კოტ-დივუარი. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვა. აპრილი, 2019

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წლის ანგარიშში კოტ-დივუარის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში შეიარაღებული კონფლიქტი 2011 წელს დასრულდა და მას შემდეგ აღდგენითი პროცესები მიმდინარეობს. მიუხედავად იმისა, რომ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული შეშფოთება და უსაფრთხოების ძალების ჩარევა, შესაძლოა, გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებისთვის დამაბრკოლებელი ფაქტორები იყოს, საერთო ჯამში, აღნიშნული უფლებები დამაკმაყოფილებელია; გადაადგილების თავისუფლების მხრივ არსებული ვითარება გამოსწორებულია და ქვეყნის ეკონომიკა იზრდება. თუმცა, არმიის შიგნით არსებული დაუმორჩილებლობა და მმართველი კოალიციის გარშემო მზარდი უკმაყოფილება საფრთხეს უქმნის სტაბილურობას; ამასთან, ზოგიერთი წყარო, რომელმაც ქვეყნის ძალადობრივი კონფლიქტი გამოიწვია, კვლავ მოქმედია, მათ შორის ეთნიკური და რეგიონული დაძაბულობა, მიწის გარშემო კამათები, კორუფცია და დაუსჯელობა. ქალების პოლიტიკურ პროცესებში ნაკლებად არიან წარმოდგენილნი.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2019 წლის ანგარიშში კოტ-დივუარის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში შედარებით სტაბილური ვითარება იყო 2018 წლის მანძილზე, კერძოდ, თითქმის არ შეინიშნებოდა სამხედრო მუქარები, რაც 2017 წლის ერთერთი მთავარი მახასიათებელი ნიშანი იყო. მიუხედავად ამისა, ხელისუფლებამ მაინც ძალიან ცოტა გააკეთა დაუსჯელობის წინააღმდეგ ბრძოლის პროცესში და არ გადაუდგამს ნაბიჯები იმ საკითხების მოსაგვარებლად, რომელთაც წარსულში კონფლიქტი გამოიწვია; ასეთი საკითხებია, მათ შორის, უდისციპლინო არმია და პოლიტიზებული სასამართლო. კოტ-დივუარში გამართული ადგილობრივი არჩევნები ხასიათდებოდა ძალადობით მეტოქე პარტიებს შორის, რასაც რამდენიმე ადამიანის სიცოცხლეც შეეწირა.

უსაფრთხოების ძალების წევრები კვლავ ჩართულნი არიან რეკეტსა და გამოძალვაში, განსაკუთრებით საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე მეორეხარისხოვან გზებზე. 2018 წლის 17 თებერვალს ბრბომ მოკლა ჟანდარმერიის ერთერთი წევრი, მას შემდეგ, რაც ამ უკანასკნელმა დასავლეთ კოტ-დივუარში, ბლოლექუინში, საკონტროლო-გამშვებ პუნქტზე ტაქსის მძღოლს ესროლა და მოკლა. გავრცელებული ინფორმაციით, ტაქსის მძღოლმა ქრთამის გადახდაზე თქვა უარი. შეიარაღებული ძალების მაღალი თანამდებობის პირები კვლავ ჩართულნი არიან ბუნებრივი რესურსების უკანონო ექსპლუატაციაში.

დაუსჯელობის წინააღმდეგ ბრძოლის პროცესში წარმატების ნაკლებობის ფონზე, წყაროები ვარაუდობენ, რომ სამხედრო მეთაურები, რომლებიც ადრე ადამიანის უფლებებს არღვევდნენ, ინარჩუნებენ მაღალ თანამდებობებს შეიარაღებულ ძალებში. შეიარაღებულ ძალებში ყოფილი ამბოხებულებიც მსახურობენ და მათი კონტროლის ხარისხი დაბალია. უსაფრთხოების ძალების შემცირების ძალისხმევის ფარგლებში, 3 ათასზე მეტი სამხედრო დათანხმდა არმიის ნებაყოფლობით დატოვებას ფულადი კომპენსაციის (დაახლოებით 26 ათასი აშშ დოლარი) სანაცვლოდ.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში კოტ-დივუარის შესახებ წერს, რომ საკანონმდებლო ორგანოს არჩევნებში, რომელიც 2016 წელს ჩატარდა, მმართველმა სამთავრობო კოალიციამ მანდატების 66% მოიპოვა. მთავარმა ოპოზიციურმა პარტიამ, რომელმაც ბოიკოტი გამოუცხადა 2011 წლის არჩევნებს, ამჯერად მონაწილეობა მიიღო და მანდატებიც მოიპოვა. არჩევნები მშვიდობიან გარემოში ჩატარდა და შეფასდა როგორც  გამჭვირვალე და ინკლუზიური. საპრეზიდენტო არჩევნები 2015 წელს ჩატარდა და პრეზიდენტი ალასანე ოუატარა მნიშვნელოვანმა უმრავლესობამ ხელახლა აირჩია. საერთაშორისო და ადგილობრივმა დამკვირვებლებმა არჩევნები შეაფასეს როგორც სამართლიანი და თავისუფალი. 2018 წლის მარტში ჩატარებული სენატორთა არჩევნები ასევე შეფასდა როგორც სამართლიანი და თავისუფალი. თუმცა, 2018 წლის ოქტომბერში გამართული ადგილობრივი არჩევნები სხვადასხვა სახის დარღვევებით ჩატარდა და ახლდა არჩევნებთან დაკავშირებული 4 მკვლელობა. დეკემბერში გამართულ სპეციალურ არჩევნებზე, ასევე დაფიქსირდა გარკვეული დარღვევები და პროცესს ასევე ახლდა ძალადობა.

2018 წლის აგვისტოში პრეზიდენტმა ოუატარამ გამოაცხადა დაუყოვნებელი ამნისტია და 800 პატიმარი, რომელიც სასჯელს 2010-11 წლების არჩევნების შემდგომ კრიზისში მონაწილეობისთვის იხდიდა სასჯელს, საპატიმროებიდან გაათავისუფლა; მათ შორის იყო ყოფილი მინისტრთა კაბინეტის რამდენიმე წევრი, სამხედრო ოფიცრები და სიმონე გბაგბო – ყოფილი პრეზიდენტის ლორან გბაგბოს ცოლი.

კოტ-დივუარში სამოქალაქო ხელისუფლება ხანდახან ვერ ახერხებს ეფექტური კონტროლი დააწესოს უსაფრთხოების სამსახურების ქმედებებზე. ქვეყანაში ადამიანის უფლებების აღსანიშნავ დარღვევებს წარმოადგენს დანაშაულებრივი ქმედებები უსაფრთხოების ძალების მხრიდან, თვითნებური დაკავებები, მძიმე საპატიმრო პირობები, კრიმინალი, დარღვევები არჩევნებზე, ფართოდ გავრცელებული კორუფცია, სექსუალური შევიწროვება. ასევე, სექსუალური უმცირესობების მიმართ ძალადობა და ბავშვთა შრომა. მთავრობა ყოველთვის არ დგამს სათანადო ნაბიჯებს დამნაშავე მაღალჩინოსნების დასასჯელად და დაუსჯელობა, ზოგადად, წარმოადგენს სერიოზულ პრობლემას. 2018 წლის განმავლობაში კოტ-დივუარში არ დაფიქსირებულა თვითნებური მკვლელობები მთავრობის ან მათთან დაახლოებული აქტორების მხრიდან. ასევე, ადგილი არ ჰქონია ხელისუფლების მიერ ჩადენილ იძულებით გაუჩინარებებს.

ქვეყნის კონსტიტუციით აკრძალულია წამება, ღირსების შემლახავი ან არა ადამიანური მოპყრობა და სასჯელი. თუმცა, ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფები აღნიშნავენ, რომ მსგავს ფაქტებს აქვს ადგილი უსაფრთხოების სამსახურის საპატიმროებში. არასამთავრობო ორგანიზაციები ყურადღებას ამახვილებენ პოლიტიკურ პარტია კოტ-დივუარის სახალხო ფრონტთან კავშირში მყოფი პატიმრების მიმართ არა ადამიანურ მოპყრობაზე. ქვეყნის კონსტიტუცია და კანონმდებლობა კრძალავს თვითნებურ დაკავებას და დაპატიმრებას, თუმცა ორივე მათგანს კოტ-დივუარში ადგილი აქვს.[3]

[1] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Côte d’Ivoire, 4 February 2019

 (accessed on 24 April 2019)

[2] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Côte d’Ivoire, 17 January 2019

 (accessed on 24 April 2019)

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Cote d’Ivoire, 13 March 2019

 (accessed on 24 April 2019)

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 16-23 მარტი, 2019

„ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლებმა იტალიელი მოხალისე სიკვდილით დასაჯეს –  ლორენზო ორსეტი ქალაქ ბაგუზში ბრძოლის დროს დაიღუპა. ტერორისტებმა გაავრცელეს ფოტო, სადაც მამაკაცის გვამთან ერთად ორსეტის საკრედიტო ბარათებია აღბეჭდილი.[1]

აშშ-მა სირიაში „ისლამური სახელმწიფოს“ განადგურების შესახებ განაცხადა – სირიის დემოკრატიულმა ძალებმა სირიის ქალაქი ბაგუზა ტერორისტებისგან სრულად გაათავისუფლეს. ეს ადგილი დაჯგუფების ბოლო დასაყრდენად მიიჩნეოდა. „ისლამური სახელმწიფოს“ დამარცხებას თეთრი სახლიც ადასტურებს.[2]

ირანელ დისიდენტს სამი წიგნის გადაწერა მიუსაჯეს – მიზეზი, ირანის სულიერი ლიდერის დამხობის მოწოდება გახდა. დამნაშავე 74 წლის აბულფაზილ გადიანია, რომელიც რეფორმატორული ორგანიზაციის „ირანის ისლამური რევოლუციის მოჯაჰედების“ დამფუძნებელია. მან აიათოლას დესპოტი უწოდა. 74 წლის კაცს 3 წლით პატიმრობა და სამი წიგნის გადაწერა მიუსაჯეს. მათ შორის ორი წიგნი თავად აიათოლას დაწერილია.[3]

[1] იმედის ახალი ამბები; „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლებმა იტალიელი მოხალისე სიკვდილით დასაჯეს; 18 მარტი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/100034/islamuri-sakhelmtsipos-mebrdzolebma-italieli-mokhalise-sikvdilit-dasajes

[2] BBC; Islamic State group defeated as final territory lost; 23 March, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47678157

[3] The Telegraph; Iranian dissident ordered to copy out books by Ayatollah Khamenei after branding Supreme Leader a despot; 19 March, 2019; available at: https://www.telegraph.co.uk/news/2019/03/19/iran-sentences-dissident-reading-precisely-copying-three-books/

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 მარტი, 2019

ირანში ხალხმრავალ ადგილზე ხელის თხოვნის გამო წყვილი დააკავეს – შეყვარებულებს ბრალად ისლამური პრინციპების დარღვევა დასდეს.[1]

ირანელ უფლებადამცველს 38-წლიანი პატიმრობა და 148 როზგი მიუსაჯეს – ნასრინ სოთოუდას ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ რამდენიმე გადაცდომას ედავებიან, რასაც თავად უარყოფს. სოთოუდა იმ ქალების წარმომადგენელია, რომლებმაც თავსაბურავის ტარება გააპროტესტეს.[2]

სირიაში „ისლამური სახელმწიფოს“ ბოლო საყრდენ პუნქტზე იერიში მიიტანეს – სირიის დემოკრატიული ძალები დაჯგუფებასთან პირისპირ ძალადობრივ შეტაკებებში ჩაებნენ. ტერორისტების ბოლო საყრდენი სირიის პატარა ქალაქ ბაგუზასთან მდებარე სოფელია. ამ პუნქტის ხელში ჩაგდებით, „ისლამური სახელმწიფოს სახალიფო“ ოფიციალურად დასრულდება.[3]

იემენში ავია იერიშს 22 მშვიდობიანი მოქალაქე ემსხვერპლა – დაღუპულებს შორის 10 ქალი და 12 ბავშვია. მძიმედ დაშავდა 30 ადამიანი. საჰაერო იერიში ქვეყნის ჩრდილოეთით, ჰაჯაჰის პროვინციაში საუდის არაბეთის ხელმძღვანელობით მოქმედმა კოალიციამ განახორციელა.[4]

[1] BBC; Iranian couple arrested over public marriage proposal; 9 March, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47507128

[2] BBC; Nasrin Sotoudeh: Iran lawyer who defended headscarf protesters jailed; 11 March, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47531312?ocid=socialflow_facebook&ns_source=facebook&ns_mchannel=social&ns_campaign=bbcnews&fbclid=IwAR0FchuKgJD64FloTdKaqUCh-JjibpfVNDhnafMRwAxheF4gxxEJ19lZ41I&fbclid=IwAR3Weik0A_vV34E1YsncAScmXilFsB3W_QisLDgqLavh9hyyPCwPX67OlCw

[3] BBC; SDF attack Islamic State group’s Syria enclave Baghuz; 10 March, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47518129

[4] Middle East Eye; Air strikes kill 12 children as chaos sown in Yemen’s Hajjah province; 12 March, 2019; available at: https://www.middleeasteye.net/news/air-strikes-kill-12-children-chaos-sown-yemens-hajjah-province

ერიტრია. ადამიანის უფლებები; გადაადგილება; სამხედრო სამსახური; იძულებითი შრომა; მარტი, 2019

ერიტრეა მკაცრად ცენტრალიზებული, ავტორიტარული რეჟიმის მქონე ქვეყანაა, რომელსაც პრეზიდენტი ისაიას აფვერკი აკონტროლებს. სამართლიანობის და დემოკრატიის სახალხო ფრონტი, რომელსაც პრეზიდენტი ხელმძღვანელობს, ქვეყნის ერთადერთი პოლიტიკური პარტიაა. ქვეყანამ ეთიოპიისგან დამოუკიდებლობა 1993 წელს მოიპოვა და მას შემდეგ არცერთი ეროვნული დონის არჩევნები არ ჩატარებულა. რეჟიმის სამოქალაქო ხელისუფლება, როგორც წესი, ეფექტურ კონტროლს ინარჩუნებს უსაფრთხოების ძალებზე.

ადამიანის უფლებების ყველაზე მნიშვნელოვან დარღვევებს წარმოადგენს თვითნებური მკვლელობები; გაუჩინარებები; წამება და სხვა არა ადამიანური მოპყრობა უსაფრთხოების ძალების მხრიდან, მათ შორის რელიგიური და პოლიტიკური შეხედულებების გამო; მძიმე საპატიმრო პირობები; თვითნებური დაპატიმრებები; სამართლიანი სასამართლოს უფლების შეზღუდვა; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; სიტყვისა და პრესის თავისუფლების შეზღუდვა; ინტერნეტის, აკადემიური და კულტურული ღონისძიებების თავისუფლების შეზღუდვა; რელიგიის, შეკრებისა და გაერთიანების უფლების შეზღუდვა; შიგა და გარე გადაადგილების უფლების შეზღუდვა; მთავრობის არჩევის უფლების არ არსებობა; კორუფცია და გამჭვირვალობის ნაკლებობა; საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციების საქმიანობის შეზღუდვა; ქალთა და გოგონათა მიმართ ძალადობა; ადამიანებით ვაჭრობა; ერთსქესიანთა კავშირის სისხლის სამართლებრივი დევნა; იძულებითი შრომა, მათ შორის იძულებითი მონაწილეობა ქვეყნის სამხედრო სამსახურში 18-თვიანი ვადის მიღმა. მთავრობა, როგორც წესი, არაფერს აკეთებს ოფიციალური პირების მიერ ჩადენილი ადამიანის უფლებების დარღვევების გამოსაძიებლად და დამნაშავეების დასასჯელად. დაუსჯელობა ასეთი ქმედებებისთვის ნორმადაა ქცეული.

გადაადგილების თავისუფლება – კანონი და კონსტიტუცია აწესებს შიგა და გარე გადაადგილების, ემიგრაციისა და რეპატრიაციის თავისუფლებას, თუმცა მთავრობა კრძალავს ყველა ამ უფლების განხორციელებას.

ქვეყნის შიგნით გადაადგილება – მთავრობა მოითხოვს მოქალაქეებისგან, რომ მათ ბინადრობის ადგილის ცვლილების შესახებ აცნობონ ადგილობრივი ხელისუფლებას, თუმცა ბევრი ამას არ აკეთებს. ქვეყნის შიგნით მოგზაურობისას, განსაკუთრებით სასაზღვრო რეგიონებში, რამდენიმე საკონტროლო-გამშვებ პუნქტზე ხელისუფლება მოქალაქეებისგან მოითხოვს მოგზაურობის დასაბუთების წარდგენას. არა მოქალაქეების გადაადგილების თავისუფლების შეზღუდვა კანონიერია. მთავრობა ითხოვს ყველა დიპლომატისგან, საერთაშორისო ჰუმანიტარული მისიით მომუშავეებისგან, გაეროს თანამშრომლებისგან და უცხოელებისგან, რომ მათ ითხოვონ მთავრობისგან ნებართვა 10 დღით ადრე, ვიდრე ისინი ასმარადან 15.5 მილის დაშორებით გამგზავრებას გადაწყვეტენ. ხელისუფლება გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისის თანამშრომლებისთვის გასცემს ერთთვიან ნებართვას, რათა მათ შეძლონ გადაადგილება უმკულუს ლტოლვილთა ბანაკის მიმართულებით. აღნიშნული ტერიტორიის მონახულების უფლებას დიპლომატებს აძლევენ მაისში.

საზღვარგარეთ მოგზაურობა – მთავრობას ზღუდავს საზღვარგარეთ მოგზაურობას. მთავრობა მოითხოვს მოქალაქეებისგან, ხანდახან ორმაგი მოქალაქეობის მქონე პირებისგანაც, რომ მათ აიღონ ქვეყნის დატოვების ნებართვა. მთავრობა ზღუდავს ერიტრიელებად მიჩნეული ბავშვების მოგზაურობას, მაშინაც როცა მათ უცხო ქვეყნის პასპორტი აქვთ. პასპორტისა და ქვეყნიდან გასასვლელი ვიზის მიღებისთვის დადგენილი მოთხოვნები არა თანმიმდევრული და გაუმჭვირვალეა. მთავრობა ხშირად არ გასცემს მოქალაქეებზე პასპორტებს და გასვლის ნებართვის ვიზებს იმ მიზეზით, რომ მოქალაქეებს არ აქვთ დასრულებული სამხედრო სამსახური; ან უბრალოდ ყოველგვარი მიზეზის გარეშე. ხელისუფლება, როგორც წესი, არ გასცემს ქვეყნის დატოვების ნებართვას 5 წლის ზევით ასაკის ბავშვებზე. ქვეყნიდან გასვლის ნებართვას ძალიან ცოტა მოზარდი იღებს. მშობლები ერიდებიან ქვეყნიდან გასვლის ნებართვა ითხოვონ სამხედრო სამსახურში გაწვევის ასაკთან ახლოს მყოფი შვილებისთვის, რადგან შიშობენ, რომ ხელისუფლება მშობლებსაც აუკრძალავს ქვეყნიდან გასვლას. ქვეყნიდან გასვლაზე უარს ეუბნებიან, ძირითადად, მამაკაცებს 54 წლამდე, იმის მიუხედავად, მოიხადეს თუ არა მათ თავიანთი წილი სამხედრო სამსახური და ქალებს 30 წლამდე, თუ მათ შვილები არ ჰყავთ. მთავრობა, როგორც წესი, ქვეყნის დატოვების ნებართვას არ გასცემს სამოქალაქო მილიციის წევრებზე, თუმცა ზოგი, ვინც ხელისუფლების მიერ გათავისუფლებულია ეროვნული სამსახურიდან და აქვს თავისი ზონის მეთაურის თანხმობა, ქვეყნიდან გასვლის ნებართვას იღებს.

2015 წელს წყაროები წერდნენ, რომ მთავრობამ, დიდწილად სამხედრო ძალებმა და განსაკუთრებით სასაზღვრო მეთვალყურეობის დანაყოფმა „მიზანშეწონილი პერიოდისთვის“ დანერგა სასიკვდილო გასროლის პოლიტიკა. 2016 წელს წყაროები აღნიშნავდნენ, რომ არსებობდა საიმედო მტკიცებულებები აღნიშნული პოლიტიკის კვლავ არსებობისა, თუმცა მისი აღსრულება აღარ ხდებოდა ისე მკაცრად, როგორც წარსულში. ორგანიზაცია „ექიმები საზღვრების გარეშე“ წერდა, რომ ერიტრიელებს, რომლებიც ცდილობდნენ საზღვრის გადაკვეთას და ეთიოპიაში გადასვლას, ესროდნენ; ბევრი ერიტრიელი გახდა იმის მოწმე, თუ როგორ გაუხსნეს ცეცხლი სხვა ერიტრიელებს საზღვრის გადაკვეთის მცდელობის დროს.

ქვეყნის დატოვება – გავრცელებული ინფორმაციით, იყო შემთხვევები, როდესაც ქვეყნის დატოვების ნებართვის გარეშე ერიტრიიდან გასულ მოქალაქეებს აღარ აძლევდნენ ქვეყანაში დაბრუნების უფლებას. ბევრი მოქალაქე, ვინც ერიტრეა დატოვა, თავად რჩებოდა დევნილობაში, რადგან ეშინოდა თავისი რელიგიის ან პოლიტიკური შეხედულებების გამო ან გაურბოდა სამხედრო სამსახურში გამოძახებას. სხვა წყაროების ინფორმაციით, არაფერი ემუქრებოდათ მათ, ვინც სხვა ქვეყნის ბინადრობას ან მოქალაქეობას ფლობდა. ზოგადად, მოქალაქეებს აქვთ დაბრუნების უფლება, მაგრამ მათ, ვინც ცხოვრობდა საზღვარგარეთ, უნდა დაადასტუროს, რომ გადაიხადეს საზღვარგარეთ გამომუშავებული შემოსავლის გადასახადი (2%-ის ოდენობით), რომ მიიღონ წვდომა სახელმწიფო სერვისებზე, მათ შორის ისეთ მომსახურებაზე, როგორიცაა ქვეყნიდან გასვლის ნებართვის აღება, დაბადების ან ქორწინების მოწმობის აღება, პასპორტის განახლება და უძრავი ქონების ტრანზაქცია. მთავრობა აღნიშნულ მოთხოვნას აღასრულებდა არა თანმიმდევრულად. მთავრობა დიდი დაკვირვებით განიხილავს იმ მოქალაქეთა საქმეებს, რომელთა შესახებ ცნობილია, რომ დაარღვიეს კანონი უცხო ქვეყანაში ან არიან რაიმე დაავადების მატარებელნი ან უცხო ქვეყნის მთავრობამ მათ უარი უთხრათ პოლიტიკური ნიშნით თავშესაფარზე.

მოქალაქეობა – იეჰოვას მოწმეები, რომლებიც არ ასრულებენ სამხედრო სამსახურს, კვლავ რჩებიან საიდენტიფიკაციო დოკუმენტების გარეშე. მათ არ შეუძლიათ იმუშაონ ფორმალურ ეკონომიკაში ან მიიღონ კვების კუპონები მთავრობის მიერ სუბსიდირებული ფასებით პროდუქტების შესაძენად.[1]

უსასრულო სამხედრო სამსახური და იძულებითი შრომა – ერიტრიის ყველა მოქალაქის უფლებები მკაცრად იზღუდება, თუმცა ყველაზე უარეს დღეში არიან ახალგაზრდები, რომელთაც სამხედრო სამსახურში იწვევენ. გაეროს სამსახურების მიერ ერიტრიის სამხედრო სამსახური დახასიათებულია, როგორც „მონობა“. და მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანამ მიაღწია შეთანხმებას ეთიოპიასთან, მთავრობამ მაინც არ გაათავისუფლა ეროვნულ სამსახურში დიდი ვადით გაწვეული არცერთი პირი.

18 წლის ყველა პირი გაწვეულია ეროვნულ (სამხედრო) სამსახურში. ისინი მსახურობენ უსასრულოდ, ზოგიერთი 18 წლის განმავლობაშიც კი. უსასრულო სამხედრო სამსახური არ არის ერთადერთი მიზეზი, რატომაც ათასობით ერიტრიელი, მათ შორის ბავშვები თანმხლები პირების გარეშე, ტოვებენ ერიტრიას ყოველთვე, მაგრამ სამხედრო სამსახური უმთავრესი მიზეზია. 1998 წლის ომის შემდეგ, ქვეყანა მოსახლეობის თითქმის 15%-მა დატოვა. მას შემდეგ, რაც ეთიოპიასთან საზღვარი გაიხსნა, ქვეყნიდან წასული ერიტრიელების, განსაკუთრებით თანმხლების პირის გარეშე ბავშვების, რაოდენობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა.

სამხედრო სამსახურში გაწვეულები დიდი ხანია არა ადამიანური და ღირსების შემლახავი მოპყრობის მათ შორის წამების ობიექტები არიან. მიუხედავად იმისა, რომ ანაზღაურება გაიზარდა, ის მაინც არაა საკმარისი ოჯახების შესანახად, განსაკუთრებით იმ პირობებში, რომ მატებასთან ერთად გაიზარდა საკვებისთვის განკუთვნილი დაქვითვები.

ერიტრიის ინფორმაციის მინისტრმა 2018 წელს გაცემულ ინტერვიუში აღიარა, რომ გაწვეულთა ერთ მეხუთედზე ნაკლებს აქვს სამხედრო როლი. დანარჩენები არიან ფერმის მუშახელი, მასწავლებლები, მშენებლობის მუშები, საჯარო მოსამსახურეები, დაბალი ინსტანციის მოსამართლეები და სხვა საჯარო მოხელეები. სამხედრო სამსახურში გაწვეულებს აფორმებენ მთავრობის საკუთრებაში მყოფ სამშენებლო ფირმებში და ამუშავებენ ინფრასტრუქტურულ პროექტებზე უცხოელების საკუთრებაში არსებულ საბადოებზე.[2]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Eritrea, 20 April 2018

 (accessed on 6 March 2019)

[2] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Eritrea, 17 January 2019

 (accessed on 6 March 2019)

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 თებერვალი, 2019

ვითარება ავღანეთში – ჰელმანდის პროვინციის სამხრეთ ნაწილში ავია იერიშებს მსხვერპლი მოჰყვა. დაიღუპა 21 მშვიდობიანი მოქალაქე, მათ შორის და ქალები და ბავშვებიც. თავდამსხმელებმა იერიში მიიტანეს საკონტროლო-გამშვებ პუნქტზეც, რის შემდეგაც ხელში ჩაიგდეს იარაღი და სატრანსპორტო საშუალებები.[1]

ავღანეთის პრეზიდენტმა „თალიბანს“ ოფისის გახსნა შესთავაზა. აშრაფ ღანის თქმით, ის მზადაა, მათ ოფისი ქაბულშიც კი გაუხსნას. მოძრაობამ შემოთავაზებაზე უარი თქვა. „თალიბანი“ ქაბულს დოჰას ამჯობინებს.[2]

სარი-პულის პროვინციაში „თალიბანის“ თავდასხმას 8 პოლიციელი ემსხვერპლა, 4 კი დაიჭრა. შემთხვევა საკონტროლო-გამშვებ პუნქტზე მოხდა.[3]

რუსეთში საპროტესტო აქციები დაკავებებით დასრულდა – საპროტესტო აქციები მოსკოვსა და რუსეთის სხვა ქალაქებში აქტივისტების დაკავებებით დასრულდა. პოლიციამ დედაქალაქის ცენტრში რამდენიმე დემონსტრანტი დააკავა. სამართალდამცველების თქმით, მანიფესტაცია მერიასთან შეთანხმებული არ იყო. მიტინგი ქალი პოლიტიკური პატიმრების მხარდასაჭერად გაიმართა. მანიფესტანტები ორგანიზაცია „ღია რუსეთის“ აქტივისტის ანასტასია შევჩენკოს გათავისუფლების მოთხოვნით გავიდნენ ქუჩებში. მიტინგის მონაწილეები ამბობდნენ, რომ შევჩენკოს პატიმრობა რუსეთის მთავრობის წევრების მოთხოვნით შეეფარდა. უფლებადამცველების თქმით, ორგანიზაცია „ღია რუსეთის“ ხელმძღვანელის დისკრიმინაცია მისი პოლიტიკური პოზიციის გამო ხდება.[4]

თურქეთში გიულენთან დაკავშირებული 1 112 ადამიანის დაკავების ორდერი გაიცა – გამოძიება 2010 წელს ინსპექტორების გამოცდის საქმეს უკავშირდება. ქვეყნის უსაფრთხოების ძალები ანტიტერორისტულ ოპერაციას თურქეთის 76 პროვინციაში ატარებენ.[5]

ირანში გუშაგთა კორპუსზე თავდასხმას მსხვერპლი მოჰყვა – უკანასკნელი მონაცემებით 41 ადამიანი დაიღუპა. დაღუპულთა შორის მშვიდობიანი მოქალაქეებიც არიან. ავტობუსი, რომელშიც ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის ჯარისკაცები ისხდნენ, თვითმკვლელმა ტერორისტმა ააფეთქა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა სუნიტურმა რადიკალურმა დაჯგუფებამ „ჯაიშ ალ-ადიმ“ (სამართლის არმია) აიღო.[6]

„ისლამური სახელმწიფო“ აღარ არსებობს – 13 თებერვალს, სირიის ქალაქ ბაგუზაში ამერიკულ ძალას „ისლამური სახელმწიფოს“ 200-მდე ტერორისტი დანებდა. კიდევ ასობით (ძირითადად უცხოელები) პირი ქალაქის ცენტრში ალყაშია მოქცეული. ისინი ქალაქის დაახლოებით ერთ კვადრატული კილომეტრზე არიან განლაგებულნი. ეს არის ის ტერიტორია, რაც „ისლამური სახელმწიფოსგან“ დარჩა. ორგანიზაციის აქტიურობის პიკში, 2015 წელს ამ ტერიტორიაზე დაახლოებით 8-10 მილიონი ადამიანი ცხოვრობდა, ხოლო მათი „არმია“ რამდენიმე ათასობით ტერორისტს ითვლიდა.

„ისლამური სახელმწიფოს“ დამარცხებაში მთავარი წვლილი აშშ-ის მეთაურობით მოქმედ კოალიციას მიუძღვის, რომლის შემადგენლობაში იყვნენ ერაყელები, სირიელი ქურთები, აშშ-ის ევროპელი და ახლოაღმოსავლელი პარტნიორები. ბრძოლაში მონაწილეობდნენ რეგიონში აშშ-ის კონკურენტებიც: სირიის არმია, რუსეთი და ირანი. სირიის ჩრდილოეთით იბრძოდა თურქეთი. მასშტაბური თავდასხმა ISIS-ის ბოლო ანკლავზე 2018 წლის შემოდგომაზე განახლდა. ოპერაცია დაჩქარდა მას შემდეგ, რაც აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ მას სირიიდან ამერიკული ჯარი გაჰყავდა.

გავრცელებული ცნობით, ბაგუზაში არაფერი დარჩა, ხოლო ვინც არ ნებდება, შიმშილობს. ასევე ვრცელდება ინფორმაცია, რომ „ისლამური სახელმწიფოს“ დაჯგუფებათა ლიდერები თავებს კვეთენ მათ, ვინც დანებება გადაწყვიტა. 14 თებერვალს მშვიდობიანი მოქალაქეების გათავისუფლების შესახებ მოლაპარაკებები წარმატებით დასრულდა  – ქალაქი 1200-მა ადამიანმა დატოვა.

ზოგიერთ ამერიკელ გენერალს მიაჩნია, რომ როგორც „სახელმწიფო“ ორგანიზაცია ვეღარ იარსებებს, თუმცა მათი იდეები არსებობას მსოფლიოს სხვადასხვა ადგილში განაგრძობს არსებობას. მაგალითად, ნიგერიაში არსებული „ბოკო ჰარამი“, „აშ-შაბაბი“ სომალიში და ევროპაში არსებული „მძინარე დაჯგუფებები“, სავარაუდოდ, მომავალშიც მოაწყობენ თავდასხმებს. გამარჯვების შესახებ აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი უახლოეს მომავალში აპირებს საზეიმო განცხადების გაკეთებას.[7]

[1] Fox News; Afghan lawmaker says airstrikes kill 21 civilians; 10 February, 2019; available at: https://www.foxnews.com/world/afghan-lawmaker-says-airstrikes-kill-21-civilians?fbclid=IwAR1lZSuDNidvmJxmB4ZzCAGxQmfBOqYmclnbjFqmLvUP8bIfW5JUYQ6i2iA

[2] Reuters; Afghan president offers Taliban local office, but group wants Doha instead; By Abdul Qadir Sediqi; 10 february, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-politics/afghan-president-offers-taliban-local-office-but-group-wants-doha-instead-idUSKCN1PZ0G5?feedType=RSS&

[3] იმედის ახალი ამბები; ავღანეთში თალიბების თავდასხმას რვა სამართალდამცველი ემსხვერპლა; 10 თებერვალი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/96107/avganetshi-talibebis-tavdaskhmas-rva-samartaldamtsveli-emskhverpla

[4] იმედის ახალი ამბები; რუსეთში საპროტესტო აქციები დაკავებებით დასრულდა; 11 თებერვალი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/96115/rusetshi-saprotesto-aqtsiebi-dakavebebit-dasrulda

[5] Thomson Reuters Foundation News; Turkey orders 1,112 people arrested over Gulen links – CNN Turk; 12 February, 2019; available at: http://news.trust.org//item/20190212054317-szwm2/

[6] BBC; Iran suicide bombing kills 27 Revolutionary Guards; 13 February, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47231959

[7] იმედის ახალი ამბები; ისლამური სახელმწიფო აღარ არსებობს; 14 თებერვალი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/96583/islamuri-sakhelmtsipo-agar-arsebobs

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 24-31 იანვარი, 2019

2018 წელს ირანში 7 ათასზე მეტი ადამიანი დააპატიმრეს – „Amnesty International“ ამ მონაცემებს „სირცხვილის წელიწადსა“ და „რეპრესიის უსირცხვილო კამპანიას“ უწოდებს. დაკავებულთა შორის არიან სტუდენტები, ჟურნალისტები, გარემოს დაცვის აქტივისტები, მუშები და ადამიანის უფლებათა დამცველები. დაპატიმრებები ძირითადად პოლიტიკურადაა მოტივირებული.[1]

ქურთი დემონსტრანტები ერაყში თურქულ სამხედრო ბანაკს დაესხნენ თავს – ერაყელი ქურთების რეგიონში გაბრაზებულმა ხალხმა მანქანებსა და შენობებს ცეცხლი წაუკიდეს. ამით მათ რეგიონში თურქეთის ავია იერიშები გააპროტესტეს. მომხდარს რამდენიმე ადამიანი ემსხვერპლა, 10 კი დაშავდა.[2]

აშშ-მა და „თალიბანმა“ ავღანეთის სამშვიდობო ჩარჩო-შეთანხმებას მიაღწიეს – მხარეებს შორის 6-დღიანი მოლაპარაკებები ყატარში გასულ კვირას გაიმართა. მოლაპარაკებებში ჩართულმა მხარეებმა ავღანეთში 17-წლიანი კონფლიქტის დასასრულებლად სამშვიდობო ჩარჩო-შეთანხმებას მიაღწიეს.[3]

იემენში მომხდარ აფეთქებას 6 ადამიანი ემსხვერპლა – შემთხვევა ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მდებარე ქალაქ ელ-მოხას ბაზარში მოხდა. ასაფეთქებელი მოწყობილობა ბაზრობასთან მდებარე პოპულარულ კაფესთან მდგარ მოტოციკლზე იყო დამონტაჟებული. ინციდენტის შედეგად დაიღუპა 6 და დაშავდა 20-ზე მეტი ადამიანი. დაღუპულთა შორის 2 არაბი ჟურნალისტია.[4]

პაკისტანში პოლიციის განყოფილებას თავს დაესხნენ – ტერაქტი ქალაქ ლორალაიში მოხდა. ინციდენტის შედეგად 9 სამართალდამცველი დაიღუპა და 21 დაშავდა. 2 თავდამსხმელი ლიკვიდირებულია. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[5]

[1] Radio Free Europe / Radio Liberty; Amnesty blasts mass arrests in Iran’s “Year of Shame”; 24 January, 2019; available at: https://www.rferl.org/a/amnesty-blasts-iran-s-mass-arrests/29728248.html

[2] BBC; Kurdish protesters storm Turkish military camp in Iraq; 26 January, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47015699

[3] BBC; Taliban talks: Draft framework for Afghanistan peace agreed; 28 January, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-47028177

[4] იმედის ახალი ამბები; იემენში აფეთქებას ექვსი ადამიანი ემსხვერპლა; 29 იანვარი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/94655/iemenshi-apetqebas-eqvsi-adamiani-emskhverpla

[5] Pakistan Today; Attack on Loralai police office claims nine clives; 30 January, 2019; available at: https://www.pakistantoday.com.pk/2019/01/29/two-dead-19-injured-in-attack-on-digs-office-in-loralai/

განა. სექსუალური უმცირესობის მიმართ დამოკიდებულება. იანვარი, 2019

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი განაში ადამიანის უფლებების კუთხიარსებული მდგომარეობის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2017 წელი) წერს, რომ განაში იგივე სქესის პირთა შორის სექსუალური აქტი სისხლის სამართლით დასჯადი დანაშაული, თუმცა, პრაქტიკაში მისი აღსრულება ნაკლებად გხვდება.

კანონი არ კრძალავს სქესობრივი და სექსუალური ორიენტაციის ნიშნით დისკრიმინაციას და, ასევე, დასჯად ქმედებად მიიჩნევს „არაბუნებრივ სექსუალურ კონტაქტს“, რომელშიც მოისაზრებს „არაბუნებრივი გზით განხორციელებულ სექსუალურ აქტს ადამიანთან ან ცხოველთან“. აღნიშნული სასჯელი ვრცელდება მამრობითი სქესის  პირთა შორის სექსუალურ ურთიერთობაზე და, ასევე, ჰეტეროსექსუალურ ურთიერთობებზე. ამას გარდა, ვრცელედებოდა ცნობები, რომ აღნიშნულ კანონს ასევე უსადაგებდნენ მდედრობითი სქესის წარმომადგენლებს შორის სექსუალურ ურთიერთობასაც.

ლესბოსელი, გეი, ბისექსუალი, ტრანსგენედერი და ინტერსექსუალი პირების მიმართ ფიქსირდებოდა ფართო დისკრიმინაცია განათლებისა და დასაქმების კუთხით. „განას ადამიანის უფლებათა და ადმინისტრაციული სამართლის კომისიის“ (CHRAJ) მიხედვით, გასული წლის ივნისის მდგომარეობით, კომისიაში შესული იყო 41 განცხადება ლგბტი პირების მიმართ სექსუალური იდენტობის ნიშნით დისკრიმინაციის გამო. ლგბტი პირები, ზოგიერთ შემთხვევაში, ასევე, ექვემებარებოდნენ პოლიციის მხრიდან არასათანადო მოპყრობასა და გამოძალვას. ვრცელდებოდა ცნობები, რომ პოლიციის წარმომადგენლები არ ან არასათანადოდ იძიებდნენ ლგბტი პირების მიმართ განხორციელებული ძალადობის შემთხვევებს.

მიუხედავად იმისა, რომ საანგარიშო პერიოდში არ დაფიქსირებულა ცნობები მთავრობის ან პოლიციის მხრიდან ლგბტი პირების მიმართ განხორციელებული ძალადობის შესახებ, სტიგმა, პოლიციის მხრიდან დაშინებები და, ზოგადად, პოლიციელთა დამოკიდებულება ლგბტი პირების მიმართ, ხელს უშლიდა მათ, რომ განეცხადებინათ ძალადობის ინციდენტთა შესახებ.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International განას შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2017-2018 წლები) წერს, რომ მამაკაცთა შორის ნებაყოფლობითი სექსუალური ურთიერთობა კვლავ რჩებოდა სისხლის სამართლის დანაშაულად. ლგბტი პირების მიმართ ფიქსირდებოდა დისკრიმინაციის, ძალადობის და პოლიციის მხრიდან არასათანადო მოპყრობის, ასევე, საზოგადოების წარმომადგენლეთა  მხრიდან გამოძალვის შემთხვევები. თებერვალში ქვეყნის პარლამენტის სპიკერმა განაცხადა, რომ „კონსტიტუცია უნდა შეიცვალოს და ჰომოსექსუალიზმი უნდა გახდეს სრულიად უკანონო და დასჯადი“. ამას გარდა, მარტში მან ასევე თქვა, რომ -„განაში არ მოხდება ჰომოსექსუალიზმის დეკრიმინალიზაცია, რადგან ასეთმა პროცესმა შეიძლება შემდგომ ზოოფილიისა და ინცესტის ლეგალიზაციამდე მიგვიყვანოს“.[2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House განას შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერს, რომ „მიუხედავად იმისა, რომ განაში ადამიანის უფლებების და სამოქალაქო თავისუფლებების პატივისცემის კუთხით, როგორც წესი, ძალიან კარგი მდგომარეობაა, ქალებისა და ლგბტი პირების მიმართ დისკრიმინაცია კვლავ გრძელდება“.[3]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch 2018 წლის 8 იანვარს გამოქვეყნებულ ანგარიშში სახელწოდებით „განა – ძალადობა და დისკრიმინაცია ლგბტი პირების მიმართ“ წერს, რომ ლგბტი თემის წარმომადგენელი განელები, როგორც საზოგადოების, ასევე, ოჯახების მხრიდან განიცდიან ხშირ დისკრიმინაციას. „სისხლის სამართლის დანაშაულთა“ 1960 წლის აქტის მიხედვით, „არაბუნებრივ სექსუალურ კონტაქტი“ წარმოადგენს დასჯად დანაშაულს, რაც, შესაბამისი ორგანოების მიერ ლგბტი პირების პრობლემებზე არასაკმარის ყურადღების მიქცევასთან  ერთად, მათ (ლგბტი პირებს) „მეორე კლასის მოქალაქეებად“ აქცევს. მართალია, პოლიციისა და „განას ადამიანის უფლებათა და ადმინისტრაციული სამართლის კომისიის“ (CHRAJ) წარმომადგენლებმა სიტუაციის გაუმჯობესების კუთხით გარკვეული ნაბიჯები გადადგეს, მაგრამ ლგბტი პირები კვლავ არიან ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ძალადობის, გამოძალვის და დისკრიმინაციის მსხვერპლნი მათი ყოველდღიური ცხოვრების მრავალ ასპექტში.

Human Rights Watch-მა, 2016-2017 წლების განმავლობაში გამოკითხა 114 ლგბტი პირები ქვეყნის სხვადასხვა კუთხეში, მათმა უმრავლესობამ განაცხადა, რომ ზემოაღნიშნული კანონი ქმნის იმის წინაპირობას, რომ განაში ლგბტი პირთა მიმართ ძალადობა და დისკრიმინაცია რუტინულია. თუმცაღა, აღნიშნული კანონი პრაქტიკაში თითქმის არასდროს არ გამოიყენება.

ანგარიშის მიხედვით, განას საპოლიციო სამსახურმა ზოგიერთ შემთხვევაში, სათანადოდ რეაგირება მოახდინა ლგბტი პირების მიმართ განხორციელებული კანონდარღვევების დროს. მაგალითად, ქ. ტამალეში გეი მამაკაცების მიმართ ყალბი ბრალდებისა და შანტაჟის მცდელობების დროს. ამას გარდა, „განას ადამიანის უფლებათა და ადმინისტრაციული სამართლის კომისიის“ (CHRAJ) აქვს საკუთარი ონლაინ პორტალი, სადაც ფიქსირდება სექსუალური იდენტობის ნიშნით მოტვირებული ძალადობისა და დისკრიმინაციის შემთხვევები. კომისიამ უკვე დაამუშავა 36 შემთხვევა. [4]

იგივე Human Rights Watch 2018 წლის 26 ივნისს გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერს, რომ გაეროს სპეციალურმა წარმომადგენელმა უკიდურესი სიღარიბისა და ადამიანის უფლებათა საკითხებზე – ფილიპ ალსტონმა, განას მთავრობას მოუწოდა, მოეხდინა სრულწლოვან, იგივე სქესის წარმომადგენლებს შორის ნებაყოფლობითი სექსუალური ურთიერთობის დეკრიმინალიზაცია, რათა სათანადოდ დაცული ყოფილიყო ლგბტი პირთა უფლებები.

სპეციალურმა წარმომადგენელმა გამოთქვა შეშფოთება იმ საკითხზე, თუ რამდენად უშლის ხელს ლგბტი პირებს საზოგადოების მხრიდან სტიგმა და დისკრიმინაცია, იპოვნონ სათანადო სამუშაო ადგილი.

ანგარიშში ასევე დაფიქსირებულია HRW მკვლევარის – ვენდი აიზეკის მოსაზრებაც. „როდესაც მე 2016-2017 წლების განმავლობაში განაში გამოვკითხე ლგბტი პირები, აღმოჩნდა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნულ პირებს ძალიან იშვიათად ასამართლებენ, ჰომოსექსუალიზმის ამკრძალავი კანონი ხელს უწყობს ძალადობას ლგბტი პირების მიმართ და, ასევე, ქმნის სათანადო, მთავრობის მიერ ნებადართულ ნიადაგს დასაქმების, განათლების და ჯანდაცვის სერვისების კუთხით აღნიშნული უმცირესობის წარმომადგენლების დისკრიმინაციისა.“[5]

შეჯამება

ზემოხსენებულ წყაროთა ერთობლიობის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ განაში ლგბტი პირების (მათ შორის – ბისექსუალთა) უფლებების კუთხით მდგომარეობა არაერთგვაროვანია. მართლია, არსებობს კანონი, რომელიც ჰომოსექსუალიზმს მიიჩნევს სისხლის სამართლის დანაშაულად, თუმცა პრაქტიკაში ის თითქმის არასდროს გამოიყენება. თუმცა, უყურადღებოდ არ შეიძლება დავტოვოთ ინფორმაცია, რომელსაც თითქმის ყველა წყარო იმეორებს – აღნიშნული კანონი და საზოგადოების, ზოგჯერ კი პოლიციის მხრიდანაც, დამოკიდებულება, ხშირად აისახება ლგბტი პირების მიმართ განხორციელებულ ძალადობის, დისკრიმინაციისა თუ გამოძალვის შემთხვევებში. წყაროთა მიხედვით, დისკრიმინაცია ყველაზე ხშირად და ნათლად ფიქსირდება განათლებისა და დასაქმების კუთხით.

[1] United States Department of State, Country Report on Human Rights Practices 2017 – Ghana available at

[accessed 24 January 2018]

[2] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Ghana, 22 February 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5a9938f94.html [accessed 24 January 2019]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Ghana, 15 March 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5ab8bd2da.html [accessed 25 January 2019]

[4] Human Rights Watch, Ghana: Discrimination, Violence against LGBT People, 8 January 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5a8eb099a.html [accessed 25 January 2019]

[5] Human Rights Watch, UN expert spotlights LGBT poverty in Ghana, 26 June 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5b87de45a.html [accessed 25 January 2019]

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 16-23 დეკემბერი, 2018

ინდოეთში 3 წლის გოგო მეზობელმა გააუპატიურა – პოლიციამ ბავშვი გულწასული იპოვა და საავადმყოფოში გადაიყვანა. ადგილობრივებმა დამნაშავე 40 წლის მამაკაცი იპოვეს და მას თავს დაესხნენ. პედოფილი პოლიციამ დააკავა. ინდოეთში ყოველ 155 წუთში ერთხელ 16 წლამდე ბავშვს და ყოველ 13 საათში ერთხელ 10 წლამდე ბავშვს აუპატიურებენ.[1]

ვლადიმერ პუტინმა იეჰოვას მოწმეები დაიცვა – რუსეთის პრეზიდენტმა „სრული სისულელე“ უწოდა იეჰოვას მოწმეების ექსტრემისტული ორგანიზაციების სიაში შეყვანას. მისი თქმით, ხელისუფლებას შეუძლია და უნდა იყოს კიდეც რელიგიური უმცირესობების მიმართ უფრო ლიბერალური. „იეჰოვას მოწმეებიც ქრისტიანები არიან. რისთვის დევნით მათ, ვერ ვხვდები“, – განაცხადა პუტინმა. იეჰოვა მოწმეები ექსტრემისტულ ორგანიზაციად რუსეთის უზენაესმა სასამართლომ 2017 წლის აპრილში გამოაცხადა. 2012 წლის მონაცემებით, რუსეთში 200 ათასამდე იეჰოვას მოწმე ცხოვრობს.[2]

მსოფლიოში 2018 წელს 80 ჟურნალისტი მოკლეს – მოკლული ჟურნალისტების ნახევარზე მეტი 5 ქვეყანაზე მოდის: ავღანეთი (15), სირია (11), მექსიკა (9), იემენი (8) და ინდოეთი (6). აშშ-ში ივნისში „Capital Gazzetta“-ზე თავდასხმას ასევე 6 ჟურნალისტი ემსხვერპლა. მსოფლიოში ამჟამად 348 ჟურნალისტია დაპატიმრებული.[3]

ეუთოს ანგარიში: ჩეჩნეთში ხალხს აწამებენ, იტაცებენ და გაუსამართლებლად სჯიან – ორგანიზაციის მიერ გამოქვეყნებულ დოკუმენტში წერია, რომ ჩეჩნეთის ხელისუფლება მიმართავს წამებას, ხალხის გატაცებას, გაუსამართლებლად დასჯას და ადამიანის უფლებების სერიოზულ დარღვევას. ექსპერტების თქმით, მსხვერპლი მოიცავს, როგორც სექსუალური უმცირესობების წარმომადგენლებს, ასევე, უფლებადამცველ აქტივისტებს, ადვოკატებს, დამოუკიდებელი მედიის თანამშრომლებს და სამოქალაქო საზოგადოებრივ ორგანიზაციებს. გარდა ამისა, ანგარიშის ავტორები მუშაობისას შეესწრნენ თუ როგორ ახდენდნენ მთავრობის წევრები ჟურნალისტებისა და სამოქალაქო საზოგადოების აქტივისტების დაშინებას. ანგარიშში ჩეჩნეთი გამოყოფილია როგორც საგანგებო შემთხვევა – გამონაკლისი, სადაც სტაბილურობის შენარჩუნებისთვის, დაუსჯელობის მიმართ შემგუებლობის სპეციალური რეჟიმი მოქმედებს.[4]

ალ-შაბაბმა ისლამურ სახელმწიფოს სომალიში ომი გამოუცხადა – 42-წუთიან ვიდეო მიმართვაში ალ-შაბაბის ერთერთმა ლიდერმა ტერორისტული დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო“ სომალიში მიმდინარე ჯიჰადისტურ საქმიანობაში დაადანაშაულა. დაჯგუფების სპიკერმა თავის მებრძოლებს ISIS-ზე იერიშების გაძლიერებისკენ მოუწოდა და დაჯგუფებას „მომაკვდავი დაავადება“ უწოდა.[5]

[1] BBC; Three-year-old assaulted on Dehli bus rape anniversary; 17 December, 2018; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46588740

[2] იმედის ახალი ამბები; ვლადიმერ პუტინმა იეჰოვას მოწმეები დაიცვა; 18 დეკემბერი, 2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/90052/vladimer-putinma-iehovas-motsmeebi-daitsva

[3] South China Morning Post; 80 dead, 348 injured: violence against journalists reached unprecedented level this year; 19 December, 2018; available at: https://www.scmp.com/news/world/article/2178494/80-dead-358-jailed-violence-against-journalists-reached-unprecedented

[4] Radio Liberty / Radio Free Europe; OSCE cites torture, executions among grave rights violations in Chechnya; 20 December, 2018; available at: https://www.rferl.org/a/osce-cites-torture-executions-among-grave-rights-violations-in-chechnya/29667900.html?fbclid=IwAR2SOiZiZ7v7WbyJ7RtNQ3iI0_zlCQvH6dxQfnHkHR-nrJ-tQ-xtwqLkibg

[5] BBC; Al-Shabab declares war on IS in Somalia; 21 December, 2018; available at: https://www.bbc.com/news/live/world-africa-46590730?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=5c1cb0bd3a2f470665a24391%26Al-Shabab%20declares%20war%20on%20IS%20in%20Somalia%262018-12-21T09%3A27%3A40.120Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:14ad4259-75ea-4d3a-91e8-f7f64b158118&pinned_post_asset_id=5c1cb0bd3a2f470665a24391&pinned_post_type=share

სუდანი. ქალთა უფლებების დაცვის პრაქტიკა. დეკემბერი, 2018

სუდანში ქალები აწყდებიან ფართომასშტაბიან დისკრიმინაციას. ისლამური კანონები კრძალავს თანაბარ უფლებებს ქალებისთვის ისეთ საკითხებში, როგორიცაა ქორწინება, მემკვიდრეობა და განქორწინება. ტრადიციული და რელიგიური კანონებით ქალებს ეზღუდებათ ქონების უფლება. მრუშობაში ბრალდებული ქალები, შესაძლოა, სიკვდილით დასაჯონ. მამაკაცი მეურვის გარეშე ქალებს არ აქვთ უფლება იმოგზაურონ ან აიღონ საიდენტიფიკაციო დოკუმენტები. აღნიშნული აკრძალვა მიმართულია ჟურნალისტებისა და ქალი აქტივისტების წინააღმდეგ. სუდანმა ვერ შეძლო შესაბამისი ნაბიჯები გადაედგა ადამიანებით ვაჭრობისა და ქალთა და გოგონათა სექს-ტრეფიკინგის შემცირებისთვის. პოლიცია იყენებს სისხლის სამართლის კოდექსის ნორმებს „ამორალური ქმედებების“ შესახებ, რათა აუკრძალოს ქალებს ისეთი ტანსაცმლის ტარება, რომელიც მათთვის მიუღებელია.[1] სხვადასხვა სამთავრობო ინსტიტუცია ავალდებულებს ქალებს, ჩაიცვან ისლამური და კულტურული სტანდარტების შესაბამისად, მათ შორის ატარონ თავსაბურავი. ქალთა უფლებების დამცველი ორგანიზაციის ინფორმაციით, ხართუმში საჯარო წესრიგის პოლიცია დღეში დაახლოებით 40 ქალს აპატიმრებს ისლამური წესების დარღვევისთვის. ისლამური ჩაცმის სტანდარტების დაცვა, ზოგადად, არ მოეთხოვებათ არა-მუსლიმ სუდანელ ქალებს.[2]

ქალთა მიმართ ძალადობა უდიდესი პრობლემაა, განსაკუთრებით კონფლიქტურ რეგიონებში და მოძალადეთა მხოლოდ ძალიან მცირე ნაწილია პასუხისგებაში მიცემული. 2014 წელს, როდსაც სამხედროები ჩრდილოეთ დარფურში, ტაბიტში შევიდნენ, 200-ზე მეტი ქალი და გოგო იქნა გაუპატიურებული; აღნიშნულის გამო დღემდე არავინაა პასუხისგებაში მიცემული.[3] 2015 წლის თებერვალში ცვლილება შევიდა სისხლის სამართლის კოდექსის 149-ე მუხლში და გაუპატიურების განმარტება შეიცვალა; ახლებური განმარტებით, გაუპატიურების მსხვერპლს აღარ ადანაშაულებენ მრუშობაში. ასევე დაემატა 151-ე მუხლის მესამე პრიმა მუხლი, რომლის მიხედვითაც სექსუალური შევიწროვება სისხლის სამართლის დანაშაული გახდა. სექსუალური ძალადობის მსხვერპლთა ზუსტი სტატისტიკა არ არსებობს, თუმცა ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციების ინფორმაციით, ისინი რეგულარულად იღებენ ცნობებს ქალებისა და გოგონების გაუპატიურების შესახებ. ხშირად ვრცელდება ინფორმაცია პოლიციის მხრიდან სექსუალური შევიწროვების შესახებ. მთავრობა არ ავრცელებს ინფორმაციას აღნიშნული ბრალდებით აღძრული საქმეების შესახებ. სუდანში სექსუალური ძალადობის აღსაკვეთათ მთავრობის ნაცვლად არასამთავრობო ორგანიზაციები იბრძვიან. სუდანში არსებობს ქალთა მიმართ ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლის ეროვნული სამოქმედო გეგმა, რომლის განხორციელებაზეც პასუხისმგებელია ქალთა მიმართ ძალადობის განყოფილება, რომლის ოფისებიც 18-დან 14 შტატში მოქმედებს.[4]

სუდანში საარჩევნო ხმის უფლება აქვთ როგორც კაცებს, ასევე ქალებს. ამასთან, სუდანში მოქმედებს ქვოტირების სისტემა და ქალებს 426-ადგილიან ეროვნულ ასამბლეაში მანდატების 28% ქვოტით აქვთ გამოყოფილი; ასევე, 35% შტატის საბჭოში და 9% მინისტრთა კაბინეტში. სუდანი არ არის ქალთა მიმართ ყველა ფორმის დისკრიმინაციის აკრძალვის კონვენციის ხელმომწერი და მიუხედავად იმისა, რომ ქალებს ძალიან აქტიური როლი აქვთ საზოგადოებაში, განსაკუთრებით პოლიტიკაში, ისინი დგანან დისკრიმინაციისა და ძალადობის მაღალი რისკის წინაშე. კანონმდებლობა ქალების მიმართ დისკრიმინაციულია. ანგარიშში საუბარია ღირსების აღდგენის მიზნით მკვლელობების შესახებ, რომელთაც ძირითადად პერიფერიულ ზონებში აქვს ადგილი.[5] აღსანიშნავია, რომ ავსტრიის წითელი ჯვრის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის კვლევისა და დოკუმენტაციის ცენტრი „ACCORD“ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ ვერ მოიძია ინფორმაცია ღირსების აღდგენის მიზნით მკვლელობების შესახებ.[6] ქალთა სასქესო ორგანოების დამახინჯების მავნებლური ტრადიცია კანონიერია და ქალთა 88% აღნიშნული ტრადიციის მსხვერპლია.[7] სუდანის ეროვნული შუალედური კონსტიტუცია ავალდებულებს სახელმწიფოს, ებრძოლოს ისეთ საზიანო ტრადიციებს და წესებს, რომლებიც ქალთა ღირსებას ლახავს. მიუხედავად ამისა, არცერთი საკანონმდებლო ნორმით ქალთა სასქესო ორგანოების დამახინჯების ტრადიცია აკრძალული არაა და აღნიშნული ქვეყანაში სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს.[8] ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტის შეფასებით, ზოგადად, ქალები სუდანში, განსაკუთრებით პერიფერიულ და კონფლიქტურ ზონებში, როგორც საზოგადოების, ასევე სახელმწიფოს მხრიდან, დისკრიმინაციისა და ძალადობის მაღალი რისკის წინაშე დგანან.[9]

ბევრი ტრადიციული და ისლამური სამართლის ნორმა, რომელიც განმარტებული და მიღებულია მთავრობის მიერ, დისკრიმინაციულია ქალების მიმართ. ისლამური კანონებით, ქვრივ ქალს ქმრის ქონების 1/8 ეკუთვნის; დანარჩენი 7/8 შვილებზე ნაწილდება (2/3 ბიჭებზე და 1/3 გოგონებზე). გარკვეულ სასამართლო პროცესებზე ქალთა ჩვენებას არ აქვს იგივე ძალა, როგორიც მამაკაცის ჩვენებას; ამასთან, სავალდებულოა, რომ ერთსა იმავე ჩვენებას ორი ქალი იძლეოდეს. ზოგიერთ სამოქალაქო დავაში ქალებისა და კაცების ჩვენებას ერთი ძალა აქვს. მუსლიმ ქალს აკრძალული აქვს კანონიერად გაჰყვეს ცოლად არა-მუსლიმ კაცს.[10]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Sudan, 27 August 2018, available at:

[accessed 19 December 2018]

[2] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Sudan, 20 April 2018

 (accessed on 26 December 2018)

[3] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Sudan, 27 August 2018, available at:

[accessed 19 December 2018]

[4] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Sudan, 20 April 2018

 (accessed on 26 December 2018)

[5] Australian Government; Department of Foreign Affairs and Trade; DFAT Country Information Report; Sudan; 27 April, 2016; available at:

[accessed 19 December 2018]

[6] Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation (ACCORD), Darfur – COI Compilation, September 2017, available at:

[accessed 19 December 2018]

[7] Australian Government; Department of Foreign Affairs and Trade; DFAT Country Information Report; Sudan; 27 April, 2016; available at:

[accessed 19 December 2018]

[8] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Sudan, 20 April 2018

 (accessed on 26 December 2018)

[9] Australian Government; Department of Foreign Affairs and Trade; DFAT Country Information Report; Sudan; 27 April, 2016; available at:

[accessed 19 December 2018]

[10] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Sudan, 20 April 2018

 (accessed on 26 December 2018)

სუდანი. ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკა. დეკემბერი, 2018

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2017/18 წლების ანგარიშში სუდანის შესახებ წერს, რომ უსაფრთხოების ძალები თვითნებურად აკავებენ და აპატიმრებენ ოპოზიციური პარტიების წევრებს, ადამიანის უფლებათა დამცველებს, სტუდენტებს და პოლიტიკურ აქტივისტებს. გამოხატვისა და მშვიდობიანი შეკრების უფლებები ქვეყანაში თვითნებურად იზღუდება. უსაფრთხოებისა და ჰუმანიტარული კუთხით არსებული ვითარება კვლავ მძიმეა დარფურში, ლურჯი ნილოსისა და სამხრეთ კორდოფანის შტატებში, სადაც ადგილი აქვს საერთაშორისო ჰუმანიტარული და ადამიანის უფლებათა სამართლის ნორმების დარღვევებს.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში სუდანს არა თავისუფალი ქვეყნის სტატუსს ანიჭებს. თავისუფლების, პოლიტიკური უფლებებისა და სამოქალაქო თავისუფლებების ხარისხი 7-7 ქულითაა შეფასებული (შეფასების სისტემაში 1 ყველაზე უკეთესი, ხოლო 7 ყველაზე უარესი შეფასებაა). ანგარიშში ნათქვამია, რომ სუდანის პოლიტიკურ სისტემაში დომინირებს ავტორიტარული პრეზიდენტი ომარ ალ-ბაშირი და მისი ეროვნული კონგრესის პარტია, რომელიც ძალაუფლების შენარჩუნებისთვის იყენებს რეპრესიულ მეთოდებს. რეჟიმი ძალადობს, მათ შორის მშვიდობიან მოსახლეობაზე, იმ რეგიონული, რელიგიური თუ ეთნიკური ჯგუფების მიმართ, ვინც არ იზიარებს მის ნაციონალისტურ ხედვას. სამოქალაქო საზოგადოება მკაცრი შეზღუდვების ქვეშაა. რელიგიური უფლებების პატივისცემა არ ხდება და მედია მკაცრად კონტროლდება.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში სუდანის შესახებ წერს, რომ მთავრობა რეპრესიული მეთოდებით ზღუდავს ფუნდამენტურ სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებებს, რელიგიის თავისუფლებას და უგულებელყოფს საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლით დადგენილ ვალდებულებებს მშვიდობიანი მოსახლეობის დაცვის კუთხით. დარფურში, ლურჯი ნილოსისა და სამხრეთ კორდოფანის შტატებში სუდანის სწრაფი მხარდაჭერის ძალები და მთავრობასთან ასოცირებული სხვა ძალები იერიშებს ახორციელებენ მშვიდობიან მოსახლეობაზე. პასუხისგებაში არ იქნენ მიცემულნი დამნაშავეები, რომელთაც ან კონფლიქტის დროს ჩაიდინეს სერიოზული დანაშაული ან უხეშად დაარღვიეს ადამიანის უფლებები. ხელისუფლებამ სისხლის სამართლებრივი დევნა დაიწყო ჟურნალისტებისა და აქტივისტების წინააღმდეგ და მოახდინა გაზეთების კონფისკაცია.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში სუდანში ადამიანის უფლებათა დაცვის კუთხით არსებული პრაქტიკის შესახებ წერს, რომ სუდანი არის რესპუბლიკა, სადაც ძალაუფლება კონცენტრირებულია ავტორიტარული პრეზიდენტის ომარ ჰასან ალ-ბაშირის ხელში. მისი ეროვნული კონგრესის პარტია 28 წლის განმავლობაში თითქმის აბსოლუტურ პოლიტიკურ კონტროლს აწესებს. სუდანში ბოლო საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები 2015 წელს ჩატარდა. ძირითადმა ოპოზიციურმა პარტიებმა არჩევნებს ბოიკოტი გამოუცხადა. ბოიკოტის მიზეზი გახდა მტრული დამოკიდებულების შეცვლის, ხელისუფლებასა და ოპოზიციას შორის „ეროვნული დიალოგისა“ და რეფორმების და სამშვიდობო პროცესის წარმართვისთვის დისკუსიის დაწყების შესახებ ოპოზიციის მოთხოვნების ხელისუფლების მხრიდან უგულებელყოფა. ხელისუფლების კონტროლირებადი საარჩევნო კომისიის ინფორმაციით არჩევნებზე აქტივობამ 46% შეადგინა, თუმცა ვარაუდობენ, რომ აქტივობა გაცილებით დაბალი იყო. საარჩევნო კომისიის მონაცემებით, ალ-ბაშირმა ამომრჩეველთა ხმები 94% მიიღო.

სამოქალაქო ხელისუფლება დროდადრო ვერ ახერხებს ეფექტური კონტროლი დააწესოს უსაფრთხოების ძალებზე. რიგი შეიარაღებული ელემენტები ღიად არ ახდენენ საკუთარი თავის იდენტიფიცირებას, რის გამოც ძნელი დასადგენია თუ კონტროლის ქვეშ ოპერირებენ. ადამიანის უფლებების ყველაზე მნიშვნელოვან დარღვევებს წარმოადგენს თვითნებური მკვლელობები, წამება, ცემა, გაუპატიურება და სხვა არა ადამიანური მოპყრობა და სასჯელი პატიმრებისა და დაკავებულების მიმართ. ადგილი აქვს უსაფრთხოების ძალების მიერ თვითნებური დაკავებების ფაქტებს. საპატიმრო დაწესებულებებში მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში პირობებია. იზღუდება გამოხატვის პრესის, შეკრების, რელიგიის და გადაადგილების თავისუფლება. ხშირად ხურავენ არასამთავრობო ორგანიზაციებს. ქალთა მიმართ ძალადობის, მათ შორის გაუპატიურებისა და სასქესო ორგანოების დასახიჩრების შემთხვევებისას იშვიათია დამნაშავეთა პასუხისგებაში მიცემის ფაქტები. ადგილი აქვს ადამიანებით ვაჭრობასა და ბავშვების სამხედრო მოქმედებებში ჩართვას. ერთსქესიანთა ქორწინება სისხლის სამართლის დანაშაულია და მკაცრ სასჯელს ითვალისწინებს. მთავრობა არ იძიებს ეროვნული დაზვერვის, უსაფრთხოების ძალების, სამხედროების მხრიდან ადამიანის უფლებების დარღვევებს. დაუსჯელობა ხელისუფლების ყველა შტოში სერიოზულ პრობლემად რჩება.

შიდა კონფლიქტის ზონებში, როგორიცაა დარფური, ლურჯი ნილოსისა და სამხრეთ კორდოფანის შტატები, უსაფრთხოების ძალები, შეიარაღებული დაჯგუფებები და ამბოხებულები კლავენ, აუპატიურებენ და აწამებენ მშვიდობიან მოსახლეობას.[4]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Sudan, 22 February 2018, available at:

[accessed 18 December 2018]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Sudan, 27 August 2018, available at:

[accessed 18 December 2018]

[3] Human Rights Watch, World Report 2018 – Sudan, 18 January 2018, available at:

[accessed 18 December 2018]

[4] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Sudan, 20 April 2018

 (accessed on 18 December 2018)