პაკისტანი. აჰმადიაზე კონვერტირებულთა მიმართ დამოკიდებულება. ივლისი, 2018

საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ თავის 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუციური გარანტიები რელიგიური უმცირესობებისთვის ვერ უზრუნველყოფდნენ დისკრიმინაციული კანონმდებლობისგან, სოციალური შეზღუდვებისა და კონფესიათაშორისი ძალადობისგან მათ ეფექტურ დაცვას. 2017 წელს გაიზარდა კონფესიათაშორისი ძალადობის შედეგად დაღუპულთა რაოდენობა – 231 მოკლულს შორის უმეტესობა შიიტი მუსლიმი იყო. ინდუისტები კვლავ მოწყვლადები არიან გატაცებისა და იძულებითი გათხოვების პრაქტიკის მიმართ. განსაკუთრებით დისკრიმინაციულია კანონმდებლობა აჰმადიას მიმდევრების მიმართ, რომელთაც ეკრძალებათ, საკუთარ თავს მუსლიმების უწოდონ. აჰმადიას მიმდევრები ასევე აწყდებიან პოლიტიკურ დისკრიმინაციას და მათთვის არჩევნებში ხმის მიცემის განსხვავებული წესები მოქმედებს.[1]

საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ თავის 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ ქალები, რელიგიური უმცირესობები და ტრანსგენდერები აწყდებიან დისკრიმინაციას, ძალადობას და მთავრობის მხრიდან დევნას, რასაც თან სდევს იმს, რომ ხელისუფლება ვერ უზრუნველყოფს მათ ადეკვატურ დაცვასა და დამნაშავეების პასუხისგებაში მიცემას. ჩანაწერები პაკისტანის სისხლის სამართლის კოდექსში, რომელიც დისკრიმინაციულია აჰმადიას მიმდევრების მიმართ, კვლავ უცვლელია – კანონი უკრძალავს აჰმადიას მიმდევრებს, პირდაპირ ან ირიბად, მოიხსენიონ საკუთარი თავი მუსლიმად, განაცხადონ ან იქადაგონ საკუთარი რწმენა საჯაროდ, ააშენონ მეჩეთები ან საჯაროდ მოიწვიონ ხალხი სალოცავად.[2]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანში აჰმადიების შესახებ წერს, რომ სანდო სტატისტიკური მონაცემები იმი შესახებ თუ რამდენი აჰმადიაა პაკისტანში, არ არსებობს. ეროვნული მონაცემთა ბაზის სარეგისტრაციო სამსახურის ინფორმაციით, 2018 წლის მარტის მდგომარეობით, 167 ათასზე მეტი აჰმადიაა რეგისტრირებული. იქიდან გამომდინარე, რომ აჰმადიები ბოიკოტს უცხადებენ ხელისუფლების მიერ დაწესებულ რეგისტრაციის წესებს, მათი რაოდენობა შეიძლება იყოს 400-დან 600 ათასამდე; ზოგიერთი წყარო 2-5 მილიონსაც ასახელებს. ასეთი სხვაობა იმითაა გამოწვეული, რომ აჰმადიები ამჯობინებენ არ დარეგისტრირდნენ ოფიციალურად, რადგან აჰმადიად რეგისტრაციის შემთხვევაში მათ არეგისტრირებენ როგორც არა-მუსლიმებს.

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ პაკისტანში პირი, რომელიც ისლამიდან სხვა რელიგიაზე კონვერტირდება ან უარყოფს ისლამს ნებისმიერი სხვა ფორმით, შეიძლება ღვთისგმობის კანონის მიხედვით დაისაჯოს; აღნიშნული კანონი სიკვდილით დასჯასაც ითვალისწინებს. პაკისტანის საზოგადოება განსაკუთრებით მტრულადაა განწყობილი კონვერტირებულების მიმართ და ხშირია ინფორმაცია კონვერტირებულების მიმართ ძალადობის, თავდასხმების და წამების ფაქტების შესახებ. განსაკუთრებით რთული და საშიშია აჰმადიაზე კონვერტირებულთა მდგომარეობა. თუ პირის ისლამიდან აჰმადიაზე კონვერტაცია საჯარო გახდება, ის ოფიციალურად გამოცხადდება არა-მუსლიმად და შესაძლოა ის მოკლან ღვთისგმობის კანონის სახელით. იმ შემთხვევაში თუ აჰმადიაზე კონვერტაცია დარჩება საიდუმლოდ, პირმა შეიძლება თავი დააღწიოს სამართლებრივად დასჯას, მაგრამ ის კვლავ იქნება სოციალური განდევნის, მენტალური წამებისა და დისკრიმინაციული მოპყრობის მსხვერპლი. რელიგიური კონვერტაცია, თავისთავად, არ არის უკანონო ქმედება, მაგრამ ის შეიძლება განხილული იყოს როგორც ღვთისმგმობი საქციელი და გამოიწვიოს ან ღვთისგმობის კანონის მიხედვით გასამართლება ან ძალადობა საზოგადოებისა და ოჯახის მხრიდან ან ორივე.[3]

ამერიკის შეერთებული შტატების კომისია რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების შესახებ 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ აჰმადიას მიმდევრები აწყდებიან პოლიტიკურ, სოციალურ და ეკონომიკურ დისკრიმინაციას და ასევე, არიან საჯაროდ ღვთისგმობის ბრალდების მსხვერპლნი.[4]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში პაკისტანში ადამიანის უფლებათა დაცვის პრაქტიკის შესახებ (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელს) წერს, რომ აჰმადიათა მუსლიმური თემის ლიდერები და ადამიანის უფლებადამცველი ორგანიზაციები კვლავ გამოხატავდნენ შეშფოთებას დისკრიმინაციული მიდგომების და მთავრობის მხრიდან აჰმადიების ღვთისგმობის კანონის გამოყენებით დევნის გამო. 2017 წლის 2 ოქტომბერს პრეზიდენტმა ხელი მოაწერა კანონს, რომელიც საარჩევნო რეგისტრაციისას აჰმადიებისთვის ცალკე ხმის მიცემის სიას აუქმებდა და ცვლიდა ფიცის ტექსტს. აღნიშნულმა გადაწყვეტილებამ საპროტესტო აქციები გამოიწვია და საბოლოოდ პარლამენტმა ცვლილებები გააუქმა და ძალაში დარჩა ფიცის ტექსტიც და ცალკე საარჩევნო სიებიც აჰმადიებისთვის. მთელი 2017 წლის განმავლობაში მთავრობის წარმომადგენლები იყენებდნენ ანტი-აჰმადიურ რიტორიკას და მონაწილეობდნენ ისეთ აქტივობებში, რომელიც აჰმადიების თქმით, აქეზებდა მათ მიმართ ძალადობას.[5]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Pakistan, 28 May 2018, available at:

[accessed 30 July 2018]

[2] Human Rights Watch, World Report 2018 – Pakistan, 18 January 2018, available at:

[accessed 30 July 2018]

[3] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Pakistan: Ahmadis, June 2018, Version 3.0, available at:

[accessed 30 July 2018]

[4] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2018 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 25 April 2018, available at:

[accessed 30 July 2018]

[5] USDOS – US Department of State: 2017 Report on International Religious Freedom – Pakistan, 29 May 2018

 (accessed on 30 July 2018)

პაკისტანი – აჰმადიას მიმდევართა მდგომარეობა – მაისი, 2017

„Amnesty International“ 2016-2017 წლების ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ კანონმდებლობის ფარგლებში და პრაქტიკულადაც სახელმწიფო და არასახელმწიფო აქტორები როგორც მუსლიმი, ასევე, არა მუსლიმი რელიგიური უმცირესობების, დისკრიმინაციას აგრძელებდნენ. ღვთის გმობის შესახებ კანონი კვლავ ძალაშია და აღნიშნულთან დაკავშირებით, რამდენიმე ახალი საქმე დარეგისტრირდა, ძირითადად პანჯაბში. კანონები არღვევენ გამოხატვის, აზრის, სინდისისა და რელიგიის თავისუფლების უფლებას. უმცირესობები, განსაკუთრებით კი აჰმადიას მიმდევრები, ჰაზარები და დალიტები[1] დასაქმების, ჯანდაცვის, განათლებისა და სხვა საბაზისო სერვისების მხრივ კვლავ აწყდებოდნენ დისკრიმინაციას.[2]

„Freedom House“ 2016 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ აჰმადიები, ერეტიკული მუსლიმური სექტის წევრები, აწყდებიან პოლიტიკურ დისკრიმინაციას, რის გამოც ცალკე არიან დარეგისტრირებულნი საარჩევნო სიაში. ყველაზე დისკრიმინაციული კანონმდებლობა აჰმადიას საზოგადოების წინააღმდეგ არის მიმართული, რომელთაც აკრძალული აქვთ, საკუთარი თავი მუსლიმებად მოიხსენიონ.[3]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ მთავრობა აქტიურად ახალისებდა ლეგალურ და პროცედურულ დისკრიმინაციას აჰმადიას რელიგიური საზოგადოების წევრების წინააღმდეგ, არ აუქმებს რა დისკრიმინაციულ კანონებს.[4]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში პაკისტანში ადამიანის უფლებათა დაცვის შესახებ წერს, რომ ქრისტიანული და აჰმადიას საზოგადოების წარმომადგენლები ირწმუნებიან, რომ მათი წევრები, ხშირად უდიერი მოპყრობის მსხვერპლნი არიან ციხეებში. ხშირად პოლიცია ვერ იცავდა რელიგიურ უმცირესობებს – ქრისტიანებს, აჰმადიას მიმდევარ მუსლიმებს, შიიტ მუსლიმებსა და ინდუისტებს – თავდასხმებისგან.

12 დეკემბერს, დაახლოებით 1000-კაციანი ბრბო, პანჯაბში, ჩაკვალში არსებულ აჰმადიების მეჩეთში შეიჭრა; ისინი ისროდნენ ქვებს და ასაფეთქებლებს. პოლიციამ ბრბო დაშალა. გავრცელდა ინფორმაცია, რომ თავდასხმის შედეგად აჰმადიას ერთი წარმომადგენელი დაიღუპა გულის შეტევით, ერთიც – მოკლეს; შედეგად, პოლიციამ აჰმადიას რამდენიმე წარმომადგენელი დააკავა მკვლელობის ბრალდებით. შემთხვევამდე ერთი კვირით ადრე, აჰმადიას ადგილობრივმა ლიდერებმა ოლქისა და პროვინციის მმართველობას მიწერეს და ითხოვეს მეჩეთის უსაფრთხოების დაცვა, რადგან ადგილობრივი რელიგიური პირები მათ წინააღმდეგ ძალადობრივი მოწოდებებით გამოირჩეოდნენ. სასამართლოები დისკრიმინაციულად იყენებდნენ ღვთის გმობის კანონს შიიტების, ქრისტიანების, აჰმადიას მიმდევრების და სხვა რელიგიური უმცირესობების წინააღმდეგ.

აჰმადიას საზოგადოების რამდენიმე წევრი დაიღუპა ე.წ. მიზანმიმართული მკვლელობების შედეგად. 1-ელ მარტს, პანჯაბის შეიხპურას რაიონში, აჰმადია მამაკაცს დანა ჩაარტყეს და მოკლეს უცნობმა პირებმა. 25 მარტს, თავდამსხმელებმა, რომლებიც მოტოციკლით გადაადგილდებოდნენ, აჰმადია მამაკაცს ესროლეს, რის შედეგადაც მამაკაცი გარდაიცვალა; 20 ივნისს თავდამსხმელებმა აჰმადია ექიმ მამაკაცს ესროლეს და მოკლეს საკუთარ კლინიკაში, თვითმხილველები არ ყოფილან; ორივე მკვლელობა კარაჩიში აჰმადიებით დასახლებულ უბნებში მოხდა. 4 ივნისს, ქალაქ ატოკში (პანჯაბი) უცნობმა შეიარაღებულმა მამაკაცმა აჰმადიას წარმომადგენელი მოკლა, რომელიც აფთიაქის მფლობელი იყო. ოფიციალური პირები აჰმადიას წარმომადგენლებს კონფერენციებისა და შეხვედრების უფლებას არ აძლევდნენ. დეკემბერში პანჯაბის პროვინციულმა პოლიციამ რეიდი მოაწყო აჰმადიას მუსლიმური საზოგადოების შტაბბინის პუბლიკაციების დეპარტამენტში (ადგილი – რაბვაჰ) და ოთხი თანამშრომელი დააკავეს რელიგიური პუბლიკაციების გამოცემის გამო, რომელიც შეურაცხმყოფლად მიიჩნიეს. აჰმადიას წარმომადგენლების თანახმად, „უპრეცედენტო“ რეიდი მიზანმიმართული ქმედება იყო პაკისტანის აჰმადიას საზოგადოების პირობების გაუარესების მიზნით.

ქვეყნის კანონმდებლობის თანახმად, იკრძალება ისრაელში მოგზაურობა და პასპორტებში არის სპეციალური ჩანაწერი – „მოქმედია ყველა ქვეყანაში, გარდა ისრაელისა“. ვისაც განაცხადი შეაქვს პასპორტის ასაღებად, მათ უნდა მიუთითონ საკუთარი რელიგია და თუკი მუსლიმები არიან, მაშინ უნდა დაეთანხმონ განცხადებას, რომ აჰმადიას მიმდინარეობის დამფუძნებელი ცრუ მოციქული იყო. აჰმადიას წარმომადგენლები აცხადებენ, რომ თუკი ისინი აღნიშნული განცხადების/დეკლარაციის ხელმოწერაზე უარს იტყვიან, მაშინ მათ პასპორტებში წერენ სიტყვას „აჰმადი“. სამთავრობო უწყებების თანამშრომლებსა და სტუდენტებს, საზღვარგარეთ გამგზავრებამდე აუცილებლად უნდა მოიპოვონ ე.წ. NOC – A Certificate of No Objection (დოკუმენტი, რომელიც ამტკიცებს, რომ გადასახადებს იხდიან და დავალიანებები არ აქვთ და ა.შ.). აღნიშნულ დოკუმენტებს ოფიციალური პირები იშვიათად ითხოვდნენ სტუდენტებისგან.

მთავრობა მოითხოვს, რომ ამომრჩევლებმა საკუთარი რელიგია მიუთითონ ხმის მიცემისას; აჰმადიას წარმომადგენლებისგან კი მოითხოვენ, რომ საკუთარი თავი არა მუსლიმებად გამოაცხადონ. ვინაიდან აჰმადიას წარმომადგენლები საკუთარ თავს მუსლიმებად მიიჩნევენ, თუკი ისინი არ დაემორჩილებიან ზემოაღნიშნულ წესს, მათ ხმის მიცემის უფლება არ აქვთ.[5]

აშშ-ის საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისია 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ რელიგიურად დისკრიმინაციული კონსტიტუციური ნორმები და კანონმდებლობა, როგორიცაა ღვთის გმობისა და ანტი-აჰმადიური კანონები, ხშირად ხდება სისხლისსამართლებრივი დევნისა და დაპატიმრებების მიზეზი. მინიმუმ 40 ადამიანს მიესაჯა სიკვდილით დასჯა და სამუდამო პატიმრობა ღვთის გმობის ბრალდებით, მათ შორის ორ ქრისტიანს, რომლებიც სიკვდილით დასაჯეს 2016 წლის ივნისში. წლის განმავლობაში აჰმადიას წარმომადგენლები და შიიტი მუსლიმები გაასამართლეს და მიუსაჯეს ხუთწლიანი პატიმრობა, აჰმადიას ოთხი წარმომადგენელი კი გაასამართლეს ანტი-აჰმადიური ნორმების თანახმად. რელიგიური უმცირესობების წარმომადგენლები, მათ შორის ქრისტიანები, ინდუისტები, აჰმადიას წარმომადგენლები და შიიტი მუსლიმები, აწყდებიან რელიგიურად მოტივირებულ ძალადობას, როგორც ტერორისტული ორგანიზაციების, ასევე, სამოქალაქო საზოგადოების მხრიდან.

ანტი-აჰმადიური კანონები და თავდასხმები – აჰმადიას წარმომადგენლები მკაცრი შეზღუდვებისა და ოფიციალურად სანქცირებული დისკრიმინაციის მსხვერპლნი არიან. 2016 წლის სექტემბერში პაკისტანის კონსტიტუციის მეორე ცვლილებიდან 42 წლისთავი აღინიშნა, რომლის თანახმადაც, აჰმადიას წარმომადგენლები „არა მუსლიმებად“ მიიჩნევიან. დამატებით, სისხლის სამართლის კოდექსის 298-ე მუხლის თანახმად, სისხლის სამართლის დანაშაულს წარმოადგენს, თუკი აჰმადიას მიმდევრები საკუთარ თავს მუსლიმებს უწოდებენ; ასევე, ქადაგება, პროპაგანდა და თავიანთი რწმენის შესახებ ლიტერატურის გავრცელება; საკუთარი სახლების სალოცავებად გადაქცევა. მათ, ასევე, აკრძალული აქვთ ხმის მიცემა.

2016 წლის იანვარში, აბდულ შაკურს, ოპტიკოსსა და რაბვაში (პანჯაბის პროვინცია) არსებული მაღაზიის მფლობელს, ხუთწლიანი პატიმრობა მიესაჯა ღვთის გმობის, ხოლო სამწლიანი პატიმრობა – ტერორიზმთან დაკავშირებული დანაშაულისთვის იმის გამო, რომ აჰმადიას აღმსარებლობის პროპაგანდას ეწეოდა ჰყიდდა რა ყურანისა და აჰმადიას პუბლიკაციებს; იგი ამჟამად სასჯელს იხდის. მისი მაღაზიის შიიტი მენეჯერ მაზრაჰ სიპრასაც ხუთწლიანი პატიმრობა მიესაჯა ტერორიზმთან დაკავშირებული დანაშაულის გამო. ორივე მათგანმა გადაწყვეტილება გაასაჩივრა.

2016 წლის 5 დეკემბერს, პანჯაბის პროვინციის კონტრ-ტერორიზმის დეპარტამენტმა აჰმადიას საზოგადოების ოფისებში რეიდი მოაწყო და აუდიტი ჩაატარა. პოლიციამ რამდენიმე ადამიანს სცემა, აჰმადიას ოთხი წარმომადგენელი კი დააკავა, რომელთაც შემდგომ სისხლის სამართლის კოდექსის 298-ე „ც“ მუხლითა და ქვეყნის ანტი-ტერორისტული აქტის თანახმად წაუყენეს ბრალი. როგორც ცნობილია, დაპატიმრების შემდეგ ყველა მათგანი აწამეს.

აჰმადიას წარმომადგენლები ხშირად აწყდებიან დისკრიმინაციას საზოგადოების მხრიდან, უდიერ მოპყრობას, დამცირებას, ფიზიკურ თავდასხმებს, რასაც ხშირად მოჰყვება ხოლმე მკვლელობა. მაგალითად, 2016 წლის ივნისში, კარაჩიში, სამ სხვადასხვა დღეს, აჰმადიას წარმომადგენელ სამ ექიმს ესროლეს და მოკლეს – დრ. ჰამის აჰმედი, დრ. აბდულ ჰასან ისფანი და დრ. ჩაუდური ხალიქ აჰმად. 2016 წლის დეკემბრის მონაცემებით, აღნიშნულთან დაკავშირებით არავინ დაუკავებიათ. 2016 წლის 13 დეკემბერს, პანჯაბის პროვინციაში, ჩაკვალში, რამდენიმე ათასი ადამიანი თავს დაესხა აჰმადიას საზოგადოების წევრთა მეჩეთს, გაისროლეს იარაღით და დაჭრეს რამდენიმე ადამიანი, ვიდრე პოლიცია ბრბოს დაშლას შეძლებდა. როგორც ცნობილი გახდა, მეჩეთს თავს დაესხნენ, რადგან აჰმადიას საზოგადოება მოციქულ მუჰამედის დაბადების დღეს აღნიშნავდა.[6]

[1] ყველაზე დაბალი კასტის წარმომადგენელი ქალები, მიჩნეულნი არიან უწმინდურებად და ამიტომ მათ ხელითაც კი არ ეხებიან; ასევე, უწოდებენ “ხელშეუხებლებს“ (კვლევის კითხვებზე პასუხის ავტორის განმარტება)

[2] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Pakistan, 22 February 2017, available at:

[accessed 19 May 2017]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2016 – Pakistan, 25 July 2016, available at:

[accessed 19 May 2017]

[4] Human Rights Watch, World Report 2017 – Pakistan, 12 January 2017, available at:

[accessed 19 May 2017]

[5] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Pakistan, 3 March 2017, available at:

[accessed 19 May 2017]

[6] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 26 April 2017, available at:

[accessed 19 May 2017]