსონის, განცხადებით, სუდანი აპატიმრებს და ერითრეის რეპრესირებულ მთავრობას იძულებით გადასცემს ერითრიელებს ისე, რომ არ აძლევს მათ საშუალებას მოითხოვონ თავშესაფარი.

საერთაშორისო სააგენტოებს არ აქვთ საშუალება მონიტორინგი გაუწიონ ერითრეაში დეპორტირებული ერითრიელების მიმართ მოპყრობას.[2]

საინფორმაციო პორტალის „Reliefweb“-ის მიერ 2017 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებული ინფორმაციის მიხედვით, ქასსალაში, აღმოსავლეთ სუდანის საზღვრის უკანონო კვეთის ბრალდებით, პოლიციამ დააპატიმრა თხუთმეტი ერითრიელი ლტოლვილი. აღნიშნული პირები ქასსალას ციხეში იმყოფებიან და ელოდებიან სასამართლო პროცესს.

რადიო „დაბანგას“ ინფორმაციით, 2017 წლის აგვისტოში, სუდანის სასამართლომ 104 ერითრიელი ლტოლვილის დეპორტაცია მოახდინა ერითრეაში.[3]

მედია საშუალება „News 24“-ის მიერ 2018 წლის 7 იანვარს გამოქვეყნებული ინფორმაციით,  ქასსალას შტატის გამგებლის 2018 წლის 5 იანვრის ბრძანებით, სუდანმა, აღმოსავლეთით, ჩაკეტა საზღვრი ერითრეასთან.

საზღვრის ჩაკეტვის მიზეზები არ იქნა განმარტებული, თუმცა აღნიშნული გადაწყვეტილება მას შემდეგ მიიღეს, რაც პრეზიდენტმა ომარ ალ-ბაშირმა 30 დეკემბერს ქასსალაში და ჩრდილოეთ კორდოფანში ექვსთვიანი საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა. ოფიციალური პირების განცხადებით, აღნიშნული გადაწყვეტილება იყო სამთავრობო კამპანიის ნაწილი, რომლის მიზანიცაა ზემოაღნიშნულ ორ შტატში უკანონო იარაღის ამოღება.

ქასსალასა და ჩრდილოეთ კორდოფანის გარდა, საგანგებო მდგომარეობაა გამოცხადებული სუდანის საომარი მოქმედებების ზონებში: დარფურში, ცისფერ ნილოსზე და სამხრეთ კორდოფანში.[4]

 

[1] Africa Monitors – Eritrean Refugees in Sudan Coming Under Attack, 20 August 2016, available at: https://africamonitors.org/2016/08/20/eritrean-refugees-in-sudan-coming-under-attack/ (accessed on 9 January 2018)

[2] HRW – Human Rights Watch, Sudan: Hundreds Deported to Likely Abuse, 30 May 2016, available at: https://www.hrw.org/news/2016/05/30/sudan-hundreds-deported-likely-abuse (accessed on 9 January 2018)

[3] Reliefweb – Eastern Sudan police arrest Eritrean refugees, 8 September 2017, available at: https://reliefweb.int/report/sudan/eastern-sudan-police-arrest-eritrean-refugees (accessed on 9 January 2018)

[4] News24 – Sudan shuts border with Eritrea: state media, 7 January 2018, available at: https://www.news24.com/Africa/News/sudan-shuts-border-with-eritrea-state-media-20180106-2 (accessed on 9 January 2018)

სუდანი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება. იანვარი, 2018

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“-ის მიერ 2017 წელს სუდანის შესახებ გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ, 2016 წელს, ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება უკიდურესად მძიმეა. სამთავრობო ძალების მხრიდან, დარფურის, სამხრეთ კორდოფანის და ცისფერი ნილოსის შტატებში,  მშვიდობიანი მოქალაქეების მისამართით ხორციელდებოდა თავდასხმები. ადგილი ჰქონდა ზეწოლას სამოქალაქო საზოგადოების ჯგუფებზე და დამოუკიდებელ მედიაზე, ასევე ფართოდ იყო გავრცელებული აქტივისტების, სტუდენტების და მომიტინგეების თვითნებური დაკავებები. ზოგიერთი ოპოზიციური პარტიის ბოიკოტის მიუხედავად, ეროვნული კონგრესის მმართველმა პარტიამ ახალი კონსტიტუციისა და მთავრობის შესაქმნელად (2011 წელს სამხრეთ სუდანის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ), დაიწყო ეროვნული დიალოგის პროცესი.

კონფლიქტი დარფურში

2016 წლის იანვარში, სუდანის შეიარაღებულმა ძალებმა, მათ შორის სწრაფი მხარდაჭერის ძალებმა და მოკავშირე მილიციამ, განახორციელეს კოორდინირებული სახმელეთო და საჰაერო თავდასხმები ჯებელ მარრაში მდებარე დასახლებულ სოფლებზე, რომელიც წარმოადგენს მეამბოხეთა დასაყრდენ ადგილს ცენტრალურ დარფურში. აღნიშნული თავდასხმები წლების მანძილზე გრძელდება, რომელიც, 2014-2015 წლებში, დარფურის „ზაფხულის გადამწყვეტი ოპერაციის“ კამპანიის დროს დაიწყო.

სამთავრობო ძალებმა მოკლეს სამოქალაქო პირები, გააუპატიურეს ქალები და ბავშვები და გაანადგურეს ასობით სოფელი. გაეროს შეფასებით, სექტემბერში ძალადობის შედეგად 190,000 იძულებით გადაადგილებული პირი იყო ქვეყანაში, რომელთა დახმარებაზეც ჰუმანიტარულ სააგენტოებს ხელი არ მიუწვდებოდათ. დარფურის სხვა ადგილებში, სამთავრობო ძალების მხრიდან სამოქალაქო პირებზე თავდასხმებმა და თემის შიგნით მიწებზე და რესურსებზე არსებულმა ბრძოლებმა გამოიწვია სიკვდილიანობა, განადგურება და იძულებითი გადაადგილება.

„Amnesty International“-ის ცნობით, მთავრობამ მოქალაქეების წინააღმდეგ გამოიყენა ქიმიური იარაღი, თუმცა სუდანმა, რომელიც 1999 წლიდან ქიმიური იარაღის კონვენციის წევრია, უარყო ბრალდება და ქიმიური იარაღის აკრძალვის ორგანიზაციას (OPCW) შეუზღუდა გამოძიების ფარგლები.

ხელისუფლების ორგანოებმა დაბლოკეს აფრიკის კავშირის/გაეროს სამშვიდობო მისია, UNAMID, ჯებელ მარრას რეგიონიდან, რითაც მისიას ხელი შეუშალეს, განეხორციელებინათ სამოქალაქო პირების დაცვა.

კონფლიქტი და ძალადობა ცისფერ ნილოსსა და სამხრეთ კორდოფანში

ცეცხლის შეწყვეტის გამოცხადების მიუხედავად, სამთავრობო ძალებსა და შეიარაღებულ ამბოხებულებს შორის, უკვე მეხუთე წელია მიმდინარეობს კონფლიქტი სამხრეთ კორდოფანში და ცისფერ ნილოსზე. ნუბას მთებში, სამთავრობო ძალებმა, მოკავშირე მილიციასთან ერთად, სოფლებში და სხვა დასახლებულ ადგილებში მცხოვრებ სამოქალაქო პირებზე, განახორციელეს სახმელეთო თავდასხმები და განურჩეველი დაბომბვები. თავდასხმები ძირთადად მარტიდან ივნისის ჩათვლით მიმდინარეობდა.

მხოლოდ მაისში, თავდასხმებმა ექვსი ბავშვი იმსხვერპლა, მათი გასვენებისას კი, რამდენიმე დაიჭრა, ასევე განადგურდა ქაუდაში მდებარე სკოლა და დაიჭრა ერთი მასწავლებელი. სამთავრობო ძალებმა გადაწვეს მარცვლეული კულტურები, მოიპარეს საკვები და სამეურნეო ადგილებში მცხოვრები ხალხი გადაასახლეს. თავდასხმებმა გამოიწვია სამოქალაქო პირების გაუმართლებელი სიკვდილი, მათ შორის ბავშვების, დაიჭრა ბევრი და განადგურდა მშვიდობიანი მოსახლეობის ქონება.

მთავრობამ ჰუმანიტარულ სააგენტოებს აუკრძალა ცისფერი ნილოსის და სამხრეთ კორდოფანის ამბოხებულ ტერიტორიებზე საქმიანობა, ასევე არ დათანხმდა მეამბოხე ჯგუფებთან ჰუმანიტარული დახმარების პირობებს.

თვითნებური დაკავებები, წამება და არასათანადო მოპყრობა

სუდანის ეროვნული დაზვერვისა და უსაფრთხოების სამსახურმა (NISS) – რომელიც ცნობილია შეურაცხმყოფელი ტაქტიკით, მათ შორის, რეალური და მოაზრებული პოლიტიკური ოპონენტების მიმართ წამებით – დააკავა აქტივისტები, სტუდენტები, ადვოკატები, ექიმები და თემის/საზოგადოების ლიდერები, რომლებიც მიიჩნეოდნენ მთავრობისადმი კრიტიკულად განწყობილ პირებად.

დაკავებულთა უმრავლესობა სცემეს და დაექვემდებარნენ არასათანადო მოპყრობის სხვადასხვა ფორმებს. ზოგიერთი ქალი აქტივისტის განცხადებით, დაკავების დროს, ეროვნული უსაფრთხოების ძალების მხრიდან სექსუალური ძალადობის  მსხვერპლნი გახდნენ. „Human Rights Watch“-ის მიხედვით, ხელისუფლება თვითნებურ დაკავებებს, სექსუალურ ძალადობას და საზოგადოებრივი წესრიგის კოდექსს იყენებს ქალი ადამიანის უფლებათა დამცველების გასაჩუმებლად.

მშვიდობიანი შეკრების, ასოციაციისა და გამოხატვის თავისუფლება

იანვარში, დასავლეთ დარფურში, უსაფრთხოების ძალებმა გამოიყენეს საბრძოლო იარაღი საპროტესტო აქციის დასაშლელად, რომლებიც იქ მდებარე ერთ-ერთ სოფელზე თავდასხმას აპროტესტებდნენ. სულ მცირე შვიდი ადამიანი, მათ შორის ერთი ბავშვი იქნა მოკლული აღნიშნული ინციდენტის დროს.

აპრილში, უსაფრთხოების ძალებმა ძალადობრივად ჩაახშეს ხართუმის უნივერსიტეტთან გამართული სტუდენტების საპროტესტო აქცია, სადაც გამოიყენეს რეზინის ტყვიები და ცრემლსადენი გაზი, ხოლო ჩრდილოეთ კორდოფანში და ომდურმანში პროტესტის შესაჩერებლად გამოიყენეს საბრძოლო იარაღი, რომელსაც ემსხვერპლა ორი სტუდენტი და დაშავდა ათობით პირი.

2013 წლის სექტემბრის საპროტესტო აქციისას მოკლული 170 პირის საქმეზე დღემდე არავინაა მიცემული პასუხისგებაში, მსხვერპლთა უმრავლესობას ცეცხლსასროლი იარაღით ჭრილობები თავისა და გულ-მკერდის არეში აქვთ მიყენებული.

უსაფრთხოების ძალები ზღუდავდნენ მედიის თავისუფლებას, ემუქრებოდნენ ჟურნალისტებს და წლის განმავლობაში, რეგულარულად ახდენდნენ გაზეთების კონფისკაციას. მაისში,  გაზეთ „ალ-ჯარიდას“ ხუთჯერ ჩამოერთვა გამოცემები, ვინაიდან მათ გააშუქეს სტუდენტთა დემონსტრაციები. ოქტომბერში, განხორციელდა გაზეთ „ალ-ვატანის“ კონფისკაცია, ვინაიდან გააშუქეს ქვეყნის მასშტაბით მომხდარი სამედიცინო მუშაკთა გაფიცვები.

სუდანი ასევე ზღუდავს რელიგიის თავისუფლებას და ადგილი აქვს სასულიერო პირების დაკავებას. 2015 წლის დეკემბრიდან, შპიონაჟის და სხვა ბრალდებებით, რომელიც სიკვდილით დასჯას ითვალისწინებს, დაკავებულია სამი პასტორი და ერთი დარფურელი აქტივისტი.[1]

2017 წლის ოქტომბერში, აშშ-მ სუდანს ათწლეულების მანძილზე არსებული ეკონომიკური სანქციები მოუხსნა, რაც იანვარში გაკეთებული აღმასრულებელი ბრძანების შემდეგ განხორციელდა, რომელიც მიუთითებდა გაუმჯობესებებს რამდენიმე ძირითადი მიმართულებით, თუმცა ადამიანის უფლებების დაცვის რეფორმები ცალსახად არ იყო მოხსენიებული.  „Human Rights Watch“ აშშ-ს მოუწოდებს, რომ სუდანთან თანამშრომლობისას, ადამიანის უფლებები მთავარ საკითხად განიხილოს.

„Human Rights Watch“-ის აფრიკის საკითხებში უფროსი მკვლევრის, ჯეჰანნე ჰენრის თქმით, წამება და ხანგრძლივი თვითნებური დაპატიმრება, როგორც განსხვავებული აზრისა და დიალოგის დამხშობი საშუალება, რუტინული პრაქტიკაა სუდანში.[2]

[1] HWR – Human Rights Watch, World Report 2017 – Sudan, available at: https://www.hrw.org/world-report/2017/country-chapters/sudan (accessed on 09 January 2018)

[2] HRW – Human Rights Watch: Sudan: Charge or Release Rights Activists, 19 December 2017

 (accessed on 9 January 2018)

ირანი. მასობრივი საპროტესტო აქციების ქრონიკა. იანვარი, 2018

ირანში საპროტესტო გამოსვლები 2017 წლის 28 დეკემბერს დაიწყო. პირველი აქციები მოეწყო მეშჰედში, რომელიც ქვეყანაში სიდიდით მეორე ქალაქია. შემდეგ მასობრივი დემონსტრაციები და პოლიციასთან და ისლამური რევოლუციის გუშაგთა საბჭოს ძალებთან შეტაკებები სხვა ქალაქებში გაგრძელდა და 30 დეკემბერს არეულობა დაიწყო თეირანშიც. დემონსტრანტების წინააღმდეგ იყენებენ ცრემლსადენ გაზს და წყლის ჭავლს. 2 იანვრის დილის მონაცემებით, დაღუპულია 20 ადამიანი, მათ შორის 3 პოლიციელი. მარტო თეირანში, სამი დღის განმავლობაში დაპატიმრებულია 450-მდე ადამიანი. აქციებში მონაწილეობისა და ანტირელიგიური ლოზუნგებისთვის მათ შეიძლება სიკვდილით დასჯაც ემუქრებოდათ.

გამოსვლები ფასების ზრდის გამო დაიწყო, შემდეგ პოლიტიკური ლოზუნგებიც გაჩნდა. BBC-ის სპარსული სამსახურის ბოლოდროინდელი გამოძიების თანახმად, საშუალო ირანული ოჯახი ბოლო ათწლეულის განმავლობაში 15%-ით გაღარიბდა. ამასთან, პურის, რძის და ხორცის მოხმარება 30-50%-ით შემცირდა. ახლახან, ირანში, რამდენიმე პოპულარულმა საკრედიტო კომპანიამ თავი გაკოტრებულად გამოაცხადა. შედეგად, ათასობით ადამიანმა ბოლო დანაზოგი დაკარგა და უსახსროდ დარჩა. ირანში უმუშევრობის ოფიციალური დონე 12%-ია. ამასთან, ქვეყნის ზოგიერთ რაიონში მოსახლეობის 60%-მდე უმუშევარია. საპროტესტო აქციების დაწყებამდე ერთი კვირის განმავლობაში ქათმის კვერცხზე ფასი ორჯერ გაიზარდა. დემონსტრანტების თავდაპირველი მოთხოვნა ფასების ზრდის შეწყვეტა იყო. პოლიტიკური ლოზუნგები – პოლიტპატიმრების გათავისუფლების მოთხოვნა და პოლიციის თავნებობის აღკვეთა – მოგვიანებით გაჩნდა.

ბოლო დღეებში უკმაყოფილების ერთ-ერთ მიზეზად ასახელებენ 2015 წელს ირანს და დასავლურ ქვეყნებს შორის ბირთვულ პროგრამაზე გაფორმებული შეთანხმების შედეგებს. ირანელები ელოდნენ, რომ ყველა შეზღუდვა მოიხსნებოდა, რაც არ მოხდა. შემდეგ გაჩნდა ანტისახელისუფლებო ლოზუნგებიც, მათ შორის „სიკვდილი როუჰანის“. ამასთან, აღნიშნავენ, რომ საპროტესტო აქციის მონაწილეებს მკაფიოდ გამოკვეთილი ლიდერები არ ჰყავთ. ამით განსხვავდება საახალწლო საპროტესტო აქციები 2009 წლის მასშტაბური გამოსვლებისაგან, რომლის დროსაც ოპოზიციის მხარდამჭერები საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგებს აპროტესტებდნენ.

თეირანმა დემონსტრანტების წაქეზებაში აშშ და მისი მოკავშირეები დაადანაშაულა. პრეზიდენტმა როუჰანიმ თავის გამოსვლაში 1-ელ იანვარს განაცხადა, რომ ეს არის აშშ-ის და სიონისტური რეჟიმის რეაქცია ირანის მიღწევებზე ახლო აღმოსავლეთის რეგიონში. როუჰანის აზრით, აქციის მონაწილეების უკან სავარაუდოდ, საუდის არაბეთიც დგას – 2016 წელს ერ-რიადმა თავის საელჩოზე თავდასხმის შემდეგ, საბოლოოდ გაწყვიტა ირანთან დიპლომატიური ურთიერთობა. ირანის ხელისუფლებამ უკვე განაცხადა, რომ დააკავა რამდენიმე „ჯაშუში“, რომლებსაც არეულობის პროვოცირებაში სდებს ბრალს. როუჰანის მიაჩნია, რომ გამოსვლები „პატარა ჯგუფის“ მოწყობილია. იმავდროულად, პრეზიდენტმა თქვა, რომ ყურადღებას მიაქცევს ფასების ზრდას და უმუშევრობის პრობლემას ქვეყანაში. 2 იანვარს, ირანის უმაღლესმა ლიდერმა აიათოლა ხამენეიმ ასევე განაცხადა, რომ საპროტესტო გამოსვლების უკან დგანან „ქვეყნის მტრები“, რომლებიც ამისთვის იყენებენ „ფულს, იარაღს, პოლიტიკურ განცხადებებს და დაზვერვას“.

გამოსვლების შესახებ ინფორმაციას ირანის სახელმწიფო ტელევიზიაც არ მალავს. საპროტესტო აქციების პროცესში ირანში დაბლოკეს Instagram და Telegram. Telegram ქვეყნის მთავარი არაოფიციალური საინფორმაციო საშუალებაა. მაგრამ გამოსვლების შესახებ ინფორმაციას ირანის სახელმწიფო ტელევიზიაც არ მალავს, მიუხედავად იმისა, რომ ყველა ადგილობრივ მედია საშუალებას ხელისუფლება მკაცრად აკონტროლებს. ტელევიზიის ცნობით, დემონსტრანტები იარაღის ხელში ჩაგდების მიზნით პოლიციის განყოფილებებს ესხმიან თავს. თითქოს, სწორედ ამის გამო მოკლეს ექვსი ადამიანი. მთლიანობაში, ინფორმაციის ისეთი წყაროები, რომელთა გადამოწმებაც შეიძლება, ძალიან ცოტაა, რის გამოც სოციალურ ქსელში ყალბი ცნობები ვრცელდება. მაგალითად, სოციალურ ქსელში გარვცელებული ერთერთი ვიდეო, რომელიც ვითომ ირანში მიმდინარე პროცესებს ასახავს, სინამდვილეში არა ირანში, არამედ 2011 წელს ბაჰრეინშია გადაღებული.

აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა საპროტესტო გამოსვლების მონაწილეებს მხარი დაუჭირა. „ბოლოსდაბოლოს ხალხი მიხვდა, რომ მათ ფულს და სიმდიდრეს იპარავენ და ტერორისტებს უგზავნიან“, – დაწერა ტრამპმა Twitter-ზე 31 დეკემბერს.[1]

ირანის პრეზიდენტმა ჰასან როუჰანიმ ქვეყანაში მიმდინარე საპროტესტო აქციების ფონზე განაცხადა, რომ ხელისუფლება ქვეყნის ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესებაზე მუშაობს. როუჰანმა ირანის ეკონომიკის შესახებ პარლამენტში ილაპარაკა. მისი თქმით, ირანის ამ დროისთვის არსებული ეკონომიკური მაჩვენებლები გაცილებით უკეთესია, ვიდრე საშუალო გლობალური ეკონომიკური მაჩვენებელი, თუმცა ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ხელისუფლება მდგომარეობით კმაყოფილია. „ირანის ეკონომიკა პირველი ექვსი თვის განმავლობაში 6 პროცენტით გაიზარდა, ხოლო სხვა ქვეყნებში საშუალო მაჩვენებელი ორი ან სამი პროცენტია“, – განაცხადა პრეზიდენტმა.[2]

ირანში განვითარებულ მოვლენებს ევროკავშირის უმაღლესი წარმომადგენელი საგარეო პოლიტიკისა და უსაფრთხოების საკითხებში ფედერიკა მოგერინი გამოეხმაურა. „ადამიანის უფლებების დაცვა ევროკავშირისთვის ირანთან ურთიერთობებში ყოველთვის ძირითადი საკითხი იყო. მშვიდობიანი დემონსტრაცია და გამოხატვის თავისუფლება არის ფუნდამენტური უფლებები, რომელთა დაცვა მოეთხოვება ყველა ქვეყანას და ირანი გამონაკლისი არაა. ჩვენ მოვლენებს ყურადღებით დავაკვირდებით“, – განაცხადა მან.[3]

დემონსტრაციების საპასუხოდ, ირანში ხელისუფლების მხარდამჭერი აქციები დაიწყო. ირანის გუშაგთა საბჭოს გენერალმა მეჯ გენ მოჰამედ ალი ჯაფარმა, სახელმწიფოს მხარდამჭერ აქციაზე, „ამბოხის დამარცხების“ შესახებ განაცხადა. ირანის სახელმწიფო ტელევიზიამ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ხელისუფლების მხარდამჭერ აქციებში ასობით ათასი ადამიანი მონაწილეობდა. ტელევიზიის მიერ ნაჩვენებ კადრებში ირანის სხვადასხვა ქალაქში გამართული დემონსტრაციები იყო ნაჩვენები. მომიტინგეები აშშ-ის, საუდის არაბეთისა და ისრაელის საწინააღმდეგო ლოზუნგებს სკანდირებდნენ. ირანის მთავრობაში მიიჩნევენ, რომ სწორედ ეს სამი ქვეყანა არის ირანში გამართული მრავალათასიანი ანტისამთავრობო აქციების ორგანიზატორი. მათივე მტკიცებით, ეს ქვეყნები აფინანსებენ აქციების მონაწილეებს და იარაღსაც აწვდიან. იმის, რომ ისრაელის და აშშ-ის მეთაურები ირანის ანტისახელისუფლებო აქციებს მხარს უჭერენ, ასევე სჯერა ოფიციალურ ანკარას.[4]

სამშობლოში მიმდინარე პროცესებთან დაკავშირებით საზღვარგარეთ მცხოვრებმა ირანელებმა აქციები გამართეს. ბერლინში ათობით ირანელი ლტოლვილი შეიკრიბა და ირანის სხვადასახვა ქალაქში მიმდინარე საპროტესტო გამოსვლებს მხარდაჭერა გამოუცხადა. რომში მდებარე ირანის საელჩოსთან კი ირანული მემარცხენე რადიკალური ორგანიზაცია „მოჯაჰედინ-ე ჰალკის“ 30-მდე წევრი შეიკრიბა. ისინი ლოზუნგებს „შეაჩერეთ დასჯა“ და „არა როუჰანის“ სკანდირებდნენ. აქცია გაიმართა აგრეთვე ლონდონში მდებარე ირანის საელჩოსთანაც.[5]

ირანმა დაწყებით კლასებში ინგლისური ენის სწავლება აკრძალა. ოფიციალურად ინგლისური ენის სწავლების აკრძალვა ირანში მასობრივ გამოსვლებს არ უკავშირდება, თუმცა როგორც აიათოლა ხამენეიმ ადრე განაცხადა, დემონსტრანტების ქმედებები საზღვარგარეთიდან იმართება.

ინგლისური ენის სწავლების აკრძალვის მიზეზი ირანის სულიერი ლიდერის განცხადება გახდა, რომელიც მიიჩნევს, რომ ინგლისური ენის ნაადრევმა სწავლებამ დასავლეთის „კულტურულ შემოჭრას“ შეუწყო ხელი. როგორც უმაღლესი განათლების სახელმწიფო კომიტეტის ხელმძღვანელმა განაცხადა, ინგლისური ენის სწავლება როგორც საჯარო, ასევე კერძო სკოლების დაწყებით კლასებში „კანონებსა და ნორმებს ეწინააღმდეგება“.[6]

[1] იმედის ახალი ამბები; ირანში მასობრივი საპროტესტო აქციები არ წყდება; 2 იანვარი, 2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/theme/175/iranshi-masobrivi-saprotesto-aqtsiebi-ar-tskdeba-mtavari

[2] Trend News Agency; President Rouhani: Iran’s economy ahead of global average; 1 January, 2018; available at: https://en.trend.az/iran/society/2842960.html

[3] Welt; EU ruft alle Seiten im Iran zu Gewaltverzicht auf; 3 January, 2018; available at: https://www.welt.de/newsticker/news1/article172118263/Proteste-EU-ruft-alle-Seiten-im-Iran-zu-Gewaltverzicht-auf.html

[4] Reuters; Iran deploys Revolutionary guards to quell ‘sedition’ in protest hotbeds; Bozorgmehr Sharefedin; 3 January, 2018; available at: https://www.reuters.com/article/us-iran-rallies/iran-deploys-revolutionary-guards-to-quell-sedition-in-protest-hotbeds-idUSKBN1ES0FI?il=0

[5] იმედის ახალი ამბები; საზღვარგარეთ მცხოვრებმა ირანელებმა აქციები გამართეს; 3 იანვარი, 2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/42840/sazgvargaret-mtskhovrebma-iranelebma-aqtsiebi-gamartes

[6] Reuters; Iran bans English in primary schools after leader’s warning; Reuters Staff; 7 January, 2018; available at: https://www.reuters.com/article/us-iran-english/iran-bans-english-in-primary-schools-after-leaders-warning-idUSKBN1EW0L1

ქუვეითი. ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. იანვარი, 2018 წელი

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, რომელიც ეხება 2016 წელს განვითარებულ მოვლენებს, ქუვეითი წარმოადგენს კონსტიტუციურ, მემკვიდრეობით ემირატს, რომელსაც ალ შაბაჰის ოჯახი მართავს. მიუხედავად იმისა, რომ ქუვეითში დემოკრატიულად არჩეული პარლამენტი ფუნქციონირებს, ქვეყნის მმართველობასთან დაკავშირებით არსებულ ყველა საკითხზე, საბოლოო გადაწყვეტილებას ემირი იღებს. 2016 წლის 26 ნოემბერს გამართული საპარლამენტო არჩევნები იყო თავისუფალი და სამართლიანი, რომლის დროსაც ოპოზიციური ფრთის რამდენიმე წარმომადგენელმა გაიმარჯვა. საანგარიშო პერიოდში, სამოქალაქო ხელისუფლება ეფექტურად ახორციელებდა უსაფრთხოების ძალების სრულად მართვას.

ადამიანის უფლებათა დაცვის კუთხით არსებული პრობლემები ძირითად მოიცავდა  მოქალაქეთათვის ხელისუფლების არჩევის დროს ხმის მიცემის შესაძლებლობის შეზღუდვას; სიტყვის, გამოხატვისა და თავისუფლების შეზღუდვას, განსაკუთრებით უცხოელი მუშებისა და მოქალაქეობის არმქონე პირთა უფლებების შეზღუდვას, რომლებიც მოიხსენიებიან როგორც “bidoon” (მოქალაქეობის არმქონე); ასევე, უცხოელი მოქალაქეების შრომითი უფლებების შეზღუდვას, განსაკუთრებით საშინაო და არაკვალიფიციური სამსახურის სექტორის მიმართულებით, რაც ადამიანთა ტრეფიკინგის მაღალ რისკთანაა დაკავშირებული.

ადამიანის უფლებათა დაცვის კუთხით არსებულ პრობლემათა ჩამონათვალში საუბარია რელიგიის თავისუფლების შეზღუდვის შესახებ; გარკვეული ჯგუფების გადაადგილების თავისუფლების შეზღუდვაზე, მათ შორის იგულისხმებიან უცხოელი მუშები, „ბიდუნები“ და ქუვეითელი და არა მოქალაქე ქალები. ანგარიშის მიხედვით, „ბიდუნები“ და სხვა მოქალაქეობის არმქონე პირები, სოციალურ და სამართლებრივ დისკრიმინაციას განიცდიდნენ. ქალთა მიმართ ოჯახური ძალადობა კვლავ ფართოდ იყო გავრცელებული. ასევე, ადგილი ჰქონდა ძალადობას ოჯახებში მომუშავე, არა მოქალაქე მუშების მიმართ. უცხოელი მოქალაქეების უკანონო დაპატიმრების და ქვეყნიდან გაძევების რამდენიმე შემთხვევაც დაფიქსირდა.

ხელისუფლებამ  გარკვეული ნაბიჯები გადადგა მაღალი თანამდებობის პირების დასასჯელად, რომელთა მხრიდანაც ადგილი ჰქონდა უფლებამოსილების გადამეტების ფაქტებს, როგორც უსაფრთხოების სამსახურში, ისე მთავრობის სხვა უწყებებში. დაუსჯელობა კვლავ პრობლემას წარმოადგენდა, განსაკუთრებით კორუფციის შემთხვევებში.[1]

სიტყვის და გამოხატვის თავისუფლება„Amnesty international“-ის მიერ 2017 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, ქუვეითის ხელისუფლებამ კიდევ უფრო შეზღუდა გამოხატვის თავისუფლება. 2016 წლის იანვარში ძალაში შევიდა ახალი კანონი კიბერდანაშაულის შესახებ, რამაც კიდევ უფრო შეზღუდა ინტერნეტში აზრის გამოხატვის შესაძლებლობა. აღნიშნული კანონით,  მთავრობის, სასამართლო ხელისუფლების ან სხვა პირის წინააღმდეგ მიმართული მშვიდობიანი კრიტიკა დასჯადი გახდა, რაც 10 წლამდე პატიმრობას გულისხმობს. იანვარში, პარლამენტმა მიიღო კანონი ელექტრონული მედიის შესახებ, რაც არეგულირებს ყველა ინტერნეტ გამოცემას, მათ შორის ელექტრონულ საინფორმაციო სამსახურებს, ინტერნეტ გაზეთებს, ტელევიზიას, სოციალურ მედიას და ბლოგებს. აღნიშნული კანონი ყველა ამ საინფორმაციო საშუალებას ავალდებულებს, რომ სახელმწიფოსგან მიიღოს მაუწყებლობის ნებართვა. ივნისში, ახალი კანონი შევიდა ძალაში, რომელიც ნებისმიერ ადამიანს, რომელსაც  ღვთის, სასულიერო ლიდერების, ან ემირის გმობის ბრალდება დაუმტკიცდება, ეკრძალება საპარლამენტო არჩევნებში თავისი კანდიდატურის წამოყენება, რაც პრაქტიკულად გამორიცხავს მთავრობის მოწინააღმდეგე პირების არჩევას.

პარლამენტის წევრი, შიიტი ოპოზიციონერი აბდულა დაშთის, მარტში მოეხსნა საპარლამენტო იმუნიტეტი. იგი საზღვარგარეთ წავიდა, მაგრამ მის წინააღმდეგ წამოწყებული იყო სამართლებრივი დევნა და რამდენიმე სასამართლო პროცესი მიმდინარეობდა მის წინააღმდეგ მთელი რიგი ბრალდებების გამო, მათ შორის იგულისხმება სოციალურ და სხვა მედია საშუალებაში მისი მხრიდან ბაჰრეინის და საუდის არაბეთის ხელისუფლების  კრიტიკა, რაც მშვიდობიანი ხასიათის მატარებელი იყო. მთლიანობაში, მის მიმართ არსებული ბრალდებები 40 წლიან პატიმრობას ითვალისწინებს. დეკემბერში, სააპელაციო სასამართლომ გააუქმა მის მიმართ არსებული გამამართლებელი განაჩენი და 10 წლიანი პატიმრობა მიუსაჯა. რადგან აბდულა დაშთი ქუვეითის ფარგლებს გარეთ იმყოფებოდა, მან ვერ შეძლო აღნიშნული გადაწყვეტილების გასაჩივრება. იგი კვლავ არ იმყოფება ქუვეითში.

პარლამენტის ყოფილ წევრს, მუსალამ ალ-ბარაკს, თავისი გამოსვლის დროს მთავრობის გაკრიტიკების გამო ორწლიანი პატიმრობა მიესაჯა. გარდა ამისა, მის წინააღმდეგ რამდენიმე საქმეზე მიმდინარეობდა სასამართლო პროცესი.  2016 წლის ნოემბერში სააპელაციო სასამართლომ ძალაში დატოვა თავისუფლების აღკვეთის გადაწყვეტილება 13 პირისთვის, რომელთაც პატიმრობა მიესაჯათ მუსალამ ალ-ბარაკის  გამოსვლიდან ამონარიდების წაკითხვისა და გამოქვეყნებისთვის.

ბიდუნთა დისკრიმინაცია

ხელისუფლება კვლავ განაგრძობდა მოქალაქეობის შეჩერებას 100,000-ზე მეტი ბიდუნი მაცხოვრებლისთვის, რომლებიც მოქალაქეობის არმქონეები ხდებოდნენ. მაისში, პარლამენტმა დაამტკიცა კანონპროექტი, რომელიც  ქუვეითის მოქალაქეობას მიანიჭებდა 4,000 ბიდუნს და  წარუდგინა მთავრობას. აღნიშნული კანონპროექტი, 2016 წლის ბოლოსთვის მთავრობის მიერ ჯერ კიდევ არ იყო ხელმოწერილი.

ქალთა უფლებები

საანგარიშო პერიოდში, ქალები კვლავ აწყდებოდნენ დისკრიმინაციას სამართლებრივი კუთხით და პრაქტიკაშიც. მაისში, საკანონმდებლო  და იურიდიულ საკითხთა კომიტეტმა  მოქალაქეობის შესახებ არსებული კანონის ჩასწორებული ვერსია დაამტკიცა, რომელიც ქუვეითელ ქალს უფლებას აძლევს მისი მოქალაქეობა გადასცეს თავის შვილს მიუხედავად მამის მოქალაქეობისა. აღნიშნული ცვლილება წლის ბოლოსთვის ჯერ კიდევ არ  იყო მიღებული.[2]

“Human Rights Watch”-ის მიერ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ქუვეითის პერსონალური სტატუსის შესახებ კანონი, რომელიც ეხება ქუვეითელების უმეტესობას, სუნიტ მუსლიმებს, დისკრიმინაციულია ქალების მიმართ. მაგალითად, ზოგიერთ ქალს, საქორწინო კონტრაქტის გასაფორმებლად მამაკაცი მეურვის ყოლა მოეთხოვება. ქალებმა განქორწინების სურვილის შემთხვევაში, უნდა მიმართონ სასამართლოს, თუმცა ისინი შეზღუდული უფლებებით სარგებლობენ, მაშინ როდესაც, მამაკაცს სასამართლოს გარეშე შეუძლია განქორწინდეს. ქალებმა შეიძლება დაკარგონ შვილებზე მეურვეობის უფლება, იმ შემთხვევაში, თუ ხელმეორედ იქორწინებენ ოჯახს გარეთ. წესები, რომლებიც შიიტ მუსლიმებს ეხება, ასევე დისკრიმინაციულია ქალთა მიმართ.

ღალატი და ქორწინების გარეთ ურთიერთობა კრიმინალიზებულია. ერთსქესიანთა ურთიერთობა მამაკაცებს შორის დასჯადია და შვიდწლიან პატიმრობას ითვალისწინებს. ტრანსგენდერი პირები ისჯებიან 2007 წლის სისხლის სამართლის კოდექსის მიხედვით, რომელიც კრძალავს „ნებისმიერი გზით საწინააღმდეგო სქესის იმიტირებას“.[3]

მიგრანტი მუშების უფლებები

მიგრანტი მუშები, მათ შორის საოჯახო სფეროში, მშენებლობაში და სხვა სექტორში დასაქმებული პირები, კვლავ განიცდიდნენ ექსპლუატაციას და ძალადობას „kafala“-ს, ოფიციალური თავდებობის სისტემის პირობებში. აღნიშნული სისტემა მუშებს მჭიდროდ აკავშირებდა დამქირავებლებთან, რომლის ნებართვის გარეშეც მუშას არ შეეძლო სამსახურის შეცვლა, ან ქვეყნის დატოვება. ივლისში, ხელისუფლებამ გამოსცა ბრძანებულება, რომლითაც დაწესდა მინიმალური ხელფასი საოჯახო სფეროში დასაქმებული პირებისთვის, რომელთა უმეტესობას ქალები წარმოადგენდნენ.

სიკვდილით დასჯა

საანგარიშო პერიოდში სასამართლოებმა სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანეს პირებს, რომლებიც გასამართლებული იყვნენ მკვლელობისთვის ან ნარკოტიკებთან დაკავშირებული ბრალდებებით. საანგარიშო პერიოდში სიკვდილით არავინ დაუსჯიათ.[4]

[1] U.S. State Department:2016 Country Reports on Human Rights Practices-Kuwait https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2016/nea/265506.htm [accessed 04 January 2018]

[2] Amnesty International Report 2016/17 – Kuwait https://www.amnesty.org/en/countries/middle-east-and-north-africa/kuwait/report-kuwait/ [accessed 04 January 2018]

[3] Human Rights Watch: World Report 2017/Kuwait/Events of 2016  https://www.hrw.org/world-report/2017/country-chapters/kuwait [accessed 05 January 2018]

[4]Amnesty International Report 2016/17 – Kuwait https://www.amnesty.org/en/countries/middle-east-and-north-africa/kuwait/report-kuwait/ [accessed 04 January 2018]

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-7 იანვარი, 2018

მასობრივი დემონსტრაციები ირანში – საპროტესტო აქციებისას გარდაცვლილთა რიცხვმა ოცს გადააჭარბა. აქციის მონაწილეებსა და სამართალდამცავებს შორის შეტაკებებს ბოლოს 9 ადამიანი ემსხვერპლა. 6 მათგანი კაჰდარიჯანში პოლიციის შენობაზე თავდასხმისას დაიღუპა. როგორც ადგილობრივი მედია აცხადებს, ისინი შენობიდან იარაღის მოპარვას ცდილობდნენ. ჰომეინშეჰირში 11 წლის ბავშვი და 20 ბიჭი მოკლეს, ხოლო ნაჯაფაბადში დაიღუპა სამართალდამცველი. მათ სანადირო თოფიდან ესროლეს. ადგილობრივი პრესის ინფორმაციით, 3 დღის განმავლობაში 450-მდე ადამიანი დააკავეს.[1]

ირანის პრეზიდენტმა ჰასან როუჰანიმ ქვეყანაში მიმდინარე საპროტესტო აქციების ფონზე განაცხადა, რომ ხელისუფლება ქვეყნის ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესებაზე მუშაობს. როუჰანმა ირანის ეკონომიკის შესახებ პარლამენტში ილაპარაკა. მისი თქმით, ირანის ამ დროისთვის არსებული ეკონომიკური მაჩვენებლები გაცილებით უკეთესია, ვიდრე საშუალო გლობალური ეკონომიკური მაჩვენებელი, თუმცა ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ხელისუფლება მდგომარეობით კმაყოფილია. „ირანის ეკონომიკა პირველი ექვსი თვის განმავლობაში 6 პროცენტით გაიზარდა, ხოლო სხვა ქვეყნებში საშუალო მაჩვენებელი ორი ან სამი პროცენტია“, – განაცხადა პრეზიდენტმა.[2]

ირანის ეროვნული უსაფრთხოების უმაღლესი საბჭოს მდივანმა ალი შამხანიმ განაცხადა, რომ ირანში მიმდინარე საპროტესტო აქციები იმ ომის ფარგლებში იმართება, რომელიც თეირანს რამდენიმე სახელმწიფომ გამოუცხადა. მისივე თქმით, ამ აქციების უკან აშშ, დიდი ბრიტანეთი და საუდის არაბეთი დგანან. „სწორედ ეს ქვეყნები ხელმძღვანელობენ სოციალურ ქსელებში კამპანიას, რომელიც საპროტესტო აქციებზე მოქმედებს. ჩვენი ანალიზით ირკვევა, რომ ახალი ჰეშთეგების 27%, რომელიც ირანის წინააღმდეგაა მიმართული, საუდის არაბეთშია შექმნილი“, – განაცხადა ირანის ხელისუფლების წარმომადგენელმა. მანვე დასძინა, რომ საპროტესტო აქციები რამდენიმე დღეში დასრულდება.

აიათოლა ალი ხამენეიმ ირანში დაპირისპირება „მტრებს“ დააბრალა. „ბოლო დღეებში, ირანის მტრები იყენებენ სხვადასხვა მეთოდს, მათ შორის ფულს, იარაღსა და პოლიტიკას, რათა ისლამურ რესპუბლიკას საფრთხე შეუქმნან“, – განაცხადა ირანის უმაღლესმა ლიდერმა აიათოლა ალი ხამენეიმ. მისი თქმით, ბოლო დროს განვითარებულ მოვლენებთან დაკავშირებით საზოგადოებას მაშინ მიმართავს, როცა ამის დრო მოვა. ხამენეის არ დაუკონკრეტებია, ვის გულისხმობს ირანის მტრებში, თუმცა ირანის პრეზიდენტმა ჰასან როუჰანიმ ცოტა ხნით ადრე, აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი სოციალური ქსელით გაკეთებული განცხადების გამო გააკრიტიკა, სადაც ტრამპი ირანში დემონსტრანტებს მხარდაჭერას უცხადებდა.[3]

ირანში განვითარებულ მოვლენებს ევროკავშირის უმაღლესი წარმომადგენელი საგარეო პოლიტიკისა და უსაფრთხოების საკითხებში ფედერიკა მოგერინი გამოეხმაურა. „ადამიანის უფლებების დაცვა ევროკავშირისთვის ირანთან ურთიერთობებში ყოველთვის ძირითადი საკითხი იყო. მშვიდობიანი დემონსტრაცია და გამოხატვის თავისუფლება არის ფუნდამენტური უფლებები, რომელთა დაცვა მოეთხოვება ყველა ქვეყანას და ირანი გამონაკლისი არაა. ჩვენ მოვლენებს ყურადღებით დავაკვირდებით“, – განაცხადა მან.[4]

დემონსტრაციების საპასუხოდ, ირანში ხელისუფლების მხარდამჭერი აქციები დაიწყო. ირანის გუშაგთა საბჭოს გენერალმა მეჯ გენ მოჰამედ ალი ჯაფარმა, სახელმწიფოს მხარდამჭერ აქციაზე, „ამბოხის დამარცხების“ შესახებ განაცხადა. ირანის სახელმწიფო ტელევიზიამ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ხელისუფლების მხარდამჭერ აქციებში ასობით ათასი ადამიანი მონაწილეობდა. ტელევიზიის მიერ ნაჩვენებ კადრებში ირანის სხვადასხვა ქალაქში გამართული დემონსტრაციები იყო ნაჩვენები. მომიტინგეები აშშ-ის, საუდის არაბეთისა და ისრაელის საწინააღმდეგო ლოზუნგებს სკანდირებდნენ. ირანის მთავრობაში მიიჩნევენ, რომ სწორედ ეს სამი ქვეყანა არის ირანში გამართული მრავალათასიანი ანტისამთავრობო აქციების ორგანიზატორი. მათივე მტკიცებით, ეს ქვეყნები აფინანსებენ აქციების მონაწილეებს და იარაღსაც აწვდიან. იმის, რომ ისრაელის და აშშ-ის მეთაურები ირანის ანტისახელისუფლებო აქციებს მხარს უჭერენ, ასევე სჯერა ოფიციალურ ანკარას.[5]

სამშობლოში მიმდინარე პროცესებთან დაკავშირებით საზღვარგარეთ მცხოვრებმა ირანელებმა აქციები გამართეს. ბერლინში ათობით ირანელი ლტოლვილი შეიკრიბა და ირანის სხვადასახვა ქალაქში მიმდინარე საპროტესტო გამოსვლებს მხარდაჭერა გამოუცხადა. რომში მდებარე ირანის საელჩოსთან კი ირანული მემარცხენე რადიკალური ორგანიზაცია „მოჯაჰედინ-ე ჰალკის“ 30-მდე წევრი შეიკრიბა. ისინი ლოზუნგებს „შეაჩერეთ დასჯა“ და „არა როუჰანის“ სკანდირებდნენ. აქცია გაიმართა აგრეთვე ლონდონში მდებარე ირანის საელჩოსთანაც.[6]

ირანმა დაწყებით კლასებში ინგლისური ენის სწავლება აკრძალა. ოფიციალურად ინგლისური ენის სწავლების აკრძალვა ირანში მასობრივ გამოსვლებს არ უკავშირდება, თუმცა როგორც აიათოლა ხამენეიმ ადრე განაცხადა, დემონსტრანტების ქმედებები საზღვარგარეთიდან იმართება.

ინგლისური ენის სწავლების აკრძალვის მიზეზი ირანის სულიერი ლიდერის განცხადება გახდა, რომელიც მიიჩნევს, რომ ინგლისური ენის ნაადრევმა სწავლებამ დასავლეთის „კულტურულ შემოჭრას“ შეუწყო ხელი. როგორც უმაღლესი განათლების სახელმწიფო კომიტეტის ხელმძღვანელმა განაცხადა, ინგლისური ენის სწავლება როგორც საჯარო, ასევე კერძო სკოლების დაწყებით კლასებში „კანონებსა და ნორმებს ეწინააღმდეგება“.[7]

ბოკო ჰარამის ტყვეობიდან 700-ზე მეტი ნიგერიელი გათავისუფლდა – ნიგერიის არმიის ცნობით, ტერორისტული დაჯგუფება „ბოკო ჰარამის“ ტყვეობიდან 700-ზე მეტმა ადამიანმა თავის დაღწევა შეძლო. ნიგერიის არმიის პრესსპიკერის თქმით, ტყვეებმა ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე ბანაკიდან გაქცევა მოახერხეს და ბორნოს შტატის ქალაქ მონგუნომში ჩავიდნენ. ტყვეებმა ბანაკი არა ერთდროულად, არამედ ნაწილ-ნაწილ, სხვადასხვა დროს დატოვეს. ნიგერიის პრეზიდენტმა მუჰამადუ ბუჰარიმ წინასაახალწლო მიმართვაში განაცხადა, რომ არმიის მიერ ჩატარებული სპეცოპერაციების შედეგად „ბოკო ჰარამი“ დამარცხებულია. დაჯგუფება „ბოკო ჰარამი“ 2002 წელს შეიქმნა და ძირითადად ნიგერიის ტერიტორიაზე მოქმედებს. ისლამისტები ქვეყანაში შარიათის კანონების შემოღებას ითხოვენ  და დასავლეთის გავლენის შესუსტებისთვის იბრძვიან. 2015 წლის აპრილში დაჯგუფებამ სახელი შეიცვალა და ახლა მას „ისლამური სახელმწიფოს დასავლეთ აფრიკული პროვინცია“ ჰქვია. ეს მას შემდეგ მოხდა, რაც დაჯგუფების მეთაური აბუბაქარ შექაუ „ისლამურ სახელმწიფოს“ მიემხრო.[8]

თავდასხმები სალოცავებზე ნიგერიაში – ნიგერიაში უცნობი შეიარაღებული პირები ეკლესიის მრევლს თავს დაესხნენ. თავდასხმის შედეგად 21 ადამიანი დაიღუპა. მომხდარზე აქამდე პასუხისმგებლობა რეგიონში მოქმედ არც ერთ დაჯგუფებას არ აუღია.[9] ნიგერიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მეჩეთზე განხორციელებულ თავდასხმას 11 ადამიანი ემსხვერპლა. შემთხვევა ბორნოს შტატში მოხდა. ადგილობრივი მედიის ცნობით, ასაფეთქებელი ნივთიერება თვითმკვლელმა ტერორისტმა აამოქმედა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა ჯერჯერობით არცერთ დაჯგუფებას არ აუღია.[10]

სირიის ქალაქ ჰომსში გაეროს სარეაბილიტაციო სამუშაოები მიმდინარეობს – სამოქალაქო ომიდან თითქმის 7 წლის თავზე სირიის ქალაქ ჰომსში სარეაბილიტაციო სამუშაოები  ქალაქის ცენტრში, რომელსაც ომის პერიოდში რევოლუციის დედაქალაქიც კი უწოდეს, პარკების განახლება და ბავშვებისთვის ატრაქციონების დამონტაჟება მიმდინარეობს. ჰომსის რეაბილიტაცია გაეროს განვითარების პროგრამის ფარგლებში (UNDP) ხორციელდება. სარეაბილიტაციო სამუშაოებში ადგილობრივ მოსახლეობასთან ერთად UNDP-ის მოხალისეები მონაწილეობენ. 2011 წლიდან 2014 წლის გაზაფხულამდე, ჰომსი ალყაში იყო მოქცეული. გაეროსა და წითელი ჯვრის ინიციატივით, სირიის მთავრობასა და მეამბოხეებს შორის დროებითი ზავი გამოცხადდა. სწორედ ამ პერიოდში ქალაქიდან ადგილობრივი მოსახლეობის ევაკუაცია განხორციელდა. ქალაქის ნაწილი განადგურებულია. 600 ათასზე მეტი იძულებით გადაადგილებული პირი მშობლიურ ქალაქ ჰომსში 2017 წლის სექტემბერში დაბრუნდა.[11]

ეთიოპია ყველა პოლიტპატიმრის გათავისუფლებას გეგმავს – ამის შესახებ ქვეყნის პრემიერმინისტრმა ჰეილემარიამ დესალემნმა განაცხადა. პრემიერის თქმით, ასევე დაიხურება ცენტრი, რომელზეც მედიაში იწერებოდა, რომ ხელისუფლება პატიმართა წამებისთვის იყენებდა. გადაწყვეტილება შეეხება იმ ბრალდებულებსაც, რომლებზეც სასამართლოს განაჩენი ჯერ არ დაუდგენია. ადამიანის უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა ეთიოპია არაერთხელ დაადანაშაულეს მასობრივ დაპატიმრებებსა და პატიმართა უფლებების შელახვაში.[12]

სირიის არმიამ ქალაქი სინჯარი დაიკავა – სირიის სახელისუფლებო არმიამ იდლიბის პროვინციაში მდებარე სტრატეგიულად მნიშვნელოვან ქალაქ სინჯარზე კონტროლი დაიბრუნა. სინჯარის დაბრუნებით ბაშარ ასადის არმიამ ქალაქთან მდებარე სამხედრო აეროპორტზე და მნიშვნელოვან სატრანსპორტო მაგისტრალზე წვდომა მოიპოვა. იდლიბი ბოლო პროვინციაა, რომელსაც პრაქტიკულად ასადის რეჟიმის მოწინააღმდეგეები აკონტროლებენ. პარალელურად ცნობილი გახდა, რომ აღმოსავლეთ გუტას რეგიონში 6 და 7 იანვარს განხორციელებულ ავია იერიშებს არანაკლებ 18 მშვიდობიანი მოქალაქე, მათ შორის ბავშვები ემსხვერპლა, 60 კი დაშავდა.[13]

[1] Associated Press; Iran Protests Supreme leader blames ‘enemies’ for meddling; By Nasser Karimi and Jon Gambrell; 2 January, 2018; available at: https://www.apnews.com/0337232e446e41e49211dc71a788e152/Iran-state-TV:-9-killed-in-nationwide-protests,-unrest

[2] Trend News Agency; President Rouhani: Iran’s economy ahead of global average; 1 January, 2018; available at: https://en.trend.az/iran/society/2842960.html

[3] WBIR News; Iran’s Supreme Leader Ayatollah Ali Khameini blames ‘enemies’ for meddling in protests; By Kim Hjemgaard; 3 January, 2018; available at: http://www.wbir.com/article/news/nation-now/irans-supreme-leader-ayatollah-ali-khameini-blames-enemies-for-meddling-in-protests/465-e15055b5-4fff-4286-bc3e-434d219cdbd4

[4] Welt; EU ruft alle Seiten im Iran zu Gewaltverzicht auf; 3 January, 2018; available at: https://www.welt.de/newsticker/news1/article172118263/Proteste-EU-ruft-alle-Seiten-im-Iran-zu-Gewaltverzicht-auf.html

[5] Reuters; Iran deploys Revolutionary guards to quell ‘sedition’ in protest hotbeds; Bozorgmehr Sharefedin; 3 January, 2018; available at: https://www.reuters.com/article/us-iran-rallies/iran-deploys-revolutionary-guards-to-quell-sedition-in-protest-hotbeds-idUSKBN1ES0FI?il=0

[6] იმედის ახალი ამბები; საზღვარგარეთ მცხოვრებმა ირანელებმა აქციები გამართეს; 3 იანვარი, 2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/42840/sazgvargaret-mtskhovrebma-iranelebma-aqtsiebi-gamartes

[7] Reuters; Iran bans English in primary schools after leader’s warning; Reuters Staff; 7 January, 2018; available at: https://www.reuters.com/article/us-iran-english/iran-bans-english-in-primary-schools-after-leaders-warning-idUSKBN1EW0L1

[8] BBC; Nigerian army says 700 Boko Haram captives have escaped; 1 January, 2018; available at: http://www.bbc.com/news/world-africa-42536065

[9] Premium Times; New Year tragedy: Gunmen kill ‘21’ Rivers residents returning from church; Cletus Ukpong; 1 January, 2018; available at: https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/254177-new-year-tragedy-gunmen-kill-21-rivers-residents-returning-church.html

[10] Reuters; Suicide bomber kills 11 people in mosque attack in northeast Nigeria; Reuters Staff; 3 January, 2018; available at: https://af.reuters.com/article/topNews/idAFKBN1ES0PR-OZATP?feedType=RSS&feedName=topNews

[11] იმედის ახალი ამბები; სირიის ქალაქ ჰომსში გაეროს სარეაბილიტაციო სამუშაოები მიმდინარეობს; 2 იანვარი, 2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/42666/siriis-qalaq-homsshi-gaeros-sareabilitatsio-samushaoebi-mimdinareobs

[12] BBC; Ethiopia to release political prisoners, says prime minister; 3 January, 2018; available at: http://www.bbc.com/news/world-africa-42552643

[13] იმედის ახალი ამბები; სირიის არმიამ ქალაქი სინჯარი დაიკავა; 7 იანვარი, 2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/43216/siriis-armiam-qalaqi-sinjari-daikava

რუსეთი. იეჰოვას მოწმეების მიმართ დამოკიდებულება. იანვარი, 2018

ნორვეგიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების ცენტრმა “Landinfo”-მ 2017 წლის 3 ნოემბერს, მოამზადა ანგარიში, რუსეთში იეჰოვას მოწმეების მდგომარეობის შესახებ. ანგარიშის მომზადებისას, “Landinfo” ძირითადად დაეყრდნო ნორვეგიულ საინფორმაციო საშუალება „Forum 18“-ს, რომელიც მუშაობს რელიგიის და  რელიგიის თავისუფლების საკითხებზე და დეტალურად აშუქებს იეჰოვას მოწმეების მდგომარეობას. ასევე, დაეყრდნო მოსკოვში დაფუძნებულ ორგანიზაცია „SOVA“-ს (ინფორმაციისა და ანალიზის ცენტრი) მიერ მიწოდებულ ინფორმაციას, რომელთანაც „Landinfo“-ს არა ერთი შეხვედრა აქვს გამართული და დიდ ნდობას უცხადებს აღნიშნული ორგანიზაციის საქმიანობას.  ანგარიშში ასევე გამოყენებულია სხვადასხვა საერთაშორისოდ აღიარებული წყაროები.

იეჰოვას მოწმეები რუსეთში, მათი რიცხვი და ადგილმდებარეობა

რუსულ ვებ-გვერდზე ერთ-ერთი იეჰოვას მოწმის მიერ მოცემული ინფორმაციის მიხედვით, იეჰოვას მოწმეების რიცხვი რუსეთში დაახლოებით 171,828 პირს შეადგენს. მედია საშუალება „Reuters“-ის ცნობით, იეჰოვას მოწმეების შტაბი და ადმინისტრაციული ცენტრი სანქტ-პეტერბურგის გარეთ მდებარეობს. ცენტრი, 1999 წლიდან, რეგისტრირებულია, როგორც „ცენტრალიზებული რელიგიური ორგანიზაცია“. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, 1991 წელს, საბჭოთა კანონის ფარგლებში, პირველად მოხდა იეჰოვას მოწმეების ოფიციალური რეგისტრაცია, თუმცა ისინი რუსეთში მე-19 საუკუნის ბოლოდან არსებობენ. საბჭოთა კავშირის პერიოდში, აღნიშნული ორგანიზაცია აკრძალული იყო, თუმცა სხვა რელიგიური ჯგუფების მსგავსად, ისიც ფარულად განაგრძობდა საქმიანობას. მას შემდეგ, რაც მათი საქმიანობა ლეგალური გახდა, ყველგან შეეძლოთ აქტივობების განხორციელება. განსაკუთრებით კი, სანქტ-პეტერბურგში, რომელიც ლიბერალურ ქალაქად მიიჩნევა და შესაბამისად, პრობლემებიც არ შეხვდებოდათ.

უზენაესი სასამართლოს გადაწვეტილება

რუსეთის უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 20 აპრილის დადგენილებით, იეჰოვას მოწმეების ადმინისტრაციული ცენტრი ექსტრემისტულ ორგანიზაციად გამოცხადდა. ამასთანავე, მას შემდეგ, რაც იუსტიციის სამინისტრომ თხოვნით მიმართა უზენაეს სასამართლოს, ორგანიზაცია რუსეთში მოქმედ სხვა 395 ადგილობრივ იეჰოვას მოწმეების ცენტრთან ერთად გამოცხადდა აკრძალულად. 2016 წლის 10 მაისს, რუსეთის ფედერაციის ფედერალური პროკურატურის უფროსის მოადგილისგან იეჰოვას მოწმეების ადმინისტრაციულმა ცენტრმა მიიღო ოფიციალური გაფრთხილება, რომ ექსტრემისტულ საქმიანობაში ჩართვა ნებადართული არ არის.

„Reuters“-ის მიერ 2017 წლის 20 აპრილს გამოქვეყნებული ინფორმაციით, უზენაესმა სასამართლომ დადგინა, რომ რუსეთმა გადაწყვიტა დახუროს იეჰოვას მოწმეების ადმინისტრაციული ცენტრი და მისი ადგილობრივი ორგანიზაციები, ხოლო მათი ქონება რუსეთის ფედერაციას გადასცეს. მანამდე, რუსეთის იუსტიციის სამინისტრომ შეამოწმა იეჰოვას მოწმეების ადმინისტრაციული ცენტრი რუსეთში და 2017 წლის 20 თებერვალს, განაცხადა, რომ ცენტრმა დაარღვია კანონი და გამოავლინა ექსტრემისტული საქმიანობის ნიშნები.  საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“-ის 2017 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ  რეგიონულმა სასამართლოებმა აკრძალეს იეჰოვას მოწმეების ათზე მეტი პუბლიკაცია, რადგან ექსტრემისტულად იქნა მიჩნეული.  მიუხედავად იმისა, რომ იეჰოვას მოწმეების ინტერესების დამცველი ადვოკატები უარყოფდნენ ექსტრემისტული საქმიანობის მტკიცებულებებს, უზენაესმა სასამართლომ ზემოაღნიშნული განაჩენი 2017 წლის 17 ივლისს გამოაცხადა.

უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებმა დაადგინეს, რომ იეჰოვას მოწმეების ადმინისტრაციული ცენტრი და ყველა რეგისტრირებული იეჰოვას მოწმე უნდა გაუქმდეს, სახელმწიფომ უნდა მოახდინოს ქონების კონფისკაცია, ხოლო მათი საქმიანობა მიჩნეული უნდა იქნას ექსტრემისტულად და უკანონოდ. რამდენიმე ასეულმა იეჰოვას მოწმე ინდივიდუალურმა პირმა და ადგილობრივმა ორგანიზაციამ საკუთარი სარჩელი შეიტანა უზენაეს სასამართლოში, რომელშიც უარყოფენ პირველი სასამართლო პროცესის ნაწილად ყოფნას და ამბობენ, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება არღვევს მათ უფლებებს. „Forum 18”-ის 2017 წლის ოქტომბრის მონაცემებით, აღნიშნული სასამართლო პროცესები ჯერ კიდევ დამთავრებული არ იყო.

იეჰოვას მოწმეების მიმართ დამოკიდებულება უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებამდე და გადაწყვეტილების შემდეგ

რუსეთის ხელისუფლების რეაქცია იეჰოვას მოწმეებთან მიმართებაში არ არის ახალი. აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტი 2016 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში აღნიშნავს, რომ იეჰოვას მოწმეების, პენტაკოსტალების, მუსლიმების და ებრაელების მიმართ ადგილი ჰქონდა ფიზიკურ თავდასხმებს. ქვეყნის ზოგიერთ ქალაქში, რუსეთის ხელისუფლებამ დაშალა რელიგიური უმცირესობები, განსაკუთრებით კი იეჰოვას მოწმეები, რომლის ძირითადი საფუძველიც იყო ექსტრემისტული საქმიანობა. იეჰოვას მოწმეები საკუთარი საქმიანობის გამო მანამდეც აწყდებოდნენ რეაქციულ ქმედებებს, სანამ აიკრძალებოდა მათი ორგანიზაცია.

რუსეთის „ექსტრემიზმის კანონი“ და სისხლის სამართლის კოდექსი გამოიყენება რელიგიის თავისუფლებით მოსარგებლე პირების დასასჯელად და დასაპატიმრებლად, ასევე შეკრებების განმახორციელებელი ორგანიზაციების დასასჯელად და რელიგიურ თემატიკაზე შექმნილი პუბლიკაციების ასაკრძალად. „Forum 18“-ის ცნობით, ბოლო ათი წლის განმავლობაში „ექსტრემიზმის კანონის“ არსებობა რელიგიის და რელიგიის თავისუფლებისთვის წარმოადგენს დიდ საფრთხეს რუსეთში.

რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსის ე. წ. ექსტრემისტული მუხლები: მუხლი 280 (აქტივობა, რომელიც ხელს უწყობს ექსტრემისტული ორგანიზაციის საქმიანობას) და მუხლი 282 (ეთნიკური, რელიგიური ან სოციალური სიძულვილისკენ ან მტრობისკენ მოწოდება), ასევე იქნა გამოყენებული იეჰოვას მოწმეების წინააღმდეგ, თუმცა, ამ მხრივ, მცირე პროგრესი აღინიშნა.

„SOVA“-ს განცხადებით, იეჰოვას მოწმეების საყოველთაო აკრძალვამდე, დაიხურა მათი მოქმედების ცხრა ადგილი. ეს მოხდა შემდეგ რაიონებში: ტაგანროგი (2009 წელი), სამარა (2014 წელი), აბინსკი (2015 წელი), სტარი ოსკოლი, ბელგოროდი, ელისტა, ორჯოლი და ბირობიდჯანი (2016 წელი) და ჩერქესსკი (2017 წელი). მორწმუნეები დაჯარიმდნენ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა აქტის 20.29-ე მუხლის მიხედვით, ვინაიდან ისინი არიგებდნენ ექსტრემისტული შინაარსის შემცველ ბროშურებს. აღნიშნული მუხლი ითვალისწინებს, 15 დღემდე პატიმრობას და აკრძალული ლიტერატურის ჩამორთმევას. ორგანიზაციებისთვის ჯარიმა შეადგენს 50,000-დან 100,000-მდე რუბლს, ან საქმიანობის შეწყვეტას 90 დღის განმავლობაში.

პირები ასევე მიცემული იყვნენ სისხლის სამართლის პასუხისგებაში, თუმცა ტაგანროგის საქმის გარდა, ყველა მათგანს გამოუტანეს გამამართლებელი განაჩენი. ტაგანროგის 16 იეჰოვას მოწმის წინააღმდეგ აღძრული სისხლის სამართლის საქმე მიმდინარეობდა იმ ბრალდებით, რომ ადგილობრივი ორგანიზაციის ექსტრემისტულად აღიარების მიუხედავად, მათ დაარღვიეს აკრძალვა და განაგრძეს საქმიანობა. საბოლოოდ, 2015 წელს, ყველა წევრი დამნაშავედ იქნა ცნობილი და დაეკისრათ 10,000-დან  70,000-მდე რუბლის ოდენობის ჯარიმების გადახდა, თუმცა მათ აღნიშნული თანხა ვერ გადაიხადეს.

2016 წელს, რუსეთმა გაამკაცრა ანტი-ტერორისტული კანონმდებლობა, როდესაც დამატებით მიიღო ე. წ. იაროვაიალოვენის კანონი. სახელწოდება მომდინარეობს აღნიშნული კანონის ერთ-ერთი დამფუძნებლისგან ირინა იაროვაიასგან. დამატებები მიმართულია ტერორიზმისა და ექსტრემიზმის წინააღმდეგ, მაგრამ ასევე მოიცავს ქადაგების წინააღმდეგ მიმართულ ზომებს. დამატებითი კანონის მიხედვით, თუ პირს სურს საკუთარი რწმენა გაუზიაროს სხვებს, ოფიციალურად დამტკიცებული შენობის გარეთ და განახორციელოს ქადაგება, ამისთვის მას უნდა ჰქონდეს ნებართვა საკუთარი რელიგიური ჯგუფისგან/რეგისტრირებული ორგანიზაციისგან. აკრძალულია ქადაგება საცხოვრებელ ადგილებში, ხოლო ის, ვინც დაარღვევს კანონს, დაჯარიმდება ერთი მილიონი რუბლის ოდენობით. იაროვაიას აქტი, ასევე, მოიცავს იმ პირების მიმართ ვიზის გაცემის შეზღუდვებს, რომლებიც რუსეთში ქადაგების მიზნით ჩადიან.

2017 წლის ივლისში „Forum 18“-მა გამოაქვეყნა ინფორმაცია, სადაც აღწერს იუსტიციის სამინისტროს ქმედებებისგან გამოწვეულ შედეგებს, რომელსაც უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებამდე ჰქონდა ადგილი, მათ შორის იყო რელიგიური შეკრებების ორგანიზატორი რელიგიური ლიდერებისადმი ბრალის დადება, სკოლებში ბავშვებზე ზეწოლა და დისკრიმინაცია. ასევე, რამდენიმე იეჰოვას მოწმის იძულებითი გათავისუფლება სამსახურიდან.

ერთ-ერთი დიპლომატიური წყაროს ცნობით, 2017 წლის ოქტომბრის მონაცემებით, უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაიხურა იეჰოვას მოწმეების დაწესებულებები, როგორც რეგიონულ, ისე ცენტრალურ დონეზე. ვიბორგის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლის მიერ იეჰოვას მოწმეების ბიბლია გამოცხადდა ექსტრემისტულად.

„Forum 18“-ის შეფასებით, უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებამდე და გადაწყვეტილების შემდგომ ძირითადი განსხვავება არის ის, რომ მანამდე იეჰოვას მოწმეების პუბლიკაციები მიიჩნეოდა ექსტრემისტულად ადმინისტრაციული სამართლის მიხედვით, ხოლო ისინი, ვინც ავრცელებდნენ აღნიშნულ ლიტერატურას სამართლდებოდნენ ადმინისტრაციული კანონის 20.29-ე მუხლით. მიუხედავად ამისა, იეჰოვას მოწმეები მონაწილეობას იღებდნენ თაყვანისცემაში, ჰქონდათ საკუთრების უფლება და მოქმედებდნენ თავისუფლად. უზენაესი სასამართლოს 20 აპრილის გადაწყვეტილებით, რომელიც ძალაში 2017 წლის 17 ივლისს შევიდა, იეჰოვას მოწმეების არა მხოლოდ წიგნები და საინფორმაციო მასალა, არამედ ისინი, როგორც ორგანიზაცია აიკრძალა. იეჰოვას მოწმეებს აღარ შეუძლიათ შეკრება, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მაინც შეიკრიბებიან, ან მათ შეკრებაზე ეჭვს მიიტანენ, დანაშაულებრივ საქმიანობაში იქნებიან ბრალდებულები, რომელიც ითვალისწინებს დიდი რაოდენობის ჯარიმის გადახდას და წლობით პატიმრობას. აღნიშნული ეხება იეჰოვას მოწმეების ყველა წევრს. ამჟამად, იეჰოვას მოწმეების საქმიანობა პერმანენტულად აკრძალულია. იეჰოვას მოწმეების ინდივიდუალური წევრები შესაძლოა გახდნენ დევნის მსხვერპლი თუ  საკუთარ რწმენას ამჟღავნებენ საჯარო ან კერძო სახით და იმ შემთხვევაშიც, თუ მათ იეჰოვას მოწმეებისგან გადაცემული ლიტერატურა უჭირავს ხელში. ისინი შესაძლოა დაისაჯონ სისხლის სამართლის კოდექსის 282.2-ე მუხლის მიხედვით, აკრძალულ ორგანიზაციაში შესრულებული საქმიანობის გამო.

„Forum 18“- ის ინფორმაციით, რეაქცია იმ პირების მიმართ, რომელთაც იეჰოვას მოწმეებში მნიშვნელოვანი პოზიცია უკავით, უფრო მკაცრია, ვიდრე რიგითი წევრების მიმართ. თუ იეჰოვას მოწმე განაგრძობს თავის საქმიანობას ექსტრემისტულ ორგანიზაციაში, მაშინ რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსის 282.2-ე მუხლის პირველი ნაწილის (ორგანიზაციისადმი კუთვნილება) მიხედვით, სასჯელი უფრო მკაცრია და ითვალისწინებს ჯარიმას ან თავისუფლების აღკვეთას ექვსიდან ათ წლამდე, ვიდრე მეორე ნაწილის (მონაწილეობა) მიხედვით, რომელიც ითვალისწინებს ჯარიმას ან თავისუფლების აღკვეთას ოთხიდან რვა წლამდე.

უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ არსებული პრაქტიკა

„Forum 18“-ის შეფასებით, ძნელია იმის თქმა თუ რა მოხდება იეჰოვას მოწმეებთან მიმართებაში. 2017 წლის ივლისის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრეს სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში. „Forum 18“-ის შეფასებით, რა მიმართულებითაც არ უნდა წავიდეს საქმე, შედეგები ასევე სერიოზული და ყოვლისმომცველი იქნება რიგითი  მორწმუნეებისთვისაც.

„Forum 18“-ის ინფორმაციით, უზენაესი სასამართლოს 17 ივლისის აკრძალვის შემდეგ იეჰოვას მოწმის წინააღმდეგ პირველი სარჩელი 2017 წლის 25 აგვისტოს შევიდა სასამართლოში. ექსტრემიზმში ბრალდებული არის ქალბატონი სამხრეთ-დასავლეთ მოსკოვიდან, კურსკიდან, რომელიც 15 წლის ვაჟთან ერთად, 4 აგვისტოს, ქალაქის ბაზრის ტერიტორიაზე, არიგებდა ბუკლეტებს და ხალხს იეჰოვას მოწმეებთან გაწევრიანებისკენ მოუწოდებდა. „Forum 18“-ის განცხადებით, მისიონერული საქმიანობის განსახორციელებლად მათ უნდა ჰქონოდათ საჭირო დოკუმენტაცია. თუ ქალი დაადანაშაულეს, მოუწევს გადაიხადოს 300,000-დან 700,000-მდე რუბლის ოდენობის ჯარიმა, ან ორიდან ოთხ წლამდე ყოველწლიური ხელფასი, ორიდან ხუთ წლამდე იძულებითი სამუშაო, ან ოთხიდან რვა წლამდე პატიმრობა. „Forum 18“-ის ინფორმაციით, აღნიშნული საქმე ჯერ კიდევ ძიების ქვეშ არის. ამავე წყაროს ცნობით, 2017 წლის ივლისის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ, იეჰოვას მოწმეების წინააღმდეგ სხვა საქმე ჯერ-ჯერობით არ აღძრულა.

გეოგრაფიული ფაქტორი

„Forum 18“-ის ინფორმაციით, წარსულში, იეჰოვას მოწმეების მდგომარეობა ქვეყნის რომელიმე ტერიტორიაზე შესაძლოა უფრო რთული ყოფილიყო, ვიდრე სხვა ნაწილში, ეს დამოკიდებული იყო იმაზე, რომ ინდივიდუალური საქმეების გადაწყვეტა ადგილობრივ სასამართლოებში ხდებოდა, სადაც იეჰოვას მოწმეები აკრძალულად მიიჩნეოდნენ, ხოლო მას შემდეგ რაც უზენაესი სასამართლოს მიერ, აღნიშნული ჯგუფი საყოველთაოდ აიკრძალა, ქვეყნის ყველა ნაწილში მათ მიმართ ერთნაირი დამოკიდებულებაა.

შეურაცხყოფის შემთხვევაში დახმარების აღმოჩენის შესაძლებლობა

რუსეთის ხელისუფლება (რუსეთის პოლიცია) უზრუნველყოფს თუ არა იეჰოვას მოწმეების დაცვას მათ მიმართ ძალადობისა და ვანდალიზმის არსებობის შემთხვევაში, „Forum 18“-ს აღნიშნული საკითხი არ აქვს შესწავლილი, თუმცა აცხადებს, რომ კერძო პირების მხრიდან განხორციელებული ვანდალიზმის ცალკეული შემთხვევების დროს, იეჰოვას მოწმეები მიმართავენ პოლიციას, მაგრამ თუ რა მოყვება აღნიშნულ ქმედებას, „Forum 18“-ის მიხედვით, უცნობია. „SOVA“-ს ინფორმაციით, იეჰოვას მოწმეები, როგორც წესი, სერიოზული ინციდენტების დროს, უკავშირდებიან პოლიციას, მაგრამ პოლიციელთა უმეტესობა არაფერს აკეთებს და ხშირ შემთხვევაში, გაღიზიანებული რეაქციით პასუხობენ მათ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, როდესაც მცირე ფორმის ინციდენტებს აქვს ადგილი, იეჰოვას მოწმეები, როგორც წესი, არ მიმართავენ პოლიციას.[1]

[1] Landinfo – Norwegian Country of Origin Information Centre: Russland: Jehovas vitner, 3 November 2017

 (accessed on 4 January 2018)