ეგვიპტე. ათეისტებისა და აგნოსტიკოსების მიმართ დამოკიდებულება. სექტემბერი, 2018

ამერიკის შეერთებული შტატების კომისია რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების შესახებ 2013 წლის ანგარიშში წერს ეგვიპტის არაბთა რესპუბლიკის ახალი საკონსტიტუციო კანონპროექტისა და მასში რწმენისა და რელიგიის თავისუფლების კუთხით ასახული ცვლილებების შესახებ. ანგარიშში საუბარია ზემოხსენებული უფლების კუთხით არსებულ საკანონმდებლო ბაზაზე, სადაც განსაკუთრებული აქცენტი კეთდება ქვეყნის კონსტიტუციის 64-ე მუხლზე. მუხლის თანახმად, „რწმენის თავისუფლება აბსოლუტურია. „განცხადებული“ რელიგიის აღმსარებლების მიერ რელიგიური რიტუალების აღსრულება და სალოცავი ადგილების მოწყობა, კანონით დაცული უფლებაა.“ ზემოხსენებული მუხლი ძველი, 2012 წლის კონსტიტუციის შესაბამისი (43) მუხლის იდენტურია და იგივე ნაკლოვანებებით ხასიათდება. მაგალითად, როგორც ძველი, ისე ახალი რედაქციის თანახმად, რწმენისა და რელიგიის თავისუფლებით სარგებლობენ მხოლოდ „განცხადებული“ რელიგიების (ქრისტიანობა, იუდაიზმი და ისლამი) წარმომადგენლები. შესაბამისად, კანონი უფლების ადრესატთა სიიდან გამორიცხავს არა მარტო ათეისტებსა და აგნოსტიკოსებს, არამედ  სხვა რელიგიის ან რწმენის აღმსარებლებს.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (რომელიც 2017 წელს განვითარებულ მოვლენებს ასახავს)  ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში ათეისტების რაოდენობა ერთიდან ათ მილიონამდე მერყეობს. ისინი როგორც პოლიციისა და უშიშროების ძალების, ასევე, ოჯახებისა და დამსაქმებლების მხრიდან ხდებიან ძალადობის, დაშინების და სხვა უფლებათა დარღვევის მსხვერპლნი.

კაიროში, ახალგაზრდამ თვითმკვლელობით დაასრულა სიცოცხლე მას შემდეგ, რაც ის, ათეისტობის გამო, საკუთარ ოჯახს 2 წლის განმავლობაში სახლში ჰყავდა გამოკეტილი. 21 აგვისტოს ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურის წარმომადგენლებმა დააკავეს 2 ათეისტი პირი, მას შემდეგ, რაც მათმა დამსაქმებელმა შეატყობინა მათი მხრიდან რელიგიის მიმართ კრიტიკული გამონათქვამების შესახებ. ზემოხსენებული პირები ჯერ თვითონ უსაფრთხოების სამსახურის თანამშრომლებმა სცემეს, ხოლო შემდეგ, ციხეში მათ თანამესაკნეებს აცემინეს.

23 დეკემბერს, ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურის მიერ დაკავებული იქნა 29 წლის პირი, რომელსაც ბრალად ედებოდა სოციალურ ქსელ Facebook-ზე ათეისტური გვერდის – Al Mulhedeen (ათეისტები) ადმინისტრირება. გვერდზე გაჟღერებული პოსტები კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებდა ყურანს და, ასევე, მხარს უჭერდა ე.წ. დიდი აფეთქების თეორიას სამყაროს შექმნის შესახებ.[2]

„Freedom House“ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში ეგვიპტის არაბთა რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში რელიგიური უმცირესობებისა და ათეისტების მიმართ ფიქსირდება სამართლებრივი დევნისა და ძალადობის შემთხვევები.[3]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ეგვიპტურმა ადამიანის უფლებათა დამცველმა ორგანიზაციებმა აღრიცხეს რელიგიური უმცირესობების, მათ შორის შიიტი მუსლიმებისა და ათეისტების მიმართ განხორციელებული უკანონო ძალადობის ფაქტები; აღნიშნული ქმედებები მოიცავდა მოგზაურობაზე შეზღუდვის თვითნებურად დაწესებას და დაკითხვებზე დაბარებებს.[4]

„Human Rights Watch“ 2015 წელს გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერს ეგვიპტელი ათეისტი სტუდენტის შესახებ, რომელსაც ეგვიპტის სასამართლომ 3-წლიანი პატიმრობა შეუფარდა. ბრალდება ეფუძნებოდა ხსენებული პირის სოციალური ქსელი – Facebook-ის საშუალებით გამოქვეყნებულ პოსტებს, რომელიც, შესაბამისი ორგანოების აზრით, ისლამს შეურაცხყოფდა.[5]

[1] USCIRF – US Commission on International Religious Freedom, Report on provisions of the constitution of December 2013 on freedom of religion, available at

[Accessed 1 September 2018]

[2] US Department of State, 2017 Report on International Religious Freedom – Egypt, available at

[accessed 3 September 2018]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Egypt, 16 February 2018, available at: http://www.refworld.org/docid/5a8aedfaa.html [accessed 3 September 2018]

[4] Human Rights Watch, World Report 2017 – Egypt, 12 January 2017, available at:

[accessed 3 September 2018]

[5] Human Rights Watch, Egypt: 3-Year Sentence for Atheist, 13 January 2015, available at: http://www.refworld.org/docid/54b91e8e11.html [accessed 3 September 2018]

იემენი. არარელიგიურ პირთა მიმართ დამოკიდებულება. ივნისი, 2018

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში იემენში რელიგიის თავისუფლების შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კონსტიტუციის თანახმად, ისლამი სახელმწიფო რელიგიაა და ყველა კანონი შესაბამისობაში უნდა იყოს შარიათთან. კონსტიტუცია უზრუნველყოფს აზრისა და გამოხატვის თავისუფლებას შესაბამისი კანონის საზღვრებში, თუმცა არ აღიარებს რელიგიის თავისუფლებას. კანონი კრძალავს ისლამის უარყოფას, ისლამიდან სხვა რელიგიაზე კონვერტაციას და პროზელიტიზმს (რელიგიის აქტიური ქადაგება, მისწრაფება საკუთარ სარწმუნოებაზე მოაქციო სხვები) მუსლიმების მიმართ. ზემოხსენებული დანაშაულების მიმართ სასჯელის უმაღლესი ზომა – სიკვდილით დასჯაა დაწესებული; პროზელიტიზმის შემთხვევაში – 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა. იემენის სისხლის სამართლის კოდექსის თანახმად, ისლამის „გაცნობიერებული“ და „დაჟინებული“ უარყოფა სიკვდილით ისჯება, თუმცა, ურწმუნოებაში ბრალდებულს აძლევენ მონანიების სამ შანსს. თუკი ბრალდებული მოინანიებს, მათ მიმართ სიკვდილით დასჯა არ გამოიყენება. იემენის საოჯახო კანონმდებლობით, დაუშვებელია მუსლიმის დაქორწინება „ურწმუნოზე“. ქალების შემთხვევაში, აკრძალულია არა-მუსლიმ მამაკაცზე დაქორწინება, ხოლო, მამაკაცებს შეუძლიათ იქორწინონ „წიგნის რელიგიების“ (ისლამი, ქრისტიანობა, იუდაიზმი) აღმსარებელ პირებზე. იემენის საჯარო სკოლებში ისწავლება რელიგია, თუმცა, მხოლოდ ისლამი. საჯარო სკოლებში, დაწყებითი და საშუალო განათლების მიზანია, მოსწავლეებმა იცოდნენ ისლამური რიტუალები და ქვეყნის ისტორია თუ კულტურა ისლამური კონტექსტით, ასევე, ისლამური დოქტრინა.

ქვეყანაში მიმდინარე სამოქალაქო ომს თან ახლავს ექსტრემისტული ისლამისტური ჯგუფებისგან  რელიგიური ძალადობის შემთხვევები. ტერორისტულ ჯგუფებს (AQAP, ISIS) საკუთარი წვლილი შეაქვთ ქვეყანაში მიმდინარე ძალადობაში. ანგარიშში ნათქვამია, რომ საანგარიშო პერიოდის განმავლობაში ფიქსირდებოდა თავდასხმები ქრისტიანებზე, ებრაელებსა და  ბაჰაიზმის მიმდევრებზე.[1]

„Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში იემენის შესახებ წერს, რომ იემენში არსებობს მცირე რელიგიური უმცირესობის ჯგუფები, რომელთა რელიგიის და აღმსარებლობის თავისუფლებას, ტრადიციულად, უმეტეს შემთხვევაში პატივს სცემენ, თუმცა, ისლამიდან კონვერტაცია და მუსლიმების მიმართ პროზელიტიზმი სასტიკად აკრძალულია.  მიმდინარე სამოქალაქო ომის ფონზე, გამწვავებულია სიტუაცია შიიტებს და სუნიტებს შორის.[2]

იემენური გამოცემა „AL-BAB“ 2016 წლის 26 აპრილის სტატიაში წერს 17 წლის ომარ მუჰამედ ბატავილიზე, რომელიც იემენის ქალაქ ადენში, საკუთარი სახლიდან გაიტაცეს კვირა დღეს, დილის 10 საათზე. მეორე დღეს, ერთერთი უბნის მაცხოვრებლებმა ის ქუჩაში მოკლული იპოვეს. წყაროების ინფორმაციით, ბატავილი ხშირად იღება სიკვდილის შესახებ მუქარებს რელიგიაზე საკუთარი კრიტიკული შეხედულებების გამო, რომელსაც ის ავრცელებდა სოციალური ქსელის „Facebook“ საშუალებით. სავარაუდოდ, ის სწორედ რელიგიური ექსტრემისტების ჯგუფმა მოკლა.

იემენში ისლამის უარყოფა სიკვდილით დასჯადი დანაშაულია, თუმცა, პრაქტიკაში,  თითქმის არასდროს გამოიყენება. იმ შემთხვევაში, როდესაც სასამართლოში შედის კონკრეტული საქმე რელიგიის უარყოფასთან დაკავშირებით, ბრალდებულს ხშირად ნებას რთავენ,  საკუთარი ნებით დატოვოს ქვეყანა, ან მას აპატიმრებენ სხვა დანაშაულის გამო, რათა თავიდან აიცილონ საერთაშორისო დონეზე გამოხმაურება. ექსტრემისტები კი, მიიჩნევენ, რომ სამთავრობო სტრუქტურები სათანადო ყურადღებას არ უთმობენ საკუთარ რელიგიურ ვალდებულებებს და ცდილობენ, თავად აღასრულონ ისინი. სწორედ ამის შედეგია ისეთი თვითნებური მკვლელობების შემთხვევები, როგორსაც ადგილი ჰქონდა ზემოხსენებულ პირთან მიმართებაში.[3]

[1] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Yemen, 15 August 2017, available at:

[accessed 21 June 2018]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Yemen, 1 March 2018, available at:

[accessed 21 June 2018]

[3] Yemeni Online Journal “Al-Abab”, article “Yemeni accused of atheism is murdered”, 26 April 2016, available at: http://al-bab.com/blog/2016/04/yemeni-accused-atheism-murdered [accessed June 21 2018]

თურქეთი. ათეისტების მიმართ დამოკიდებულება. თებერვალი, 2018

აშშ-ის რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისია 2017 წლის ანგარიშში თურქეთის რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის 1982 წლის კონსტიტუცია ადგენს რწმენის, რელიგიური მსახურების და რელიგიური იდეების გავრცელების თავისუფლებას და კრძალავს დისკრიმინაციას რელიგიურ ნიადაგზე. მიუხედავად ამისა, სახელმწიფო სეკულარიზმის ინტერპრეტირებას ახდენს რელიგიური საზოგადოებების სახელმწიფო კონტროლში, მათ შორის იგულისხმება რელიგიური მსახურების და სალოცავი სახლების კონტროლი. რელიგიური საკითხთა თავმჯდომარეობა (Diyanet) აკონტროლებს თურქეთში ისლამის პრაქტიკას; ყველა დანარჩენი რელიგია ფონდების გენერალური დირექტორატის (Vakiflar) კონტროლს ექვემდებარება.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2016 წლის ანგარიშში თურქეთის შესახებ წერს, რომ სხვადასხვა რელიგიური დენომინაციის ჯგუფების გარდა, ქვეყანაში ასევე არიან ათეისტებიც, რომელთა ზუსტი რაოდენობა უცნობია. დაახლოებითი მონაცემებიც განსხვავებულია, თუმცა ყველაზე ბოლო კვლევის შედეგებით მოსახლეობის დაახლოებით 2% არის ათეისტი.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების შესახებ 2016 წლის ანგარიშში წერს, რომ თურქეთის მოსახლეობა დაახლოებით 80.3 მილიონია. მთავრობის ინფორმაციით, მოსახლეობის 99 პროცენტი მუსლიმია, რომელთაგანაც 77.5% – ჰანაფი სუნიტი. სხვა რელიგიების წარმომადგენლები დაახლოებით 0.3% შეადგენენ. თუმცა, ბოლოს ჩატარებული კვლევები აჩვენებენ, რომ მოსახლეობის დაახლოებით 2% ათეისტია.

ქვეყნის კონსტიტუცია ადგენს რელიგიური და მორალური ინსტრუქციების სავალდებულო ხასიათს დაწყებით და საშუალო საჯარო სკოლებში. ინსტრუქციების შინაარსს ადგენს ეროვნული განათლების რელიგიური ინსტრუქციების სამინისტრო. მხოლოდ იმ სტუდენტებს, რომლებიც პირადობის დამადასტურებელ მოწმობაში მონიშნულები არიან როგორც „ქრისტიანები“ ან „ებრაელები“, შეიძლება გათავისუფლდნენ რელიგიის გაკვეთილებისგან. ასეთი უფლება არ არის გათვალისწინებული ათეისტებისთვის, აგნოსტიკებისთვის, ალევი თუ სხვა არა მუსლიმებისთვის, ბაჰაიზმის მიმდევრების, იეზიდებისა ან მათთვის ვისაც საბუთებში რელიგიური კუთვნილების გრაფა ცარიელი აქვს. 2016 წლის მარტში შარიათული ასოციაციის თავმჯდომარე დააჯარიმეს 7080 ლირით (1928$) ათეიზმის ასოციაციის თავმჯდომარის შეურაცხყოფისთვის და 6000 ლირით (1634$) მის მიმართ განხორციელებული მუქარებისთვის.[3]

ორგანიზაცია „ფორუმი 18“ 2017 წლის ნოემბერში წერს რელიგიასთან დაკავშირებით მთავრობის საგანმანათლებლო პოლიტიკის მიმართ დამოკიდებულების შესახებ ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციის მიერ საშუალო სკოლის მოსწავლეებსა და მათ მშობლებს შორის ჩატარებულ კვლევაზე. შედეგები მრავალფეროვანია. მაგალითად, მორწმუნე სუნიტი მშობლები რელიგიის გაკვეთილების კვლავ სავალდებულოდ დატოვებას ითხოვენ. ამის მიზეზი არ არის ის, რომ მათ უნდათ სხვა რელიგიის მიმდევრებს ისლამის სწავლა აიძულონ; ისინი მიიჩნევენ, შესაძლოა მათმა შვილებმა გააპროტესტონ აღნიშნულ გაკვეთილებზე სიარული თუ ის იქნება ნებაყოფლობითი. საპირისპიროდ, ათეისტები არ ეწინააღმდეგებიან რელიგიის გაკვეთილებს, მაგრამ სურთ, რომ გაკვეთილები გახდეს ნებაყოფლობითი. განათლების სამინისტრომ ისლამის სწავლების პარალელურად, მოიწვია კომისია, რომელიც ნებაყოფლობით გაკვეთილებს ჩაატარებს ქრისტიანობის შესახებ. მიუხედავად თხოვნისა, ასეთი კომისია არ მოუწვევიათ ალევი საზოგადოებისთვის. ასეთი კომისია არ მოუწვევიათ არც ათეისტებისთვის, აგნოსტიკებისა თუ სხვა რწმენის ხალხისთვის.[4]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2016 წლის ნოემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში თურქეთის შესახებ წერს, თურქეთი აღიარებს მხოლოდ რამდენიმე არა მუსლიმურ თემს როგორც უმცირესობას (მაგალითად სომხურ მართლმადიდებლურ ქრისტიანობას, ბერძნულ მართლმადიდებლურ ქრისტიანობას და ებრაელებს); გამორიცხავს მათი რიგებიდან სხვადასხვა კულტურულ და ეთნიკურ ჯგუფს.

პოზიტიური განვითარებაა პარლამენტის მიერ 2016 წლის 6 აპრილს ადამიანის უფლებებისა და თანასწორობის ინსტიტუტის შესახებ კანონის მიღება, რაც მიმართულია ეთნიკურ და რასობრივ ნიადაგზე დისკრიმინაციისკენ. კანონი კრძალავს დისკრიმინაციას გენდერის, რასის, ფერის, ენის, რელიგიის, რწმენის, მსოფლმხედველობის ან პოლიტიკური მოსაზრების, ეთნიკური წარმომავლობის, ქონებრივი მდგომარეობის, სამედიცინო მდგომარეობის, შეზღუდული შესაძლებლობებისა და ასაკის მიუხედავად; ასევე იმის განურჩევლად, ბავშვი ქორწინებაშია გაჩენილი თუ ქორწინების გარეშე. თუმცა ევროკომისია 2016 წლის ანგარიშში წერს, რომ ვაკუუმი მაინც არსებობს ადამიანის უფლებების დაცვის საქმეებში, რადგან ადამიანის უფლებათა და თანასწორობის ინსტიტუტი ჯერ არ შექმნილა. კომისია წერს, რომ განსაკუთრებით მოწყვლადი და უმცირესობებისადმი მიკუთვნებული ჯგუფების უფლებები სრულყოფილად უნდა იყოს დაცული. გენდერზე დაფუძნებული ძალადობა, დისკრიმინაცია, სიძულვილის ენის გამოყენება უმცირესობების მიმართ, სიძულვილის ნიადაგზე ჩადენილი დანაშაული და ლგბტი პირების მიმართ ადამიანის უფლებების დარღვევა კვლავ სერიოზული შეშფოთების წყაროა.

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ სხვადასხვა წყაროს ინფორმაციით, უმცირესობებს, მაგალითად ასირიელებს, კაფერისებს, იეზიდებს, ქურთებს, არაბებს, ბოშებს, სირკასიანებს და ლაზებს არ რთავენ იმის ნებას, რომ სრულად ისარგებლონ სოციალური, ეკონომიკური, ლინგვისტური, რელიგიური და კულტურული უფლებებით. მიუხედავად ამისა, კანონი უფლებას აძლევს კერძო ინსტიტუციებს, რომ გარკვეული პირობებით განათლება იმ ენასა და დიალექტებზე მიაწოდონ, რომელთაც ხალხი ყოველდღიურ ცხოვრებაში იყენებს.[5]

„Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში თურქეთის რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ კონსტიტუცია ადგენს რელიგიის თავისუფლებას, საჯარო სფეროში სუნიტური ისლამი დომინირებს. ალევი საზოგადოების სალოცავი ადგილები არ არის აღიარებული მთავრობის მიერ და მათ ხელი არ მიუწვდებათ სუბსიდიებზე, რომელიც ხელმისაწვდომია სუნიტური მეჩეთებისთვის. მმართველი სამართლიანობისა და განვითარების პარტიის ხელში გაიზარდა სუნიტური ისლამური სწავლებების სკოლები. თურქეთის საგანმანათლებლო სისტემა გულისხმობს რელიგიის სავალდებულო გაკვეთილებს, საიდანაც არა-მუსლიმებს, როგორც წესი, ათავისუფლებენ, მაგრამ სირთულეებია ამ მხრივ ალევი საზოგადოებისა და არა-მორწმუნეებისთვის. ოფიციალურ აღიარებული სამი რელიგიური არა-მუსლიმური ჯგუფი – იუდეველები, მართლმადიდებელი ქრისტიანები და სომეხი ქრისტიანები. თუმცა კამათი ქონებისა და სასულიერო პირების სწავლების აკრძალვის საკითხებზე მაინც გრძელდება; არ აღიარებული რელიგიური ჯგუფების უფლებები უფრო შეზღუდულია.[6]

[1] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 2 countries – Turkey, 26 April 2017, available at:

[accessed 20 February 2018]

[2] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Turkey: Background information, including actors of protection and internal relocation, February 2016, Version 1.0, available at:

[accessed 20 February 2018]

[3] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Turkey, 15 August 2017, available at:

[accessed 20 February 2018]

[4] Forum 18, Turkey: What do parents and pupils think?, 1 November 2017, available at:

[accessed 20 February 2018]

[5] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information. Report Turkey Country Focus, November 2016, available at:

[accessed 20 February 2018]

[6] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Turkey, 2 February 2018, available at:

[accessed 20 February 2018]

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-7 თებერვალი, 2018

საუდის არაბეთში ქალებს რესტორანში მუშაობის უფლება მისცეს – პირველ ეტაპზე ქალები გამოსაცდელი ვადით მუშაობას ქვეყნის 16 რესტორანში დაიწყებენ. გარდა ამისა შეიქმნება სპეციალური საბჭო, რომელიც ამ სფეროში ქალების დასაქმების საკითხზე იმუშავებს. ამ დროისთვის საუდის არაბეთში ქალთა უმუშევრობის მაჩვენებელი 33%-ია. საუდის არაბეთში 13 იანვარს ქალები ფეხბურთის მატჩს პირველად დაესწრნენ. გასული წლის 26 სექტემბერს კი საუდის არაბეთის მეფე სალმანმა განაცხადა, რომ 2018 წლის ივნისიდან ქალები მართვის მოწმობების მიღებას და ავტომანქანების კანონიერად მართვას შეძლებენ. საუდის არაბეთი ერთადერთი ქვეყანაა მსოფლიოში, სადაც ქალებს მანქანის ტარება ოფიციალურად ეკრძალებოდათ.[1]

ავღანეთში ათობით თალიბი მებრძოლი მოკლეს – ავღანელი ოფიციალური პირების ცნობით, დაზვერვის უწყების ოპერაციის შედეგად, სამხრეთში მდებარე ყანდაარის პროვინციაში 83 თალიბი მებრძოლი მოკლეს. ოპერაციის დროს გაანადგურეს ექსტრემისტების ათობით ავტომანქანა და მოტოციკლი. უცნობია, არის თუ არა მსხვერპლი ავღანელი ჯარისკაცების რიგებში. თალიბანი ოპერაციას არ გამოხმაურებია. 28 იანვარს აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ მსოფლიომ თალიბანის და მათი მხარდამჭერების წინააღმდეგ გადამწყვეტი ზომები უნდა მიიღოს.[2]

2018 წელს ავღანეთში სამხედრო ოპერაციები აშშ-ს 45 მილიარდი დოლარი დაუჯდება – ამის შესახებ აზიისა და წყნარი ოკეანის რეგიონში უსაფრთხოების საკითხებში აშშ-ის თავდაცვის მინისტრის მოადგილემ რენდალ შრივერმა განაცხადა. მისი თქმით, აღნიშნული თანხა, მათ შორის მოიცავს ავღანეთში ამერიკული ჯარის ხარჯებს – 13 მილიარდს, ავღანელი სამხედროების ხარჯებს – 5 მილიარდს და ეკონომიკური დახმარებისა და ლოგისტიკისთვის გამოყოფილ 780 მილიონ დოლარს.[3]

ირანის პოლიციამ ჰიჯაბის აქციის გამო 29 ქალი დააკავა – საპროტესტო გამოსვლები ახალგაზრდა ქალებმა ქვეყნის სხვადასხვა ქალაქში ისლამური ტრადიციების წინააღმდეგ გამართეს. აქციის მონაწილეებმა ქუჩებში თავსაბურავები მოიხსნეს და ამ ფორმით 1979 წელს, ისლამური რევოლუციის შემდეგ ამოქმედებული კანონის გაუქმება მოთხოვეს, რომელიც ქალებს ჰიჯაბის ტარებას ავალდებულებს. პოლიციამ აქტივისტები საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევის ბრალდებით დააკავა. ადგილობრივები მიიჩნევენ, რომ რეგულაციები უნდა გაუქმდეს და ქალებს მეტი თავისუფლება მიენიჭოთ. ჰიჯაბის ტარების გამო ირანში რამდენიმე ქალი მანამდეც დააკავეს.[4]

ეთნიკურ დაპირისპირებას კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში 26 ადამიანი ემსხვერპლა – შეტაკება „ჰემა“ და „ლენდუ“ თემებს შორის ქვეყნის აღმოსავლეთით, იტურის პროვინციაში მოხდა; თავს დაესხნენ ქალაქ ბუნიას. იტურის ადგილობრივმა მთავრობამ ინციდენტი დაადასტურა და განაცხადა, რომ შეტაკების შედეგად სოფლის რამდენიმე მოსახლე დაიღუპა და რამდენიმე სახლი დაიწვა.[5]

აშშ-მა ერაყიდან ჯარის გაყვანა დაიწყო – ბაღდადის მიერ ერაყში დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს” დამარცხების შესახებ გაკეთებული განცხადების შემდეგ აშშ-მა ქვეყნიდან ჯარის გაყვანა დაიწყო. ბოლო დღეებში ერაყიდან ავღანეთში თვითმფრინავებით ათობით ჯარისკაცი გადაიყვანეს. მედიის ცნობით, საერთაშორისო კოალიციამ, რომელსაც აშშ ხელმძღვანელობს და ერაყის ხელისუფლებამ ჯარის გაყვანის შესახებ შეთანხმება გააფორმეს. შეთანხმების თანახმად, ერაყის ტერიტორიაზე მხოლოდ 4000-მდე ამერიკელი ჯარისკაცი დარჩება, რომლებიც ადგილობრივ სამხედროებს მოამზადებენ. გასული წლის დეკემბრის დასაწყისში ერაყის შეიარაღებული ძალებმა განაცხადეს, რომ ქვეყანა „ისლამური სახელმწიფოსგან“ მთლიანად გათავისუფლებულია. აშშ-მა პირველი ავია იერიში „ისლამურ სახელმწიფოზე“ ერაყში 2014 წლის აგვისტოში მიიტანა და მომდევნო წლებში სერიოზულ მხარდაჭერას უწევდა ერაყის არმიას ყველა მთავარ გამარჯვებაში, მათ შორის მოსულის გათავისუფლებაში, რომელიც ერაყის სიდიდით მეორე ქალაქია.[6]

ყაზახეთში ათეისტებისა და მორწმუნეების გრძნობები გაათანაბრეს – ყაზახეთის დეპუტატებმა მხარი დაუჭირეს ინიციატივას, რომელიც ადმინისტრაციულ კოდექსში ათეისტების გრძნობების შეურაცხყოფის მუხლის შეტანას გულისხმობდა. იდეის ავტორი, ყაზახეთის რელიგიის სამინისტროა. რესპუბლიკის სისხლის სამართლისა და ადმინისტრაციულ კოდექსში უკვე არსებობს მუხლი „რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფის“ შესახებ, თუმცა მათში არ არიან ნახსენები ათეისტები. ათეისტების, ისევე როგორც მორწმუნეების გრძნობების შემლახველი პირი უნდა დაისაჯოს 120 ათასი ტენგეს ოდენობის ფულადი ჯარიმით (327 ამერიკული დოლარი); იურიდიული პირებისთვის ჯარიმის თანხა 481 ათასი ტენგეს ოდენობით განისაზღვრება (1500 ამერიკული დოლარი). რელიგიისა და საზოგადოებრივი კავშირის სამინისტროს ვიცე-მინისტრმა ბერიკ არინმა განაცხადა, რომ მორწმუნეების და ათეისტების გრძნობები უნდა გათანაბრდეს, რადგან საქმე ეხება „პიროვნების ღირსების დაფასებას, მიუხედავად რელიგიის მიმართ მისი დამოკიდებულებისა“. „ეს მოქალაქეების პირადი თავისუფლებაა – სწამდეს ან არ სწამდეს, – და არავის აქვს უფლება მათ შეურაცხყოფა მიაყენოს“, – ამბობს ვიცე-მინისტრი, რომლის თქმითაც, ყაზახეთში უამრავი ადამიანია, რომელიც რელიგიასთან დაკავშირებით ხმამაღლა ვერ ლაპარაკობს.[7]

[1] Khaleej Times; Saudi Arabia; Soon, Saudi Arabia plans to employ women in restaurants; 1st February, 2018; available at: https://www.khaleejtimes.com/region/saudi-arabia/soon-saudi-arabia-plans-to-employ-women-in-restaurants

[2] იმედი; ახალი ამბები; ავღანეთში ათობით თალიბი მებრძოლი მოკლეს; 1-ელი თებერვალი, 2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/46609/avganetshi-atobit-talibi-mebrdzoli-mokles

[3] The Hill; Afghan war will cost $45B in 2018; By Ellen Mitchel; 2 February, 2018; available at: http://thehill.com/policy/defense/overnights/372659-overnight-defense-latest-on-spending-fight-house-passes-stopgap

[4] CNN; Iranian police arrest 29 for involvement in hijab protests; By Eliza Mackintosh; 3 February, 2018; available at: https://edition.cnn.com/2018/02/02/middleeast/iran-arrests-29-women-after-hijab-protest-intl/index.html

[5] Xinhuanet; Africa news; At least 26 killed in inter-ethnic fighting in eastern DRC; 4 February, 2018; available at: http://www.xinhuanet.com/english/2018-02/04/c_136948646.htm

[6] ABC News; Iraqi spokesman confirms US forces drawing down; By The Associated Press; 5 February, 2018; available at: http://abcnews.go.com/International/wireStory/latest-iraqi-spokesman-confirms-us-forces-drawing-52842400

[7] იმედი; ახალი ამბები; ყაზახეთში ათეისტებისა და მორწმუნეების გრძნობები გაათანაბრეს; 7 თებერვალი, 2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/47465/kazakhetshi-ateistebisa-da-mortsmuneebis-grdznobebi-gaatanabres

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 დეკემბერი, 2017

ათეისტებს მსოფლიოს 85 ქვეყანაში დევნიან – ევროპარლამენტში წარდგენილი ახალი ანგარიშის თანახმად, არარელიგიური ადამიანები მსოფლიოს 85 ქვეყანაში სასტიკ დისკრიმინაციას განიცდიან. ანგარიშის ავტორები (საერთაშორისო ჰუმანიტარული და ეთიკური კავშირი) აღნიშნავენ, რომ ამ ქვეყნებიდან ათეისტებს ყველაზე მეტად 30 სახელმწიფოში დევნიან. ხოლო ამ 30-დან 12-ში რელიგიის შეცვლა ან მასზე უარის თქმა სიკვდილით ისჯება. ანგარიშის თანახმად, არარელიგიური ადამიანებისთვის ყველაზე საშიში შემდეგი ქვეყნებია: ბანგლადეში, ბაჰრეინი, ბრუნეი, გამბია, ეგვიპტე, ინდონეზია, იორდანია, ერაყი, ირანი, იემენი, ყატარი, ჩინეთი, კომორის კუნძულები, ქუვეითი, ლიბია, მავრიტანია, მალაიზია, მალდივები, მაროკო, ნიგერია, არაბეთის გაერთიანებული საამიროები, ჩრდილოეთ კორეა, სირია, სომალი, სუდანი, ერიტრეა და ეთიოპია. საერთაშორისო ჰუმანიტარული და ეთიკური კავშირის ანგარიში ქვეყნებს აფასებს 60 ნიშნით 4 სფეროში. ესენია: ხელისუფლება და უფლებები, განათლება, სოციალური ურთიერთქმედება და გამოხატვის თავისუფლება.[1]

ერაყი ისლამური სახელმწიფოსგან სრულად გათავისუფლდა – ერაყის შეიარაღებული ძალების თქმით, ქვეყანა ისლამური სახელმწიფოსგან სრულად გათავისუფლებულია. პრესკონფერენციაზე ერაყის პრემიერმინისტრმა ჰაიდერ ალ-აბადიმ განაცხადა, რომ სახელისუფლებო ძალებმა სირიასთან საზღვარზე კონტროლი დაამყარეს. „ჩვენმა შეიარაღებულმა ძალებმა სრული კონტროლი დაამყარეს ერაყ-სირიის საზღვარზე და ამით ჩვენ „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ ომს დასრულებულად ვაცხადებთ,“ – განაცხადა პრემიერმა. „ისლამურმა სახელმწიფომ“ ერაყის რეგიონები 2014 წელს დაიპყრო, მათ შორის ქვეყანაში სიდიდით მეორე ქალაქი მოსული. 2017 წელს მასშტაბური ოპერაციის შემდეგ მოსული გაათავისუფლეს, შემდეგ კი საომარი მოქმედებები ტერორისტების მიერ კონტროლირებად სხვა რეგიონებშიც გაგრძელდა.[2]

ერაყში ისლამურ სახელმწიფოსთან კავშირში ეჭვმიტანილები სიკვდილით დასაჯეს – ერაყის იუსტიციის სამინისტროს ცნობით, ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში დაჯგუფება „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირში ეჭვმიტანილი 38 პირი სიკვდილით დასაჯეს. გამოცემის ცნობით, ამ დროისთვის ერაყის ციხეებში ათი ათასობით ადამიანი იმყოფება, რომლებსაც ისლამისტებთან კავშირში ადანაშაულებენ. ქვეყნის კანონის თანახმად, მათ სიკვდილით დასჯა ან სამუდამო პატიმრობა ემუქრებათ. ერაყის შეიარაღებულმა ძალებმა ერაყის „ისლამური სახელმწიფოსგან“ სრულად გათავისუფლების შესახებ განაცხადეს.[3]

სომალიში ტერაქტს 18 ადამიანი ემსხვერპლა – სომალის დედაქალაქ მოგადიშოში პოლიციის აკადემიაში მომხდარი ტერაქტის შედეგად 13 ადამიანი დაიღუპა და 15 დაშავდა. პოლიციის ინფორმაციით, აფეთქება თვითმკვლელმა ტერორისტმა მოაწყო, რომელიც პოლიციის აკადემიის შენობაში აღლუმის დროს შევიდა. ტერაქტზე პასუხისმგებლობა დაჯგუფება „აშ-შაბაბმა“ აიღო.[4]

[1] იმედის ახალი ამბები; ანგარიში: ათეისტებს მსოფლიოს 85 ქვეყანაში დევნიან; 8 დეკემბერი, 2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/39221/angarishi-ateistebs-msoplios-85-qvekanashi-devnian

[2] Reuters; Iraq declares final victory over Islamic State; By Maher Chmaytelli, Ahmed Aboulenein; 9 December, 2017; available at: https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-islamicstate/iraq-declares-final-victory-over-islamic-state-idUSKBN1E30B9?il=0

[3] Independent; Iraq executes 38 Isis suspects on terrorism charges; By Bethan McKernan; 14 December, 2017; available at: http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iraq-death-penalty-executions-isis-a8110071.html

[4] Reuters; Suicide bomber kills at least 18 at police academy in Somalia’s capital; By Abdi Sheikh, Feisal Omar; 14 December, 2017; available at: https://www.reuters.com/article/us-somalia-security/suicide-bomber-kills-at-least-18-at-police-academy-in-somalias-capital-idUSKBN1E80GF?il=0

პაკისტანი – ათეისტების და ბლოგერების მდგომარეობა – სექტემბერი, 2017

ირლანდიაში, ქ. დუბლინში, 2001 წელს დაფუძნებული საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია „Front Line Defenders”-ის მიერ, რომელიც იცავს რისკის ქვეშ მყოფ ადამიანის უფლებათა დამცველებს, 2017 წლის თებერვალში გამოქვეყნებული ინფორმაციით,  პაკისტანის ფედერალურმა საგამოძიებო სააგენტომ (FIA), 2017 წლის 1 თებერვალს, მიიღო ხუთი ადამიანის უფლებათა დამცველის წინააღმდეგ საჩივარი, აღნიშნული პირები იყვნენ აჰმედ რაზა ნასირი, სალმან ჰაიდერი, ვაქას გორაია, ასიმ საედი და სამარ აბბასი, რომელთაც ბრალად ედებოდათ ღვთის გმობა სოციალურ მედიაში (რომელიც, მკრეხელობის კანონის 295-ე C  პუნქტისა და ანტიტერორისტული აქტის მიხედვით, წარმოადგენს უკანონო ქმედებას). FIA-ს განცხადებით, ისინი აფასებენ საჩივრებს და ჯერ-ჯერობით არც ერთი საქმე არ დაურეგისტრირებიათ. ხუთი ადამიანის უფლებათა დამცველი 2017 წლის იანვარში, სულ მცირე სამი კვირის განმავლობაში, გაუჩინარდა. ერთ-ერთი მათგანის, სამარ აბბასის, ადგილსამყოფელი უცნობია.

სალმან ჰაიდერი არის ადამიანის უფლებათა დამცველი და ქ. რავალპინდში ფატიმა ჯინნაჰის ქალთა უნივერსიტეტის პროფესორი. იგი ბალუჩისტანში უმცირესობების უფლებების დაცვის კუთხით მუშაობდა და იძულებით გატაცებებთან დაკავშირებით, კრიტიკულად იყო განწყობილი. ვაქას გორია და ასიმ საიდი, ორივე ადამიანის უფლებათა დამცველია და „Facebook“ გვერდის „Mochi and Group: Citizens for Secular Democracy“-ის თანაადმინისტრატორი, სადაც ისინი ეწეოდნენ ადამიანის უფლებების დაცვისა და რელიგიური თავისუფლების შესახებ კამპანიას. მათი ბლოგი მოიცავს ისეთი ანგარიშების გამოქვეყნებას, როგორიცაა პაკისტანის უსაფრთხოების ძალებისა და რელიგიური ექსტრემისტების მიერ ჩადენილ ადამიანის უფლებების დარღვევებს. აღნიშნული „Facebook“-ის გვერდი უკვე აღარ არის ხელმისაწვდომი. აჰმედ რაზა ნასირი არის ადამიანის უფლებათა დამცველი, ისიც აღნიშნული „Facebook“-ის გვერდის ადმინისტრატორი იყო და იმავე შინაარსის ანგარიშებს აქვეყნებდა. სამარ აბბასი არის პაკისტანის სამოქალაქო პროგრესული ალიანსის (CPAP) პრეზიდენტი. CPAP წარმოადგენს ქ. კარაჩიში დაფუძნებულ ადამიანის უფლებათა დაცვის ჯგუფს, რომელიც ეწევა ადამიანის უფლებების დაცვისა და რელიგიის თავისუფლების კამპანიას. მათი ბლოგი აქვეყნებს პაკისტანის უსაფრთხოების ძალებისა და რელიგიური ექსტრემისტების მიერ ჩადენილ ადამიანის უფლებების დარღვევების შესახებ ანგარიშებს. სამარ აბბასი ქ. კარაჩიში მუშაობდა სხვადასხვა ინტერნეტ ფორუმზე, რომელიც აქვეყნებდა პაკისტანის ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობების ჯგუფების მიმართ განხორციელებულ ზეწოლის ფაქტებს.

2017 წლის 4 იანვარს, ლაჰორის ქალაქ ვაპდა თაუნიდან გაუჩინარდა ვაქას გორია და ასიმ საიდი, 2017 წილს 7 იანვარს, გაუჩინარდა კარაჩიდან ისლამაბადისკენ მიმავალი სამარ აბბასი, ხოლო იმავე დღეს, პენჯაბის პროვინციაში, საკუთარი ოჯახის მაღაზიიდან, უცნობმა პირებმა აიყვანეს აჰმედ რაზა ნასირი.

აღნიშნული ოთხი უფლებათა დამცველის გაუჩინარების შემდეგ, Facebook-ის გვერდებზე, მათი დისკრედიტაციის მიზნით დაიწყო კამპანია, რომელიც ბლოგერების მიერ გამოქვეყნებულ ინფორმაციას ღვთის გმობად აფასებდა და მოითხოვდნენ მათ დასჯას პაკისტანის მკრეხელობის კანონის შესაბამისად. პაკისტანში ღვთის გმობა სიკვდილით ისჯება. აღნიშული წარმოადგენს იმ ტენდენციის ნაწილს, რომლის მიხედვითაც, კონსერვატული ჯგუფები ლობირებენ მთავრობას, რომ დაარეგისტრირონ, რაც შეიძლება მეტი, მსგავსი სახის საქმე. ერთმა კონკრეტულმა Facebook გვერდმა, რომელსაც 400,000 მოწონება აქვს, დაადანაშაულა უფლებათა დამცველები, რომ ისინი ინდოეთის სადაზვერვო სააგენტოსგან იღებდნენ დაფინანსებას.

2017 წლის 28 იანვარს, ხუთიდან ოთხი უფლებათა დამცველი – აჰმედ რაზა ნასირი, სალმან ჰაიდერი, ვაქას გორაია და ასიმ საიდი, გაათავისუფლეს. სალმან ჰაიდერი ისე დაბრუნდა სახლში, რომ საკუთარი გაუჩინარების შესახებ კომენტარი არ გაუკეთებია, მისი გათავისუფლებიდან მალევე, დატოვა ქვეყანა ვაქას გორიამ, რომლის მამამაც უარი განაცხადა უფლებათა დამცველის გატაცების შესახებ კომენტარის გაკეთებაზე. ასევე დატოვა ქვეყანა ასიმ საიდმაც. ასიმის მამამ განაცხადა, რომ მათი ოჯახი იღებდა სიკვდილის შესახებ მუქარებს, ერთ-ერთი მესიჯი ასეთი შინაარსის იყო „თქვენ ვინც დაგმეთ ღმერთი, იმსახურებთ სიკვდილს. თქვენ განუდექით ისლამს და მზად უნდა იყოთ მტკივნეული სასჯელისთვის, რომელიც თქვენს შემდგომ თაობებს ემახსოვრებათ“. ასევე გაათავისუფლეს აჰმედ რაზა ნასირიც. რაც შეეხება მეხუთე უფლებათა დამცველს, სამარ აბბასს, მისი ადგილსამყოფელი უცნობია.

2016 წლის აგვისტოს, პაკისტანის მთავრობამ მიიღო კიბერ დანაშაულების შესახებ კანონი, რომელიც გამოიყენება იმისთვის, რომ შეაფერხოს ციფრული გზით აზრის გამოხატვის თავისუფლება. აღნიშნული კანონის ფარგლებში, მთავრობას აქვს საშუალება ცენზურა დაადოს ონლაინ გამოქვეყნებული ინფორმაციის შინაარსს, მოახდინოს ინტერნეტ მომხმარებელთა აქტივობების კრიმინალიზაცია  და სასამართლო განხილვის გარეშე, წვდომა ჰქონდეს ინტერნეტ მომხმარებელთა მონაცემებზე.[1]

ქვეყანაში 200,000-ზე მეტი ვებ გვერდი აიკრძალა, ვინაიდან ბრალად ედებოდათ ანტიისლამური, პორნოგრაფიული და ღვთის გმობის შემცველი შინაარსის თემატიკის გავრცელება.[2]

მიუხედავად იმისა, რომ პაკისტანმა მოახდინა შეთანხმების  რატიფიცირება, რომელიც იძლეოდა მის ტერიტორიაზე მყოფი ყველა ადამიანის უფლებების დაცვის გარანტიას, ქვეყანამ ვერ მიიღო შესაბამისი ზომები, რათა დაეცვა ათეისტების, ქრისტიანების, აჰმადია მუსლიმების, სეკულარების და სხვა უმცირესობების ჯგუფების წარმომადგენლების უფლებები.

2016 წლის მარტში, პაკისტანის ანტიტერორისტულმა სასამართლომ ერთკვირიანი პატიმრობა შეუფარდა სამ ბლოგერს, რომელთაც ბრალად ედებათ ღვთის გმობა, სოციალური მედიის საშუალებით. სასამართლო ახორციელებს საქმისწარმოებას, რათა გამოიძიოს, ბლოგერები იმსახურებენ თუ არა ფორმალურ სასჯელს. ოფიციალური პირების განცხადებით, სასამართლო ექსპერტიზის მიზნით, დაკავებულებს ჩამოერთვათ  კუთვნილი ნოუთბუქები.[3]

2017 წლის 12 ივლისს საინფორმაციო საშუალება BBC-ის მიერ გამოქვეყნებული ინფორმაციით, პაკისტანში, ათეისტად ყოფნა შესაძლოა სიცოცხლისთვის საფრთხის შემცველი იყოს, თუმცა დახურულ კარს მიღმა, ათეისტები ფარულად ხვდებიან, რათა მხარი დაუჭირონ ერთმანეთს. ომარი, რომელმაც უარყო ისლამი, არის პაკისტანელი ათეისტების ონლაინ ჯგუფის ერთ-ერთი დამფუძნებელი წევრი. მისი თქმით, ინტერნეტ სივრცეშიც უნდა დაიცვა თავი, ამიტომ წევრები ყალბი იდენტობით არიან დარეგისტრირებულები. პაკისტანში, ათეიზმის შესახებ ონლაინ პოსტების გამოქვეყნებას შეიძლება მოყვეს სერიოზული შედეგები. კიბერ დანაშაულის შესახებ მიღებული ახალი კანონის მიხედვით, ღვთის გმობის შემცველი პოსტების გამოქვეყნება, თვით პირად ფორუმზეც კი, უკანონობაა. მთავრობამ გაზეთებში გაავრცელა მოწოდება საზოგადოების მიმართ, რომ თუ ისინი მკრეხელური შინაარსის შემცველ პოსტებს შეხვდებოდნენ, ეცნობებინათ მათთვის. კანონის ამოქმედების შემდეგ, 2017 წლის ივნისში, პირველი პირი, ვისაც Facebook-ზე ღვთის გმობის გამო სიკვდილი მიუსაჯეს იყო თეიმურ რაზა. ომარის თქმით, მთავრობა ათეისტი ბლოგერების წინააღმდეგ ომშია ჩართული. ერთ-ერთი მსხვერპლი, ასევე, გახდა მისი მეგობარიც, რომელიც სასტიკად აწამეს.

ათეისტების თქმით, ბოლო წლებში, ისლამური რწმენა საზოგადოებაში უფრო თვალსაჩინო გახდა. საუდის არაბეთის ჩაცმის სტილი კი, სულ უფრო და უფრო მატულობს.

მიუხედავად იმისა, რომ პაკისტანში ათეიზმი ტექნიკურად უკანონო არ არის, განდგომილება, ისლამის ზოგიერთი ინტერპრეტაციით, სიკვდილით ისჯება. შედეგად კი, ათეიზმის საჯარო აღიარება შესაძლოა სიცოცხლისთვის სახიფათო იყოს. პაკისტანელი ათეისტების უმრავლესობა, ფარულად იკრიბება სპეციალური მოწვევის ტიპის შეკრებებზე.[4]

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისის 2016 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერია, რომ ისლამიდან კონვერტირებულები და ათეისტები შეიძლება მოწყვლადნი გახდნენ პაკისტანის ღვთისგმობის შესახებ კანონის წინაშე, რომლის თანახმადაც ყურანის შებღალვის ან წაბილწვის გამო სამუდამო პატიმრობაა გათვალისწინებული, ხოლო სიკვდილით დასჯა – მუჰამედ მოციქულის მიმართ დამამცირებელი შენიშვნებისთვის.[5]

„Amnesty International“ 2016-2017 წლების ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ საკანონმდებლო და პრაქტიკულ დონეზე, სახელმწიფო და არასახელმწიფო აქტორები განაგრძობდნენ როგორც მუსლიმი, ასევე, არამუსლიმი რელიგიური უმცირესობების, დისკრიმინაციას. ღვთისგმობის შესახებ კანონი კვლავ ძალაშია და აღნიშნულთან დაკავშირებით, ახალი საქმეები გაიხსნა, ძირითადად პანჯაბში. კანონები ზღუდავს გამოხატვის, აზრის, სინდისისა და რელიგიის თავისუფლებას. უმცირესობებს, განსაკუთრებით აჰმადიას მიმდევრებს, ჰაზარებს და დალიტებს დასაქმებაზე, ჯანდაცვაზე, განათლებასა და სხვა საბაზისო სერვისებზე შეზღუდული წვდომა აქვთ.[6]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ მინიმუმ 19 ადამიანი ელოდებოდა სიკვდილით დასჯას პაკისტანის ღვთისგმობის შესახებ კანონის თანახმად, ასობით კი – სასამართლოს. მათი უმეტესობა, ვისზეც აღნიშნული კანონი მოქმედებს, რელიგიური უმცირესობების წევრები არიან, რომლებიც ხშირად, პირადი უთანხმოებების გამო, ხდებიან მსხვერპლნი.[7]

აშშ-ის საერთაშორისო რელიგიური თავისუფლების კომისია (USCIRF) 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ პაკისტანის სისხლის სამართლის კოდექსის 295-ე და 298-ე მუხლების თანახმად, კრიმინალიზებულია ისეთი ქმედება ან სიტყვა, რომელიც შეურაცხყოფს რელიგიას ან რწმენას ან ბილწავს ყურანს, მუჰამედ მოციქულს, ლოცვის ადგილს ან რელიგიურ სიმბოლოებს. აღნიშნული ჩანაწერები თავისთავად არღვევს რწმენისა და რელიგიის თავისუფლების საერთაშორისო სტანდარტებს, ვინაიდან ისინი ინდივიდებზე მეტად რწმენას იცავენ. მოსარჩელეებისთვის არ არის აუცილებელი, რომ გააჩნდეთ სამხილი ღვთისგმობის ფაქტთან დაკავშირებით, რაც ხშირად იწვევს ცრუ ბრალდებებს. უფრო მეტიც, კანონი აწესებს მძიმე სასჯელებს, მათ შორის სიკვდილით დასჯას და სამუდამო პატიმრობას.

პაკისტანში ღვთისგმობის შესახებ საქმეები ძირითადად პანჯაბის პროვინციაში ხდება, სადაც ქვეყნის რელიგიური უმცირესობის უმეტესობა ცხოვრობს. USCIRF-ის ინფორმაციით, სულ მცირე 40 ადამიანს მიესაჯა სიკვდილით დასჯა ან სამუდამო პატიმრობა პაკისტანში.[8]

პაკისტანის ათეისტთა და აგნოსტიკოსტთა ალიანსი (AAAP)

პაკისტანის ათეისტთა და აგნოსტიკთა ალიანსი (AAAP) არის ათეისტებისა და თავისუფლად მოაზროვნე ჯგუფებისა და ინდივიდების ფედერაცია, რომელიც მიზნად ისახავს თავიანთი წევრებისა და საზოგადოების განათლებას ათეიზმის, სეკულარიზმის და მსგავსი საკითხების შესახებ. AAAP ხედვაა სეკულარული პაკისტანი, სადაც საჯარო პოლიტიკა, სამეცნიერო საქმიანობა და განათლება არ არის რელიგიური ხედვების გავლენის ქვეშ და ეფუძნება მიზეზებს, რაციონალურობას და მტკიცებულებებს. AAAP-ის მისიაა რელიგიური რწმენის გამოწვევა ათეიზმის გაძლიერებისთვის, რათა ხელი შეეწყოს ათეისტთა და თავისუფლად მოაზროვნეთა რაოდენობის ზრდას პაკისტანში.

პაკისტანის ათეისტთა და აგნოსტიკოსთა ალიანსი 2012 წლის აპრილში დაარსდა ფაუზია ილიასისა და სიედ გილანის მიერ. AAAP ათეისტთა საერთაშორისო ალიანსის წევრია.[9]

პაკისტანის ათეისტთა და აგნოსტიკოსთა ალიანსის დამფუძნებელმა ფაუზია ილიასიმ „2017 წლის საერთაშორისო ათეისტის“ ჯილდო მიიღო.

„წლის საერთაშორისო ათეისტის“ ჯილდო 2014 წლიდან არსებობს, რომელსაც გასცემს „პოლონური ათეიზმის დღეები“, იგი მართავს ათეიზმისა და სეკულარიზმის შესახებ საერთაშორისო კონფერენციას და ათეიზმისთვის აღსრულებულ მე-17 საუკუნის პოლონელი ათეისტი ფილოსოფოსის, კაზმიერზ ლიზცინსკის, ყოველწლიური ხსენების დღეს.[10]

 

 

 

[1] Front Line Defenders – Disappearance of Ahmed Raza Naseer, 3 February 2017, available at: https://www.frontlinedefenders.org/en/case/disappearance-ahmed-raza-naseer (accessed 6 September 2017)

[2] Freedom House – Freedom in the world 2017 – Pakistan, available at: https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2017/pakistan (accessed 6 September 2017)

[3] Atheist Ireland; Evangelical Alliance of Ireland; Ahmadiyya Muslim Community of Ireland: Submission to UN Human Rights Committee; Regarding Examination of Pakistan under the ICCPR; 120th Session 3-28 July 2017, 2017 (published by UN Human Rights Committee, available at ecoi.net)

 (accessed 6 September 2017)

[4] BBC News – Pakistan’s secret atheists, 12 July 2017, available at: http://www.bbc.com/news/magazine-40580196 (accessed 6 September 2017)

[5] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Pakistan: Christians and Christian converts, May 2016, Version 2.0, available at:

[accessed 6 September 2017]

[6] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Pakistan, 22 February 2017, available at:

[accessed 6 September 2017]

[7] Human Rights Watch, World Report 2017 – Pakistan, 12 January 2017, available at:

[accessed 6 September 2017]

[8] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 26 April 2017, available at:

[accessed 6 September 2017]

[9] Official Web-Page of Atheist and Agnostic Alliance Pakistan; About; available at: http://aaapakistan.org/about/ [accessed 6 September 2017]

[10] SIAWI – Secularism is a Women’s Isssue, Founder of Atheist and Agnostic Alliance Pakistan – for Secular Pakistan receives International atheist of the year award, 31 July 2017, available at: http://www.siawi.org/article15019.html (accessed 6 September 2017)

ერაყი – ათეისტების მდგომარეობა – ივლისი, 2017

საინფორმაციო საშუალება „The Baghdad Post“- ის მიერ 2017 წლის 11 იანვარს გამოქვეყნებულ სტატიაში ნათქვამია, რომ ექსპერტების შეფასებით, ბოლო პერიოდში, გაიზარდა იმ ახალგაზრდა ერაყელი მამაკაცებისა და ქალების რიცხვი, რომლებიც ათეისტები ხდებიან. ექსპერტების თქმით, ისინი საკუთარ რადიკალურ მოსაზრებებს ინტერნეტის, ძირთადად კი, სოციალური ქსელის საშუალებით გამოხატავენ, სადაც მათ შესაძლებლობა აქვთ, როცა უნდათ და რაც უნდათ, ის დაწერონ. ისინი აკრიტიკებენ ალაჰს, მოციქულ მუჰამედს და მის ოჯახს.

ექსპერტების აზრით, ასეთი იდეების გავრცელება გამოიწვია იმ ფაქტმა, რომ სუნიტი და შიიტი პოლიტიკოსები და შეიარაღებული დაჯგუფებები რელიგიას არასწორად იყენებენ თავიანთ რიგებში მხარდამჭერთა მოსაზიდად. ისინი ხაზს უსვამენ იმ ფაქტს, რომ შიიტი შეიარაღებული დაჯგუფებები სახელმწიფოსა და მოქალაქეებს ძარცვავენ, იტაცებენ, კლავენ, შემდეგ კი, მათი წევრები ალაჰისთვის ლოცულობენ და გადიან ათასობით კილომეტრს იმამ ჰუსეინ იბნ ალის ტაძრის მოსალოცად.

ექსპერტების განმარტებით, სწორედ აღნიშნული წინააღმდეგობების გამო, ახალგაზრდები და ინტელექტუალები გმობენ ალაჰს, მოციქულ მუჰამედს და ისლამს.[1]

ფაისალ საიდ ალ-მუთარი, ერაყელი სატირიკოსი, ადამიანის უფლებათა დამცველი და მწერალი, საკუთარ ვებ-გვერდზე აქვეყნებს ინფორმაციას, რომლის მიხედვითაც ალ-მუსანნას უნივერსიტეტის სტუდენტი, სამირ საადი, გარიცხეს უნივერსიტეტიდან, რადგან მან სოციალურ ქსელ „Facebook“-ში გააკეთა კომენტარი, სადაც იცავდა ათეისტების სიცოცხლის უფლებას.

სამირ საადის მონათხრობით, ერთთვიანი მცდელობის შემდეგ, ალ-მუსანნას უნივერსიტეტმა მიიღო უნივერსიტეტიდან მისი გარიცხვის ბრძანება და განაცხადა, რომ ის ჩაიჭრა 2016-2017 სასწავლო წლის გამოცდებში. ყველაფერი კი „Facebook“-ზე დაწყებული დავის შედეგი იყო. მისი თქმით, უნივერსიტეტის თანამშრომლის მიერ „Facebook“-ზე გახსნილია გვერდი, რომლის ადმინისტრატორიც თავად უნივერსიტეტის კოლეგაა. აღნიშნულ გვერდზე მიმდინარეობდა დისკუსია ათეიზმის შესახებ, სადაც კომენტარების უმრავლესობა ნეგატიური იყო და ათეისტების მიმართ ძალადობრივი ქმედებებისკენ მოუწოდებდა. ძალადობრივი კომენტარების ერთ-ერთი ავტორი იყო პიროვნება, რომლის სახელის წინ დაწერილი ინიციალები “Dr.”  მიუთითებდა, რომ ის იყო დოქტორი. საადიმ აღნიშნულ პიროვნებას კომენტარით უპასუხა, რომ მსგავსი აზრების დაფიქსირება შეუფერებელი იყო უმაღლესი განათლების ხარისხის, და ზოგადად, ნებისმიერი სახის განათლების მქონე პიროვნებისთვის. საადის კომენტარმა პროვოცირება მოახდინა აღნიშნულ პიროვნებაზე, რომელიც მისი უნივერსიტეტის ლექტორი აღმოჩნდა. ამის შემდეგ, საადი დაიბარეს უნივერსიტეტში საკომიტეტო შეხვედრაზე, რომელიც მხოლოდ ერთი წევრისგან, ისიც მასწავლებლისგან, შედგებოდა. მან საადს უთხრა, ფურცელზე დაეწერა ამბავი. ცოტა ხანში კი, ისე რომ ნაწერისთვის არც კი შეუხედავს, ერთ კაციანმა კომიტეტმა გამოიტანა გადაწყვეტილება, მისი გარიცხვის თაობაზე, სასწავლო საგნებში კი ჩაჭრის ნიშნად, გაუფორმა „F” ნიშანი.

საადის განცხადებით, მას ცუდი არაფერი ჩაუდენია, მან მხოლოდ გამოხატა თავისი შეხედულება, რომლის კანონიერი უფლებაც ჰქონდა. მისივე თქმით, იგი აღნიშნულს არ იმსახურებს და არავინ არის ისეთი, ვინც გვერდში დაუდგება.[2]

მედია საშუალება “Al-Monitor”-ის მიერ 2017 წლის 22 ივნისს გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნულია, რომ ბოლო კვირების განმავლობაში, ერაყის ისლამურმა მოძრაობებმა და პოლიტიკურმა პარტიებმა გააძლიერეს რიტორიკა ათეიზმის წინააღმდეგ.  აღნიშნული მოძრაობები და პარტიები შიშობენ, რომ საზოგადოებრივი განწყობა ეწინააღმდეგება პოლიტიკაში არსებულ ისლამური პარტიებს, რამაც შესაძლოა გავლენა იქონიოს 2017 წლის ბოლოსა და 2018 წლის დასაწყისში დაგეგმილ არჩევნებზე.

შიიტური პარტია „ერაყის ეროვნული ალიანსის“ ხელმძღვანელმა, ამმარ ალ-ჰაქიმმა, ბაღდადში, ივნისის თვეში გამართულ ლექციაზე, ათეიზმის გავრცელების წინააღმდეგ გააფრთხილა დამსწრეები. მისი განცხადებით, ზოგიერთი ადამიანი ეწინააღმდეგება ერაყის საზოგადოების რელიგიური პრინციპებისადმი ერთგულებას და მათ კავშირს ყოვლისშემძლე ღმერთთან. მისი თქმით, მსგავს ათეისტურ იდეებს უნდა დაუპირისპირდნენ კარგი აზროვნებითა და რკინის მუშტით, რომელიც მიმართული იქნება ასეთი იდეების მხარდამჭერების წინააღმდეგ.

სტატიაში აღნიშნულია, რომ ჰაქიმის მოწოდება წინააღმდეგობაში მოდის ერაყის კონსტიტუციასთან, რომელიც იძლევა რწმენისა და გამოხატვის თავისუფლების გარანტიას და დანაშაულებრივ ქმედებად აღიარებს სხვების წინააღმდეგ წაქეზებას და რწმენის ძალდატანებით მიღებას ან უარყოფას.

რამადანის თვეში, ერაყის ცენტრალური და სამხრეთ ნაწილის (რომლებიც ისლამური პარტიების ძირითად ბაზას წარმოადგენენ) შიიტურ ქალაქებში ჩატარებული რელიგიური თემატიკის ლექციები პირდაპირ ეწინააღმდეგებოდნენ სეკულარული და ათეისტური იდეების გავრცელებას, რომელიც ერაყული საზოგადოებისთვის საფრთხის შემცველად აღიქმება.

ყოფილმა პრემიერ მინისტრმა, ნური ალ-მალიქმა, რომელსაც ფართო გავლენა აქვს სამხედრო ორგანიზაცია „სახალხო მობილიზაციის ერთეულების“ შემადგენლობაში მყოფ პოლიტიკურად ამბიციურ პრო-ირანულ ფრაქციებს შორის, 30 მაისს, გააფრთხილა მხარდამჭერები სეკულარული და არარელიგიური მოძრაობების მხრიდან მოსალოდნელ სავარაუდო სახიფათო შეთქმულების შესახებ, რომლებმაც შესაძლოა ძალაუფლება ჩამოართვან ისლამურ პარტიებს და თავად მოიპოვონ კონტროლი.

ქურთული ახალი ამბების სააგენტო „AKnews“-მა, რომელიც ამჟამად მოქმედი აღარ არის, 2011 წელს აღმსარებლობის შესახებ ჩაატარა არა სამეცნიერო გამოკითხვა. შეკითხვაზე, სწამდათ თუ არა ღმერთი, რესპოდენტების 67%-მა უპასუხა „დიახ“, 21%-მა – „ალბათ, დიახ“, 4%-მა – „ალბათ არა“ და 1%-ს არ ჰქონდა შეკითხვაზე პასუხი.

სტატიაში აღნიშნულია, რომ ქვეყანაში, სადაც სამი ათწლეულია არ ჩატარებულა აღწერა, შეუძლებელია განსხვავებული რწმენისა და აღმსარებლობის წარმომადგენლების შესახებ ზუსტი რაოდენობის ჩვენება. განსაკუთრებით რთულია იმ საზოგადოების მასშტაბების განსაზღვრა, რომლებიც, ერაყის მსგავს კონსერვატულ ქვეყანაში, ტაბუირებული რწმენის მიმდევრები არიან, გარეშე პირებად აღიქმებიან და სამხედრო ფორმირებებისა და პოლიტიკური ლიდერების მხრიდან მათი მისმართით ხორციელდება მუქარა, ზოგიერთი მათგანი კი მათ ცემას „რკინის მუშტით“ მოითხოვს. 2014 წლიდან მოყოლებული, მას შემდეგ, რაც ისლამური სახელმწიფო გაბატონდა ერაყში, სხვადასხვა პერიოდში გაკეთებული ანგარიშების მიხედვით, უფრო და უფრო მეტი ადამიანი სკეპტიკურად უყურებს ისლამურ რწმენას და მთლიანად უარყოფს ისლამს, რაც გამოწვეულია ექსტრემისტული დაჯგუფებების მხრიდან ისლამის უარყოფითი იმიჯის შექმნით.

ბაღდადის ერთ-ერთი ცნობილი წიგნების მაღაზიის მონაცემებით, სულ უფრო ბევრი ახალგაზრდა ყიდულობს ათეიზმის შესახებ წიგნებს, მაგალითად, როგორიცაა საუდის არაბეთის ცნობილი ათეისტის აბდულლაჰ ალ-ქასიმის და ბრიტანელი ფილოსოფოსის, რიჩარდ დავკინსის, წიგნები. წმინდა ქალაქ ნაჯაფში და შიიტურ რელიგიურ დაწესებულებებში, ალ-მონიტორი ესაუბრა რელიგიურ სტუდენტებს, რომლებიც არა მხოლოდ ფუნდამენტურ ისლამურ რწმენას აყენებენ კითხვის ნიშნის ქვეშ, არამედ, ზოგადად, რელიგიის ძირითად პრინციპებს. იმ შემთხვევაში, თუ ისინი თავისუფლად გამოხატავენ საკუთარ მოსაზრებას, გარიყულები იქნებიან საზოგადოების მხრიდან.

ადამიანის უფლებათა დამცველმა, მწერალმა და სატირიკოსმა, ფაისალ საიდ ალ-მუთარიმ, ალ-მონიტორს განუცხადა, რომ ერაყში, სადაც მთავრობაში ისლამური პარტიების უმრავლესობაა და საზოგადოებაზე დომინირებენ ისლამური შეიარაღებული ძალები, ათეისტები ძალიან რთულ ვითარებაში არიან.  ფაისალი, რომელიც მისდევს ერაყელი ათეისტების აქტივობებს სოციალურ ქსელში, აცხადებს, რომ ის აშკარად ხედავს, თუ როგორ იზრდება ათეისტების რიცხვი ერაყის სხვადასხვა ნაწილში. ფაისალმა დააარსა ორგანიზაცია „Ideas Beyond Borders”, რომელიც იცავს ერაყელ ათეისტებს და ეხმარება მათ საკუთარი უფლებების დაცვაში.

შევიწროებისა და მუქარების გამო, ბევრი ათეისტი იძულებული გახდა დაეტოვებინა ერაყი. ბაღდადელი ათეისტი ჯამალ ალ-ბაჰადლი, რომელიც სოციალური ქსელის საშუალებით, ხმამაღლა აცხადებდა საკუთარ შეხედულებებს, გახდა შიიტი შეიარაღებული დაჯგუფებების მხრიდან მუქარების ობიექტი, რის შედეგადაც, 2015 წელს იგი იძულებული გახდა დაეტოვებინა ერაყი და გერმანიაში  იმიგრირდა. ალ-მონიტორთან საუბარში, ბაჰადლიმ განაცხადა, რომ როგორც ათეისტი, ერაყში, მოკლებული იყო ყველაზე ძირითად სამოქალაქო უფლებებს და რომ ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია მას და მის თანამოაზრეებზე არ ვრცელდებოდა.

ისლამური მოძრაობის ლიდერები მუდმივად აცხადებენ, რომ ერაყში ათეისტების რიცხვი იზრდება.[3]

აშშ-ს რელიგიის თავისუფლების საერთაშორისო კომისიის (USCIRF) 2017 წლის ანგარიშში  ჩამოთვლილია 12 ქვეყანა, სადაც რელიგიური თავისუფლების დარღვევები მძიმეა, მაგრამ სრულად ვერ აკმაყოფილებენ „განსაკუთრებული ინტერესის ქვეშ მყოფი სახელმწიფოს“ – CPC (country of particular concern) სტანდარტს, აღნიშნულ 12 ქვეყანას შორის შეყვანილია ერაყიც. ანგარიშში ნათქვამია, რომ ზოგიერთი სახელმწიფო ცდილობდა რელიგიური თავისუფლების საკითხებისადმი რეაგირება მოეხდინა. მაგალითისთვის მოყვანილია ეგვიპტე და ერაყი, რომელთაგან ეგვიპტე 2011 წლიდან, ხოლო ერაყი 2008 წლიდან, შეყვანილი იყო CPC-ს კატეგორიის ქვეყნებში, რაც 2017 წელს შეიცვალა. ანგარიშის მიხედვით, მაშინ როცა ერაყის მთავრობა ცდილობდა რელიგიურ ნიადაგზე არსებული დაძაბულობის განეიტრალებას, ისლამური სახელმწიფო ახორციელებდა გენოციდს, რომელიც დაუნდობლად უსწორდებოდა ყველას, ვინც არ იზიარებდა მათ ექსტრემისტულ იდეოლოგიას.[4]

2017 წლის 17 მაისს, მედია საშუალება „Niqash“-ის მიერ გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნულია, რომ ქალაქ ნაჯაფში მცხოვრები შიიტი სასულიერო პირის ჯაბერ ალ-მაჰმადავის განცხადებით, ბოლო თვეების განმავლობაში იმატა ახალგაზრდა ათეისტების რაოდენობამ, რომლებიც სოციალურ ქსელში გამოხატავენ თავიანთ შეხედულებებს და კამათობენ საზოგადოების სხვა წევრებთან, თუმცა, მისი თქმით, უმაღლესი რელიგიური ავტორიტეტი ალი ალ-სისტანი (შიიტი სასულიერო პირი, რომელსაც, მსოფლიოს მასშტაბით, მილიონობით მიმდევარი ჰყავს) მტკიცედ უარყოფს ვინმეს მიმართ ძალის გამოყენებას მათი მოსაზრებების გამო. ამის მიუხედავად, არსებობენ სხვა სასულიერო პირები და რელიგიური დაჯგუფებები, რომლებიც აღვივებენ სიძულვილს და ძალადობას. ეს კი, ალ-მაჰმადავის თქმით, მიუღებელია.[5]

აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ, რელიგიის თავისუფლების შესახებ, ბოლოს გამოქვეყნებულ ანგარიშში, ერაყში, ათეისტების მდგომარეობის შესახებ,  არაფერია ნათქვამი.[6]

 

 

 

[1] The Baghdad Post: Iraq suffers from spread of atheism due to religious extremism, 11 January 2017, available at: http://www.thebaghdadpost.com/en/story/4938/Iraq-suffers-from-spread-of-atheism-due-to-religious-extremism (accessed 20 July 2017)

[2] Faisal al-Mutar: Iraqi College Student Kicked Out Of University For Defending The Rights For Atheists To Live, available at: http://www.faisalalmutar.com/2017/01/16/iraqi-college-student-kicked-out-of-university-for-defending-the-right-for-atheists-to-live/ (accessed 20 July 2017)

[3] Al-Monitor: Islamic parties intimidate, fear atheists in Iraq, 22 June 2017, available at: http://www.al-monitor.com/pulse/en/originals/2017/06/iraq-atheism-political-islam-human-rights.html (accessed 20 July 2017)

[4] USCIRF – U.S. Commission on International Religious Freedom: Annual report 2017, available at: http://www.uscirf.gov/news-room/press-releases/uscirf-releases-2017-annual-report (accessed 20 July 2017)

[5] Niqash: Going Against God: Iraq’s Religious Militias Push Back Against A Communist Revival, 17 May 2017, available at: http://www.niqash.org/en/articles/politics/5578/ (accessed 20 July 2017)

[6] USDOS-U.S. Department of State: 2015 Report on International Religious Freedom – Iraq, 10 August 2016, available at: https://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2015/nea/256267.htm  (accessed 20 July 2017)

ეგვიპტე – ათეისტების მდგომარეობა და სახელმწიფო დაცვის შესაძლებლობა – ივნისი, 2017

აშშ-ის საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისიის 2017 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერია, რომ 2016 წლის განმავლობაში ღვთისგმობის მუხლით აღძრულმა საქმეების რაოდენობამ გასულ წლებთან შედარებით იკლო. აღნიშნული ბრალდება უმეტესად მიმართულია სუნიტი მუსლიმების წინააღმდეგ, თუმცა დაპატიმრებულთა შორის ასევე არიან ქრისტიანები, შიიტი მუსლიმები და ათეისტები. სასჯელის სახით კანონში გათვალისწინებულია პატიმრობა 5 წლამდე ვადით და ჯარიმა.

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ უკანასკნელ წლებში ეგვიპტელი ათეისტების წინააღმდეგ ღვთისგმობის ბრალდებებმა იმატა, ისევე როგორც იმატა საზოგადოების მხრიდან ძალადობამ და ათეიზმთან ბრძოლისკენ მიმართულმა ეგვიპტის მთავრობის მიერ დაფინანსებულმა სხვადასხვა ინიციატივამ. 2016 წლის თებერვალში ონლაინ აქტივისტს მუსტაფა აბდელ-ნაბის სოციალურ ქსელში „Facebook“ ათეიზმის შესახებ პოსტის გამოქვეყნების გამო დაუსწრებლად შეუფარდეს 3 წლით პატიმრობა. გასული რამდენიმე წლის განმავლობაში რელიგიის, სპორტის და ახალგაზრდობის სამინისტროებმა ერთობლივად დააფინანსეს ეროვნული კამპანია ეგვიპტელ ახალგაზრდებში ათეიზმის გავრცელების წინააღმდეგ.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2016 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ზოგიერთი სამთავრობო უწყება იყენებდა ანტი-შიიტურ, ანტი-ბაჰაისტურ და ანტი-ათეისტურ რიტორიკას. ზოგიერთი მედია საშუალების ინფორმაციით, ათეისტების რაოდენობა 4 მილიონია, ზოგიერთის ინფორმაციით კი მხოლოდ რამდენიმე ათასი. ზოგიერთმა სამთავრობო ოფიციალურმა პირებმა, მათ შორის ალ-აზარში, თავიანთ პუბლიკაციებსა და გამოსვლებში შეურაცხმყოფელი წესით ისაუბრეს შიიტებსა და ათეისტებზე.

ამავე ანგარიშში წერია, რომ ადგილობრივი უფლებადამცველი ორგანიზაციის ინფორმაციით, ელ-ბანა, რომელიც გავრცელებული ინფორმაციით არის ათეისტი, დააპატიმრეს 2014 წლის ნოემბერში, მაშინ როდესაც ცდილობდა საჩივარი შეეტანა პოლიციაში თავისი მეზობლების წინააღმდეგ, რომლებიც მის წინააღმდეგ ძალადობდნენ მისი რწმენის გამო. პოლიციამ იგი დააკავა, როგორც განიმარტა პოლიციის მიერ, იმ ბრალდებით, რომელიც მისთვის საჩივრის შეტანის მცდელობამდე იყო წაყენებული პოსტების გამო. ელ-ბანას მამამ ოჯახისა და მეგობრების ზეწოლით ჩვენება მისცა შვილის წინააღმდეგ. „Human Rights Watch“-ის ინფორმაციით, ელ-ბანას ადვოკატებმა გაასაჩივრეს ვერდიქტი და სასამართლომ იგი გაათავისუფლა და დააკისრა 1000 ეგვიპტური გირვანქის (145$) გადახდა. ელ-ბანას აპელაციის პროცესი 2015 წლის ბოლოსთვის მიმდინარეობდა. ელ-ბანა საინფორმაციო სააგენტომ „Al Bawaba“ მოიხსენია, როგორც ერთერთი მათ შორის, ვინც საჯაროდ გამოხატა თავისი რწმენა სოციალურ ქსელში „Facebook“ იმ კამპანიის ფარგლებში, რომელიც მოუწოდებს ათეისტებს, საჯაროდ გამოხატონ თავიანთი რწმენა.

ამავე ანგარიშში წერია, რომ 2015 წლის 15 მარტს რელიგიის მინისტრმა ათეიზმი ტერორიზმთან გააიგივა და თქვა, რომ ორივე მათგანი მოიტანა „უხილავმა ძალამ“, რომლის მიზანია არაბული საზოგადოების ინტელექტუალური სტრუქტურის, ეკონომიკისა და შეიარაღებული ძალების განადგურება.[2]

„Freedom House“ 2017 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში ისლამი სახელმწიფო რელიგიაა და ეგვიპტელთა უმეტესობა სუნიტი მუსლიმია. ქრისტიანი კოპტები ქმნიან არსებით უმცირესობას და გარდა ამისა, ქვეყანაში არის მცირე ჯგუფები ებრაელების, შიიტი მუსლიმების, ათეისტებისა და ბაჰაისტების.[3]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ეგვიპტურმა ადამიანის უფლებათა დამცველმა ორგანიზაციებმა აღბეჭდეს უკანონო ძალადობის ფაქტები რელიგიური უმცირესობების, მათ შორის შიიტი მუსლიმებისა და ათეისტების მიმართ; აღნიშნული ქმედებები მოიცავდა მოგზაურობაზე შეზღუდვის თვითნებურად დაწესებას და დაკითხვებზე გამოძახებებს.[4]

„უმცირესობათა უფლებების საერთაშორისო ჯგუფი“ 2016 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ 2015 წლის იანვარში სტუდენტს მიუსაჯეს 3-წლიანი პატიმრობა ღვთის შეურაცხყოფისთვის სოციალურ ქსელში „Facebook“ პოსტების გამოქვეყნების (ეგვიპტის ხელისუფლების აზრით, მზარდი ხასიათის საშიში აქტივობის) გამო.[5]

[1] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 2 countries – Egypt, 26 April 2017, available at:

[accessed 26 June 2017]

[2] United States Department of State, 2015 Report on International Religious Freedom – Egypt, 10 August 2016, available at:

[accessed 26 June 2017]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Egypt, 15 April 2017, available at:

[accessed 26 June 2017]

[4] Human Rights Watch, World Report 2017 – Egypt, 12 January 2017, available at:

[accessed 26 June 2017]

[5] Minority Rights Group International, State of the World’s Minorities and Indigenous Peoples 2016 – Egypt, 12 July 2016, available at:

[accessed 26 June 2017]

პაკისტანი – ათეისტებისა და აგნოსტიკების მდგომარეობა – მაისი, 2017

ავსტრალიის ლტოლვილთა საკითხების მიმოხილვის ტრიბუნალის (სამთავრობო ორგანო) ინფორმაციით, 2012 წლის იანვრის მონაცემებით, ჯგუფი – პაკისტანის ათეისტები და აგნოსტიკები – 800 წევრს ითვლიდა. ჯგუფის დამაარსებლის თქმით, ჯგუფის წევრების ძირითადი ასაკი 16-32 წელია და ისინი არიან ექიმები, ინჟინერები, კომპიუტერული პროგრამისტები, ადვოკატები და ბიზნესმენები.

ამავე წყაროს მიხედვით, ღვთისგმობის კანონის კონკრეტულად ათეისტების ან აგნოსტიკების წინააღმდეგ გამოყენების შესახებ ინფორმაცია მცირეა. 2011 წლის ნოემბერში, საერთაშორისო ჰუმანისტთა და ეთიკური კავშირი (IHEU) მოუწოდებდა შვედეთს „მიეცა თავშესაფარი ხალიდ საეედისთვის – პაკისტანელი ათეისტისა და ისლამიდან განდგომილისთვის, რომელმაც მიატოვა თავისი სამშობლო და შვედეთში წავიდა საცხოვრებლად“. IHEU-ს თანახმად, „ხალიდის მოთხოვნა თავშესაფარზე შვედეთში უარყოფილ იქნა, რადგან შესაბამისმა პირებმა/უწყებებმა არ მიიჩნიეს, რომ გაცხადებული ათეიზმის გამო მისი [ხალიდის] და მისი ოჯახის წევრებისთვის პაკისტანში ცხოვრება საფრთხის შემცველი იყო“.

გამოცემის „პაკისტანი დღეს“ (Pakistan Today) თანახმად, განდგომა [ისლამის უარყოფა] ისლამური კანონმდებლობის თანახმად სიკვდილით ისჯება, თუკი განდგომილი სამი დღის ვადაში არ მოინანიებს და არ დაუბრუნდება ისლამს“.[1]

დიდი ბრიტანეთის საშიანო საქმეთა ოფისის 2016 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერია, რომ ისლამიდან კონვერტირებულები და ათეისტები შეიძლება მოწყვლადნი გახდნენ პაკისტანის ღვთისგმობის შესახებ კანონის წინაშე, რომლის თანახმადაც ყურანის შებღალვის ან წაბილწვის გამო სამუდამო პატიმრობაა გათვალისწინებული, ხოლო სიკვდილით დასჯა – მუჰამედ მოციქულის მიმართ დამამცირებელი შენიშვნებისთვის.[2]

„Amnesty International“ 2016-2017 წლების ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ საკანონმდებლო და პრაქტიკულ დონეზე, სახელმწიფო და არასახელმწიფო აქტორები განაგრძობდნენ როგორც მუსლიმი, ასევე, არამუსლიმი რელიგიური უმცირესობების, დისკრიმინაციას. ღვთისგმობის შესახებ კანონი კვლავ ძალაშია და აღნიშნულთან დაკავშირებით, ახალი საქმეები გაიხსნა, ძირითადად პანჯაბში. კანონები ზღუდავს გამოხატვის, აზრის, სინდისისა და რელიგიის თავისუფლებას. უმცირესობებს, განსაკუთრებით აჰმადიას მიმდევრებს, ჰაზარებს და დალიტებს დასაქმებაზე, ჯანდაცვაზე, განათლებასა და სხვა საბაზისო სერვისებზე შეზღუდული წვდომა აქვთ.[3]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ მინიმუმ 19 ადამიანი ელოდებოდა სიკვდილით დასჯას პაკისტანის ღვთისგმობის შესახებ კანონის თანახმად, ასობით კი – სასამართლოს. მათი უმეტესობა, ვისზეც აღნიშნული კანონი მოქმედებს, რელიგიური უმცირესობების წევრები არიან, რომლებიც ხშირად, პირადი უთანხმოებების გამო, ხდებიან მსხვერპლნი.[4]

აშშ-ის საერთაშორისო რელიგიური თავისუფლების კომისია (USCIRF) 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ პაკისტანის სისხლის სამართლის კოდექსის 295-ე და 298-ე მუხლების თანახმად, კრიმინალიზებულია ისეთი ქმედება ან სიტყვა, რომელიც შეურაცხყოფს რელიგიას ან რწმენას ან ბილწავს ყურანს, მუჰამედ მოციქულს, ლოცვის ადგილს ან რელიგიურ სიმბოლოებს. აღნიშნული ჩანაწერები თავისთავად არღვევს რწმენისა და რელიგიის თავისუფლების საერთაშორისო სტანდარტებს, ვინაიდან ისინი ინდივიდებზე მეტად რწმენას იცავენ. მოსარჩელეებისთვის არ არის აუცილებელი, რომ გააჩნდეთ სამხილი ღვთისგმობის ფაქტთან დაკავშირებით, რაც ხშირად იწვევს ცრუ ბრალდებებს. უფრო მეტიც, კანონი აწესებს მძიმე სასჯელებს, მათ შორის სიკვდილით დასჯას და სამუდამო პატიმრობას.

პაკისტანში ღვთისგმობის შესახებ საქმეები ძირითადად პანჯაბის პროვინციაში ხდება, სადაც ქვეყნის რელიგიური უმცირესობის უმეტესობა ცხოვრობს. USCIRF-ის ინფორმაციით, სულ მცირე 40 ადამიანს მიესაჯა სიკვდილით დასჯა ან სამუდამო პატიმრობა პაკისტანში, ღვთისგმობის კანონის შესაბამისად, მათ შორის ორ ქრისტიანს – ანჯუმ ნაზ სინდჰუს და ჯავედ ნაზს და მუსლიმ ჯაფფარ ალის – 2016 წლის 28 ივნისს, პანჯაბის პროვინციის გუჯრანვალას ანტიტერორისტული სასამართლოს მიერ; 2009 წელს თანამშრომლებთან მომხდარი უთანხმოების გამო 2010 წელს სიკვდილით დასჯა მიესაჯა ქრისტიან ქალბატონს აისია ბიბის. 2016 წლის ოქტომბერში პაკისტანის უზენაესმა სასამართლომ ქალბატონი ბიბის აპელაციის განხილვა გადადო მას შემდეგ, რაც მოსამართლემ აცილება მისცა საქმეზე; ქალბატონი ბიბი ამ დრომდე დაპატიმრებულია, მისი საქმის განხილვა კი ჯერ არ ჩანიშნულა. ანგარიშის მომზადების პერიოდისთვის, ვრცელდებოდა უამრავი ინფორმაცია ღვთისგმობის ბრალდებით ათეულობით დაკავებასა და ბრალის წაყენებაზე, ძირითადად პანჯაბის პროვინციაში. აღნიშნულ საქმეთა უმეტესობა კვლავ განხილვის სტადიაზეა.

გასული წლის განმავლობაში მთავრობამ რამდენიმე პირი დასაჯა ღვთისგმობასთან დაკავშირებული ძალადობის გამო. 2016 წლის თებერვალში მუმტაზ ქადრი ჩამოახრჩეს 2011 წელს ჩადენილი დანაშაულის გამო – მან მოკლა პანჯაბის მმართველი სალმაან ტასეერი, რომელმაც ღვთისგმობის შესახებ კანონის საწინააღმდეგო და ქალბატონი ბიბის მხარდამჭერი განცხადება გააკეთა. 2016 წლის ნოემბერში რამდენიმე პირი სიკვდილით დასაჯეს 2014 წელს ბრბოს მიერ შაჰზადისა და შამა მასიჰის სასტიკი მკვლელობის გამო, რომელთაც არასამართლიანად აბრალებდნენ ღვთისგმობას.

წლების განმავლობაში მთავრობის რამდენიმე ლიდერი მოუწოდებდა ქვეყნის ღვთისგმობის შესახებ კანონის რეფორმირებისკენ, მათ შორის ყოფილი პრეზიდენტი ასიფ ალი ზარდარი, აშშ-ში პაკისტანის ყოფილი ელჩი და პაკისტანის სენატის ამჟამინდელი წევრი შერრი რეჰმანი, პანჯაბის პროვინციის ყოფილი მმართველი სალმაან ტასეერი, და უმცირესობის საქმეთა ყოფილი ფედერალური მინისტრი შაჰბაზ ბჰატტი. აღნიშნული მოწოდებების გამო ტასეერი და ბჰატტი მოკლეს 2011 წელს. 2016 წლის იანვარში ისლამური იდეოლოგიის საბჭოს თავმჯდომარე მუჰამმად ხან შერანიმ მთავრობას ღვთისგმობის შესახებ კანონის მის საბჭოში წარდგენა ურჩია გადახედვისთვის. იდეოლოგიის საბჭო საკონსტიტუციო ორგანოს წარმოადგენს, რომელიც პაკისტანის მთავრობას ურჩევს კონკრეტული კანონი მოდის თუ არა შესაბამისობაში ისლამთან და ისლამურ სამართალთან. დამატებით, 2016 წლის აგვისტოში, პაკისტანის სენატის ადამიანის უფლებათა კომიტეტმა განაცხადა, რომ იგი შეხვედრებს გამართავდა საკანონმდებლო ექსპერტებთან, რელიგიურ მკვლევარებთან, ისლამური იდეოლოგიის საბჭოსთან და სხვებთან ღვთისგმობის კანონის გადასახედად; უცნობია, რაიმე შეხვედრა ჩატარდა თუ არა.[5]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2016 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუციის თანახმად, თითოეულ მოქალაქეს აქვს სიტყვის თავისუფლება „ისლამის დიდებისთვის გონივრული შეზღუდვების ფარგლებში“, როგორც განსაზღვრულია სისხლის სამართლის კოდექსში. აღნიშნული კოდექსის თანახმად, ღვთისგმობის დანაშაულის ჩადენისათვის სასჯელი მოიცავს სიკვდილით დასჯას „მუჰამედ მოციქულის შეურაცხყოფისთვის/წაბილწვისთვის“, სამუდამო პატიმრობას – „ყურანის შებღალვის, დაზიანების ან წაბილწვის გამო“ და ათწლიანი პატიმრობა „სხვისი რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფისთვის“. რელიგიური შუღლის გამაღვივებელი საუბარი ან ქმედება ისჯება პატიმრობით შვიდ წლამდე ვადით.[6]

[1] Australia: Refugee Review Tribunal, Pakistan: 1. How many Pakistanis are not practising Muslims but also either not followers of other religions or actually agnostic/atheist, where do they live and is there any evidence of them being targeted for harm because of their non-practice of Islam/agnosticism/atheism? 2. Is there any evidence of the blasphemy laws being used recently (in the last five years or so) against individuals who do not practice or follow Islam but also do not practice or follow another religion? , 24 January 2012, PAK39672, available at:

[accessed 29 May 2017]

[2] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Pakistan: Christians and Christian converts, May 2016, Version 2.0, available at:

[accessed 29 May 2017]

[3] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Pakistan, 22 February 2017, available at:

[accessed 29 May 2017]

[4] Human Rights Watch, World Report 2017 – Pakistan, 12 January 2017, available at:

[accessed 29 May 2017]

[5] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 26 April 2017, available at:

[accessed 29 May 2017]

[6] United States Department of State, 2015 Report on International Religious Freedom – Pakistan, 10 August 2016, available at:

[accessed 29 May 2017]