ერაყი. სალაჰადინის პროვინციაში არსებული ვითარება. ოქტომბერი, 2020

სალაჰალდინის პროვინციაში არესებული ზოგადი მდგომარეობა – ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2020 წლის 23 ივნისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ მთლიანი წლის მანძილზე, უშუალოდ სალაჰადდინის პროვინციაში დაფიქსირდა უსაფრთხოების კუთხით 213 ინციდენტი, რასაც ჯამში 462 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. შემთხვევათა უმრავლესობა დაფიქსირდა შემდეგ ლოკაციებზე: Al Fathah, Al Khadraniyah, Al Mishak, Al Mutassim, Al-Khadra, Al-Mazraa, Alas Oilfield, Amerli, An Naml, Aradi Hawi al Maytah, Aradi al Jallam, Aziz Balad, Baiji, Balad, Bir Ahmad, Daur, Dholuiya, Dujail, Farhatiyah, Hamrin Mountains – Sala al-Din, Makhol, Makhol Mountain, Mukeshefah, Mutaibijah, Nahiyat Yathrib, Nahiyat al Alam, Nahiyat al Ishaqi, Qarah Naz, Qaryat Kanan, Qaryat Kanus al Ulya, Qaryat Samum, Qaryat Tall adh Dhahab, Qaryat Tulul al Baj, Qaryat al Ayshah, Qaryat al Huwaysh, Qaryat as Salam, Qaryat az Zuwiyah, Samarra, Seneia, Shirqat, Syed Ghraib, Tall Umm al Ghurban, Tharthar Hayif, Tikrit, Tuz Khurma, Wadi al Biyar, Yanakjah Balan Basa

ჟურნალისტი  და მკვლევარი ჯოელ უინგი 2008 წლიდან მოყოლებული აწარმოებს ონლაინ-ბლოგს, სადაც ყოველკვირეული პერიოდულობით თავსდება ინფორმაცია ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ სიტუაციაზე და ქვეყანაში მიმდინარე აქტუალურ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ თუ სხვა საკითხებზე.  2020 წლის 1 მაისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში მოცემულია შკალა, სადაც აღწერილია მთლიანი ერაყის მასშტაბით,  უკანაკნელი 2 წლის განავლობაში დაფიქსირებული უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტები.

ივნისის თვის შემაჯამებლ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ 2020 წლის აპრილსა და მაისში ერაყში ძალადობის ზოგადი მაჩვენებელი და უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტთა რაოდენობა მნიშვნელოვნად გაიზარა, რადგან „ისლამურმა სახელმწიფომ“ განაახლა ყოველწლიური „საგაზაფხულო თავდასხმათა“ კამპანია. ინციდენტების რაოდენობამ  ქვეყნის იმ 7 პროვინციაში, სადაც ჯგუფი ოპერირებს, 2018 წლის დონეებსაც კი მიაღწია. თუმცაღა, აღნიშნული კამპანია გაზაფხულზე დასრულდა და ივნისში, მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით, მხოლოდ რამდენიმე, სპორადული ხასიათის ინციდენტი ფიქსირდებოდა.

ივნისის თვეში დაფიქსირებულ უსაფრთხოების კუთხით 52 ინციდენტიდან ყველაზე მეტი – 19 შემთხვევა დიიალას პროვინციაში მოდიოდა, ხოლო მეორე ადგილზე 11 ძალადობრივი ინციდენტით სალაჰადდინის რეგიონი იყო. მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით, ზემოხსენებულ 52 ინციდენტს 46 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო  68 – დაშავდა.

ანგარიშში ასევე მოცემულია უშუალოდ სალაჰადდინის პროვინციაში ბოლო 2 წლის განმავლობაში არსებული უსაფრთხოების კუთხით ვითარება.

ანგარიშის მიხედვით, ბოლო თვის მაჩვენებელი საშუალოა და მიყვება უკანასკნელი წლის ტრენდს. გაზაფხულის განმავლობაში, ISIS-ის მებრძოლები დაბრუნდნენ აღმოსავლეთით მდებარე თუზ ხარმატოს დასახლებაში, თუმცა, ივნისისთვის უკან დაიხიეს და იქ მხოლოდ 2 ინციდენტი დაფიქსირდა. ივნისში ინციდენტები გეოგრაფიულად თითქმის მთლიანი პროვინციის ფარგლებში ფიქსირდებოდა. მათგან უმრავლესობა მოიცავდა ხელნაკეთ ასაფეთქებელ მოწყობილობებსა და საკონტროლო გამშვებ პუნქტებზე სროლებს, თუმცა, ასევე, დაფიქსირდა თავდასხმა სამარას რეგიონში მდებარე ჰაშდის ბაზაზეც. ავტორის შეფასებით, ზოგადად, სალაჰადდინის პროვინცია „ისლამური სახელმწიფოსთვის“ იქცა მეორადი მნიშვნელობის ფრონტად, სადაც მათი მთავარი პრიორიტეტი ხელახლა დაფუძნებაა.

უშუალოდ სალაჰადდინში, ივნისის თვეში დაფიქსირდა 11 ინციდენტი, რასაც 15 ადამიანის სიცოხლე ემსხვერპლა, ხოლო 22 – დაშავდა.[1]

აღნიშნული ტრენდი გაგრძელდა მომდევნო 3 თვის განმავლობაშიც. ივლისში, აგვისტოსა და სექტემბერში, სალაჰადდინის პროვინციაში, შესაბამისად, 10; 9 და 11 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი დაფიქსირდა. [2]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი ერაყის შესახებ 2020 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშის მიხედვით, ერაყში სალაჰადდინის პროვინცია, რომელიც ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს, წარმოადგენს ძირითადად სუნიტი მუსლიმებით დასახლებულ რეგიონს.  ანგარიშში, სხვა დამატებითი ინფორმაცია, უშუალოდ სალაჰადდინის პროვინციაში უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების, ასევე – სუნიტი მუსლიმების მიმართ არსებული სამართალდარღვევების შესახებ, არ იძებნება.[3]

სალაჰალდინის პროვინციაში, კერძოდ, ქ. სამარაში არსებობს თუ არა შიიტური დაჯგუფება “ჰაშიდშაყბი” და რამდენად უქმნის საფრთხეს ის იქ მცხოვრებ სუნიტებს?

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილი წყაროები, ერაყში, ქ.სამარაში მოქმედი დაჯგუფება „ჰაშიდშაყბის“ შესახებ, არაფერს წერენ. თუმცა, იძებნება ინფორმაცია დაჯგუფება Hashd al-Shaabi-ის შესახებ, რომელიც წარმოადგენს კვლევაში უკვე აღნიშნული „სახალხო სამობილიზაციო ძალების“ (PMF) ადგილობრივ დასახელებას.[4]

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2020 წლის 2 ოქტომბერს გამოქვეყნებულ ანგარიშში „სახალხო სამობილიზაციო ძალების შესახებ“ (PMF) წერდა, რომ სალაჰადდინის პროვინციაში არაერთი PMF  შენაერთია აქტიური. ისინი, ძირითადად, აწარმოებენ სამხედრო ოპერაციებს „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ ან, ზოგჯერ, მცირემასშტაბიან შეტაკებებში ხვდებიან ადგილობრივ მოსახლეობასთან. რაც შეეხება უშუალოდ ქალაქ სამარას, მას 2014 წლიდან მოყოლებული აკონტროლებს ერთ-ერთი შიიტური PMF დაჯგუფება – Saraya Al-Salam.

ანგარიშში საუბარია სხვადასხვა შემთხვევებზე, რომელთა ფარგლებშიც ადგილი ჰქონდა შეტაკებებს ზემოხსენებულ ჯგუფის წევრებსა და „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლებს, ასევე – სხვა ადგილობრივ აქტორებს შორის. საუბარი არ არის ზოგადად, სალაჰადდინის პროვინციაში და ასევე, კონკრეტულად ქ.სამარაში PMF-ების მხრიდან სუნიტი მუსლიმების მიმართ განხორციელებული უფლებადარღვევების შესახებ.[5]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ერაყში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ არაერთი არასამთავრობო ორგანიზაცია ავრცელებდა ცნობებს, რომ PMF და ფაშმერგა დაჯგუფებები არ რთავდნენ ნებას სამოქალაქო პირებს (მათ შორის, სუნიტ არაბებს), დაბრუნებოდენ საკუთარ საცხოვრებელ ადგილებს „ისლამური სახელმწიფოს“ კოტროლისგან გათავისუფლებულ ტერიტორიაზე. მაგალითად, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისის მიხედვით, ადგილობრივმა შეიარაღებულმა ჯგუფებმა სალაჰადდინის პროვინციის ქ. ბაიჯიში დაბრუნებულები არ შეუშვეს.

ამას გარდა, ანგარიშის მიხედვით, ერაყში, როგორ პოლიციის, ასევე – PMF-ების მხრიდან, ზოგჯერ ადგილი ჰქონდა სუნიტი მამაკაცების  მიმართ არასათანადო მოპყრობასა და წამებას, ასევე – მათ თვითნებურ დაპატიმრებას. [6]

სალაჰალდინის პროვინციაში უზრუნველყოფილია თუ არა პირთა მიერ სამართალდამცავებისთვის მიმართვა და რამდენად იცავენ ისინი ადამიანებს საფრთხისგან?

საერთაშორისო ვებ-პორტალ globalsecurity.com მიხედვით, „ერაყის პოლიციის სამსახური“ ექვემდებარება ქვეყნის შინაგან საქმეთა სამინისტროს უსაფრთხოების დეპარტამენტს, წარმოადგენს ქვეყანაში ძირითად სამართალდამცავ ორგანოს და ასრულებს საპოლიციო ფუნქციებს.ერაყის პოლიცია არ აწარმოებს საგამომძიებლო მოქმედებებს.

როგორც წესი, პოლიციის ადმინისტრირება ხდება პროვინციულ დონეზე. თითოეულ პოლიციის დანაყოფს გააჩნია საპატრულო, საგზაო და განყოფილების დონეზე ქვედანაყოფები. საპატრულო პოლიცია პასუხობს გამოძახებებზე, აკავებს სავარაუდო ეჭვმიტანილებს და გადაჰყავს ისინი პოლიციის შენობაში შემდგომი რეაგირებისთვის. განყოფილებებში მომუშავე თანამშრომლები ადგენენ დანაშაულის ანგარიშებს, რეაგირებას ახდენენ ხალხის მხრიდან დახმარების თაობაზე და ასისტირებას უწევენ გამომძიებელ მოსამართლეებს სისხლის სამართლის საქმეებში. საგზაო პოლიცია განაგებს გზებზე მოძრაობას, აკონტროლებს საგზაო წესების დაცვას და გასცემს მართვის მოწმობებს.[7]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ერაყში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში საშინაო უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი არაერთი ორგანო თუ დაჯგუფება მოქმედებს. გვხვდება ერაყის სამთავრობო უსაფრთხოების ძალები, რომელიც კომპეტენციების მიხედვით გაყოფილია შესაბამის ორგანოებში და ყველა მათგანი ექვმდებარება პრემიერ-მინისტრსა და ერაყის ცენტრალურ ხელისუფლებას. ამას გარდა, ერაყში ასევე არსებობს ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (Popular Mobilization Forces (PMF))  – სახელწიფოს მიერ მხარდაჭერილი სამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც 60-მდე შეიარაღებულ ჯგუფად არის დაყოფილი. მათი უმრავლესობა არის შიიტი არაბი. კანონის მიხედვით, ყველა PMF პასუხისმგებელია ერაყის პრემიერ-მინისტრის წინაშე, თუმცა, პრაქტიკაში, ზოგიერთი დანაყოფი ირანსა და ირანის რევოლუციური გუშაგების კორპუსს ექვემდებარებოდა. ანგარიშის მიხედვით, ერაყის სამოქალაქო სამსახურები, ზოგჯერ, ვერ ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. აღნიშნული, განსაკუთრებით სახეზე იყო ირანთან აფილირებული PMF დაჯგუფებების შემთხვევაში.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათა შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობის შემთხვევები; პირთა იძულებითი გაუჩინარება; წამება; თვითნებური დაკავების შემთხვევები; მძიმე და სიცოხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები;  პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; აზრის გამოხატვის, პრესის და ინტერნეტის თავისუფლების კუთხით არსებული შეზღუდვები, მათ შორის – ცენზურა და ჟურნალისტების მიმართ ძალადობა; შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვა; მნიშვნელოვანი ჩარევა შეკრებისა და მშვიდობიანი დემონსტრაციის უფლებაში; იძულებით გადაადგილებულ პირთა და „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ სავარაუდოდ აფილირებული პირთა მიმართ მუქარა; ფართოდ გავრცელებული სამთავრობო კორფუცია; ზოგიერთი ელემენტის, მათ შორის – „ქურთისტანის მუშათა პარტიის“ (PKK) და ირანისამდი ლოიალურად განწყობილი PMF ერთეულების მიერ ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირება; ლგბტი პირთა მიმართ მიზანმიმართული ძალადობა და ა.შ.

მთავრობა, მართალია, იძიებდა აღნიშნული სამართალდარღვევის შემთხვევებს, თუმცა, იშვიათად თუ აყენებდა დამნაშავე პირების პასუხისმგებლობის საკითხს. დაუსჯელობის სინდრომი ხშირი იყო როგორც სამთავრობო, ასევე – უსაფრთხოების ძალების რიგებში.[8]

აღნიშნულ პროვინციაში არსებობს ტრადიცია ერთ გვარში ქორწინების შესახებ? ქალი, რომელიც გათხოვდება სხვა გვარის მატარებელზე (თუნდაც მამიდაშვილზე) ეს ქმნის თუ არა საფრთხეს ორივე პირისთვის და რა სახის საფრთხე შეიძლება დაემუქროთ მათ ნათესავებისგან?

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ერაყში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ როგორც სამთავრობო წყაროების, ასევე – არასამთავრობო ორგანიზაციების ცნობით, ერაყში, განსაკუთრებით კი – ქვეყნის სამხრეთ პროვინციებში, გავრცელებული იყო და კვლავაც აქტუალურ პრობლემას წარმოადგენდა ტრადიცია სახელწოდებით – „ნაჰვა“ (nahwa). აღნიშნული გულისხმობს, რომ ნებისმიერი ქალის ბიძაშვილს, ბიძას ან სხვა მამაკაც ნათესავს შეუძლია, მას (ქალს) აუკრძალოს გვარის გარეთ სხვა მამაკაცზე ქორწინება ან გააუქმოს აღნიშნული ტიპის ქორწინება. მაგალითად, აპრილში, ადგილობრივი გაზეთის მიხედვით, 22 წლის ქალს ამარაჰადან სურდა უნივერსიტეტის ჯგუფელზე ქორწინება. თუმცა, მისი ტომის წარმომადგენელმა მამაკაცებმა „ნაჰვა“ გამოიყენეს და აიძულეს ის, დაქორწინებულიყო საკუთარ ბიძაშვილზე. 2 კვირის შემდგომ, გოგონამ თავის დაწვა სცადა, რომლის დროს მიყენებული  ჯანმრთელობის დაზიანებების შედეგად, გარდაიცვალა. ერაყის მთავარმა რელიგიურმა ლიდერმა – დიდმა აიათოლა ალი სისტანიმ მოუწოდა მოსახლეობას, შეეწყვიტათ აღნიშნული მავნე ტრადიცია. თუმცა, მიუხედავად ამისა, ქვეყნის ზოგიერთ ნაწილში, განსაკუთრებით კი იქ, სადაც ტომების გავლენა სამთავრობო გავლენას ჯობნის, აღნიშნული პრაქტიკა კვლავ გამოიყენებოდა. ანგარიშში საუბარი არ არის თუ რა ტიპის საფრთხეს შეიძლება დაექვემდებაროს „ნაჰვას“  საწინააღმდეგოდ დაქორწინებული წყვილი.

ანგარიშის მიხედვით, ერაყში იძულებითი ქორწინება კანონით აკრძალულია, თუმცა, ის ავტომატურად ბათილად არ აცხადებს იმ ტიპის იძულებით ქორწინებებს, სადაც საქორწინო ურთიერთობა უკვე განხორციელებულ იქნა. ანგარიშის მიხედვით, მთავრობა არ დგამდა საკმარის და სათანადო ნაბიჯებს, რათა კანონი პრაქტიკაში აღესრულებინა.[9]

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2019 წლის 20 მაისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ ძირითადად ერაყის სამხრეთ პროვინციებში გავრცელებულია ერთგვარი ტრადიცია სახელოწდებით „ნაჰვა“, რაც ნიშნავს ქალის იძულებით ქორწინებას მამის მხრიდან ბიძაშვილზე. ამას გარდა, ტრადიცია საშუალებას აძლევს ტომის თუ გვარის წარმომადგენელ ნებისმიერ მამაკაცს, აუკრძალოს ქალს სხვა მამაკაცზე ქორწინება და, სამაგიეროდ, აიძულოს ის, გვარის რომელიმე წევრზე იქორწინოს. ანგარიშში ასევე მოცემულია კონკრეტული ქეისი, როდესაც ალ-ამარაში, მაისანის პროვინცია, მცხოვრებმა გოგონამ „ნაჰვა“-სგან თავის ასარიდებლად, სუიციდს მიმართა.

ერთ-ერთი შესწავლილი მედია წყაროს – France 24-ის მიხედვით, ერაყული საზოგადოება კვლავ საკმაოდ კონსერვატიულია, რომელიც დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს ტომობრივ/გვარობრივ ტრადიციებს და რელიგიურ ჩვეულებებს. სტატიის მიხედვით, გვარის გავლენა ზოგჯერ აჭარბებს სახელმწიფო ინსტიტუციების გავლენას და ხშირია შემთხვევები, როდესაც ადგილობრივები, დავების გადასაწყვეტად, ოფიციალური სასამართლო სისტემის მაგივრად,  ტრადიციულ მეთოდებს იყენებენ.

სტატიის მიხედვით, „ნაჰვას“ ტრადიციის მეშვეობით ქალის იძულებითი ოქრწინება ერაყში დასჯადია 3 წლის ვადით თავისუფლების აღკვეთის, თუ ის ჩადენილია ბიძაშვილის მიერ, ხოლო 10 წლით პატიმრობით იმ შემთხვევაში, თუ დამნაშავე ქალის შორეული ნათესავია. თუმცა, 2003 წლის ომის შემდეგ,  ცენტრალურმა მთავრობამ დაკარგა ძალაუფლება ქვეყნის ბევრ რეგიონში, რამაც საშუალება მისცა ტომობრივ-გვარობრივ სტრუქტურებს, გაეფართოებინათ საკუთარი გაველნა. შესაბამისად, ერაყელი დეპუტატის მიხედვით, ზემოხსენებული კანონის პრაქტიკაში განხორციელება იშვიათად ხდება, რადგან ქალები ხშირა ერიდებიან საკუთარი ოჯახების წინააღმდეგ საჩივრების შეტანას.[10]

[1] Joel Wing – Blog “Musings on Iraq” – article „Islamic State’s Spring Offensive In Iraq Ends In June”; published in July 2020; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2020/07/islamic-states-spring-offensive-in-iraq.html [accessed 19 October 2020]

[2] Joel Wing – Blog “Musings on Iraq – article “slamic State And Pro-Iran Groups Both Pick Up Attacks In Iraq In September”; published in October 2020; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2020/10/islamic-state-and-pro-iran-groups-both.html [accessed 20 October 2020]

[3] Australian Government DFAT  -DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT IRAQ; published on 17 August 2020; available at

[accessed 19 October 2020]

[4] Al-Jazeera – article “ISIL attack kills Hashd al-Shaabi forces in Iraq”; published in May 2020; available at https://www.aljazeera.com/news/2020/5/2/isil-attack-kills-hashd-al-shaabi-forces-in-iraq [accessed 21 October 2020]

[5] ACCORD – Brief compilation on Shia militia; published in October 2020; available at

[accessed 21 October 2020]

[6] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Iraq; published in March 2020; available at

[accessed 19 October 2020]

[7] Globalsecurity.com  -Iraqi Police Service (IPS); available at https://www.globalsecurity.org/intell/world/iraq/ips.htm [accessed 19 October 2020]

[8] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Iraq; published in March 2020; available at

[accessed 19 October 2020]

[9] Ibid

[10] ACCORD – “Query response on Iraq: Forced marriage / Fasliya against the father’s will; threat from own tribe in case of refusal”; published in May 2019; available at

[accessed 21 October 2020]

ერაყი. შიიტი მუსლიმების მიმართ არსებული დამოკიდებულება ქადისიაში. ოქტომბერი, 2020

ქადისიას პროვინციაში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა – ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი ერაყის შესახებ 2020 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშის მიხედვით, ერაყში ქადისიას პროვინცია, რომელიც ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს, წარმოადგენს ძირითადად შიიტი მუსლიმებით დასახლებულ რეგიონს. ანგარიშის მიხედვით, რეგიონში ასევე მოქმედებენ შიიტური შეიარაღებული ჯგუფები – ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (PMF). ანგარიშში, სხვა დამატებითი ინფორმაცია, უშუალოდ ქადისიას პროვინციაში უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების, ასევე – შიიტი მუსლიმების მიმართ არსებული სამართალდარღვევების შესახებ, არ იძებნება.[1]

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2020 წლის 23 ივნისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ მთლიანი წლის მანძილზე, უშუალოდ ქადისიას პროვინციაში დაფიქსირდა 124 ინციდენტი, რომელთაგან 6-ს  27 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. შემთხვევათა უმრავლესობა დაფიქსირდა შემდეგ ლოკაციებზე: აფაკი; ალ-მიჰნავია; აშ-შინაფიია; ჰამზა; ნაჰიიათ გჰამმას; ნაჰიიათ ად დეგჰარა; შამია.[2]

ჟურნალისტი  და მკვლევარი ჯოელ უინგი 2008 წლიდან მოყოლებული აწარმოებს ონლაინ-ბლოგს, სადაც ყოველკვირეული პერიოდულობით თავსდება ინფორმაცია ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ სიტუაციაზე და ქვეყანაში მიმდინარე აქტუალურ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ თუ სხვა საკითხებზე.  ბლოგზე განთავსებული ინფორმაციის მიხედვით, უკანასკნელი 3 თვის განმავლობაში (ივლისი, აგვისტო, სექტემბერი) უშუალოდ ალ ქადისიას პროვინციაში, უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტები არ ფიქსირდება. [3] [4] [5]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, მათ შორის ავტორიტეტულ საერთაშორისო სამთავრობო თუ არასამთავრობო ორგანიზაციების შესაბამის ანგარიშებში, სხვა დამატებითი ინფორმაცია ერაყში, კერძოდ – ქადისიას პროვინციაში შიიტი მუსლიმების მიმართ არსებული მასობრივი უფლებადარღვევების ან დენის შესახებ, არ იძებნება.

სამართალდამცავი სისტემის ეფექტურობა ქადისიას პროვინციაში

საერთაშორისო ვებ-პორტალ globalsecurity.com მიხედვით, „ერაყის პოლიციის სამსახური“ ექვემდებარება ქვეყნის შინაგან საქმეთა სამინისტროს უსაფრთხოების დეპარტამენტს, წარმოადგენს ქვეყანაში ძირითად სამართალდამცავ ორგანოს და ასრულებს საპოლიციო ფუნქციებს. ერაყის პოლიცია არ აწარმოებს საგამომძიებლო მოქმედებებს.

როგორც წესი, პოლიციის ადმინისტრირება ხდება პროვინციულ დონეზე. თითოეულ პოლიციის დანაყოფს გააჩნია საპატრულო, საგზაო და განყოფილების დონეზე ქვედანაყოფები. საპატრულო პოლიცია პასუხობს გამოძახებებზე, აკავებს სავარაუდო ეჭვმიტანილებს და გადაჰყავს ისინი პოლიციის შენობაში შემდგომი რეაგირებისთვის. განყოფილებებში მომუშავე თანამშრომლები ადგენენ დანაშაულის ანგარიშებს, რეაგირებას ახდენენ ხალხის მხრიდან დახმარების თაობაზე და ასისტირებას უწევენ გამომძიებელ მოსამართლეებს სისხლის სამართლის საქმეებში. საგზაო პოლიცია განაგებს გზებზე მოძრაობას, აკონტროლებს საგზაო წესების დაცვას და გასცემს მართვის მოწმობებს.[6]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ერაყში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში საშინაო უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი არაერთი ორგანო თუ დაჯგუფება მოქმედებს. გვხვდება ერაყის სამთავრობო უსაფრთხოების ძალები, რომელიც კომპეტენციების მიხედვით გაყოფილია შესაბამის ორგანოებში და ყველა მათგანი ექვმდებარება პრემიერ-მინისტრსა და ერაყის ცენტრალურ ხელისუფლებას. ამას გარდა, ერაყში ასევე არსებობს ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (Popular Mobilization Forces (PMF))  – სახელწიფოს მიერ მხარდაჭერილი სამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც 60-მდე შეიარაღებულ ჯგუფად არის დაყოფილი. მათი უმრავლესობა არის შიიტი არაბი. კანონის მიხედვით, ყველა PMF პასუხისმგებელია ერაყის პრემიერ-მინისტრის წინაშე, თუმცა, პრაქტიკაში, ზოგიერთი დანაყოფი ირანსა და ირანის რევოლუციური გუშაგების კორპუსს ექვემდებარებოდა. ანგარიშის მიხედვით, ერაყის სამოქალაქო სამსახურები, ზოგჯერ, ვერ ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. აღნიშნული, განსაკუთრებით სახეზე იყო ირანთან აფილირებული PMF დაჯგუფებების შემთხვევაში.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათა შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობის შემთხვევები; პირთა იძულებითი გაუჩინარება; წამება; თვითნებური დაკავების შემთხვევები; მძიმე და სიცოხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები;  პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; აზრის გამოხატვის, პრესის და ინტერნეტის თავისუფლების კუთხით არსებული შეზღუდვები, მათ შორის – ცენზურა და ჟურნალისტების მიმართ ძალადობა; შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვა; მნიშვნელოვანი ჩარევა შეკრებისა და მშვიდობიანი დემონსტრაციის უფლებაში; იძულებით გადაადგილებულ პირთა და „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ სავარაუდოდ აფილირებული პირთა მიმართ მუქარა; ფართოდ გავრცელებული სამთავრობო კორფუცია; ზოგიერთი ელემენტის, მათ შორის – „ქურთისტანის მუშათა პარტიის“ (PKK) და ირანისამდი ლოიალურად განწყობილი PMF ერთეულების მიერ ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირება; ლგბტი პირთა მიმართ მიზანმიმართული ძალადობა და ა.შ.

მთავრობა, მართალია, იძიებდა აღნიშნული სამართალდარღვევის შემთხვევებს, თუმცა, იშვიათად თუ აყენებდა დამნაშავე პირების პასუხისმგებლობის საკითხს. დაუსჯელობის სინდრომი ხშირი იყო როგორც სამთავრობო, ასევე – უსაფრთხოების ძალების რიგებში.[7]

უშუალოდ ქადისიას პროვინციაში პოლიციის ეფექტურობის შესახებ, ინფორმაცია წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, არ იძებნება.

[1] Australian Government DFAT  -DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT IRAQ; published on 17 August 2020; available at

[accessed 9 October 2020]

[2] ACCORD – IRAK, JAHR 2019: Kurzübersicht über Vorfälle aus dem Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED); published on 23 June 2020; available at

[accessed 9 October 2020]

[3] Joel Wing – Blog “Musings on Iraq” – article “Violence remains low in Iraq in July 2020”; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2020/08/violence-remains-low-in-iraq-july-2020.html [accessed 9 October 2020]

[4] Joel Wing – Blog “Musings on Iraq” – article “Is a new Islamic State Offensive Beginning in Iraq?”; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2020/09/is-new-islamic-state-offensive.html [accessed 9 October 2020]

[5] Joel Wing – Blog “Musings on Iraq” – article “Islamic State and Pro-Iran Groups both pick up attacks in Iraq in September”; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2020/10/islamic-state-and-pro-iran-groups-both.html [accessed 9 October 2020]

[6] Globalsecurity.com  -Iraqi Police Service (IPS); available at https://www.globalsecurity.org/intell/world/iraq/ips.htm [accessed 9 October 2020]

[7] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Iraq; published in March 2020; available at

[accessed 9 October 2020]

ავღანეთი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება ლოგარის პროვინციაში. სექტემბერი, 2020

ქალ მასწავლებელთა (რომლებიც ასწავლიან გოგონებს) მდგომარეობა ლოგარის პროვინციაში და ზოგადად ავღანეთში – ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) ავღანეთის საგანმანათლებლო სისტემის შესახებ  2020 წლის  20 აგვისტოს მომზადებულ კვლევაში წერდა, რომ ავღანეთის ეროვნული სტატისტიკური სამსახურის მონაცემებით,  2018 წლისთვის არსებული მდგომარეობით, ქვეყანაში იყო 64 533 ქალი მასწავლებელი და 3.4 მილიონი მოსწავლე გოგონა. ანგარიშის მიხედვით, ზოგიერთი წყარო ავრცელებდა ინფორმაციას, რომ თალიბანი, „ხორასნის პროვინციის ისლამური სახელმწიფო“ (ISKP) და ზოგიერთი სხვა შეიარაღებული დაჯგუფება აგრძელებდა გოგონათა სკოლებზე ძალადობრივ თავდასხმებს და, ზოგადად, ეწინააღმდეგებოდა გენდერული თანასწორობის იდეას. ისინი, ზოგჯერ,  საკუთარ კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე, 12 წლის ზემოთ გოგონებს უკრძალავდნენ სკოლებში სიარულს. თუმცა, სხვა წყაროს მიხედვით, ჰერათის პროვინციაში ადგილობრივ უხუცესთან მოლაპარაკებების შემდგომ, თალიბანმა დაუშვა სკოლებში გოგონები მხოლოდ იმ პირობით, რომ მათი ყველა მასწავლებელი ქალი იქნებოდა. ამას გარდა, Human Rights Watch ერთ-ერთ ანგარიშში წერდა, რომ თალიბანის განცხადებით, გარდა მასწავლებლებისა, გოგონთა სკოლებში მომუშავე დამლაგებლები და დარაჯებიც აუცილებლად ქალები უნდა ყოფილიყვნენ.

ანგარიშში დამატებით მოცემულია ინფორმაცია თალიბანის დამოკიდებულებაზე ზოგადად განათლების სისტემის მიმართ, რაც 2001-დან 2016 წლამდე საკმაოდ შეიცვალა. თუ ადრეულ პერიოდში თალიბანი უკომპრომისოდ ეწინააღდეგებოდა ზოგადად განათლებასა და სამთავრობო სკოლებს, უკანასკნელ წლებში ეს მიდგომა შეიცვალა. Human Rights Watch 2020 წლის ანგარიშში წერდა, რომ ზოგიერთ პროვინციაში, თალიბანი აკრძალვის მაგირვად, თავად უწევს მეთვალყურეობას სასწავლო პროცესებს. ანგარიშის მიხედვით, აღნიშნული მიდგომა ადგილობრივების მხრიდან ზეწოლის შედეგად შეიცვალა. ორგანიზაციისთვის 2019 წელს მიცემულ ინტერვიუში, თალიბანის ერთ-ერთი მაღალჩინოსანი ამბობდა, რომ ისინი ითვალისწინებდნენ ადგილობრივ ნორმებს. „კუნდუზში, სამანგანსა და ლოგარში ადგილობრივები ემხრობიან გოგონათა განათლების იდეას. თუმცა, მაგალითად, ურუზგანსა და ჰელმანდში ეს ასე არაა. შესამისად, ჩვენ ვერ დავაწესებთ ერთნაირ წესებს ავღანეთის ყველა პროვინციაში“. მიუხედავად ამისა, წყაროთა უმრავლესობა აღნიშნავდა, რომ 2018 წლიდან მოყოლებული თალიბანი კვლავაც განაგრძობდა საგანმანათლებლო დაწესებულებებზე თავდასხმას, აღიქვამდა რა მათ, როგორც სამთავრობო კონტროლის ერთ-ერთ ფორმას. ანგარიშში ასევე მოცემული იყო კონკრეტული შემთხვევა ლოგარის პროვინციაში, სადაც 2019 წლის ოქტომბერში თალიბანმა დახურა მთავრობის მიერ დაფინანსებული 29 „მადრასა“ (მეჩეთებთან არსებული რელიგიური პროფილის სკოლები), რადგან ისინი თანხვედრაში არ მოდიოდა ჯგუფის პრინციპებთან. შედეგად,  2600 მოსწავლე, მათ შორის – 900 გოგონა, განათლების მიღმა დარჩა.

რაც შეეხება უშუალოდ სკოლებში მომუშავე პერსონალის მიმართ დამოკიდებულებას, ანგარიშის მიხედვით, UNAMA-მ 2019 წელს აღწერა 29 ძალადობრივი ინციდენტი, რომელთა ფარგლებშიც ანტი-სამთავრობო ჯგუფებმა გამიზნული თავდასხმები მოაწყვეს სკოლებსა და იქ მომუშავე პირებზე, გაიტაცეს მასწავლებლები, დაწვეს სკოლები, თავს დაესხნენ გოგონა მოსწავლეებს და ა.შ. ანგარიშში, შესაბამისად, მოყვანილია არაერთი კონკრეტული შემთხვევა, რომელთა ფარგლებშიც ადგილი ჰქონდა ზემოხსენებულ დანაშაულებს. უფრო დეტალურად, უშუალოდ ქალ მასწავლებლებზე, ანგარიშში ინფორმაცია არ არის.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ავღანეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში მოქმედ სკოლათა მხოლოდ 16 % არის უშუალოდ გოგონების. თალიბანი, საკუთარ კონტროლირებად ტერიტორიაზე ემუქრებოდა და  თავს ესხმოდა სკოლებს, მოსწავლეებს (განსაკუთრებით, გოგონა მოსწავლეებს) მასწავლებლებსა და სკოლებში მომუშავე სხვა პერსონალს. ადგილი ჰქონდა როგორც ვაჟთა, ასევე – გოგონათა სკოლების გადაწვის ფაქტებსაც. გარდა შეიარაღებული ჯგუფების მხრიდან თავდასხმებისა და მუქარებისა, ის მთავარი ფაქტორები, რაც ხელს უშლიდა ავღან გოგონებს სათანადო საშუალო განათლების მიღებაში იყო: სიღარიბე; ადრეულ ასაკში ან/და იძულებითი ქორწინებები; სკოლებში ქალი მასწავლებლების ნაკლებობა და ა.შ. [2]

სხვა დამატებითი ინფორმაცია კონკრეტულად ქალი მასწავლებლების მიმართ არსებულ პრობლემებზე უშალოდ ლოგარის პროვინციაში, წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში არ იძებნება,

ლოგარის პროვინციაში (ქ. ბარაქი) უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა; – პროვინციაში თალიბანის აქტიურობა.

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2020 წლის 4 აგვისტოს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილია მოგზაურთათვის ავღანეთში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

როგორც რუქაზე ჩანს, მხოლოდ რამდენიმე ადგილია (ქაბულის გაძლიერებული უსაფრთოების ზონა; ქაბულის საერთაშორისო აეროპორტი; პანჯშირის პროვინცია და ქალაქი ბამიანი) ისეთი, სადაც, რეკომენდაციების თანახმად, მოქალაქეებს მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის დროს შეუძლიათ მოგზაურობა. ოფისი მოუწოდებს ბრიტანელ მოგზაურებს, უსაფრთხოების კუთხით არსებული მძიმე და საშიში სიტუაციის გამო, კატეგორიულად შეიკავონ თავი ავღანეთის სხვა ნაწილებში (მათ შორის, ლოგარის პროვიციაში) მოგზაურობისგან.[3]

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, ავღანეთში უკვე რამდენიმე ათწლელულია, რაც შეიარაღებული კონფლიქტები არ წყდება. ქვეყნის მთავრობა, რომელსაც მხარს შეერთებული შტატები უჭერს, აგრძელებს შიდა ტიპის კონფლიქტს ავღანური თალიბანისა და სხვა შეიარაღებული ჯგუფების, მათ შორის – ახლადდაფუძნებული ტერორისტული ორგანიზაცია – „ისლამური სახელმწიფოს ხორასნის ფრთის“ წინააღმდეგ.[4]

„გაეროს ავღანეთის ასისტირების მისიის“ (UNAMA) 2019 წლის შემაჯამებელი ანგარიშში, რომელიც შეიარაღებული კონფლიქტის ფარგლებში სამოქალაქო პირთა დაცვას ეხება, მოცემულია რუქა ავღანეთში მიმდინარე წელს მომხდარი უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების სიხშირისა და შედეგად დამდგარი სამოქალაქო მსხვერპლის შესახებ.

რუქის მიხედვით, ტენდენცია შენარჩუნებულია და 2019 წელსაც, ყველაზე მეტი დანაკარგი ქაბულის პროვინციაშია (1563). ასევე საკმაოდ დიდი მსხვერპლი ფიქსირდება ნანგარჰარის პროვინციაში (1070 გარდაცვლილი). ამას გარდა, დანაკარგების საკმაოდ მაღალი მაჩვენებლით, ასევე გამოირჩეოდა ჰელმანდის, გჰაზნისა და ფერიაბის პროვინციებში. რუქის მიხედვით, ავღანეთის აბსოლუტურად ყველა პროვინციაში ფიქსირდებოდა უსაფრთხოების კუთხით არსებული ინციდენტები, რომელთაც, თითქმის ყოველთვის, სამოქალაქო მსხვერპლი ახლდა თან.

ანგარიშში მოცემული ინფორმაციის მიხედვით, 2019 წლის განმავლობაში, უშუალოდ ლოგარის პროვინციაში ძალადობრივ ინციდენტებს (მათ შორის, საჰაერო დაბომბვებსა და შეტაკებებს) 95 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ხოლო 123 – დაშავდა. აღნიშნული რიცხვი (ჯამში 218 სამოქალაქო დანაკარგი), წინა წლის ანალოგიურ მაჩვენებელთან შედარებით, 52 %-ით მაღალია.[5]

ავსტრიის წარმშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2020 წლის 23 ინვისს მომზადებულ ანგარიშში წერდა ავღანეთში უსაფრთოების კუთხით არსებულ სიტუაციაზე. ანგარიშის მიხედვით,  2019 წლის განმავლობაში, ლოგარის პროვინციაში 415 ძალადობრივი ინციდენტი დაფიქსირდა, რასაც  ჯამში 985 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. ინციდენტები, სხვა ლოკაციებთან ერთად, ასევე დაფიქსირდა ქ. ბარაქ ბარაქშიც. ინციდენტების უმრავლესობა თალიბანის და სხვა ანტი-სამთავრობო დაჯგუფებების ქმედებებთან იყო დაკავშირებული.[6]

არასამთავრობო ორგანიზაცია „Center for Strategic and International Studies” (CBIS) ავღანეთის შესახებ ანგარიშში წერდა, რომ  2019 წლის განმავლობაში, თალიბანმა ა.შ.შ. საჰაერო დაბომბვების გამო, საკმაოდ დიდი ზარალი განიცადა. დაიღუპა შეიარაღებული ჯგუფის არაერთი ლიდერი. მათ შორის, აღსანიშნავია 2019 წლის 28 ივნისს ლოგარის პროვინციის „ჩრდილოვანი მმართველის“ (Shadow Governor) – ჰაჯი ლალას დაღუპვა. ასევე, ლოგარის პროვინციაში მდებარე აზრას დასახლების ადგილობრივი მეთაურის – მალავი მოჰამადულლაჰის მკვლელობაც.

ანგარიშში ასევე საუბარია, რომ 2020 წლის „სეზონისთვის“ თალიბანი ზამთრის დადგომისთანავე მოემზადა და ახალი მეთაურები გადაანაწილა მთელ რიგ პროვინციებში, მათ შორის – ლოგარში. გარდა თალიბანისა, ანგარიშის მიხედვით, ლოგარში საკმაოდ აქტიურია დაჯგუფებები: ალ-ქაიდა და Haqqani Network.[7]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, სხვა დამატებითი ინფორმაცია უშუალოდ ქალაქ ბარაქში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ მდგომარეობაზე, არ იძებნება.

[1] EASO – „Afghanistan: Education sector: personnel and students“; published on 20 August 2020; available at

[accessed 7 September 2020]

[2] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Afghanistan; published on 11 March 2020; available at

[accessed 7 September 2020]

[3] United Kingdom Foreign and Commonwealth Office – Foreign travel advice Afghanistan; published on 21 April 2020; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/afghanistan [accessed 7 September 2020]

[4] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 7 September 2020]

[5] UNAMA – Afghanistan – Protection of Civilians in Armed Conflict 2019; published in February 2020; available at

[accessed 7 September 2020]

[6] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation – „AFGHANISTAN, JAHR 2019: Kurzübersicht über Vorfälle aus dem Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED); published on 29 June 2020; available

  [accessed 7 September 2020]

[7] Center for Strategic and International Studies (CBIS) – “Afghanistan: The prospect for a Real Peace”; published on 7 July 2020; available at

[accessed 7 September 2020]

ნიგერია. უსაფრთხოების და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. აგვისტო, 2020

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2020 წლის 4 აგვისტოს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილია მოგზაურთათვის ნიგერიაში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

ოფისი მოუწოდებს ბრიტანეთის მოქალაქეებს, კატეგორიულად შეიკავონ თავი ბორნოს, იობეს, ადამავას, გომბეს შტატებში, ასევე – ზამფარას შტატში, ნიგერის საზღვართან მდებარე 20 კილომეტრიან ზონაში. დანარჩენი ნიგერიის ტერიტორიაზე, მოგზაურობა ნებადართულია მხოლოდ უკიდურესი აუცილებლობის შემთხვევაში.[1]

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით, ნიგერიაში ფიქსირდება 2 ცალკელული შიდა, არა-საერთაშორისო ხასიათის კონფლიქტი. კერძოდ, ქვეყნის ხელისუფლება ებრძვის ორ შეიარაღებულ ჯგუფეს – „ბოკო ჰარამსა“ და „დასავლეთი აფრიკის პროვინციის ისლამურ სახელმწიფოს“ (ISWAP).[2]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ნიგერიაში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერს, რომ ნიგერია არის ფედერალური რესპუბლიკა, რომელიც შედგება 36 შტატისა და ფედერალური დედაქალაქისგან. თებერვალში ჩატარებულ არჩევნებზე, რომელიც სამონოტორინგო ორგანიზაციების უმრავლესობის შეფასებით – იყო თავისუფალი , პრეზიდენტი მუჰამმადუ ბუჰარი მეორე ვადით იქნა არჩეული.

ანგარიშის მიხედვით, ნიგერიის პოლიცია არის ძირითადი სამართალდამცავი ორგანო შტატებში, სხვა ფედერალურ ინსტიტუტებთან ერთად. თუმცა, ზოგიერთ შემთხვევაში, სამოქალაქო უწყებები ვერ ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, კვლავ გრძელდებოდა ისეთი ტერორისტული ჯგუფების თავდასხმები, როგორიცაა „ბოკო ჰარამი“ და „დასავლეთ აფრიკის ისლამური სახელმწიფო“ (ISIS-WA). ისინი თავს ესხმოდნენ როგორც სამთავრობო, ასევე – სამოქალაქო სამიზნეებს, რასაც შედეგად ათასობით ადამიანის სიცოცხლისა და ჯანრმთელობის დაზიანება, ქონების განადგურება, ორ მილიონზე მეტი ადამიანის იძულებითი შიდა გადაადგილება და, ასევე – ნიგერიის საზღვრებს გარეთ, მეზობელ სახელმწიფოებში 243 875 ნიგერიელი ლტოლვილების მოხვედრა, მოჰყვა.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში, ადამიანის უფლებების კუთხით, მნიშვნელოვან უფლებადარღვევებს შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობები, მათ შორის – კანონგარეშე მკვლელობები; იძულებითი გაუჩინარებისა, წამებისა და თვითნებური დაკავების შემთხვევები, რომელსაც ახორციელებდნენ როგორც ტერორისტული ორგანიზაციები, ასევე – ნიგერიის მთავრობა; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; მოქალაქეთა პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; ძალადობა და დაპატიმრებების შემთხვევები ჟურნალისტთა მიმართ; სერიოზული შეზღუდვები შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების კუთხით, განსაკუთრებით – ლგბტი თემისა და რელიგიური უმცირესობების შემთხვევაში; ფართოდ გავრცელებული კორუფცია; ძალადობა ლგბტი პირების მიმართ და ა.შ. ნიგერიის მთავრობა, ზოგჯერ, დგამდა სათანადო ნაბიჯებს აღნიშნულ სამართალდარღვევებში დამნაშავეების დასასჯელად, თუმცა, აღნიშნული იშვიათ შემთხვევას წარმოადგენდა. დაუსჯელობა მნიშვნელოვან პრობლემად რჩებოდა ყველა სახელისუფლებო დონეზე. უსაფრთხოების ძალების წევრები, რომელთა მიმართაც არსებობდა ბრალდებები სერიოზული უფლებადარღვევების შესახებ, ხშირად არანაირ პასუხისმგებლობას არ ექვემდებარებოდნენ.

უფლებამცველი ორგანიზიების ცნობით, ბორნოს შტატის მთავრობის მიერ მხარდაჭერილი „Civilian Joint Task Force“ (CJTF) – არასამთავრობო თავდაცვითი შეიარაღებული ჯგუფი, რომელიც ზოგჯერ ნიგერიის სამხედრო ძალებთან ერთად კოორდინირებულ სამხედრო მოქმედებებს ასრულებდა,  ზოგჯერ ჩადიოდა სერიოზულ სამართალდარღვევებს. შტატის მთავრობა, იშვიათად თუ იძიებდა აღნიშნულ საქმეებს და, ხშირად, თვალს ხუჭავდა ზემოხსენებული ჯგუფის წევრების მიერ ჩადენილ გადაცდომებზე, მათ შორის – ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირების შემთხვევებზე. ამას გარდა, „ბოკო ჰარამიც“ აქტიურად იყენებდა იძულებით გაწვეულ ბავშვებს და რთავდა მათ შეიარაღებულ მოქმედებებში. გრძელდებოდა მოქალაქეთა გატაცებების შემთხვევები აღნიშნული ტერორისტული ორგანიზაციისა და  „დასავლეთი აფრიკის პროვინციის ისლამურ სახელმწიფოს“ (ISWAP) წევრების მიერ. ორივე ჯგუფი გოგონებსან და ქალებს უქვემდებარებდა ისეთი ტიპის სექსუალურ და გენდერულ ძალადობას, როგორიცაა – იძულებითი ქორწინებები; სექსუალური მონობა და გაუპატიურება. ნიგერიის მთავრობა, მართალია, იძიებდა აღნიშნული ჯგუფების მიერ განხორციელებულ თავდასხმებს და სისხლისსამართლებრივ დევნას უქვემდებარებდა მათ წევრებს, თუმცა, ეჭვმიტანილთა უმრავლესობა, ხშირად ყოველგვარი ბრალდების გარეშე რჩებოდა სამხედრო დაკავების ცენტრებში.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch ნიგერიის შესახებ 2020 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ მიუხედავად ფედერალური მთავრობის დაპირებისა  უსაფრთხოების კუთხით ზომები გამკაცრების შესახებ, ნიგერიაში არასტაბილურობის ატმოსფერო კვლავ შენარჩუნდა 2019 წლის განმავლობაში. მაისში, მოქმედმა პრეზიდენტმა მუჰამმადუ ბუჰარიმ გაიმარჯვა არჩევნებში, რომლის მიმდინარეობისასაც, პოლიტიკურ ძალადობას 11 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.

ანგარიშის მიხედვით, ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ტერორისტულ ორგანიზაცია „ბოკო ჰარამთან“ მიმდინარე შეიარაღებული კამპანიის დაწყებიდან 10 წელი გავიდა. აღნიშნული დაპირისპირება დღესაც აქტიურად გრძელდება და მხოლოდ 2019 წელს, 640 სამოქალაქო პირის სიცოცხლე შეიწირა. გაეროს ჰუმანიტარულ საკითხთა კოორდინირების ოფისის ინფორმაციით, 2009 წლიდან მოყოლებული, ბოკო ჰარამთან არსებულ კონფლიქტს 27 000 ადამიანი   ემსხვერპლა.  ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში,  ჰუმანიტარული დახმარების გარეშე 827 000 ადამიანია დარჩენილი.

ამას გარდა, ნიგერიის სხვა შტატებში ფიქსირდება ფართოდ გავრცელებული გატაცებების შემთხვევები; ძარცვა და მეცხვარეებსა და ფერმერებს შორის განახლებული სასიკვდილო ხასიათის ძალადობა.  ქვეყანაში, ასევე, გაუარესდა სიტუაცია გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებების კუთხით, გახშირდა რა მშვიდობიანი დემონსტრაციების დარბევის, აქტივისტების დაკავებისა და მედიაზე რეპრესიების ფაქტები.[4]

Amnesty International-ის ნიგერიის შესახებ 2020 წლის ყოველწლიური ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში, განსაკუთრებით კი – ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, „ბოკო ჰარამის“ თავდასხმები გრძელდებოდა, რასაც შედეგად ასობით ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა. კერძოდ, გასული წლის განმავლობაში დაფიქსირდა 31 ძალადობრივი თავადსხმა, რასაც 378 სამოქალაქო პირის სიცოცხლე ემსხვერპლა. ჯგუფის წევრებმა ასევე, მოკლეს 16 გატაცებული პირიც. ამას გარდა,  ნიგერიის არმიის, პოლიციისა და სახელმწიფო უსაფრთხოების ძალების წევრები კვლავ აგრძელებდნენ დაკავებულთა წამებას. ზოგიერთ შტატში ფიქსირდებოდა თემებს შორის ძალადობრივი დაპირისპირებები. შეკრების, მანიფესტაციისა და გამოხატვის თავისუფლებების კუთხით სიტუაცია მკვეთრად იყო გაუარესებული. ხელისუფლება, ზოგიერთ შემთხვევაში, ასევე, უგულვებელყოფდა სასამართლო გადაწყვეტილებებსაც.[5]

რაც შეეხება უშუალოდ უსაფრთხოებისკუთხით არსებულ მდგომარეობას კონკრეტულ შტატებში, ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2020 წლის 16 აპრილს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ნიგერიის შესახებ წერდა, რომ დედაქალაქ აბუჯაში 2020 წლის 23 მარტს „ნიგერიის შიიტი მუსლიმების მოძრაობამ“ საპროტესტო დემონსტრაცია გამართა, რომლის ფარგლებშიც აპროსტესტებდნენ მოძრაობის ლიდერის – შეიკ ელ ზაკზაკის დაკავებას, რომელიც 2015 წლიდან დღემდე პატიმრობაშია. აქციის მიმდინარეობისას, მონაწილეების თქმით, პოლიციამ გაუფრთხილებლად გამოიყენა ცეცხლსასროლი იარაღი და ცრემსლადენი გაზი, რის შედეგადაც 2 ადამიანი დაშავდა. ამასთანავე, დააკავეს 10 დემონსტრანტიც.

რაც შეეხება სამხრეთი ნიგერიის შტატებს (ანამბრა; რივერსი; ოიო; დელტა; ედო; იმო; ლაგოსი) ანგარიშში ზოგადად, საუბარია სამხრეთი ნიგერიის შტატების არსებულ პრობლემებსა თუ უსაფრთხოების კუთხით არსებულ ინციდენტებზე. თუმცა, კონკრეტულად ამ შტატებზე, ანგარიშში, ინფორმაცია არ იძებნება. ასევე არ იძებნება კონკრეტული ინფორმაცია უშუალოდ კანოს შტატზე, თუმცა, აღსანიშნავია, რომ ეს შტატი  ქვეყნის ჩრდილოეთში (ანუ იმ ზონაში, სადაც ბოკო ჰარამი აქტიურია) მდებარეობს.[6]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროები, მათ შორის – ავტორიტეტული საერთაშორისო, სამთავრობო თუ არასამთავრობო ორგანიზაციები, საკუთარ უახლეს ანგარიშებში, არაფერს წერენ ნიგერიაში დაჯგუფება „ფულანი ექსმნების“ შესახებ.

[1] United Kingdom Foreign and Commonwealth Office – Foreign travel advice Nigeria; published in April 2020; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/nigeria [accessed August 2020]

[2] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed August 2020]

[3] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Nigeria; published in March 2020; available at

[accessed August 2020]

[4] Human Rights Watch – World Report 2020 – Nigeria; published in January 2020; available at

[accessed August 2020]

[5] Amnesty International – Human Rights in Africa: Review of 2019 – Nigeria [AFR 01/1352/2020]; published in April 2020; available at

[accessed August 2020]

[6] EASO – “Nigeria: Security Situation”; published in April 2020; available at https://www.ecoi.net/en/countries/nigeria/featured-topics/security-situation/ [accessed 14 August 2020]

ერიტრეა. ადამიანის უფლებების დაცვა; სავალდებულო სამხედრო სამსახური. ივლისი, 2020

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ერიტრეაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ერითრეა არის მკაცრად ცენტრალიზებული, ავტორიტარული რეჟიმს დაქვემდებარებული სახელწმიფო, რომელსაც პრეზიდენტი ასაიას აფვერკი აკონტროლებს. ქვეყანაში ერთადერთი პოლიტიკური პარტიაა „დემოკრატიისა და სამართლიანობის ხალხთა ფრონტი“, რომელსაც პრეზიდენტი ხელმძღვანელობს. ქვეყანაში, 1993 წლის დამოუკიდებლობების რეფერენდუმის შემდგომ, არ ჩატარებულა არანაირი ტიპის არჩევნები.

ერიტრეაში ქვეყნის შიდა უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს პოლიცია, ხოლო შეიარაღებული ძალები საგარეო უსაფრთხოებაზე არიან პასუხისმგებელნი. მთავრობა ზოგჯერ იყენებს რეზერვში არსებულ ძალებს, ასევე – დემობილიზებულ ჯარისკაცებსა და სამოქალაქო შეიარაღებულ ჯგუფებს, რათა უზრუნველყოს სათანადო პასუხი ზოგიერთი შიდა თუ საგარეო გამოწვევის მიმართ. შეიარაღებულ ძალებს შეუძლიათ სამოქალაქო პირთა დაპატიმრება. სამოქალაქო ინსტიტუციები და საჯარო ორგანოები, უსაფრთხოების ძალების უდიდეს ნაწილზე ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს.

მიმდინარე წელს ადამიანის უფლებათა კუთხით, ერიტრეაში აქტუალური საკითხები იყო:  სამთავრობო ძალების მიერ პირთა იძულებითი გაუჩინარების შემთხვევები, წამება და თვითნებური დაკავება; მკაცრი და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; პოლიტიკური პატიმრები; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; დამოუკიდებელი სასამართლოს არარსებობა; ცენზურა და პრესისა და გამოხატვის თავისუფლების კუთხით დაწესებული უსაშინლესი შეზღუდვები; შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვა; შეზღუდვები რელიგიის და გადაადგილების თავისუფლებების კუთხით;  პირთა ტრეფიკინგი; იმავე სქესის პირთა შორის ნებაყოფლობითი სექსუალური ურთიერთობის კრიმინალიზება და იძულებით შრომა, მათ შორის – პირთა იძულებითი მონაწილეობა სავალდებულო სამხედრო სამსახურში, რომელიც რუტინულად მოიცავს კანონით დაწესებულ 18 თვეზე გაცილებით ხანგრძლივ პერიოდს.

მთავრობა, როგორც წესი, არ დგამდა არანაირ ნაბიჯს, რათა სათანადოდ გამოეძიებინა ზემოხსენებული სამართალდარღვევები და დაესაჯა დამნაშავეები. შესაბამისად, დაუსჯელობა აღნიშნული ქმედებებისთვის ნორმად მიიჩნეოდა.

ანგარიშში ასევე საუბარია ქვეყანაში მოქმედ სავალდებულო სამხედრო სამსახურზეც. კერძოდ, კანონის მიხედვით, 18-დან 50 წლამდე ყველა მოქალაქემ უნდა გაიაროს სავალდებულო სამხედრო სამსახური, რომლის მოცულობაც არის 18 თვე – 6 თვე სამხედრო წვრთნები, ხოლო შემდგომი 12 – უშუალო მსახურება კონკრეტული სახელმწიფო ორგანოსთვის. ქვეყანაში არ არსებობს ალტერნატიული სამსახური.

ანგარიშის მიხედვით, მიუხედავად 18 თვიანი კანონისმიერი ლიმიტისა, მთავრობა არ ათავისუფლებდა ახალწვეულებს მათი ვადის მოხდის შემდგომ და მათ აიძულებდა განუსაზღვრელი ვადით მსახურებას, რისთვისაც იყენებდა ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა – დაკავების მუქარა; ასევე – მუქარები წამების ან ოჯახის მიმართ სხვადასხვა სასჯელების შესახებ. ახალწვეულებს არ აქვთ სამსახურიდან წამოსვლის უფლება და მათ, ასევე, არ შეუძლიათ სხვა დამატებით სამსახურში იმუშავონ. როგორც წესი, მათ ასევე არ შეუძლიათ ქვეყნის დატოვება, რადგან მთავრობა მათ ვიზას ან ქვეყნიდან გამსვლელ ნებართვას არ აძლევს. გარდა სტანდარტული მოვალეობებისა, როგორიცაა – პატრული და საზღვრის მონიტორინგი, ახალწვეულებს უწევდათ ისეთი სამუშაოების შესრულება, როგორიცაა: გზების შეკეთება; მცენარეების დათესვა; სწავლება; მშენებლობებში მონაწილება; სამთავრობო სტრუქტურების ოფისებში კლერკული სამუშაოს შესრულება და ა.შ. ასევე, გავრცელებული ცნობების თანახმად, ზოგიერთი ახალწვეული ასევე ექვემდებარებოდა ფიზიკურ შრომას, რასაც არანაირი კავშირი არ ჰქონდა სავალდებულო სამხედრო სამსახურთან.[1]

Human Rights Watch ერიტრეის შესახებ 2020 წლის ანგარიშში წერდა, რომ ბოლო 2 ათწლეულის განმავლობაში, პრეზიდენტი ისაიას აფევერკი იყენებდა ეთიოპიასთან არსებულ კონფლიქტს, რათა გაემართლებინა მოქმედი ავტორიტარული რეჟიმი. მართალია,  2018 წლის ივლისში, ორ ქვეყანას შორის ზავი დაიდო, რის შედეგადაც დასრულდა ერითრეის დიპლომატიური იზოლაცია, თუმცა, სიტუაცია იგივე დარჩა. მთავრობა კვლავ აგრძელებდა განუსაზღვრელი ვადით ერითრეელი მოქალაქეების სამხედრო გაწვევას, რის შედეგადაც აიძულებდა მათ ემუშავათ დაბალ ხელფასზე, არ ჰქონოდათ არანაირი არჩევანი სამუშაო ადგილი არჩევის კუთხით და, ხშირად, ემუშავათ და ეცხოვრათ უმძიმეს პირობებში.

მთავრობის მიერ სავალდებულო სამსახურის წესების დარღვევის გამო, ათასობით ერიტრიელი (მათ შორის, ბავშვები) იძულებული იყო, ქვეყნის გარეთ გაქცეულიყო. UNHCR-ის 2018 წლის ბოლოს არსებული მონაცემებით, ქვეყანა დატოვა 507. 300-მა პირმა, რაც ქვეყნის საერთო მოსახლეობის დაახლოებით 10 %-ია.[2]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) ერითრეაში სამხედრო სამსახურის შესახებ გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერდა, რომ ქვეყანაში დე ფაქტო „საგანგებო მდგომარეობა“ 1998 წელს გამოცხადდა და მას შემდეგ ძალაშია, შესაბამისად, აღნიშნული მიზეზის გამო, არსებული სავალდებულო სამხედრო სამსახური განუსაზღვრელი ვადით გრძელდება. 2018 წელს, მას შემდეგ, რაც საბოლოოდ შედგა სამშვიდობო შეთანხმება ეთიოპიასთან, იყო მოლოდინი, რომ აღნიშნული სამსახურის მაქსიმალური ვადა კანონისმიერ ჩარჩოს – კერძოდ, 18 თვეს დაუბრუნდებოდა. თუმცა, 2019 წლის აგვისტოს მდგომარეობით, არაფერი შეცვლილა და ამ კუთხით, ჯერჯერობით არანაირი ნაბიჯი არ გადადგმულა. ხელისუფლება აცხადებს, რომ რეფორმას გარკვეული დრო სჭირდება, რადგან თუ ასობით ათას მოქმედ ახალწვეულს გაათავისუფლებს, მნიშვნელოვნად ხელს შეუწყობს უმუშევრობას, რადგან მათი უმრავლესობისთვის საკმარისი სამუშაო ადგილები არ იქნება. შესაბამისად, მთავრობას, იმისთვის, რომ შექმნას აღნიშნული ადგილები, გარკვეული დრო ჭირდება.

1995 წლის ეროვნული სამხედრო სამსახურის პროკლამაციის 8 მუხლის მიხედვით, სავალდებულო სამსახური გრძელდება 18 თვეს, რომელთაგან 6 თვე ეთმობა სამხედრო წვრთნებს, ხოლო დანარჩენი 12 – უშუალოდ მსახურებას. თუმცა, კანონის 21 (1) მუხლი ამბობს, რომ ომიანობის დროს, აღნიშნული სამსახურის პერიოდი განუსაზღვრელი ვადით შეიძლება გაგრძელდეს. ეს  მუხლი გამოყენებულ იქნა ეთიოპიასთან ომის დაწყების დროს 1998 წელს და დღემდე მოქმედებს. გამოკითხულ წყაროთა მიხედვით, ზოგჯერ, ახალწვეულებს 18 თვით მსახურების შემდგომ ათავისუფლებენ, თუმცა, უმრავლეს შემთხვევაში, ეს პერიოდი გაცილებით ხანგრძლივია. არის ბევრი შემთხვევა, როდესაც პირები 10 ან 20 წლის განმავლობაშიც არიან სამხედრო სამსახურში გაწვეულნი. როგორც წესი, ქალებს გაცილებით ადრე ათავისუფლებენ, ვიდრე მამაკაცებს და ეს ხშირად მათი ქორწინებისას ან პირველი შვილის დაბადებისას ხდება.

სავალდებულო სამხედრო სამსახურის ზემოაღნიშნულ 12 თვეს ახალწვეულები სამოქალაქო ან სამხედრო მსახურებაში ატარებენ. გავრცელებული ცნობებით, სამოქალაქო ნაწილში არსებული სიტუაცია უკეთესია, ვიდრე სამხედრო ნაწილში. თუმცა, მიუხედავად ამისა,  არის კონკრეტული სერიოზული პრობლემები. კერძოდ, მათ არ შეუძლიათ:

  • მსახურების ადგილის არჩევა, რაც ხელს უშლის მათ განათლებას, უნარებსა და პირად მისწრაფებებს;
  • მსახურებისთვის დაწესებული სარგო ძალიან დაბალი და არასაკმარისია;
  • მათ ეკრძალებათ საზღვარგარეთ გამგზავრება.

სამოქალაქო სამსახურში, გადაცდომისთვის დაწესებული დისციპლინარული პასუხისმგებლობის ფორმები არ არის ისეთი მკაცრი, როგორც სამხედრო სამსახურში. წყაროები ამ კუთხით არაფერს წერდნენ წამების შემთხვევების შესახებ. სასჯელად შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას სამხედრო ნაწილში გადაყვანა ან/და დაპატიმრება.

სიტუაცია კარდინალურად განსხვავებულია სამხედრო ნაწილში სამსახურის მოხდისას. ეს, გარკვეულწილად, იმით არის განპირობებული, რომ მეთაურებს შეუზღუდავი უფლებამოსილებები გააჩნიათ მათ დაქვემდებარებულ ახალწვეულებთან მიმართებით. პრობლემატური საკითხებია:

  • ცუდი დისციპლინის ან რეკრუტის მიერ შესაბამისი უნარის ვერ გამომუშავების გამო სასჯელი ზედმეტად მკაცრია – გავრცელებული ცნობებით, მათ სცემენ და საათობით ან რამდენიმე დღის განმავლობაშიც კი ჰყავთ გაკოჭილი;
  • სამხედრო ნაწილების უმრავლესობას აქვს საკუთარი საპატიმრო, სადაც პირობები საშინელია. ზოგიერთი მათგანი მიწისქვეშაა ან სულაც სატვირთო კონტეინერებში მდებარეობს. არის გადატვირთულობის, ჰიგიენის, მედიკამენტებისა და კვების კუთხით არსებული სერიოზული პრობლემები;
  • მძიმეა სამუშაო პირობებიც და პერიოდიც, გავრცელებული ცნობებით, 72 საათიანი სამუშაო კვირებიც ფიქსირდება;
  • ბევრი ქალი ახალწვეული ექვემდებარება სექსუალურ ძალადობას;
  • სამხედრო სამსახურის ხანგრძლივობა განუსაზღვრელია და ახალწვეულებმა არ იციან, როდის დასრულდება იგი. ხშირია 10 ან 20 წლით მსახურების შემთხვევებიც.

რაც შეეხება სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდებისთვის არსებულ სანქციას, 1995 წლის ეროვნული სამხედრო სამსახურის პროკლამაციის 37 (1) მუხლის მიხედვით, ამ კანონიდან ნებისმიერი ტიპის გადახვევა  (მათ შორის, გაწვევისგან თავის არიდება და დეზერტირობა) ისჯება 2 წლამდე ვადით თავისუფლების აღკვეთით ან/და 3 000 ნაკფას მოცულობით (180 ევრო) ჯარიმით. ამას გარდა, ასევე მოქმედებს ერითრეის სისხლის სამართლის კოდექსის შესაბამისი მუხლებიც. მაგალითად, 297 მუხლის თანახმად, ომიანობის პერიოდში, გაწვევისგან თავის არიდება დასჯადია 5 წლამდე თავისუფლების აღკვეთით, ხოლო იმავე დროს დეზერტირობა ისჯება 5 წლით ან უვადო პატიმრობით, ხოლო განსაკუთრებით სერიოზულ შემთხვევები კი, შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას სიკვდილით დასჯა. ანგარიშის მიხედვით, დე-ფაქტო სასჯელები გაწვევისგან თავის არიდებისთვის თვითნებური ხასიათისაა და დამოკიდებულია კონკრეტულ სამხედრო მეთაურზე. ვერ მოიძებნა კონკრეტული და სანდო ინფორმაცია იმის თაობაზე, თუ რამდენად შეიცვალა სიტუაცია ამ კუთხით სამშვიდობო შეთანხმების შემდგომ. ერითრეის შესაბამისი სამსახურები აგრძელებენ დეზერტირებისა და სამხედრო სამსახურისგან თავის ამრიდებლების ძებნას სხვადასხვა მეთოდებით, მათ შორის:

  • სამხედრო მეთაურები აგზავნიან ჯარისკაცებს წვევამდელის ან დეზერტირის მოსაძებნად უშუალოდ მათ სახლში ან სოფელში;
  • ტარდება შემოვლები სახლიდან სახლამდე, რომლის დროსაც ყველა ოჯახს უჩვენებენ წვევამდელის ან დეზერტირის ფოტოებს და ეკითხებიან, ფლობენ თუ არა მათზე რაიმე ინფორმაციას;
  • სპეც-ოპერაციების (Giffa) მეშვეობით, აპატიმრებენ დეზერტირს ან თავის ამრიდებელს;
  • მათ ასევე აპატიმრებენ უშუალოდ საზღვრის უკანონო კვეთისას;
  • ზოგიერთ შემთხვევაში, ასევე აპატიმრებენ დეზერტირის ოჯახის წევრებს, რათა აიძულონ მათ საკუთარ დანაყოფს დაუბრუნდეს.

ანგარიშის მიხედვით, სავალდებულო სამსახურის სამხედრო კომპონენტში მომსახურე დეზერტირებს, იმ შემთხვევაში, თუ კოლეგა ჯარისკაცები დაიჭერენ, აბრუნებენ საკუთარ დანაყოფში, რის შემდეგაც მისი უშუალო მეთაური განსაზღვრავს, თუ რა სასჯელს დაექვემდებარება იგი. როგორც სამხედრო, ასევე – სამოქალაქო კომპონენტში მომსახურე დეზერტირებს, ასევე – სამხედრო სამსახურისგან თავის ამრიდებლებს, რომლებსაც ზემოჩამოთვლილი მეთოდებით დაიჭერენ, პირდაპირ საპატიმროში უშვებენ. ციხეებში ისინი ექვემდებარებიან დაკითხვას და, ზოგჯერ, წამებასაც. წყაროთა მიხედვით, საპატიმროში ისინი ერთიდან 12 თვემდე ვადით არიან, თუმცა, დანაშაულის რეციდივის ან საბუთების გაყალბების დროს, დამნაშავეებს 3 წლითაც სჯიან. ციხიდან გათავისუფლების შემდგომ, დეზერტირები უბრუნდებიან საკუთარ დანაყოფებს; ხოლო სამსახურისგან თავის ამრიდებლები გადიან სამხედრო წვრთნებს. მას შემდეგ, რაც დეზერტირები დაბრუნდებიან საკუთარ დანაყოფში, მათ მეთაური თვითნებურად განსაზღვრავს დამატებით სასჯელს, რომელიც შესაძლებელია იყოს დამატებითი ვადით პატიმრობა უშუალოდ დანაყოფის ციხეში, სადაც ისინი პოტენციურად დაექვემდებარებიან წამებას. მეთაურმა შესაძლოა არ დააწესოს სასჯელი და ამ დროს, პირი უბრალოდ დანაყოფში რეინტეგრაციას დაქვემდებარება.

სამხედრო სამსახურისგან თავის ამრიდებლების ან დეზერტირების ოჯახის წევრებს ზოგჯერ აპატიმრებენ რამდენიმე კვირით ან თვით, რათა აიძულონ პირი, გამოჩნდეს. აღნიშნული მეთოდი, როგორც წესი, გამოიყენება მაშინ, თუ არსებობს ვარაუდი, რომ პირი ჯერ კიდევ ერითრეაშია. თუ ის ქვეყანას დატოვებს, ნათესავებს, როგორც წესი, ათავისუფლებენ. 2005 წლიდან 2010 წლამდე ადგილი ჰქონდა პრაქტიკას, როდესაც იმ დეზერტირების ან თავის ამრიდებლების, რომლებმაც ერითრეა დატოვეს, ოჯახებს, უნდა გადაეხადათ ჯარიმა 50 000 ნაფკას მოცულობით. თუ ისინი ვერ გადაიხდიდნენ აღნიშნულ თანხას, მათ დააპატიმრებდნენ 1 წლამდე ვადით, ან წაართმევდნენ ქონებას. უკანასკნელი წლების განმავლობაში, აღნიშნული პრაქტიკა თანდათან გაქრა, თუმცა, 2019 წლის მდგომარეობით, იშვიათად, თუმცა მაინც ხდება.

რაც შეეხება ერიტრეაში საზღვარგარეთიდან დაბრუნებულ მოქალაქეებს, ანგარიშის მიხედვით, უცხოეთიდან დაბრუნებისას (მიუხედავად იმისა, ქვეყანა ლეგალურად დატოვეს თუ არა) მათ უნდა დააკმაყოფილონ კონკრეტული პირობები: კერძოდ, ისინი, საზღვარგარეთ ბინადრობისას, ერითრეის შესაბამის საელჩოში უნდა იხდიდნენ „რეაბილიტაციისა და რეკონსტრუქციის გადასახადს“ – მათი შემოსავლის 2 პროცენტს, რომელსაც სხვაგვარად „დიასპორის გადასახადი“ ეწოდება. ამას გარდა, იმ პირებს, რომელთაც გავლილი არ აქვთ სავალდებულო სამხედრო სამსახური, უწევთ სპეციალური 4/4.2 ფორმის შევსება. აღნიშნული წარმოადგენს ერთგვარ „სინანულის ფურცელს“, რომლის ფარგლებშიც ისინი აღიარებენ, რომ სავალდებულო სამსახურისგან თავის არიდებით, ჩაიდინეს დანაშაული და, რომ მზად არიან, პასუხი აგონ ამისთვის. ასევე, მართალია, კანონისმიერ დანაწესს არ  წარმოადგენს, თუმცა დე-ფაქტო მოთხოვნაა ისიც, რომ ისინი არ უნდა ეწეოდნენ არანაირ ანტი-სამთავრობო, პოლიტიკური ხასიათის საქმიანობას უცხოეთში.

იმ პირებს რომლებიც დააკმაყოფილებენ აღნიშნულ პირობებს, მიეცემათ ე.წ. „პრივილეგირებული სტატუსი“, რომელის ფარგლებშიც შეუძლიათ ჩავიდნენ ერითრეაში და შემდგომ დატოვონ ქვეყანა სპეციალური, „ქვეყნიდან გასვლის ვიზის“ გარეშე. ამას გარდა, ისინი დროებით არ დაექვემდებარებიან სავალდებულო სამხედრო სამსახურში გაწვევას. თუმცა, აღნიშნული სტატუსი დროებითია და განკუთვნილია მხოლოდ იმ პირთათვის, რომლებიც ქვეყანაში ხანმოკლე ვიზიტით (6-დან 12 თვემდე ვადით) ბრუნდებიან. წყაროთა მიხედვით, პირები, რომლებიც აღნიშნულ ვადას გადააცილებენ, კვლავ ერითრეის რეზიდენტებად მიიჩნევიან და, შესაბამისად, ექვემდებარებიან გაწვევას.

ქვეყანაში დაბრუნებისას, თუ რა ტიპის მოპყრობას (მათ შორის, პატიმრობას ან სავალდებულო სამსახურში გაწვევას) დაექვემდებარება პირი, დამოკიდებულია შემდგომ ფაქტორებზე:

  • როგორ დაბრუნდა პირი ერითრეაში, საკუთარი ნებით თუ იძულებით;
  • როგორ წავიდა საზღვარგარეთ, ლეგალურად თუ არალეგალურად;
  • გადაიხადა თუ რა 2 %-იანი დიასპორის გადასახადი და შევსებული აქვს თუ არა ფორმა 4/4.2
  • მისი პოლიტიკური აქტივობები საზღვარგარეთ;
  • მოხდილი ჰქონდა თუ არა სავალდებულო სამსახური ქვეყნიდან გასვლისას;
  • რა დროით რჩება ერითრეაში, დროებით თუ პერმანენტულად:
  • კონტაქტები მთავრობაში და საჯარო სექტორში
  • გადაწყვეტილების მიმღების თვითნებობა

აღნიშნული ფაქტორების გათვალისწინებით, პირი, რომელსაც არ აქვს სავალდებულო სამხედრო სამსახური მოხდილი და პერმანენტულად ბრუნდება ერითრეაში, შესაძლებელია დაექვემდებაროს განსხვავებულ მოპყრობას. წყაროთა უმრავლესობა კონკრეტულად ვერ ასახელებს ზუსტად რა შედეგი მოჰყვება აღნიშნულ ქმედებას. მათ თქმით, იყო შემთხვევები, როდესაც პირები წარმატებით, ყოველგვარი პრობლემების გარეშე დაბრუნდნენ საზოგადოებაში. ზოგიერთი წყაროს ცნობით, იყო შემთხვევები, როდესაც ისინი დააკავეს, პატიმრობაში დაუქვემდებარეს წამებას და შემდგომ გაგზავნეს სამხედრო დანაყოფებში. თუმცა, იმ პირებს, რომელთაც გადახდილი ჰქონდათ დიასპორის გადასახადი და, ასევე, წარადგინეს ზემოხსენებული სპეციალური ფორმა, შედარებით უკეთესად მოექცნენ, თუმცა, მიუხედავად ამისა, საბოლოოდ მაინც დააკავეს.

წყაროთა ინფორმაცია ამ საკითხზე განსხვავებულია, მათი ნაწილი იზიარებს იმ აზრს, რომ ერითრეაში დაბრუნებულ სამხედრო სამსახურისგან თავის ამრიდებლებს დააკავებენ და გაწვევას დაუქვემდებარებენ,  თუმცა უმრავლეს შემთხვევაში, წყაროები უბრალოდ არ ფლობენ ამაზე ინფორმაციას.[3]

[1] United States Department of State –  Country Report on Human Rights Practices 2019 – Eritrea; published in March 2020; available at

[accessed 22 July 2020]

[2] Human Rights Watch – World Report 2020 – Eritrea; published in January 2020; available at

[accessed 23 July 2020]

[3] EASO – “Eritrea National service, exit, and return Country of Origin Information Report”; published in September 2019; available at

[accessed 23 July 2020]

სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვა. ივლისი, 2020

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით, სამხრეთ აფრიკაში როგორც საერთაშორისო, ასევე შიდა ტიპის შეიარაღებული კონფლიქტი – არ ფიქსირდება.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი სამხრეთ აფრიკაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ სამხრეთ აფრიკა არის მულტიპარტიული, პარლამენტარული ტიპის დემოკრატია, სადაც კონსტიტუციური ძალაუფლება განაწილებულია საკანონმდებლო, აღმასრულებელ და საპარლამენტო შტოებს შორის. ქვეყანაში  შიდა უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი ორგანოა „სამხრეთ აფრიკული საპოლიციო სამსახური“, რომელსაც პრეზიდენტის მიერ დანიშნული პოლიციის კომისარი ხელმძღვანელობს.  რაც შეეხება საგარეო უსაფრთხოებასა და თავდაცვას, ამაზე პასუხისმგებელია „სამხრეთ აფრიკის ეროვნული თავდაცვის ძალები“. ანგარიშის მიხედვით, სამოქალაქო ინსტიტუციები და საჯარო ორგანოები ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში, ქვეყანაში ადამიანის უფლებათა კუთხით აქტუალურ საკითხებს წარმოადგენდა: მთავრობის მიერ პირთა (მათ შორის, უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისა და ლტოლვილების) თვითნებური დაკავების შემთხვევები; ფართოდ გავრცელებული კორუფცია; პირთა ტრეფიკინგი; ძალადობრივი დანაშაულები, რომელთა მიზანს უცხო ქვეყნის მოქალაქეები წარმოადგენდნენ; ლგბტი თემის მიმართ ძალადობის და მუქარის დანაშაულები და ბავშვთა იძულებითი შრომა.

მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობა, უმრავლეს შემთხვევაში სათანადოდ იძიებდა ზემოხსენებულ სამართალდარღვევებს  და სჯიდა დამნაშავეებს, მაინც ფიქსირდებოდა დაუსჯელობის არაერთი შემთხვევა.

ანგარიშში აღნიშნულია, რომ მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით, ქსენოფობიური ხასიათის ძალადობა განგრძობად პრობლემას წარმოადგენდა, განსაკუთრებით კი – გაუტენგის პროვინციაში. აგვისტოსა და სექტემბერში, იოჰანესბურგსა და პრეტორიაში ადგილი ჰქონდა უცხო ქვეყნის მოქალაქეების მასობრივი ძარცვის და მათ მიმართ მასობრივი ძალადობის შემთხვევებს. სამიზნეებს, ძირითადად, ნიგერიელები და სომალიდან, ეთიოპიიდან და კონგოდან მომავალი ლტოლვილები წარმოადგენდნენ. პოლიციის ინფორმაციით, შეხლა-შემოხლის შედეგად 4 პირი გარდაიცვალა, ხოლო სულ მცირე 27 პირი დააკავეს და ბრალად სხვადასხვა კანონდარღვევა, მათ შორის – იარაღის უკაკანონო ფლობა და მკვლელობა დასდეს.

სოციალურ მედიაში იმიგრანტების მიმართ ხშირად ისმოდა კრიტიკა, მათ ადანაშაულებდნენ ქვეყანაში დანაშაულის შემთხვევათა ზრდასა და სამუშაო ადგილების კლებაში. არასამთავრობო ორგანიზაცია „Xenowatch“ მიხედვით, იანვრიდან აგვისტოს ჩათვლით, სამხრეთ აფრიკაში სულ მცირე 569 ქსენოფობიური ძალადობის ინციდენტი დაფიქსირდა. ანგარიშის მიხედვით, უცხო ქვეყნის მოქალაქეების მიმართ ჩადენილი დანაშაულების დროს, დამნაშავეები იშვიათად თუ ისჯებოდნენ.

ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ ზოგადად საზოგადოებაში და, ასევე – სამუშაო ადგილებში, ხშირად ადგილი ჰქონდა უცხოელთა მიმართ უარყოფით დამოკიდებულებასა და დისკრიმინაციას.[2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch სამხრეთ აფრიკის შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ 25 მარტიდან 2 აპრილის ჩათვლით, ქვეყნის აღმოსავლეთში მდებარე, ერთ-ერთ ყველაზე მჭიდროდ დასახლებულ ეტჰეკვინის (eThekwini) მუნიციპალიტეტში (და, განსაკუთრებით, ქ. დურბანში) ადგილი ჰქონდა მასშტაბურ ძალადობას უცხო ქვეყნის მოქალაქეების მიმართ. შედეგად, გაძარცვეს ან გაანადგურეს უცხოელთა სახლები და სამსახურები, ასევე – დაიღუპა და დაშავდა რამდენიმე უცხო ქვეყნის მოქალაქე, თუმცა, პოლიციას, აღნიშნული ქმედებების გამო, არავინ დაუკავებია.

ანგარიშის მიხედვით, 2018 წლის მარტიდან მოყოლებული, სამხრეთ აფრიკაში 200-ზე მეტი უცხოელი, ყველაზე ხშირად კი – ტრაილერის მძღოლები, მოკლეს. შემთხვევათა უმრავლესობის დროს, პირთა დაჯგუფებები, რომლებიც აცხადებდნენ, რომ იყვნენ სამხრეთ აფრიკელები, თავს ესხმოდნენ ტრაილერის მძღოლებს, მათ მანქანებს ბენზინის ბომბებს ესროდნენ; დაცხრილეს, ქვებით ჩაქოლეს, ცივი იარაღით მოკლე და ა.შ. არაერთი უცხოელი ტრაილერის მძღოლი. პოლიციის მინისტრმა ივნისში განაცხადა, რომ მათ დააკავეს 91 სავარაუდო დამნაშავე, თუმცა, მათ ბრალად მხოლოდ მცირე, სატრანსპორტო ხასიათის ბრალდებები წარუდგინეს, ხოლო მინისტრმა არ ისაუბრა რაიმე კონკრეტული სამთავრობო ნაბიჯების შესახებ, რომელთაც უნდა უზრუნველეყოთ ტრაილერის მძღოლთა სიცოცხლის და, ასევე, მათი ტვირთის დაცვა.

ამას გარდა, სექტემბერში, კვლავ განახლდა მასშტაბური, სპორადული ხასიათის ძალადობა უცხოელის მიმართ ქვეყნის ბევრ ქალაქში, მათ შორის – დურბანში, პრეტორიაში, იოჰანესბურგში, გერმისტონში და ა.შ. თავდასხმების შედეგად, 12  გარდაიცვალა, ხოლო იძულებით გადაადგილდა ათასობით პირი, ასევე  – გაიძარცვა არაერთი მაღაზია თუ სხვა ტიპის ბიზნეს ადგილი. პოლიციამ, შედეგად, 600-ზე მეტი პირი დააკავა და მათ სხვადასხვა ტიპის ბრალდებები (მათ შორის, ძალადობა და ძარცვა; სხვისი ქონების დაზიანება და მომაკვდინებელი ჯანმრთელობის დაზიანება) წარუდგინა. 3 სექტემბერს, პრეზიდენტმა რამაფჰოსამ სოციალურ ქსელში „Twitter“ გაავრცელა ვიდეო, სადაც უკიდურესად გმობდა ძალადობას და მოუწოდებდა თავდამსხმელებს, დაუყოვნებლივ შეეწყვიტათ ქმედებები.

ანგარიშის მიხედვით, 25 მარტს მთავრობამ გამოაქვეყნა „ქსენოფობიის, რასიზმისა და დისკრიმინაციასთან ბრძოლის ეროვნული სამოქმედო გეგმა“, რაც ორგანიზაციის მიერ პოზიტიურ ნაბიჯად არის შეფასებული, რადგან წარმოადგენს მნიშვნელოვან ნაბიჯს, რათა სათანადო პასუხი გაეცეს ქსენოფობიასთან დაკავშირებით წარმოქმნილ მასშტაბურ უფლებათა დარღვევებს. 5 წლიანი გეგმის, რომელიც შედგა სამოქალაქო საზოგადოებასთან კონსულტაციების შედეგად, მიზანია აამაღლოს სამხრეთ აფრიკელთა ცნობიერება ანტი-რასისტულ და თანასწორობის საკითხებზე; ამას გარდა, გეგმა ითვალისწინებს მსხვერპლთა დაცვის და მათ მიერ სასამართლოზე უკეთესად წვდომის სტანდარტებს; ასევე, გაზრდილ მუშაობს ანტი-დისკრიმინაციული საკითხების კუთხით.

ორგანიზაციის შეფასებით, მიუხედავად ზემოთქმულისა, სამოქმედო გეგმა მაინც ვერ პასუხობს ერთ-ერთ  ყველაზე მთავარ გამოწვევას  – ქსენოფობიური დანაშაულისთვის პასუხისგების არარსებობას. უკანასკნელი წლების მანძილზე სამხრეთ აფრიკაში არაერთი ქსენოფობიური ხასიათის ძალადობა დაფიქსირდა: 2019 წლის ზემოხსენებული თავდასხმები; ქ. დურბანში 2015 წელს მომხდარი ძალადობა, რის შედეგადაც ათასობით ადამიანი იძულებით გადაადგილდა და 2008 წელს თავდასხმები უცხო ქვეყნის მოქალაქეებზე, რასაც ქვეყნის მასტშაბით 60-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. ორგანიზაციის განცხადებით, უშუალოდ ქსენოფობიური დანაშაულის გამო, სამხრეთ აფრიკაში ჯერჯერობით ფაქტობრივად არავინ დასჯილა.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House სამხრეთ აფრიკის შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშის მიხედვით, სამხრეთ აფრიკა „თავისუფალ ქვეყანათა“ კატეგორიაში გადის, რადგან ორგანიზაციის თავისუფლების ინდექსის მიხედვით, მისი მაჩვენებელია 79 ქულა 100-დან (ერთ-ერთი უმაღლესი მაჩვენებელი აფრიკის კონტინენტზე).

ანგარიშის მიხედვით, 1984 წელს აპარტეიდის დასრულების შემდგომ, ქვეყანა მსოფლიოს მასშტაბით ითვლებოდა ადამიანის უფლებათა დამცველად და ამ კუთხით აფრიკის კონტინენტის ლიდერად. თუმცა, უკანასკნელ წლებში, მმართველი პარტია – „აფრიკის ეროვნული კონგრესი“ არაერთხელ დაადანაშაულეს კორუფციაში და საჯარო ინსტიტუტის საკუთარი ინტერესების სასარგებლოდ გამოყენებაში, რათა შეენარჩუნებინათ ძალაუფლება. შედეგად, 2018 წელს ქვეყნის მასშტაბით ნდობით აღჭურვილმა „ანტიკორუფციულმა კომისიამ“ დაიწყო ჩვენებათა მოსმენა, რათა გამოეძიებინა ბრალდებები ელიტური კორუფციის შესახებ.

ანგარიშის მიხედვით, უკანასკნელი წლების განმავლობაში ქვეყანაში მნიშვნელოვან პრობლემას წარმოადგენს ქსენოფობიური მოტივით განხორციელებული ძალადობა იმიგრანტების (ძირითად, აფრიკელი იმიგრანტების) მიმართ. მიმდინარე წლის მარტსა და აპრილში, ქ. დურბანში უცხოელების მფლობელობაში არსებულ მაღაზიებს თავს დაესხნენ, რის შედეგადაც, ძალადობისას, 3 პირი გარდაიცვალა. ქსენოფობიური ძალადობა ასევე დაფიქსირდა გაუტენგის პროვინციაში სექტემბერში, რასაც შედეგად სულ მცირე 10 სამხრეთ აფრიკელი და 2 უცხო ქვეყნის მოქალაქის სიცოცხლე ემსხვერპლა. ორგანიზაციის შეფასებით, ქსენოფობიური ძალადობის წინააღმდეგ პოლიტიკური ელიტა აქტიურად ვერ მუშაობდა და ასევე, ზოგიერთ შემთხვევაში, პოლიტიკური ლიდერები უცხო ქვეყნის მოქალაქეებს ადანაშაულებდნენ იმაში, რომ სათანადოდ ვერ შეასრულეს პოლიტიკური დანაპირები.[4]

„Amnesty International“ სამხრეთ აფრიკის შესახებ 2020 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ანტიკორუფციული კომისია, მიმდინარე წელსაც აგრძელებდა ჩვენებათა მოსმენას ყოფილი პრეზიდენტი ჯეიკობ ზუმას მთავრობის მიერ კორუფციისა და „სახელმწიფოს ხელში ჩაგდების“. თვითონ ზუმა, 2018 წელს მმართველმა „აფრიკის ეროვნული კონგრესმა“ თანამდებობიდან გაათავისუფლა. ანგარიშის მიხედვით, მნიშვნელოვანი უთანასწორობა კვლავ სახეზეა, რის შედეგადაც ირღვევა პირთა ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებები, მათ შორის – HIV შიდსის ვირუსით დაავადებულთა მიერ შესაბამის მედიკამენტებზე წვდომა. კლიმატის ცვლილების შედეგად გამწვავებული გვალვა, საფრთხეს უქმნიდა მილიონობით ადამიანის საცხოვრებელს. ფასები მნიშვნელოვნად გაიზარდა საკვებზეც, რაც განპირობებული იყო საწვავის ფასების ზრდით.

ანგარიშში, ასევე, საუბარია წელსაც გრძელდებოდა მომაკვდინებელი და სისტემატური ხასიათის ქსენოფობიური ძალადობა ლტოლვილების, თავშესაფრის მაძიებლებისა და მიგრანტების მიმართ. მიმდინარე წლის აგვისტოსა და სექტემბერში მომხდარი ძალადობა ერთ-ერთი ყველაზე ფართომასშტაბიანი იყო 2008 წლის შემდეგ, რის შედეგადაც 12 ადამიანი (როგორც ადგილობრივები, ასევე – უცხო ქვეყნის მოქალაქეები) დაიღუპა. ამას გარდა, ადგილი ჰქონდა უცხოელთა მფლობელობაში მყოფი მაღაზიების ძარცვასა და მათი ქონების დაწვასა და განადგურებას.

ძალადობას ხელს უწყობდა ადგილობრივთა დამოკიდებულება, რომლებიც უცხოელებს ნარკოტიკებით არალეგალურ ვაჭრობასა და მათთვის სამუშაო ადგილების წართმევაში ადანაშაულებდნენ. ნიგერიელების და სხვა უცხო ქვეყნის მოქალაქეების მფლობელობაში მყოფი ბიზნეს-ცენტრები დაწვეს იოჰანსებურგსა და პრეტორიაში, რის შედეგადაც მილიონობით დოლარის ოდენობის აქციები განადგურა. ძალადობა განსაკუთრებით გამწვავდა სექტემბრის პირველ კვირაში, დაფიქსირდა რა შეხლა-შემოხლები ადგილობრივებსა და უცხო ქვეყნის მოქალაქეებს შორის, სახეზე იყო ფატალური მსხვერპლიც.

ორგანიზაციის შეფასებით, მთავრობამ მეტწილად ვერ შეძლო სათანადო პასუხი გაეცა ქვეყანაში ქსენოფობიური ძალადობისთვის და, პირიქით, ზოგიერთ შემთხვევაში, კვლავ აგრძელებდა უცხოელების დადანაშაულებას იმაში, რომ ქვეყანაში იმატა დანაშაულმა; ასევე, მათ ბრალს დებდა სამთავრობო სერვისების შეზღუდვასა და არალეგალური ბიზნესების ოპერირებაში.[5]

[1] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 16 July 2020]

[2] United States Department of State – “Country Report on Human Rights Practices 2019 – South Africa” published in March 2020; available at

[accessed 16 July 2020]

[3] Human Rights Watch  -“World Report 2020 – South Africa”; published in January 2020; available at

[accessed 16 July 2020]

[4] Freedom House – “Freedom in the World 2020 – South Africa”; published in March 2020; available at

[accessed 17 July 2020]

[5] Amnesty International – “Human Rights in Africa: Review of 2019 – South Africa” published in April 2020; available at

[accessed 17 July 2020]

გვინეა-ბისაუ. უსაფრთხოებისა და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. ივლისი, 2020

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, ინფორმაცია გვინეა-ბისაუში არსებული ზოგადი მდგომარეობის შესახებ, შედარებით მწირი იყო. ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით, გვინეა-ბისაუში როგორც საერთაშორისო, ასევე შიდა ტიპის შეიარაღებული კონფლიქტი – არ ფიქსირდება.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House გვინეა-ბისაუს შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) ქვეყანაში ზოგადი თავისუფლებების კუთხით არსებულ სიტუაციას 100-დან 42 ქულით აფასებს, რაც „ნაწილობრივ თავისუფალ“ ქვეყანათა კატეგორიაში გადის.

ანგარიშის მიხედვით, გვინეა-ბისაუში 2014 წელს გამართულმა არჩევნებმა ქვეყანა დემოკრატიულ რელსებზე დააბრუნა, რადგან მანამდე 2012 წელს, ხელისუფლება სამხედრო გადატრიალების შედეგად შეიცვალა. თუმცა, მას შემდეგ, პოლიტიკური სისტემა თითქმის მუდმივად პარალიზებული იყო, რაც ძირითადად განპირობებული იყო პრეზიდენტსა და პარლამენტს შორის, ასევე – მმართველ პარტიაში არსებული შიდა  დაპირისპირებებით. საბოლოოდ, 2018 წელს კონსესუსი შედგა და შეიქმნა დროებითი მთავრობა, თუმცა, არჩევნების თარიღმა 2019 წლისთვის გადაიწია. ანგარიშის მიხედვით, მედიისა და შეკრებისა და მანიფესტაციის თავისუფლებების კუთხით შეზღუდვები გარკვეულწილად შემსუბუქდა, თუმცა, ზოგჯერ, პოლიცია კვლავ შლიდა ზოგიერთ დემონსტრაციებს. ქვეყანაში ყველაზე დიდ გამოწვევას  მზარდი კორუფცია წარმოადგენდა, რასაც განსაკუთრებით ამწვავებდა ორგანიზებული დანაშაულებრივი აქტივობები, მათ შორის – ნარკო-ტრეფიკინგი.

რაც შეეხება უშუალოდ იძულებით ქორწინებებს, ანგარიშის მიხედვით, გოგონების ადრეულ ასაკში და იძულებითი ხასიათის ქორწინებები,  გვინეა-ბისაუში კვლავ გავრცელებულია.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი გვინეა-ბისაუში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ბოლო რამდენიმე წელია, რაც ქვეყანაში მიმდინარე პოლიტიკური კრიზისისა და დაძაბულობის პერიოდი დგას. ამჟამინდელი პრემიერ-მინისტრი – არისტიდეს გომესი 2015 წლის შემდგომ პერიოდში რიგით მეშვიდე პირია, რომელიც აღნიშნულ თანამდებობას იკავებს. მიმდინარე წლის განმავლობაში ქვეყანაში ორი არჩევნები ჩატარდა – საკანომდებლო ორგანო „ეროვნული ასამბლეის“ და საპრეზიდენტო არჩევნები, რომელთაგან ორივე, საერთაშორისო დამკვირვებლების შეფასებებით, იყო სამართლიანი და თავისუფალი.

გვინეა-ბისაუში ქვეყნის შიდა უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი ორგანო ეროვნული პოლიციაა. ამას გარდა, არსებობს სპეციალური „იურიდიული პოლიციის“ ინსტიტუტი, რომელიც იუსტიციის სამინისტროს ქვედანაყოფია და ძირითადად ისეთი ხასიათის დანაშაულებს იძიებს, როგორიცაა – ნარკო-ტრეფიკინგი, ტერორიზმი და სხვა ტრანსნაციონალური დანაშაულები. ქვეყნის საგარეო უსაფრთხოებაზე ეროვნული არმია ზრუნავს, თუმცა, მას შინაგანი უსაფრთხოების კუთხითაც აქვს გარკვეული უფლებამოსილებები. ანგარიშის მიხედვით, ქვეყნის სამოქალაქო სამსახურები და საჯარო სტრუქტურები ინარჩუნებენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე.

რაც შეეხება ადამიანის უფლებებს კუთხით არსებულ მდგომარეობას, ანგარიშის მიხედვით, მიმდინარე წელს, აღნიშნული მიმართულებით ყურადსაღებო საკითხები იყო: მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; სამართლოს დამოუკიდებლობისა და სამართლიანი სასამართლოს კუთხით არსებული პრობლემები; სამთავრობო კორუფცია, რასაც განსაკუთრებით ხელს უწყობდა ჩინოვნიკების ჩართულობა ნარკო-ტრეფიკინგის დანაშაულებში, ასევე – მათი დაუსჯელობის შემთხვევები; პირთა ტრეფიკინგი; ქალთა და გოგონათა მიმართ ჩადენილი ძალადობრივი დანაშაულები, მათ შორის – ქალთა სასქესო ორგანოების დასახიჩრება (FGM).

სახელმწიფო დეპარტამენტის შეფასებით, მართალია, მთავრობა ზოგჯერ დგამდა სათანადო ნაბიჯებს კონკრეტული დანაშაულების გამოძიებისა და დამნაშავეთა დასჯის კუთხით, თუმცა, მიუხედავად ამისა, დაუსჯელობა კვლავ სერიოზულ პრობლემად რჩებოდა.

ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში ქორწინებისთვის აუცილებლი მინიმალური ასაკი, ორივე სქესის შემთხვევაში -16 წელია. ადრეულ ასაკში და იძულებითი ქორწინებების შემთხვევები ფიქსირდებოდა ყველა ეთნიკურ ჯგუფში. გოგონები, რომლებიც გაურბოდნენ წინასწარ შეთანხმებული ქორწინებების, ზოგჯერ ხდებოდნენ სექსუალური ტრეფიკინგის მსხვერპლნი. ზოგიერთ შემთხვევაში, ასევე, ადგილი ჰქონდა ბავშვი პატარძლების ყიდვა-გაყიდვის ფაქტებსაც. მთავრობა არ დგამდა არანაირ ნაბიჯს, რათა გადაეჭრა ზემოხსენებული პრობლემები. გაეროს ბავშვთა ფონდის (UNICEF) მიხედვით, გოგონათა 6 % დაქორწინებული იყო 15 წლამდე, ხოლო 24 % – 18 წლამდე.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი გვინეა-ბისაუში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყნის კონსტიტუცია აწესებს სეკულარიზმის პრინციპს რელიგიასა და სახელმწიფოს შორის, ასევე, ავალდებულებს მთავრობას, პატივი სცეს კანონით აღიარებულ რელიგიურ ჯგუფებს და უზრუნველყოს  მათი დაცვა.

უკანასკნელი კვლევების მიხედვით,  ქვეყნის მოსახლეობა 1.9 მილიონს წარმოადგენს, რომელთაგან 45 % მუსლიმია; 31 % ადგილობრივ ტრადიციულ რელიგიებს მისდევს, ხოლო 22 % კი – ქრისტიანია.

მედიის მიერ გავრცელებული ცნობებით, იმამები გამოხატავდნენ შეშფოთებას ისეთ საკითებზე, როგორიცაა: ქვეყანაში ისლამის  სალაფიტური სკოლის მიმდევართა ზრდა; ახალი მეჩეთების გახსნა, სადაც არაღიარებული იმამები მოღვაწეობენ; ახალგაზრდათა მიმართ რელიგიური რადიკალიზმის შესახებ ონლაინ მოწოდებები და ა.შ. ისინი ხაზს უსვამდნენ, რომ აღნიშნული გამოწვევები მნიშვნელოვან საფრთხეს წარმოადგენდა ქვეყანაში ტრადიციულად დამკვიდრებული რელიგიური ტოლერანტობის კულტურისთვის.

ანგარიშის მიხედვით, ასევე აქტუალურ საკითხს წარმოადგენდა ისიც, რომ გასულ წელს მიმდინარე საარჩევნო კამპანიისას, მხარდაჭერის მოსაპოვებლად, ზოგიერთი კანდიდატი იყენებდა რელიგიურ სიმბოლოებს და რიტუალებს. ამას გარდა, ანგარიშში აღნიშნულია, რომ მთავრობამ სათანადოდ არ იმოქმედა გაბუს გუბერნატორის 2018 წლის მოთხოვნაზე, გაეზარდათ მონიტორინგი რეგიონში ისლამის შედარებით რადიკალური მიმდინარეობების მზარდი მიმდევრების მიმართ. [4]

[1] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 10 July 2020]

[2] Freedom House – Freedom in the World 2019 – Guinea-Bissau; published on 4 February 2019; available at

[accessed 10 July 2020]

[3] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Guinea-Bissau; published on 11 March 2020; available at

[accessed 10 July 2020]

[4] United States Department of State – “2019 Report on International Religious Freedom: Guinea-Bissau”; published in June 2020; available at

[accessed 13 July 2020]

რუსეთი. დაღესტანში ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. ივნისი, 2020

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნის და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2020 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერს დაღესტანში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ზოგადი მდგომარეობის შესახებ. ანგარიშის მიხედვით, დაღესტანი რუსეთის ფედერაციაში შემავალი ყველაზე დიდი კავკასიური რესპუბლიკაა და ამავე დროს, რეგიონი, სადაც ისლამი ყველაზე ფართოდ არის გავრცელებული. ქვეყნის მოსახლეობის 90 % მუსლიმია, რომელთაგან 97 % სუნიტი, ხოლო დანარჩენი 3 კი – შიიტური ისლამის მიმდევარია. დაღესტანში, ისტორიულად, ასევე ფართოდ გავრცელებულია სუფიზმი, რომელიც როგორც შიიტ, ასევე – სუნიტ მორწმუნეებში გვხვდება. 90-იანი წლებიდან მოყოლებული, დაღესტანში ასევე მნიშვნელოვნად გაიზარდა სალაფიტი (სუნიტური ისლამის ერთ-ერთი, შედარებით კონსერვატიული მიმდინარეობა) სუნიტების რაოდენობა და მათი გავლენაც. მაგალითად, 2011 წლის გამოკითხვის მიხედვით, დაღესტნელი ახალგაზრდების 20 % თავს ზომიერ სალაფიტს უწოდებდა, ხოლო მხოლოდ 10 % აცხადებდა, რომ დაღესტანში ისტორიულად ყველაზე გავრცელებულ მიმდინარეობას – სუფიზმს მისდევდა.

უკანასკნელ წლებში, ქვეყანაში გაიზარდა დაპირისპირებები რელიგიურ ჯგუფებს შორის, რაც ძირითადად განპირობებული იყო სალაფიტებსა (რომელთაც ხშირად შეცდომით „ვაჰაბისტებსაც“ უწოდებენ) და სუფისტებს შორის არსებული უთანხმოებით. პოლიტიკურ სათავეში მყოფმა სუფისტებმა „ვაჰაბიზმი“ კანონგარეშედ გამოაცხადეს და უკანასკნელი წლების განმავლობაში, ზემოხსენებული კონფლიქტის გამო, ხშირი იყო ზომიერი სალაფიტი ლიდერების მიმართ დევნა და მათი დაპატიმრება. 2017 წლის მონაცემებით, რესპუბლიკის მთავრობა კვლავ დაპირისპირებაში იმყოფებოდა სალაფიტ მორწმუნეებთან და გააჩნა ე.წ. „ვაჰაბიტების შავი სია“, სადაც 100 000-მდე ახალგაზრდა პირი იყო შეყვანილი. 2018 წელს დაღესტანის შ.ს. სამინისტრომ განაცხადა, რომ ისინი აღარ იყვნენ ორიენტირებულნი „არა-ტრადიციული ისლამის მიმდევრების“ წინააღმდეგ მოქმედებაზე, თუმცა, დაღესტანში, სალაფიტი მუსლიმების მიმართ დევნა და თვითნებური დაკავებები, კვლავ გრძელდებოდა.

ანგარიშის მიხედვით, უკანასკნელი ათწლეულის განმავლობაში, დაღესტანში ადგილი ჰქონდა განგრძობად შეიარაღებულ კონფლიქტს რესპუბლიკის მთავრობას და ისლამისტურ დაჯგუფებებს შორის. აღნიშნული კონფლიქტის კიდევ უფრო გაღვივებას ხელი შეუწყო ახლო აღმოსავლეთში განვითარებულმა მოვლენებმა, კერძოდ – ე.წ. „ისლამური სახელმწიფოს“ შექმნამ, რომელთა რიგებში „ჯიჰადში“ მონაწილეობის მისაღებად არაერთი დაღესტნელი სალაფიტი გაემგზავრა.  ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში, დაღესტანში ძალადობის დონემ შედარებით იკლო (2011 წელს შეტაკებებში დაიღუპა 413 ადამიანი, ხოლო 2017 წლის მონაცემებით  – 47; ასევე , 2018 წელს –  36, რომელთაგან 27 სამხედრო პირი იყო). მიუხედავად ამისა, ექსპერტების აზრით, დაღესტანში ერთეული ტერორისტული თავდასხმების რისკი, კვლავ არსებობს.

რაც შეეხება უშუალოდ გასულ წელს არსებულ ვითარებას, ანგარიშის მიხედვით, იანვრის, თებერვლის, მაისისა და ივნისის თვეებში ადგილი ჰქონდა რამდენიმე ინციდენტს. კერძოდ, 22 ივნისს მახაჩკალაში მოკლეს 2 პირი, რომელნიც რუსეთის ანტიტერორისტული ეროვნული კომიტეტის განცხადებით, „ისლამური სახელმწიფოს“ მომხრეები იყვნენ. მაისის, იანვარისა და თებერვალის თვეებში ჩატარდა თითო კონტრ-ტერორისტული ოპერაცია, რასაც რამდენიმე შეიარაღებული ექსტრემისტის სიცოცხლე ემსხვერპლა.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რუსეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ჩრდილოეთ კავკასიაში კვლავ ფიქსირდებოდა ძალადობრივი შეტაკებები უსაფრთხოების ძალებსა და შეიარაღებულ დაჯგუფებებს შორის. ამ მხრივ, ყველაზე ცხელი წერტილი ყაბარდო-ბალყარეთი იყო, სადაც წლის პირველი ნახევრის განმავლობაში, აღნიშნულ კონფლიქტს 10 პირის სიცოცხლე შეეწირა. მეორე ადგილზე იყო დაღესტანი, სადაც დაპირისპირებების დროს 9 ადამიანი მოკლეს.

ანგარიშის მიხედვით, უშუალოდ დაღესტანში, ადამიანის უფლებების კუთხით აქტუალური საკითხები იყო:

  • გავრცელებული ცნობებით, მთავრობა ჟურნალისტების გასაჩუმებლად იყენებდა ტერორისტულ ბრალდებებს. მაგალითად, 14 ივნისს უსაფრთხოების სამსახურებმა “ტერორიზმის დაფინანსების“ ბრალდებით დააპატიმრეს აბდულმუმინ გადჟიევი, რომელიც ერთ-ერთი ადგილობრივი გაზეთის რელიგიური საკითხების სექციის რედაქტორი იყო. აღნიშნული გაზეთი ხშირად აქვეყნებდა სტატიებს დაღესტანში მუქარების, პოლიტიკურად მოტივირებული დაკავებების, კორუფციისა და სხვა სკანდალური თემების შესახებ;
  • ზოგიერთი არასამთავრობო ორგანიზაციის ცნობით, დაღესტანის ზოგიერთ სოფელში, კვლავ ადგილი ჰქონდა ქალთა სასქესო ორგანოების დასახიჩრებას (FGM), სხვადასხვა გათვლებით, დაღესტანში ყოველწლიურად 1240 გოგონა ექვემდებარება აღნიშნულ მავნე პრაქტიკას ;
  • ასევე, ჩრდილოეთ კავკასიაში, განსაკუთრებით კი – ჩეჩნეთსა და დაღესტანში, გავრცელებული იყო ქალთა წინააღმდეგ მიმართული „ღირსების მკვლელობები“;
  • ვრცელდებოდა ცნობები იმის შესახებაც, რომ დაღესტანში ადგილი ჰქონდა იძულებითი შრომის შემთხვევებსაც.[2]

აშშ-ის რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისიის 2020 წლის ანგარიშის (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) მიხედვით, დეკემბერში, დაღესტანის დედაქალაქ მახაჩკალაში პოლიციამ მეჩეთების მიმდებარედ საკონტროლო-გამშვები პუნქტები მოაწყო და აიძულებდა იქედან გამოსულ მომლოცველებს, ეპასუხათ კონკრეტულ კითხვებზე და გაემხილათ პირადი ხასიათის ინფორმაცია. ადგილობრივი მუსლიმები აცხადებდნენ, რომ აღნიშნული ხასიათის ქმედებები საკმაოდ ტიპიური იყო და რომ ამ გზით, მთავრობა მათ დაშინებას ცდილობდა.[3]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილი ძირითადი წყაროები, საკუთარ  ანგარიშებში თითქმის არაფერს წერდნენ უშუალოდ დაღესტანში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული პრობლემების შესახებ. მაგალითად, 3 ძირითადი წყარო  – Amnesty International; Freedom House და Human Rights Watch, რუსეთის ფედერაციის შესახებ უახლეს შესაბამის ანგარიშებში დაღესტანში უფლება დარღვევების შესახებ მხოლოდ ერთ ფაქტს ახსენებდნენ. კერძოდ, საუბარი იყო ზემოხსენებული ჟურნალისტისა და რედაქტორის – აბდულმუმინ გადჟიევის  დაპატიმრებაზე. [4] [5] [6]

სხვა დამატებითი ინფორმაცია, წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, მათ შორის – ავტორიტეტულ საერთაშორისო არასამთავრობო თუ სამთავრობო ორგანიზაციების შესაბამის ანგარიშებში, არ იძებნება.

[1] ACCORD  – “General Security Situation and Events in Dagestan”; published in January 2020; available at https://www.ecoi.net/en/countries/russian-federation/featured-topics/general-security-situation-and-events-in-dagestan/ [accessed 26 June 2020]

[2] United States Department of State – “Country Report on Human Rights Practices 2019 – Russia”; published in March 2020; available at

[accessed 26 June 2020]

[3] USCIRF – US Commission on International Religious Freedom – Annual report on religious freedom (covering 2019); available at

[accessed 26 June 2020]

[4] Amnesty International  – “Human Rights in Eastern Europe and Central Asia – Review of 2019 – Russian Federation “; published in April 2020; available at

[accessed 26 June 2020]

[5] Freedom House – “Freedom in the World 2020 – Russia”; published in 4 March 2020; available at

[accessed 26 June 2020]

[6] Human Rights Watch  -“World Report 2020 – Russia”; published in January 2020; available at

[accessed 26 June 2020]

ავღანეთი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება ქაბულში. ივნისი, 2020

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2020 წლის 21  აპრილს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილია მოგზაურთათვის ავღანეთში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

როგორც რუქაზე ჩანს, მხოლოდ რამდენიმე ადგილია (ქაბულის გაძლიერებული უსაფრთოხების ზონა; ქაბულის საერთაშორისო აეროპორტი; პანჯშირის პროვინცია და ქალაქი ბამიანი) ისეთი, სადაც, რეკომენდაციების თანახმად, მოქალაქეებს მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის დროს შეუძლიათ მოგზაურობა. ოფისი მოუწოდებს ბრიტანელ მოგზაურებს, უსაფრთხოების კუთხით არსებული მძიმე და საშიში სიტუაციის გამო, კატეგორიულად შეიკავონ თავი ავღანეთის სხვა ნაწილებში მოგზაურობისგან.[1]

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, ავღანეთში უკვე რამდენიმე ათწლეულია, რაც შეიარაღებული კონფლიქტები არ წყდება. ქვეყნის მთავრობა, რომელსაც მხარს შეერთებული შტატები უჭერს, აგრძელებს შიდა ტიპის კონფლიქტს ავღანური თალიბანისა და სხვა შეიარაღებული ჯგუფების, მათ შორის – ახლადდაფუძნებული ტერორისტული ორგანიზაცია – „ისლამური სახელმწიფოს ხორასნის ფრთის“ წინააღმდეგ.[2]

„გაეროს ავღანეთის მხარდაჭერის მისიის“ (UNAMA) 2019 წლის შემაჯამებელი ანგარიშში, რომელიც შეიარაღებული კონფლიქტის ფარგლებში სამოქალაქო პირთა დაცვას ეხება, მოცემულია რუქა ავღანეთში მიმდინარე წელს მომხდარი უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების სიხშირისა და შედეგად დამდგარი სამოქალაქო მსხვერპლის შესახებ.

რუქის მიხედვით, ტენდენცია შენარჩუნებულია და 2019 წელსაც, ყველაზე მეტი დანაკარგი ქაბულის პროვინციაში და ქ. ქაბულშია (1563). ასევე, საკმაოდ დიდი მსხვერპლი ფიქსირდება ნანგარჰარის პროვინციაში (1070 გარდაცვლილი). ამას გარდა, დანაკარგების საკმაოდ მაღალი მაჩვენებლით, ასევე გამოირჩეოდა ჰელმანდის, გჰაზნისა და ფერიაბის პროვინციებში. რუქის მიხედვით, ავღანეთის აბსოლუტურად ყველა პროვინციაში ფიქსირდებოდა უსაფრთხოების კუთხით არსებული ინციდენტები, რომელთაც, თითქმის ყოველთვის, სამოქალაქო მსხვერპლი ახლდა თან.

ანგარიშის მიხედვით, ავღანეთში უკვე ბოლო 10 წელია, რაც ყოველ წელს სამოქალაქო დანაკარგები 10 000-ს აჭარბებს. 2019 წელს, UNAMA-მ აღწერა 10 392 სამოქალაქო დანაკარგი (3 403 გარდაცვლილი და 6 989 დაშავებული), რაც 5 %-ით ნაკლებია წინა წლის მაჩვენებელზე და 2013 წლიდან მოყოლებული ყველაზე დაბალია. აღნიშნული კლება, განპირობებულია ტერორისტული ორგანიზაცია „ისლამური სახელმწიფოს ხორასნისა და ლევანტეს პროვინციის“ (ISIL-KP) ქმედებების შემცირებით.  ანგარიშის მიხედვით, ავღანეთში მიმდინარე შეიარაღებული კონფლიქტის შედეგები, სამწუხაროდ, არამარტო სამოქალაქო დანაკარგებზე აისახება, არამედ მნიშვნელოვნად აზიანებს პირთა და მათი ოჯახების ფიზიკურ, მენტალურ, სოციალურ და ეკონომიკურ ყოფას.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ავღანეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ავღანეთი არის ისლამური რესპუბლიკა, რომელსაც გააჩნია პირდაპირი წესით არჩეული პრეზიდენტი, ორპალატიანი პარლამენტი და სასამართლო ფრთა. მიუხედავად ამისა, შეიარაღებული არასახელმწიფო აქტორები, ზოგჯერ, აკონტროლებდნენ ქვეყნის ზოგიერთ ნაწილს.

ქვეყანაში წესრიგის დაცვასა და მოქალაქეთა უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს 3 კონკრეტული სამინისტრო: შინაგან საქმეთა სამინისტრო, თავდაცვის სამინისტრო და ეროვნული უსაფრთხოების დირექტორატი. თუმცა, ავღანეთის ზოგიერთი რეგიონი ექცეოდა სამთავრობო კონტროლის ფარგლებს მიღმა და იქ ისეთი ანტი-სახელმწიფოებრივი ძალები, როგორიც არის, მაგალითად – თალიბანი, საკუთარ კანონებსა და მმართველობას აღასრულებდნენ. ზოგადად, ქვეყნის სამოქალაქო ინსტიტუტები ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე, თუმცა, ზოგიერთ შემთხვევაში, აღნიშნული უსაფრთოხების ძალების წევრები დამოუკიდებლად მოქმედებდნენ.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებათა დარღვევებს შორის იყო: ტერორისტების მიერ განხორციელებული მკვლელობები; უსაფრთხოების ძალების მიერ კანონგარეშე ჩადენილი მკვლელობები; ორივე მხარის მიერ პირთა იძულებითი გაუჩინარების, თვითნებური დაკავებისა და სავარაუდო წამების არაერთი შემთხვევა; ფართოდ გავრცელებული სამთავრობო კორუფცია; ქალთა წინააღმდეგ მიმართული ძალადობრივი დანაშაულების დროს არასათანადო გამოძიება და დამნაშავეთა დაუსჯელობა;  ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირება და მათი სამხედრო მოქმედებებში ჩართვა;  ასევე – ბავშვთა მიმართ სექსუალური ხასიათის დანაშაული, განხორციელებული, მათ შორის – უსაფრთხოების ძალების და საგანმანათლებლო სისტემის მუშაკების მიერ; უსაფრთხოების ძალების მიერ ლგბტი თემის წარმომადგენელთა მიმართ ძალადობა და ა.შ.

ქვეყანაში კანონის უზენაესობის კუთხით სიტუაცია უკიდურესად მძიმე იყო; ხოლო სერიოზული უფლებათა დარღვევებისთვის პირთა დაუსჯელობა – რუტინული. მთავრობა შეგნებულად არ უქვემდებარებდა სამართლებრივ დევნას აღნიშნულ პირებს, რომელთა შორის სამთავრობო ჩინოვნიკები და უსაფრთხოების ძალების წარმომადგენლებიც ხვდებოდნენ.

ანტი-სამთავრობო შეიარაღებული ჯგუფები კვლავ აგრძელებდნენ თავდასხმებს იმ რელიგიურ ლიდერებზე, რომლებიც თალიბანის საწინააღმდეგო განცხადებებს აკეთებდნენ. წლის განმავლობაში ბევრი პრო-სამთავრობო მუსლიმი მოძღვარი მოკლეს, თუმცა, უმრავლეს შემთხვევაში, მომხდარზე პასუხისმგებლობა არცერთ ჯგუფს არ აუღია. თალიბანი და „ისლამური სახელმწიფოს ხორასნის პროვინცია“ (ISIS-K) იყენებდნენ ბავშვ ჯარისკაცებს, როგორც თვითმკვლელ იარაღს. სხვა ანტი-სამთავრობო ჯგუფები თავს ესხმოდნენ; ემუქრებოდნენ; ძარცვავდნენ და იტაცებდნენ საჯარო მოხელეებს; უცხოელებს; არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლებს და სხვა სამოქალაქო პირებს. გაეროს ავღანეთის მხარდაჭერის მისიის (UNAMA) მონაცემებით, 2019 წლის პირველი 9 თვის განმავლობაში,  8 239 სამოქალაქო პირის დანაკარგი დაფიქსირდა, რომელთაგან 62 % ზემოხსენებული ტერორისტული ჯგუფების ქმედებებს ემსხვერპლა.[4]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International ავღანეთის შესახებ 2020 წლის ანგარიშში წერდა, რომ ქვეყანაში არსებული მიმდინარე კონფლიქტის გამო, სამოქალაქო მოსახლეობის მიმართ ადგილი ჰქონდა მასშტაბურ უფლებათა დარღვევებს და საერთაშორისო სამართლებრივი ხასიათის დანაშაულებს. ზემოხსენებულ კონფლიქტთან დაკავშირებული ძალადობის შედეგად, დაიღუპა და დაშავდა ათასობით ადამიანი; ხოლო პირთა იძულებითი გადაადგილების მაჩვენებელმა ასობით ათასს მიაღწია. ამას გარდა, ქვეყანაში ადგილი ჰქონდა უფლებათა დამცველების დაშინების; დაკავების; მკვლელობისა და მუქარის არაერთ შემთხვევას; ევროპული და მეზობელი ქვეყნები აგრძელებდნენ ავღანელი თავშესაფრის მაძიებლების იძულებით დაბრუნებას; ქალთა მიმართ გენდერული მოტივით ძალადობა კვლავ სახეზე იყო, რასაც ხელს უწყობდა მავნებლური ტრადიციების არსებობა და კანონის უზენაესობის კუთხით არსებული არამყარი სიტუაცია. განსაკუთრებით გართულდა ჟურნალისტთა საქმიანობა, რადგან მათ მიმართ, სხვადასხვა შეიარაღებული ჯგუფების (მათ შორის, პრო-სამთავრობო და უსაფრთხოების ძალების) მხრიდან, ფიქსირდებოდა თავდასხმები და რეპრესალიები. სულ მცირე 5 ჟურნალისტი დაიღუპა თალიბანის ან სხვა შეიარაღებული ჯგუფის თავდასხმების შედეგად.[5]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch ავღანეთის შესახებ 2020 წლის ყოველწლიური ანგარიშის მიხედვით, ერთის მხრივ, ავღანეთის და აშშ-ის სამთავრობო ძალებს, ხოლო მეორეს მხრივ – თალიბანსა და სხვა შეიარაღებულ ჯგუფებს შორის სამხედრო ოპერაციები კიდევ უფრო გააქტიურდა 2019 წელს, რასაც შედეგად, 30 სექტემბერის მონაცემებით,  8 000-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. 2019 წლის პირველი 6 თვის განმავლობაში, სამთავრობო ძალების ოპერაციების (ძირითადად, აშშ-ის საჰაერო დაბომბვების) შედეგად დამდგარა სამოქალაქო დანაკარგმა გადააჭარბა იმავე პერიოდში თალიბანის თავდასხმების შედეგად დაღუპული სამოქალაქო პირების რაოდენობას. თალიბანი კვლავ აგრძელებდა ასობით თავდასხმის მოწყობას ავღანეთის სამთავრობო და აშშ-ის სამხედრო სამიზნეების წინააღმდეგ, რასაც, ასევე, თან ახლდა სამოქალაქო მსხვერპლი.

წლის განმავლობაში, ავღანური ქალთა უფლებების დამცველი ჯგუფები და სხვა სამოქალაქო აქტივისტები ითხოვდნენ ეთნიკურ ავღანთა მეტ ჩართულობას ისეთ საკითხებზე მოლაპარაკებებში, როგორიცაა – ადამიანის უფლებათა დაცვა და გენდერული თანასწორობის კონსტიტუციური გარანტიები .

15 მაისს, პარლამენტის ახალი შემადგენლობა დამტკიცდა, მიუხედავად იმისა, რომ არსებობდა არჩევნების გაყალბების სერიოზული ვარაუდები. თალიბანი იყენებდა თვითნაკეთ ასაფეთქებელ მოწყობილობებსა (IED) და თვითმკვლელი ტერორისტების თავდასხმებს პოლიტიკური აქციებისა და დემონსტრაციების დროს, რასაც მთელი ქვეყნის მასშტაბით ასობით ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.

ავღანეთის მთავრობამ გადადგა გარკვეული პოზიტიური ნაბიჯები დაკავების ცენტრებში წამების შემთხვევების შემცირების კუთხით, თუმცა, უსაფრთხოების ძალებისა და სამთავრობო ჩინოვნიკების მიერ კონკრეტული უფლებათა დარღვევების (მათ შორის – სექსუალური ხასიათის დანაშაულის) ჩადენის დროს, დაუსჯელობა კვლავ აქტუალურ პრობლემად რჩებოდა.[6]

უფრო დეტალურად ქ. ქაბულში არსებული მდგომარეობის შესახებ წერს ბელგიის ლტოლვილთა და მოქალაქეობის არმქონე პირთა გენერალური კომისარიატი 2020 წლის 8 აპრილს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წლის 1 აპრილი – 2020 წლის 31 მარტი). ანგარიშის თანახმად, მიუხედავად იმისა, რომ ქაბული სამთავრობო ძალების კონტროლს ექვემდებარება, წლის განმავლობაში, შეიარაღებული დაჯგუფებები (თალიბანი; ISKP) ახერხებდნენ ქალაქში შეღწევას და მასშტაბური ტერორისტული თავდასხმების მოწყობას. მართალია, წინა წელთან შედარებით ქაბულში თავდასხმების შედეგად სამოქალაქო მსხვერპლის მაჩვენებელი 16 %-ით შემცირდა, თუმცა, აღნიშნული კუთხით, ავღანეთის დედაქალაქი ქვეყნის მასშტაბით წელსაც კვლავ პირველ ადგილზე რჩებოდა. ქალაქში ყველაზე ხშირად ფიქსირდება თვითმკვლელი ტერორისტების თავდასხმები; ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობით (IED) თავდასხმები და პირთა მიზანმიმართული მკვლელობები. როგორც წესი, ყველაზე ხშირად თავდასხმების სამიზნეებს ავღანეთის მთავრობის წარმომადგენლები და მათთან გაიგივებული პირები წარმოადგენენ.

ქაბული, ასევე, პირველ ადგილზე იყო ავღანეთის მასშტაბით განხორციელებულ თვითმკვლელი ან სხვა ტიპის კომპლექსური ტერორისტული თავდასხმების კუთხით. ამას გარდა, ანგარიშის მიხედვით, ქაბულში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ მდგომარეობას ტერორისტების თავდასხმათა გარდა, მნიშვნელოვნად აუარესებს ზოგადად გაზრდილი კრიმინალი – კერძოდ, მკვლელობები; შეიარაღებული ძარცვისა და პირთა გატაცების შემთხვევები; ქურდობა; ნარკოტიკული დანაშაული და ა.შ. უმრავლეს შემთხვევაში, ავღანური პოლიცია ვერ ახერხებდა აღნიშნულ ქმედებებზე შესაბამის რეაგირებას.[7]

[1] United Kingdom Foreign and Commonwealth Office – Foreign travel advice Afghanistan; published on 21 April 2020; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/afghanistan [accessed 23 June 2020]

[2] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 23 June 2020]

[3] UNAMA – Afghanistan – Protection of Civilians in Armed Conflict 2019; published in February 2020; available at

[accessed 23 June 2020]

[4] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Afghanistan; published on 11 March 2020; available at

[accessed 23 June 2020]

[5] Amnesty International – Human Rights in Asia-Pacific; Review of 2019 – Afghanistan; published on 30 January 2020; available at

[accessed 23 June 2020]

[6] Human Rights Watch – World Report 2020 – Afghanistan; published on 14 January 2020; available at

[accessed 24 June 2020]

[7] Belgium office of the commissioner general for refugees and stateless persons – “SECURITY SITUATION IN KABUL CITY”; published on 8 April 2020; available at https://www.cgra.be/en/country-information/security-situation-kabul-city-1 [accessed 24 June 2020]

თურქმენეთი. ფეთჰულა გიულენის მხარდამჭერთა მიმართ დამოკიდებულება. ივნისი, 2020

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში თურქმენეთის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუციის მიხედვით, ქვეყანა სეკულარული დემოკრატიაა, თუმცა პრეზიდენტი გურბანგული ბერდიმუჰამედოვი ავტორიტარული ფიგურაა და ის ეფექტურად აკონტროლებს ქვეყანას თავის ვიწრო შიდა წრესთან ერთად. ბერდიმუჰამედოვი თურქმენეთის პრეზიდენტი 2006 წელს გახდა და პოსტი 2017 წლის არჩევნების შემდეგაც შეინარჩუნა.[1] საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში თურქმენეთის შესახებ წერს, რომ ქვეყანა კვლავ ეფექტურადაა ჩაკეტილი ადამიანის უფლებათა დამცველებისა და სხვა საერთაშორისო დამკვირვებლებისთვის. ძალიან რთულია ქვეყანაში ადამიანის უფლებების დავის კუთხით არსებული რეალური ვითარების შესწავლა, რადგან სანდო ინფორმაციის მოპოვების კუთხით დიდი სირთულეებია და ქვეყანა დაკეტილია საერთაშორისო შემოწმებებისთვის.[2]

„ბერტელსმენის ფონდის“ 2020 წლის ანგარიშში თურქმენეთის შესახებ ნათქვამია, რომ 2016 წელს, დაახლოებით 60 ადამიანი, მათ შორის მეწარმეები და მასწავლებლები, ვინც ფეთჰულა გიულენთან კავშირში მყოფებად მოიაზრებოდნენ, სხვადასხვა ქვეტექსტების გამოყენებით დააპატიმრეს და დახურული სასამართლო პროცესების შემდეგ 5-დან 25 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. ბევრი მათგანი მძიმე პირობებში (სამარტოო საკანში) განათავსეს. იქიდან გამომდინარე, რომ თურქმენეთის სასამართლო სისტემაში დაბალი გამჭვირვალობაა, არ არსებობს სანდო ინფორმაცია პოლიტიკური მოტივებით დაპატიმრებული პირების საერთო რაოდენობის შესახებ.[3]

საინფორმაციო პორტალი „Eurasianet“ 2016 წლის 8 დეკემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერდა, რომ თურქმენეთის უსაფრთხოების სამსახურები ფეთჰულა გიულენთან კავშირში ეჭვმიტანილ ათობით პირს აკავებდნენ და ამწესებდნენ საპატიმროში, სადაც მათ აწამებდნენ 30-40 დღის განმავლობაში, ვიდრე ისინი, ვინმეს არ დაასმენდნენ. თურქეთის მთავრობა თურქმენეთის მნიშვნელოვანი პარტნიორია, რადგან უცხოური ინვესტიციების დიდი ნაწილი სწორედ თურქეთიდანაა. ამიტომ, თურქეთის მთავრობის მოთხოვნას, დაეპატიმრებინათ გიულენთან კავშირში მყოფი პირები, თურქმენეთი მალევე დაემორჩილა, ყაზახეთისა და ყირგიზეთისაგან განსხვავებით.[4]

საინფორმაციო პორტალი „Freghana News“ 2016 წლის 20 დეკემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერდა, რომ თურქმენეთში გრძელდებოდა რეპრესიები ფეთჰულა გიულენთან კავშირში მყოფი საგანმანათლებლო პერსონალის მიმართ. სტატიაში ნახსენები იყო ქალაქ იაშლიკში მდებარე დროებითი დაკავების ცენტრი, სადაც მიჰყავდათ დაკავებული პირები დასაკითხად, რა დროსაც ხშირად გამოიყენებოდა წამება. ბევრი დაკავებული „გიულენისტი“ დაკითხვის შემდეგ გაათავისუფლეს. გათავისუფლებულთა შორის ბევრი იყო ისეთი, ვისაც გავლენიან ხალხს შორის საჭირო კონტაქტები აღმოაჩნდა ან აქტიურად ითანამშრომლა საგამოძიებო სტრუქტურებთან და სხვა პირები დაასმინა. სტატიის მიხედვით, ხშირად დაკითხვა ფატალური შედეგით მთავრდებოდა. ამასთან დაკავშირებით, რამდენიმე პოლიციელი სამსახურიდანაც დაითხოვეს.[5]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2017 წლის 9 ივნისს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერდა, რომ თურქმენეთის სასამართლომ 18 პირს 25 წლამდე პატიმრობა მიუსაჯა, რაც ფეთჰულა გიულენთან კავშირში მყოფი პირების მიმართ განხორციელებული წმენდის შთაბეჭდილებას ტოვებდა. აღნიშნული 18 პირი იყო იმ ასამდე პირს შორის, რომლებიც 2016 წლის სექტემბერსა და ოქტომბერში, დედაქალაქ აშხაბადში გიულენთან კავშირის ბრალდებით დააკავეს. თვრამეტივე პირი, ვისაც პატიმრობა მიუსაჯეს ან ასწავლიდა ან სწავლობდა გიულენთან დაკავშირებულ საგანმანათლებლო დაწესებულებებში. ასეთი სკოლები თურქმენეთში 1990-იანი წლებიდან ფუნქციონირებდა. მათი უმრავლესობა 2011 წელს მთავრობამ დახურა.[6]

აშშ-ის საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისია 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში თურქმენეთის შესახებ წერს, რომ 2019 წელს აკმირატ სოიუნოვი და ეზიზ ჰუდაიბერდიევი, გიულენთან კავშირში დადანაშაულებული ორი პირი, საპატიმრო დაწესებულებაში გარდაიცვალა. კომისია წერს, რომ დახურული საინფორმაციო გარემოს გამო, შეუძლებელია დადგინდეს თუ რამდენი პირი იმყოფება მსგავს პირობებში ან რამდენი ასეთი პატიმარი გარდაიცვალა ციხეში.[7] „Human Rights Watch“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში თურქმენეთის შესახებ წერს, რომ ეზიზ ჰუდაივერდიევი 2019 წლის ივლისში, ციხის ჰოსპიტალში გარდაიცვალა. მას 23-წლიანი პატიმრობა ჰქონდა მისჯილი ფეთჰულა გიულენთან კავშირის ბრალდებით და ერთერთი იყო იმ ათი პირიდან, ვინც 2017 წელს დახურულ სასამართლო პროცესზე გაასამართლეს. მეორე პირი, ვინც იგივე ბრალდებით, ასევე 23-წლიან სასჯელს იხდიდა, 2019 წლის ოქტომბერში გარდაიცვალა.[8] საინფორმაციო პორტალი „Turkmen News“ 2019 წლის 9 სექტემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ აღნიშნული ათი პირიდან ერთერთი, 39 წლის ალიშერ მუჰამეტგულიევი, მასწავლებელი, რომელიც ფეთჰულა გიულენთან კავშირის ბრალდებით გაასამართლეს და 23 წელი მიუსაჯეს, თურქმენეთის ოვადანის ციხეში კრიტიკულად მძიმე პირობებში იმყოფება.[9]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2019 – Turkmenistan, 11 March 2020

 (accessed on 8 June 2020)

[2] AI – Amnesty International: Human Rights in Eastern Europe and Central Asia – Review of 2019 – Turkmenistan [EUR 01/1355/2020], 16 April 2020

 (accessed on 8 June 2020)

[3] Bertelsmann Stiftung: BTI 2020 Country Report Turkmenistan, 29 April 2020

 (accessed on 8 June 2020)

[4] Eurasianet; Turkmenistan cracking down on Gulen followers; By Nick Ashdown; 8 December, 2016; available at: https://eurasianet.org/turkmenistan-cracking-down-gulen-followers [accessed 8 June 2020]

[5] Ferghana News; Turkmenistan: Repressing Gulen supporters to cajole Erdogan? 20 December, 2016; available at: https://enews.fergananews.com/articles/2983 [accessed 8 June 2020]

[6] Guman Rights Watch; Turkmenistan: 18 men tortured, sentenced in unfair trial; 9 June, 2017; available at: https://www.hrw.org/news/2017/06/09/turkmenistan-18-men-tortured-sentenced-unfair-trial [accessed 8 June 2020]

[7] USCIRF – US Commission on International Religious Freedom: United States Commission on International Religious Freedom 2020 Annual Report; USCIRF – Recommended for Countries of Particular Concern (CPC): Turkmenistan, April 2020

 (accessed on 8 June 2020)

[8] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Turkmenistan, 14 January 2020

 (accessed on 8 June 2020)

[9] Turkmen News; Alleged Gulenist in critical condition in Turkmen prison; 9 September, 2019; available at: https://en.turkmen.news/human-rights/alleged-gulenist-in-critical-condition-in-turkmen-prison/ [accessed 8 June 2020]