თურქეთი. ეთნიკურად სომეხთა მიმართ არსებული დამოკიდებულება. დეკემბერი, 2020

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი თურქეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერს, რომ თურქეთის კონსტიტუციის თანახმად, ყველა მოქალაქეს ერთი ეროვნება ენიჭება და კანონი არ ცნობს არანაირ ეროვნულ, რასობრივ თუ ეთნიკურ უმცირესობას გარდა 3 არა-მუსლიმური ჯგუფისა: სომხური სამოციქულო ეკლესიის მიმდევარი ქრისტიანები, ებრაელები და ბერძენი მართლმადიდებელი ქრისტიანები. ანგარიშში, ასევე, აღნიშნულია, რომ სომხური ენა,ზოგჯერ, საჯარო სივრცეში ღიად გამოიყენებოდა  და, ამ კუთხით, პრობლემები არ იყო. მაგალითად, მშობლიური ენის საერთაშორისო დღეს – 21 თებერვალს, ოპოზიციური CHP და HDP პარტიების დეპუტატებმა პარლამენტში სიტყვით გამოსვლისას, გამოიყენეს ლაზური, სომხური და ქურთული ენები. სომხურ ენაზე მაუწყებელი ტელევიზია – Luys TV იანვარში აქტიურად აშუქებდა  საშობაო წირვებს. არხზე ასევე გადიოდა სხვადასხვა ტიპის სიუჟეტები ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა: ახალი ამბები, საბავშვო გადაცემები და ადგილობრივი მოსახლეობისთვის აქტუალურ საკითხზე დისკუსიები.

ანგარიშის მიხედვით, ალევი და ქრისტიანი მოსახლეობა, მათ შორის – სომეხი ქრისტიანები, კვლავ ექვემდებარებოდნენ სიძულვილის ენასა და დისკრიმინაციას. ტერმინი „სომეხი“ დამკვიდრებული იყო, როგორც ფართოდ გავრცელებული შეურაცხყოფა. უმცირესობათა სალოცავ ადგილებზე თავდასხმები საკმაოდ იშვიათი იყო.

ერთ-ერთი ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციის „Hrant Dink Foundation”-მა ჩაატარა კვლევა, რომლის ფარგლებშიც აღრიცხავდა ეროვნულ და ადგილობრივ გაზეთებსა და მედია საშუალებებში დაფიქსირებული სიძულვილის ენას. კერძოდ, 1-ლი იანვრიდან 31 აგვისტოს ჩათვლით პერიოდში, აღირიცხა 2 635 შემთვევა, რომელთა ფარგლებში ეროვნული, ეთნიკური თუ რელიგიური უმცირესობების მიმართ გამოიყენებოდა სიძულვილის ენა. ყველაზე ხშირ სამიზნეებს სირიელები, ებრაელები, ბერძნები და სომხები წარმოადგენდნენ.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი თურქეთში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერს, რომ ქვეყანაში დაახლოებით 90 000 სომეხი ქრისტიანი ბინადრობს. თურქეთში დღემდე მოქმედებს 1923 წელს მიღებული „ლაუზანის შეთანხმება“, რომლის მიხედვითაც,  სპეციალური ეთნიკური უმცირესობის სტატუსი მხოლოდ 3 ჯგუფს ენიჭება (სომეხი ქრისტიანები, ებრაელები და ბერძენი მართლმადიდებელი ქრისტიანები).  მთავრობა ნებას რთავდა აღნიშნულ უმცირესობებს, დაეფუძნებინათ და ემართათ სკოლები განათლების სამინისტროს მეთვალყურეობის ქვეშ. მათ შორის შესაბამისი დოკუმენტის არმქონე სომეხი მიგრანტების, ასევე – სირიიდან სომეხი ლტოლვილების შვილებს, შეეძლოთ, განათლება მიეღოთ აღნიშნულ სკოლებში.

ანგარიშის მიხედვით, მაისში, ერთ-ერთმა  მუსლიმმა ტელევანგელისტმა – Nihat Hatipoglu-მ, ადგილობრივი ტელევიზიის პირდაპირ ეთერში, 13 წლის სომეხი ბიჭი ისლამზე მისი მშობლების ნებართვის გარეშე მოაქცია. სომხური ეკლესიის წევრებმა და პატრიარქმა ღიად დაგმეს იძულებითი კონვერტაციის შემთხვევა და აპელირებდნენ ლაუზანის ხელშეკრულების დარღვევაზე. ამას გარდა, როგორც მმართველმა AKP, ასევე – ოპოზიციურმა HDP პარტიებმა, საჯაროდ დაგმეს აღნიშნული შემთხვევა.[2]

ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაცია IHP თურქეთში 2019 წლის განმავლობაში ადამიანის  უფლებადარღვევების შესახებ  ანგარიშში წერდა, რომ მიმდინარე წელს ქვეყანაში რასისტული თავდასხმების 20 შემთხვევა დაფიქსირდა, რომელთა ფარგლებშიც, საკუთარი ეთნიკური იდენტობის გამო, თავს ესხმოდნენ სომეხ, ქურთ და ალევიტ უმცირესობის წარმომადგენლებს.[3]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, მათ შორის – ავტორიტეტული საერთაშორისო არასამთავრობო თუ სამთავრობო ორგანიზაციების შესაბამის ანგარიშებში და მედია წყაროებში, სხვა დამატებითი ინფორმაცია წარმოშობით და ეთნიკურად სომეხი თურქეთის მოქალაქეების მიმართ არსებული უფლებადარღვევების შესახებ, არ იძებება.

[1] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Turkey; published on 11 March 2020; available at

[accessed 3 December 2020]

[2] United States Department of State – 2019 Report on International Religious Freedom: Turkey; published on 10 June 2020; available at

[accessed 3 December 2020]

[3] IHD – İHD 2019 REPORT ON HUMAN RIGHTS VIOLATIONS IN TURKEY; published in May 2020; available at

[accessed 3 December 2020]

ირანი. ეთნიკურად ქურთთა მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ოქტომბერი, 2020

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ირანში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ირანის მთავრობა, ზოგჯერ, ისეთი ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენლებს, როგორიცაა – ქურთები, ბალუჩები, აჰვაზები და აზერები, უქვემდებარებდა თვითნებურ დაკავებებს, ხანგრძლივი დროით წინასწარ დაკავებებს, გაუჩინარებებს და ფიზიკურ ძალადობას. ეთნიკურ უმცირესობების საკითხზე მომუშავე ჯგუფები ავრცელებდნენ ინფორმაციას, რომ მათ მიმართ ადგილი ჰქონდა პოლიტიკური და სოციო-ეკონომიკური ხასიათის დისკრიმინაციას, რაც გამოიხატებოდა რიგი შეზღუდვებით ისეთ საკითხებში, როგორიცაა: ბიზნეს ლიცენზიები, უნივერსიტეტში მიღების პროცედურები, სამუშაო ადგილები, წიგნის გამოქვეყნების სანებართვო პროცედურები და უძრავი ქონების ფლობა-განკარგვასთან დაკავშირებული საკითხები.

ანგარიშის მიხედვით, ირანში დაახლოებით 8 მილიონი ეთნიკურად ქურთი პირი ცხოვრობს, რომელთა უმრავლესობა ხშირად მოითხოვს უფრო მაღალი ხარისხის რეგიონალურ ავტონომიას. მთავრობა კვლავაც აგრძელებდა კანონის გამოყენებას, რათა დაეპატიმრებინა ქურთები საკუთარი ისეთი უფლებების გამოყენებისთვის, როგორიცაა გამოხატვის და შეკრების თავისუფლება. გავრცელებული ცნობებით, მთავრობა კრძალავდა ქურთულ ენაზე გამოქვეყნებულ წიგნებს, გაზეთებსა და ჟურნალებს და სხვადასხვა მეთოდით სჯიდა იმ გამომცემლებსა და ჟურანლისტებს, რომლებიც აკრიტიკებდნენ ირანის ხელისუფლების ქმედებებს.

ირანის მთავრობა ასევე ცდილობდა, ხელი შეეშელა ქურთული არასამთავრობო ორგანიზაციების აქტივობებისთვის, რისთვისაც იყენებდა ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა: ორგანიზაციის რეგისტრაციასთან დაკავშირებულ ნებართვის გაცემაზე უარი ან უსაფრთხოების კუთხით ბრალდებები აღნიშნულ დაწესებულებებში მომუშავე პირებისადმი.

შესაბამისი სამსახურები, მართალია, არ კრძალავდნენ ზოგადად ქურთული ენის გამოყენებას, მაგრამ არ უზრუნველყოფდნენ აღნიშნული ენის სწავლებას საჯარო სკოლებში. ანგარიშში ასევე საუბარია იყო ქურთული ენის ზოგიერთი მასწავლებლის მიმართ აღძრულ სისხლის სამართლის საქმეებზე. მაგალითად, 23 მაისს ზარა მოჰამმადის დააპატიმრეს, რადგან ის შესაბამისი ნებართვის გარეშე მართავდა ქურთული ენის გაკვეთილებს.

ანგარიშის მიხედვით, წლის პირველი 6 თვის განმავლობაში, 115 ეთნიკურად  ქურთი მოქალაქე დააკავეს ქურთული პოლიტიკური პარტიების წევრობასთან დაკავშირებული ბრალდებების გამო, ხოლო 84 – სხვადასხვა სამოქალაქო აქტივობებში მონაწილეობისთვის (მაგალითად, სადღესასწაულო დღის ორგანიზება ან სოციალურ ქსელში კონკრეტული გვერდის ადმინისტრირება).[1]

ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საკითხთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი (DFAT) ირანის შესახებ 2020 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიორი – 2019 წელი) წერდა, რომ ირანში დაახლოებით 8 მილიონი ეთნიკურად ქურთი პირია, რომელთა უმრავლესობა ძირითადად ბინადრობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე ქურთისტანის პროვინციაში, ასევე – ქერმანშაჰის, ილამისა და დასავალეთი აზერბაიჯანის პროვინციებში. აღნიშნული პროვინციები, ირანის სხვა რეგიონებთან შედარებით, ეკონომიკურად ნაკლებად განვითარებულია და, ასევე, სწორედ აქ ფიქსირდება ქვეყანაში ყველაზე მაღალი უმუშევრობის დონე. მაგალითად, 2019 წლის აპრილის მონაცემებით, ქერმანშაჰის პროვინციაში უმუშევორა 20.9 %-ს აღწევს (ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი ირანში), ხოლო ქურთისტანში – 19.6 %-ს. ბევრი ქურთი მუშაობს ე.წ. „კოლბარ“-ად (პირები, რომელთაც ტვირთი ირან-ერაყის საზღვარზე გადააქვთ), თუმცა, ირანის ხელისუფლებამ, უკანასკნელ წლებში, აღნიშნული მიმართულებით ზომები მნიშვნელოვნად გაამკაცრდა. ქურთები არ არიან წარმოდგენილი სამხედრო სფეროს მაღალ ეშელონებში და მათ, ასევე, არ უკავიათ არანაირი მაღალი პოზიცია ირანის მთავრობაში.

ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სხვა ეთნიკურ უმცირესობებთან შედარებით, ქურთებს, ისტორიულად, ყოველთვის გააჩნდათ გაცილებით უფრო აქტიური სეპარატისტული ტენდენციები. გარკვეული შეიარაღებული ჯგუფები, მაგალითად – „ირანის ქურთისტანის დემოკრატიული პარტია“ (KDPI), „ქურთული თავისუფალი ცხოვრების პარტია“ (PJAK) და „კომალა პარტია“ კვლავ განაგრძობენ ქურთი ხალხის თვითგამორკვევის იდეის მხარდაჭერას და ამის გამო, ზოგჯერ, ირანის უსაფრთხოების ძალებთანაც უწევთ შეიარაღებული შეტაკებები. ზოგადად, ქურთული სეპარატისტული ტენდეციები ირანში საკმაოდ დაბალი დონეზეა მეზობელ ქვეყნებთან (ერაყი, თურქეთი) შედარებით, რაც მეტწილად განპირობებულია იმით, რომ ირანელ ქურთთა საცხოვრებელი პირობები, ზოგადად, უფრო მაღალია. ადგილობრივმა ქურთულმა წყარომ DFAT-სთან ინტერვიუში განაცხადა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ქურთ მოსახლეობაში არსებობს მთავრობის მხრიდან მათი არასათანადოდ დაფასების აღქმა, ზოგადად, მიღებულია, რომ ირანისგან დამოუკიდებლობა არ წარმოადგენს ცხოვრების გაგრძელების ეფექტურ საშუალებას. შესაბამისად, ქურთთა უმრავლესობა ცდილობს, როგორც ირანის მოქალაქემ, მაქსიმალურად დაიმკვიდროს თავი არსებულ პოლიტიკურ სისტემაში, რათა ეს შემდგომში აისახოს ქურთებით დასახლებული რეგიონების კეთილდღეობაზე.

ანგარიშის მიხედვით, ირანის მთავრობა განსაკუთრებით მგრძნობიარეა ქურთა ორგანიზებული პოლიტიკური აქტივოვების მიმართ. 2018 წლის მონაცემებით,  ქურთები წარმოადგენენ ქვეყანაში პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირთა რაოდენობის ნახევარს და, ზოგადად, მათ მიმართ, სხვებთან შედარებით, გაცილებით უფრო ხშირად გამოდის სასიკვდილო განაჩენი. აღნიშნულ წელს დააკავეს 822 ირანელი ქურთი, რომელთაგან ნაწილის შემთხვევაში, ბრალდებას წარმოადგენდა მათი სამოქალაქო აქტივობა ან/და აკრძალულ ქურთულ პოლიტიკურ პარტიების წევრობა. არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ გავრცელებული ცნობების მიხედვით, 2018 წლის სექტემბერში სახელმწიფოს წინააღმდეგ შეიარაღებულ ბრძოლაში ბრალდებული ქურთი მამაკაცები სიკვდილით დასაჯეს. Amnesty International-ის ინფორმაციით, მათ არ გააჩნდათ წვდომა ადვოკატებზე და ზოგიერთი მათგანი, აღიარებითი ჩვენების მოპოვების მიზნით, აწამეს კიდეც.

საერთაშორისო წყაროები ავრცელებდნენ ინფორმაციას, რომ მთავრობა იყენებდა უსაფრთხოების, მედიის და სხვა კუთხით არსებულ კანონმდებლობას, რათა დაეკავებინა და გაესამართლებინა ის ქურთები, რომლებიც საკუთარი გამოხატვის და შეკრების თავისუფლებების უფლებებით სარგებლობდნენ. გავრცელებული ცნობებით, მთავრობა კრძალავდა ქურთულ ენაზე გამოქვეყნებულ წიგნებს, გაზეთებსა და ჟურნალებს და სხვადასხვა მეთოდით სჯიდა იმ გამომცემლებსა და ჟურანლისტებს, რომლებიც აკრიტიკებდნენ ირანის ხელისუფლების ქმედებებს. ანგარიშის მიხედვით, ქურთული ენის სწავლება ქვეყნის სკოლათა და უნივესტიტეტთა უმრავლესობაში აკრძალულია, თუმცა, ზოგად სივრცეში ქურთული ენის გამოყენება პრობლემას, როგორც წესი, არ წარმოადგენს.

საგარეო საკითხთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი მიიჩნევს, რომ ირანში ქურთების მიმართ ადგილი არ აქვს დისკრიმინაციას უშუალოდ მათი ეთნიკური ან რელიგიური კუთვნილების გამო, მათ შორის – საჯარო სერვისებზე წვდომის კუთხით და, რომ ისინი სარგებლობენ ისეთივე ხარისხის სახელმწიფო დაცვით, როგორც – სხვა ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენლები. ამას გარდა, ორგანიზაციის შეფასებით, ისევე როგორც სხვა ეთნიკური უმცირესობის წევრების, პოლიტიკურად აქტიური ქურთების მიმართაც, მთავრობის მხრიდან სავარაუდოდ ადგილი ექნება განსაკუთრებულ ყურაღდებას. ხოლო, ის ქურთები, რომლებიც ღიად მხარს უჭერენ ქურთისტანის ავტონომიის უფრო მაღალ ხარისხს, ან ქურთი ხალხის თვითგამორკვევის უფლების რეალიზებას, დგანან სახელმწიფოს მხრიდან მონიტორინგის, დევნის, დაპატიმრების ან/და არასათანადო მოპყრობის მაღალი რისკის წინაშე.[2]

[1] United States Department of State – “Country Report on Human Rights Practices 2019 – Iran”; published in March 2020; available at

[accessed 28 October 2020]

[2] Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade – DFAT COUNTRY INFORMATION REPORT IRAN; published in April 2020; available at

[accessed 28 October 2020]

ავღანეთი. ჰაზარათა მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ივნისი, 2020

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ავღანეთში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ავღანეთში შიიტთა 90 % ეთნიკურად ჰაზარაა, რომლებიც ძირითადად, ქვეყნის დასავლეთ და ცენტრალურ რეგიონებში, ასევე – ქ. ქაბულში სახლობენ. მიმდინარე წელს ჰაზარათა უმცირესობის წარმომადგენლები ხშირად აცხადებდნენ, რომ მთავრობა ვერ უზრუნველყოფდა მათი განსახლების ადგილებში უსაფრთხოებას და იღებდა მხოლოდ სიმბოლურ ზომებს. ამ კუთხით, ყველაზე მეტად აღსანიშნავი იყო დასავლეთი ქაბულის ტერიტორიაზე მდებარე Hazara Dasht-e Barchi-ის დასახლება, რომელიც წლის განმავლობაში არაერთხელ გახდა მასშტაბური ტერორისტული თავდასხმის სამიზნე. სხვადასხვა ადგილობრივი თუ საერთაშორისო სადამკვირვებლო ორგანიზაციების (მათ შორის, UNAMA) მიხედვით, ისეთი ტერორისტული ორგანიზაციები, როგორიც არის მაგალითად – ISIS K, ყველაზე ხშირად სწორედ რელიგიურ და ეთნო-რელიგიურ უმცირესობებს, ძირითადად – ჰაზარებს, ესხმოდა თავს. მაგალითად, მიმდინარე წელს UNAMA-მ აღრიცხა შიიტი მუსლიმების მიმართ რელიგიურად მოტივირებული 10 თავდასხმა, რასაც 117 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო 368 კი – დაშავდა. 17 აგვისტოს ISIS-K-მ ქაბულში, შიიტებით დასახლებულ რაიონში განახორციელა წლის ყველაზე მასშტაბური ტერორისტული აქტი, რასაც 91 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა; ხოლო 143 – დაშავდა.

ანგარიშის მიხედვით, ზოგიერთი წყაროს ცნობით, ავღანეთში ეთნიკურად ჰაზარების მიმართ  ადგილი აქვს ზოგად დისკრიმინაციასაც, რაც ძირითადად განპირობებული არის ეთნიკური ნიშნით. დამკვირვებელი ორგანიზაციები ასევე აღნიშნავდნენ, რომ ქვეყნის შიიტი პოპულაცია სათანადოდ არ არის წარმოდგენილი პარლამენტში, რისი ძირითადი მიზეზიც არა მათი რელიგია, არამედ მათი ჰაზარა ეთნოსი იყო.[1]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International ავღანეთის შესახებ 2020 წლის ანგარიშში წერდა, რომ „ისლამური სახელმწიფოს ხორასნის პროვინცია“ (ISIS-K) საკუთარი ტერორისტული თავდასხმების დროს, გამიზნულად ერჩოდა სამოქალაქო პირებს, განსაკუთრებით კი – შიიტ მუსლიმებს, რომელთა უმრავლესობა ეთნიკურად ჰაზარაა. მაგალითად, აგვისტოში თვითმკვლელმა ტერორისტმა თავი აიფეთქა ქორწილში, რომელიც ქაბულში, ჰაზარათა დასახლებაში იმართებოდა. შედეგად, დაიღუპა 63 პირი, ხოლო დაშავდა – 200-ზე მეტი. ამას გარდა, ანგარიშში აღნიშნულია კიდევ ერთი თავდასხმა  ქ. ქაბულში, ძირითადად ხაზარებით დასახლებული რაიონის პოლიციის შენობაზე თალიბანმა განახორციელა. შემთხვევას სულ მცირე 14 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო 145 – დაშავდა.[2]

[1] United States Department of State – “2019 Report on International Religious Freedom: Afghanistan”; published 10 June 2020; available at

[accessed 24 June 2020]

[2] Amnesty International – Human Rights in Asia-Pacific; Review of 2019 – Afghanistan; published on 30 January 2020; available at

[accessed 24 June 2020]

ეთიოპია. ინფორმაცია ორომოს ტომის შესახებ. ოქტომბერი, 2019

ორომოს ტომის შესახებ ინფორმაცია (განსახლება, წეს-ჩვეულებები, ენა, რელიგია) – ა.შ.შ. ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს (CIA) მიხედვით, ეთიოპიის მოსახლეობა 2018 წლის გათვლებით, შეადგენს 108,386,391, რომელთა 34.4 %-ს წარმოადგენენ ორომოს ხალხი (ყველაზე დიდი ეთნიკური ჯგუფი ქვეყანაში). მათი განსახლების ძირითადი არეალია ორომიას რეგიონი, რომელიც ქვეყნის ცენტრალურ და სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს (აღნიშნულ შტატში ასევე მდებარეობს ეთიოპიის დედაქალაქი ადის-აბება). ეთიოპიაში სახელმწიფო ენა ამჰარიკულია (Amharic), თუმცა,  ორომოს შტატში ოფიციალური ენად ასევე გამოცხადებულია ორომო (Oromo), რომელზედაც სწორედ ორომოს ხალხი საუბრობენ.[1]

რაც შეეხება მათ რელიგიას, ორომოს რეგიონში 2007 წელს ჩატარებული სახელმწიფო აღწერის მიხედვით (რომელიც მოიცავდა როგორც ეთნიკურად ორომო, ასევე – სხვა ეთნოსის წარმომადგენლებს), ქრისტიანობის მიმდევარი იყო 13 107 963 პირი (48.1 %); მუსლიმთა რაოდენობა შეადგენდა 12 835 410-ს (47.6 %); ხოლო ორომოთა ტრადიციულ რელიგიას – Waaqeffanna მისდევდა 887 773 ადამიანი (3.3 %).[2]

ავტორი ჯეიმს მინაჰანი, 2016 წელს გამოცემულ საკუთარ წიგნში, სახელწოდებით – „Encyclopedia of Stateless Nations: Ethnic and National Groups around the World, 2nd Edition” უთითებს, რომ ორომოთა ნახევარზე მეტი არის სუნიტი მაჰმადიანი, მესამედი – ეთიოპიელი მართლმადიდებლური ეკლესიის მიმდევარი, ხოლო დანარჩენები ძირითადად პროტესტანტები არიან, ან მისდევენ ტრადიციულ რელიგიურ მრწამსს. ტრადიციული რელიგია უფრო ხშირად გვხვდება სამხრეთით, ოსოოს მოსახლეობაში, ხოლო ქრისტიანობა უფრო გავრცელებულია ქალაქებსა და მათ მიმდებარე დასახლებებში.  მუსლიმები უფრო ხშირად გვხვდებიან სომალის საზღვართან და ქვეყნის ჩრდილოეთით.[3]

ორომოებს აქვთ ერთგვარი სოციალური სისტემა – „გადაა“, რომელიც გულისხმობს ორომოთა საზოგადოების მოწყობას რამდენიმე (7-დან 11-მდე) ჯგუფად, რომელთა წევრები მომდევნო 8 წლის მანძილზე, სხვადასხვა საზოგადოებრივ როლს ასრულებენ. მრავალი წლის განმავლობაში, სწორედ „გადაა“ განსაზღვრავდა ორომოთა რელიგიურ, სოციალურ, პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ცხოვრებას, ამას გარდა, მან ასევე გავლენა იქონდა ორომოთა ისტორიაზე, ფილოსოფიაზე, ხელოვნებაზე და ა.შ. საზოგადოების თითოეული წევრის საქმიანობას და ცხოვრება ორგანიზებულია გადაას მიერ. წყაროთა უმრავლესობის მიხედვით, აღნიშნულ გადაას სისტემას თანამდროვებაში მხოლოდ ორომოთა მხოლოდ რამდენიმე განშტოება მისდევს. სისტემას ხშირად აკრიტიკებენ იმის გამო, რომ ის არ ითვალისწინებს ქალთა როლს საზოგადოებაში.[4]

ორომოს ტომის წევრთა ზოგადი მდგომარეობა ეთიოპიაში

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი ეთიოპიაში ორომოს ხალხის შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერდა, რომ ეთიოპიის კონსტიტუციის 25-ე მუხლის თანახმად. ყველა ადამიანი თანასწორია კანონის წინაშე და კანონი ყველა მოქალაქეს იცავს ყოველგვარი დისკრიმინაციის გარეშე. ამ თვალსაზრისით, კანონი უზრუნველყოს ყველა პირის თანაბარ და ეფექტურ დაცვას რასის, ეროვნების, ეთნოსის, სოციალური წარმოშობის, ფერის, სქესის, ენის, რელიგიის, პოლიტიკური ან სხვა მოსაზრების, და ა.შ.  საფუძველზე დისკრიმინაციის გარეშე. კონსტიტუციის  39-ე მუხლი ასევე ითვალისწინებს “ერების, ეთნოსების და ხალხთა უფლებებს”, რომელიც ადგენს სხვადასხვა უფლებებს ენის, კულტურის, ისტორიისა და თვითგამორკვევის თვალსაზრისით. მედია საშუალება ალ ჯაზირას 2014 წლის სტატიაში განმარტებულია, რომ „ეთიოპიის 1994 წლის კონსტიტუცია ხელს უწყობს ეთნიკური უფლებების დაცვას ქვეყნის ფედერაციულ შტატებად ორგანიზებით, რომელიც ნაწილობრივ დაფუძვნებულია “ენასა და იდენტობაზე”; ის აღიარებს ყველა ეთიოპიურ ენას თანაბრად; პატივს სცემს ეთნიკური იდენტურობისა და არა-ზიანისმომტან ტრადიციებს, უზრუნველყოფს ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენლობას საკანონმდებლო ორგანოს ორივე პალატაში და ა.შ.

ანგარიშის მიხედვით, 1995 წელს, ქვეყნის ფედერალურმა მთავრობამ, შტატ ორომიის წარმომადგენელთა საბჭოსთან შეთახნმების გარეშე, დედაქალაქ ადის-აბებასთვის შემოიღო თვითმართველი ქალაქის სტატუსი. ხელისუფლებამ იმისთვის, რომ გაენეტრიალებინა ორომო ნაციონალისტების მხრიდან ეჭვები ადის-აბებას ორომიას რეგიონიდან სეცესიის (გამოყოფის) თაობაზე, კონსტიტუციაში 49 მუხლში ჩაწერა, რომ ორომიას შტატს ექნებოდა „განსაკუთრებული ინტერესები“ ადის-აბებაში. თუმცა,  ექსპერტების მიხედვით, აღნიშნული მუხლი პრაქტიკაში არასდროს გამოყენებულ და, მეტიც, უკანასკნელი 20 წლის განმავლობაში საწინააღმდეგო მოვლენები მოხდა. შტატ ორომიას წარმომადგენელთა საბჭო და ორომიას სხვა მნიშვნელოვანი საჯარო ორგანოები, რომლებიც ადრე სწორედ დედაქალაქში მდებარეობდა, იძულებით გადაიტანეს ქალაქის გარეთ. აღნიშნული გამოიწვია ძირითადად ეთნიკურად ტიგრეანებით დაკომპლექტებულმა ქალაქის მთავრობის მიერ გადადგმულმა ნაბიჯებმა.

ორომოთა გამოცემა Finfinne Tribune 2015 წლის ერთ-ერთ სტატიაში წერდა, რომ „უკანასკნელი 2 ათწლეულის განვმალობაში, ორომოთა მუსიკალური ბენდები, ორომოული სამოქალაქო საზოგადოებები, ორომოული გაზეთები და ა.შ. გაუჩინარებულ იქნა დედალაქ ადის-აბებადან. როგორც წესი, აღნიშნულ ორგანიზაციებსა თუ ჯგუფებს ბრალს დებდნენ მთავრობის მიერ კანონგარეშედ გამოცხადებული „ორომოს თავისუფლების ფრონტის“ (Oromo Liberation Front) მხარდაჭერაში და, შედეგად, აუქმებდნენ ან უკრძალავდნენ საქმიანობას.  დღეს, ადის- აბება ორომოებისთვის „ქალაქის ჩრდილიღაა“ დარჩენილი, დაცლილი ყოველგვარი ორომოული კულტურის ელემენტებისგან“.

ანგარიშის მიხედვით, მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანაში ორომოს ხალხი უმრავლესობას წარმოადგენს, ისინი სათანადოდ მაინც არ არიან წარმოდგენილნი ქვეყნის პოლიტიკურ სისტემაში და ზოგჯერ, არწყდებიან გარკვეულ დისკრიმინაციას საკუთარი ენის, ლიტერატურის და მედია საშუალებების გამოყენების კუთხით. ამას გარდა, ორომოთა მიმართ ზოგჯერ ადგილი აქვს იძულებითი გადაადგილების და ქონების ჩამორთმევის შემთვევებს, ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონებში. მიუხედავად იმისა, რომ ენა „ორომო“ არ წარმოადგენს ქვეყნის ოფიციალურ ენას, მას ჩვეულებრივად იყენებენ განათლების, კერძო თუ საჯარო სექტორებში, ორომიას რეგიონში.

ქვეყნის ამჟამინდელი პრეზიდენტი (ისევე როგორც წინა ორი პრეზიდენტი) არის ეთნიკურად ორომო და ორომოები დასაქმებულნი არიან საჯარო სამსახურში. ქვეყანაში არსებობს ბევრი რეგისტრირებული პოლიტიკური პარტია, რომლებიც იცავენ ეთნიკურად ორომოთა ინტერესებს, მათ შორის, მმართველი ხელისუფლების წევრი OPDO პარტია.

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისის ექსპერტების შეფასებით, მიუხედავად იმისა, რომ ეთნიკურად ორომოების მიმართ ზოგჯერ შესაძლებელია ადგილი ჰქონდეს გარკვეულ დისკრიმინაციას როგორც სახელმწიფოს, ასევე – საზოგადოების მხრიდან, უბრალოდ ეთნიკური ნიშანი, ამ შემთხვევაში, არ წარმოადგენს საკმარისად სერიოზულ საფუძველს როგორც მისი ბუნებით, ასევე – განმეორებითობის თვალსაზრისით, რომ სახეზე იყოს დევნა ან სერიოზული ზიანის რისკი.[5]

Freedom House ეთიოპიის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში ეთნიკური ნიშნით ძალადობა და შეტაკებები კვლავაც გრძელდებოდა 2018 წლის განმავლობაში, ძირითადად, ორომოს ხალხსა და სხვა ეთნიკურ ჯფუფებს შორის. ეთნიკურად ორომოთა და სომალელთა მიმართ განხორციელებული ჩაგვრა და დისკრიმინაციამ გამოიწვია ორომიასა და სომალიის რეგიონებში ნაციონალიზმის გაზრდა. შედეგად, აღნიშნულ რეგიონებში მცხოვრები უმცირესობები, რომლებიც ორომიაში ორომოს ან სომალიაში – სომალის ეთნიკურ ჯგუფებს არ განეკუთვნებიან, ხშირად ხდებიან თავდასხმებისა და ქონების დაზიანების მსხვერპლნი.[6]

Amnesty International ეთიოპიის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ ქვეყნის აღმოსავლეთით მდებარე სომალიის რეგიონში, ადგილობრივი პოლიციის სპეც-დანიშნულების დანაყოფმა განახორციელა მაშტაბური კანონგარეშე სიკვდილით დასჯის ოპერაცია, რასად შედეგად ასობით ეთნიკურად ორომოს სიცოცხლე ემსხვერპლა. ამასთან ერთად, აღნიშნული რეგიონიდან, განვითარებული მოვლენების შედეგად, 50 000-მდე ორომო იძულებით იქნა გადაადგილებული.[7]

სხვა დამატებითი ინფორმაცია ეთიოპიაში ეთნიკურად ორომოს ტომის წარმომადგენლების მიმართ დაგნხორციელებული მასშტაბური უფლებადარღევებისა და დისკრიმინაციის შესახებ, წარმოშობის ქვყენის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში არ იძებნება. მათ შორის, ისეთი საერთაშორისო სამთავრობო თუ არასამთავრობო ორგანიზაციები, როგორიცაა ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი, Human Rights Watch და ა.შ. საკუთარ უახლეს ანგარიშებში არაფერს წერენ აღნიშნული საკითხის გარშემო.[8] [9]

[1] CIA Factbook – Ethiopia; updated on 22 October 2019; available at https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/et.html [accessed 24 October 2019]

[2]Ethiopian Public Census (PDF), Ethiopia, 2007, archived from the original (PDF) on 10 February 2016; available at

[accessed 24 October 2019]

[3] James B. Minahan (2016). “Encyclopedia of Stateless Nations: Ethnic and National Groups around the World”, 2nd Edition. ABC-CLIO. pp. 319–320. ISBN 978-1-61069-954-9.

[4] UK Home Office – Country Policy and Guidance Note Ethiopia: Oromos including the ‘Oromo Protests; published  November 2017; available at

[accessed 25 October 2019]

[5] UK Home Office – Country Policy and Guidance Note Ethiopia: Oromos including the ‘Oromo Protests; published  November 2017; available at

[accessed 25 October 2019]

[6] Freedom House – Annual report on political rights and civil liberties in 2018; published 4 February 2019; available at

[accessed 25 October 2019]

[7] Amnesty International – Annual report 2017/18 (covering 2017); published 22 February 2018; available at

[accessed 25 October 2019]

[8] USDOS – Annual report on human rights in 2018; published 13 March 2019; available at

[accessed 25 October 2019]

[9] Human Rights Watch – Annual report on the human rights situation in 2018; published 17 January 2019; available at

 [accessed 25 October 2019]

არაბთა გაერთიანებული საამიროები. პალესტინელების მიმართ დამოკიდებულება. თებერვალი, 2019

ავსტრიის წარმოშობისა და თავშესაფრის საკითხთა კვლევების და დოკუმენტირების ცენტრი – ACCORD 2018 წლის 25 ივნისს გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერს არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში პალესტინელთა ზოგადი მდგომარეობის შესახებ.

1.1 მდგომარეობა გადაადგილების თავისუფლების კუთხით.

ანგარიშის მიხედვით, ზოგადად, გადაადგილების თავისუფლების კუთხით, მოქალაქეობის არმქონე პირებს გარკვეული შეზღუდვები ექმნებათ როგორც საერთაშორისო, ისე შიდა გადაადგილებასთან დაკავშირებით, რაც ხშირად გამოწვეულია პასპორტისა თუ სხვა ტიპის პირადობის დამადასტურებელი მოწმობის არ ქონით. თუმცა, დუბაის ერთ-ერთი იურიდიული ფირმის უფროსმა წარმომადგენელმა კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საკითების საბჭოს (შემდგომში – IRB) განუცხადა, რომ „პალესტინელებს შეუძლიათ თავისუფლად გადაადგილდნენ როგორც ქვეყნის შიგნით, ასევე საზღვარგარეთ იმ შემთხვევაში, თუ მათ გააჩნიათ პალესტინის მიერ გაცემული შესაბამისი ვიზა“.

1.2 განათლებაზე, ჯანდაცვასა და დასაქმებაზე წვდომა.

დუბაის ბინადრობისა და საგარეო საქმეთა გენერალური დირექტორატის ოფიციალურ ვებ გვერდზე განთავსებული ინფორმაციის მიხედვით, საჯარო სკოლებზე წვდომა გააჩნიათ მხოლოდ არაბთა გაერთიანებული საამიროების მოქალაქეთა შვილებს, „სპარსეთის ყურის ურთიერთანამშრომლობის საბჭოს“ (Gulf Cooperation Council) წევრთა შვილებს და იმ პირთა შვილებს, რომლებიც ფლობენ ქვეყნის პრეზიდენტის ან ვიცე პრეზიდენტის მიერ გაცემულ დეკრეტს. კერძო სკოლებში განათლების მიღება შეუძლია ნებისმიერ ბავშვს, ხოლო სწავლის წლიური ღირებულება მერყეობს 5000-დან 70 000 დირჰამამდე (1164-დან 16 296 ევრომდე).

IRB პალესტინურ არასამთავრობო ორგანიზაცია BADIL-ის მკვლევარზე დაყრდნობით წერს, რომ გაერთიანებულ საამიროებში იმ პალესტინელებს, რომელთაც გააჩნიათ სამუშაო ნებართვა, არ აქვთ წვდომა ისეთ საჯარო სერვისებზე, როგორიცაა განათლება და ჯანდაცვა, შესაბამისად, ამ კუთხით, ისინი დამოკიდებულნი არიან კერძო სექტორზე. თუმცა არსებობს გამონაკლისი, რომელიც საშუალებას აძლევეს უცხო ქვეყნის საჯარო სექტორში მომუშავე პირის ორ შვილს, უფასოდ ისწავლონ საამიროების საჯარო სკოლებში.

რაც შეეხება დასაქმებაზე წვდომის კუთხით მდგომარეობას, ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი არაბთა გაერთიანებულ ემირატებში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ დასაქმების ბაზარზე პირის წვდომა, მეტწილად დამოკიდებულია მისი, როგორც კანონიერი რეზიდენტის სტატუსზე. ლტოლვილთა სტატუსის მქონე პირებს, ასევე იმათ, ვისაც გააჩნიათ დროებითი ან ვადაგასული ვიზა, ზოგადად, შეზღუდული წვდომა აქვთ შრომით ბაზარზე. ამას გარდა, განათლებასა და სხვა საჯარო სერვისებზე, მათ შორის – ჯანდაცვაზე წვდომა, ასევე დამოკიდებულია პირის, როგორც კანონიერი რეზიდენტის სტატუსზე. შესაბამისად, გავრცელებული ცნობების მიხედვით, ზოგიერთ ერაყელ ან სირიელ ლტოლვილს და მათ ოჯახებს, არ გააჩნდათ წვდომა ჯანმრთელობის დაცვასა თუ განათლებაზე. მთავრობა, ხშირად გლუკი-ს ჩარევის შემდეგ, ნებას რთავდა ზოგიერთ ოჯახს, ესარგებლა კონკრეტული სერვისებით, თუმცა ეს გამონაკლის შემთხვევას წარმოადგენდა. ზოგიერთი საავადმყოფო მზად იყო, ემკურნალა იმ პაციენტებისთვის, რომელთაც დაზღვევა არ გააჩნდათ, თუმცა, ამ შემთხვევაში, პაციენტებს მკურნალობის თანხა წინასწარ, სრულად უნდა გადაეხადათ.

ორგანიზაცია Gulf  Labour Markets and Migration (GLMM) მიხედვით, ფედერალურ დონეზე, სადაზღვევო პროგრამებში მონაწილეობა სავალდებულო არ არის. ხოლო აბუ დაბის საამიროში, დამსაქმებელი ვალდებულია ჯანმრთელობის დაზღვევით დააზღვიოს მასთან მომუშავე ყველა დასაქმებული და მათი ოჯახის წევრებში, რომელშიც შედის მეუღლე და 18 წელს ქვემოთ მაქსიმუმ სამი შვილი.

2013 წლის კანონი N11 მიხედვით, დუბაის საამიროში დამსაქმებელი ვალდებულია მის მიერ დასაქმებული უცხოელებისთვის უზრუნველყოს ჯანმრთელობის დაზღვევა, რომელიც, ზოგიერთ შემთხვევაში, დამსაქმებლის გადაწყვეტილებით, დასაქმებულის ოჯახის წევრებზეც ვრცელდება. ამას გარდა, დასაქმებულის გარანტორიც ასევე ვალდებულია, მიაწოდოს მას სადაზღვევო სერვისები, იმ შემთხვევაში, თუ მას დამსაქმებლისგან აღნიშნული დაზღვევა უკვე არ აქვს.[1]

[1] ACCORD – Query response on the United Arab Emirates: 1.) Residence status and possibilities of return; 2.) General situation of Palestinians [a-10656] available at

[accessed 13 February 2019]

კენია. ადამიანის უფლებების დაცვა და ეთნიკურად სომალელთა მდგომარეობა. სექტემბერი, 2018

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) კენიაში ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკის შესახებ წერს, რომ კენია არის რესპუბლიკა, რომელსაც ხელისუფლების სამი შტო მართავს – აღმასრულებელი ხელისუფლება, რომელსაც პირდაპირი წესით არჩეული პრეზიდენტი მეთაურობს; ორპალატიანი პარლამენტი, რომელიც შედგება სენატისა და ეროვნული ასამბლეისგან და სასამართლო.

2017 წლის 8 აგვისტოს ქვეყანაში ჩატარდა რიგით მეორე არჩევნები მას შემდეგ, რაც დამტკიცებული იქნა 2010 წლის კონსტიტუცია. საყოველთაო არჩევნებზე მოქალაქეებმა აირჩიეს პრეზიდენტი, ვიცე-პრეზიდენტი, პარლამენტის წევრები, გუბერნატორები და კანონმდებლები. საერთაშორისო და ადგილობრივმა დამკვირვებლებმა არჩევნები სანდოდ შეაფასეს; თუმცა ზოგიერთი სამოქალაქო და ოპოზიციური ჯგუფი მიუთითებდა დარღვევების არსებობაზე. 11 აგვისტოს საარჩევნო კომისიამ ჯუბილეს კოალიციური პარტიის (Jubilee Coalition Party) კანდიდატის უჰურუ კენიატას (Uhuru Kenyatta) პრეზიდენტად ხელახლა არჩევა დაადასტურა.

ოპოზიციის საპრეზიდენტო კანდიდატმა რაილა ოდინგამ (Raila Odinga) საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები სასამართლოში გაასაჩივრა. 1-ელ სექტემბერს სასამართლომ არჩევნების შედეგების ოქმების გადაცემისა და დადასტურების პროცესში ხარვეზები გამოავლინა და ბათილად ცნო პრეზიდენტისა და ვიცე-პრეზიდენტის პოსტზე არჩევნების შედეგები. ხელახალი არჩევნები 26 ოქტომბერს დაინიშნა. 10 ოქტომბერს ოპოზიციონერმა ოდინგამ მოხსნა საკუთარი კანდიდატურა და ამომრჩეველს არჩევნების ბოიკოტისკენ მოუწოდა. 26 ოქტომბრის არჩევნები დაბალი აქტივობით ჩატარდა და უჰურუ კენიატას გამარჯვებით დასრულდა. ხელახალი არჩევნების შედეგები უზენაესმა სასამართლომ 20 ნოემბერს დაადასტურა.

სამოქალაქო ხელისუფლება დროდადრო ვერ ახერხებდა უსაფრთხოების ძალებზე ეფექტური კონტროლის შენარჩუნებას. ადამიანის უფლებათა განსაკუთრებით აღსანიშნავ დარღვევებს წარმოადგენდა უკანონო და პოლიტიკურად მოტივირებული მკვლელობები; ადამიანის უფლებათა აქტივისტების იძულებითი გაუჩინარებები; წინასწარ დაკავებაში მყოფი პირების, ეჭვმიტანილებისა და პატიმრების წამების ფაქტები; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; დაუსჯელობა; თვითნებური დაკავებები და დაპატიმრებები; არა ეფექტური სასამართლო; პრესისა და შეკრების თავისუფლების შეზღუდვები; პასუხისმგებლობების ნაკლებობა ქალების წინააღმდეგ ძალადობისას, მათ შორის გაუპატიურებისა და სასქესო ორგანოების დამახინჯების პრაქტიკისას და ასევე, ერთსქესიანთა კავშირის სისხლის სამართლის დანაშაულად გამოცხადება.

ტერორისტული დაჯგუფება ალ-შაბააბი კვლავ ახორციელებდა იერიშებს და პარტიზანულ თავდასხმებს სომალის საზღვართან, რომელთაც ახლდათ მსხვერპლი. ტერორისტების სამიზნეს წარმოადგენდა, როგორც უსაფრთხოების ძალები, ასევე მშვიდობიანი მოსახლეობა. ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფების თქმით, უსაფრთხოების ძალები ასევე არღვევდნენ ადამიანის უფლებებს კონტრტერორისტული ოპერაციების ჩატარებისას.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში კენიის შესახებ ქვეყანას ნახევრად თავისუფალი ქვეყნის სტატუსს ანიჭებს. თავისუფლების ხარისხი, პოლიტიკური უფლებები და სამოქალაქო თავისუფლებები შეფასებულია 4-4 ქულით (1 ქულა საუკეთესო მაჩვენებელია, ხოლო 7 – ყველაზე უარესი). ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში მედია ასევე ნახევრად თავისუფალია; ხოლო ინტერნეტზე წვდომა თავისუფალი. ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ 2017 წლის არჩევნებს ბოლომდე მშვიდ გარემოში არ ჩაუვლია. აგვისტოს არჩევნებამდე რამდენიმე დღით ადრე მოკლეს საარჩევნო კომისიის წევრი კრის მსანდო (Chris Msando), რომელიც ხმის დათვლის სისტემაზე იყო პასუხისმგებელი. არჩევნების შემდეგ ოპოზიციის მიერ დაწყებული საპროტესტო გამოსვლების დარბევისას ათობით ადამიანი დაიღუპა.[2]

ეთნიკურად სომალელთა მიმართ დამოკიდებულება

უმცირესობათა უფლებების დაცვის საერთაშორისო ორგანიზაცია „Minority Rights Group International“ 2018 წლის იანვრის ანგარიშში კენიის შესახებ წერს, რომ კენია ეთნიკურად, ლინგვისტურად, კულტურულად და რელიგიურად მრავალფეროვანი ქვეყანაა. ეთნიკური უმცირესობები, როგორებიც არიან ნუბიანები და სომალელები, არ არიან აღიარებულნი უმცირესობად კენიის მთავრობის მიერ და აქვთ პრობლემები მოქალაქეობის დოკუმენტაციაზე წვდომის კუთხით. უკანასკნელ წლებში მკვეთრად იმატა პოლიტიკურმა კონფლიქტმა ეთნიკურ ნიადაგზე. ძალაუფლებისთვის ბრძოლა და ეთნიკური ნიშნით ძალაუფლების მიღმა დატოვება დაძაბულობის ძირითად წყაროდ იქცა კენიაში. მოწყვლად უმცირესობებს მიეკუთვნებიან მუსლიმები, მაგალითად მომთაბარე მწყემსები, როგორებიც არიან სომალელები და მაასაები და მონადირე-შემგროვებლები.

კენიაში სომალელი უმცირესობა არცთუ მცირე რაოდენობითაა წარმოდგენილი, მათ შორის არიან როგორც სომალური წარმოშობის კენიის მოქალაქეები, ასევე სომალელი ლტოლვილები. სომალური ექსტრემისტული ორგანიზაცია ალ-შაბაბის მხრიდან მომდინარე ტერორიზმის საფრთხის ზრდამ კენიის შიგნით, გამოიწვია კენიის მთავრობის მხრიდან სულ უფრო ნაკლები შემწყნარებლობა სომალელი ლტოლვილების მიმართ. კერძოდ, 2016 წელს, მთავრობის მიდგომის ცვლილებამ გამოიწვია დიდი მცდელობების სერია, დაეხურათ სომალელი ლტოლვილებით დასახლებული ბანაკი და სომალელი ლტოლვილები დაებრუნებინათ სომალიში.[3]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2018 წლის თებერვალს გამოქვეყნებულ ანგარიშში კენიის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის მოსახლეობის დაახლოებით 83% ქრისტიანი, ხოლო 11% – მუსლიმია. მუსლიმთა უმეტესობა ჩრდილო-აღმოსავლეთით სანაპირო რეგიონებში ცხოვრობს, სადაც ეთნიკურობა და რელიგია ხშირად გადაჯაჭვულია. დადააბის ლტოლვილთა ბანაკში, დაახლოებით, 280 ათასი ეთნიკურად სომალელი ლტოლვილი ცხოვრობს. 160 ათასამდე ლტოლვილი ცხოვრობს კაკუმას ბანაკში, მათ შორის არიან სომალელები, სამხრეთ სუდანელები და ეთიოპიელები, რომლებიც სხვადასხვა რელიგიის მიმდევრები არიან.[4]

„Amnesty International“ 2017/18 წლების ანგარიშში სომალის შესახებ წერს, რომ 2017 წლის 25 აპრილს გარისას უზენაესმა სასამართლომ ბრძანა 29 სომალელი თავშესაფრის მაძიებლის დეპორტაცია სომალიში. ჯგუფი მარტში დააპატიმრეს და მაგისტრატი სასამართლოს წინაშე წარადგინეს კენიაში უკანონოდ ყოფნის ბრალდებით. მაგისტრატმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ისინი დადააბის ბანაკში უნდა გადაეყვანათ, სადაც ლტოლვილთა საკითხთა სამდივნოს უნდა დაერეგისტრირებინა ისინი; თუმცა სამდივნოს თანამშრომელმა უარი თქვა ჯგუფის რეგისტრაციაზე. მაგისტრატი სასამართლოს დადგენილება გააუქმა უზენაესმა სასამართლომ და 29-ვე პირი, მათ შორის 10 ბავშვი 2017 წლის 4 მაისს სომალიში დაადეპორტეს.[5]

„Human Rights Watch“ თავის 2018 წლის ანგარიშში კენიის შესახებ წერს, რომ კენიის უსაფრთხოების ძალები გარეულნი იყვნენ ადამიანის უფლებათა სერიოზულ დარღვევებში, მათ შორის იმ პირთა მიმართ უკანონო მკვლელობებსა იძულებით გაუჩინარებებში, ვისაც მოიაზრებდნენ, რომ კავშირი ჰქონდა ალ-შაბაბთან. ასევე, ადგილი ჰქონდა, ძალადობრივ საპოლიციო ოპერაციებს, რომელთა მიზანს ძირითადად კენიელი და არა-კენიელი სომალელები და მუსლიმები წარმოადგენდნენ. 2016 წლის დეკემბერში პრეზიდენტისთვის მიწერილ წერილში კენიური და საერთაშორისო ადამიანის უფლებადამცველი ორგანიზაციები უჰურუ კენიატას მოუწოდებდნენ ასეთი მკვლელობებისა და გაუჩინარებების შეჩერებას; თუმცა, პრეზიდენტს წერილისთვის პასუხი არ გაუცია.

2017 წლის თებერვალში კენიის უზენაესმა სასამართლომ შეაჩერა მთავრობის განკარგულება დადააბის ლტოლვილთა ბანაკის დახურვის შესახებ, სადაც 240 ათასი, ძირითადად, სომალელი ლტოლვილი ცხოვრობს. 2011 წელს ბანაკში 465 ათასი ლტოლვილი ცხოვრობდა, თუმცა მთავრობის მხრიდან დახურვის მუქარებისა და საკვებისა და სხვადასხვა სერვისის შეზღუდვის შედეგად, რაოდენობა განახევრდა. დაახლოებით, 32 ათასი დაბრუნდა სომალიში 2017 წელს. 2016 წლის მაისში კენიის ხელისუფლებამ განაცხადა, რომ ისინი დახურავენ ბანაკს და იძულებით დააბრუნებენ სომალელ ლტოლვილებს, რადგან ისინი ტერორისტების თავშესაფარს წარმოადგენენ.[6]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში კენიის შესახებ წერს, რომ პოლიცია თვითნებურად აკავებდა და აპატიმრებდა ხალხს. ასეთი ქმედებების მსხვერპლნი, ძირითადად, ღარიბი ახალგაზრდა კაცები ხდებოდნენ. ადამიანის უფლებადამცველი ორგანიზაციები ჩიოდნენ, რომ ანტიტერორისტული ოპერაციების ფარგლებში ადგილი ჰქონდა დიდი რაოდენობით დაკავებებს და დაპატიმრებებს, რომელთა სამიზნესაც, ძირითადად, ეთნიკურად სომალელები და კენიელი მუსლიმები წარმოადგენდნენ. ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში ხშირად ჰქონდა ადგილი კონფლიქტებს სომალურ, ტურკანა, გაბრა, ბორანა, სამბურუ, რენდილისა და პოკოტეს ეთნიკურ ჯგუფებს შორის; მათ შორის, ადგილი ჰქონდა ბანდიტობებს, მიწის გამო ჩხუბებსა და პირუტყვის ქურდობებს. ქვეყნის საზღვრების გარშემო მიმდინარე დავა ასევე იყო ძალადობის წყარო. ოჯახში მომუშავეები უგანდიდან, მწყემსები ეთიოპიიდან და სხვები სომალიდან, სამხრეთ სუდანიდან და ბურუნდიდან იძულებითი შრომის მსხვერპლები ხდებოდნენ.[7]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Kenya, 20 April 2018

 (accessed on 13 September 2018)

[2] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Kenya, 28 May 2018, available at:

[accessed 13 September 2018]

[3] Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Kenya, January 2018, available at:

[accessed 13 September 2018]

[4] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note Kenya: Background information, including actors of protection and internal relocation , February 2018, Version 1.0, available at:

accessed 13 September 2018]

[5] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Kenya, 22 February 2018, available at:

[accessed 13 September 2018]

[6] Human Rights Watch, World Report 2018 – Kenya, 18 January 2018, available at:

[accessed 13 September 2018]

[7] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Kenya, 20 April 2018

 (accessed 13 September 2018)