ერაყი. დიალის პროვინციაში არსებული ზოგადი ვითარება. აპრილი, 2021

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2020 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ წერდა, რომ დიალას პროვინცია ერაყის ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში და აქვს საერთაშორისო საზღვარი ირანთან. პროვინციის მოსახლეობა 1 680 328 პირს შეადგენს და როგორც ეთნიკური, ასევე – რელიგიური თვალსაზრისით, ის საკმაოდ არაერთგვაროვანია: მოსახლეობის უმრავლესობას არაბები, ქურთები და თურქმენები შეადგენენ, რომლებიც როგორც ისლამის შიიტურ, ასევე – სუნიტურ დენომინაციას მიეკუთვნებიან.

პროვინციაში ფიქსირდება საკმაოდ ბევრი უსაფრთხოებრივი შეიარაღებული აქტორი. მათ შორის ყველაზე მეტად აღსანიშნავია: ერაყის შეიარაღებული ძალები; „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (PMU); „გვაროვნული სამობილიზაციო ძალები“ (TMF, Hashd al-Asha’iri); ქურთისტანის რეგიონალური მთავრობის შეიარაღებული ძალები, ასევე –  ტერორისტული დაჯგუფებები: „ისლამური სახელმწიფო“ (ISIS; ISIL) და Ansar al Islam (AAI).

დიალას პროვინციას ხშირად ახასიათებენ, როგორც უსაფრთხოების კუთხით  ერთ-ერთ ყველაზე აქტიურ რეგიონს ერაყში, რაც ძირითადად ეთნო-სექტარული დაპირისპირებებითაა გამოწვეული. ცნობილია, რომ დიალაში 2004 წლიდან ბინადრობდნენ ექსტრემისტი შეიარაღებული დაჯგუფებები. როგორც დედაქალაქ ბაღდადთან, ასევე – ირანის საზღვართან სიახლოვის გამო, დიალას პროვინციის დაკავება პრიორიტეტული იყო ერაყის ხელისუფლება და პრო-ირანული „სახალხო სამობილიზაციო ძალებისთვის“ (PMU). ერაყის პროვინციებს შორის, დიალა ყველაზე უფრო მეტად დაზარალდა 2013-2014 წლებში „ისლამური სახელმწიფოს“ ექსპანსიისას. 2014 წელს, აღნიშნული დაჯგუფების მიერ ჩადენილი საშინელებების გამო, ადგილობრივმა გვარების ლიდერებმა ალიანსი შეკრეს ერაყის უსაფრთხოების ძალებთან, რათა ერთობლივი ძალებით ებრძოლათ ISIS-ის წინააღმდეგ.

2015 წლის იანვარში, 6 თვიანი ოკუპაციის შემდეგ, რამაც ათასობით ადგილობრივის იძულებითი გადაადგილება გამოიწვია, დიალას გამოცხადდა „ისლამური სახელმწიფოსგან“ სრულიად თავისუფლად. ა.შ.შ. თავდაცვის დეპარტამენტის მიხედვით, დიალა, სადაც ყველაზე უფრო არიან კონცენტრირებულნი ირანთან აფილირებული „სახალხო სამობილიზაციო ძალებისთვის“ (PMU), წარმოადგენს ერაყში „ისლამური სახელმწიფოს“ თავდასხმების ძირითად სამიზნეს. იმავე წყაროს მიხედვით, 2019 წლის მარტში ISIS-ის ე.წ. ტერიტორიული ხალიფატის დაცემასთან ერთად, დიალას პროვინციაში არაერთხელ ფიქსირდებოდა “ისლამური სახელმწიფოს თავდასხმების“ ყველაზე დიდი კონცენტრაცია.

The Middle East Institute-ის მიხედვით,დიალაში უსაფრთხოების კუთხით სიტუაცია კვლავ რჩება საყურადღებოდ, რადგან პროვინციაში ISIS კვლავ აქტიურია და ხელს უშლის ნორმალური ცხოვრების დაბრუნების კუთხით გადადგმულ ყველა ნაბიჯს. ადგილობრივი ექსპერტების მიხედვით, დღიური თავდასხმები 4-დან 12 შემთხვევამდეც კი შესაძლოა აღწევდეს. ზოგიერთი ტერიტორია (მაგ. ჯალავლას დასახლება) საერთოდ მიუღწეველია. ა.შ.შ. თავდაცვის დეპარტამენტის მიხედვით, პროვინციის შიგნით, უსაფრთხოების კუთხით ყველაზე უფრო რთული ვითარებაა ბაქუბაჰისა და ხანაქინის დასახლებებში. 2019 წლის მანძილზე და 2020 წლის დასაწყისში, საერთაშორისო კოალიციური ძალები ან ერაყის უსაფრთხოების ძალები, რეგულარულად ახორციელებდნენ საჰაერო იერიშებს ISIS სავარაუდო სამალავებზე.

2019 წლის იანვარი-მარტის პერიოდში, კვლავ ა.შ.შ. თავდაცვის დეპარტამენტის მიხედვით, ISIS აძლიერებდა საკუთარ ქსელს დიალაში. 2019 წლის აპრილში, დაჯგუფებამ დაიწყო მასშტაბური თავდასხმათა სერია, რომელმაც დიალაში პიკს მაისში მიაღწია. აღნიშნულ თვეში დაფიქსირდა 35 უსაფრთხოებრივი ინციდენტი, ძირითადად – ბაქუბაჰისა და ხანაქინის დასახლებებში. აგვისტოში ინციდენტების რაოდენობა 41-მდე გაიზარდა. ხანაქინის დასახლების 12 სოფლიდან მოსახლეობის სრული ევაკუაცია მოახდინეს. ოქტომბერში სიტუაცია გაუმჯობესდა, რადგან მხოლოდ 13 ინციდენტი აღირიცხა. ეს ნაწილობრივ გამოწვეული იყო მასშტაბური დემონსტრაციებით ბაღდადსა და ქვეყნის სხვა დიდ ქალაქებში, რომელის დროსაც დაჯგუფებამ თავდასხმები შეწყვიტა. დეკემბერის თვეში, დიალაში ინციდენტების რაოდენობა კვლავ გაიზარდა (42), ხოლო ISIS ახალი სამიზნე გახდა მუქდადიას დასახლება. იმავე წყაროს მიხედვით, 2020 წლის აპრილში ISIS-მა დაიწყო ყოველწლიური საგაზაფხულო თავდასხმათა კამპანია, რომლის ფარგლებშიც, დიალას პროვინციაში, აპრილის თვეში 42, ხოლო მაისში – 71 უსაფრთხოებრივი ინციდენტი დაფიქსირდა. თავდასხმათა უმრავლესობა ხანაქინსა და მუქდადიას დასახლებებაზე მოდიოდა. ISIS განსაკუთრებით აქტიური იყო დიალაში 2020 წლის ივნისშიც.

რაც შეეხება სტატისტიკას, UNAMI-ს მიხედვით, 2019 წლის იანვარი – 2020 წლის ივნისი პერიოდში, სიტუაცია შემდეგია: 2019წლის მანძილზე სახეზეა  55 ინცდენტი, რომელთაც ჯამში 47 პირის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო 64 – დაშავდა. 2020 წლის იანვარი-ივლისის პერიოდში, დაფიქსირდა 48 ინციდენტი, რასაც 46 ადამიანი შეეწირა, ხოლო 67 – დაშავდა.

იმავე პერიოდში, ACLED მიხედვით, დიალას პროვინციაში დაფიქსირდა 280 ბრძოლის, 260 დისტანციური ძალადობა/აფეთქების, სამოქალაქო მოსახლეობაზე თავდასხმის 90 შემთხვევა, რაც ჯამში 630 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტს შეადგენს. შემთხვევათა უმრავლესობა მუქდადიას დასახლებაზე მოდიოდა.[1]

ჟურნალისტი  და მკვლევარი ჯოელ უინგი 2008 წლიდან მოყოლებული აწარმოებს ონლაინ-ბლოგს, სადაც ყოველკვირეული პერიოდულობით თავსდება ინფორმაცია ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ სიტუაციაზე და ქვეყანაში მიმდინარე აქტუალურ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ თუ სხვა საკითხებზე.  ბლოგზე განთავსებული ინფორმაციის მიხედვით, 2021 წლის იანვრის თვეში, დიალას პროვინციაში სულ 21 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი დაფიქსირდა (თითქმის სრულიად – ISIS თავდასხმები), რასაც ჯამში 36 სამოქალაქო დანაკარგი მოჰყვა (17 მოკლული და 19 დაშავებული). სტატიის მიხედვით, დიალა რეგულარულად წარმოადგენს ყველაზე ძალადობრივ პროვინციას ერაყში. ინციდენტთა უმრავლესობა ფიქსირდებოდა მუქდადიასა და ხანაქინის დასახლებებში. თავდასხმების სამიზნეთა უმრავლესობას კი უსაფრთხოების ძალები წარმოადგენდნენ – 17 გარდაცვლილიდან 12 „ერაყის უსაფრთხოების ძალებისა“ და ჰაშდის წარმომადგენელი იყო, ისევე როგორც – დაშავებულ 19-თაგან – 13.[2]

დიალაში უსაფრთხოების კუთხით ტენდენცია შენარჩუნდა თებერვლის თვეშიც. კვლავ დაფიქსირდა 21 თავდასხმა, რასაც 15 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო 23 კი – დაშავდა. ამას გარდა, ადგილი ჰქონდა გატაცების 2, ხოლო ქალაქებზე და საკონტროლო გამშვებ პუნქტებზე თავდასხმის 5 შემთხვევას. ინციდენტთა უმრავლესობა დაფიქსირდა ხანაქინის დასახლების მიმდებარედ, რომელიც ერაყში „ისლამური სახელმწიფოს“ მთავარ ბაზას წარმოადგენს.[3]

რაც შეეხება მარტის თვეს, დიალაში კვლავ ადგილი ჰქონდა 21 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტს, რასაც 10 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო კიდევ 9 კი – დაშავდა. .

[4]

[1] EASO – Iraq Security situation; published in October 2020; available at

[accessed 22 April 2021]

[2]Joel Wing – Blog “Musings on Iraq” – article “Violence Continues To Decline In Iraq Winter 2020-21”; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2021/02/violence-continues-to-decline-in-iraq.html[accessed 22 April 2021]

[3]Joel Wing – Blog “Musings on Iraq” – article “IS Winter Break Continues In Feb While Pro-Iran Groups Picking Up Attacks?”; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2021/03/is-winter-break-continues-in-feb-while.html [accessed 22 April 2021]

[4]Joel Wing – Blog “Musings on Iraq” – article “Violence In Iraq, March 2021”; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2021/04/violence-in-iraq-march-2021.html [accessed 22 April 2021]

ერაყი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება ქადისიის პროვინციაში. აპრილი, 2021

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი ერაყის შესახებ 2020 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშის მიხედვით, ერაყში ქადისიას პროვინცია, რომელიც ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს, წარმოადგენს ძირითადად შიიტი მუსლიმებით დასახლებულ რეგიონს. ანგარიშის მიხედვით, რეგიონში ასევე მოქმედებენ შიიტური შეიარაღებული ჯგუფები – ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (PMF). ანგარიშში, სხვა დამატებითი ინფორმაცია, უშუალოდ ქადისიას პროვინციაში უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების, ასევე – შიიტი მუსლიმების მიმართ არსებული სამართალდარღვევების შესახებ, არ იძებნება.[1]

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2020 წლის 23 ივნისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ მთლიანი წლის მანძილზე, უშუალოდ ქადისიას პროვინციაში დაფიქსირდა 124 ინციდენტი, რომელთაგან 6-ს  27 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. შემთხვევათა უმრავლესობა დაფიქსირდა შემდეგ ლოკაციებზე: აფაკი; ალ-მიჰნავია; აშ-შინაფიია; ჰამზა; ნაჰიიათ გჰამმას; ნაჰიიათ ად დეგჰარა; შამია.[2]

ჟურნალისტი  და მკვლევარი ჯოელ უინგი 2008 წლიდან მოყოლებული აწარმოებს ონლაინ-ბლოგს, სადაც ყოველკვირეული პერიოდულობით თავსდება ინფორმაცია ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ სიტუაციაზე და ქვეყანაში მიმდინარე აქტუალურ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ თუ სხვა საკითხებზე.  ბლოგზე განთავსებული ინფორმაციის მიხედვით, უკანასკნელი 3 თვის განმავლობაში (იანვარი, მარტი, თებერვალი) უშუალოდ ალ ქადისიას პროვინციაში, უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტები არ ფიქსირდება. [3][4][5]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2020 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ წერდა, რომ ქადისიას პროვინციას ISIS-ის ექსპანსიასთან დაკავშირებული, 2014 წელს დაწყებული და შემდგომი კონფლიქტური პროცესები თითქმის არ შეხებია. სხვადასხვა წყაროების მიხედვით, სამხრეთი ერაყი ითვლება „შედარებით უფრო უსაფრთხოდ“ ვიდრე ქვეყნის სხვა ნაწილები, თუმცა გვხვდება პრობლემებიც, კერძოდ: კრიმინალი, ნარკოტიკებით ვაჭრობა და ძალადობა შიიტურ შეიარაღებულ ჯგუფებსა და ტომებს შორის. 2018 წელს ადგილი ჰქონდა შიიტურ შეიარაღებულ ჯგუფებს შორის დაპირისპირებას მიწის ნაკვეთებისა და ნავთობის მოპოვების კონტროლთან დაკავშირებით. ადგილობრივი წყაროების მიხედვით, შიიტებს შორის დაპირისპირება ძირითადად გავლენას ახდენს იმ პირებზე, რომლებიც აქტიურად არიან ჩართულნი შეიარაღებულ ჯგუფებში ან გვაროვნულ დაჯგუფებებში. 2019 წელს AL-Monitor წერდა, რომ სამხრეთი ერაყის პროვინციებში შიიტური ჯგუფებს შორის დაპირისპირების კიდევ ერთი მიზეზი წყლის ნაკლებობა იყო.

ანგარიშის მიხედვით, პროვინციაში ძირითადად ორი უსაფრთხოებრივი აქტორი მოქმედებს: ერაყის უსაფრთხოების ძალები და შიიტური „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (PMF).

რაც შეეხება უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ სტატისტიკას, UNAMI-ს მიხედვით, 2019 წლის იანვრიდან 2020 წლის ივლისის ჩათვლით პერიოდში, ქადისიას პროვინციაში სულ 14 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი დაფიქსირდა, რომელთაგან ფატალური მსხვერპლი არც ერთს არ მოჰყოლია, ხოლო 4 ადამიანი – დაშავდა. ACLED მონაცემებით,  იმავე საანგარიშო პერიოდში ქადისიაში აღირიცხა: 5 ბრძოლა; დისტანციური ძალადობა/აფეთქებების 5 შემთხვევა; სამოქალაქო პირებზე ძალადობის 2 ფაქტი და არეულის 52 შემთხვევა. ამას გარდა, ქადისიაში ასევე  დაფიქსირებულ იქნა საპროტესტო დემონსტრაციების 207 შემთხვევა. [6]

[1] Australian Government DFAT  -DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT IRAQ; published on 17 August 2020; available at

[accessed 22 April 2021]

[2] ACCORD – IRAK, JAHR 2019: KurzübersichtüberVorfälleausdem Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED); published on 23 June 2020; available at

[accessed 22 April 2021]

[3]Joel Wing – Blog “Musings on Iraq” – article “Violence Continues To Decline In Iraq Winter 2020-21”; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2021/02/violence-continues-to-decline-in-iraq.html [accessed 22 April 2021]

[4]Joel Wing – Blog “Musings on Iraq” – article “IS Winter Break Continues In Feb While Pro-Iran Groups Picking Up Attacks?”; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2021/03/is-winter-break-continues-in-feb-while.html [accessed 22 April 2021]

[5]Joel Wing – Blog “Musings on Iraq” – article “Violence In Iraq, March 2021”; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2021/04/violence-in-iraq-march-2021.html [accessed 22 April 2021]

[6] EASO – Iraq Security situation Country of Origin Information Report; published on October 2020; available at

[accessed 22 April 2021]

ერაყი. ვასიტის პროვინციაში დაბრუნების შესაძლებლობა. აპრილი, 2021

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატი (UNHCR) 2021 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ერთ-ერთი რელევანტურ ანგარიშში წერდა, რომ 2014-2017 წლებში  დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ ერაყში მასშტაბური ექპანსიისა და შემდგომი სამხედრო ოპერაციების გამო, ბევრმა ერაყულმა ადგილობრივმა ხელისუფლებებმა დააწესეს მკაცრი შეზღუდვები პროვინციებში შესვლასა და ბინადრობასთან დაკავშირებით. განსაკუთრებით, აღნიშნული შეზღუდვები და, ზოგჯერ, სრული აკრძალვები, ეხებოდა კონფლიქტური რეგიონებიდან იძულებით გადაადგილებულ სუნიტ არაბებს. ანგარიშის მომზადების დროს, უსაფრთხოებრივი „სქრინინგები“  და უსაფრთხოების კუთხით შემოწმებები კვალ რჩება იმ პირებისთვის, რომლებიც წარმოშობით არიან წარსულში ISIS-ს კონტროლს დაქვემდებარებულ ან კონფლიქტური რეგიონებიდან, განსაკუთრებით კი,  ეს ეხება სუნიტ არაბებსა და სუნიტ თურქმენებს.

ანგარიშის გამოქვეყნების დროს არსებული მდგომარეობით, UNHCR ფლობს ინფორმაციას, რომ იმ პირებს, რომლებიც წარმოშობით არიან წარსულში „ისლამური სახელმწიფოს“ კონტროლირებადი ან კონფლიქტური ტერიტორიებიდან, ასევე იმ პირებს, რომლებიც ერაყში მესამე ქვეყნიდან დაბრუნდნენ, არ ესაჭიროებათ ადგილობრივი სპონსორის მხარდაჭერა შემდგომ პროვინციებსა თუ ქალაქებში ჩასასვლელად: ბაბილონი; ბაღდადი; ბასრა; დჰი ქარი; დიიალა; ქერბალა; ქ.კირკუკი;  მუთჰანა; ნაჯაფი; ქადისია და ვასიტი.

რაც შეეხება ბინადრობის მოწმობის აღებას და მის საფუძველზე ბინადრობას, UNHCR ფლობს ინფორმაციას, რომ იმ პირებს, რომლებიც წარმოშობით არიან წარსულში „ისლამური სახელმწიფოს“ კონტროლირებადი ან კონფლიქტური ტერიტორიებიდან, ასევე იმ პირებს, რომლებიც ერაყში მესამე ქვეყნიდან დაბრუნდნენ, ესაჭიროებათ სპონსორისა ადგილობრივი მუხთარის (ადგილობრივი თვითმართველობის) მხარდაჭერა შემდეგ პროვინციებში: ბაღდადი, დიალა, ქ. კირკუკი, ბაბილონი; ბასრა; დჰი ქარი; დიიალა; ქერბალა;  მუთჰანა; ნაჯაფი; ქადისია და ვასიტი. [1]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2020 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ ვასიტის პროვინცია მდებარეობს აღმოსავლეთ ირანში და მისი მოსახლეობა, 2019 წლის მაჩვენებლით, 1 415 034 პირს შეადგენს. მოქალაქეთა უმრავლესობა არაბულ ეთნოსს მიეკუთვნება, თუმცა, გვხვდებიან ფაილი ქურთებიც.

ეკონომიკურად ვასიტი წარმოადგენს სავაჭრო ჰაბს, რომელიც სამხრეთ და ჩრდილოეთ პროვინციებს აკავშირებს, ასევე – ირანთან საზღვრის გამო, საერთაშორისო ვაჭრობის კუთხით საკმაოდ მნიშვნელოვანია პროვინციაა. ვასიტის ეკონომიკაში მთავარი როლი შეაქვთ მიწათმოქმედებასა და ინდუსტრიას. უკანასკნელ ხანებში, გზებზე უსაფრთხოებაზე გავლენა იქონია საპროტესტო დემონსტრაციებმა, რომელთა ფარგლებშიც, მონაწილეები კეტავდნენ მაგისტრალებს.

გაეროს ანგარიშით – დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ წინამორბედი – „ერაყის ისლამური სახელმწიფო“ თავის დროზე, ოპერირებდა ვასიტის პროვინციის ნაწილში. ხოლო რაც შეეხება უშუალოდ ISIS-ს, ანგარიშის მიხედვით, მას არასდროს ეკავა ვასიტი. შესაბამისად, როდესაც 2014 წელს ერაყის უსაფრთხოების ძალები ჩრდილოეთსა და დასავლეთში, ISIS-ის წინააღმდეგ საბრძოლველად გაიწვიეს, ვასიტში უსაფრთხოების კუთხით სტაბილურობაზე უარყოფით გავლენას შემდეგი ფაქტორები ახდენდნენ: შიიტს ტომებს შორის შეტაკებები; სახელმწიფო სამშენებლო კონტრაქტები და მიწის ნაკვეთის მფლობელობაზე დავები. პროვინციაში მოქმედებეს ორი უსაფრთხოებრივი აქტორი: ერაყის უსაფრთოების ძალები (ISF) და „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (PMF). 2018 წლის ზაფხულში, მთლიანი პროვინციის მასშტაბით საჯარო საპროტესტო გამოსვლები დაიწყო. ერთ-ერთი წყაროს მიხედვით, 2020 წლის მაისში, ვასიტის პროვინციაში დაფიქსირდა სუნიტური ჯგუფების მიერ შიიტ სამოქალაქო პირებზე მიმართული დაბომბვები. აღნიშნულის დამადასტურებლი სხვა ინფორმაცია არ მოიძებნა.

ანგარიშის მიხედვით, 2018 წლიდან მოყოლებული, ვასიტში, ზოგჯერ ადგილი ჰქონდა საპროტესტო დემონსტრაციებს, რომელთაც მსხვერპლი მოჰყვა და რომელთა ფარგლებში, დემონსტრანტებმა ცეცხლი წაუკიდეს PMF-ების და პოლიტიკოსთა ოფისებს. UNAMI-ს მიხედვით, მასობრივი საპროტესტო დემონსტრაციები ვასიტში კვლავ დაიწყო 2019 წლის ოქტომბერში.

რაც შეეხება პროვინციაში უსაფრთხოების კუთხით მდგომარეობას, UNAMI-ის მიხედვით, 2019 წლის იანვრიდან 2020 წლის ივლისის ჩათვლით, ვასიტში სულ 10 უსაფრთხოებრივი ინციდენტი დაფიქსირდა, რომელთა ფარგლებში 1 ადამიანი გარდაიცვალა, ხოლო 1  – დაშავდა.

ACLED ინფორმაციით, 2019 წლის ივლისიდან 2020 წლის ივლისამდე პერიოდში, ვასიტში დაფიქსირდა 1 ბრძოლა; 1 დისტანციური ძალადობა/აფეთქება; სამოქალაქო მოსახლეობაზე ძალადობის 1 შემთხვევა და  38 არეულობის შემთხვევა, რაც ჯამში 31 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტს შეადგენს. იმავე პერიოდში, ორგანიზაციამ აღრიცხა 124 საპროტესტო დემონსტრაცია, რომელთაგან უმრავლესობა, დედაქალაქ კუტში ფიქსირდებოდა.

რაც შეეხება სახელმწიფო დაცვის კუთხით სიტუაციას, 2017 წელს მედია წყაროების ცნობით, სამხრეთულ რეგიონებში შექმნილმა ვაკუუმმა უსაფრთხოების კუთხით შეასუსტა ერაყის სახელმწიფო ძალების უნარი, უზრუნველეყოთ უსაფრთხოება აღნიშნულ პროვინციები. გავრცელებული ცნობებით, ფიქსირდებოდა სახელმწიფო ძალების მიერ სამოქალაქო დემონსტრანტების მოკვლის შემთხვევები. აღნიშნულის საკითხზე დაიწყო გამოძიებები, რასაც 2019 წლის ბოლოს შედეგად მოჰყვა სასამართლო გადაწყვეტილება, რომლის ფარგლებშიც ორ უსაფრთხოების ოფიცერს სასჯელი (მათ შორის, ერთ-ერთს – სიკვდილით დასჯა) მიესაჯა.

ერთ-ერთი წყაროს მიხედვით, PMF-ები ოპერირებენ ექსკლუზიურად საკუთარი სისტემის ფარგლებში. ისინი ხშირად უარს აცხადებენ ერაყის უმაღლესი მთავარსარდლის (პრემიერ-მინისტრის) ბრძანებების შესრულებაზე. New York Times-ის მიხედვით, ირანთან აფილირებული PMF დაჯგუფებების წევრები სათანადოდ არ გაასამართლეს ვასიტსა და სხვა პროვინციებში დემონსტრანტების მკვლელობის გამო. თუმცა, აღნიშნული შემთხვევების საპასუხოდ, ვასიტის პროვინციის პოლიციის მეთაური თანამდებობიდან გაათავისუფლეს და საჯაროდ შეარცხვინეს.[2]

[1] UNCHR – Relevant Country of Origin Information to Assist with the Application of UNHCR’s Country Guidance on Iraq – Ability of Persons Originating from Formerly ISIS-Held or Conflict-Affected Areas to Legally Access and Remain in Proposed Areas of Internal Relocation; published in January 2021; available at

[accessed 5 April 2021]

[2] EASO – Iraq Security Situation; published in October 2020; available at

[accessed 5 April 2021]

ერაყი. ქ. ბაღდადში არსებული ვითარება; განათლება და დასაქმება. მარტი, 2021

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, 2014 წლის იანვრიდან მოყოლებული, ერაყი აწარმოებს არა-საერთაშორისო ხასიათის, შიდა ტიპის შეიარაღებულ კონფლიქტს დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ. ამას გარდა, ქვეყანა ასევე ჩაბმულია საერთაშორისო ხასიათის კონფლიქტში თურქეთთან, რადგან ამ უკანასკნელმა ერაყის ჩრდილოეთში, ქურთი შეიარაღებული ჯგუფების წინააღმდეგ ერაყის მთავრობის ნებართვის გარეშე იერიში მიიტანა.[1]

ჟურნალისტი  და მკვლევარი ჯოელ უინგი 2008 წლიდან მოყოლებული აწარმოებს ონლაინ-ბლოგს, სადაც ყოველკვირეული პერიოდულობით თავსდება ინფორმაცია ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ სიტუაციაზე და ქვეყანაში მიმდინარე აქტუალურ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ თუ სხვა საკითხებზე.  2020 წლის 3 დეკემბერს გამოქვეყნებულ ანგარიშში მოცემულია შკალა, სადაც აღწერილია ბაღდადის რეგიონში,  უკანაკნელი 2 წლის განავლობაში დაფიქსირებული უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტები.

როგორ შკალიდან ჩანს, როგორც დედალაქში, ასევე – მთლიანი ერაყის მასშტაბით, უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაცია, წინა წლებთან შედარებით, მნიშვნელოვნად არის გაუმჯობესებული.  აგვისტოსა და სექტემბრის თვეებში, ბაღდადის რეგიონში, შესაბამისად, 1 და 2 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი დაფიქსირდა. ხოლო ოქტომბერი-ნოემბრის შუალედში – 5 და 6 შემთხვევა.[2]

რაც შეეხება ქვეყანაში და, მათ შორის – დედაქალაქში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული ზოგად ვითარებას, ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ერაყში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერს, რომ ერაყი არის პარლამენტარული ტიპის რესპუბლიკა, სადაც 2018 წელს ჩატარებული არჩევნები, მიუხედავად იმისა, რომ ექსცესების გარეშე არ ჩავლილა, მეტ-ნაკლებად თავსებადი იყო თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების საერთაშორისო სტანდარტებთან და უზრუნველყო ხელისუფლების მშვიდობიანი გადაბარება. ახლადარჩეული პრემიერი – აბილ აბდ ალ-მაჰდი 2019 წლის 1 დეკემბერს, ქვეყანაში მიმდინარე მასშტაბური დემონსტრაციების საპასუხოდ, თანამდებობიდან გადადგა.

ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში საშინაო უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი არაერთი ორგანო თუ დაჯგუფება მოქმედებს. გვხვდება ერაყის სამთავრობო უსაფრთხოების ძალები, რომელიც კომპეტენციების მიხედვით გაყოფილია შესაბამის ორგანოებში და ყველა მათგანი ექვმდებარება პრემიერ-მინისტრსსა და ერაყის ცენტრალურ ხელისუფლებას. ამას გარდა, ერაყში ასევე არსებობს ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (Popular Mobilization Forces (PMF))  – სახელწიფოს მიერ მხარდაჭერილი სამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც 60-მდე შეიარაღებულ ჯგუფად არის დაყოფილი. მათი უმრავლესობა არის შიიტი არაბი. კანონის მიხედვით, ყველა PMF პასუხისმგებელია ერაყის პრემიერ-მინისტრის წინაშე, თუმცა, პრაქტიკაში, ზოგიერთი დანაყოფი ირანსა და ირანის რევოლუციური გუშაგების კორპუსს ექვემდებარებოდა. ქურთისტანის რეგიონში, ერაყის კონსტიტუციის თანახმად, „ქურთისტანის რეგიონალურ მთავრობა“ -ს გააჩნია საკუთარი უსაფრთხოების აპარატი და ჯარი. თუმცა, ამას გარდა, ორი წამყვანი პოლიტიკური პარტია – ქურთისტანის დემოკრატიული პარტია (KDP) და „ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანება“ (PUK) ინარჩუნებდნენ საკუთარ, დამოუკიდებელ სამხედრო ფრთებს – ე.წ. „ფეშმერგა“ ერთეულებს. ანგარიშის მიხედვით, ერაყის სამოქალაქო სამსახურები, ზოგჯერ, ვერ ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. აღნიშნული, განსაკუთრებით სახეზე იყო ირანთან აფილირებული PMF დაჯგუფებების შემთხვევაში.

ქვეყანაში, ოქტომბრის დასაწყისიდან, ფიქსირდებოდა მასშტაბური საპროტესტო დემონსტრაციები, ძირითდად, ბაღდადსა და სხვა შიიტურ რეგიონებში. დემონსტრანტები მოითხოვნდნენ მთავრობის რესტრუქტურიზაციას და კორუფციის აღმოფხვრას. სამოქალაქო სამსახურებმა მალევე  მალევე დაკარგეს კონტროლი სიტუაციაზე და, შედეგად, უსაფრთხოების ძალებმა და, ასევე  – PMF ერთეულებმა დაიწყეს დემონსტრაციების ძალადობრივი გზით დაშლა. მათ შორის, გამოყენებული იყო რეალური ამუნიცია. მთავრობის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, 17 დეკემბრის მდგომარეობით, დემონსტრაციების დარბევის დროს, 479-ზე მეტი სამოქალაქო პირი გაირდაცვალა, ხოლო სულ მცირე 20 000 – დაშავდა.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათა შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობის შემთხვევები; პირთა იძულებითი გაუჩინარება; წამება; თვითნებური დაკავების შემთხვევები; მძიმე და სიცოხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები;  პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; აზრის გამოხატვის, პრესის და ინტერნეტის თავისუფლების კუთხით არსებული შეზღუდვები, მათ შორის – ცენზურა და ჟურნალისტების მიმართ ძალადობა; შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვა; მნიშვნელოვანი ჩარევა შეკრებისა და მშვიდობიანი დემონსტრაციის უფლებაში; იძულებით გადაადგილებულ პირთა და „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ სავარაუდოდ აფილირებული პირთა მიმართ მუქარა; ფართოდ გავრცელებული სამთავრობო კორფუცია; ზოგიერთი ელემენტის, მათ შორის – „ქურთისტანის მუშათა პარტიის“ (PKK) და ირანისამდი ლოიალურად განწყობილი PMF ერთეულების მიერ ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირება; ლგბტი პირთა მიმართ მიზანმიმართული ძალადობა და ა.შ.

მთავრობა, მართალია, იძიებდა აღნიშნული სამართალდარღვევის შემთხვევებს, თუმცა, იშვიათად თუ აყენებდა დამნაშავე პირების პასუხისმგებლობის საკითხს. დაუსჯელობის სინდრომი ხშირი იყო როგორც სამთავრობო, ასევე – უსაფრთხოების ძალების რიგებში.

ანგარიშის თანახმად, მიუხედავად იმისა, რომ “ისლამური სახელმწიფოს“ გავლენა უკანსკნელ პერიოდში ძლიერ დასუსტდა, ტერორისტული ორგანიზაცია კვლავ აგრძელებდა სერიოზული დანაშაულების, მათ შორის – მკვლელობების, ჩადენას.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International ერაყის შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ოქტომბრის თვიდან მოყოლებული, ერაყის უსაფრთხოების ძალები, მათ შორის – ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ერთეულები“ (Popular Mobilization Units (PMU)) იყენებდნენ გადამეტებულ ძალას მთელი ქვეყნის მასშტაბით მიმდინარე საპროტესტო დემონსტრაციების ჩახშობის დროს. აღნიშნულ ძალადობას 500-ზე მეტი დემონსტრანტის სიცოცხლე ესმხვერპლა, ხოლო ათასობით – დაშავდა. ბევრი მოკლული გარდაცვლილი იყო ცეცხლსასროლი იარაღიდან რეალური ტყვიების გასროლით, რაც აკრძალულია. პროტესტებთან დაკავშირებულ სხვადასხვა  სპექტრის წარმომადგენელი პირების, მათ შორის – დემონსტრანტთა ადვოკატების, დაშავებულთა მკურნალი ექიმების და პროტესტების საკითხზე მომუშავე ჟურნალისტების მიმართ, უსაფრთოების ძალების მხრიდან, ადგილი ჰქონდა დაკავებების, გატაცებების, გაუჩინარებებისა და სხვა დაშინების მეთოდების გამოყენებას. ერაყის შესაბამისმა სამსახურებმა, გარკვეული პერიოდით დაბლოკეს წვდომა ინტერნეტზე, რათა არ გავრცელებულიყო დემონსტრანტთა მიმართ გადამეტებული ძალადობის ამსხაველი ფოტო-ვიდეო მასალა. ქვეყანაში კვლავ რჩებოდა დაახლოებით 1.55 მილიონი იძულებით გადაადგილებული პირი, რომლებიც გადაადგილების თავისუფლების კუთხით უმკაცრეს შეზღუდვებს აწყდებოდნენ. ანბარისა და ნინევას პროვინციებში, დროებითი ბანაკების რღვევამ ზოგიერთი ოჯახი მეორადი ტიპის იძულებით გადაადგილებასაც კი დაუქვემდებარა. „ისლამური სახელმწიფოს“ მიერ დაკავებული ტერიტორიებიდან გამოქცეული ათასობით მამაკაცი და ბიჭი დაკარგულად ითვლებოდა,  რაც სავარაუდოდ, უსაფრთხოების ძალებისა და  „სახალხო სამობილიზაციო ერთეულები“ მხრიდან მათ იძულებით გაუჩინარებას უკავშირდებოდა. ქვეყანაში ფართოდ გავრცელებული ცნობების მიხედვით, როგორც ცენტრალური ერაყის, ასევე – ქურთისტანის რეგიონალური მთავრობა, იყენებდა წამებას თუ სხვა ტიპის არასათანადო მოპყრობას დაკავებულთა მიმართ, განსაკუთრებით იმ პირთა შემთხვევაში, რომელთა მიმართ არსებობდა ვარაუდები მათი „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირის შესახებ. ერაყის სასამართლოები კვლავ აგრძელებდნენ სიკვდილით დასჯის სასჯელების გამოტანას მსჯავრდებულთა მიმართ. ქვეყანაში კვლავ ოპერირებდა ტერორისტული დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო“, რომელიც ხშირად სამიზნედ აქცევდა სამოქალაქო მოსახლეობას, ბომბების საშუალებით თავს ესხმოდა ქალაქებს და კლავდა ადგილობრივი თემის ლიდერებს.[4]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch-ის ერაყის შესახებ 2020 წლის ანგარიშის მიხედვითაც,  ბაღდადსა და სამხრეთი ერაყის ბევრ ქალაქში, ოქტომბერ-ნოემბერში დაწყებულ პროტესტებს მთავრობა ძალის გამოყენებით ახშობდა, რასაც ასობით ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. დეკემბერის დასაწყისის მდგომარეობით, გარდაცვილი იყო სულ მცირე 350 დემონსტრანტი. აქციების დაშლისას, უსაფრთხოების ძალები იყენებდნენ რეალურ ტყვიებს და ცრემლსადენი გაზის კარტრიჯებს.  ქვეყანაში ფიქსირდებოდა მნიშვნელოვანი დარღვევები გამოხატვის და შეკრების თავისუფლებების, ასევე – ქალთა უფლებების კუთხით. მთავრობა კვლავ აქტიურად იყენებდა სიკდვილით დასჯას. მასშტაბური პროტესტების საპასუხოდ, 29 ნოემბერს ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი – ადილ აბდ ალ-მაჰდი, თანამდებობიდან გადადგა.[5]

რაც შეეხება უშუალოდ დასაქმებისა და განათლების მიღების კუთხით არსებულ ვითარებას ერაყში, ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი ერაყის შესახებ 2020 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ ქვეყნის კონსტიტუციის 22 (1) მუხლის მიხედვით, ერაყის მოქალაქეებისთვის გარანტირებულია დასაქმების უფლება იმ ფარგლებში, რომელიც უზრუნველყოფს მათ ღირსეულ ცხოვრებას. მიუხედავად ამისა, ანგარიშის მიხედვით, ერაყში უმუშევრობის დონე ძალიან მაღალია (11 %), ხოლო შრომითი სეგმენტის ბაზარზე მონაწილეობის დონე (Labour force participation rate) – 48.7 %, რაც მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია. დასაქმების კუთხით, განსაკუთრებით პრობლემებს აწყდებიან ქალები, ახალგაზრდები და ის პირები, რომლებსაც არ გააჩნიათ წვდომა საჯარო დასაქმებაზე.

ერაყში დასაქმებულთა დაახლოებით 40 % (ხოლო დასაქმებულ ქალთა – 60 %) საჯარო სამსახურში მუშაობს. მიუხედავად იმისა, რომ ერაყის ეკონომიკა მნიშვნელოვნად დამოკიდებულია ნავთობზე, აღნიშნული ინდუსტრიაში დასაქმებულია მხოლოდ 1 %. ამას გარდა, ნავთობის სექტორში დასაქმებულთა უმრავლესობა უცხო ქვეყნის მოქალაქეა, რაც ადგილობრივებში სიძულვილს იწვევს. სოფლის მეურნეობისა და ინდუსტრიის სექტორები, მიუხედავად იმისა, რომ ეკონომიკაში კონტრიბუციით არ გამოირჩევიან, ერაყელთა საკმაოდ დიდ რაოდენობას ასაქმებენ. Transparency International-ის 2019 წლის კვლევის მიხედვით,  ერაყი 180 გამოკვლეული ქვეყნიდან, კორუფციის ინდექსის კუთხით, 162-ე ადგილს იკავებს, რაც კორუფციის კუთხით ქვეყანაში მდგომარეობის ერთ-ერთი ყველაზე ცუდი მაჩვენებელია.

რაც შეეხება განათლებაზე წვდომას, ანგარიშის მიხედვით, კონსტიტუციის 34-ე მუხლით უფასო განათლებაზე წვდომა გარანტირებულია. ამას გარდა, იმავე მუხლით პირველადი განათლების დონე სავალდებულოდაა გამოცხადებული და ასევე აღნიშნულია, რომ სახელმწიფოს მოვალეობაა წერა-კითხვის უცოდინრობის წინააღმდეგ ბრძოლა. საჯარო განათლება უფასოა ყველა დონეზე და სავალდებულოა მე-9 კლასის ჩათვლით ერაყის ქურთისტანის რეგიონში, ხოლო დანარჩენ ერაყში – მე-6 კლასის ჩათვლით. ქვეყანაში არსებული კერძო სკოლები და სასწავლო დაწესებულებები ხშირად გაცილებით უფრო მაღალი დონისაა, ვიდრე სათანადო რესურსის არმქონე საჯარო სისტემას, თუმცა, როგორც წესი, იმდენად ძვირია, რომ მასზე წვდომა განსაკუთრებით მდიდარი ერაყელთა მცირე ნაწილის გარდა, არავის აქვს. 2017 წლის მდგომარეობით, ერაყში 35 საჯარო, ხოლო 55 – კერძო უნივერსიტეტია.

ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში შეიარაღებული კონფლიქტის ათწლეულებმა  და ეკონომიკურმა სიძნელეებმა განსაკუთრებული ზიანი მიაყენა ერაყის საგანმანათლებლო სისტემას. ძალადობამ, ინფრასტრუქტურის დაზიანებამ და ბავშვთა და ოჯახების მასობრივმა იძულებითმა გადაადგილებამ მნიშვნელოვნად შეაფერა საგანმანათლებლო სერვისებზე წვდომა. „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კონფლიქტის პერიოდში, ერაყის ბევრ რეგიონში, განსაკუთრებით კი – სალაჰ-ალ-დინისა და დიილას პროვინციებში, სკოლის ასაკის ბავშვთა 90 %-ს არ გააჩნდა წვდომა განათლებაზე. 2020 წლის ივლისის მონაცემებით, იძულებით გადაადგილებულ სკოლის ასაკის ბავშვთა ნახევარი (რამდენიმე ასეული ათასი) არ დადის სკოლაში. გოგონები არასათანადოდ არიან წარმოდგენილნი ერაყის როგორც  დაწყებით ასევე – საშუალო სკოლებში. გავრცელებული ცნობებით, ქვეყანაში არსებული ყოველი ორიდან ერთი სკოლა დაზიანებულია და რემონტს საჭიროებს. კვალიფიციურ მასწავლებელთა რაოდენობა და პროცენტული გადანაწილებაც შემცირებულია განათლების ყველა დონეზე, გარდა სკოლამდელი განათლების დონისა.[6]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2020 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის მთავარი სოციო-ეკონომიკური ინდიკატორების შესახებ წერდა, რომ “ერაყის განვითარების ეროვნული გეგმა 2018-2022-ის” მიხედვით, შრომით ბაზარში ქალთა ჩართულობა განსაკუთრებით სუსტი იყო (14.5 %). მსოფლიო ბანკის ვებ-გვერდზე 2019 წლის აგვისტოში განთავსებულ სტატიაში ავტორები წერდნენ, რომ ერაყში დასაქმებული ქალები 15 წელს ზემოთ მდედრობითი სქესის მოსახლეობის მხოლოდ 19 %-ს წარმოადგენდნენ. მსოფლიო ბანკიც, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციაზე დაყრდნობით, ვარაუდობდა, რომ ქალთა უმუშევრობის დონზე მშრომელ ქალთა რაოდენობის 30.4 %-ს შეადგენდა.

“ერაყის განვითარების ეროვნული გეგმა 2018-2022“  მოცემული იყო ის გამოწვევები, რომლებიც ხელს უშლიდა ქალებს, შრომით ბაზარზე სათანადო ჩართულობაში. აღნიშნულ გამოწვევებს შორის იყო: სოციალური და კულტურული ფაქტორებით განპირობებული ქალის დაკნინებული როლი; ქალთა საკითხების და ადამიანის უფლებათა სამინისტროების გაუქმება; ბავშვთა ქორწინებები და ა.შ. ამას გარდა,  ისეთი საკითხები, როგორიცაა – სახელმწიფო ბიუჯეტში გენდერულ საკითხებზე განკუთვნილი რესურსის სიმცირე; ქალის როლის  სოციალურ და ეკონომიკურ ასპექტებში დისკრიმინაცია; ქვრივთა და ობოლთა რაოდენობის ზრდა და ქალთა არასათანადო ხარისხის განათლება ასევე ხელს უშლიდა მათ  დასაქმებაში.

UNAMI-ს მიხედვით, ისეთმა ფაქტორებმა, როგორიცაა ძალადობა; უსაფრთხოების არაარსებობა; საზოგადოებრივი შეხედულებები ქალებზე და სახელმწიფო ორგანოების არასათანადო ჩართულობამ ნეგატიური გავლენა იქონია „ერაყელ ქალთა როლზე ქვეყნის აღმშენებლობაში“.

რაც შეეხება უშუალოდ ბაღდადში განათლებისა და დასაქმების კუთხით ვითარებას, ანგარიშის მიხედვით, ბაღდადის პროვინციაში ერაყში უმუშევრობის დონის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი ფიქსირდება – 6-10 %. ხოლო 15-დან 24 წლამდე ასაკობრივ სეგმენტში, უმუშევრობის დონე 5-7 %-ს წარმოადგენდა. რაც შეეხება განათლებას, სკოლებში მოსწავლეთა გამოცხადების მაჩვენებელი ბაღდადში შემდეგი იყო: დაწყებით სკოლებში – 97 %; საშუალო სკოლებში – 67.7 %, ხოლო სკოლის ბოლო ეტაპზე (High School) – 66.3 %. ეროვნული განვითარების გეგმის მიხედვით, ბაღდადს კიდევ ესაჭიროება დამატებით 2908 საბავშვო ბაღი; 2849 დაწყებითი სკოლა და 353 საშუალო და დამამთავრებელი სკოლა, რათა ქალაქის რეზიდენტების რაოდენობა დააკმაყოფილოს. ქვეყნის სხვა რეგიონებისგან განსხვავებით, სადაც კერძოდ სკოლები თითქმის არაა, ბაღდადში მათი რაოდენობა 5 %-ს უტოლდება. ბაღდადში მდებარე კერძო და საერთაშორისო სკოლებში გაცილებით უფრო მაღალი ხარისხის განათლების მიღებაა შესაძლებელი, თუმცა, საფასური საკმაოდ ძვირია და მათზე წვდომა მხოლოდ მდიდარ ოჯახებს გააჩნიათ.[7]

Freedom House-ს ერაყის შესახებ 2021 წლის ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში ქალთა გადაადგილება შეზღუდულია საკანონმდებლო რეგულაციებით. კერძოდ, ქალებს ესაჭიროებათ მამრობითი სქესის „მზრუნველის“ ნებართვა, რათა აიღონ პასპორტი და სამოქალაქო სტატუსის დამადასტურებელი დოკუმენტი, რაც აუცილებელია ისეთი სერვისებზე წვდომისთვის, როგორიცაა – დასაქმება;  განათლება; სოციალური და საჯარო სერვისები და ა.შ. [8] იგივე ინფორმაციაა მოცემული ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტის ზემოაღნიშნულ ანგარიშშიც. [9]

[1] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 22 March 2021]

[2] Joel Wing; Blog Musings on Iraq – article “Security In Iraq November 2020”; published on 3 December 2020; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2020/12/security-in-iraq-november-2020.html [accessed 22 March 2021]

[3] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Iraq; published in March 2020; available at

[accessed 22 March 2021]

[4] Amnesty International – Human rights in the Middle East and North Africa: Review of 2019; Iraq; published in February 2020; available at

[accessed 22 March 2021]

[5] Human Rights Watch – World Report 2020 – Iraq; published in January 2020; available at

[accessed 22 March 2021]

[6] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT IRAQ; published in August 2020; available at

[accessed 22 March 2021]

[7] EASO – Iraq Key socio-economic indicators For Baghdad, Basra and Erbil; published in September 2020; available at

[accessed 22 March 2021]

[8] Freedom House – Freedom in the World 2021 – Iraq; published in March 2021; available at

[accessed 22 March 2021]

[9] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Iraq; published in March 2020; available at

[accessed 22 March 2021]

ერაყი. ბაღდადში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება. დეკემბერი, 2020

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, 2014 წლის იანვრიდან მოყოლებული, ერაყი აწარმოებს არა-საერთაშორისო ხასიათის, შიდა ტიპის შეიარაღებულ კონფლიქტს დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ. ამას გარდა, ქვეყანა ასევე ჩაბმულია საერთაშორისო ხასიათის კონფლიქტში თურქეთთან, რადგან ამ უკანასკნელმა ერაყის ჩრდილოეთში, ქურთი შეიარაღებული ჯგუფების წინააღმდეგ ერაყის მთავრობის ნებართვის გარეშე იერიში მიიტანა.
ჟურნალისტი და მკვლევარი ჯოელ უინგი 2008 წლიდან მოყოლებული აწარმოებს ონლაინ-ბლოგს, სადაც ყოველკვირეული პერიოდულობით თავსდება ინფორმაცია ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ სიტუაციაზე და ქვეყანაში მიმდინარე აქტუალურ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ თუ სხვა საკითხებზე. 2020 წლის 3 დეკემბერს გამოქვეყნებულ ანგარიშში მოცემულია შკალა, სადაც აღწერილია ბაღდადის რეგიონში, უკანაკნელი 2 წლის განავლობაში დაფიქსირებული უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტები.

როგორ შკალიდან ჩანს, როგორც დედალაქში, ასევე – მთლიანი ერაყის მასშტაბით, უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაცია, წინა წლებთან შედარებით, მნიშვნელოვნად არის გაუმჯობესებული. აგვისტოსა და სექტემბრის თვეებში, ბაღდადის რეგიონში, შესაბამისად, 1 და 2 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი დაფიქსირდა. ხოლო ოქტომბერი-ნოემბრის შუალედში – 5 და 6 შემთხვევა.
რაც შეეხება ქვეყანაში და, მათ შორის – დედაქალაქში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული ზოგად ვითარებას, ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ერაყში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერს, რომ ერაყი არის პარლამენტარული ტიპის რესპუბლიკა, სადაც 2018 წელს ჩატარებული არჩევნები, მიუხედავად იმისა, რომ ექსცესების გარეშე არ ჩავლილა, მეტ-ნაკლებად თავსებადი იყო თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების საერთაშორისო სტანდარტებთან და უზრუნველყო ხელისუფლების მშვიდობიანი გადაბარება. ახლადარჩეული პრემიერი – აბილ აბდ ალ-მაჰდი 2019 წლის 1 დეკემბერს, ქვეყანაში მიმდინარე მასშტაბური დემონსტრაციების საპასუხოდ, თანამდებობიდან გადადგა.
ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში საშინაო უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი არაერთი ორგანო თუ დაჯგუფება მოქმედებს. გვხვდება ერაყის სამთავრობო უსაფრთხოების ძალები, რომელიც კომპეტენციების მიხედვით გაყოფილია შესაბამის ორგანოებში და ყველა მათგანი ექვმდებარება პრემიერ-მინისტრსსა და ერაყის ცენტრალურ ხელისუფლებას. ამას გარდა, ერაყში ასევე არსებობს ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (Popular Mobilization Forces (PMF)) – სახელწიფოს მიერ მხარდაჭერილი სამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც 60-მდე შეიარაღებულ ჯგუფად არის დაყოფილი. მათი უმრავლესობა არის შიიტი არაბი. კანონის მიხედვით, ყველა PMF პასუხისმგებელია ერაყის პრემიერ-მინისტრის წინაშე, თუმცა, პრაქტიკაში, ზოგიერთი დანაყოფი ირანსა და ირანის რევოლუციური გუშაგების კორპუსს ექვემდებარებოდა. ქურთისტანის რეგიონში, ერაყის კონსტიტუციის თანახმად, „ქურთისტანის რეგიონალურ მთავრობა“ -ს გააჩნია საკუთარი უსაფრთხოების აპარატი და ჯარი. თუმცა, ამას გარდა, ორი წამყვანი პოლიტიკური პარტია – ქურთისტანის დემოკრატიული პარტია (KDP) და „ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანება“ (PUK) ინარჩუნებდნენ საკუთარ, დამოუკიდებელ სამხედრო ფრთებს – ე.წ. „ფეშმერგა“ ერთეულებს. ანგარიშის მიხედვით, ერაყის სამოქალაქო სამსახურები, ზოგჯერ, ვერ ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. აღნიშნული, განსაკუთრებით სახეზე იყო ირანთან აფილირებული PMF დაჯგუფებების შემთხვევაში.
ქვეყანაში, ოქტომბრის დასაწყისიდან, ფიქსირდებოდა მასშტაბური საპროტესტო დემონსტრაციები, ძირითდად, ბაღდადსა და სხვა შიიტურ რეგიონებში. დემონსტრანტები მოითხოვნდნენ მთავრობის რესტრუქტურიზაციას და კორუფციის აღმოფხვრას. სამოქალაქო სამსახურებმა მალევე მალევე დაკარგეს კონტროლი სიტუაციაზე და, შედეგად, უსაფრთხოების ძალებმა და, ასევე – PMF ერთეულებმა დაიწყეს დემონსტრაციების ძალადობრივი გზით დაშლა. მათ შორის, გამოყენებული იყო რეალური ამუნიცია. მთავრობის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, 17 დეკემბრის მდგომარეობით, დემონსტრაციების დარბევის დროს, 479-ზე მეტი სამოქალაქო პირი გაირდაცვალა, ხოლო სულ მცირე 20 000 – დაშავდა.
მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათა შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობის შემთხვევები; პირთა იძულებითი გაუჩინარება; წამება; თვითნებური დაკავების შემთხვევები; მძიმე და სიცოხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; აზრის გამოხატვის, პრესის და ინტერნეტის თავისუფლების კუთხით არსებული შეზღუდვები, მათ შორის – ცენზურა და ჟურნალისტების მიმართ ძალადობა; შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვა; მნიშვნელოვანი ჩარევა შეკრებისა და მშვიდობიანი დემონსტრაციის უფლებაში; იძულებით გადაადგილებულ პირთა და „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ სავარაუდოდ აფილირებული პირთა მიმართ მუქარა; ფართოდ გავრცელებული სამთავრობო კორფუცია; ზოგიერთი ელემენტის, მათ შორის – „ქურთისტანის მუშათა პარტიის“ (PKK) და ირანისამდი ლოიალურად განწყობილი PMF ერთეულების მიერ ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირება; ლგბტი პირთა მიმართ მიზანმიმართული ძალადობა და ა.შ.
მთავრობა, მართალია, იძიებდა აღნიშნული სამართალდარღვევის შემთხვევებს, თუმცა, იშვიათად თუ აყენებდა დამნაშავე პირების პასუხისმგებლობის საკითხს. დაუსჯელობის სინდრომი ხშირი იყო როგორც სამთავრობო, ასევე – უსაფრთხოების ძალების რიგებში.
ანგარიშის თანახმად, მიუხედავად იმისა, რომ “ისლამური სახელმწიფოს“ გავლენა უკანსკნელ პერიოდში ძლიერ დასუსტდა, ტერორისტული ორგანიზაცია კვლავ აგრძელებდა სერიოზული დანაშაულების, მათ შორის – მკვლელობების, ჩადენას.
საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International ერაყის შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ოქტომბრის თვიდან მოყოლებული, ერაყის უსაფრთხოების ძალები, მათ შორის – ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ერთეულები“ (Popular Mobilization Units (PMU)) იყენებდნენ გადამეტებულ ძალას მთელი ქვეყნის მასშტაბით მიმდინარე საპროტესტო დემონსტრაციების ჩახშობის დროს. აღნიშნულ ძალადობას 500-ზე მეტი დემონსტრანტის სიცოცხლე ესმხვერპლა, ხოლო ათასობით – დაშავდა. ბევრი მოკლული გარდაცვლილი იყო ცეცხლსასროლი იარაღიდან რეალური ტყვიების გასროლით, რაც აკრძალულია. პროტესტებთან დაკავშირებულ სხვადასხვა სპექტრის წარმომადგენელი პირების, მათ შორის – დემონსტრანტთა ადვოკატების, დაშავებულთა მკურნალი ექიმების და პროტესტების საკითხზე მომუშავე ჟურნალისტების მიმართ, უსაფრთოების ძალების მხრიდან, ადგილი ჰქონდა დაკავებების, გატაცებების, გაუჩინარებებისა და სხვა დაშინების მეთოდების გამოყენებას. ერაყის შესაბამისმა სამსახურებმა, გარკვეული პერიოდით დაბლოკეს წვდომა ინტერნეტზე, რათა არ გავრცელებულიყო დემონსტრანტთა მიმართ გადამეტებული ძალადობის ამსხაველი ფოტო-ვიდეო მასალა. ქვეყანაში კვლავ რჩებოდა დაახლოებით 1.55 მილიონი იძულებით გადაადგილებული პირი, რომლებიც გადაადგილების თავისუფლების კუთხით უმკაცრეს შეზღუდვებს აწყდებოდნენ. ანბარისა და ნინევას პროვინციებში, დროებითი ბანაკების რღვევამ ზოგიერთი ოჯახი მეორადი ტიპის იძულებით გადაადგილებასაც კი დაუქვემდებარა. „ისლამური სახელმწიფოს“ მიერ დაკავებული ტერიტორიებიდან გამოქცეული ათასობით მამაკაცი და ბიჭი დაკარგულად ითვლებოდა, რაც სავარაუდოდ, უსაფრთხოების ძალებისა და „სახალხო სამობილიზაციო ერთეულები“ მხრიდან მათ იძულებით გაუჩინარებას უკავშირდებოდა. ქვეყანაში ფართოდ გავრცელებული ცნობების მიხედვით, როგორც ცენტრალური ერაყის, ასევე – ქურთისტანის რეგიონალური მთავრობა, იყენებდა წამებას თუ სხვა ტიპის არასათანადო მოპყრობას დაკავებულთა მიმართ, განსაკუთრებით იმ პირთა შემთხვევაში, რომელთა მიმართ არსებობდა ვარაუდები მათი „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირის შესახებ. ერაყის სასამართლოები კვლავ აგრძელებდნენ სიკვდილით დასჯის სასჯელების გამოტანას მსჯავრდებულთა მიმართ. ქვეყანაში კვლავ ოპერირებდა ტერორისტული დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო“, რომელიც ხშირად სამიზნედ აქცევდა სამოქალაქო მოსახლეობას, ბომბების საშუალებით თავს ესხმოდა ქალაქებს და კლავდა ადგილობრივი თემის ლიდერებს.
არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch-ის ერაყის შესახებ 2020 წლის ანგარიშის მიხედვითაც, ბაღდადსა და სამხრეთი ერაყის ბევრ ქალაქში, ოქტომბერ-ნოემბერში დაწყებულ პროტესტებს მთავრობა ძალის გამოყენებით ახშობდა, რასაც ასობით ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. დეკემბერის დასაწყისის მდგომარეობით, გარდაცვილი იყო სულ მცირე 350 დემონსტრანტი. აქციების დაშლისას, უსაფრთხოების ძალები იყენებდნენ რეალურ ტყვიებს და ცრემლსადენი გაზის კარტრიჯებს. ქვეყანაში ფიქსირდებოდა მნიშვნელოვანი დარღვევები გამოხატვის და შეკრების თავისუფლებების, ასევე – ქალთა უფლებების კუთხით. მთავრობა კვლავ აქტიურად იყენებდა სიკდვილით დასჯას. მასშტაბური პროტესტების საპასუხოდ, 29 ნოემბერს ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი – ადილ აბდ ალ-მაჰდი, თანამდებობიდან გადადგა.
რაც შეეხება ერაყსა და ბაღდადში საკუთარების უფლების კუთხით არსებულ ვითარებას, Freedom House-ს ერაყის შესახებ 2020 წლის ანგარიშის მიხედვით, ერაყელებს კანონი ანიჭებს სრულ თავისუფლებას, ფლობდნენ და განკარგავნდნენ ქონებას თუ ბიზნესებს. თუმცა, პრაქტიკაში, საკუთრების უფლებას მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს ქვეყანაში არსებული კორუფცია და კონფლიქტი. ბიზნესმენები ხშირად ექვემდებარებიან ზეწოლის ისეთ ფორმებს, როგორიცაა: ქრთამის მოთხოვნა, მუქარა და ბიზნესების წართმევის ძალადობრივი ინციდენტები. ქვეყანაში სამართლებრივი კონტრაქტების აღსრულება რთულია.

ეგვიპტე. ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. ნოემბერი, 2020

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით, ეგვიპტეში  ფიქსირდება არა-საერთაშორისო ტიპის შეიარაღებული კონფლიქტი, რომელსაც ქვეყნის ხელისუფლება „ვილაიათ სინაის“, ტერორისტულ ორგანიზაცია „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ აფილირებული შეირაღებული ჯგუფის წინააღმდეგ აწარმოებს. ამას გარდა, ეგვიპტის შეიარაღებული ძალები ჩართულნი არიან იემენის ტერიტორიაზე მიმდინარე არა-საერთაშორისო ტიპის შეიარაღებულ კონფლიქტში, რომელსაც საუდის არაბეთის მეთაურობით შემდგარი სამხედრო კოალიცია აწარმოებს.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ეგვიპტეში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ეგვიპტეს 2013 წლიდან პრეზიდენტი აბდელ ფატტაჰ ალ-სისი მართავს. ქვეყანაში არსებული სამოქალაქო ინსტიტუციები ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე.

2017 წელს კოპტთა ეკლესიებზე ტერორისტული თავდასხმების შემდგომ, პრეზიდენტმა სისიმ პარლამენტს მიმართა მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით საგანგებო მდგომარეობის შემოღების მოთხოვნით, რაც დააკმაყოფილეს. აქედან მოყოლებული, ქვეყანაში დღემდე მოქმედებს ზემოხსენებული საგანგებო მდგომარეობა, რომელიც ყოველ 3 თვეში ერთხელ ნახლდება.

მიმდინარე წელს დაფიქსირებულ სერიოზულ უფლებადარღვევათა შორის იყო: უკანონო ან/და თვითნებური მკვლელობები, მათ შორის – კანონგარეშე მკვლელობები, ჩადენილი ეგვიპტის მთავრობის შესაბამისი სამსახურების ან ტერორისტების მიერ; იძულებითი გაუჩინარებები; წამება; უკანონი დაკავებები; პოლიტიკური პატიმრები; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; გამოხატვისა, ინტერნეტისა და პრესის თავისუფლების კუთხით დაწესებული უმკაცრესი შეზღუდვები, მათ შორის – ცენზურა, საიტების დაბლოკვა და ჟურნალისტების დაპატიმრება; შეზღუდვები შეკრების და მანიფესტაციის უფლების კუთხით; რელიგიური და სექსუალური უმცირესობების მიმართ ძალადობა, ბავშვთა იძულებითი შრომა და ა.შ.

მთავრობა იშვიათად ან არასაკმარისად იძიებდა, ან სათანადოდ სჯიდა აღნიშნულ უფლებადარღვევებში ბრალდებულ პირებს, მათ შორის – უსაფრთხოების ძალებისა და პოლიციის რიგებში, რაც ხელს უწყობდა დაუსჯელობის სინდრომის წარმოქნას.

ვრცელდებოდა არაერთი ცნობა იმის შესახებ, რომ უსაფრთხოების ძალები და სხვა შესაბამისი სამსახურები ჩადიოდნენ უკანონო მკვლელობებს, მათ შორის უშუალოდ პირთა დაკავებისას, მათი წინასწარ დაკავებაში ყოფნის პერიოდში ან მოქალაქეებთან შეხლა-შემოხლის დროს. ამას გარდა, გავრცელებული ცნობებით, დაკავების ცენტრებში ფიქსირდებოდა პირთა წამებით სიკვდილამდე მიყვანის შემთხვევებიც. ერთ-ერთი ადგილობრივი ორგანიზაციის მონაცემებით,  იანვრიდან ივნისის ჩათვლით, აღირიცხა მთავრობის შესაბამისი ორგანოების მიერ ჩადენილი 302 უკანონო მკვლელობა. აღსანიშნავია, რომ ზოგიერთ ზემოხსენებულ შემთხვევაში, ეგვიპტის მთავრობა სათანადოდ იძიებდა და სჯიდა აღნიშნულ დანაშაულებში ბრალდებულ პირებს.

ანგარიშის მიხედვით, ეგვიპტეში ფიქსირდებოდა უსაფრთხოების ძალების მხრიდან პირთა იძულებითი გაუჩინარების არაერთი შემთხვევა, რაც არასამთავრობო ორგანიზაციების შეფასებით, გამოიყენებოდა, როგორც დაშინების ერთ-ერთი ეფექტური ტაქტიკა. ერთ-ერთი ადგილობრივი ორგანიზაციის მიხედვით, 2018 წლის აგვისტოდან 2019 წლის აგვისტოს ჩათვლით, აღირიცხა პირთა გაუჩინარების 336 შემთხვევა, ხოლო 2019 წლის აგვისტოდან მოყოლებული – თითქმის 500.

ანგარიშში ასევე საუბარია სამართალდამცავი ორგანოების, უსაფრთხოების ძალების და საპატიმროთა პერსონალის მხრიდან პირთა წამების ფაქტებზეც. ადგილობრივი უფლებადამცველი ორგანიზაციების მიხედვით, წლის განმავლობაში ფიქსირდებოდა წამების ასობით შემთხვევა, რომელთაგან ზოგიერთის ფარგლებში, ფატალური შედეგიც კი დადგა. პოლიცია და ციხის პერსონალი იყენებდა წამებას, როგორც დაკავებულებისგან ინფორმაციის მოპოვების ერთ-ერთ მეთოდს, მათ შორის – არასრულწლოვნებთან მიმართებაში. გავრცელებული ცნობებით, წამების მეთოდებში შედიოდა: მუშტებით, მათრახით, იარაღის კონდახებით და სხვა ობიექტების გამოყენებით პირთა ცემა; ჭერზე კიდურებით დაკიდება; ელექტრული შოკის გამოყენება; სექსუალური ძალადობა; ძაღლებით თავდასხმა და ა.შ.

რაც შეეხება სასამართლოს დამოუკიდებლობის ხარისხს, ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ეგვიპტის კონსტიტუციის თანახმად, სასამართლო შტო დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელია და, მთავრობაც, ზოგადად, პატივს სცემდა და აღასრულებდა კანონის ამ დანაწესს. თუმცა, ზოგიერთ შემთხვევაში, კონკრეტული მოსამართლეები არ იჩენდნენ მიუკერძოებლობას, რის შედეგადაც დამდგარი განაჩენი ზოგჯერ პოლიტიკურად მოტივირებული ან არასაკმარისად დამტკიცებული იყო.[2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ეგვიპტის შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ პრეზიდენტი აბდელ ფატტაჰ ალ-სისი განაგრძობდა ქვეყნის ავტორიტარული მეთოდით მართვას. ქვეყანაში თითქმის არ არსებობდა რეალური ოპოზიცია, რადგან წინააღმდეგობა და განსხვავებული აზრის ქონა ხშირად სისხსლისამართლებრივი დევნითა და პატიმრობით ისჯებოდა. სამოქალაქო თავისუფლებები, მათ შორის – -გამოხატვის და პრესის თავისუფლება და შეკრების თავისუფლება, მნიშვნელოვნად იყო შეზღუდული. უსაფრთხოების ძალები განაგრძობდნენ უფლებადარღვევების ჩადენას ყოველგვარი პახუსისმგებლობის გარეშე. ქვეყანაში ფიზიკურ უსაფრთხოებას ასევე მნიშვნელოვან ზიანს აყენებდა ტერორიზმი, რომელიც ძირითადად სინაის ნახევარკუნძულზე იყო კონცენტრირებული.

ანგარიშის მიხედვით, აღამსრულებელ შტოს სასამართლოზე დიდი გავლენა გააჩნია, რის გამოც ის ხშირად სამთავრობო ინტერესებს იცავს და უგულებელყოფს ადამიანის უფლებათა ელემენტარულ საპროცესო სტანდარტებს, როდესაც საქმე ეხება ეგვიპტის მთავრობის პოლიტიკურ ოპონენტებს. 2019 წელს მიღებულმა კონსტიტუციურმა ცვლილებებმა გაზარდა სასამართლო შტოზე პრეზიდენტის სამეთვალყურეო როლი და კიდევ უფრო დააკნინა სასამართლოს დამოუკიდებლობის ხარისხი. ცვლილებების თანახმად, პრეზიდენტს შეუძლია დანიშნოს სასამართლო ინსტიტუციების თავმჯდომარეები და ის ასევე ხდება „სასამართლო სტრუქტურათა უზენაესი საბჭოს“ (ორგანო, რომელიც ზედამხდეველობას უწევს სასამართლო შტოში პირთა თანამდებობაზე დანიშვნას, ასევე – დისციპლინალური პასუხისმგებლობის საკითხებს) თავმჯდომარე, რომელსაც ვეტოს უფლება გააჩნია.

სასამართლოს დამოუკიდებლობის ხარისხს Freedom House 4-დან 1 ინდექსით აფასებს. ზოგადად, ორგანიზაციის მიერ ქვეყანაში პოლიტიკური უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობა მაქსიმალური 40-დან 7 ქულით არის შეფასებული, ხოლო სამოქალაქო თავისუფლებები – 60-დან 14 ქულით.[3]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch ეგვიპტის შესახებ 2020 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ 2019 წელს რეფერენდუმის საფუძველზე მიღებული კონსტიტუციური ცვლილებები ხელს უწყობს ავტორიტარულ მმართველობას, აკნინებს სასამართლო შტოს დამოუკიდებლობას და ნებას აძლევს სამხედრო ელიტას, ჩაერიონ ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ეგვიპტის უსაფრთხოების ძალები აგრძელებდნენ „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ აფილირებული შეიარაღებული ჯგუფის „სინაის პროვინციის“ წინააღმდეგ მიმართულ სამხედრო ოპერაციებს სინაის ნახევარკუნძულზე, რომელთა ფარგლებშიც ადგილი ჰქონდა არაერთ სამართალდარღვევას. მათ შორის იყო: სახლების დანგრევა, ადგილობრივი პირების თვითნებური დაკავება, წამება და მკვლელობაც კი.

ვითომდა ტერორიზმთან ბრძოლის ეგიდით, ეგვიპტის მთავრობამ გამოიჩინა უდიდესი უპატივცემულობა კანონის უზენაესობისადმი. 2017 წლიდან მოყოლებული, პრეზიდენტი სისი ინარჩუნებს საგანგებო მდგომარეობას ქვეყანაში, რომლის ფარგლებშიც, უსაფრთხოების ძალებს თითქმის განუზომელი ძალაუფლება ენიჭებათ. პოლიციისა და ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურის თანამშრომლები რუტინულად იყენებდნენ ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა წამება და სისტემატური ხასიათის გაუჩინარებები, რის გამოც არანაირ პასუხისმგელობას არ ექვემდებარებოდნენ. გავრცელებული ცნობებით, წამებას დაექვემდებარნენ მათ შორის, ცნობილი აქტივისტები – ალაა აბდელ ფატტაჰი და ისრაა აბდელ ფატაჰი.

ანგარიშის მიხედვით, პრეზიდენტმა აგვისტოში შემოიღო ახალი კანონი, რომელიც მასშტაბურ შეზღუდვებს უწესებს არასამთავრობო ორგანიზაციებს და ხელს უშლის მათ თავისუფლად მუშაობაში. ეგვიპტის მთავრობამ ვერ შეასრულა საკუთარი დანაპირები, რომ დაიცავდა ქალებსა და რელიგიურ უმცირესობებს. კანონს, რომელიც ოჯახურ ძალადობას სისხლისამართლებრივი წესით დასჯად დანაშაულად აქცევდა, პარლამენტმა მხარი არ დაუჭირა. ხოლო ქრისტიანები კვლავ განიცდიდნენ გარკვეულ დისკრიმინაციას, რაც ძირითადად გამოხატული იყო მათდამი არსებული ფაქტობრივი დაბრკოლებებით, ახალი ეკლესიების აშენების თაობაზე.[4]

[1] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 18 November 2020]

[2] United States Department of State – 2019 Country Reports on Human Rights Practices: Egypt; published in March 2020; available at

[accessed 19 November 2020]

[3] Freedom House – Freedom in the World 2020 – Egypt; published in March 2020; available at

[accessed 20 November 2020]

[4] Human Rights Watch – World Report 2020 – Egypt; published in January 2020; available at

[accessed 20 November 2020]

ჩინეთი. ადამიანის უფლებების დაცვა. ოჯახში ძალადობა. ნოემბერი, 2020

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში როგორც საერთაშორისო, ასევე შიდა ტიპის შეიარაღებული კონფლიქტი – არ ფიქსირდება.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში ადამიანის უფლებების შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა არის ავტორიტარული ტიპის სახელმწიფო, სადაც მმართველ ძალას წარმოადგენს ჩინეთის კომუნისტური პარტია. პარტიის წევრებეს ეკავათა თითქმის ყველა უმღლესი სამთავრობო პოზიცია. ში ჯინპინი კვლავ იკავებდა ქვეყანაში სამ ყველაზე მაღალ თანამდებობას – პარტიის გენერალური მდივანი, ქვეყნის პრეზიდენტი და ცენტრალური სამხედრო კომისიის მდივანი. ქვეყანაში არსებული სამოქალაქო ინსტიტუციები ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე.

წლის განმავლობაში, ჩინეთის მთავრობა აგრძელებდა მუსლიმური უმცირესობის ჯგუფების წარმომადგენლების მასობრივ დაკავებების სინძიანის უიღურთა ავტონომიურ რეგიონში. გავრცელებული ცნობებით, საკონცენტრაციო ბანაკებში იძულებით დაკავებას დაუქვემდებარეს მილიონზე მეტი უიღური, ეთნიკურად ყაზახი, ყირგიზი და სხვა მუსლიმი უმცირესობების წარმომადგენლები, რათა გაენადგურებინათ მათი რელიგიური და ეთნიკური იდენტობა. ჩინეთის მთავრობა აცხადება, რომ ბანაკებში პირთა განთავსება გამართლებული იყო ტერორიზმთან, სეპარატიზმთან და ექსტრემიზმთან ბრძოლის კონტექსტით.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში, მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათ შორის იყო: სამთავრობო ძალების მიერ განხორციელებული თვითნებური და უკანონო მკვლელობები, პირთა იძულებით გაუჩინარებისა და წამების შემთხვევები; თვითნებური დაკავებები; მძიმე და სიცოცხლისთის საშიში საპატიმრო პირობები; პოლიტიკური პატიმრები; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; სასამართლოს დამოუკიდებლობასთან დაკავშირებით არსებული ძირეული ხასიათის პრობლემები; ჟურნალისტებზე, იურისტებზე; ბლოგერებზე, მწერლებსა და დისიდენტებზე ფიზიკური თავდასხმა და მათი სამართლებრივი დევნა; ცენზურა და ვებ-გვერდების დაბლოკვა; შეკრებისა და მანიფესტაციის თავისუფლების კუთხით არსებული მასშტაბური შეზღუდვები; უკიდურესი შეზღუდვები რელიგიის თავისუფლების კუთხით; გადაადგილების კუთხით შეზღუდვები (როგორც ქვეყნის შიგნით, ასევე – საზღვარგარეთ); მოქალაქეთა უუნარობა, აირჩიონ მმართველი მთავრობა; კორუფცია; შობადობის შემცირებასთან დაკავშირებული მკაცრი და შემზღუდველი პოლიტიკა, რაც ზოგჯერ იძულებით სტერილიზაციასთან ან აბორტთან არის დაკავშირებული; პირთა ტრეფიკინგი; ბავშვა იძულებითი შრომა და ა.შ.

ჩინეთის კუმინისტური პარტია კვლავ დომინირებდა ქვეყნის სასამართლო ფრთაზე და პირდაპირ აკონტროლებდა აბსოლუტურად ყველა მოსამართლის თანამდებობაზე დანიშვნის პროცესს. ამას გარდა, ზოგიერთ შემთხვევაში, უშუალოდ კარნახობდა კიდეც სასამართლოს მისაღებ გადაწყვეტილებას. მთავრობა დევნიდა, აკავებდა და აპატიმრებდა იმ მოქალაქეებს, რომლებიც ითხოვნდნენ შესაბამისი სამსახურების მიერ  ძალაუფლების გადამეტების ფაქტებზე შესაბამის რეაგირებას. გამომდინარე იქიდან, რომ არ არსებობდა შესაბამისი კუთხით სანდო სტატისტიკური ინფორმაცია, რთული იყო ქვეყნის შიდა უსაფრთხოების სამსახურების მიერ ჩადენილი დანაშაულებისას დაუსჯელობის შემთხვევების შეფასება. მართალია, შესაბამისი სამსახურები, მას შემდეგ, რაც დაფიქსირდებოდა პოლიციის მიერ პირთა მკვლელობის შემთხვევები, ხშირად აცხადებდნენ, რომ იწყებოდა საგამოძიებო პროცესები, თუმცა, შემდგომში გაურკვეველი იყო, თუ რა კონკრეტული შედეგი მოჰყვა აღნიშნულ გამოძიებებს.

რაც შეეხება ოჯახში ძალადობის კუთხით ვითარებას, ანგარიშის მიხედვით, აღნიშნული კვლავ სერიოზულ პრობლემად რჩებოდა. ზოგიერთი ექსპერტის განცხადებით, ოჯახური ძალადობის მსხვერპლებს ხშირად ეუბნებოდნენ, რომ უმჯობესი იქნებოდა, თუ საკითხს მედიაციის საშუალებით გადაწყვეტდნენ. საზოგადოებაში გავრცელებული მიდგომა, რომ  ოჯახური ძალადობა წარმოადგენდა პირად საკითხს, ხელს უწყობდა მთავრობის მხრიდან ამ კუთხით სათანადო ზომების არ-მიღებას და დანაშაულის შეუტყობინებლობის მაღალ დონეს (Underreporting). მართალია არსებობს კანონი ოჯახში ძალადობის შესახებ, თუმცა, იქ დაფიქსირებულია, რომ ოჯახში ძალადობა წარმოადგენს სამოქალაქო და არა – სისხლისამართლებრივი ხასიათის სამართალდარღვევას. ერთ-ერთი ინტერნეტ წყარო Sixth Tone მიხედვით, ჩინეთში ოჯახების 25 %-ს ერთხელ მაინც გამოუცდია ოჯახური ძალადობა.

ანგარიშის მიხედვით, მთავრობა უზრუნველყოფდა ოჯახური ძალადობის დანაშაულის მსხვეპლებს თავშესაფრით და ზოგჯერ, სასამართლოც ანიჭებდა მათ დაცვის გარკვეულ ხარისხს, მათ შორის – შემაკავებელ ორდერს, რომელიც უკრძალავდა მოძალადეს მსხვერპლთან ახლოს მისვლას. მიუხედავად ამისა, სამთავრობო დახმარება ხშირად ვერ აღწევდა დანაშაულის მსხვერპლამდე და პოლიციის წარმომადგენლები ზოგჯერ სრულიად აიგნორებდნენ ოჯახური ძალადობის შემთხვევებს. სამართლებრივი დახმარების ორგანიზაციების მიმართ, რომლებიც მუშაობდნენ ოჯახური ძალადობის მსხვერპლთა პრობლემებზე, მათ შორის – მათი ფსიქოლოგიური დახმარებისა დ სასამართლოში წარმომადგენლობის კუთხით, ზოგჯერ იყო ზეწოლა, რომ შეეწყვიტათ საქმიანობა და ამ სფეროში არსებული პოლიტიკის ცვლილების მოთხოვნა.

ქალთა უფლებების აქტივისტების მიხედვით, ოჯახური ძალადობის დანაშაულისას, ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული პრობლემა იყო შესაბამისი სამსახურების უუნარობა, რომ შეეგროვებინათ სათანადო მტკიცებულებები, მათ შორის – ფოტოები; სამედიცინო ისტორიები; პოლიციის ჩანაწერები და შვილთა ჩვენებები. მოწმეები იშვითადად თუ აძლევდნენ ჩვენებებს სასამართლო პროცესზე.

ანგარიშის მიხედვით, სასამართლოს მიდგომა და მუშაობა ოჯახში ძალადობის კუთხით, გამოსწორდა, რადგან ხშირად, მსხვერპლის მიერ აუციელებელი მოგერიებისას ჩადენილი დანაშაულებში, გადამწყვეტი ფაქტორი ხდებოდა მეუღლის მიერ  მის მიმართ განხორციელებული წინარე ძალადობა.[2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ უკანასკნელ წლებში, ჩინეთის ავტორიტარული ხელისუფლება განსაკუთრებით რეპრესიული გახდა. მმართველი კომუნისტური პარტია კიდევ უფრო აძლიერებს კონტროლს სახელმწიფო ბიუროკრატიაზე, მედიაზე, ონლაინ-სივრცეში აზრის გამოხატვაზე, რელიგიურ უმცირესობებზე, უნივერსიტეტებზე, ბიზნესებსა და სამოქალაქო საზოგადოებრივ ასოციაციებზე.

ორგანიზაციის შკალირებული შეფასებით, ჩინეთში პირთა პოლიტიკური უფლებები -1/40 (მინუს 1 ქულა მაქსიმალური 40-დან) ინდექსითაა შეფასებული, ხოლო სამოქალაქო უფლებები – 11/60.

ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში პირველი კანონი, რომელიც შეიქმნა ოჯახში ძალადობის წინააღმდეგ საბრძოლველად, ძალაში შევიდა 2016 წელს, თუმცა, აღნიშნული დანაშაული მაინც სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს. ოფიცილური სამთავრობო ინფორმაციით, ჩინელ ქალთა მეოთხედს ერთხელ მაინც გამოუცდია ოჯახური ძალადობა. აქტივისტები აცხადებდნენ, რომ ახალი კანონი ვერ უზრუნველყოფს მსხვეპლთათვის მხადაჭერას და ის ასავე არ ითვალისწინებს მეუღლის მიერ გაუპატიურებას, როგორც სისხლისსამართლებრივ დანაშაულს. ამას გარდა, მსხვერპლთათვის კვლავ განსაკუთრებით რთულია ოჯახური ძალადობასთან დაკავშირებული სასამართლო პროცესის მოგება, ან თუნდაც მოძალადის შემაკავებელი ორდერის მიღება.[3]

[1] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 13 November 2020]

[2] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – China; published in March 2020; available at

[accessed 16 November 2020]

[3] Freedom House – Freedom in the World 2020 – China; published in March 2020; available at

[accessed 16 November 2020]

ერაყი. სალაჰადინის პროვინციაში არსებული ვითარება. ოქტომბერი, 2020

სალაჰალდინის პროვინციაში არესებული ზოგადი მდგომარეობა – ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2020 წლის 23 ივნისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ მთლიანი წლის მანძილზე, უშუალოდ სალაჰადდინის პროვინციაში დაფიქსირდა უსაფრთხოების კუთხით 213 ინციდენტი, რასაც ჯამში 462 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. შემთხვევათა უმრავლესობა დაფიქსირდა შემდეგ ლოკაციებზე: Al Fathah, Al Khadraniyah, Al Mishak, Al Mutassim, Al-Khadra, Al-Mazraa, Alas Oilfield, Amerli, An Naml, Aradi Hawi al Maytah, Aradi al Jallam, Aziz Balad, Baiji, Balad, Bir Ahmad, Daur, Dholuiya, Dujail, Farhatiyah, Hamrin Mountains – Sala al-Din, Makhol, Makhol Mountain, Mukeshefah, Mutaibijah, Nahiyat Yathrib, Nahiyat al Alam, Nahiyat al Ishaqi, Qarah Naz, Qaryat Kanan, Qaryat Kanus al Ulya, Qaryat Samum, Qaryat Tall adh Dhahab, Qaryat Tulul al Baj, Qaryat al Ayshah, Qaryat al Huwaysh, Qaryat as Salam, Qaryat az Zuwiyah, Samarra, Seneia, Shirqat, Syed Ghraib, Tall Umm al Ghurban, Tharthar Hayif, Tikrit, Tuz Khurma, Wadi al Biyar, Yanakjah Balan Basa

ჟურნალისტი  და მკვლევარი ჯოელ უინგი 2008 წლიდან მოყოლებული აწარმოებს ონლაინ-ბლოგს, სადაც ყოველკვირეული პერიოდულობით თავსდება ინფორმაცია ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ სიტუაციაზე და ქვეყანაში მიმდინარე აქტუალურ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ თუ სხვა საკითხებზე.  2020 წლის 1 მაისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში მოცემულია შკალა, სადაც აღწერილია მთლიანი ერაყის მასშტაბით,  უკანაკნელი 2 წლის განავლობაში დაფიქსირებული უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტები.

ივნისის თვის შემაჯამებლ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ 2020 წლის აპრილსა და მაისში ერაყში ძალადობის ზოგადი მაჩვენებელი და უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტთა რაოდენობა მნიშვნელოვნად გაიზარა, რადგან „ისლამურმა სახელმწიფომ“ განაახლა ყოველწლიური „საგაზაფხულო თავდასხმათა“ კამპანია. ინციდენტების რაოდენობამ  ქვეყნის იმ 7 პროვინციაში, სადაც ჯგუფი ოპერირებს, 2018 წლის დონეებსაც კი მიაღწია. თუმცაღა, აღნიშნული კამპანია გაზაფხულზე დასრულდა და ივნისში, მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით, მხოლოდ რამდენიმე, სპორადული ხასიათის ინციდენტი ფიქსირდებოდა.

ივნისის თვეში დაფიქსირებულ უსაფრთხოების კუთხით 52 ინციდენტიდან ყველაზე მეტი – 19 შემთხვევა დიიალას პროვინციაში მოდიოდა, ხოლო მეორე ადგილზე 11 ძალადობრივი ინციდენტით სალაჰადდინის რეგიონი იყო. მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით, ზემოხსენებულ 52 ინციდენტს 46 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო  68 – დაშავდა.

ანგარიშში ასევე მოცემულია უშუალოდ სალაჰადდინის პროვინციაში ბოლო 2 წლის განმავლობაში არსებული უსაფრთხოების კუთხით ვითარება.

ანგარიშის მიხედვით, ბოლო თვის მაჩვენებელი საშუალოა და მიყვება უკანასკნელი წლის ტრენდს. გაზაფხულის განმავლობაში, ISIS-ის მებრძოლები დაბრუნდნენ აღმოსავლეთით მდებარე თუზ ხარმატოს დასახლებაში, თუმცა, ივნისისთვის უკან დაიხიეს და იქ მხოლოდ 2 ინციდენტი დაფიქსირდა. ივნისში ინციდენტები გეოგრაფიულად თითქმის მთლიანი პროვინციის ფარგლებში ფიქსირდებოდა. მათგან უმრავლესობა მოიცავდა ხელნაკეთ ასაფეთქებელ მოწყობილობებსა და საკონტროლო გამშვებ პუნქტებზე სროლებს, თუმცა, ასევე, დაფიქსირდა თავდასხმა სამარას რეგიონში მდებარე ჰაშდის ბაზაზეც. ავტორის შეფასებით, ზოგადად, სალაჰადდინის პროვინცია „ისლამური სახელმწიფოსთვის“ იქცა მეორადი მნიშვნელობის ფრონტად, სადაც მათი მთავარი პრიორიტეტი ხელახლა დაფუძნებაა.

უშუალოდ სალაჰადდინში, ივნისის თვეში დაფიქსირდა 11 ინციდენტი, რასაც 15 ადამიანის სიცოხლე ემსხვერპლა, ხოლო 22 – დაშავდა.[1]

აღნიშნული ტრენდი გაგრძელდა მომდევნო 3 თვის განმავლობაშიც. ივლისში, აგვისტოსა და სექტემბერში, სალაჰადდინის პროვინციაში, შესაბამისად, 10; 9 და 11 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი დაფიქსირდა. [2]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი ერაყის შესახებ 2020 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშის მიხედვით, ერაყში სალაჰადდინის პროვინცია, რომელიც ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს, წარმოადგენს ძირითადად სუნიტი მუსლიმებით დასახლებულ რეგიონს.  ანგარიშში, სხვა დამატებითი ინფორმაცია, უშუალოდ სალაჰადდინის პროვინციაში უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების, ასევე – სუნიტი მუსლიმების მიმართ არსებული სამართალდარღვევების შესახებ, არ იძებნება.[3]

სალაჰალდინის პროვინციაში, კერძოდ, ქ. სამარაში არსებობს თუ არა შიიტური დაჯგუფება “ჰაშიდშაყბი” და რამდენად უქმნის საფრთხეს ის იქ მცხოვრებ სუნიტებს?

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილი წყაროები, ერაყში, ქ.სამარაში მოქმედი დაჯგუფება „ჰაშიდშაყბის“ შესახებ, არაფერს წერენ. თუმცა, იძებნება ინფორმაცია დაჯგუფება Hashd al-Shaabi-ის შესახებ, რომელიც წარმოადგენს კვლევაში უკვე აღნიშნული „სახალხო სამობილიზაციო ძალების“ (PMF) ადგილობრივ დასახელებას.[4]

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2020 წლის 2 ოქტომბერს გამოქვეყნებულ ანგარიშში „სახალხო სამობილიზაციო ძალების შესახებ“ (PMF) წერდა, რომ სალაჰადდინის პროვინციაში არაერთი PMF  შენაერთია აქტიური. ისინი, ძირითადად, აწარმოებენ სამხედრო ოპერაციებს „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ ან, ზოგჯერ, მცირემასშტაბიან შეტაკებებში ხვდებიან ადგილობრივ მოსახლეობასთან. რაც შეეხება უშუალოდ ქალაქ სამარას, მას 2014 წლიდან მოყოლებული აკონტროლებს ერთ-ერთი შიიტური PMF დაჯგუფება – Saraya Al-Salam.

ანგარიშში საუბარია სხვადასხვა შემთხვევებზე, რომელთა ფარგლებშიც ადგილი ჰქონდა შეტაკებებს ზემოხსენებულ ჯგუფის წევრებსა და „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლებს, ასევე – სხვა ადგილობრივ აქტორებს შორის. საუბარი არ არის ზოგადად, სალაჰადდინის პროვინციაში და ასევე, კონკრეტულად ქ.სამარაში PMF-ების მხრიდან სუნიტი მუსლიმების მიმართ განხორციელებული უფლებადარღვევების შესახებ.[5]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ერაყში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ არაერთი არასამთავრობო ორგანიზაცია ავრცელებდა ცნობებს, რომ PMF და ფაშმერგა დაჯგუფებები არ რთავდნენ ნებას სამოქალაქო პირებს (მათ შორის, სუნიტ არაბებს), დაბრუნებოდენ საკუთარ საცხოვრებელ ადგილებს „ისლამური სახელმწიფოს“ კოტროლისგან გათავისუფლებულ ტერიტორიაზე. მაგალითად, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისის მიხედვით, ადგილობრივმა შეიარაღებულმა ჯგუფებმა სალაჰადდინის პროვინციის ქ. ბაიჯიში დაბრუნებულები არ შეუშვეს.

ამას გარდა, ანგარიშის მიხედვით, ერაყში, როგორ პოლიციის, ასევე – PMF-ების მხრიდან, ზოგჯერ ადგილი ჰქონდა სუნიტი მამაკაცების  მიმართ არასათანადო მოპყრობასა და წამებას, ასევე – მათ თვითნებურ დაპატიმრებას. [6]

სალაჰალდინის პროვინციაში უზრუნველყოფილია თუ არა პირთა მიერ სამართალდამცავებისთვის მიმართვა და რამდენად იცავენ ისინი ადამიანებს საფრთხისგან?

საერთაშორისო ვებ-პორტალ globalsecurity.com მიხედვით, „ერაყის პოლიციის სამსახური“ ექვემდებარება ქვეყნის შინაგან საქმეთა სამინისტროს უსაფრთხოების დეპარტამენტს, წარმოადგენს ქვეყანაში ძირითად სამართალდამცავ ორგანოს და ასრულებს საპოლიციო ფუნქციებს.ერაყის პოლიცია არ აწარმოებს საგამომძიებლო მოქმედებებს.

როგორც წესი, პოლიციის ადმინისტრირება ხდება პროვინციულ დონეზე. თითოეულ პოლიციის დანაყოფს გააჩნია საპატრულო, საგზაო და განყოფილების დონეზე ქვედანაყოფები. საპატრულო პოლიცია პასუხობს გამოძახებებზე, აკავებს სავარაუდო ეჭვმიტანილებს და გადაჰყავს ისინი პოლიციის შენობაში შემდგომი რეაგირებისთვის. განყოფილებებში მომუშავე თანამშრომლები ადგენენ დანაშაულის ანგარიშებს, რეაგირებას ახდენენ ხალხის მხრიდან დახმარების თაობაზე და ასისტირებას უწევენ გამომძიებელ მოსამართლეებს სისხლის სამართლის საქმეებში. საგზაო პოლიცია განაგებს გზებზე მოძრაობას, აკონტროლებს საგზაო წესების დაცვას და გასცემს მართვის მოწმობებს.[7]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ერაყში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში საშინაო უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი არაერთი ორგანო თუ დაჯგუფება მოქმედებს. გვხვდება ერაყის სამთავრობო უსაფრთხოების ძალები, რომელიც კომპეტენციების მიხედვით გაყოფილია შესაბამის ორგანოებში და ყველა მათგანი ექვმდებარება პრემიერ-მინისტრსა და ერაყის ცენტრალურ ხელისუფლებას. ამას გარდა, ერაყში ასევე არსებობს ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (Popular Mobilization Forces (PMF))  – სახელწიფოს მიერ მხარდაჭერილი სამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც 60-მდე შეიარაღებულ ჯგუფად არის დაყოფილი. მათი უმრავლესობა არის შიიტი არაბი. კანონის მიხედვით, ყველა PMF პასუხისმგებელია ერაყის პრემიერ-მინისტრის წინაშე, თუმცა, პრაქტიკაში, ზოგიერთი დანაყოფი ირანსა და ირანის რევოლუციური გუშაგების კორპუსს ექვემდებარებოდა. ანგარიშის მიხედვით, ერაყის სამოქალაქო სამსახურები, ზოგჯერ, ვერ ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. აღნიშნული, განსაკუთრებით სახეზე იყო ირანთან აფილირებული PMF დაჯგუფებების შემთხვევაში.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათა შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობის შემთხვევები; პირთა იძულებითი გაუჩინარება; წამება; თვითნებური დაკავების შემთხვევები; მძიმე და სიცოხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები;  პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; აზრის გამოხატვის, პრესის და ინტერნეტის თავისუფლების კუთხით არსებული შეზღუდვები, მათ შორის – ცენზურა და ჟურნალისტების მიმართ ძალადობა; შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვა; მნიშვნელოვანი ჩარევა შეკრებისა და მშვიდობიანი დემონსტრაციის უფლებაში; იძულებით გადაადგილებულ პირთა და „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ სავარაუდოდ აფილირებული პირთა მიმართ მუქარა; ფართოდ გავრცელებული სამთავრობო კორფუცია; ზოგიერთი ელემენტის, მათ შორის – „ქურთისტანის მუშათა პარტიის“ (PKK) და ირანისამდი ლოიალურად განწყობილი PMF ერთეულების მიერ ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირება; ლგბტი პირთა მიმართ მიზანმიმართული ძალადობა და ა.შ.

მთავრობა, მართალია, იძიებდა აღნიშნული სამართალდარღვევის შემთხვევებს, თუმცა, იშვიათად თუ აყენებდა დამნაშავე პირების პასუხისმგებლობის საკითხს. დაუსჯელობის სინდრომი ხშირი იყო როგორც სამთავრობო, ასევე – უსაფრთხოების ძალების რიგებში.[8]

აღნიშნულ პროვინციაში არსებობს ტრადიცია ერთ გვარში ქორწინების შესახებ? ქალი, რომელიც გათხოვდება სხვა გვარის მატარებელზე (თუნდაც მამიდაშვილზე) ეს ქმნის თუ არა საფრთხეს ორივე პირისთვის და რა სახის საფრთხე შეიძლება დაემუქროთ მათ ნათესავებისგან?

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ერაყში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ როგორც სამთავრობო წყაროების, ასევე – არასამთავრობო ორგანიზაციების ცნობით, ერაყში, განსაკუთრებით კი – ქვეყნის სამხრეთ პროვინციებში, გავრცელებული იყო და კვლავაც აქტუალურ პრობლემას წარმოადგენდა ტრადიცია სახელწოდებით – „ნაჰვა“ (nahwa). აღნიშნული გულისხმობს, რომ ნებისმიერი ქალის ბიძაშვილს, ბიძას ან სხვა მამაკაც ნათესავს შეუძლია, მას (ქალს) აუკრძალოს გვარის გარეთ სხვა მამაკაცზე ქორწინება ან გააუქმოს აღნიშნული ტიპის ქორწინება. მაგალითად, აპრილში, ადგილობრივი გაზეთის მიხედვით, 22 წლის ქალს ამარაჰადან სურდა უნივერსიტეტის ჯგუფელზე ქორწინება. თუმცა, მისი ტომის წარმომადგენელმა მამაკაცებმა „ნაჰვა“ გამოიყენეს და აიძულეს ის, დაქორწინებულიყო საკუთარ ბიძაშვილზე. 2 კვირის შემდგომ, გოგონამ თავის დაწვა სცადა, რომლის დროს მიყენებული  ჯანმრთელობის დაზიანებების შედეგად, გარდაიცვალა. ერაყის მთავარმა რელიგიურმა ლიდერმა – დიდმა აიათოლა ალი სისტანიმ მოუწოდა მოსახლეობას, შეეწყვიტათ აღნიშნული მავნე ტრადიცია. თუმცა, მიუხედავად ამისა, ქვეყნის ზოგიერთ ნაწილში, განსაკუთრებით კი იქ, სადაც ტომების გავლენა სამთავრობო გავლენას ჯობნის, აღნიშნული პრაქტიკა კვლავ გამოიყენებოდა. ანგარიშში საუბარი არ არის თუ რა ტიპის საფრთხეს შეიძლება დაექვემდებაროს „ნაჰვას“  საწინააღმდეგოდ დაქორწინებული წყვილი.

ანგარიშის მიხედვით, ერაყში იძულებითი ქორწინება კანონით აკრძალულია, თუმცა, ის ავტომატურად ბათილად არ აცხადებს იმ ტიპის იძულებით ქორწინებებს, სადაც საქორწინო ურთიერთობა უკვე განხორციელებულ იქნა. ანგარიშის მიხედვით, მთავრობა არ დგამდა საკმარის და სათანადო ნაბიჯებს, რათა კანონი პრაქტიკაში აღესრულებინა.[9]

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2019 წლის 20 მაისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ ძირითადად ერაყის სამხრეთ პროვინციებში გავრცელებულია ერთგვარი ტრადიცია სახელოწდებით „ნაჰვა“, რაც ნიშნავს ქალის იძულებით ქორწინებას მამის მხრიდან ბიძაშვილზე. ამას გარდა, ტრადიცია საშუალებას აძლევს ტომის თუ გვარის წარმომადგენელ ნებისმიერ მამაკაცს, აუკრძალოს ქალს სხვა მამაკაცზე ქორწინება და, სამაგიეროდ, აიძულოს ის, გვარის რომელიმე წევრზე იქორწინოს. ანგარიშში ასევე მოცემულია კონკრეტული ქეისი, როდესაც ალ-ამარაში, მაისანის პროვინცია, მცხოვრებმა გოგონამ „ნაჰვა“-სგან თავის ასარიდებლად, სუიციდს მიმართა.

ერთ-ერთი შესწავლილი მედია წყაროს – France 24-ის მიხედვით, ერაყული საზოგადოება კვლავ საკმაოდ კონსერვატიულია, რომელიც დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს ტომობრივ/გვარობრივ ტრადიციებს და რელიგიურ ჩვეულებებს. სტატიის მიხედვით, გვარის გავლენა ზოგჯერ აჭარბებს სახელმწიფო ინსტიტუციების გავლენას და ხშირია შემთხვევები, როდესაც ადგილობრივები, დავების გადასაწყვეტად, ოფიციალური სასამართლო სისტემის მაგივრად,  ტრადიციულ მეთოდებს იყენებენ.

სტატიის მიხედვით, „ნაჰვას“ ტრადიციის მეშვეობით ქალის იძულებითი ოქრწინება ერაყში დასჯადია 3 წლის ვადით თავისუფლების აღკვეთის, თუ ის ჩადენილია ბიძაშვილის მიერ, ხოლო 10 წლით პატიმრობით იმ შემთხვევაში, თუ დამნაშავე ქალის შორეული ნათესავია. თუმცა, 2003 წლის ომის შემდეგ,  ცენტრალურმა მთავრობამ დაკარგა ძალაუფლება ქვეყნის ბევრ რეგიონში, რამაც საშუალება მისცა ტომობრივ-გვარობრივ სტრუქტურებს, გაეფართოებინათ საკუთარი გაველნა. შესაბამისად, ერაყელი დეპუტატის მიხედვით, ზემოხსენებული კანონის პრაქტიკაში განხორციელება იშვიათად ხდება, რადგან ქალები ხშირა ერიდებიან საკუთარი ოჯახების წინააღმდეგ საჩივრების შეტანას.[10]

[1] Joel Wing – Blog “Musings on Iraq” – article „Islamic State’s Spring Offensive In Iraq Ends In June”; published in July 2020; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2020/07/islamic-states-spring-offensive-in-iraq.html [accessed 19 October 2020]

[2] Joel Wing – Blog “Musings on Iraq – article “slamic State And Pro-Iran Groups Both Pick Up Attacks In Iraq In September”; published in October 2020; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2020/10/islamic-state-and-pro-iran-groups-both.html [accessed 20 October 2020]

[3] Australian Government DFAT  -DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT IRAQ; published on 17 August 2020; available at

[accessed 19 October 2020]

[4] Al-Jazeera – article “ISIL attack kills Hashd al-Shaabi forces in Iraq”; published in May 2020; available at https://www.aljazeera.com/news/2020/5/2/isil-attack-kills-hashd-al-shaabi-forces-in-iraq [accessed 21 October 2020]

[5] ACCORD – Brief compilation on Shia militia; published in October 2020; available at

[accessed 21 October 2020]

[6] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Iraq; published in March 2020; available at

[accessed 19 October 2020]

[7] Globalsecurity.com  -Iraqi Police Service (IPS); available at https://www.globalsecurity.org/intell/world/iraq/ips.htm [accessed 19 October 2020]

[8] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Iraq; published in March 2020; available at

[accessed 19 October 2020]

[9] Ibid

[10] ACCORD – “Query response on Iraq: Forced marriage / Fasliya against the father’s will; threat from own tribe in case of refusal”; published in May 2019; available at

[accessed 21 October 2020]

ერაყი. შიიტი მუსლიმების მიმართ არსებული დამოკიდებულება ქადისიაში. ოქტომბერი, 2020

ქადისიას პროვინციაში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა – ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი ერაყის შესახებ 2020 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშის მიხედვით, ერაყში ქადისიას პროვინცია, რომელიც ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს, წარმოადგენს ძირითადად შიიტი მუსლიმებით დასახლებულ რეგიონს. ანგარიშის მიხედვით, რეგიონში ასევე მოქმედებენ შიიტური შეიარაღებული ჯგუფები – ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (PMF). ანგარიშში, სხვა დამატებითი ინფორმაცია, უშუალოდ ქადისიას პროვინციაში უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების, ასევე – შიიტი მუსლიმების მიმართ არსებული სამართალდარღვევების შესახებ, არ იძებნება.[1]

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2020 წლის 23 ივნისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ მთლიანი წლის მანძილზე, უშუალოდ ქადისიას პროვინციაში დაფიქსირდა 124 ინციდენტი, რომელთაგან 6-ს  27 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. შემთხვევათა უმრავლესობა დაფიქსირდა შემდეგ ლოკაციებზე: აფაკი; ალ-მიჰნავია; აშ-შინაფიია; ჰამზა; ნაჰიიათ გჰამმას; ნაჰიიათ ად დეგჰარა; შამია.[2]

ჟურნალისტი  და მკვლევარი ჯოელ უინგი 2008 წლიდან მოყოლებული აწარმოებს ონლაინ-ბლოგს, სადაც ყოველკვირეული პერიოდულობით თავსდება ინფორმაცია ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ სიტუაციაზე და ქვეყანაში მიმდინარე აქტუალურ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ თუ სხვა საკითხებზე.  ბლოგზე განთავსებული ინფორმაციის მიხედვით, უკანასკნელი 3 თვის განმავლობაში (ივლისი, აგვისტო, სექტემბერი) უშუალოდ ალ ქადისიას პროვინციაში, უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტები არ ფიქსირდება. [3] [4] [5]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, მათ შორის ავტორიტეტულ საერთაშორისო სამთავრობო თუ არასამთავრობო ორგანიზაციების შესაბამის ანგარიშებში, სხვა დამატებითი ინფორმაცია ერაყში, კერძოდ – ქადისიას პროვინციაში შიიტი მუსლიმების მიმართ არსებული მასობრივი უფლებადარღვევების ან დენის შესახებ, არ იძებნება.

სამართალდამცავი სისტემის ეფექტურობა ქადისიას პროვინციაში

საერთაშორისო ვებ-პორტალ globalsecurity.com მიხედვით, „ერაყის პოლიციის სამსახური“ ექვემდებარება ქვეყნის შინაგან საქმეთა სამინისტროს უსაფრთხოების დეპარტამენტს, წარმოადგენს ქვეყანაში ძირითად სამართალდამცავ ორგანოს და ასრულებს საპოლიციო ფუნქციებს. ერაყის პოლიცია არ აწარმოებს საგამომძიებლო მოქმედებებს.

როგორც წესი, პოლიციის ადმინისტრირება ხდება პროვინციულ დონეზე. თითოეულ პოლიციის დანაყოფს გააჩნია საპატრულო, საგზაო და განყოფილების დონეზე ქვედანაყოფები. საპატრულო პოლიცია პასუხობს გამოძახებებზე, აკავებს სავარაუდო ეჭვმიტანილებს და გადაჰყავს ისინი პოლიციის შენობაში შემდგომი რეაგირებისთვის. განყოფილებებში მომუშავე თანამშრომლები ადგენენ დანაშაულის ანგარიშებს, რეაგირებას ახდენენ ხალხის მხრიდან დახმარების თაობაზე და ასისტირებას უწევენ გამომძიებელ მოსამართლეებს სისხლის სამართლის საქმეებში. საგზაო პოლიცია განაგებს გზებზე მოძრაობას, აკონტროლებს საგზაო წესების დაცვას და გასცემს მართვის მოწმობებს.[6]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ერაყში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში საშინაო უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი არაერთი ორგანო თუ დაჯგუფება მოქმედებს. გვხვდება ერაყის სამთავრობო უსაფრთხოების ძალები, რომელიც კომპეტენციების მიხედვით გაყოფილია შესაბამის ორგანოებში და ყველა მათგანი ექვმდებარება პრემიერ-მინისტრსა და ერაყის ცენტრალურ ხელისუფლებას. ამას გარდა, ერაყში ასევე არსებობს ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (Popular Mobilization Forces (PMF))  – სახელწიფოს მიერ მხარდაჭერილი სამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც 60-მდე შეიარაღებულ ჯგუფად არის დაყოფილი. მათი უმრავლესობა არის შიიტი არაბი. კანონის მიხედვით, ყველა PMF პასუხისმგებელია ერაყის პრემიერ-მინისტრის წინაშე, თუმცა, პრაქტიკაში, ზოგიერთი დანაყოფი ირანსა და ირანის რევოლუციური გუშაგების კორპუსს ექვემდებარებოდა. ანგარიშის მიხედვით, ერაყის სამოქალაქო სამსახურები, ზოგჯერ, ვერ ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. აღნიშნული, განსაკუთრებით სახეზე იყო ირანთან აფილირებული PMF დაჯგუფებების შემთხვევაში.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათა შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობის შემთხვევები; პირთა იძულებითი გაუჩინარება; წამება; თვითნებური დაკავების შემთხვევები; მძიმე და სიცოხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები;  პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; აზრის გამოხატვის, პრესის და ინტერნეტის თავისუფლების კუთხით არსებული შეზღუდვები, მათ შორის – ცენზურა და ჟურნალისტების მიმართ ძალადობა; შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვა; მნიშვნელოვანი ჩარევა შეკრებისა და მშვიდობიანი დემონსტრაციის უფლებაში; იძულებით გადაადგილებულ პირთა და „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ სავარაუდოდ აფილირებული პირთა მიმართ მუქარა; ფართოდ გავრცელებული სამთავრობო კორფუცია; ზოგიერთი ელემენტის, მათ შორის – „ქურთისტანის მუშათა პარტიის“ (PKK) და ირანისამდი ლოიალურად განწყობილი PMF ერთეულების მიერ ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირება; ლგბტი პირთა მიმართ მიზანმიმართული ძალადობა და ა.შ.

მთავრობა, მართალია, იძიებდა აღნიშნული სამართალდარღვევის შემთხვევებს, თუმცა, იშვიათად თუ აყენებდა დამნაშავე პირების პასუხისმგებლობის საკითხს. დაუსჯელობის სინდრომი ხშირი იყო როგორც სამთავრობო, ასევე – უსაფრთხოების ძალების რიგებში.[7]

უშუალოდ ქადისიას პროვინციაში პოლიციის ეფექტურობის შესახებ, ინფორმაცია წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, არ იძებნება.

[1] Australian Government DFAT  -DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT IRAQ; published on 17 August 2020; available at

[accessed 9 October 2020]

[2] ACCORD – IRAK, JAHR 2019: Kurzübersicht über Vorfälle aus dem Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED); published on 23 June 2020; available at

[accessed 9 October 2020]

[3] Joel Wing – Blog “Musings on Iraq” – article “Violence remains low in Iraq in July 2020”; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2020/08/violence-remains-low-in-iraq-july-2020.html [accessed 9 October 2020]

[4] Joel Wing – Blog “Musings on Iraq” – article “Is a new Islamic State Offensive Beginning in Iraq?”; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2020/09/is-new-islamic-state-offensive.html [accessed 9 October 2020]

[5] Joel Wing – Blog “Musings on Iraq” – article “Islamic State and Pro-Iran Groups both pick up attacks in Iraq in September”; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2020/10/islamic-state-and-pro-iran-groups-both.html [accessed 9 October 2020]

[6] Globalsecurity.com  -Iraqi Police Service (IPS); available at https://www.globalsecurity.org/intell/world/iraq/ips.htm [accessed 9 October 2020]

[7] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Iraq; published in March 2020; available at

[accessed 9 October 2020]

ავღანეთი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება ლოგარის პროვინციაში. სექტემბერი, 2020

ქალ მასწავლებელთა (რომლებიც ასწავლიან გოგონებს) მდგომარეობა ლოგარის პროვინციაში და ზოგადად ავღანეთში – ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) ავღანეთის საგანმანათლებლო სისტემის შესახებ  2020 წლის  20 აგვისტოს მომზადებულ კვლევაში წერდა, რომ ავღანეთის ეროვნული სტატისტიკური სამსახურის მონაცემებით,  2018 წლისთვის არსებული მდგომარეობით, ქვეყანაში იყო 64 533 ქალი მასწავლებელი და 3.4 მილიონი მოსწავლე გოგონა. ანგარიშის მიხედვით, ზოგიერთი წყარო ავრცელებდა ინფორმაციას, რომ თალიბანი, „ხორასნის პროვინციის ისლამური სახელმწიფო“ (ISKP) და ზოგიერთი სხვა შეიარაღებული დაჯგუფება აგრძელებდა გოგონათა სკოლებზე ძალადობრივ თავდასხმებს და, ზოგადად, ეწინააღმდეგებოდა გენდერული თანასწორობის იდეას. ისინი, ზოგჯერ,  საკუთარ კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე, 12 წლის ზემოთ გოგონებს უკრძალავდნენ სკოლებში სიარულს. თუმცა, სხვა წყაროს მიხედვით, ჰერათის პროვინციაში ადგილობრივ უხუცესთან მოლაპარაკებების შემდგომ, თალიბანმა დაუშვა სკოლებში გოგონები მხოლოდ იმ პირობით, რომ მათი ყველა მასწავლებელი ქალი იქნებოდა. ამას გარდა, Human Rights Watch ერთ-ერთ ანგარიშში წერდა, რომ თალიბანის განცხადებით, გარდა მასწავლებლებისა, გოგონთა სკოლებში მომუშავე დამლაგებლები და დარაჯებიც აუცილებლად ქალები უნდა ყოფილიყვნენ.

ანგარიშში დამატებით მოცემულია ინფორმაცია თალიბანის დამოკიდებულებაზე ზოგადად განათლების სისტემის მიმართ, რაც 2001-დან 2016 წლამდე საკმაოდ შეიცვალა. თუ ადრეულ პერიოდში თალიბანი უკომპრომისოდ ეწინააღდეგებოდა ზოგადად განათლებასა და სამთავრობო სკოლებს, უკანასკნელ წლებში ეს მიდგომა შეიცვალა. Human Rights Watch 2020 წლის ანგარიშში წერდა, რომ ზოგიერთ პროვინციაში, თალიბანი აკრძალვის მაგირვად, თავად უწევს მეთვალყურეობას სასწავლო პროცესებს. ანგარიშის მიხედვით, აღნიშნული მიდგომა ადგილობრივების მხრიდან ზეწოლის შედეგად შეიცვალა. ორგანიზაციისთვის 2019 წელს მიცემულ ინტერვიუში, თალიბანის ერთ-ერთი მაღალჩინოსანი ამბობდა, რომ ისინი ითვალისწინებდნენ ადგილობრივ ნორმებს. „კუნდუზში, სამანგანსა და ლოგარში ადგილობრივები ემხრობიან გოგონათა განათლების იდეას. თუმცა, მაგალითად, ურუზგანსა და ჰელმანდში ეს ასე არაა. შესამისად, ჩვენ ვერ დავაწესებთ ერთნაირ წესებს ავღანეთის ყველა პროვინციაში“. მიუხედავად ამისა, წყაროთა უმრავლესობა აღნიშნავდა, რომ 2018 წლიდან მოყოლებული თალიბანი კვლავაც განაგრძობდა საგანმანათლებლო დაწესებულებებზე თავდასხმას, აღიქვამდა რა მათ, როგორც სამთავრობო კონტროლის ერთ-ერთ ფორმას. ანგარიშში ასევე მოცემული იყო კონკრეტული შემთხვევა ლოგარის პროვინციაში, სადაც 2019 წლის ოქტომბერში თალიბანმა დახურა მთავრობის მიერ დაფინანსებული 29 „მადრასა“ (მეჩეთებთან არსებული რელიგიური პროფილის სკოლები), რადგან ისინი თანხვედრაში არ მოდიოდა ჯგუფის პრინციპებთან. შედეგად,  2600 მოსწავლე, მათ შორის – 900 გოგონა, განათლების მიღმა დარჩა.

რაც შეეხება უშუალოდ სკოლებში მომუშავე პერსონალის მიმართ დამოკიდებულებას, ანგარიშის მიხედვით, UNAMA-მ 2019 წელს აღწერა 29 ძალადობრივი ინციდენტი, რომელთა ფარგლებშიც ანტი-სამთავრობო ჯგუფებმა გამიზნული თავდასხმები მოაწყვეს სკოლებსა და იქ მომუშავე პირებზე, გაიტაცეს მასწავლებლები, დაწვეს სკოლები, თავს დაესხნენ გოგონა მოსწავლეებს და ა.შ. ანგარიშში, შესაბამისად, მოყვანილია არაერთი კონკრეტული შემთხვევა, რომელთა ფარგლებშიც ადგილი ჰქონდა ზემოხსენებულ დანაშაულებს. უფრო დეტალურად, უშუალოდ ქალ მასწავლებლებზე, ანგარიშში ინფორმაცია არ არის.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ავღანეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში მოქმედ სკოლათა მხოლოდ 16 % არის უშუალოდ გოგონების. თალიბანი, საკუთარ კონტროლირებად ტერიტორიაზე ემუქრებოდა და  თავს ესხმოდა სკოლებს, მოსწავლეებს (განსაკუთრებით, გოგონა მოსწავლეებს) მასწავლებლებსა და სკოლებში მომუშავე სხვა პერსონალს. ადგილი ჰქონდა როგორც ვაჟთა, ასევე – გოგონათა სკოლების გადაწვის ფაქტებსაც. გარდა შეიარაღებული ჯგუფების მხრიდან თავდასხმებისა და მუქარებისა, ის მთავარი ფაქტორები, რაც ხელს უშლიდა ავღან გოგონებს სათანადო საშუალო განათლების მიღებაში იყო: სიღარიბე; ადრეულ ასაკში ან/და იძულებითი ქორწინებები; სკოლებში ქალი მასწავლებლების ნაკლებობა და ა.შ. [2]

სხვა დამატებითი ინფორმაცია კონკრეტულად ქალი მასწავლებლების მიმართ არსებულ პრობლემებზე უშალოდ ლოგარის პროვინციაში, წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში არ იძებნება,

ლოგარის პროვინციაში (ქ. ბარაქი) უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა; – პროვინციაში თალიბანის აქტიურობა.

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2020 წლის 4 აგვისტოს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილია მოგზაურთათვის ავღანეთში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

როგორც რუქაზე ჩანს, მხოლოდ რამდენიმე ადგილია (ქაბულის გაძლიერებული უსაფრთოების ზონა; ქაბულის საერთაშორისო აეროპორტი; პანჯშირის პროვინცია და ქალაქი ბამიანი) ისეთი, სადაც, რეკომენდაციების თანახმად, მოქალაქეებს მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის დროს შეუძლიათ მოგზაურობა. ოფისი მოუწოდებს ბრიტანელ მოგზაურებს, უსაფრთხოების კუთხით არსებული მძიმე და საშიში სიტუაციის გამო, კატეგორიულად შეიკავონ თავი ავღანეთის სხვა ნაწილებში (მათ შორის, ლოგარის პროვიციაში) მოგზაურობისგან.[3]

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, ავღანეთში უკვე რამდენიმე ათწლელულია, რაც შეიარაღებული კონფლიქტები არ წყდება. ქვეყნის მთავრობა, რომელსაც მხარს შეერთებული შტატები უჭერს, აგრძელებს შიდა ტიპის კონფლიქტს ავღანური თალიბანისა და სხვა შეიარაღებული ჯგუფების, მათ შორის – ახლადდაფუძნებული ტერორისტული ორგანიზაცია – „ისლამური სახელმწიფოს ხორასნის ფრთის“ წინააღმდეგ.[4]

„გაეროს ავღანეთის ასისტირების მისიის“ (UNAMA) 2019 წლის შემაჯამებელი ანგარიშში, რომელიც შეიარაღებული კონფლიქტის ფარგლებში სამოქალაქო პირთა დაცვას ეხება, მოცემულია რუქა ავღანეთში მიმდინარე წელს მომხდარი უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების სიხშირისა და შედეგად დამდგარი სამოქალაქო მსხვერპლის შესახებ.

რუქის მიხედვით, ტენდენცია შენარჩუნებულია და 2019 წელსაც, ყველაზე მეტი დანაკარგი ქაბულის პროვინციაშია (1563). ასევე საკმაოდ დიდი მსხვერპლი ფიქსირდება ნანგარჰარის პროვინციაში (1070 გარდაცვლილი). ამას გარდა, დანაკარგების საკმაოდ მაღალი მაჩვენებლით, ასევე გამოირჩეოდა ჰელმანდის, გჰაზნისა და ფერიაბის პროვინციებში. რუქის მიხედვით, ავღანეთის აბსოლუტურად ყველა პროვინციაში ფიქსირდებოდა უსაფრთხოების კუთხით არსებული ინციდენტები, რომელთაც, თითქმის ყოველთვის, სამოქალაქო მსხვერპლი ახლდა თან.

ანგარიშში მოცემული ინფორმაციის მიხედვით, 2019 წლის განმავლობაში, უშუალოდ ლოგარის პროვინციაში ძალადობრივ ინციდენტებს (მათ შორის, საჰაერო დაბომბვებსა და შეტაკებებს) 95 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ხოლო 123 – დაშავდა. აღნიშნული რიცხვი (ჯამში 218 სამოქალაქო დანაკარგი), წინა წლის ანალოგიურ მაჩვენებელთან შედარებით, 52 %-ით მაღალია.[5]

ავსტრიის წარმშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2020 წლის 23 ინვისს მომზადებულ ანგარიშში წერდა ავღანეთში უსაფრთოების კუთხით არსებულ სიტუაციაზე. ანგარიშის მიხედვით,  2019 წლის განმავლობაში, ლოგარის პროვინციაში 415 ძალადობრივი ინციდენტი დაფიქსირდა, რასაც  ჯამში 985 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. ინციდენტები, სხვა ლოკაციებთან ერთად, ასევე დაფიქსირდა ქ. ბარაქ ბარაქშიც. ინციდენტების უმრავლესობა თალიბანის და სხვა ანტი-სამთავრობო დაჯგუფებების ქმედებებთან იყო დაკავშირებული.[6]

არასამთავრობო ორგანიზაცია „Center for Strategic and International Studies” (CBIS) ავღანეთის შესახებ ანგარიშში წერდა, რომ  2019 წლის განმავლობაში, თალიბანმა ა.შ.შ. საჰაერო დაბომბვების გამო, საკმაოდ დიდი ზარალი განიცადა. დაიღუპა შეიარაღებული ჯგუფის არაერთი ლიდერი. მათ შორის, აღსანიშნავია 2019 წლის 28 ივნისს ლოგარის პროვინციის „ჩრდილოვანი მმართველის“ (Shadow Governor) – ჰაჯი ლალას დაღუპვა. ასევე, ლოგარის პროვინციაში მდებარე აზრას დასახლების ადგილობრივი მეთაურის – მალავი მოჰამადულლაჰის მკვლელობაც.

ანგარიშში ასევე საუბარია, რომ 2020 წლის „სეზონისთვის“ თალიბანი ზამთრის დადგომისთანავე მოემზადა და ახალი მეთაურები გადაანაწილა მთელ რიგ პროვინციებში, მათ შორის – ლოგარში. გარდა თალიბანისა, ანგარიშის მიხედვით, ლოგარში საკმაოდ აქტიურია დაჯგუფებები: ალ-ქაიდა და Haqqani Network.[7]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, სხვა დამატებითი ინფორმაცია უშუალოდ ქალაქ ბარაქში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ მდგომარეობაზე, არ იძებნება.

[1] EASO – „Afghanistan: Education sector: personnel and students“; published on 20 August 2020; available at

[accessed 7 September 2020]

[2] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Afghanistan; published on 11 March 2020; available at

[accessed 7 September 2020]

[3] United Kingdom Foreign and Commonwealth Office – Foreign travel advice Afghanistan; published on 21 April 2020; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/afghanistan [accessed 7 September 2020]

[4] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 7 September 2020]

[5] UNAMA – Afghanistan – Protection of Civilians in Armed Conflict 2019; published in February 2020; available at

[accessed 7 September 2020]

[6] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation – „AFGHANISTAN, JAHR 2019: Kurzübersicht über Vorfälle aus dem Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED); published on 29 June 2020; available

  [accessed 7 September 2020]

[7] Center for Strategic and International Studies (CBIS) – “Afghanistan: The prospect for a Real Peace”; published on 7 July 2020; available at

[accessed 7 September 2020]