დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 16-23 აპრილი, 2019

ვითარება ავღანეთში – ავღანეთის აღმოსავლეთით, ლაღმანის პროვინციასთან ახლოს მდებარე სოფელში, აუფეთქებელი ურვების ამოქმედების შედეგად 7 ბავშვი დაიღუპა, რამდენიმე კი დაშავდა. ბავშვები ბასრამის ტერიტორიაზე თამაშობდნენ, რა დროსაც ნაღმები ამოქმედდა.[1]

ქაბულში ინფორმაციის სამინისტროს შენობასთან აფეთქების და სროლის ხმა ისმოდა. ინფორმაცია ინციდენტზე პასუხისმგებელი ან მომხდარის გამო დაშავებულების შესახებ არ გავრცელებულა.[2]

ბანგლადეშში სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი გოგო ცოცხლად დაწვეს – ინციდენტი ქალაქ ფენიში მოხდა. ნუსრათ ჯაჰან რაფი ისლამურ სკოლაში სწავლობდა. 27 მარტს ის დირექტორმა კაბინეტში გამოიძახა და მას სექსუალური ძალადობა სცადა. გოგონა ოთახიდან გაიქცა და ოჯახთან ერთად პოლიციაში მივიდა და განაცხადა. პოლიციელმა მისი ჩვენება ვიდეოზე აღწერა. ვიდეოში ჩანს, რომ გოგონა სახეზე ხელებს იფარებს, პოლიციელი კი ეუბნება, რომ არაფერი სერიოზული არ მომხდარა. პოლიციამ სკოლის დირექტორი დააკავა, რასაც საპროტესტო აქციები მოჰყვა. დემონსტრანტები მომხდარში ნუსრათს ადანაშაულებდნენ. 6 აპრილს ნუსრათი სკოლაში მივიდა. ერთერთმა თანასკოლელმა ის სახურავზე აიყვანა, სადაც 4-5 თანასკოლელი ნუსრათს საჩივრის უკან გატანას სთხოვდა. უარის შემდეგ, მას ნავთი გადაასხეს და ცეცხლი წაუკიდეს. მიღებული დამწვრობის გამო, ნუსრათი 10 აპრილს გარდაიცვალა. პოლიციამ გამოძიების ფარგლებში 15 ადამიანი დააკავა, მათგან 7 მკვლელობაში მონაწილეობაშია ბრალდებული. სკოლის დირექტორი პატიმრობაში რჩება; პოლიციელი, რომელსაც ნუსრათმა თავდაპირველად მიმართა, სამსახურიდან გაუშვეს.[3]

ნიგერიაში ბრიტანელი ქალი მოკლეს – შემთხვევა ქალაქ კადუნაში მოხდა. თავდამსხმელებმა ასევე სამი კაცი გაიტაცეს. მოკლული ქალი ტურისტი იყო; ის არასამთავრობო ორგანიზაციაში „Mercy Corps“ მუშაობდა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[4]

„ისლამური სახელმწიფო“ კონგოში პირველი ოპერაციის ჩატარებას და ისლამური სახალიფოს ცენტრალურ-აფრიკული პროვინციის შექმნის შესახებ აცხადებს – ქალაქ ბენისთან მომხდარ ორმხრივ სროლად სულ მცირე სამი კონგოელი ჯარისკაცი და ერთი სამოქალაქო პირი ემსხვერპლა. ადგილობრივი ლიდერების თქმით, აღნიშნული თავდასხმასთან „ისლამურ სახელმწიფოს“ არაფერი აქვს საერთო და მის უკან ისლამისტური დაჯგუფება „გაერთიანებული დემოკრატიული ძალები“ დგას. თუმცა ამ დაჯგუფების სახელს ხშირად უკავშირებენ „ისლამურ სახელმწიფოს“.[5]

შრი-ლანკაზე ტერორისტული თავდასხმების შედეგად 300-მდე ადამიანი დაიღუპა – დაშავებულთა რაოდენობა 500-ს აჭარბებს. საერთო ჯამში ქვეყანის მასშტაბით 8 აფეთქება მოხდა, მათ შორის ქრისტიანულ ეკლესიებში, სადაც მრევლი სააღდგომო ლოცვებს აღავლენდა. ქვეყნის ხელისუფლების ცნობით, აფეთქებების გამო დაკავებულია 24 ადამიანი, თუმცა უცნობია, ინციდენტების უკან ვინ დგას. ტერაქტების შემდეგ, ქვეყანაში სოციალური მედია დაბლოკეს.[6] მედიაში გავრცელებული ინფორმაციით, მომხდარზე პასუხისმგებლობა დაჯგუფება „ჯამაათ ალ-ტავჰიდ ალ-ვათანიამ“ აიღო. დაჯგუფება ახალი ჩამოყალიბებულია და მის შესახებ ძალიან მცირე ინფორმაცია მოიპოვება. ადგილობრივი ხელისუფლების ვარაუდით, დაჯგუფება გლობალური მოძრაობის ნაწილია.[7] მალევე, მედიაში გაჩნდა ინფორმაცია, რომ ტერაქტებზე პასუხისმგებლობა „ისლამურმა სახელმწიფომ“ აიღო.[8]

უკრაინის პრეზიდენტის ვოლოდიმირ ზელენსკი გახდა – უკრაინის ცენტრალური საარჩევნო კომისიის მონაცემებით, ზელენსკიმ ხმათა 70%-ზე მეტი მიიღო. მოქმედმა პრეზიდენტმა პოროშენკომ კი 24.5%. ოფიციალური საბოლოო შედეგები 30 აპრილს გამოქვეყნდება. პოროშენკომ უკვე მიულოცა ზელენსკის გამარჯვება და განაცხადა, რომ ის პოლიტიკაში დარჩება. ზელენსკის მსოფლიო ლიდერებმაც მიულოცეს.[9]

[1] TOLO News; Explosion in Eastern Afghanistan leaves seven children dead; 14 April, 2019; available at: https://www.tolonews.com/afghanistan/explosion-eastern-afghanistan-leaves-seven-children-dead?fbclid=IwAR186wOKESmy6jVPCBT1zX7ABvvdfUq3hLQ3UKNnHHb-dCwzVdVQI5AhGbk

[2] BBC; Kabul attack: Seven killed at Afghan ministry of information; 20 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-47996762

[3] BBC; Nusrat Jahan Rafi: Burned to death for reporting sexual harassment; By Mir Sabbir; 18 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-47947117

[4] Reuters; British woman killed, three other people kidnapped in northern Nigeria; By Garba Muhammad; 21 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-nigeria-security/british-woman-killed-three-other-people-kidnapped-in-northern-nigeria-idUSKCN1RX0GR?il=0&fbclid=IwAR0z7-g20jnRp3gyGcgbGLjsQrM7EQMXqGMZzF4j4Eeyzp_wd_ut-kL8uZk

[5] Reuters; Islamic State claims its first Congo attack; 19 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-congo-security/islamic-state-claims-its-first-congo-attack-idUSKCN1RU2KD

[6] BBC; Sri Lanka attacks: Death toll soars to 290 after bombings hit churches and hotels; 22 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-48008073

[7] Al Arabiya; Sri Lanka government says local Islamist group behind blasts; 22 April, 2019; available at: http://english.alarabiya.net/en/News/world/2019/04/22/Sri-Lanka-government-says-local-Islamist-group-behind-blasts.html

[8] Reuters; Islamic State claims responsibility for Sri Lanka bombings; 23 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-sri-lanka-blasts-claim/islamic-state-claims-responsibility-for-sri-lanka-bombings-idUSKCN1RZ102

[9] იმედის ახალი ამბები; ცესკო: ზელენსკის ხმათა 73 პროცენტი აქვს; 22 აპრილი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/103500/tsesko-zelenskis-khmata-73-protsenti-aqvs

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 აპრილი, 2019

აშშ-მა ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსი ტერორისტულ ორგანიზაციად გამოაცხადა – ოფიციალური კომენტარი სახელმწიფო მდივანმა მაიკ პომპეომ გააკეთა. გადაწყვეტილებას ქვეყნის პრეზიდენტიც გამოეხმაურა. ტრამპის თქმით, აშშ-ის მიერ გადადგმული ნაბიჯი იმი დასტურია, რომ ირანი არა მხოლოდ აფინანსებს ტერორისტებს, არამედ ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის დახმარებით, აქტიურად მონაწილეობს და ხელს უწყობს ტერორიზმს.[1]

საპასუხოდ, ირანის უმაღლესმა ეროვნულმა უშიშროების საბჭომ ტერორისტულ ორგანიზაციად აშშ-ის შეიარაღებული ძალები გამოაცხადა.[2]

ვითარება ავღანეთში – ავღანეთში მორიგი თავდასხმა მოხდა. თალიბანის მიერ ორგანიზებულ იერიშს ქვეყნის დასავლეთით 12 ადამიანი ემსხვერპლა; დაღუპულთა უმეტესობა ძალოვანი სტრუქტურების თანამშრომლები არიან. თავდასხმა მოხდა ქვეყნის აღმოსავლეთითაც. ტერორისტებმა იერიში ქალაქ ღაზნიზე მიიტანეს. თავდასხმას 10 ადამიანი ემსხვერპლა.[3]

აფეთქება მოხდა ბარგამის ბაზასთანაც. მანქანა ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობით იყო დანაღმული. ინციდენტის შედეგად სამი ამერიკელი სამხედრო და ერთი კონტრაქტორი დაიღუპა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა თალიბანმა აიღო.[4] რამდენიმე დღის შემდეგ, თალიბანმა ავღანეთში „გაზაფხულის თავდასხმების“ დაწყება დააანონსა. მიმართვა ხუთ ენაზე გავრცელდა. მიმართვაში ნათქვამია, რომ იერიშები იქამდე გაგრძელდება ვიდრე ქვეყანას უცხო სამხედროები არ დატოვებენ.[5]

პაკისტანში აფეთქებას მსხვერპლი მოჰყვა – ინციდენტი ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე ქალაქ ქვეტაში მოხდა. ასაფეთქებელი მოწყობილობა აგრარულ ბაზარში ბოსტნეულში იყო დამალული. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია. ინციდენტის შედეგად 18 ადამიანი დაიღუპა და 30-ზე მეტი დაშავდა. დაღუპულთა უმეტესობა შიიტური უმცირესობა ჰაზარების წარმომადგენლები იყვნენ.[6]

თურქეთში სამართალდამცველები დააკავეს – სამხედრო გადატრიალების მცდელობიდან 3 წლის შემდეგ, თურქეთში დაკავებები გრძელდება. ფეთჰულა გიულენთან კავშირის ბრალდებით ქვეყნის 31 პროვინციაში 75 სამართალდამცველი დააკავეს. 2016 წლიდან დღემდე დაკავებულთა რიცხვი 500 ათასს აჭარბებს, მათგან 30 ათასი ამ დრომდე ციხეშია.[7]

ლიბიაში კონფლიქტის შედეგად 100-ზე მეტი ადამიანია დაღუპული – მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის ინფორმაციით საომარი მოქმედებების შედეგად 121 ადამიანი დაიღუპა, 561 კი დაიჭრა. ორგანიზაცია გეგმავს კონფლიქტის ზონაში დამატებითი თანამშრომლები მიავლინოს. ლიბიის დედაქალაქ ტრიპოლთან სამთავრობო ძალებსა და მეამბოხეებს შორის საბრძოლო მოქმედებები რამდენიმე დღეა განახლდა. ამბოხებულთა მეთაურმა არმიის გენერალმა ხალიფა ფაფტარმა დედაქალაქის შტურმით აღების ბრძანება 5 აპრილს გასცა. 2011 წელს მუამარ კადაფის გადაყენების შემდეგ ქვეყანაში ორი მმართველობა ჩამოყალიბდა და ქვეყანა ორ ნაწილადაა გაყოფილი.[8]

სუდანის კრიზისი – 6-7 აპრილიდან სუდანის დედაქალაქ ხარტუმში მოსახლეობა ქვეყნის პრეზიდენტის გადადგომის მოთხოვნით ქუჩაში გავიდა. პოლიციელებმა დემონსტრანტები ცრემლსადენი გაზით დაშალეს. პრეზიდენტი ბაშირი კი გადადგომას არ აპირებს. პროტესტების ფონზე მთელი ქვეყნის მასშტაბით ელექტროენერგიის მიწოდება შეწყდა. აქციის მონაწილეები დანებებას არ აპირებენ.[9] საპროტესტო აქციებს საბოლოოდ მსხვერპლი მოჰყვა. 20-მდე ადამიანი დაიღუპა და ათობით დაშავდა.[10]

11 აპრილს ქვეყნის ჯარმა საგანგებო სხდომაზე თანამდებობიდან გადააყენა მინისტრთა კაბინეტი და პრეზიდენტი ომარ ალ-ბაშირი. ამავე დღეს, ქალაქ პორტ-სუდანსა და კასალამში მოქალაქეები სპეცსამსახურების შენობას დაესხნენ თავს. ეროვნული უსაფრთხოებისა და დაზვერვის სამსახურმა განაცხადა, რომ ქვეყანაში ყველა პოლიტპატიმარი გათავისუფლებულია. სამხედრო გადატრიალების შედეგად, 30-წლიანი მმართველობის შემდეგ, პრეზიდენტი ალ-ბაშირი დააკავეს.[11] მასთან ერთად მთავრობის ყოფილი წევრებიც დააკავეს. სამხედრო საბჭომ პირობა დადო, რომ დემონსტრანტებს ძალის გამოყენებით აღარ დასჯიან; ოპოზიციას კი პრემიერის დროულად არჩევისკენ მოუწოდეს.[12] ყოფილ პრეზიდენტს ჰააგის ტრიბუნალს არ გადასცემენ. ქვეყნის დროებითი მთავრობის განცხადებით, ყოფილი პრეზიდენტი სუდანის სასამართლოს წინაშე წარსდგება.[13]

სუდანის თავდაცვის მინისტრმა ავად მუჰამედ აფმედ იბნ აუფმა ქვეყანაში ორწლიანი გარდამავალი პერიოდი გამოაცხადა და აღნიშნა, რომ ამ პერიოდში ქვეყანის მმართველობას სამხედრო საბჭო იკისრებს.[14] ყოფილი პრეზიდენტის დაკავებას ასევე მოჰყვა ფართომასშტაბიანი აქციები, რის გამოც იბნ აუფმა თანამდებობა დატოვა და შემცვლელად გენერალი აბდელ ფატაჰ აბდელრაჰმან ბურჰანი დაასახელა. 12 აპრილს აქციის მონაწილეებმა განაცხადეს, რომ არ დაიშლებიან, საპასუხოდ კი სამხედროებმა განაცხადეს, რომ ქვეყანაში ქაოსს არ შეეგუებიან.[15] სუდანის სამხედრო საბჭოს მხარდაჭერა გამოუცხადეს არაბულმა ქვეყნებმა – საუდის არაბეთი და გაერთიანებული საამიროები სუდანში ჰუმანიტარულ ტვირთსაც გზავნიან.[16]

რომის პაპმა სამხრეთ სუდანელ მაღალჩინოსნებს სთხოვა, ქვეყანა სამოქალაქო ომის პერიოდში არ დააბრუნონ – სუდანის კრიზისის პარალელურად, რომის პაპმა ვატიკანის მიღებაზე სამხრეთ სუდანის პრეზიდენტ სალვა კიირსა და სხვა მაღალჩინოსნებს ფეხზე ამბორით სთხოვა მეამბოხეებთან ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმება არ დაარღვიონ. სუდანის სამხედრო კონფლიქტი (მეორე სამოქალაქო ომი) 1983-2005 წლებში, თავისი ჰუმანიტარული შედეგებით, მეოცე საუკუნის ერთერთი ყველაზე ტრაგიკული კონფლიქტი იყო.[17]

[1] CBS News; U.S. designated Iran’s Islamic Revolutionary Guard Corps as a terrorist organization; By Emily Tillett; Kathrin Watson; 8 April, 2019; available at: https://www.cbsnews.com/news/trump-designates-irans-islamic-revolutionary-guard-corps-as-a-terrorist-organization/?fbclid=IwAR1MZ_9_7CPCX0ZI2bsl7oFFn22b9Ung8kQ3X6RG3Yp2QB4cGQS-6FZFKYA

[2] Press Tv; Iran’s national security council puts U.S. forces on list of terror groups; 8 April, 2019; available at: https://twitter.com/BREAKING_PTV/status/1115281606057648133

[3] Manila Times; 12 more killed in Taliban assault in Afghanistan; 8 April ,2019; available at: https://www.manilatimes.net/12-more-killed-in-taliban-assault-in-afghanistan/536756/?fbclid=IwAR354FrWla3armU2alx60YvnUoB8deBwBoNa0NdE58soexKpWyqBpkhPT-o

[4] Al Jazeera; Three US troops, one contractor killed in Afghanistan explosion; 8 April, 2019; available at: https://www.aljazeera.com/news/2019/04/service-members-contractor-killed-afghanistan-190408190723125.html

[5] Euronews; Taliban announces annual spring offensive in Afghanistan; 12 April, 2019; available at: https://www.euronews.com/2019/04/12/taliban-announce-annual-spring-offensive-in-afghanistan

[6] Reuters; Pakistan market suicide bombing kills 18, half of them minority hazaras; By Gul Yousafzai; 12 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-pakistan-blast/pakistan-vegetable-market-bomb-kills-16-half-of-them-minority-hazaras-idUSKCN1RO0KA?il=0

[7] იმედის ახალი ამბები; თურქეთში 75 სამართალდამცველი დააკავეს; 12 აპრილი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/102598/turqetshi-75-samartaldamtsveli-daakaves

[8] იმედის ახალი ამბები; ლიბიაში კონფლიქტის შედეგად დაღუპულთა რიცხვი 121-მდე გაიზარდა; 14 აპრილი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/102717/libiashi-konpliqtis-shedegad-dagupulta-ritskhvi-121mde-gaizarda

[9] BBC; Sudan protest: Clashes among forces at Khartoum sit-in; 8 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47850278

[10] Reuters; Sudan opposition says around 20 killed since sit-in began; By Khalid Abdelaziz; 9 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-sudan-protests/sudan-opposition-says-around-20-killed-during-defense-ministry-sit-in-idUSKCN1RL0AI?il=0

[11] BBC; Omar al-Bashir: Sudan military coup topples ruler after protests; 11 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47891470

[12] BBC; Sudan crisis: Military council arrests former government members; 14 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47929137

[13] Reuters; Head of Sudan’s military council steps down, a day after Bashir toppled; By Khalid Abdelaziz; 12 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-sudan-politics/sudans-military-council-promises-civilian-government-after-bashir-toppled-idUSKCN1RO0S0?il=0

[14] BBC; Sudan coup; protesters defy curfew after military ousts Bashir; 12 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47903332

[15] BBC; Sudan coup leader Awad Ibn Auf steps down; 13 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47913338

[16] The Publics Radio; New suling Sudan military council promises civilian Cabinet; 15 April, 2019; available at: https://thepublicsradio.org/article/saudis-uae-express-support-for-sudan-military-council

[17] Reuters; Pope kisses feet of South Sudan leaders urging them to keep the peace; By Philip Pullella; 11 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-pope-southsudan/pope-kisses-feet-of-south-sudan-leaders-urging-them-to-keep-the-peace-idUSKCN1RN27G?il=0

ავღანეთი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება პარვანის პროვინციაში. აპრილი, 2019

ამბოხებულთა ჯგუფები პარვანის პროვინციაში – თალიბანის მებრძოლები აქტიურები არიან პარვანის პროვინციის გარე რაიონებში. 2017 წლის ნოემბერში სეიაგერდ/გორბანდისა და შინვარის რაიონები უსაფრთხოების კუთხით ყველაზე მოწყვლად ტერიტორიებად ითვლებოდა. 2018 წლის იანვრის კვლევის მიხედვით, თალიბანს ჰქონდა „საშუალო“ აქტივობა და წარმომადგენლობა (რაიონებზე იერიშები ხორციელდება მინიმუმ სამჯერ თვეში) გორბანდის რაიონში. „დაბალი“ აქტივობა და წარმომადგენლობა (რაიონებზე იერიშები ხორციელდება მინიმუმ ერთხელ სამ თვეში) ჰქონდა თალიბანს შინვარში, სალანგში, ჯაბალუსარაიში, ბაგრამსა და კოჰ-ე საფში. „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ დაკავშირებული ინციდენტები (შეტაკებები ქაბულთან საზღვარზე) დაფიქსირდა სხვადასხვა წყაროს მიერ 2017 წლის იანვრიდან 2018 წლის იანვრამდე პერიოდში.

სამთავრობო ძალები და სამხედრო ოპერაციები პარვანში – 2017 წლის სექტემბრის პირველ რიცხვებში ავღანეთის ეროვნულმა უსაფრთხოების ძალებმა დაიწყო სახმელეთო ოპერაციები მეამბოხეთა წინააღმდეგ ჯაბალუსარაის რაიონში; ოპერაციას, გავრცელებული ინფორმაციით, მიმდინარეობდა დრონების მხარდაჭერით. ოპერაციები ასევე ჩატარდა პროვინციის სხვა რაიონებშიც, რომლის დროსაც მოხდა იარაღის კონფისკაცია და თალიბანის მებრძოლების ლიკვიდაცია. წყაროების ცნობით, პერიოდულად საჰაერო იერიშებიც ხორციელდებოდა. ადგილი ჰქონდა შეტაკებებს უსაფრთხოების ძალებსა და თალიბანის მებრძოლებს შორის.

უსაფრთხოების კუთხით არსებული ტენდენციები და გავლენა მშვიდობიან მოსახლეობაზე – პარვანის პროვინციის „დაუმორჩილებელ“ და რთულად კონტროლირებად რაიონებში ადგილი ჰქონდა გზებზე ნაღმების ამოქმედებას, თვითმკვლელი მოიერიშეების შეტევებს, მიზნობრივ მკვლელობებს და სხვა შეტევებს, რაც საპასუხოდ ავღანეთის ეროვნული უსაფრთხოების ძალების ოპერაციებს იწვევდა. პროვინციის სხვადასხვა ნაწილში, ხანდახან, თალიბანის მებრძოლები იერიშებს ახორციელებდნენ უსაფრთხოების ძალებზე.

გაეროს ავღანეთის მხარდაჭერის მისიის ინფორმაციით, პარვანის პროვინციაში 2017 წელს 77 სამოქალაქო პირი დაზარალდა: მათგან 20 მოკლეს და 57 დაშავდა, ძირითადად მიწის ნაღმებისა და ფეთქებადი ნარჩენების გამო; ასევე, მიზნობრივი და განზრახ მკვლელობების და სახმელეთო ოპერაციების შედეგად. 2017 წლის მაჩვენებელი, 2016 წლის მონაცემებთან შედარებით, 31%-ით ნაკლები იყო.

გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისის მონაცემებით, კონფლიქტის სიმძიმის მიხედვით (სიმძიმის ხარისხის დადგენისას გამოიყენება სამი კომპონენტის ერთობლიობა – უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტები, მსხვერპლი და კონფლიქტის შედეგად იძულებითი გადაადგილება), სეიაგერდ/გორბანდის რაიონი მეორე უმაღლეს კატეგორიაში მოხვდა, შინვარი და ბაგრამი კი საშუალო კატეგორიაში. სხვა დანარჩენი რაიონები ბოლო ორ კატეგორიაში გადანაწილდნენ.

2017 წლის იანვრიდან 2018 წლის აპრილამდე პერიოდში, პარვანის პროვინციაში, მედია საშუალებებმა მეამბოხეებთან დაკავშირებული 54 ინციდენტი დააფიქსირეს.

2017 წლის სექტემბერში, აშშ-ის დრონებმა პარვანის პროვინციაში ლიფლეტები ჩამოყარეს, რომლის შინაარსი ისლამის შეურაცხყოფად იქნა აღქმული. ამის შემდეგ თალიბანმა პასუხისმგებლობა აიღო ბაგრამის სიახლოვეს თვითმკვლელი ტერორისტის მიერ განხორციელებულ შეტევაზე, რომლის დროსაც 6-მდე სამოქალაქო პირი დაშავდა. თალიბანის განცხადებით, იერიში იყო პასუხი ისლამის შეურაცხყოფისთვის. ერთი კვირის შემდეგ, დანაღმული ავტომობილი აფეთქდა, რომლის სამიზნესაც საერთაშორისო სამხედრო კოლონა წარმოადგენდა; ინციდენტის შედეგად დაშავდა 6 საერთაშორისო სამხედრო და 3 სამოქალაქო პირი.

2017 წლის სექტემბრის ბოლოს თალიბანმა დაიწყო კოორდინირებული იერიშები უსაფრთხოების პოსტებზე სეიაგერდ/გორბანდის რაიონში და რამდენიმე მათგანი გაანადგურა. ტერიტორიისთვის შემდგომი ბრძოლა რამდენიმე დღეს გაგრძელდა და ათასობით ადამიანის იძულებითი გადაადგილება გამოიწვია. წყაროების ინფორმაციით, თალიბანის მიერ განხორციელებული დაბომბვის შედეგად 7 სამოქალაქო პირი, მათ შორის ორი გოგონა დაიღუპა და კიდევ 7 პირი დაშავდა. მედია საშუალებების ინფორმაციით, თალიბანის მებრძოლებმა, ასევე, აწამეს ხალხი და გაძარცვეს მათი სახლები.

2017 წლის ნოემბერში, პროვინციის დედაქალაქ ჩაჰრიკარში, დანაღმული მანქანების აფეთქების შედეგად 8 სამოქალაქო პირი დაიღუპა და 250მდე დაშავდა. აფეთქება მაშინ მოხდა, როდესაც დანაღმულ მანქანას სამგზავრო ავტობუსმა ჩაუარა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია. ზოგიერთი მედია საშუალებების ცნობით, აღნიშნული ინციდენტისას 15 ადამიანი დაიღუპა და 30 დაშავდა.

2017 წლის ნოემბერში მიზნობრივი იერიშების ობიექტები სახელისუფლებო თანამდებობის პირები ხდებოდნენ; გზაზე ამოქმედებულმა ბომბმა პარვანის განათლების დეპარტამენტის თავმჯდომარის მოადგილე შეიწირა; ინციდენტისას თავად დეპარტამენტის დირექტორი დაშავდა. 2018 წლის თებერვალში უსაფრთხოების ეროვნული სამსახურის 5 თანამშრომელი საკუთარ მანქანაში ჩაცხრილეს; ინციდენტი ბაგრამში მოხდა.

პარვანის პროვინცია ერთერთია ოპიუმისგან თავისუფალ პროვინციებს შორის.[1]

გაეროს გენერალური მდივნის ავღანეთში არსებული ვითარების თაობაზე 2019 წლის 28 თებერვლის ანგარიშში პარვანის პროვინციის შესახებ წერია, რომ 2018 წლის ნოემბრის ბოლოს პარვანის პროვინციის ჯაბალუსარაის რაიონში, ადგილობრივმა მოსახლეობამ დემონსტრაციებით გააპროტესტა სამთავრობო ძალების მიერ განხორციელებული ოპერაციების შედეგად სამოქალაქო პირების დაღუპვა.[2]

გაეროს ავღანეთის მხარდაჭერის მისიის 2019 წლის თებერვლის ანგარიშში მოცემულია ინფორმაცია ქვეყნის 34-ვე პროვინციაში სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლის შესახებ. 2018 წლის განმავლობაში, პარვანის პროვინციაში 41 სამოქალაქო პირი დაზარალდა (20 დაიღუპა და 21 დაშავდა). ამ მაჩვენებლით, დანარჩენ პროვინციებს შორის, პარვანი 30-ეა. უფრო ნაკლები მსხვერპლი სამოქალაქო პირებს შორის დაფიქსირდა დაიკუნდში, ნურისტანში, ბამიანსა და პანჯშირში. 2018 წლის მონაცემები 47%-ით უფრო ნაკლებია, ვიდრე წინა წლის მაჩვენებელი.[3]

გადაადგილება – გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისის ინფორმაციით, 2017 წლის იანვრიდან 2018 წლის აპრილამდე პერიოდში, პარვანში 6,632 იძულებით გადაადგილებული პირი იყო, მათგან 6,531 სეიაგერდ/გორბანდის და 101 შინვარის რაიონებიდან. 2017 წლის სექტემბერში მომხდარი მძიმე შეიარაღებული შეტაკებების დროს, დაახლოებით 1,750 პირი შინვარისა და სეიაგერდ/გორბანდის რაიონიდან, რაიონის შიგნითვე მდებარე სოფლებში გადაადგილდა. 2018 წლის მარტში, ჩაჰრიკარში, ჯაბალუსარაისა და ბაგრამში 350 ოჯახი გადაადგილდა სხვა არა-უსაფრთხო 5 პროვინციიდან და ასევე სამანგანის რაიონიდან და გორბანდის ხეობიდან.[4]

[1] EASO; Country of Origin Information Report; Afghanistan, Security Situation – Update; May, 2018; available at:

[accessed 7 April 2019]

[2] UN; Report of the Secretary-General; The situation in Afghanistan and its implications for international peace and security; 28 February, 2019; available at:

[accessed 7 April 2019]

[3][3] UNAMA; Afghanistan, Protection of Civilians in Armed Conflict; Annual Report 2018; February, 2019; available at:

[accessed 7 April 2019]

[4] EASO; Country of Origin Information Report; Afghanistan, Security Situation – Update; May, 2018; available at:

[accessed 7 April 2019]

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-7 აპრილი, 2019

ერდოღანის პარტიამ სტამბოლსა და ანკარაში არჩევნები წააგო – მიუხედავად ამისა, მთელი ქვეყნის მასშტაბით, გამარჯვება მაინც „სამართლიანობისა და განვითარების“ პარტიას დარჩა. ერდოღანმა აღნიშნა, რომ ქვეყნის მთავარი მიზანი ეკონომიკის გაძლიერება, განვითარების შენარჩუნება და დასაქმების გაზრდა იქნება.[1]

უკრაინის საპრეზიდენტო არჩევნების პირველი ტური ზელენსკიმ მოიგო – მსახიობს მხარი ამომრჩეველთა 30.24%-მა დაუჭირა. მეორე ადგილზე მოქმედი პრეზიდენტი პოროშენკო გავიდა ხმების 15.95%-ით. არჩევნების მეორე ტური 21 აპრილს გაიმართება.[2]

პაკისტანელმა მეგობრების გასართობად ცეკვაზე უარის გამო ცოლს რკინის მილით სცემა – შემთხვევა ლაჰორში მოხდა. ახალგაზრდა კაცი და მისი მეგობარი დააკავეს. მაინ ფაისალმა ცოლს ჯერ რკინის მილი ჩაარტყა, შემდეგ კი თმა დაუწვა. ახალგაზრდა ქალის დახმარებაზე პოლიციამ და კლინიკებმა უარი თქვეს. მას შემდეგ კი, რაც საქმე გახმაურდა, კაცი დააკავეს. ბრალდებულმა თავი იმით იმართლა, რომ ნარკოტიკული ნივთიერებების თრობის ქვეშ იყო და არაფერი ახსოვს.[3]

ავღანეთში მორიგი თავდასხმა მოხდა – ამჯერად პროვინცია ბადღისში „თალიბანის“ ასობით მებრძოლი შეიჭრა. დაღუპულია, სულ მცირე, 20 ადამიანი. „თალიბანის“ მხრიდან 30-მდე მებრძოლი დაიღუპა. შეიარაღებული თავდასხმა ოთხი სხვადასხვა მიმართულებიდან განხორციელდა და თავდამსხმელებმა ხუთი საკონტროლო-გამშვებ პუნქტი აიღეს.[4]

საუდის არაბეთში ქალთა უფლებადამცველები ისევ დააკავეს – 7 დაკავებულს შორის ორი ასევე აშშ-ის მოქალაქეცაა. დაკავებულები ბლოგერები არიან. მათ თებერვლიდან მოგზაურობის უფლება უკვე შეზღუდული ჰქონდათ. დაკავებულები იმ 10-კაციანი ჯგუფის წევრები არიან, რომელიც საუდის არაბეთში ქალთა შეზღუდულ უფლებებს აპროტესტებს.[5]

[1] BBC; Turkey Local Election: Setback for Erdogan in big cities; 1 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-europe-47764393

[2] UNIAN Info; CEC announces official results of first round of presidential elections in Ukraine; 7 April, 2019; available at: https://www.unian.info/politics/10507722-cec-announces-official-results-of-first-round-of-presidential-elections-in-ukraine-video.html

[3] Dunya News; Medical report of woman tortured by her husband in Lahore reveal injuries; 29 March, 2019; available at: https://dunyanews.tv/en/Pakistan/484632-Medical-report-of-woman-tortured-by-her-husband-Lahore-reveal-injuries

[4] Al Jazeera; Taliban kills Afghan security forces in massive Badghis attack; 4 April, 2019; available at: https://www.aljazeera.com/news/2019/04/taliban-kill-afghan-security-forces-massive-badghis-attack-190404155048831.html

[5] BBC; Saudi Arabia arrests seven including US citizens; 5 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47826106

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-7 მარტი, 2019

ტერაქტების სერია სომალიში – მოგადიშუს სავაჭრო ცენტრში მომხდარ აფეთქებას 25 ადამიანი ემსხვერპლა. ტერაქტიდან ერთ საათში ქალაქში მეორე აფეთქებაც მოხდა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა დაჯგუფება „ალ-შაბაბმა“ აიღო.[1]

ერაყის ფედერალური და ქურთი მმართველების მიერ ციხეებში 1500-მდე ბავშვი „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ სავარაუდო კავშირის გამო აწამეს – ამის შესახებ „Human Rights Watch“ წერს. ოფიციალურ პირებს საპასუხო განცხადება არ გაუკეთებიათ.[2]

რუსეთში ინტერნეტის საშუალებით მთავრობისადმი უპატივცემულობის გამოხატვა კანონით დაისჯება – ღია უპატივცემულობის შემცველი პოსტის ინტერნეტში განთავსების დასჯად ქმედებად გამოცხადებას მხარი 327-მა დეპუტატმა დაუჭირა, წინააღმდეგი 40 იყო. ამიერიდან, „როსკომნადზორი“ ვებგვერდების მფლობელებს ასეთი პოსტების წაშლას დაავალდებულებს. თუ დავალება 24 საათში არ შესრულდება, გვერდები სრულად დაიბლოკება. მთავრობის მიმართ უპატივცემულო პოსტების განთავსება უთანაბრდება წვრილმან ხულიგნობას. პირველ შემთხვევაში მომხმარებელი 30-100 ათასი რუბლით, მეორე ჯერზე კი 200 ათასი რუბლით ან 15-დღიანი პატიმრობით დაისჯება.[3]

ვითარება ავღანეთში – ნანგარჰარის პროვინციაში სამშენებლო კომპანიაზე თავდასხმას 16 ადამიანი შეეწირა, 9 კი დაშავდა. ხუთივე ტერორისტი ლიკვიდირებულია. თავდასხმა აშშ-სა და თალიბანს შორის სამშვიდობო მოლაპარაკებების წინააღმდეგ იყო მიმართული.[4]

ტერაქტი მოხდა ქაბულში, სადაც პოლიტიკურ ლიდერთა შეკრება მიმდინარეობდა. შეკრების ადგილის სიახლოვეს ტერორისტებმა ჭურვები ააფეთქეს, ისმოდა სროლის ხმა. ინციდენტს 3 ადამიანი ემსხვერპლა და 17 დაშავდა. მსუბუქად დაშავდა პრეზიდენტობის კანდიდატი აბდულ რატიფ პედრამიც.[5]

[1] LA Times; Somalia blast attributed to militants kills at least 25; 28 February, 2019; available at: https://www.latimes.com/world/la-fg-somalia-shabab-bombing-20190228-story.html?fbclid=IwAR1vr-ILc9s7HJ628bLBQ-AGHGsPdqCFbmbnh_1T_JsAKE81Mm4Dqzm8_Ws

[2] BBC; IS-linked children detained in Iraq being tortured – HRW; 6 March, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47464315

[3] იმედის ახალი ამბები; რუსეთში ინტერნეტში მთავრობის მიმართ უპატივცემულობა კანონით დაისჯება; 7 მარტი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/98837/rusetshi-internetshi-mtavrobis-mimart-upativtsemuloba-kanonit-daisjeba

[4] NDTV; At least 16 killed in Suicide Attack in Eastern Afghanistan; 6 March, 2019; available at: https://www.ndtv.com/world-news/at-least-16-killed-in-attack-in-eastern-afghanistan-provincial-2003508

[5] Reuters; Attack on Shi’ite Muslim gathering in Afghan capital kills three; 7 March, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-attacks/explosions-near-political-gathering-in-afghan-capital-many-hurt-idUSKCN1QO0S7?fbclid=IwAR1FijyNGDHLxQYp8q3T8iwfd_tFKA6XCiY0GRARpKAto-vB6WL5DGwtPhE

ავღანეთი. გოგონათა და ქალთა განათლების კუთხით არსებული ვითარება. მარტი, 2019

მკვლევარი ეშლი ჯექსონი „საზღვარგარეთის განვითარების ინსტიტუტის“ მიერ მომზადებულ კვლევაში „ცხოვრება თალიბანის ჩრდილოვანი მმართველობის ქვეშ“ წერს, რომ „თალიბანის“ ლიდერების განცხადებით, ისინი მხარს უჭერენ „განათლებას ყველასთვის“ და არ არსებობს აკრძალვა ქალებისთვის განათლების მიღების კუთხით. რეალობაში, გოგონებისთვის განათლების პროცესი ჩერდება სიმწიფის ასაკის დადგომასთან ერთად (დაახლოებით 4-6 კლასი). სიმწიფემდე, როგორც წესი, გოგონებს შეუძლიათ ბიჭებთან ერთად იარონ სკოლაში და ჰყავდეთ მამრობითი სქესის მასწავლებელი. სიმწიფის ასაკის დადგომის შემდეგ, „თალიბანი“ აწესებს მოთხოვნებს, რა შემთხვევაშიც უშვებს გოგონების განათლების გაგრძელებას. გოგონათა სკოლას უნდა ჰქონდეს ცალკე შენობა, პერიმეტრზე უნდა იყოს კედელი, სკოლას უნდა ჰყავდეს ქალი მასწავლებლები და სატრანსპორტო საშუალება, რითიც მოხდება გოგონების სახლიდან სკოლამდე და პირიქით გადაყვანა. დამატებითი მოთხოვნებია ბურკის ტარება და მობილური ტელეფონების აკრძალვა; ასევე, გოგონების სწავლება არ უნდა მოხდეს მეჩეთებსა და მადრასებში.

ეშლი ჯექსონი წერს, რომ კვლევის ფარგლებში ვერ მოიძებნა ვერცერთი საშუალო განათლების სკოლა გოგონებისთვის, რომელიც ფუნქციური იქნებოდა „თალიბანის“ მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე. ლოგარსა და ჰელმანდში, სადაც გოგონათა სკოლები „თალიბანის“ მოთხოვნებს აკმაყოფილებენ, მუქარების ობიექტები არიან, მასწავლებლები დაშინებულები არიან და სტუდენტები სკოლაში სიარულს უფრთხიან. „თალიბანის“ ერთერთი სპიკერის განცხადებით, იქ, სადაც გოგონათა სკოლები დახურულია, დახურულია იმიტომ, რომ საზოგადოებას არ სურს თავიანთი გოგონების სკოლაში გაშვება. როდესაც მას სთხოვეს დაესახელებინა მოქმედი სკოლა გოგონებისთვის „თალიბანის“ მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე, მან დაასახელა შერზადის რაიონის სკოლა ნანგარჰარში, სადაც მისი მტკიცებით, „თალიბანი“ დაეხმარა საზოგადოებას გოგონათა საშუალო სკოლის გახსნაში. აღნიშნული სკოლის არსებობა მკვლევართა ჯგუფმა ვერ დაადასტურა, მიუხედავად ბევრი მცდელობისა. „თალიბანი“ ამტკიცებს, რომ არ აწესებს ბარიერებს გოგონებისთვის საშუალო განათლების მიღებაზე, იმ პირობებში, რა პირობებსაც თავად აყენებს. პრაქტიკაში, შიში მთავარი ფაქტორია. იქაც, სადაც, ზოგადად, „თალიბანს“ სურს გოგონებისთვის საშუალო განათლება დაუშვას, ძალიან ცოტა თუ გარისკავს თავისი შვილის ან საკუთარ სიცოცხლეს იმისთვის, რომ „თალიბანთან“ განათლებაზე სასაუბროდ მივიდეს.

მასწავლებელი ლოგარის პროვინციიდან ამბობს, „თალიბანი“ აცხადებს, რომ ისინი დაუშვებენ, რომ გოგონებმა 6 წლის შემდეგაც განაგრძონ განათლების მიღება თუ მათ ეყოლებათ ქალი მასწავლებლები, მაგრამ ხალხს მაინც ეშინია და შეიძლება არ იყვნენ დაინტერესებულნი. გარდა ამისა, უმეტესობამ, ვისაც თავიანთი გოგონების სკოლაში გაშვება უნდა, დატოვა ქალაქი; დანარჩენებს კი, შეიძლება, ისინი არიან კიდეც დაინტერესებულნი, მაგრამ ხმას არ იღებენ ამ ინტერესის გამოსახატად“. მართალია, „თალიბანის“ პოზიცია მნიშვნელოვან როლს თამაშობს გოგონებისთვის განათლების მიღების შეზღუდვაში, მაგრამ ის ფაქტი, რომ გოგონათა ორი მესამედი სკოლაში არ დადის ავღანური საზოგადოების, მთავრობის, არასამთავრობო ორგანიზაციების, დონორების და გაეროს ფართო, კოლექტიური ფიასკოს შედეგია. ელიტებს შორის, ორივე მხრიდან, არის მუდმივი რწმენა იმისა, რომ სოფლის მოსახლეობას არ სურს ქალების განათლება.

როგორც ჩანს, არც „თალიბანი“ და არც მთავრობა არ არის დაინტერესებული ქალთა განათლებით, რადგან შიშობენ, რომ აღნიშნული საკითხის წამოწევა, შეიძლება დაუჯდეთ ამომრჩევლების დაკარგვად. მაშინაც, როდესაც კონკრეტული პირები „თალიბანში“ მხარს უჭერენ ქალთა განათლებას, მათ ეშინიათ იმ შედეგების, რაც შეიძლება მოჰყვეს საკითხის იმ ხალხში წამოწევას, ვისაც სწამს, რომ ქალთა განათლება სასირცხვილოა.

მრავალი შემთხვევაა აღწერილი, როდესაც უხუცესები მოლაპარაკებებს მართავდნენ „თალიბანთან“ ქალთა განათლების კუთხით. ყოველ ასეთ ჯერზე, როდესაც ისინი მიმართავდნენ განათლების სამინისტროს ადგილობრივ ოფისს და სთხოვდნენ მათ ქალი მასწავლებლების გამოყოფას, სამინისტროსგან იღებდნენ პასუხს, რომ უწყებას არ შეეძლო ქალი მასწავლებლების თემისთვის მიწოდება. უამრავი მიზეზია, რატომაც ძალიან რთულია ქალი მასწავლებლების მომზადება და ბევრ მიზეზზე საჯაროდ არც კი საუბრობენ. ავღანეთის მთავრობის მიერ ჩატარებულმა განათლების სექტორის კვლევამ აჩვენა, რომ მასწავლებელთა უმეტესობა პირველი წლის ანაზღაურებას ქრთამებში ხარჯავს, რომ სამსახური იშოვოს. ქალებს უჭირთ ფულის სესხება, რადგან ამისთვის მამაკაცის ნებართვა სჭირდებათ და ოჯახები, როგორც წესი, არ რთავენ ნებას ქალებს, ასეთი მიზნებისთვის ისესხონ ფული. მამაკაცი მასწავლებლები ხშირად მეორე სამსახურშიც მუშაობენ, რაც აძლევს მათ საშუალებას, მასწავლებლის პოზიცია შეინარჩუნონ. ქალები, ასეთი სტრატეგიის გამოყენებისას, დიდ წინააღმდეგობებს აწყდებიან.[1]

„განათლების დაცვის გლობალური კოალიცია“ 2018 წლის ანგარიშში „განათლებაზე თავდასხმა“ წერს, რომ 2016 წლის მონაცემებით, დაახლოებით, 3.5 მილიონი ბავშვი სკოლის გარეთაა დარჩენილი; მათ შორის 75% გოგონაა. ქალთა და გოგონათა განათლებაზე პირდაპირი თავდასხმა არა სამთავრობო აქტორების, როგორიცაა „თალიბანი“ თუ „ისლამური სახელმწიფო“, იწვევს საგანმანათლებლო და გენდერულ უთანასწორობას; მათ შორის, გენდერზე დაფუძნებული ძალადობის მაღალ მაჩვენებლებს, შეზღუდულ წვდომას სამართალზე და ქალთა და გოგონათა შეზღუდულ შესაძლებლობებს სახლს გარეთ მუშაობისა და სწავლის კუთხით. უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული შიში და ძალადობა გოგონათა განათლების მთავარი შემაფერხებელი ფაქტორებია. საგანმანათლებლო სექტორზე განხორციელებულ თავდასხმებს შორის მუდმივად იზრდება გოგონათა სკოლებზე და მდედრობითი სქესის მოსწავლეებსა და მასწავლებლებზე თავდასხმების პროპორციული წილი. ადგილი აქვს შეიარაღებული დაჯგუფებების, როგორიცაა „ისლამური სახელმწიფო“ და „თალიბანი“, მხრიდან სკოლების დახურვის იძულებას. პარალელურად კი, გავრცელებული ინფორმაციით, რეგიონული საგანმანათლებლო ხელისუფლება, მათ შორის ჰერათისა და ნანგარჰარის პროვინციებში, კმაყოფილებას გამოთქვამს „თალიბანთან“ თანამშრომლობით სკოლების ზედამხედველობისა და მხარდაჭერის მიმართულებით. 2013-2017 წლებში იმატა იმ ინციდენტების რაოდენობამ, რომლებიც ნეგატიურ გავლენას ახდენს საგანმანათლებლო პროცესზე; თუმცა, აღნიშნული რაოდენობა არ აღწევს იმ დონეს, რომელიც ნაჩვენები იყო 2014 წლის ანგარიშში „განათლებაზე თავდასხმა“. 2017 წლის დეკემბერში გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისი წერდა, რომ უკანასკნელ წლებში, კონფლიქტთან და ამბოხთან დაკავშირებული ინციდენტების გამო, ათასზე მეტი სკოლა დაინგრა და დაზიანდა. სკოლებზე იერიშები მოიცავდა სარაკეტო, თვითმკვლელი ტერორისტებისა და სხვა სახის თავდასხმებს. 2013-2017 წლებში მომხდარი ინციდენტების ერთი მეოთხედის სამიზნეს გოგონათა სკოლები და ქალი მასწავლებლები წარმოადგენდნენ.

2013-2017 წლებში სტუდენტებზე, მასწავლებლებსა და სხვა საგანმანათლებლო სფეროში მომსახურე პერსონალზე თავდასხმების ყველაზე გავრცელებულ ფორმებს წარმოადგენდა გატაცებები, მიზნობრივი მკვლელობები და დაშინებები. იგივე ტენდენციები იყო 2009-2012 წლებშიც. „თალიბანი“ და მზარდი ტენდენციით „ისლამური სახელმწიფო“ იყვნენ პასუხისმგებლები თავდასხმების უმეტესობაზე. მამრობითი და მდედრობითი სქესის სტუდენტები მუქარის ობიექტები ხდებოდნენ სხვადასხვა მიზეზით; ბიჭები პოლიტიკური კუთვნილების, ხოლო გოგონები მათი, როგორც მოსწავლის სტატუსის გამო. საერთო ჯამში, მოსწავლეებზე და საგანმანათლებლო პერსონალზე თავდასხმების წლიური მაჩვენებელი გაიზარდა; თუმცა, როგორც კვლევამ აჩვენა, აღნიშნული ზრდა განპირობებული იყო გატაცებებისა და დაშინებების შემთხვევების ზრდით; მაშინ, როდესაც, 2009-2013 წლებთან შედარებით, 2013-2017 წლებში მკვლელობათა რაოდენობა შემცირდა. 2013-2015 წლებში მუქარებისა და დაშინებების შემთხვევებმა 376%-ით იმატა.

მდედრობითი სქესის მოსწავლეები და მასწავლებლები საგანმანათლებლო პერსონალსა და სტუდენტებზე თავდასხმების ერთი მეოთხედის სამიზნეებს წარმოადგენდნენ. მუქარებისა და დაშინებების გამო იხურებოდა გოგონათა სკოლები, რაც ზიანს აყენებდა ათობით ათას მოსწავლეს. გარდა ამისა, მედიამ აღწერა 20-მდე შემთხვევა, როდესაც ასობით მოსწავლე გახდა ცუდად და ამის მიზეზად სახელდებოდა დაუდგენელი პირების მიერ სკოლების მოწამვლა. შემთხვევების უმეტესობა გოგონათა სკოლაში მოხდა. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის განცხადებით, როგორც გაირკვა, ავადმყოფობა დაკავშირებული იყო შიშთან და სტრესთან და არა მომწამვლელ ნივთიერებებთან. აღნიშნული ინციდენტები კარგად აღწერს იმ შიშს, რომელიც განათლების, განსაკუთრებით გოგონათა განათლების გარშემო ტრიალებს.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2019 წლის ანგარიშში ავღანეთის შესახებ წერს, რომ 2018 წელს სკოლები და მეჩეთები, რომლებიც გამოიყენებოდა საარჩევნო უბნებად, ამბოხებულთა ათობით იერიშის სამიზნეს წარმოადგენდა. 2018 წლის 2 მაისს „თალიბანმა“ გააფრთხილა პაკტიკას პროვინციის შრანას რაიონის სკოლების მასწავლებლები, რომ სკოლები გახდებოდნენ სამიზნეები თუ მოხდებოდა მათი გამოყენება საარჩევნო დანიშნულებით. ოქტომბრისთვის რაიონის ბევრი სკოლა რჩებოდა დახურული.

„ავღანეთის მხარდაჭერის გაეროს მისიამ UNAMA“ აღწერა 10 შემთხვევა, როდესაც თალიბანი, მთავრობის სამხედრო ოპერაციების საპასუხოდ, ემუქრებოდა, ხურავდა, წვავდა ან სარაკეტო იერიშებს ახორციელებდა სკოლებზე. 2018 წლის მაისში თალიბანმა დახურა 28 სკოლა ტახარის პროვინციაში. 2018 წლის ივნისში, ნანგარჰარის პროვინციაში დაჯგუფებამ „ისლამური სახელწმიფო ხორასანის პროვინცია“ იძულებით დახურა გოგონათა 80 სკოლა. აღნიშნული ქმედება იყო პასუხი აშშ-სა და ავღანეთის საჰაერო ძალების ავია იერიშებზე. ზოგიერთი სკოლა 20 ოქტომბრის არჩევნებისთვის დახურული იყო. 2018 წლის 11 ივლისს, თავდასხმა მოხდა ჯალალაბადის პროვინციის საგანმანათლებლო ოფისზე, რასაც 11 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა; ინციდენტის შედეგად კიდევ 17 ადამიანი დაშავდა. ლოგარის პროვინციაში 2018 წელს „თალიბანმა“ დახურა 29 სკოლა. აღნიშნული ქმედება იყო პასუხი ხელისუფლების მომხრე დაჯგუფების მიერ „თალიბანის“ ერთერთი მეთაურის სახლზე განხორციელებულ იერიშზე. 2018 წლის ივლისის დასაწყისში, ლოგარში საერთაშორისო ძალებისა და ავღანეთის უსაფრთხოების ძალების ერთობლივი ოპერაციების საპასუხოდ, „თალიბანმა“ ორი კვირით დახურა ბიჭების 34 და გოგონების 5 სკოლა მოჰამად აღას რაიონში არსებული 64 სკოლიდან. გარდა ამისა, მათ დაწვეს 2 შერეული დაწყებითი სკოლა პულე ალამის რაიონში.

2018 წლის მარტში „თალიბანმა“ გასცა 342 სკოლის დახურვის ბრძანება კუნდუზის პროვინციაში. აღნიშნული ქმედება იყო პასუხის განათლების დეპარატამენტის გადაწყვეტილებაზე ნაღდი ფულის ნაცვლად, საბანკო ანგარიშზე ჩაერიცხათ ხელფასი მასწავლებლებისთვის. აღნიშნული ქმედებით ხელისუფლება ვარაუდობდა „თალიბანისთვის“ მასწავლებლებისგან „გადასახადების“ ამოღების შესაძლებლობის შეზღუდვას. 2018 წლის ოქტომბერში „თალიბანმა“ გაიტაცა 125 პირი, რომლებიც საგანმანათლებლო დაწესებულებებში იყვნენ დასაქმებულები, მათ შორის მასწავლებლები, დირექტორები და რაიონის საგანმანათლებლო ორგანოების ოფიციალური პირები ღაზნის პროვინციაში; გატაცების მიზეზს მათ მიერ ხელფასების საბანკო ანგარიშებით მიღება წარმოადგენდა.

2018 წელს ავღანეთის მხარდაჭერის გაეროს მისიამ აღწერა შერეულ ან გოგონათა სკოლებზე „თალიბანის“ 5 თავდასხმა ფარაჰისა და ჰერათის პროვინციებში. ერთერთი თავდასხმისას „თალიბანის“ წევრებმა ესროლეს და მოკლეს გოგონათა სკოლის დირექტორი ჰერათის პროვინციაში. ადგილი ჰქონდა ასევე მუქარებს „თალიბანის“ მხრიდან ლოგარში, ბადღისა და ბადახშანის პროვინციების გოგონათა სკოლების მიმართ. 2018 წლის 26 აგვისტოს „თალიბანმა“ ლოგარის პროვინციის ბარაკი ბარაკის რაიონში შეკრიბა გოგონათა სკოლების დირექტორები და განაცხადა, რომ პირველიდან მეთორმეტე კლასის ჩათვლით ქალი მასწავლებლები და მეშვიდე – მეთორმეტე კლასის ჩათვლით გოგო მოწაფეები აღარ ივლიდნენ სკოლაში. აღნიშნულმა გამოიწვია სწავლების შეჩერება მეექვსე კლასს ზევით გოგო მოსწავლეებისთვის და მეექვსე კლასამდე გოგონებისთვის ქალი მასწავლებლები ჩანაცვლდა მამაკაცი მასწავლებლებით.

2018 წლის მონაცემებით, 3.7 მილიონი ბავშვი, რაც ავღანეთში ბავშვების მთლიანი რაოდენობის თითქმის ნახევარია, სკოლის გარეშეა დარჩენილი. მათგან 60% გოგონაა. ბევრ პროვინციაში გოგონა მოსწავლეები მოსწავლეთა საერთო რაოდენობის 15%-ზე ნაკლებს შეადგენენ.[3] [4]

2018 წლის ოქტომბრის კვარტალურ ანგარიშში „ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტო USAID“ წერდა, რომ ავღანეთის მხარდაჭერის პროგრამის „Promote“ ფარგლებში, ავღანეთის განათლების სამინისტროსთან ერთად, მოხდა 122 ინსტრუქტორის გადამზადება; გეგმის მიხედვით, აღნიშნული ინსტრუქტორები, თავის მხრივ, მოამზადებენ 2 500 ქალ მასწავლებელს. გარდა ამისა, იგეგმება კიდევ 2 500 ქალის გადამზადება, რომელთაც გარანტირებულად ექნებათ პოზიცია განათლების სამინისტროში.[5]

შეჯამება

ავღანეთში გოგონათა და ქალთა განათლების კუთხით არსებული ვითარება, საერთო ჯამში,  არასახარბიელოა. 2018 წლის მონაცემებით, 3.7 მილიონი ბავშვი, რაც ავღანეთში ბავშვების მთლიანი რაოდენობის თითქმის ნახევარია, სკოლის გარეშეა დარჩენილი. მათგან 60% გოგონაა. ბევრ პროვინციაში გოგონა მოსწავლეები მოსწავლეთა საერთო რაოდენობის 15%-ზე ნაკლებს შეადგენენ. ქალთა და გოგონათა განათლებაზე პირდაპირი თავდასხმა იწვევს საგანმანათლებლო და გენდერულ უთანასწორობას. უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული შიში და ძალადობა გოგონათა განათლების მთავარი შემაფერხებელი ფაქტორებია. საგანმანათლებლო სექტორზე განხორციელებულ თავდასხმებს შორის მუდმივად იზრდება გოგონათა სკოლებზე და მდედრობითი სქესის მოსწავლეებსა და მასწავლებლებზე თავდასხმების პროპორციული წილი. 2013-2017 წლებში მომხდარი ინციდენტების ერთი მეოთხედის სამიზნეს გოგონათა სკოლები და ქალი მასწავლებლები წარმოადგენდნენ.

სკოლებზე განხორციელებული თავდასხმების დიდი ნაწილი საარჩევნო პერიოდზე მოდის და განპირობებულია იმით, რომ საარჩევნო პროცესის ჩაშლის მიზნით, „თალიბანი“ და სხვა დაჯგუფებები იერიშებს ახორციელებენ სკოლებზე, სადაც საარჩევნო უბნებია მოწყობილი. ამ შემთხვევაში თავდასხმების უშუალო სამიზნეს განათლების სექტორი არ წარმოადგენს, სამიზნე არჩევნებია, მაგრამ ირიბად განათლების სექტორიც ზარალდება. ხოლო იმ დროს, როდესაც იერიშის მიტანა ხდება გოგონათა სკოლებზე ან ქალ მასწავლებლებზე, თითქმის ყველა შემთხვევაში გოგონათა განათლება და ქალი მასწავლებლები პირდაპირ იმის გამო არიან სამიზნეები, რომ გოგონათა განათლება სიმწიფის ასაკის შემდეგ არ არის მიღებული. მამრობითი და მდედრობითი სქესის სტუდენტები მუქარის ობიექტები ხდებოდნენ სხვადასხვა მიზეზით; ბიჭები პოლიტიკური კუთვნილების, ხოლო გოგონები მათი, როგორც მოსწავლის სტატუსის გამო.

„თალიბანი“ ამტკიცებს, რომ არ აწესებს ბარიერებს გოგონებისთვის საშუალო განათლების მიღებაზე, იმ პირობებში, რა პირობებსაც თავად აყენებს. პრაქტიკაში, შიში მთავარი ფაქტორია. იქაც, სადაც, ზოგადად, „თალიბანს“ სურს გოგონებისთვის საშუალო განათლება დაუშვას, ძალიან ცოტა თუ გარისკავს თავისი შვილის ან საკუთარ სიცოცხლეს იმისთვის, რომ „თალიბანთან“ განათლებაზე სასაუბროდ მივიდეს.

[1] Overseas Development Institute (Author), published by ReliefWeb: Life under the Taliban shadow government, 21 June 2018

 (accessed on 4 March 2019)

[2] GCPEA – Global Coalition to Protect Education from Attack (Author), published by ReliefWeb: Education Under Attack 2018, 2018

 (accessed on 4 March 2019)

[3] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Afghanistan, 17 January 2019

 (accessed on 4 March 2019)

[4] UNAMA – UN Assistance Mission in Afghanistan: Afghanistan; Protection of Civilians in Armed Conflict; Annual Report 2018, February 2019

 (accessed on 4 March 2019)

[5] SIGAR – Special Inspector General for Afghanistan Reconstruction: Quarterly Report to the United States Congress, 30 October 2018

 (accessed on 4 March 2019)

ავღანეთი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება ლოგარის პროვინციაში. მარტი, 2019

ამბოხებულები ლოგარის პროვინციაში – ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი თავის უკანასკნელ ანგარიშში ავღანეთის პროვინციებში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ, რომელიც გამოქვეყნებულია 2018 წლის მაისში, წერს, რომ ლოგარის პროვინციის უმეტეს ნაწილში დაჯგუფება „თალიბანი“ დიდი აქტიურობით (რაიონებზე იერიშები ხორციელდება მინიმუმ კვირაში ორჯერ) გამოირჩევა და აქ დაჯგუფება დიდი რაოდენობის ფიზიკური ძალითაა წარმოდგენილი. გამონაკლისს წარმოადგენს აზრას რაიონი, რომელიც საშუალო აქტივობით ხასიათდება (თვეში მინიმუმ სამი იერიში) და ხოში, სადაც აქტივობა დაბალია (მინიმუმ ერთი იერიში სამ თვეში). „თალიბანის“ მებრძოლები აქტიურები არიან პროვინციის სხვადასხვა რაიონში. პროვინციაში წარმოდგენილია და ლოგარში იერიშებს ახორციელებს ასევე „ჰაქანის ქსელი“. 2017 წლის მაისში გავრცელებული ინფორმაციით, ლოგარის პროვინციაში დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო ხორასანის პროვინცია“ ცდილობდა ახალგაზრდების რეკრუტირებას. 2017 წლის ნოემბერში, პროვინციის გუბერნატორის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, დააკავეს 11 ჩეჩენი და მათი ოჯახის წევრები. სავარაუდოდ, ისინი ლოგარში მეზობელი ნანგარჰარის პროვინციიდან გადავიდნენ, სადაც „ისლამური სახელმწიფო ხორასანის პროვინცია“ აქტიურია.[1] ავსტრიის წითელი ჯვრის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის კვლევისა და დოკუმენტაციის ცენტრის ინფორმაციით, 2015 წელს დაჯგუფებამ საკუთარი ბაზა ლოგარის პროვინციაშიც დააფუძნა.[2]

სამთავრობო ძალები და სამხედრო ოპერაციები ლოგარში – სამხედრო ოპერაციები ლოგარის პროვინციაში რეგულარულად ტარდება; აღნიშნული ოპერაციების ფარგლებში მოხდა „თალიბანის“ ლიდერებისა და „ჰაქანის ქსელის“ ლიდერების ლიკვიდაცია. პარალელურად, ხორციელდება საჰაერო იერიშები, რომელთაც ასევე ეწირებიან ამბოხებულები. ლოგარში ადგილი აქვს შეტაკებებს ამბოხებულებსა და ავღანეთის უსაფრთხოების ძალებს შორის.

უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ტენდენციები და გავლენა მშვიდობიან მოსახლეობაზე – ლოგარის პროვინცია ქაბულის გარე რაიონებს ესაზღვრება, ამიტომ აქ დიდ ბრძოლებს აქვს ადგილი „თალიბანსა“ და უსაფრთხოების ძალებს შორის. 2017 წელს ავღანეთის მხარდაჭერის გაეროს მისიამ აღწერა 148 მსხვერპლი მშვიდობიან მოსახლეობას შორის (მათგან 67 დაიღუპა და 81 დაშავდა). აღნიშნული მაჩვენებელი წინა წლის მონაცემებთან შედარებით 35%-ით დაბალია. მსხვერპლთა უმეტესობა შეეწირა სახმელეთო ოპერაციებს, საჰაერო იერიშებს და მიზნობრივ და განზრახ მკვლელობებს. მიუხედავად იმისა, რომ ბრძოლა გახშირდა 2017 წელს, 66%-ით შემცირდა სახმელეთო ოპერაციების მსხვერპლთა რაოდენობა – 35 (11 დაღუპული და 24 დაშავებული).

გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისი 2017 წლის რუქაში, რომელიც სამი ინდიკატორის (უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტები, მსხვერპლი მშვიდობიან მოსახლეობას შორის და კონფლიქტით გამოწვეული გადაადგილება) მიხედვითაა შედგენილი, ლოგარის პროვინციის ცენტრალურ რაიონებს – პულე ალამი, ბარაკი ბარაკი და ჩარხი – სიმძიმის მეორე უმაღლეს კატეგორიაში ამწესებს, ხოლო მოჰამად აღას რაიონი ერთი საფეხურით ქვევითაა. აზრას, ხოშისა და ხარვარის რაიონები ორ ყველაზე დაბალი სიმძიმის კატეგორიებში არიან. 2017 წლის 1-ელი იანვრიდან 2018 წლის 31 მარტის ჩათვლით, მედია საშუალებებისა და ინციდენტთა გლობალური რუქის მიერ აღწერილი იქნა ამბოხებულების აქტივობებთან დაკავშირებული 140 ინციდენტი.

კონფლიქტის გავლენა კანონზე, წესრიგსა და სერვისებზე – ლოგარის პროვინცია ზედიზედ სამი წელი (2015 – 2017) „ყაყაჩოსგან თავისუფალი“ პროვინციის სტატუსით სარგებლობს; რაც იმას ნიშნავს, რომ აღნიშნულ პროვინციაში არ ხდება ოპიუმის წარმოებისთვის ყაყაჩოს კულტივაცია. წყაროები არ აფიქსირებენ ამ მხრივ ვითარების ცვლილებას.

გენდერთან დაკავშირებით კონსერვატული ხედვისა და უსაფრთხოების დაბალი მაჩვენებლის გამო ბევრი გოგონა ლოგარის პროვინციაში განათლების გარეშე რჩება; პროვინციაში გოგონების მხოლოდ 7% ამთავრებს სკოლას. პროვინციის ზოგიერთ ნაწილში „თალიბანი“ ცდილობს, სკოლებში საკუთარი რელიგიური ხედვები დანერგოს.[3]

„თალიბანის“ თავდასხმები სკოლებზე და შეზღუდვები სასწავლო პროცესზე“ – ავღანეთის მხარდაჭერის გაეროს მისიამ აღწერა ინციდენტები, როდესაც თალიბანი, მთავრობის სამხედრო ოპერაციების საპასუხოდ, ემუქრებოდა, ხურავდა, წვავდა ან სარაკეტო იერიშებს ახორციელებდა სკოლებზე. 2018 წლის ივლისის დასაწყისში, ლოგარში საერთაშორისო ძალებისა და ავღანეთის უსაფრთხოების ძალების ერთობლივი ოპერაციების საპასუხოდ, „თალიბანმა“ ორი კვირით დახურა ბიჭების 34 და გოგონების 5 სკოლა მოჰამად აღას რაიონში არსებული 64 სკოლიდან. გარდა ამისა, მათ დაწვეს 2 შერეული დაწყებითი სკოლა პულე ალამის რაიონში.

2018 წლის 26 აგვისტოს „თალიბანმა“ ლოგარის პროვინციის ბარაკი ბარაკის რაიონში შეკრიბა გოგონათა სკოლების დირექტორები და განაცხადა, რომ პირველიდან მეთორმეტე კლასის ჩათვლით ქალი მასწავლებლები და მეშვიდე – მეთორმეტე კლასის ჩათვლით გოგო მოწაფეები აღარ ივლიდნენ სკოლაში. აღნიშნულმა გამოიწვია სწავლების შეჩერება მეექვსე კლასს ზევით გოგო მოსწავლეებისთვის და მეექვსე კლასამდე გოგონებისთვის ქალი მასწავლებლები ჩანაცვლდა მამაკაცი მასწავლებლებით.[4]

იძულებითი გადაადგილება – გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისის მონაცემებით, 2017 წლის 1-ელი იანვრიდან 2018 წლის 26 მარტამდე პერიოდში ლოგარიდან იძულებით გადაადგილდა 3 168 ადამიანი (1 622 ბარაკი ბარაკიდან, 1 058 ჩარხიდან, 133 ხარვარიდან, 224 ხოშიდან, 89 მოჰამად აღადან და 42 პულე ალამიდან). 2017 წლის ნოემბერსა და დეკემბერში 225 იძულებით გადაადგილებული პირი დაბრუნდა პულე ალამიდან და მოჰამედ აღადან, სადაც ისინი ლოგარის პროვინციის კონფლიქტური რაიონებიდან, მათ შორის ვარდაკიდან და კუნარიდან წავიდნენ. 2018 წლის იანვარში კიდევ 1 050 პირი გადაადგილდა ბარაკი ბარაკიდან და ჩარხიდან პულე ალამსა და მოჰამად აღაში.

მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის მონაცემებით, 147 544 პირი, რაც ლოგარის მოსახლეობის 27%-ია, არის ან იძულებით გადაადგილებული პირი ან უცხოეთიდან დაბრუნებული. მათგან დაახლოებით 18 ათასი პულე ალამში, შაირაქის დასახლებაში ცხოვრობს. 112 285 პირმა, 2012-2017 წლებში დატოვა საკუთარი სახლი; 43 ათასზე მეტი პირი ლოგარის პროვინციიდან (მოსახლეობის 11%) წავიდა საზღვარგარეთ – აღნიშნული რიცხვი მეორე უმაღლესი პროპორციული შეფარდებაა ფარაჰის შემდეგ.[5]

შეჯამება – ლოგარის პროვინცია ქაბულს ესაზღვრება. პროვინციაში დიდი ფიზიკური ძალითაა წარმოდგენილი „თალიბანი“ და დაჯგუფება საკმაოდ აქტიურია პროვინციის უმეტეს ტერიტორიაზე. გარდა „თალიბანისა“ ლოგარში წარმოდგენილია „ჰაქანის ქსელი“ და „ისლამური სახელმწიფო ხორასანის პროვინცია“. პროვინციაში რეგულარულად მიმდინარეობს სამთავრობო ძალების სამხედრო ოპერაციები. 2017 წელს პროვინციაში შეინიშნებოდა საბრძოლო მოქმედებების მატება, თუმცა, ამავდროულად, შემცირდა მსხვერპლის რაოდენობა. ლოგარი ყაყაჩოს კულტივაციის პროცესისგან თავისუფალი პროვინციაა. დიდია იძულებით გადაადგილებულთა რაოდენობა როგორც პროვინციის შიგნით, ასევე საზღვარგარეთ. „თალიბანი“ აქტიურად ებრძვის საგანმანათლებლო პროცესს.

[1] EASO – European Asylum Support Office: Afghanistan Security Situation – Update, May 2018

 (accessed on 4 March 2019)

[2] ACCORD; General Security Situation in Afghanistan and Events in Kabul; 25 February, 2019; available at: https://www.ecoi.net/en/countries/afghanistan/featured-topics/general-security-situation-in-afghanistan-and-events-in-kabul/ [accessed 4 March 2019]

[3] EASO – European Asylum Support Office: Afghanistan Security Situation – Update, May 2018

 (accessed on 4 March 2019)

[4] UNAMA; Afghanistan; Protection of Civilians in Armed Conflict; Annual Report 2018, February 2019

 (accessed on 4 March 2019)

[5] EASO – European Asylum Support Office: Afghanistan Security Situation – Update, May 2018

 (accessed on 4 March 2019)

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 24-28 თებერვალი, 2019

საუდის არაბეთმა პირველი ქალი ელჩი აშშ-ში დანიშნა – პრინცესა რიმა ბინტი პრინცი ბენდერას შვილია, რომელიც საუდის არაბეთის დიპლომატიას აშშ-ში 1983 წლიდან 2005 წლამდე ხელმძღვანელობდა. ამის შემდეგ, მან ქვეყანის ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურში დაიწყო მუშაობა.[1]

თალიბების ერთერთი ლიდერი ამერიკასთან მოლაპარაკებებში ჩაერთვება – მულაჰ ბარადერმა რვა წელი პაკისტანის ციხეში გაატარა. ის 2018 წელს გაათავისუფლეს. ამჟამად ის პაკისტანში თალიბების წარმომადგენელია. თალიბებთან დაახლოებული წყაროები ვარაუდობენ, რომ აღნიშნული ფაქტორი მოლაპარაკებების წარმატების შანსებს ზრდის. მხარეების განცხადებით კი, წინა თვეში შემდგარი მოლაპარაკებები წარმატებული იყო და არ არის გამორიცხული 17-წლიანი კონფლიქტი სამშვიდობო შეთანხმებამ დაასრულოს.[2]

2018 წელს ავღანეთში ყველაზე მეტი მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა – გაეროს მონაცემებით, მაჩვენებელი რეკორდულია. 2018 წელს ავღანეთში 3 804 მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა, რომელთაგან 927 ბავშვია. 2017 წელთან შედარებით მსხვერპლთა რაოდენობა 11%-ითაა გაზრდილი.[3]

ნიგერიაში მოქმედი პრეზიდენტი მეორე ვადით აირჩიეს – 76 წლის მუჰამადუ ბუჰარიმ უპირატესობა 36-დან 19 შტატში მოიპოვა. მისი კონკურენტი ყოფილი ვიცე-პრეზიდენტი ატიკუ აბუბაქრი იყო. არჩევნები დანიშნულზე ერთი კვირით გვიან ჩატარდა და არჩევნების დღეს ძალადობა სდევდა თან, თუმცა საერთაშორისო დამკვირვებლებს არჩევნების გაყალბება არ დაუფიქსირებიათ.[4]

დონეცკში მიკროავტობუსი ნაღმზე აფეთქდა – შემთხვევის შედეგად ორი ადამიანი დაიღუპა, დაშავებულია კიდევ რამდენიმე მოქალაქე. ინციდენტი ე.წ. ბუფერულ ზონაში მოხდა. თვითმხილველების თქმით, მიკროავტობუსი გზიდან გადავიდა და ნაღმზე აფეთქდა. მომხდარზე გამოძიება დაიწყო.[5]

[1] იმედის ახალი ამბები; საუდის არაბეთმა პირველი ქალი ელჩი აშშ-ში დანიშნა; 24 თებერვალი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/97593/saudis-arabetma-pirveli-qali-elchi-ashshshi-danishna

[2] იმედის ახალი ამბები; თალიბების ერთ-ერთი ლიდერი ამერიკასთან მოლაპარაკებებში ჩაერთვება; 25 თებერვალი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/97676/talibebis-erterti-lideri-amerikastan-molaparakebebshi-chaertveba

[3] 1TV; გაერო – ავღანეთში 2018 წელს ყველაზე მეტი მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა; 25 თებერვალი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://1tv.ge/news/gaero-avghanetshi-2018-wels-yvelaze-meti-mshvidobiani-moqalaqe-daighupa/

[4] BBC; Nigeria election: Muhammadu Buhari re-elected as president; 27 February, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47380663

[5] 1TV; დონეცკში მიკროავტობუსი ნაღმზე აფეთქდა; 24 თებერვალი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://1tv.ge/news/doneckshi-mikroavtobusi-naghmze-afetqda/

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 თებერვალი, 2019

ვითარება ავღანეთში – ჰელმანდის პროვინციის სამხრეთ ნაწილში ავია იერიშებს მსხვერპლი მოჰყვა. დაიღუპა 21 მშვიდობიანი მოქალაქე, მათ შორის და ქალები და ბავშვებიც. თავდამსხმელებმა იერიში მიიტანეს საკონტროლო-გამშვებ პუნქტზეც, რის შემდეგაც ხელში ჩაიგდეს იარაღი და სატრანსპორტო საშუალებები.[1]

ავღანეთის პრეზიდენტმა „თალიბანს“ ოფისის გახსნა შესთავაზა. აშრაფ ღანის თქმით, ის მზადაა, მათ ოფისი ქაბულშიც კი გაუხსნას. მოძრაობამ შემოთავაზებაზე უარი თქვა. „თალიბანი“ ქაბულს დოჰას ამჯობინებს.[2]

სარი-პულის პროვინციაში „თალიბანის“ თავდასხმას 8 პოლიციელი ემსხვერპლა, 4 კი დაიჭრა. შემთხვევა საკონტროლო-გამშვებ პუნქტზე მოხდა.[3]

რუსეთში საპროტესტო აქციები დაკავებებით დასრულდა – საპროტესტო აქციები მოსკოვსა და რუსეთის სხვა ქალაქებში აქტივისტების დაკავებებით დასრულდა. პოლიციამ დედაქალაქის ცენტრში რამდენიმე დემონსტრანტი დააკავა. სამართალდამცველების თქმით, მანიფესტაცია მერიასთან შეთანხმებული არ იყო. მიტინგი ქალი პოლიტიკური პატიმრების მხარდასაჭერად გაიმართა. მანიფესტანტები ორგანიზაცია „ღია რუსეთის“ აქტივისტის ანასტასია შევჩენკოს გათავისუფლების მოთხოვნით გავიდნენ ქუჩებში. მიტინგის მონაწილეები ამბობდნენ, რომ შევჩენკოს პატიმრობა რუსეთის მთავრობის წევრების მოთხოვნით შეეფარდა. უფლებადამცველების თქმით, ორგანიზაცია „ღია რუსეთის“ ხელმძღვანელის დისკრიმინაცია მისი პოლიტიკური პოზიციის გამო ხდება.[4]

თურქეთში გიულენთან დაკავშირებული 1 112 ადამიანის დაკავების ორდერი გაიცა – გამოძიება 2010 წელს ინსპექტორების გამოცდის საქმეს უკავშირდება. ქვეყნის უსაფრთხოების ძალები ანტიტერორისტულ ოპერაციას თურქეთის 76 პროვინციაში ატარებენ.[5]

ირანში გუშაგთა კორპუსზე თავდასხმას მსხვერპლი მოჰყვა – უკანასკნელი მონაცემებით 41 ადამიანი დაიღუპა. დაღუპულთა შორის მშვიდობიანი მოქალაქეებიც არიან. ავტობუსი, რომელშიც ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის ჯარისკაცები ისხდნენ, თვითმკვლელმა ტერორისტმა ააფეთქა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა სუნიტურმა რადიკალურმა დაჯგუფებამ „ჯაიშ ალ-ადიმ“ (სამართლის არმია) აიღო.[6]

„ისლამური სახელმწიფო“ აღარ არსებობს – 13 თებერვალს, სირიის ქალაქ ბაგუზაში ამერიკულ ძალას „ისლამური სახელმწიფოს“ 200-მდე ტერორისტი დანებდა. კიდევ ასობით (ძირითადად უცხოელები) პირი ქალაქის ცენტრში ალყაშია მოქცეული. ისინი ქალაქის დაახლოებით ერთ კვადრატული კილომეტრზე არიან განლაგებულნი. ეს არის ის ტერიტორია, რაც „ისლამური სახელმწიფოსგან“ დარჩა. ორგანიზაციის აქტიურობის პიკში, 2015 წელს ამ ტერიტორიაზე დაახლოებით 8-10 მილიონი ადამიანი ცხოვრობდა, ხოლო მათი „არმია“ რამდენიმე ათასობით ტერორისტს ითვლიდა.

„ისლამური სახელმწიფოს“ დამარცხებაში მთავარი წვლილი აშშ-ის მეთაურობით მოქმედ კოალიციას მიუძღვის, რომლის შემადგენლობაში იყვნენ ერაყელები, სირიელი ქურთები, აშშ-ის ევროპელი და ახლოაღმოსავლელი პარტნიორები. ბრძოლაში მონაწილეობდნენ რეგიონში აშშ-ის კონკურენტებიც: სირიის არმია, რუსეთი და ირანი. სირიის ჩრდილოეთით იბრძოდა თურქეთი. მასშტაბური თავდასხმა ISIS-ის ბოლო ანკლავზე 2018 წლის შემოდგომაზე განახლდა. ოპერაცია დაჩქარდა მას შემდეგ, რაც აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ მას სირიიდან ამერიკული ჯარი გაჰყავდა.

გავრცელებული ცნობით, ბაგუზაში არაფერი დარჩა, ხოლო ვინც არ ნებდება, შიმშილობს. ასევე ვრცელდება ინფორმაცია, რომ „ისლამური სახელმწიფოს“ დაჯგუფებათა ლიდერები თავებს კვეთენ მათ, ვინც დანებება გადაწყვიტა. 14 თებერვალს მშვიდობიანი მოქალაქეების გათავისუფლების შესახებ მოლაპარაკებები წარმატებით დასრულდა  – ქალაქი 1200-მა ადამიანმა დატოვა.

ზოგიერთ ამერიკელ გენერალს მიაჩნია, რომ როგორც „სახელმწიფო“ ორგანიზაცია ვეღარ იარსებებს, თუმცა მათი იდეები არსებობას მსოფლიოს სხვადასხვა ადგილში განაგრძობს არსებობას. მაგალითად, ნიგერიაში არსებული „ბოკო ჰარამი“, „აშ-შაბაბი“ სომალიში და ევროპაში არსებული „მძინარე დაჯგუფებები“, სავარაუდოდ, მომავალშიც მოაწყობენ თავდასხმებს. გამარჯვების შესახებ აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი უახლოეს მომავალში აპირებს საზეიმო განცხადების გაკეთებას.[7]

[1] Fox News; Afghan lawmaker says airstrikes kill 21 civilians; 10 February, 2019; available at: https://www.foxnews.com/world/afghan-lawmaker-says-airstrikes-kill-21-civilians?fbclid=IwAR1lZSuDNidvmJxmB4ZzCAGxQmfBOqYmclnbjFqmLvUP8bIfW5JUYQ6i2iA

[2] Reuters; Afghan president offers Taliban local office, but group wants Doha instead; By Abdul Qadir Sediqi; 10 february, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-politics/afghan-president-offers-taliban-local-office-but-group-wants-doha-instead-idUSKCN1PZ0G5?feedType=RSS&

[3] იმედის ახალი ამბები; ავღანეთში თალიბების თავდასხმას რვა სამართალდამცველი ემსხვერპლა; 10 თებერვალი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/96107/avganetshi-talibebis-tavdaskhmas-rva-samartaldamtsveli-emskhverpla

[4] იმედის ახალი ამბები; რუსეთში საპროტესტო აქციები დაკავებებით დასრულდა; 11 თებერვალი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/96115/rusetshi-saprotesto-aqtsiebi-dakavebebit-dasrulda

[5] Thomson Reuters Foundation News; Turkey orders 1,112 people arrested over Gulen links – CNN Turk; 12 February, 2019; available at: http://news.trust.org//item/20190212054317-szwm2/

[6] BBC; Iran suicide bombing kills 27 Revolutionary Guards; 13 February, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47231959

[7] იმედის ახალი ამბები; ისლამური სახელმწიფო აღარ არსებობს; 14 თებერვალი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/96583/islamuri-sakhelmtsipo-agar-arsebobs

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 24-31 იანვარი, 2019

2018 წელს ირანში 7 ათასზე მეტი ადამიანი დააპატიმრეს – „Amnesty International“ ამ მონაცემებს „სირცხვილის წელიწადსა“ და „რეპრესიის უსირცხვილო კამპანიას“ უწოდებს. დაკავებულთა შორის არიან სტუდენტები, ჟურნალისტები, გარემოს დაცვის აქტივისტები, მუშები და ადამიანის უფლებათა დამცველები. დაპატიმრებები ძირითადად პოლიტიკურადაა მოტივირებული.[1]

ქურთი დემონსტრანტები ერაყში თურქულ სამხედრო ბანაკს დაესხნენ თავს – ერაყელი ქურთების რეგიონში გაბრაზებულმა ხალხმა მანქანებსა და შენობებს ცეცხლი წაუკიდეს. ამით მათ რეგიონში თურქეთის ავია იერიშები გააპროტესტეს. მომხდარს რამდენიმე ადამიანი ემსხვერპლა, 10 კი დაშავდა.[2]

აშშ-მა და „თალიბანმა“ ავღანეთის სამშვიდობო ჩარჩო-შეთანხმებას მიაღწიეს – მხარეებს შორის 6-დღიანი მოლაპარაკებები ყატარში გასულ კვირას გაიმართა. მოლაპარაკებებში ჩართულმა მხარეებმა ავღანეთში 17-წლიანი კონფლიქტის დასასრულებლად სამშვიდობო ჩარჩო-შეთანხმებას მიაღწიეს.[3]

იემენში მომხდარ აფეთქებას 6 ადამიანი ემსხვერპლა – შემთხვევა ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მდებარე ქალაქ ელ-მოხას ბაზარში მოხდა. ასაფეთქებელი მოწყობილობა ბაზრობასთან მდებარე პოპულარულ კაფესთან მდგარ მოტოციკლზე იყო დამონტაჟებული. ინციდენტის შედეგად დაიღუპა 6 და დაშავდა 20-ზე მეტი ადამიანი. დაღუპულთა შორის 2 არაბი ჟურნალისტია.[4]

პაკისტანში პოლიციის განყოფილებას თავს დაესხნენ – ტერაქტი ქალაქ ლორალაიში მოხდა. ინციდენტის შედეგად 9 სამართალდამცველი დაიღუპა და 21 დაშავდა. 2 თავდამსხმელი ლიკვიდირებულია. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[5]

[1] Radio Free Europe / Radio Liberty; Amnesty blasts mass arrests in Iran’s “Year of Shame”; 24 January, 2019; available at: https://www.rferl.org/a/amnesty-blasts-iran-s-mass-arrests/29728248.html

[2] BBC; Kurdish protesters storm Turkish military camp in Iraq; 26 January, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47015699

[3] BBC; Taliban talks: Draft framework for Afghanistan peace agreed; 28 January, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-47028177

[4] იმედის ახალი ამბები; იემენში აფეთქებას ექვსი ადამიანი ემსხვერპლა; 29 იანვარი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/94655/iemenshi-apetqebas-eqvsi-adamiani-emskhverpla

[5] Pakistan Today; Attack on Loralai police office claims nine clives; 30 January, 2019; available at: https://www.pakistantoday.com.pk/2019/01/29/two-dead-19-injured-in-attack-on-digs-office-in-loralai/