ირანი. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვის ზოგადი პრაქტიკა. თებერვალი, 2022

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2022 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2021 წელი] ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლება განაგრძობს მშვიდობიანი დემონსტრანტების, ადამიანის უფლებების დამცველებისა და დისიდენტების დარბევას; ადამიანის უფლებების დამრღვევები კი დაუსჯელები რჩებიან. ეკონომიკური მდგომარეობა მერყევია, რაშიც დიდი წვლილი შეაქვს აშშ-ის მიერ დაწესებულ სანქციებს. ქვეყნის ეკონომიკურ მდგომარეობაზე დიდი გავლენა მოახდინა კოვიდ პანდემიამაც; ქვეყანაში გაიზარდა სიღარიბე და მილიონობით ირანელისთვის საცხოვრებელი პირობები გაუარესდა.

ირანის ხელისუფლება მკაცრად ზღუდავს შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლების უფლებას. უკანასკნელი სამი წლის განმავლობაში უსაფრთხოების ძალები გადამეტებული და უკანონო ძალის [მათ შორის ლეტალური] გამოყენებით პასუხობდნენ საპროტესტო აქციებს, რომლებიც, ძირითადად, ეკონომიკური საკითხების გამო იწყებოდა და აპატიმრებდნენ ათასობით დემონსტრანტს. ხელისუფლება განაგრძობს ადამიანის უფლებადამცველთა შევიწროვებას; მათ დაპატიმრებებსა და სამართლებრივ პასუხისგებაში მიცემას. ირანი კვლავ რჩება მსოფლიოში ერთერთ მოწინავე პოზიციებზე სიკვდილით დასჯის განაჩენების აღსრულების მაჩვენებლით; უფლებადამცველთა ინფორმაციით, 2021 წელს [8 ნოემბრამდე], ირანში სიკვდილით დასაჯეს მინიმუმ 254 ადამიანი, რომელთაგან მინიმუმ 7 ტერორიზმთან დაკავშირებული ბრალდებებით. ირანული სასამართლო, განსაკუთრებით რევოლუციური სასამართლოები, შორსაა აღიარებული სტანდარტებისგან; სასამართლო პროცესი არ მიმდინარეობს სამართლიანად და სასამართლო უპრობლემოდ იყენებს მტკიცებულებებად აღიარებით ჩვენებებს, რომლებიც, როგორც წესი, წამებისა და არაადამიანური მოპყრობის პირობებშია მოპოვებული.

ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში ქალები, რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობები, ზოგადად, კვლავ დისკრიმინაციული მოპყრობის ობიექტები არიან. ერთი სქესის წარმომადგენელთა შორის სექსუალური კავშირი დასჯადია; მამაკაცების შემთხვევაში, შესაძლოა, სიკვდილითაც კი. ირანში დაშვებულია, და ხელისუფლება ასუბსიდირებს კიდეც, სქესის შეცვლის ოპერაცია ტრანსგენდერი პირებისთვის.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ირანის ხელისუფლება კვლავ განაგრძობს რეპრესიულ ქმედებებს საკუთარი ხალხის წინააღმდეგ. ქვეყნის უსაფრთხოების და დაზვერვის სამსახურები, ირანის სასამართლო ხელისუფლებასთან ერთად, მკაცრად დევნიან განსხვავებულ აზრს; მათ შორის, იყენებენ გადამეტებულ და მომაკვდინებელ ძალას დემონსტრანტების წინააღმდეგ; ასევე, ვრცელდება ინფორმაციები დაკავების ცენტრებში ძალადობისა და წამების შესახებ. პრეზიდენტი როუჰანი და მისი ადმინისტრაცია, რიგ შემთხვევებში, ცდილობენ შეეწინააღმდეგონ მსგავს ადამიანის უფლებების დარღვევებს უსაფრთხოების სამსახურის მხრიდან, თუმცა ირანის უზენაესი ლიდერი აიათოლა ჰამენეი მსგავს ქმედებებს მწვანე შუქს უნთებს. შეერთებული შტატების მიერ დაწესებული ფართო სანქციები დიდ ნეგატიურ გავლენას ახდენს ქვეყნის ეკონომიკაზე, რაც ასევე აისახება ირანელებისთვის სასიცოცხლო მნიშვნელობის მედიკამენტებზე წვდომაზე.

გასული წლების განმავლობაში, ირანის ხელისუფლება ძალიან მკაცრად პასუხობდა ქვეყნის მასშტაბით მიმდინარე ფართომასშტაბიან საპროტესტო აქციებს, რაც გამოიხატებოდა გადამეტებული და სასიკვდილო ძალის გამოყენებასა და ათასობით დემონსტრანტის დაპატიმრებაში. განსხვავებული აზრის, აქტივისტებისა და ადამიანის უფლებების დამცველთა სისხლისსამართლებრივი დევნის მიზნით, სასამართლო და დაზვერვის სამსახური კვლავ იყენებს სხვადასხვა ფართო მნიშვნელობის მუხლს, როგორიცაა მაგალითად, „პროპაგანდა ქვეყნის წინააღმდეგ“, „შეკრება ეროვნული უსაფრთხოების ინტერესების საწინააღმდეგოდ მოქმედებისთვის“, „უზენაესი ლიდერის შეურაცხყოფა“ და „ეროვნული ინტერესების შემლახავი ჯგუფის დაფუძნება ან წევრობა“.

ირანი კვლავ წამყვან პოზიციებზეა სასიკვდილო განაჩენის აღსრულების მაჩვენებლით. 2020 წლის 19 ნოემბრის მდგომარეობით, ოფიციალური მონაცემებით, ირანის ხელისუფლებამ სიკვდილით დასაჯა 23 ადამიანი; მათ შორის იყო 4 პირი, რომელთაც ბრალი ედებოდათ ისეთი ბუნდოვანი მუხლებით, როგორიცაა „ღმერთის წინააღმდეგ მტრობა (მოჰარებეჰ)“, „კორუფციის გავრცელება დედამიწაზე (ისფად ფილ არზ)“ და „შეიარაღებული ამბოხი“ (ბაგჰი). ასევე, სიკვდილით დასჯილთა შორის იყო ორი ადამიანი, რომელთაც ბრალად ედებოდათ ჯაშუშობა. ირანული სასამართლოები და განსაკუთრებით, რევოლუციური სასამართლოები, რეგულარულად არღვევენ სამართლიანი სასამართლოს ხელმისაწვდომობის უფლებას და დასაშვებად ცნობენ აღიარებით ჩვენებებს, რომლებიც გავრცელებული ცნობებით, წამებისა და სხვა არადამიანური მოპყრობის გზითაა მიღებული.

ქალები ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში კვლავ აწყდებიან დისკრიმინაციას ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა ქორწინება, განქორწინება, მემკვიდრეობა და შვილებთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები. ერთსქესიანთა კავშირი ქალებისთვის გაროზგვით ისჯება; მამაკაცები კი შესაძლოა სიკვდილითაც დაისაჯონ. მთავრობა, ასევე, დისკრიმინაციულ პოლიტიკას ატარებს რელიგიური უმცირესობების მიმართ, მათ შორის სუნიტი მუსლიმების მიმართ. ხელისუფლება ზღუდავს კულტურულ და პოლიტიკურ ქმდებებს ქვეყნის ეთნიკურად აზერბაიჯანულ, ქურთულ, არაბ და ბალოჩ უმცირესობებში.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] ირანის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში ადამიანის უფლებების დარღვევის მნიშვნელოვან ფაქტებს შორისაა, მათ შორის, უკანონო და თვითნებური მკვლელობები, ძალიან ხშირად მკვლელობები ისეთი დანაშაულისთვის, რომელიც საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად, არ მიიჩნევა განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულად; ამასთან, აღნიშნული ხდება სამართლიანი სასამართლოს გარეშე და ხშირად არასრულწლოვნების მიმართაც; ასევე, იძულებით გაუჩინარებები და წამება სამთავრობო აგენტების მხრიდან, ისევე როგორც თვითნებური დაკავებებისა და პატიმრობის სისტემატური გამოყენება; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; პოლიტიკური ნიშნით დაკავება/დაპატიმრებები; სერიოზული პრობლემები სასამართლოს დამოუკიდებლობის კუთხით; უკანონო ჩარევა პირად ცხოვრებაში; აზრისა და გამოხატვის თავისუფლების, ასევე მედიის თავისუფლების შეზღუდვა; სერიოზული შეზღუდვები რელიგიის თავისუფლების კუთხით და სხვა უფლებადარღვევები. ხელისუფლება არ დგამს ქმედით ნაბიჯებს ადამიანის უფლებათა დამრღვევი ოფიციალური პირების დასჯისთვის.[3]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამქოვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] ირანის შესახებ წერს, რომ მართალია, ქვეყანაში ტარდება არჩევნები, მაგრამ ის ფორმალური ხასიათისაა, რადგან სიტუაციას სრულად აკონტროლებს სასულიერი ხელისუფლება, რომელიც არჩევითი ორგანო არაა და რომელიც არ უშვებს არჩევნებზე კანდიდატებს, ვინც შეუფერებლად მიაჩინათ სასულიერო ძალაუფლებისთვის. სრული ძალაუფლება უზენაესი ლიდერის აიათოლა ალი ხამენეის და მის დაქვემდებარებაში მყოფი არა არჩევითი ორგანოების ხელშია კონცენტრირებული. ეს ინსტიტუტები, მათ შორის უსაფრთხოების ძალები და სასამართლო, საკვანძო როლს თამაშობს განსხვავებული აზრის რეპრესიებსა და სამოქალაქო თავისუფლებების შეზღუდვისას.[4]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] ირანის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლება მკაცრად ზღუდავს გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებას და უსაფრთხოების ძალები იყენებენ გადამეტებულ ძალას პროტესტის ჩასახშობად. ხელისუფლება კვლავ თვითნებურად აპატიმრებს ასობით დემონსტრანტს, განსხვავებული აზრის მქონე მოქალაქეებს და ადამიანის უფლებათა აქტივისტებს. ქალები, ისევე როგორც ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობები აწყდებიან დისკრიმინაციულ მოპყრობას და ხშირად ძალადობასაც.[5]

საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებების ჟენევის აკადემიის პროექტის „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“ (RULAC) მიხედვით, ირანის ისლამური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე ადგილი არ აქვს არც საერთაშორისო ხასიათის შეიარაღებულ კონფლიქტს, არც სამხედრო ოკუპაციას და არც არა-საერთაშორისო ხასიათის შეიარაღებულ კონფლიქტს.[6]

[1] საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“; ყოველწლიური ანგარიში ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარების შესახებ ირანში – 2021 წელი; გამოქვეყნებულია 2022 წლის 13 იანვარს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 11 თებერვალს]

[2] საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“; ყოველწლიური ანგარიში ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარების შესახებ ირანში – 2020 წელი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 13 იანვარს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 10 იანვარს]

[3] აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი; ყოველწლიური ანგარიში ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკის შესახებ ირანში – 2020 წელი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 30 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 10 იანვარს]

[4] საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“; ყოველწლიური ანგარიში ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკის შესახებ ირანში – 2020 წელი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 3 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 10 იანვარს]

[5] საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“; ყოველწლიური ანგარიში ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკის შესახებ ირანში – 2020 წელი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 7 აპრილს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 10 იანვარს]

[6] ადამიანის უფლებათა და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის ჟენევის აკადემია; პროექტი „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“ RULAC; ირანის ისლამური რესპუბლიკა; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.rulac.org/browse/map [ნანახია 2022 წლის 11 თებერვალს]

ირანი. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვის ზოგადი პრაქტიკა. თებერვალი, 2022

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2022 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2021 წელი] ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლება განაგრძობს მშვიდობიანი დემონსტრანტების, ადამიანის უფლებების დამცველებისა და დისიდენტების დარბევას; ადამიანის უფლებების დამრღვევები კი დაუსჯელები რჩებიან. ეკონომიკური მდგომარეობა მერყევია, რაშიც დიდი წვლილი შეაქვს აშშ-ის მიერ დაწესებულ სანქციებს. ქვეყნის ეკონომიკურ მდგომარეობაზე დიდი გავლენა მოახდინა კოვიდ პანდემიამაც; ქვეყანაში გაიზარდა სიღარიბე და მილიონობით ირანელისთვის საცხოვრებელი პირობები გაუარესდა.

ირანის ხელისუფლება მკაცრად ზღუდავს შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლების უფლებას. უკანასკნელი სამი წლის განმავლობაში უსაფრთხოების ძალები გადამეტებული და უკანონო ძალის [მათ შორის ლეტალური] გამოყენებით პასუხობდნენ საპროტესტო აქციებს, რომლებიც, ძირითადად, ეკონომიკური საკითხების გამო იწყებოდა და აპატიმრებდნენ ათასობით დემონსტრანტს. ხელისუფლება განაგრძობს ადამიანის უფლებადამცველთა შევიწროვებას; მათ დაპატიმრებებსა და სამართლებრივ პასუხისგებაში მიცემას. ირანი კვლავ რჩება მსოფლიოში ერთერთ მოწინავე პოზიციებზე სიკვდილით დასჯის განაჩენების აღსრულების მაჩვენებლით; უფლებადამცველთა ინფორმაციით, 2021 წელს [8 ნოემბრამდე], ირანში სიკვდილით დასაჯეს მინიმუმ 254 ადამიანი, რომელთაგან მინიმუმ 7 ტერორიზმთან დაკავშირებული ბრალდებებით. ირანული სასამართლო, განსაკუთრებით რევოლუციური სასამართლოები, შორსაა აღიარებული სტანდარტებისგან; სასამართლო პროცესი არ მიმდინარეობს სამართლიანად და სასამართლო უპრობლემოდ იყენებს მტკიცებულებებად აღიარებით ჩვენებებს, რომლებიც, როგორც წესი, წამებისა და არაადამიანური მოპყრობის პირობებშია მოპოვებული.

ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში ქალები, რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობები, ზოგადად, კვლავ დისკრიმინაციული მოპყრობის ობიექტები არიან. ერთი სქესის წარმომადგენელთა შორის სექსუალური კავშირი დასჯადია; მამაკაცების შემთხვევაში, შესაძლოა, სიკვდილითაც კი. ირანში დაშვებულია, და ხელისუფლება ასუბსიდირებს კიდეც, სქესის შეცვლის ოპერაცია ტრანსგენდერი პირებისთვის.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ირანის ხელისუფლება კვლავ განაგრძობს რეპრესიულ ქმედებებს საკუთარი ხალხის წინააღმდეგ. ქვეყნის უსაფრთხოების და დაზვერვის სამსახურები, ირანის სასამართლო ხელისუფლებასთან ერთად, მკაცრად დევნიან განსხვავებულ აზრს; მათ შორის, იყენებენ გადამეტებულ და მომაკვდინებელ ძალას დემონსტრანტების წინააღმდეგ; ასევე, ვრცელდება ინფორმაციები დაკავების ცენტრებში ძალადობისა და წამების შესახებ. პრეზიდენტი როუჰანი და მისი ადმინისტრაცია, რიგ შემთხვევებში, ცდილობენ შეეწინააღმდეგონ მსგავს ადამიანის უფლებების დარღვევებს უსაფრთხოების სამსახურის მხრიდან, თუმცა ირანის უზენაესი ლიდერი აიათოლა ჰამენეი მსგავს ქმედებებს მწვანე შუქს უნთებს. შეერთებული შტატების მიერ დაწესებული ფართო სანქციები დიდ ნეგატიურ გავლენას ახდენს ქვეყნის ეკონომიკაზე, რაც ასევე აისახება ირანელებისთვის სასიცოცხლო მნიშვნელობის მედიკამენტებზე წვდომაზე.

გასული წლების განმავლობაში, ირანის ხელისუფლება ძალიან მკაცრად პასუხობდა ქვეყნის მასშტაბით მიმდინარე ფართომასშტაბიან საპროტესტო აქციებს, რაც გამოიხატებოდა გადამეტებული და სასიკვდილო ძალის გამოყენებასა და ათასობით დემონსტრანტის დაპატიმრებაში. განსხვავებული აზრის, აქტივისტებისა და ადამიანის უფლებების დამცველთა სისხლისსამართლებრივი დევნის მიზნით, სასამართლო და დაზვერვის სამსახური კვლავ იყენებს სხვადასხვა ფართო მნიშვნელობის მუხლს, როგორიცაა მაგალითად, „პროპაგანდა ქვეყნის წინააღმდეგ“, „შეკრება ეროვნული უსაფრთხოების ინტერესების საწინააღმდეგოდ მოქმედებისთვის“, „უზენაესი ლიდერის შეურაცხყოფა“ და „ეროვნული ინტერესების შემლახავი ჯგუფის დაფუძნება ან წევრობა“.

ირანი კვლავ წამყვან პოზიციებზეა სასიკვდილო განაჩენის აღსრულების მაჩვენებლით. 2020 წლის 19 ნოემბრის მდგომარეობით, ოფიციალური მონაცემებით, ირანის ხელისუფლებამ სიკვდილით დასაჯა 23 ადამიანი; მათ შორის იყო 4 პირი, რომელთაც ბრალი ედებოდათ ისეთი ბუნდოვანი მუხლებით, როგორიცაა „ღმერთის წინააღმდეგ მტრობა (მოჰარებეჰ)“, „კორუფციის გავრცელება დედამიწაზე (ისფად ფილ არზ)“ და „შეიარაღებული ამბოხი“ (ბაგჰი). ასევე, სიკვდილით დასჯილთა შორის იყო ორი ადამიანი, რომელთაც ბრალად ედებოდათ ჯაშუშობა. ირანული სასამართლოები და განსაკუთრებით, რევოლუციური სასამართლოები, რეგულარულად არღვევენ სამართლიანი სასამართლოს ხელმისაწვდომობის უფლებას და დასაშვებად ცნობენ აღიარებით ჩვენებებს, რომლებიც გავრცელებული ცნობებით, წამებისა და სხვა არადამიანური მოპყრობის გზითაა მიღებული.

ქალები ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში კვლავ აწყდებიან დისკრიმინაციას ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა ქორწინება, განქორწინება, მემკვიდრეობა და შვილებთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები. ერთსქესიანთა კავშირი ქალებისთვის გაროზგვით ისჯება; მამაკაცები კი შესაძლოა სიკვდილითაც დაისაჯონ. მთავრობა, ასევე, დისკრიმინაციულ პოლიტიკას ატარებს რელიგიური უმცირესობების მიმართ, მათ შორის სუნიტი მუსლიმების მიმართ. ხელისუფლება ზღუდავს კულტურულ და პოლიტიკურ ქმდებებს ქვეყნის ეთნიკურად აზერბაიჯანულ, ქურთულ, არაბ და ბალოჩ უმცირესობებში.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] ირანის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში ადამიანის უფლებების დარღვევის მნიშვნელოვან ფაქტებს შორისაა, მათ შორის, უკანონო და თვითნებური მკვლელობები, ძალიან ხშირად მკვლელობები ისეთი დანაშაულისთვის, რომელიც საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად, არ მიიჩნევა განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულად; ამასთან, აღნიშნული ხდება სამართლიანი სასამართლოს გარეშე და ხშირად არასრულწლოვნების მიმართაც; ასევე, იძულებით გაუჩინარებები და წამება სამთავრობო აგენტების მხრიდან, ისევე როგორც თვითნებური დაკავებებისა და პატიმრობის სისტემატური გამოყენება; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; პოლიტიკური ნიშნით დაკავება/დაპატიმრებები; სერიოზული პრობლემები სასამართლოს დამოუკიდებლობის კუთხით; უკანონო ჩარევა პირად ცხოვრებაში; აზრისა და გამოხატვის თავისუფლების, ასევე მედიის თავისუფლების შეზღუდვა; სერიოზული შეზღუდვები რელიგიის თავისუფლების კუთხით და სხვა უფლებადარღვევები. ხელისუფლება არ დგამს ქმედით ნაბიჯებს ადამიანის უფლებათა დამრღვევი ოფიციალური პირების დასჯისთვის.[3]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამქოვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] ირანის შესახებ წერს, რომ მართალია, ქვეყანაში ტარდება არჩევნები, მაგრამ ის ფორმალური ხასიათისაა, რადგან სიტუაციას სრულად აკონტროლებს სასულიერი ხელისუფლება, რომელიც არჩევითი ორგანო არაა და რომელიც არ უშვებს არჩევნებზე კანდიდატებს, ვინც შეუფერებლად მიაჩინათ სასულიერო ძალაუფლებისთვის. სრული ძალაუფლება უზენაესი ლიდერის აიათოლა ალი ხამენეის და მის დაქვემდებარებაში მყოფი არა არჩევითი ორგანოების ხელშია კონცენტრირებული. ეს ინსტიტუტები, მათ შორის უსაფრთხოების ძალები და სასამართლო, საკვანძო როლს თამაშობს განსხვავებული აზრის რეპრესიებსა და სამოქალაქო თავისუფლებების შეზღუდვისას.[4]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] ირანის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლება მკაცრად ზღუდავს გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებას და უსაფრთხოების ძალები იყენებენ გადამეტებულ ძალას პროტესტის ჩასახშობად. ხელისუფლება კვლავ თვითნებურად აპატიმრებს ასობით დემონსტრანტს, განსხვავებული აზრის მქონე მოქალაქეებს და ადამიანის უფლებათა აქტივისტებს. ქალები, ისევე როგორც ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობები აწყდებიან დისკრიმინაციულ მოპყრობას და ხშირად ძალადობასაც.[5]

საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებების ჟენევის აკადემიის პროექტის „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“ (RULAC) მიხედვით, ირანის ისლამური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე ადგილი არ აქვს არც საერთაშორისო ხასიათის შეიარაღებულ კონფლიქტს, არც სამხედრო ოკუპაციას და არც არა-საერთაშორისო ხასიათის შეიარაღებულ კონფლიქტს.[6]

[1] საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“; ყოველწლიური ანგარიში ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარების შესახებ ირანში – 2021 წელი; გამოქვეყნებულია 2022 წლის 13 იანვარს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 11 თებერვალს]

[2] საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“; ყოველწლიური ანგარიში ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარების შესახებ ირანში – 2020 წელი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 13 იანვარს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 10 იანვარს]

[3] აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი; ყოველწლიური ანგარიში ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკის შესახებ ირანში – 2020 წელი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 30 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 10 იანვარს]

[4] საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“; ყოველწლიური ანგარიში ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკის შესახებ ირანში – 2020 წელი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 3 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 10 იანვარს]

[5] საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“; ყოველწლიური ანგარიში ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკის შესახებ ირანში – 2020 წელი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 7 აპრილს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 10 იანვარს]

[6] ადამიანის უფლებათა და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის ჟენევის აკადემია; პროექტი „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“ RULAC; ირანის ისლამური რესპუბლიკა; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.rulac.org/browse/map [ნანახია 2022 წლის 11 თებერვალს]

სირია. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკა. თებერვალი, 2022

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაცია და სახელმძღვანელო პრინციპები. ქვეყანაში არსებული ვითარება უსაფრთხოების კუთხით. განურჩეველი ძალადობის შეფასება რეგიონების მიხედვით. სხვადასხვა აქტორის მხრიდან დევნის რისკის წინაშე მყოფი ჯგუფები. სავალდებულო სამხედრო სამსახური. დამასკოში არსებული სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობა და უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება.

ტუნისი. ინფორმაცია ზოგადი მდგომარეობის შესახებ. თებერვალი, 2022.

შეიარაღებული კონფლიქტი – ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას” (Rule of Law in Armed Conflicts) პორტალის მიხედვით, ტუნისში არ ფიქსირდება არა-საერთაშორისო ან საერთაშორისო ხასიათის შეიარაღებული კონფლიქტი.[1]

ზოგადი მდგომარეობა – აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2021 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] ადამიანის უფლებების შესახებ ტუნისში წერია, რომ ტუნისი არის კონსტიტუციური რესპუბლიკა ორპალატიანი საპარლამენტო სისტემით და პრეზიდენტით, რომლის უფლებამოსილებები კონსტიტუციით არის განსაზღვრული.

ანგარიშის თანახმად 2019 წელს ქვეყანაში ჩატარდა საპრეზიდენტო არჩევნები, რომლის შედეგაც ქვეყნის სათავეში კაის საადე მოვიდა.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ანგარიშში უთითებს, რომ 2020 წელს ქვეყანაში ადამიანის უფლებათა კუთხით მნიშვნელოვანი საკითხები მოიცავდა: უკანონო და თვითნებურ მკვლელობებს (ძირითადად ტერორისტული ჯგუფების მიერ), სახელმწიფო წარმომადგენლების მიერ განხორციელებული წამების შესახებ ბრალდებებს, ანტიტერორისტული კანონმდებლობით ბრალდებულთა თვითნებურ დაკავებებსა და დაპატიმრებებს, გამოხატვისა და პრესის თავისუფლების შეზღუდვას, კორუფციას და სხვა.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch”-ის მიერ 2022 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ადამიანის უფლებათა მდგომარეობის შესახებ ტუნისში წერია, რომ 2021 წელს ტუნისის უსაფრთხოების ძალები იყენებდნენ ძალადობას ქვეყნის რამდენიმე ნაწილში სოციალურ-ეკონომიკური პროტესტების შესაჩერებლად.

2021 წლის 25 ივლისს ქვეყნის პრეზიდენტმა კაის საადემ გამოაცხადა, რომ ის ხელში იღებდა  ძალაუფლებას, ქვეყანაში თვეების განმავლობაში პოლიტიკური და მძიმე ეკონომიკური კრიზისის შემდეგ, რომელიც Covid-19-ის პანდემიამაც გაამწვავა.

პრეზიდენტის მიერ გატარებული ზომები მოიცავდა პარლამენტის მუშაობის შეჩერებას, პარლამენტართა იმუნიტეტის მოხსნას, პრემიერ მინისტრისა და  მაღალი თანამდებობის პირების დათხოვნას და პროკურატურის ზედამხედველობის ხელში აღებას.

24 აგვისტოს პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ პარლამენტის მუშაობა განუსაზღვრელი დროით არის შეჩერებული.

29 სექტემბერს კი მან მის მიერ მოწონებული პრემიერ-მინისტრი და მინისტრთა კაბინეტი დანიშნა.[3]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnestry International“-ის მიერ 2021 წლის 10 ნოემბერს გამოქვეყნებული სტატიის მიხედვით, ტუნისში სამხედრო სასამართლოები სულ უფრო და უფრო ხშირად იღებენ სამოქალაქო პირებს მიზანში, ზოგ შემთხვევაში პრეზიდენტ კაის საადეს საჯაროდ გაკრიტიკებისთვის. სტატიის მიხედვით მარტო ბოლო 3 თვეში, სამხედრო მართლმსაჯულების სისტემამ გამოიძია ან გაასამართლა მინიმუმ 10 სამოქალაქო პირი მთელი რიგი დანაშაულებისთვის. აღნიშნული შემთხვევებიდან 4 საქმე ეხებოდა სამოქალაქო პირების მიერ პრეზიდენტის კრიტიკას.[4]

საერთაშორისო ინგლისურენოვანი საინფორმაციო არხის „Al Jazeera“-ს მიერ 2022 წლის 15 იანვარს გამოქვეყნებული სტატიის მიხედვით 2022 წლის 14 იანვარს ტუნისის დედაქალაქში პრეზიდენტ კაის საადის წინააღმდეგ მიმართული საპროტესტო აქციის დასაშლელად ტუნისის პოლიციამ წყლის ჭავლი, ჯოხები და ცრემლსადენი გაზი გამოიყენა.[5]

“Reuters”-ის მიერ 2022 წლის 7 თებერვალს გამოქვეყნებული სტატიის მიხედვით ტუნისის პრეზიდენტმა უზენაესი სასამართლო საბჭო [Supreme Judicial Council] დაითხოვა, რომელიც სასამართლოს დამოუკიდებელი ზედამხედველი იყო და რომელსაც ევალებოდა სასამართლოს დამოუკიდებლობის უზრუნველყოფა.[6]

[1] ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას” (Rule of Law in Armed Conflicts); ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.rulac.org/browse/map [ნანახია 2022 წლის 7 თებერვალს]

[2] აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი – ანგარიში ადამიანის უფლებების შესახებ – ტუნისი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 30 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 7 თებერვალს]

[3] Human Rights Watch – ანგარიში ადამიანის უფლებათა მდგომარეობის შესახებ ტუნისში; გამოქვეყნებულია 2022 წლის 13 იანვარს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 7 თებერვალს]

[4] Amnestry International – Tunisia: Alarming increase in number of civilians facing military courts; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 10 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.amnesty.org/en/latest/news/2021/11/tunisia-alarming-increase-in-number-of-civilians-facing-military-courts/#:~:text=9%3A33%20am-,Tunisia%3A%20Alarming%20increase%20in%20number%20of%20civilians%20facing%20military%20courts,July%2C%20Amnesty%20International%20said%20today.[ნანახია 2022 წლის 7 თებერვალს]

[5] Al Jazeera – Tunisia police use water cannon to disperse protesters; გამოქვეყნებულია 2022 წლის 15 იანვარს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.aljazeera.com/news/2022/1/14/tunisia-police-use-water-cannon-on-hundreds-of-protesters [ნანახია 2022 წლის 7 თებერვალს]

[6] Reuters – Tunisian judges accuse president of seeking control, setting up new struggle; გამოქვეყნებულია 2022 წლის 7 თებერვალს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.reuters.com/world/africa/tunisian-judiciary-head-says-presidents-move-illegal-judges-wont-be-silent-2022-02-06/  [ნანახია 2022 წლის 7 თებერვალს]

მიანმარი. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკა. იანვარი, 2022

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] მიანმარის შესახებ წერს, რომ მიანმარი კვაზი-საპარლამენტო სისტემის მქონე ქვეყანაა, სადაც ეროვნული პარლამენტი ირჩევს პრეზიდენტს და კონსტიტუცია პარლამენტის ერთ მეოთხედს ანიჭებს უფლებას, დანიშნოს აქტიური-მორიგე სამხედრო პერსონალი. შეიარაღებულ ძალებს ასევე აქვთ უფლებამოსილება, დანიშნონ თავდაცვის, შინაგან საქმეთა და სასაზღვრო საკითხთა მინისტრები და ასევე ორიდან ერთი ვიცე-პრეზიდენტი; ამასთან, ხელისუფლების ყველა შტოს ძალაუფლებაზე კონტროლის დასამყარებლად, საჭიროა, პრეზიდენტმა გამოაცხადოს საგანგებო მდგომარეობა. არჩევნები 2020 წლის 8 ნოემბერს გაიმართა და მიუხედავად მცირე სტრუქტურული ხარვეზებისა, შეფასდა, როგორც ხალხის ნების სრულად გამომხატველი პროცესი. შედეგები 14 ნოემბერს გამოქვეყნდა და პარტიამ „ეროვნული ლიგა დემოკრატიისთვის“ უმრავლესობა მოიპოვა, ხოლო სამხედროებთან დაკავშირებულმა პარტიამ მანდატები დაკარგა. კონსტიტუციის მიხედვით, შეიარაღებულმა ძალებმა, პარლამენტის ზედა და ქვედა სახლებში, მანდატების 25% დანიშვნის წესით დააკომპლექტეს. პარტიის „ეროვნული ლიგა დემოკრატიისთვის“ ლიდერი აუნგ სან სუუ კიი სამოქალაქო ხელისუფლების დე-ფაქტო ლიდერად რჩებოდა 2020 წლის ბოლოსთვის და რადგან კონსტიტუცია უკრძალავდა მას პრეზიდენტად არჩევას, იკავებდა სახელმწიფო მრჩევლის პოზიციას.

მიანმარის საპოლიციო ძალები პირდაპირ არიან პასუხისმგებელი შიდა უსაფრთხოებაზე. სასაზღვრო პოლიცია მიანმარის საპოლიციო ძალების ადმინისტრაციული ნაწილია, თუმცა სამოქმედო დონეზე განცალკევებულია. ორივე მათგანი შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაქვემდებარებაშია, რომელსაც მოქმედი სამხედრო გენერალი ხელმძღვანელობს; შესაბამისად, ორივე ნაწილი შეიარაღებული ძალების სარდლობას ემორჩილება. თავდაცვის სამინისტროს დაქვემდებარებაში მოქმედი შეიარაღებული ძალები პასუხისმგებელნი არიან საგარეო უსაფრთხოებაზე, თუმცა აქტიურად მონაწილეობენ ასევე საშინაო უსაფრთხოების საკითხებში, მათ შორის ეთნიკურ შეიარაღებულ ჯგუფებთან ბრძოლაში. კონსტიტუციის მიხედვით, სამოქალაქო ხელისუფლებას არ აქვს უსაფრთოების ძალების კონტროლის მექანიზმი. შეიარაღებული ძალების მეთაური უფროსი გენერალი მინ აუნგ ჰლაინგი ინარჩუნებს ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. უსაფრთხოების ძალების წევრები კვლავ სჩადიან ადამიანის უფლებების სერიოზულ დარღვევებს.

რახინის პროვინციაში კვლავ ადგილი აქვს როჰინჯა უმცირესობის მიმართ განსაკუთრებულად მძიმე რეპრესიებსა და დისკრიმინაციულ დამოკიდებულებას. ინტენსიურმა ბრძოლებმა შეიარაღებულ ძალებსა და რახინის არკანის არმიას შორის, რომელიც 2020 წლის იანვარში მიმდინარეობდა, ათასობით მოქალაქის იძულებითი გადაადგილება გამოიწვია, კიდევ უფრო დაამძიმა სიტუაცია მოწყვლადი მოსახლეობის ჰუმანიტარულ დახმარებაზე წვდომის კუთხით და საბოლოოდ, გამოიწვია მშვიდობიანი მოსახლეობის მიმართ სერიოზული უფლებადარღვევები. საბრძოლო მოქმედებებმა შეიარაღებულ ძალებსა და შეიარაღებულ ეთნიკურ ჯგუფებს შორის, ჩრდილოეთში მდებარე შანის შტატში, ისევე როგორც სხვადასხვა შეიარაღებულ ეთნიკურ ჯგუფს შორის ბრძოლებმა, ასევე, გამოიწვია ათასობით პირის იძულებითი გადაადგილება, მსხვერპლი მშვიდობიან მოსახლეობაში და იძულებითი რეკრუტირება ეთნიკური ჯგუფების მხრიდან.

ადამიანის უფლებათა დარღვევის სერიოზულ ფაქტებს წარმოადგენს უკანონო და თვითნებური მკვლელობები, მათ შორის უსაფრთხოების ძალების მხრიდან; იძულებითი გაუჩინარებები უსაფრთხოების ძალების მხრიდან; წამება და სხვა არა ადამიანური მოპყრობა უსაფრთხოების ძალების მხრიდან; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; თვითნებური დაკავებები და დაპატიმრებები; პოლიტიკური ნიშნით დაკავებები და დაპატიმრებები; სერიოზული პრობლემები სასამართლოს დამოუკიდებლობის კუთხით; ჩარევა პირად ცხოვრებაში; სერიოზული დარღვევები, რასაც იწვევს შიდა კონფლიქტები, მათ შორის, მსხვერპლი მშვიდობიან მოსახლეობას შორის, იძლებითი გაუჩინარებები, წამება, ბავშვთა რეკრუტირება სამხედრო მოქმედებებშ ჩართვის მიზნით, ჰუმანიტარულ დახმარებაზე წვდომის შეზღუდვა და კონფლიქტთან დაკავშირებული სხვა დარღვევები; ასევე, ქვეყანაში მკაცრი შეზღუდვებია დაწესებული რელიგიის თავისუფლებაზე; კორუფცია და დაუსჯელობა ქალთა მიმართ ძალადობისთვის ფართოდაა გავრცელებული. თითქმის სრული დაუსჯელობა უსაფრთხოების ძალების მიერ წარსულში თუ ამჟამად, ყოველდღიურად ჩადენილი დანაშაულებისთვის. ადამიანის უფლებებს არღვევს ასევე ზოგიერთი შეიარაღებული ეთნიკური ჯგუფი.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში [საანაგარიშო პერიოდი 2020 წელი] მიანმარის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში მიმდინარეობს შიდა კონფლიქტი მიანმარის შეიარაღებულ ძალებსა და შეიარაღებულ ეთნიკურ ჯგუფებს შორის, რაც იწვევს ადამიანის უფლებების სერიოზულ დარღვევებს. შეიარაღებულმა ძალებმა განურჩეველი საჰაერო იერიშები მიიტანეს რახინისა და ჩინის შტატებზე, რამაც ათასობით მშვიდობიანი მოსახლის იძულებითი გადაადგილება გამოიწვია. ამავე შტატებში, ხელისუფლებამ დააწესა მკაცრი შეზღუდვები ინფორმაციის გავრცელებაზე.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] მიანმარის შესახებ წერს, რომ მიანმარის სამხედრო დიქტატურიდან დემოკრატიულ ქვეყნად გარდაქმნის პროცესი შეჩერდა. შეიარაღებული ძალები, ცნობილი როგორც „ტატმადაუ“, ინარჩუნებს მნიშვნელოვან გავლენას პოლიტიკურ პროცესებზე და მთავრობამ მეტწილად კრახი განიცადა ადამიანის უფლებების დაცვისა და შეიარაღებული კონფლიქტით დაზარალებულ რეგიონებში მშვიდობისა და უსაფრთხოების კუთხით. 2017 წლის სამხედრო ოპერაციამ და მიმდინარე კონფლიქტმა ასობით ათასი ეთნიკური როჰინჯა აიძულა, თავშესაფარი ბანგლადეშში ეძება.[3]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] მიანმარის შესახებ წერს, რომ 2020 წლის განმავლობაში, ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება, ზოგადად, მკვეთრად გაუარესდა. საბრძოლო მოქმედებები შეიარაღებულ ძალებსა და შეიარაღებულ ეთნიკურ ჯგუფებს შორის კვლავ გრძელდება და იზრდება დარღვევები, რომელსაც სამთავრობო ძალები ეთნიკური კაჩნების, კარენების, რახინების, როჰინჯებისა და შანების უმცირესობაში მყოფი მოსახლეობის მიმართ სჩადიან.[4]

მედია საშუალება BBC 2021 წლის 1-ელ თებერვალს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერდა, რომ სამხედროებმა ქვეყნის მართვაზე კონტროლი ხელში აიღეს და აუნგ სან სუუ კიი და სხვა დემოკრატიულად არჩეული ლიდერები დააკავეს. სამხედროები პატრულირებდნენ ქუჩებში და დაწესებული იყო კომენდანტის საათი; გამოცხადდა ერთ-წლიანი საგანგებო მდგომარეობა. აშშ-მა, გაერომ და გაერთიანებულმა სამეფომ დაგმეს სამხედრო გადატრიალება და სანქციების დაწესებით დაიმუქრნენ.[5]

საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებების ჟენევის აკადემიის პროექტის „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“ (RULAC) მიხედვით, მიანმარში ადგილი აქვს არა-საერთაშორისო ხასიათის შეიარაღებულ კონფლიქტს მიანმარის შეიარაღებულ ძალებსა (ტატმადაუ) და რამდენიმე შეიარაღებულ ეთნიკური ორგანიზაციას შორის, ძირითადად, კაჩინის, შანისა და რახინის შტატებში.[6]

[1] აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი; ყოველწლიური ანგარიში ადამაინის უფლებების დაცვის პრაქტიკის შესახებ მიანმარში – 2020 წელი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 30 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 10 იანვარს]

[2] საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“; ყოველწლიური ანგარიში ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკის შესახებ მიანმარში – 2020 წელი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 7 აპრილს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 10 იანვარს]

[3] საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“; ყოველწლიური ანგარიში პოლიტიკური უფლებებისა და სამოქალაქო თავისუფლებების შესახებ მიანმარში – 2020 წელი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 3 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 10 იანვარს]

[4] საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“; ყოველწლიური ანგარიში ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკის შესახებ მიანმარში – 2020 წელი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 31 იანვარს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 10 იანვარს]

[5] მედია საშუალება BBC; მიანმარის სამხედრო გადატრიალება: აუნგ სან სუუ კიი დააკავეს, შეიარაღებულმა ძალებმა კონტროლი ხელში აიღო; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 1-ელ თებერვალს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.bbc.com/news/world-asia-55882489 [ნანახია 2022 წლის 10 თებერვალს]

[6] საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებების ჟენევის აკადემიის პროექტი „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“; არა-საერთაშორისო ხასიათის შეიარაღებული კონფლიქტი მიანმარში; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.rulac.org/browse/conflicts/non-international-armed-conflict-in-myanmar#collapse1accord [ნანახია 2022 წლის 10 თებერვალს]

ტაილანდი. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკა. იანვარი, 2022

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] ტაილანდის შესახებ წერს, რომ ქვეყანა კონსტიტუციური მონარქიაა, რომელსაც მეფე მაჰა ვაირალონგკორნ ბოდინდრადებაიავარანგკუნი [რამა X], სახელმწიფოს მეთაურის რანგში, მართავს. 2019 წლის მარტში, ტაილანდში ჩატარდა პირველი ეროვნული არჩევნები მას შემდეგ, რაც ხუთი წლის განმავლობაში, ქვეყანა ხუნტის ხელმძღვანელობით მოქმედი მშვიდობისა და წესრიგის ეროვნული საბჭოს მმართველობის ქვეშ იმყოფებოდა. ეროვნული საბჭოს მხარდაჭერით მოსარგებლე პჰალანგ პრაჩარატის პარტიამ და მისმა 18 მხარდამჭერმა პარტიამ ქვედა პალატაში უმრავლესობა მოიპოვეს და პრემიერად დანიშნეს არმიის გადამდგარი გენერალი, 2014 წლის სახელმწიფო გადატრიალების ლიდერი და ეროვნული საბჭოს ლიდერი პრაიუტ ჩან-ო-ჩა. არჩევნებმა მცირე დარღვევებით, საერთო ჯამში, მშვიდობიანად ჩაიარა; თუმცა დამკვირვებლები აღნიშნავდნენ, რომ შემზღუდველი სამართლებრივი ჩარჩო და საარჩევნო კომისიის მხრიდან კამპანიის რეგულაციების შერჩევითი დაცვა ხელს აძლევდა პჰალანგ პრაჩარატის პარტიასა და მის მოკავშირეებს.

ქვეყნის შიგნით კანონის აღსრულებასა და წესრიგის უზრუნველყოფაზე პასუხისმგებლობას ინაწილებენ ტაილანდის სამეფო პოლიცია და ტაილანდის სამეფო შეიარაღებული ძალები. პოლიცია ანგარიშვალდებულია პრემიერის მიმართ, ხოლო შეიარაღებული ძალები ემორჩილებიან თავდაცვის მინისტრს. სასაზღვრო საპატრულო პოლიციას აქვს განსაკუთრებული მანდატი და პასუხისმგებლობა სასაზღვრო რეგიონებში ამბოხებულთა წინააღმდეგ ბრძოლაში. მიუხედავად იმისა, რომ უმეტესი ძალაუფლება [ხელისუფლება] არჩევნების შემდეგ სამოქალაქო ხელისუფლების ხელშ გადავიდა, ის მაინც ვერ ახორციელებს სრულ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. უსაფრთხოების ძალების წევრები სჩადიან სხვადასხვა სახის დარღვევებს.

ტაილანდში ადამიანის უფლებების დარღვევის მნიშვნელოვანი ფაქტები, მათ შორის, მოიცავს უკანონო და თვითნებურ მკვლელობებს მთავრობისა და მისი აგენტების მხრიდან; წამებასა და არაადამიანური ან ღირსების შემლახავი მოპყრობისა და დასჯის ფაქტებს ასევე მთავრობის მხრიდან. თვითნებურ დაკავებებსა და დაპატიმრებებს; პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებებსა და რეპრესიებს; გამოხატვის თავისუფლების, პრესისა და ინტერნეტის თავისუფლების კუთხით – ადგილი აქვს ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულად განწყობილი პირების დაპატიმრებებს, გასამართლებებს, ცენზურასა და ინტერნეტ გვერდების დაბლოკვას; მშვიდობიანი შეკრების უფლების შეზღუდვას; ლტოლვილების დაბრუნებას იქ, სადაც მათ სიცოცხლეს ემუქრება საფრთხე; კორუფციას, ტრეფიკინგსა და პროფკავშირების საქმიანობის სერიოზულ შეზღუდვას.

ხელისუფლებამ გადადგა გარკვეული ნაბიჯები, გამოეძიებინა და დაესაჯა ის ოფიციალური პირები, ვინც სჩადიან ადამიანის უფლებების დარღვევებს. მიუხედავად ამისა, ოფიციალური პირების დაუსჯელობა კვლავ რჩება პრობლემად, განსაკუთრებით უკიდურესი სამხრეთის პროვინციებში, სადაც საომარი მდგომარეობა ძალაში რჩება იალაში, პატანში და ნარაზივატის პროვინციებში. უკიდურესი სამხრეთის პროვინციებში ამბოხებულები ასევე სჩადიან ადამიანის უფლებების დარღვებებს და ამავდროულად თავს ესხმიან სამთავრობო უსაფრთხოების ძალებსა და სამოქალაქო პირებს.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] წერს, რომ ხელისუფლება განაგრძობს რეპრესიებს მშვიდობიანი დემონსტრანტების მიმართ; აკავებს და იწყებს სისხლისსამართლებრივ დევნას ადამიანის უფლებათა დამცველების, ოპოზიციური პოლიტკოსების და სხვა კრიტიკულად განწყობილი პირების მიმართ. 2020 წლის განმავლობაში, ბანგკოკსა და სხვა ქალაქებში, იმართებოდა სერიები დემონსტრაციებისა. სასამართლომ გააუქმა სიკვდილით დასჯის განაჩენები, მათ შორის მკვლელობისთვის; რიგი სასიკვდილო განაჩენებისა და კი, სამეფო ამნისტიის ფარგლებში, სამუდამო პატიმრობით შეიცვალა.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] ტაილანდს არა-თავისუფალი ქვეყნის სტატუსს ანიჭებს და განმარტავს, რომ სტატუსის ცვლილება ნახევრად თავისუფალიდან არა-თავისუფალზე განაპირობა სახალხო ოპოზიციური პარტიის დაშლამ; პარტიისა, რომელმაც 2019 წლის არჩევნებში დამაკმაყოფილებელი შედეგები აჩვენა; ასევე, ხელისუფლების მხრიდან ახალგაზრდული პროტესტის დარბევამ; ახალგაზრდა დემონსტრანტები დემოკრატიულ რეფორმებს ითხოვდნენ.[3]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] ტაილანდის შესახებ წერს, რომ ქვეყანა 2020 წლის განმავლობაში განიცდიდა სერიოზულ კრიზისს ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით. პრემიერ პრაიუტ ჩან-ო-ჩას მთავრობა აწესებდა შეზღუდვებს სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებებზე, კერძოდ გამოხატვის თავისუფლების უფლებაზე; თვითნებურად აპატიმრებდა აქტივისტებს; მოაწყო მთავარი ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიის დაშლა პოლიტიკურად მოტივირებული საფუძლებით და კოვიდ პანდემია გამოიყენა საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადებისთვის.[4]

საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებების ჟენევის აკადემიის პროექტის „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“ (RULAC) მიხედვით, ტაილანდის მთავრობა ჩაბმულია არა-საერთაშორისო ხასიათის შეიარაღებულ კონფლიქტში ისლამისტური მოძრაობის „Barisan Revolusi Nasional Coordinate (BRN)“ წინააღმდეგ. BRN 1963 წელს შეიქმნა და მიზნად ისახავს ტაილანდის სამხრეთ პროვინციების გათავისუფლებას და დამოუკიდებელი ისლამური სახელმწიფოს დაარსებას. მოძრაობა ჩრდილოეთ ტაილანდში შეიქმნა და მოქმედებს სამხრეთ ტაილანდში.[5]

[1] აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი; ყოველწლიური ანგარიში ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული პრაქტიკის შესახებ ტაილანდში – 2020 წელი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 30 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 6 დეკემბერს]

[2] საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“; ყოველწლიური ანგარიში ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული პრაქტიკის შესახებ ტაილანდში – 2020 წელი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 7 აპრილს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 6 დეკემბერს]

[3] საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“; ყოველწლიური ანგარიში პოლიტიკური უფლებებისა და სამოქალაქო თავისუფლებების დაცვის პრაქტიკის შესახებ ტაილანდში – 2020 წელი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 3 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 6 დეკემბერს]

[4] საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“; ყოველწლიური ანგარიში ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული პრაქტიკის შესახებ ტაილანდში – 2020 წელი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 13 იანვარს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 6 დეკემბერს]

[5] საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებების ჟენევის აკადემიის პროექტი „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“ RULAC; ტაილანდი; არა-საერთაშორისო ხასიათის შეიარაღებული კონფლიქტი ტაილანდში; უკანასკნელად განახლებულია 2021 წლის 27 მაისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.rulac.org/browse/conflicts/non-international-armed-conflict-in-thailand#collapse4accord [ნანახია 2022 წლის 6 დეკემბერს]

ეთიოპია. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვა. დეკემბერი, 2021

ეთიოპიის ადამიანის უფლებათა კომისია და გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისარიატი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ერთობლივ ანგარიშში ეთიოპიის  შესახებ წერენ, რომ ეთიოპიის ფედერაციული დემოკრატიული რესპუბლიკა არის სახელმწიფო აღმოსავლეთ აფრიკაში, სომალის ნახევარკუნძულზე. ის არის აფრიკის კონტინენტზე მეორე ყველაზე მეტად დასახლებული სახელმწიფო დაახლოებით 117.9 მილიონი მოსახლით [2021 წლის მდგომარეობით], რომელიც 80-ზე მეტი ეთნიკური ჯგუფისთვის წარმოადგენს სამშობლოს. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, მოსახლეობის 43.5 პროცენტი არის ეთიოპიურ მართლმადიდებლური ეკლესიის მიმდევარი, 33.9 პროცენტი ისლამის, ხოლო 18.6 პროცენტი პროტესტანტიზმის. რაც შეეხება სხვა რელიგიურ ჯგუფებს (მათ შორის კათოლიკეებს და იეჰოვას მოწმეებს თუ სხვა ადგილობრივი რელიგიური გაერთიანებების წარმომადგენლებს) ისინი შეადგენენ საერთო მოსახლეობის 5 პროცენტზე ნაკლებს.[1]

უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა – ავსტრალიის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეთიოპიის შესახებ წერს, რომ ქვეყნაში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაცია 2018 წლის შემდეგ გაუარესდა. შიდა ეთნიკური დაპირისპირებები მიწასა თუ სხვა რესურსებზე არსებითად გაიზარდა, განსაკუთრებით ორომიის შტატში, კერძოდ ორომია-სომალის, ორომია-ბენიშანგულ-გუმუზისა და ამჰარა-ტიგრაის შტატების საზღვრების გასწვრივ.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ 2018 წელს წარსულში აკრძალული ჯგუფების, კონკრეტულად კი ორომიის გამათავისუფლებელი ფრონტის, დაბრუნებამ ორომიის შტატში შიდა შეტაკებები და არა-ორომელთა სახლების მიზანში ამოღება გამოიწვია.

ავსტრალიის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი ანგარიშში ასევე წერს, რომ უსაფრთხოების მხრივ არსებული სიტუაცია მეზობელი ქვეყნების საზღვრებთან საკმაოდ არასტაბილურია. არასახელმწიფო შეიარაღებული ჯგუფები მოქმედებენ ეთიოპიის საზღვრებთან სომალთან, სუდანთან, სამხრეთ სუდანთან და კენიასთან.[2]

ყურადსაღებია ის ფაქტიც, რომ დიდი ბრიტანეთის მთავრობის განცხადების მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით ტიგრაის, ამჰარასა და აფარის შტატებში (ჩრდილოეთ ეთიოპია) მიმდინარეობს სამხედრო შეტაკებები და მოგზაურობა ამ შტატებში მიზანშეწონილი არ არის.[3]

კონფლიქტი ტიგრაის რეგიონში – ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტში” (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, 2020 წლის ნოემბრიდან ეთიოპია ჩართულია არა-საერთაშორისო ხასიათის კონფლიქტში ტიგრაის გამათავისუფლებელ ფრონტთან.[5]

კონგრესის კვლევის სამსახური 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეთიოპიის შესახებ წერს, რომ 2020 წლის 4 ნოემბერს ქვეყნის პრემიერ მინისტრმა ტიგრაის რეგიონში სამხედრო ოპერაცია დაიწყო, მას შემდეგ რაც, ტიგრაის გამათავისუფლებელმა ფრონტმა იერიში მიიტანა სამხედრო ბაზაზე.[6]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2021 წელს გამოქვეყნებულ კითხვაზე პასუხში ეთიოპიის შესახებ წერს, რომ 2020 წლის 28 ნოემბერს, კონფლიქტის დაწყებიდან უკვე 3 კვირაში სამთავრობო ძალები სრულად აკონტროლებდნენ რეგიონის დედაქალაქ მეკელეს. ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი ამავე ანგარიშში ასევე აღნიშნავს, რომ მიუხედავად სამთავრობო ძალების გამარჯვებისა, ტიგრაის რეგიონში სიტუაცია მაინც არასტაბილური დარჩა, სადაც კვლავ იყო ჰუმანიტარულ დახმარების საჭიროება.

აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ მიმდინარე წლის 28 ივნისს ფედერალურმა ხელისუფლებამ ცეცხლის დროებით შეწყვეტის შესახებ გამოაცხადა, თუმცა მთავრობის მიერ ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ დეკლარაციამ ომი არ დაასრულა.[7]  გაერო იუწყება, რომ ქვეყნის პრემიერ მინისტრმა მიმდინარე წლის 2 ნოემბერს საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა მას შემდეგ, რაც ტიგრაის გამათავისუფლებელი ფრონტის მებრძოლები სამხრეთით, ქვეყნის დედაქალაქისკენ დაიძრნენ.[8]

ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკა – ეთიოპიის ადამიანის უფლებათა კომისიისა და გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისარიატის 2021 წელს გამოქვეყნებულ ერთობლივ ანგარიშში მითითებულია, რომ ტიგრაის რეგიონში შეიარაღებული  კონფლიქტის 2020 წლის ნოემბერში დაწყების შემდეგ, 50.000 მეტმა ადამიანმა შეაფარა თავი სუდანს, ხოლო 1.7 მილიონი ადამიანი იძულებით  იყო გადაადგილებული 2021 წლის აგვისტოს მდგომარეობით. კონფლიქტის დროს სექსუალური ძალადობის საკითხებში გაეროს სპეციალური წარმომადგენლის განცხადებით, ტიგრაის რეგიონში იყო სექსუალური ძალადობის შესახებ ბრალდებები, მათ შორის დიდი რაოდენობით გაუპატიურებები ქალაქ მეკელეში.[10]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] ადამიანის უფლებათა პრაქტიკაზე ეთიოპიაში წერს, რომ ქვეყანაში ადამიანის უფლებების დარღვევების მნიშვნელოვან ფაქტებს წარმოადგენს უსაფრთხოების ძალებისა და კერძო პირების მიერ უსაფუძვლო და უკანონო მკვლელობები; მთავრობის მხრიდან წამება და სასტიკი, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობა ან სასჯელი; უსაფუძვლო დაპატიმრებები და დაკავებები; გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა; სამოქალაქო პირთა მკვლელობები; დანაშაულები, რომლებიც მოიცავს ძალადობას ან ძალადობის მუქარას რასობრივი ან ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენლების მიმართ; შიდა კონფლიქტში ადამიანის უფლებათა უხეში დარღვევები, როგორიც არის სექსუალური ძალადობა, მშვიდობიანი მოსახლეობის იძულებითი გადაადგილება და წამება.

დამატების ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ანგარიშში უთითებს იმასაც, რომ ეთიოპიის ადამიანის უფლებათა კომისიამ და ადამიანის უფლებათა არასამთავრობო ორგანიზაციებმა, ორომიელი მომღერლის მკვლელობის შემდეგ, ორომიის  გამომძიებლები სამსახურიდან გაუშვეს, იმისთვის, რომ გამოეძიათ ეთნიკური საფუძვლით ჩადენილი მკვლელობები.[11]

[1] გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისარიატი/ ეთიოპიის ადამიანის უფლებათა კომისია ერთობლივი ანგარიში ეთიოპიის ტიგრაის რეგიონში მიმდინარე კონფლიქტის შესახებ; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 3 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

 (ნანახია 2021 წლის 15 დეკემბერს)

[2] ავსტრალიის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი – 2020 წლის ანგარიში – ეთიოპია; გამოქვეყნებულია 2020 წლის 12 აგვისტოს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

(ნანახია 2021 წლის 16 დეკემბერს)

[3] https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/ethiopia/safety-and-security

[4] https://www.hrw.org/news/2021/12/10/ethiopia-tigray-forces-summarily-execute-civilians

[5] RULAC – ჟენევის აკადემია – ეთიოპია; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.rulac.org/browse/countries/ethiopia#collapse1accord [ნანახია 2021 წლის 15 დეკემბერს]

[6] კონგრესის კვლევის სამსახური – Ethiopia’s Transition and the Tigray Conflict;  გამოქვეყნებულია 2021 წლის 8 სექტემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 16 დეკემბერს]

[7] ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი: უსაფრთხოების სიტუაცია ტიგრაის რეგიონში 2020 წლის 1 მარტიდან – 2021 წლის 28 თებერვლის შუალედში; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 30 მარტს 30

 [ნანახია 2021 წლის 15 დეკემბერს]

[8] https://news.un.org/en/story/2021/11/1105252

[9] https://www.crisisgroup.org/africa/horn-africa/ethiopia/b171-ethiopias-tigray-war-deadly-dangerous-stalemate

[10] გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისარიატი/ ეთიოპიის ადამიანის უფლებათა კომისია ერთობლივი ანგარიში ეთიოპიის ტიგრაის რეგიონში მიმდინარე კონფლიქტის შესახებ; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 3 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

 [ნანახია 2021 წლის 15 დეკემბერს]

[11] აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი – ანგარიში 2020 წლის ადამიანის უფლებათა პრაქტიკის თაობაზე – ეთიოპია; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 30 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

 [ნანახია 2021 წლის 16 დეკემბერს]

ალჟირი. ადამიანის უფლებების დაცვა და უსაფრთხოება. ოქტომბერი, 2021

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ალჟირის შესახებ წერს, რომ ალჟირი მრავალპარტიული რესპუბლიკაა, რომლის პრეზიდენტიც, რომელიც სახელმწიფოს მეთაურია, აირჩევა 5-წლიანი ვადით. პრეზიდენტის კონსტიტუციური უფლებაა დანიშნოს და გაათავისუფლოს მინისტრთა კაბინეტის წევრები და პრემიერი, რომელიც მთავრობის მეთაურია. 2016 წლის საკონსტიტუციო ცვლილებების მიღების შემდეგ, პრეზიდენტი ვალდებულია, პრემიერის დანიშვნამდე კონსულტაციები გაიაროს საპარლამენტო უმრავლესობასთან. პრეზიდენტი აბდელმაჯიდ ტებუნი მოვალეობის შესრულებას შეუდგა 2019 წლის არჩევნების შემდეგ. არჩევნებში ამომრჩეველთა დაახლოებით 40 პროცენტმა მიიღო მონაწილეობა. დამკვირვებლების მიერ არჩევნები შეფასდა როგორც კარგად ორგანიზებული და მნიშვნელოვანი პრობლემებისა და დარღვევების გარეშე ჩატარებული პროცესი; თუმცა, დამკვირვებლები აღნიშნავდნენ სამოქალაქო თავისუფლებების შეზღუდვებს წინასაარჩევნო პროცესში და გამჭვირვალობის ნაკლებობას ხმების დათვლის პროცესში.

130 ათას-კაციანი ეროვნული ჟანდარმერია და 200 ათას-კაციანი ეროვნული უსაფრთხოების გენერალური დირექტორატი ინაწილებენ პასუხისმგებლობას კანონის უზენაესობისა და საჯარო წესრიგის უზრუნველყოფის მიმართულებით. შეიარაღებული ძალები პასუხისმგებელია საგარეო უსაფრთხოებაზე და ქვეყნის საზღვრების დაცვაზე; არმიას, ასევე, აქვს გარკვეული პასუხისმგებლობები საშინაო უსაფრთხოებასთან დაკავშირებითაც. სამოქალაქო ხელისუფლება, ზოგადად, ეფექტიანად აკონტროლებს უსაფრთხოების სამსახურებს. უსაფრთხოების სამსახურის წევრები, რიგ შემთხვევებში, არღვევენ ადამიანის უფლებებს. იუსტიციის სამინისტროს ინფორმაციით, სამოქალაქო, უსაფრთხოების ან სამხედრო პირების მიმართ ადგილი არ ჰქონია სისხლისამართლებრივ დევნას ან მათ პასუხისგებაში მიცემას სავარაუდო დარღვევების გამო.

ალჟირში ადამიანის უფლებათა მნიშვნელოვანი დარღვევის ფაქტები მოიცავს თვითნებურ დაკავებებს, პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებებს, სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის ნაკლებობას, უკანონო ჩარევას პირად ცხოვრებაში. ასევე, მნიშვნელოვანი შეზღუდვებია მედიისა და გამოხატვის თავისუფლების კუთხით, მათ შორის, ჟურნალისტების დაპატიმრებები და ინტერნეტ გვერდების აკრძალვები. შეზღუდვებია დაწესებული შეკრების თავისუფლების კუთხითაც. მნიშვნელოვან პრობლემას წარმოადგენს ლტოლვილების დაბრუნება იმ ქვეყნებში, სადაც ისინი სიცოცხლისთვის საშიში მდგომარეობის რისკის წინაშე არიან. ალჟირში, ასევე, პრობლემაა კორუფცია და ქალთა მიმართ ძალადობა, რაც უმეტესად დაუსჯელი რჩება. პრობლემაა ასევე ტრეფიკინგი, ბავშთა შრომის მძიმე ფორმები და მნიშვნელოვანი შეზღუდვები მშრომელთა ასოციაციების ფორმირების უფლების კუთხით.

ხელისუფლება დგამს ნაბიჯებს, რათა გამოიძოს, სისხლისსამართლებრივ პასუხისგებაში მისცეს ან დასაჯოს საჯარო მოხელეები, ვინ სჩადიან დანაშაულს, განსაკუთრებით კორუფციის კუთხით. პოლიციისა და უსაფრთხოების ძალების წევრების დაუსჯელობა პრობლემად რჩება, თუმცა მთავრობა ატარებს რიგ ღონისძიებებს იმ მოხელეების მიმართ, ვინც სჩადის დანაშაულს.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ალჟირის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლება განაგრძობს მშვიდობიანი დემონსტრანტების, ჟურნალისტებისა და აქტივისტების დაკავებებს და სისხლისსამართლებრივ დევნას. 2019 წლის არჩევნების შემდეგ ალჟირში დაიწყო მასობრივი საპროტესტო გამოსვლები, რომელიც „ჰირაკის“ სახელით გახდა ცნობილი. დემონსტრანტები რადიკალურ დემოკრატიულ ცვლილებებს ითხოვდნენ. აქციები 2020 წლის დასაწყისშიც გაგრძელდა, შემდეგ კი, კოვიდ პანდემიასთან დაკავშირებული შეზღუდვების გამო, შეჩერდა. აღნიშნული დემონსტრაციების მონაწილეები ასევე აწყდებოდნენ შევიწროვებას [დაკავებები, გასამართლება] ხელისუფლების მხრიდან.

ახალმა კონსტიტუციამ გააუმჯობესა ქალთა უფლებების დაცვა, მაგრამ დააწესა შემზღუდველი რეგულაციები სიტყვის თავისუფლებაზე რელიგიისა და კულტურული საკითხების კონტექსტში. ხელისუფლება ზღუდავს ქრისტიანული ეკლესიების ფუნქციონირებას და ავიწროვებს აჰმადიების რელიგიურ ჯგუფს. დისკრიმინაციული მიდგომები ქალთა მიმართ, როგორც საკანონმდებლო დონეზე, ასევე რეალურ ცხოვრებაში, გრძელდება; მაღალია, ასევე, გენდერზე დაფუძნებული ძალადობისა და ფემიციდის შემთხვევები. ერთსქესიანთა ქორწინება სისხლის სამართლის კოდექსით დასჯადია და აღნიშნული „დანაშაულისთვის“ დაპატიმრებებს ალჟირში ადგილი ჰქონდა 2020 წელსაც. პროფესიული კავშირების შექმნის უფლება კვლავ შეზღუდულია.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანზიაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშშ ალჟირის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში პოლიტიკური საკითები, უკვე დიდი ხანია, ჩაკეტილი ელიტის კონტროლის ქვეშაა. აღნიშნული ელიტა შედგება სამხედროებისა და მმართველი პარტიისგან [ეროვნული გამათავისუფლებელი ფრონტი]. მიუხედავად იმისა, რომ პარლამენტში წარმოდგენილნი არიან ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიები, არჩევნების სანდოობას ეჭვის ქვეშ აყენებს სხვადასხვა სახის თაღლითობები და პროცესის გაუმჭვირვალობა. ანგარიშს მიხედვით, ქვეყანაში, სერიოზულ პრობლემებად რჩება ქუჩის პროტესტის ჩახშობა, სამართლებრივი შეზღუდვები მედია თავისუფლებაზე და ყოვლისმომცველი კორუფცია. „ჰირაკის“ პროტესტმა დიდი ზეწოლა მოახდინა რეჟიმზე, რომელმაც განსხვავებული აზრის მქონე პირთა დარბევა დაიწყო.[3] საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ალჟირის შესახებ წერს, რომ „ჰირაკის“ პროტესტმა პრეზიდენტი აბდელაზიზ ბოუტეფლიკა აიძულა, გადამდგარიყო. 2019 წლის დეკემბერში საპრეზიდენტო არჩევნებში აბდელმაჯიდ ტებუნმა გაიმარჯვა და მიუხედავად იმისა, რომ წინასაარჩევნოდ დიალოგის პირობას სდებდა, მისი გაპრეზიდენტების შემდეგაც გაგრძელდა დემონსტრანტების, აქტივისტებისა და ჟურნალისტების დაპატიმრებები. ხელისუფლება კვლავ განაგრძობს „ჰირაკის“ პროტესტის რეპრესიებს.[4]

საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებების ჟენევის აკადემიის პროექტის „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“ (RULAC) მიხედვით, ალჟირის ტერიტორიაზე ადგილი არ აქვს საერთაშორისო ხასიათის ან შიგა შეიარაღებულ კონფლიქტს. ასევე, ალჟირი არ არის ჩართული საერთაშორისო ან სხვა სახის შეირაღებულ კონფლიქტში რომელიმე სხვა ქვეყნის ტერიტორიაზე.[5]

[1] USDOS – US Department of State: 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Algeria, 30 March 2021

 (accessed on 18 October 2021)

[2] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Algeria 2020, 7 April 2021

 (accessed on 18 October 2021)

[3] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Algeria, 3 March 2021

 (accessed on 18 October 2021)

[4] HRW – Human Rights Watch: World Report 2021 – Algeria, 13 January 2021

 (accessed on 18 October 2021)

[5] The Rule of Law in Armed Conflicts project RULAC; Geneva Academy of International Humanitarian Law and Human Rights; Algeria; available at: https://www.rulac.org/browse/map [accessed on 18 October 2021]

ტაჯიკეთი. ადამიანის უფლებების დაცვა და უსაფრთხოება. ოქტომბერი, 2021

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ტაჯიკეთის შესახებ წერს, რომ ტაჯიკეთი ავტორიტარული ქვეყანაა, სადაც პოლიტიკური დომინაცია პრეზიდენტ ემომალი რაჰმანისა და მისი მხარდამჭერების ხელშია 1992 წლიდან. ქვეყნის კონსტიტუცია ადგენს მრავალპარტიულ პოლიტიკურ სისტემას, მაგრამ მთავრობა ისტორიულად უშლის ხელს პოლიტიკურ პლურალიზმს და ასეთი პრაქტიკა წლიდან წლამდე უცვლელად გრძელდება. 2016 წლის რეფერენდუმით მიღებული საკონსტიტუციო ცვლილებებით, ტაჯიკეთში აიკრძალა რელიგიური ნიშნით პოლიტიკური პარტიების დაფუძნება და გაუქმდა შეზღუდვები საპრეზიდენტო ვადებზე, რამაც პრეზიდენტ რაჰმონს საშუალება მისცა, მართოს განუსაზღვრელი ვადით. რუსტამ ემომალი, დედაქალაქ დუშანბეს 33 წლის მერი და პრეზიდენტის უფროსი ვაჟი, 2020 წლის 17 აპრილს პარლამენტის ზედა პალატის სპიკერად დაინიშნა, რამაც განსაზღვრა მისი, როგორც მემკვიდრის როლი. 2020 წელს ჩატარდა როგორც საპარლამენტო, ასევე საპრეზიდენტო არჩევნები. ემომალი რაჰმონი ხელახლა იქნა არჩეული ტაჯიკეთის პრეზიდენტად მომდევნო 7 წლით. ორივე არჩევნები შეფასდა, როგორც დაბალი ჩართულობის და რეალური არჩევანის ნაკლებობის მქონე პროცესი. არა ძალოვანი სახელმწიფო ინსტიტუტები მხოლოდ ნაწილობრივ ახორციელებენ ეფექტიან კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. უსაფრთხოების ძალების წევრები სჩადიან სხვადასხვა სახის დარღვევებს.

ადამიანის უფლებების დარღვევების მნიშვნელოვან ფაქტებს წარმოადგენს გატაცებები და მოქალაქეების იძულებითი რეპატრიაცია უცხო ქვეყნებში, რასაც მათი მხოლოდ ციხეებში გამოჩენა ახლავს თან; იძულებითი გაუჩინარებები და დაკავებულთა მიმართ ძალადობა უსაფრთხოების ძალების მხრიდან; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; თვითნებური დაკავებები; პოლიტიკური პატიმრების არსებობა; თვითნებური და უკანონო ჩარევა პირად ცხოვრებაში; სერიოზული პრობლემები სასამართლოს დამოუკიდებლობის კუთხით; ცენზურა და ინტერნეტ გვერდების აკრძალვა; შეკრების თავისუფლების შეზღუდვა; არასამთავრობო სექტორის საქმიანობის შემზღუდველი კანონმდებლობა; მკაცრი შეზღუდვები რელიგიის თავისუფლების კუთხით; გადაადგილების თავისუფლების მნიშვნელოვანი შეზღუდვები; ბარიერები პოლიტიკური ჩართულობის წინააღმდეგ, მათ შორის თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების არ არსებობა; კორუფცია და ნეპოტიზმი; ძალადობა სექსუალური უმცირესობების მიმართ და იძულებითი შრომა.

ძალიან ცოტაა იმ შემთვევების რაოდენობა, როდესაც მთავრობის წარმომადგენლები ჩადენილი ადამიანის უფლებების დარღვევებისთვის დაისაჯნენ. როგორც წესი, უსაფრთხოების ძალების და სხვა ინსტიტუტები დაუსჯელად არღვევენ ადამიანის უფლებებს.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებების დაცვის ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ტაჯიკეთის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლება აკონტროლებს მედიას და ინფორმაციის ნაკადს და ზღუდავს გამოხატვის თავისუფლებას. სასამართლოები იყენებენ კონტრ-ტერორისტულ კანონმდებლობას და ზღუდავენ წვდომას საერთაშორისო მედიაზე. საერთაშორისო მონეტარული ფონდის შეფასებით, ქვეყანა მძიმე მდგომარეობაშია კოვიდ პანდემიის გამო. ფულადი გზავნილები, რაც ქვეყნის მშპ-ის მესამედს შეადგენს, თითქმის განახევრდა, რამაც საკვების დეფიციტი გამოიწვია. პრეზიდენტი ემომალი რაჰმონი კი უკონკურენტოდ იქნა არჩეული ხელახალი 7 წლის ვადით.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებების დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ტაჯიკეთის შესახებ წერს, რომ 2020 წელს ხელისუფლება განაგრძობდა მთავრობის კრიტიკოსების, მათ შორის ოპოზიციური აქტივისტებისა და ჟურნალისტების დაპატიმრებებს ხანგრძლივი ვადით და პოლიტიკურად მოტივირებული საფუძლებით. ხელისუფლებამ, ასევე, გააძლიერა საზღვარგარეთ მყოფი მშვიდობიანი დისიდენტების ოჯახის წევრების შევიწროვება. მთავრობა მკაცრად ზღუდავს გამოხატვის, შეკრების და რელიგიის თავისუფლებას; მათ შორის, აწესებს მკაცრ ცენზურას ინტერნეტ რესურსზე.[3]

საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებების ჟენევის აკადემიის პროექტის „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“ (RULAC) მიხედვით, ტაჯიკეთის სახელმწიფოს ტერიტორიაზე ადგილი არ აქვს საერთაშორისო ხასიათის ან შიგა შეიარაღებულ კონფლიქტს. ასევე, ტაჯიკეთი არ არის ჩართული საერთაშორისო ან სხვა სახის შეირაღებულ კონფლიქტში რომელიმე სხვა ქვეყნის ტერიტორიაზე.[4]

[1] USDOS – US Department of State: 2020 Country Report on Human Rights Practices: Tajikistan, 30 March 2021

 (accessed on 13 October 2021)

[2] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Tajikistan 2020, 7 April 2021

 (accessed on 13 October 2021)

[3] HRW – Human Rights Watch: World Report 2021 – Tajikistan, 13 January 2021

 (accessed on 13 October 2021)

[4] The Rule of Law in Armed Conflicts project RULAC; Geneva Academy of International Humanitarian Law and Human Rights; Tajikistan; available at: https://www.rulac.org/browse/map [accessed on 13 October 2021]

ისრაელი. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკა. ოქტომბერი, 2021

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელი მრავალპარტიული საპარლამენტო დემოკრატიაა. მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანას არ აქვს კონსტიტუცია, 120-მანდატიანი პარლამენტი „კნესეტის“ მიერ მიღებულია „ძირითადი კანონების“ სერია, რომელიც აერთიანებს ფუნდამენტურ უფლებებს. ფუნდამენტური კანონების, ბრძანებულებებისა და რეგულაციების მოქმედება დამოკიდებულია საგანგებო მდგომარეობის არსებობაზე, რომელიც ქვეყანაში ძალაშია 1948 წლიდან. მოქმედი კანონმდებლობით, პარლამენტი უფლებამოსილია დაითოვოს საკუთარი თავი და დანიშნოს არჩევნები. 2020 წლის 2 მარტს ისრაელში ჩატარდა მესამე არჩევნები უკანასკნელი ერთი წლის განმავლობაში და ჩამოყალიბდა კოალიციური მმართველობა. 2020 წლის 23 დეკემბერს პარლამენტმა, მას შემდეგ, რაც ბიუჯეტის შესახებ კანონი ვერ მიიღო, კიდევ ერთხელ დაითხოვა საკუთარი თავი და ხელახალი არჩევნები 2021 წლის 23 მარტს ჩანიშნა.

პრემიერის დაქვემდებარების ქვეშ, ისრაელის უსაფრთხოების სამსახური ებრძვის ტერორიზმს და შპიონაჟს ისრაელში, დასავლეთ სანაპიროსა და ღაზაში. ეროვნული პოლიცია, მათ შორის სასაზღვრო პოლიცია და საიმიგრაციო პოლიცია ექვემდებარება საჯარო უსაფრთხოების სამინისტროს. ისრაელის თავდაცვის ძალები პასუხისმგებელია საგარეო უსაფრთხოებაზე, მაგრამ ასევე აქვს გარკვეული პასუხისმგებლობა შიგა უსაფრთხოებაზე და ანგარიშვალდებულია თავდაცვის სამინისტროს წინაშე. ისრაელის უსაფრთხოების სამსახურის ძალები, რომლებიც მოქმედებენ დასავლეთ სანაპიროზე, ფუნქციონირებენ თავდაცვის ძალების დაქვემდებარებაში. სამოქალაქო ხელისუფლება ახორციელებს უსაფრთხოების სამსახურების ეფექტიან კონტროლს.

ანგარიშს მიხედვით, ისრაელშ ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით მნიშვნელოვან საკითხებს წარმოადგენს: ცნობები უკანონო და თვითნებური მკვლელობების შესახებ, მათ შორის ისრაელის სამოქალაქო პირებისა და სამხედროების მკვლელობები; თვითნებური დაკავებები პალესტინელებისა დასავლეთ სანაპიროდან და ღაზიდან; პალესტინელების იერუსალიმში განსახლებაზე დაწესებული შეზღუდვები, მათ შორის უკანონო ჩარევა პირად, ოჯახისა და საშინაო საქმეებში; მნიშვნელოვანი შეზღუდვებია დაწესებული გადაადგილების თავისუფლებაზე; ასევე, ყურადსაღებია ძალადობა თავშესაფრის მაძიებლებისა და უკანონო მიგრანტების მიმართ; ძალადობა და ძალადობის მუქარა ეროვნული, რასობრივი ან ეთნიკური უმცირესობების მიმართ; და შრომითი უფლებების დარღვევები უცხოელი მუშა ხელის და დასავლეთ სანაპიროელი პალესტინელების მიმართ.

ანგარიშის მიხედვით, ისრაელის ხელისუფლება დგამს ქმედით ნაბიჯებს, რათა სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა დააკისროს თანამდებობის პირებს, რომლებიც ჩაიდენენ ადამიანის უფლებებს დარღვევებს; ისრაელის ხელისუფლება აღნიშნულს ახორციელებს ყველას მიმართ, განურჩევლად იმის, თუ რა თანამდებობა და გავლენა აქვს ამა თუ იმ დანაშაულის ჩამდენ პირს.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელის ხელისუფლება 2020 წლის განმავლობაში სისტემატურად ავიწროვებდა და დისკრიმინაციულად ექცეოდა პალესტინელებს; და ასეთი დამოკიდებულება ხშირად ცდებოდა უსაფრთხოების დასაბუთების კონტექსტს, რასაც, როგორც წესი, ემყარება ხოლმე ისრაელის განმარტებები.

ზედიზედ მეცამეტე წლის განმავლობაში, ისრაელის ხელისუფლებამ აამოქმედა გადაადგილების შეზღუდვა პალესტინელებზე ღაზის სექტორში და მკაცრად ზღუდავდა ტვირთის შეტანა-გატანას. აღნიშნული შეზღუდვა არ არის დაფუძნებული უსაფრთხოების რისკის ინდივიდუალურ შეფასებაზე და 2 მილიონამდე პალესტინელს უზღუდავს გადაადგილების თავისუფლებას და ტოვებს მათ ელექტროენერგიისა და წყლის რესურსის შეზღუდულ პირობებში, რაც ანგრევს ეკონომიკასაც. ღაზის სექტორის მოსახლეობის 80% დამოკიდებულია ჰუმანიტარულ დახმარებაზე.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელი თავისუფალი ქვეყანაა და მისი რეიტინგი 100-დან 76 ქულით ფასდება. ქვეყანაში არსებული ვითარება პოლიტიკური უფლებების კუთხით 40-დან 33 ქულითაა შეფასებული; სამოქალაქო თავისუფლებების კუთხით კი 60-დან 43 ქულით. ორგანიზაცია წერს, რომ ისრაელი მრავალპარტიული დემოკრატიაა ძლიერი და დამოუკიდებელი ინსტიტუტებით, რაც მოსახლეობის უმეტესი ნაწილისთვის პოლიტიკური და სამოქალაქო უფლებების დაცვის გარანტიაა. მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლო სისტემა შედარებით აქტიურია უმცირესობათა უფლებების დაცვის მიმართულებით, პოლიტიკური ლიდერები და საზოგადოების გარკვეული ნაწილი დისკრიმინაციულია არაბი და სხვა ეთნიკური ან რელიგიური უმცირესობების მიმართ.[3]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელი განაგრძობს ინსტიტუტიოცანილებული დისკრიმინაციული მიდგომის გატარებას პალესტინელების მიმართ, რომლებიც ისრაელის მმართველობის ქვეშ ცხოვრობენ პალესტინის ტერიტორიაზე. გრძელდება პალესტინელთა გადაადგილება და მათი სახლების დანგრევა. ისრაელის ძალები კვლავ იყენებენ გადამეტებულ ძალას სამართალდამცავი ორგანოების ოპერაციების დროს პალესტინის ტერიტორიაზე. ისრეალის ძალებმა 2020 წელს 31 პალესტინელი მოკლეს აღნიშნული ოპერაციების დროს. ისრაელის ინარჩუნებს ღაზის სექტორის ბლოკადას და ზღუდავს პალესტინელების გადაადგილების თავისუფლებას. ხელისუფლება თავშესაფრის მაძიებლებს უზღუდავს წვდომას ლტოლვილის სტატუსის დადგენის სათანადო პროცედურებზე.[4]

საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებების ჟენევის აკადემიის პროექტის „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“ (RULAC) მიხედვით, ისრაელის სახელმწიფოს ტერიტორიაზე ადგილი არ აქვს საერთაშორისო ხასიათის ან შიგა შეიარაღებულ კონფლიქტს. თუმცა, ისრაელი ჩართულია ე.წ ისრაელ-პალესტინის კონფლიქტში. აღნიშნული კონფლიქტის ფარგლებში, პერიოდულად, ღაზის სექტორიდან ისრაელის სახელმწიფოს ტერიტორიის მიმართულებით ხდება საჰაერო იერიშების განხორციელება. აღნიშნული წყაროს მიხედვით, ისრაელი ეწევა პალესტინის ტერიტორიის ოკუპაციას და რეალური ძალაუფლება დასავლეთ სანაპიროზე, ღაზის სექტორსა და ასევე აღმოსავლეთ იერუსალიმზე ისრაელის სახელმწიფოს ხელშია. წყარო აღნიშნავს, რომ ისრაელი ჩართულია სამ შეიარაღებულ კონფლიქტში, როგორც მხარე, რომელსაც ოკუპირებული აქვს: 1. გოლანის სიმაღლეები (სირია), 2. მაზარია შაბა (Shebaa Farms – ლიბანი) და 3. პალესტინის ტერიტორია.[5]

[1] USDOS – US Department of State: 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Israel, West Bank and Gaza (Israel), 30 March 2021

 (accessed on 6 October 2021)

[2] HRW – Human Rights Watch: World Report 2021 – Israel and Palestine, 13 January 2021

 (accessed on 6 October 2021)

[3] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Israel, 3 March 2021

 (accessed on 6 October 2021)

[4] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Israel and the Occupied Palestinian Territories 2020, 7 April 2021

 (accessed on 6 October 2021)

[5] The Rule of Law in Armed Conflicts project RULAC; Geneva Academy of International Humanitarian Law and Human Rights; Israel; available at: https://www.rulac.org/browse/map [accessed on 7 October 2021]