შრი ლანკა. ეთნიკურად თამილი მოსახლეობის მდგომარეობა. მაისი, 2019

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წლის ანგარიშში შრი ლანკის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში პოლიტიკური უფლებებისა და სამოქალაქო თავისუფლებების კუთხით არსებული ვითარება გაუმჯობესდა 2015 წელს მათრიპალა სირისენას პრეზიდენტად არჩევის შემდეგ. მიუხედავად ამისა, რომ მთავრობის ქმედებები იყო ნელი გარდამავალი პერიოდის სამართლის საჭირო მექანიზმების კუთხით, რომელიც მიმართული უნდა იყოს 26-წლიანი სამოქალაქო ომის შედეგებისკენ; ქვეყანაში მიმდინარე სამოქალაქო დაპირისპირება მთავრობას და თამილელ ამბოხებულებს შორის 2009 წელს დასრულდა. სირისენას, როგორც დემოკრატი რეფორმატორის რეპუტაცია შეილახა 2018 წლის საკონსტიტუციო კრიზისის დროს, როდესაც მან სცადა ერთპიროვნულად ჩაენაცვლებინა პრემიერი, დაეთხოვა პარლამენტი და ჩაეტარებინა ვადამდელი არჩევნები. მისი მცდელობები დაბლოკეს საპარლამენტო უმრავლესობამ და სასამართლომ.

2015 წლის საპარლამენტო არჩევნებში კოალიციამ „ეროვნული ფრონტი კარგი მმართველობისთვის“ გამარჯვება მოიპოვა და 225 მანდატიდან 106 მიიღო. „ერთიანი სახალხო თავისუფლების ალიანსი მეორე ადგილზე გავიდა და 95 მანდატი მიიღო. თამილთა ეროვნული ალიანსი, რომელიც ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენელი უმსხვილესი პარტიაა, 16 მანდატის მფლობელი გახდა. დარჩენილი ადგილები სამ მცირე ჯგუფს შორის გადანაწილდა. მიუხედავად იმისა, რომ არჩევნებს ძალადობრივი ინციდენტები, მათ შორის მკვლელობა ახლდა, თავად არჩევნები და ხმის მიცემა სანდოდ შეფასდა.

რიგი პოლიტიკური პარტიებისა წარმოადგენენ ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობების ინტერესებს, მათ შორის არიან თამილური პარტიები და შრი ლანკის მუსლიმთა კონგრესი, რომელიც ქვეყანაში უმსხვილესი მუსლიმური პარტიაა. 2015 წლის საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნებში თამილური პარტიები და თამილი მოსახლეობა გაცილებით ნაკლებ შევიწროვებასა და ძალადობას აწყდებოდა, ვიდრე 2010 წლის არჩევნებში. თუმცა, სისტემური დისკრიმინაცია, მათ შორის კანონმდებლობა ენის შესახებ და ნატურალიზაციის პროცედურები, ნეგატიურად მოქმედებს თამილთა პოლიტიკურ ჩართულობაზე. ქალები არასათანადოდ არიან წარმოდგენილნი ქვეყნის პოლიტიკურ პროცესში და ისინი საერთო მანდატების მხოლოდ 6%-ს ფლობენ.

ჩაის პლანტაციებში ძირითადად თამილი მოსახლეობაა დასაქმებული და მიუხედავად იმისა, რომ მათი 70 პროცენტზე მეტი გაერთიანებულია, მაინც აწყდებიან უფლებების დარღვევებს. შრომითი აქტივისტების შევიწროვებისა და ოფიციალურ დონეზე გაერთიანებათა აქტივობების მიმართ შეუწყნარებლობის შესახებ, განსაკუთრებით საექსპორტო პროდუქციის ზონებში, რეგულარულად ვრცელდება ცნობები.

პოლიცია და უსაფრთხოების ძალები, ცნობილია, რომ ჩართულნი არიან ძალადობრივ ქმედებებში, როგორიცაა უსამართლოდ სიკვდილით დასჯა, იძულებითი გაუჩინარება, საპატიმროში გაუპატიურება და წამება; ყოველივე ეს არაპროპორციულად ეხება თამილებს. რესურსების ნაკლებობის გამო, დამოუკიდებელი კომისია საკმაოდ ნელია პოლიციისა და სამხედროების მხრიდან სავარაუდო დანაშაულების გამოძიების პროცესში. თამილები აცხადებენ სისტემატური დისკრიმინაციის შესახებ ისეთ სფეროებში, როგორიცაა, მათ შორის, სამთავრობო სექტორში დასაქმება, საუნივერსიტეტო განათლება და სამართლიან სასამართლოზე წვდომა.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2018 წელი) შრი ლანკის შესახებ წერს, რომ როგორც ადგილობრივი, ასევე ინდური წარმოშობის თამილები განიცდიან ხანგრძლივ და სისტემატურ დისკრიმინაციას საუნივერსიტეტო განათლების, სამთავრობო სექტორში დასაქმების, განსახლების, ჯანდაცვის სერვისებზე წვდომის, ენის კანონების და ნატურალიზაციის პროცედურების კუთხით. მთელი ქვეყნის მასშტაბით და განსაკუთრებით ჩრდილოეთსა და აღმოსავლეთში, თამილთა მტკიცებით, უსაფრთხოების ძალები რეგულარულად აკონტროლებენ და ავიწროვებენ მათ საზოგადოებას, განსაკუთრებით აქტივისტებს და ყოფილ LTTE (თამილელი ვეფხვები) წევრებს ან ასეთად მიჩნეულებს.

მთავრობაში მოქმედებს რამდენიმე სამინისტრო და პრეზიდენტის მიერ დანიშნული პირები, რომელთა მიზანი თამილი უმცირესობის სოციალური და სხვა კუთხით განვითარების საჭიროებების გადაწყვეტაა. ხელისუფლებამ განახორციელა ნდობის აღდგენისკენ მიმართული რიგი პროექტებისა, რომელიც ასევე მიმართული იყო თამილი მოსახლეობისკენ. მთავრობამ, ასევე, სამხედრო გუბერნატორები ჩრდილოეთსა და აღმოსავლეთში ჩაანაცვლა სამოქალაქო პირებით. პრეზიდენტის მიერ, 2016 წელს შეიქმნა ეროვნული ერთობისა და შერიგების ოფისი, რომელიც განაგრძობს სამოქალაქო შერიგების კუთხით სამთავრობო ძალისხმევის კოორდინირებას. ოფისი ფოკუსირებულია სოციალური ინტეგრაციის წახალისებაზე, რათა შეიქმნას ინკლუზიური საზოგადოება, დაცული იყოს ენობრივი უფლებები ყველა მოქალაქისთვის და აღარ განმეორდეს ძალადობა. თამილთა ეროვნული ალიანსი და თავდაცვის სამინისტრო განაგრძობს შეხვედრებს სამხედროების მიერ ჩრდილოეთსა და აღმოსავლეთში დაკავებული მიწების დაბრუნების საკითხთან დაკავშირებით. 2018 წლის 4 ოქტომბერს, პრეზიდენტმა სირისენამ გამოსცა განკარგულება და სამხედროებს დაავალა, წლის ბოლომდე გაეთავისუფლებინათ ყველა კერძო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი. დამკვირვებელთა მტკიცებით, ასეთი ბრძანების აღსრულება ასეთ ვადებში ლოგისტიკურად შეუძლებელი იყო.

ზოგიერთი თამილი პოლიტიკოსი და ადგილობრივი ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფი ყოფილი „თამილელი ვეფხვების“ ზოგიერთ მებრძოლს, რომლებიც ტერორიზმთან დაკავშირებული ბრალდებებით არიან გასამართლებული „პოლიტიკურ პატიმრებად“ მიიჩნევს. ასეთი 130-მე მეტი პირია ამჟამად საპატიმროებში. ხელისუფლება არც მათ და არც სხვა ვინმეს არ აღიარებს პოლიტიკურ პატიმრად და აცხადებს, რომ პირები მათი დანაშაულებრივი ქმედებებისთვის არიან საპატიმროებში. ხელისუფლება რეგულარულად რთავს ნებას როგორც ადგილობრივ, ასევე საერთაშორისო ორგანიზაციებს, ჯგუფებს და დამკვირვებლებს მოინახულონ საპატიმროები და იქ არსებული პირობები.

2018 წლის ოქტომბერში ათობით თამილმა პატიმარმა ქვეყნის მასშტაბით შიმშილობა წამოიწყო, მათ შორის ყოფილი „თამილელი ვეფხვების“ მებრძოლებმა; ისინი მოითხოვდნენ გახანგრძლივებული დაკავების გადაწყვეტას. ბევრი მათგანი, საპატიმროში ტერორიზმის პრევენციის აქტით და ყოველგვარი ბრალდების გარეშე იმყოფება. დაკავებულები ითხოვდნენ ან ბრალის წაყენებას და გასამართლებას ან დაუყოვნებლივ გათავისუფლებას.

დამოუკიდებელი მედია აქტიურია და აშუქებს სხვადასხვა ხედვებს და მიმართულებებს. მიუხედავად ამისა, ჩრდილოეთში, სადაც თამილები უმრავლესობაში არიან, ჟურნალისტები საუბრობენ გარკვეული ხასიათის შევიწროვებასა და ჩარევაზე უსაფრთხოების სამსახურების მხრიდან, როდესაც ხდება სამოქალაქო ომთან ან სხვა მგრძნობიარე საკითხებთან დაკავშირებული თემების გაშუქება.

ქვეყნის სამოქალაქო ომმა, რომელიც 2009 წელს დასრულდა, იძულებითი გადაადგილება გამოიწვია, ძირითადად თამილი მოსახლეობის. განსახლების, რეაბილიტაციის, ჩრდილოეთის განვითარებისა და ინდუისტური რელიგიის საკითხთა სამინისტროს მონაცემებით, 2018 წლის 30 ივნისისთვის ქვეყანაში 37 ათასზე მეტი იძულებით გადაადგილებული პირი რჩებოდა. ყველა დევნილს აქვს გადაადგილების სრული თავისუფლება, თუმცა უმეტესობა ვერ ახერხებს სახლში დაბრუნებას სხვადასხვა მიზეზების გამო. მათ შორისაა დანაღმული ტერიტორიები, სამუშაოს ნაკლებობა, ძირითად სერვისებზე წვდომის ნაკლებობა და ა.შ. ხელისუფლება მხარს უჭერს დევნილების დაბრუნებას და ამის ჟესტად, სახელმწიფომ დააბრუნა სამხედროების მიერ დაკავებული მიწა (840 აკრის ოდენობით) და სახელმწიფო მიწა ხელმისაწვდომი გახადა მიწის გარეშე დარჩენილი დევნილებისთვის. სამხედროები და სხვა სამთავრობო უწყებები ეხმარებიან დევნილებს დაბრუნების პროცესში – გამოთავისუფლებულ მიწებზე ისინი აშენებენ სახლებსა და სკოლებს და უზრუნველყოფენ სხვადასხვა სახელმწიფო სერვისის მიწოდებას.[2]

[1] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Sri Lanka, 4 February 2019

 (accessed on 13 May 2019)

[2] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Sri Lanka, 13 March 2019

 (accessed on 13 May 2019)

თურქეთი. ქურთების მიმართ დამოკიდებულება. მარტი, 2019

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House თურქეთის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში, რომელიც 2018 წელს განვითარებულ მოვლენებს ასახავს, წერს, რომ სექტემბერში დაკავებული იქნა სალაჰატტინ დემირტასი, რომელიც საპრეზიდენტო არჩევნებში პრო-ქურთული „ხალხის დემოკრატიული პარტიის“ (HDP) კანდიდატი იყო. მას ბრალად ტერორიზმის ხელშეწყობა დასდეს და 4 წლით  და 8 თვით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. 2016 წლის ჩაშლილი სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდეგ, მუნიციპალურ დონეზე ბევრი თანამდებობის პირი იქნა დათხოვნილი. მათი უმრავლესობა გაათავისუფლეს ტერორიზმისთვის ხელშეწყობის მოტივით, საგანგებო მდგომარეობის შედეგად მიღებული სპეციალური კანონების მეშვეობით, რომელსაც ფართოდ განმარტავენ და უკანასკნელ ხანებში ძირითადად ქურთი პოლიტიკოსების მისამართით იყენებენ. მაგალითად, 2018 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, იმ 102 მუნიციპალიტეტიდან, რომლებშიც ქურთები უმრავლესობას წარმოადგნენე, 94-ში ქალაქის მერები დაითხოვეს და ჩაანაცვლეს მმართველი პარტიის მხარდამჭერი პირებით.

ამას გარდა, ანგარიშში ასევე საუბარია იმ საკითხზეც, რომ ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობები ქვეყნის პოლიტიკურ პროცესებში სათანადოდ არ არიან ჩაბმულნი. მიუხედავად იმისა, რომ მათ ნაწილს პარლამენტში საკუთარი წარმომადგენლები ჰყავს CHP  და HDP (პრო-ქურთული პარტიები) პარტიების სახით, მთავრობის მიერ წამოწყებულმა ოპოზიციურ პარტიათა წინააღმდეგ მიმართულმა სადამსჯელო კამპანიამ მნიშვნელოვნად დააზარალა ქურთებისა თუ სხვა ეთნიკური უმცირესობების პოლიტიკური და საარჩევნო უფლებები.

ქურთ მუშათა პარტიასთან (PKK) მიმდინარე კონფლიქტი გამოყენებული იყო ქურთი მოსახლეობის მიმართ დისკრიმინაციული ქმედებების გასამართლებლად. მაგალითად, აღნიშნული მიზეზით აკრძალეს ქურთული ფესტივალის ჩატარება და ქურთული ენისა და კულტურის პროპაგანდა. 2015 წლის შემდგომ, ბევრი ქურთული სკოლა თუ კულტურული ორგანიზაცია იქნა დახურული მთავრობის მიერ.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი თურქეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერს, რომ თურქეთის კონტიტუცია არ ცნობს არც ერთ ეროვნულ, ეთნიკურ თუ რელიგიურ უმცირესობას გარდა სამი არამუსლიმური რელიგიური უმცირესობისა: სომეხი მართლმადიდებელი ქრისტიანები, ებრაელები და ბერძენი მართმადიდებელი ქრისტიანები. შესაბამისად, ბევრ ეროვნულ თუ ეთნიკურ უმცირესობებს (მათ შორის, ქურთებს) არ აქვთ საშუალება, სრულად ჰქონდეთ წვდომა საკუთარ რელიგიურ, ლინგვისტურ თუ კულტურულ უფლებებზე.

თურქეთში ქურთული წარმომავლობის და ქურთულ ენაზე თუ დიალექტებზე მოლაპარაკე დაახლოებით 15 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს. წლის განმავლობაში, უსაფრთხოების ძალების მიერ ქურთ მუშათა პარტიის (PKK) წინააღმდეგ განხორციელებულ ქმედებები არაპროპორციულ ნეგატიურ გავლენას ახდენდნენ ადგილობრვ თემებზე. რამდენიმე, ძირითადად ქურთული ადგილობრივი თემის წარმომადგენლები აცხადებნდნენ, რომ მთავრობა მათ უქვემდებარებდა ე.წ. კომენდანტის საათს, რაც ახსნილი იყო PKK-ს წინააღმდეგ მიმართული უსაფრთოების ზომებით.

ქურთების და პრო-ქურთული სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები და პოლიტიკური პარტიები აცხადებდნენ, რომ ფიქსირდებოდა მზარდი პრობლემები მათ მიერ შეკრების და მანიფესტაციის უფლებების განხორციელების კუთხით. მთავრობამ, 2016 წლის ჩაშლილი სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდეგ, ასობით ქურთული სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაცია და მედია საშუალება დახურა. არც ერთი აღნიშნული ორგანიზაცია არ გახსნილა საგანგებო მდგომარეობის გაუქმების შემდეგაც. გასული წლის 10 დეკემბრის მონაცემებით, 2016 წლიდან მოყოლებული, ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში სულ 2654 პირი, მათ შორის, სამხედროები, პოლიციელები, PKK წევრები და სამოქალაქო პირები, დაიღუპა PKK-სთან შეიარაღებული დაპირისპირებების შედეგად.

კანონი საშუალებას აძლევს მოქალაქეებს, გახსნან კერძო სასწავლო დაწესებულებები, სადაც მოსწავლეები განათლებას მიიღებენ იმ ენასა თუ დიალექტზე, რომელზედაც ისინი ლაპარაკობენ. თუმცა, ქურთული ენა საჯარო სკოლებში არ ისწავლება. ამას გარდა, მართალია, ზოგიერთ უნივერსიტეტში არსებობს ქურთული ენის არჩევითი კურსები, ხოლო 2 კონკრეტულ სასწავლებელში – ქურთული ენის დეპარტამენტი, თუმცა, აღნიშნულ დეპარტამენტებში მომუშავე პერსონალის ბევრი წევრი იყო იმ ათასთა შორის, რომლებიც საგანგებო მდგომარეობის შედეგად მიღებული კანონების საფუძველზე დაითხოვეს, შესაბამისად, აღნიშნულ პროგრამებზე ლექტორი სპეციალისტების ნაკლებობაა.

ანგარიშში ასევე საუბარია ქურთების პოლიტიკურ აქტივობებსა და აღნიშნულთან დაკავშირებული სამთავრობო ქმედებების შესახებ. პროკურორები იყენებდნენ ტერორიზმისა და სახელმწიფოს უსაფრთხოების წინააღმდეგ მიმართული საფრთხის ფართო დეფინიციას, რაც საშუალებას აძლევდათ დაეპატიმრებინათ ადამიანის უფლებათა აქტივისტები, მედიის წარმომადგენლები, PKK-ს მიმართ სიმპათიით განწყობილი პირები, ბიზნესმენები, დაეხურათ პრო-ქურთული ორგანიზაციები და ა.შ. მთავრობა ქურთულ ენაზე მომუშავე მედია საშუალებების პერსონალს ასევე მიიჩნევდა „ტერორისტებად“, რასაც ამართლებდნენ მათი PKK-სთან სავარაუდო კავშირით.

დახურულია თითქმის ყველა ქურთულ ენაზე მომუშავე ტელევიზია, გაზეთი თუ რადიო სადგური. თუმცა, ივლისში საგანგებო მდგომარეობის დასრულების შემდგომ, ერთ-ერთი მათგანი – Amed Radio-Television კვლავ გაიხსნა.

ანგარიშის მიხედვით, მედია საშუალებები ზოგადად, იყენებდნენ თვით-ცენზურას და თავს არიდებდნენ ისეთ თემებზე სტატიების გამოქვეყნებას, რომელსაც შესაძლოა სამართლებრივი დევნა მოჰყოლოდა. მაგალითად, იყო შემთხვევები, როდესაც პროკურატურამ მიიჩნია, რომ ზოგიერთი ქურთულ ენაზე დაწერილი წიგნის, ასევე, პრო-ქურთული ან გიულენისტური წიგნის ქონა უტოლდებოდა ტერორისტული ორგანიზაციის წევრობის სარწმუნო მტკიცებულებას.

შეურაცხყოფასთან დაკავშირებულ ქეისებში, ყველაზე მეტად, სამიზნეს წარმოადგენდნენ პოლიტიკური პარტიების წევრი, განსაკუთრებით, პრო-ქურთული HDP პარტიიდან. წლის ბოლოსთვის არსებული მდგომარეობით, 6000-მდე HDP წევრი იმყოფებოდა ციხეში ტერორიზმისა თუ შეურაცხყოფასთანა დაკავშირებული ბრალდებების გამო.

ასევე, წლის განმავლობაში, სხვადასხვა ტიპის პრო-ქურთული დემონსტრაციების მიმდინარეობისას, პოლიცია იყენებდა ძალადობრივ მეთოდებს. მაგალითად, ივნისში HDP-ს წევრები აღნიშნავდნენ პარტიის წარმატებას არჩევნებში, როდესაც ზოგიერთმა მათგანმა პოლიციის მანქანების ქვები ესროლეს. საპასუხოდ, პოლიციამ დემონსტრაცია ცრემლსადენი გაზისა და წყლის ჭავლის გამოყენებით დაშალა.[2]

გერმანიის მიგრაციისა და ლტოლვილთა საკითხების ფედერალური სამსახური (BAMF) 2019 წლის 18 თებერვალს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ თურქეთში ასობით ქურთი დაალავეს. სამთავრობო მედია სააგენტო Anadolu-ს მიხედვით, 15 თებერვალს ჩატარებული 156 ერთდროული სპეც. ოპერაციის შედეგად, 735 ქურთი პირი დააკავეს, რომელთაც ბრალად ედებოდათ PKK-ს მხარდაჭერა. სპეც. ოპერაციები ჩატარდა PKK-ს დამაარსებლისა და ლიდერის – აბდულა ოჩალანის დაჭერიდან 20 წლის თავზე. დაკავებულებს ბრალად სდებდნენ ისეთი ტიპის მასობრივი პროტესტების ორგანიზებას, რომლითაც „შეიქმნებოდა ქაოსი“ წინასაარჩვნო პერიოდში (თურქეთში 31 მარტს ადგილობრივი თვითმართველობის არჩევნები ტარდება). სააგენტოს ინფორმაციით, 226 პირი იმ დღესვე გაათავისუფლეს. რეიბის დროს, პოლიციამ ამოიღო იარაღი, ტყვია-წამალი და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობები.[3]

[1]Freedom House –  Freedom in the World 2019 – Turkey, available at

[accessed 18 March 2019]

[2] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Turkey available at

[accessed 19 March 2019]

[3] BAMF – Federal Office for Migration and Refugees (Germany) – Brief update on recent developments (security, politics, economy) in selected countries 18 February 2019 – available at

[accessed 19 March 2019]

ეგვიპტე. ეთნიკურად ნუბიელების მიმართ დამოკიდებულება. სექტემბერი, 2018

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Minority Rights Group International“ 2017 წლის ოქტომბერში ეგვიპტის უმცირესობების შესახებ გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ ნუბიელები ზემო ნილოსის რეგიონში ცხოვრობენ. სტატისტიკური მონაცემები სხვადასხვა ციფრს ასახელებენ; ვარაუდობენ, რომ მათი რაოდენობა, დაახლოებით 3-4 მილიონია. 1899 წლის შეთანხმების შემდეგ, რომლის მიხედვითაც ეგვიპტემ და სუდანმა სახელმწიფო საზღვრები დაადგინეს, ნუბიელების ერთი ნაწილი ეგვიპტის შემადგენლობაში აღმოჩნდა, მეორე – სუდანის. კულტურულმა, ენობრივმა და ნათესაურმა კავშირებმა განაპირობა ის, რომ ნუბიელები ახლო კონტაქტს და მიმოსვლას ინარჩუნებდნენ საზღვრის ორივე მხარეს. ასეთი მდგომარეობა გრძელდებოდა 1964 წლის ევაკუაციამდე, რასაც ასვანის დიდი დამბის მშენებლობა ახლდა თან. ეგვიპტური ნუბია ასვანის პროვინციის ნაწილია; აღნიშნული პროვინცია მოიცავს ასევე ხალხმრავალ ტერიტორიებს, სადაც არა ნუბიელები ბინადრობენ. შედეგად, ეთნიკურად ნუბიელები, თავიანთ მშობლიურ პროვინციაში, უმცირესობაში არიან.

მიუხედავად იმისა, რომ ეგვიპტე დიდ ძალას წარმოადგენდა დინასტიური მმართველობის თითქმის მთელი პერიოდის განმავლობაში, მათ არასდროს გაუნადგურებიათ სამხრეთელი მეზობელი ნუბია; არც ნუბიელები, რომლებმაც მიიღეს ეგვიპტური ღმერთები და მმართველობის იდეები, სრულად არ დამდგარან ჩრდილოელი მეზობლის გზაზე. ნუბიელთა ქალაქი მეროა ნილოსის 200-კილომეტრიალ სანაპიროზე იყო გადაჭიმული (დღევანდელი ხართუმი) და ნილოსზე ვაჭრობის კონტროლით მდიდრდებოდა. როდესაც ეგვიპტე ბიზანტიის შემადგენლობაში შევიდა, ნილოსის რეგიონში ქრისტიანობა შევიდა. კოპტური ქრისტიანობა გავრცელდა ნუბიაშიც, სადაც ქრისტიანული სამეფო არსებობდა მეთოთხმეტე საუკუნემდე. ამ დროს ნუბიამ ისლამი მიიღო – 7 საუკუნით გვიან, ვიდრე ეს ეგვიპტემ გააკეთა. ამის შემდეგ ძალიან ბევრი ეკლესია მეჩეთად გადაკეთდა.

სოფლად მცხოვრები ნუბიელები მეოცე საუკუნის უმეტესი ნაწილის განმავლობაში იყვნენ უგულებელყოფილები და ექსპლოატაციის ობიექტები. 1910 წლიდან 1960 წლამდე, ნუბიელთა სოფლებში (ვიდრე ეს სოფლები სრულად არ განადგურდა), ძირითადად, ქალები, ბავშვები და მოხუცები ცხოვრობდნენ; შრომისუნარიანი მამაკაცები სამსახურის საძებნად ემიგრაციაში მიდიოდნენ. ნუბიელთა სოფლები სამშენებლო პროექტებმა, მათ შორის დამბების მშენებლობამ შეიწირა. დაახლოებით 70 წლის განმავლობაში, ნუბიელებმა თავიანთი მიწების 60%-მდე დაკარგეს – ეს მიწები ან განადგურდა ან საცხოვრებლად უვარგისად გამოცხადდა. ასობით წლის განმავლობაში ეგვიპტურ აზროვნებაში სიტყვები „ნუბიელი“ და „ტყვე“ სინონიმები იყო. ნუბიელები ახლად, დიდწილად, გამოთიშული არიან ეგვიპტის ეროვნული ცხოვრებიდან. 2002 წლის ოქტომბერში ნუბიელებმა მოიწვიეს ნუბიელთა პირველი კონგრესი, სადაც დაკარგული მიწების სანაცვლოდ, მთავრობისგან უფრო მეტი კომპენსაცია მოითხოვეს. ნუბიელები კვლავ დაზარალებულები არიან დამბების მშენებლობებით და მათ კვლავ არ მიუღიათ ადეკვატური კომპენსაცია დაკარგული მიწების სანაცვლოდ. დამბები ეგვიპტის განვითარებას ემსახურება და ნუბიელების თქმით, მთავრობა კვლავ უგულებელყოფს მათ საჭიროებებს.

2005 წლიდან ნუბიელები გახდნენ უფრო აქტიურები ცვლილებების მოთხოვნის მხრივ და შეიქმნა სხვადასხვა ახალგაზრდული მოძრაობა, რომლებიც აქტიურები იყვნენ 2008 წლის პურის კრიზისის დროს. ახალგზარდა ნუბიელების პოლიტიკური აქტივობები უფრო გაძლიერდა 2011 წლის მოვლენების დროს, როდესაც დიდ მობილიზაციას ჰქონდა ადგილი.

2014 წელს, ქვეყნის ახალი კონსტიტუციის განხილვის პერიოდში, ნუბიელებს მიეცათ საშუალება საკონსტიტუციო ცვლილებების კომიტეტს შეხვედროდნენ და გარკვეული ცვლილებების ინიცირება მოეხდინათ. 2012 წლის კონსტიტუცია წინა პრეზიდენტის მორსის მიერ იყო მიღებული და ამ დოკუმენტს ძალიან ბევრი ადამიანი და ორგანიზაცია აკრიტიკებდა. უფლებადამცველების თქმით, 2012 წლის კონსტიტუცია ლახავდა ყველა უმცირესობის უფლებებს. ახალი კონსტიტუციით დიდი წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ნუბიელთა დაბრუნების უფლების აღიარება, რაც პირველად მოხდა. კონსტიტუციის 236-ე მუხლი ადგენდა, რომ სახელმწიფოს უნდა გადაედგა ნაბიჯები ნუბიელთა თავიანთ მიწაზე დაბრუნების უფლების აღსასრულებლად; გარდა ამისა, დოკუმენტის რატიფიცირებიდან ათი წლის ვადაში უნდა მომხდარიყო ამ მიწების განვითარება; კონსტიტუცია ასევე ავალებდა სახელმწიფოს ისეთი ღონისძიებების გატარებას, რომელიც  უზრუნველყოფდა ნუბიელთა კულტურის შენარჩუნებას. მიუხედავად ამისა, რამდენიმე თვის შემდეგ, პრეზიდენტმა სისიმ გამოსცა 444-ე განკარგულება, რომლითაც სასაზღვრო ტერიტორიები სამხედრო ზონებად, შესაბამისად არა საცხოვრებელ ზონებად გამოაცხადა. პრეზიდენტის გადაწყვეტილება ნუბიელთა ბევრ სოფელს შეეხო.

2015 წლის საპარლამენტო არჩევნებში „ახალმა ნუბიამ“ თავისი მანდატი მოიპოვა – იასინ აბდელ საბური ეგვიპტის პარლამენტის პირველი ნუბიელი დეპუტატი გახდა. აღნიშნული ფაქტი პოზიტიურად იქნა შეფასებული; ამასთან, ბევრი სკეპტიკურად უყურებდა იმ საკითხს თუ რამდენად მოხდებოდა ნუბიელთა თემისთვის ყველაზე აქტუალური საკითხების გადაწყვეტა. ეს საკითხები იყო მშობლიურ მიწებზე დაბრუნება, უმუშევრობის შემცირება, სერვისების მიწოდების გამართვა და ნუბიელთა ენისა და კულტურის დაცვა. აბდელ საბურმა პირობა დადო, რომ ხელისუფლებას 2014 წლის კონსტიტუციის 47-ე და 50-ე მუხლების აღსრულებისკენ უბიძგებდა; აღნიშნული მუხლები სხვადასხვა ჯგუფის კულტურული იდენტობისა და მემკვიდრეობის დაცვას ეხებოდა.

იმედგაცრუებამ ზღვარს მიაღწია 2016 წელს. კულმინაცია დადგა 2017 წლის 2 იანვარს, როდესაც პირველად ნუბიელი აქტივისტები დააპატიმრეს სახელმწიფოს წინააღმდეგ მათი პროტესტის გამო. ექვს პირს ბრალი წაუყენეს უკანონო შეკრების, საფუძვლის გარეშე პროტესტის და უსაფრთხოების ძალებზე თავდასხმის მუხლებით, მას შემდეგ, რაც ისინი პოლიციამ დააპატიმრა იმ დროს, როდესაც ისინი მიწის ფლობის შესახებ პრეზიდენტის დადგენილების გასაპროტესტებლად მიდიოდნენ. პრეზიდენტის 355-ე და 498-ე დადგენილებებით, რომლებიც 2016 წლის აგვისტოსა და ნოემბერში იქნა მიღებული, ხდება 1100 აკრი მიწის კონფისკაცია, რის შედეგადაც ნუბიელები, რომლებიც ისედაც იძულებით გაიყვანეს მშობლიური მიწებიდან, კვლავ უნდა გადაადგილდნენ. ნოემბერში დემონსტრანტებმა მთავრობას მოლაპარაკებების დაწყება მოსთხოვეს; ნუბიელი აქტივისტები და სამოქალაქო საზოგადოება საერთაშორისო არბიტრაჟით იმუქრებოდა; თუმცა, მოგვიანებით მათ თავიანთი კამპანია შეაჩერეს და სახელმწიფოსგან ელიან პრობლემის მოგვარებას.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ კანონმდებლობა კრძალავს ნებისმიერი საფუძვლით დისკრიმინაციას. მიუხედავად ამისა, მუქი ფერის კანის მქონე ეგვიპტელები და სუბსაჰარელი აფრიკელები აწყდებიან დისკრიმინაციას და შევიწროვებას. კერძოდ, ნუბიელები ზემო ეგვიპტიდან განიცდიან დისკრიმინაციას მათი კანის ფერის გამო ან იმის გამო, რომ საზოგადოება მათ სუბსაჰარელ აფრიკელ მიგრანტებად ან ლტოლვილებად მიიჩნევს. ქვეყნის 2014 წლის კონსტიტუციის მიხედვით, სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს ნუბიელების მშობლიურ რეგიონში დაბრუნება და რეგიონის განვითარება დოკუმენტის რატიფიკაციიდან 10 წლის ვადაში.

2016 წლის აგვისტოში პრეზიდენტმა გამოსცა განკარგულება და სახელმწიფო საკუთრებაში მყოფ დაახლოებით 1000 აკრზე ახალი სასოფლო-სამეურნეო პროექტი დაამტკიცა. ამან ნუბიელთა პროტესტი გამოიწვია, მათი თქმით, აღნიშნული ნაბიჯები მათ ართმევს მშობლიურ მიწაზე დაბრუნების საშუალებას. ასობით ნუბიელი ჩაება საპროტესტო მსვლელობაში; მათ სახელმწიფო პროექტის ტერიტორიაზე მოხვედრილ ნუბიელთა ისტორიულ სოფელში შესვლა სცადეს. 19 ნოემბერს მსვლელობა ქალაქ ასვანის ავტობანზე უსაფრთხოების ძალებმა შეაჩერეს, რასაც დაპირისპირება მოყვა. დემონსტრანტებმა ქალაქში გზების გადაკეტვა და საბურავების დაწვა დაიწყეს. საპასუხოდ, უსაფრთხოების ძალებმა ისინი ალყაში მოაქციეს და საკვებსა და წყალზე წვდომა შეუზღუდეს. საბოლოოდ, მთავრობის მაღალი თანამდებობის პირები, მათ შორის პრემიერი ჩაერთო მოლაპარაკებებში და გავრცელებული ინფორმაციით, ნუბიელებს დაპირდა, რომ ისინი სახელმწიფო პროექტში არსებულ მიწაზე პრიორიტეტული უფლებით ისარგებლებდნენ.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ 2017 წლის 3 სექტემბერს უსაფრთხოების ძალებმა ასვანში 25 ნუბიელი დააპატიმრეს – ისინი 2011 წელს დაკავებული ნუბიელებისადმი მიძღვნილ საპროტესტო აქციაში მონაწილებდნენ. მათთვის წაყენებულ ბრალდებებს შორის იყო უკანონო შეკრება და უცხოური ორგანიზაციებისგან დაფინანსების მიღება. ზოგიერთმა დაკავებულმა შიმშილობა დაიწყო, მათ შორის აქტივისტმა გამალ სორორმა, რომელიც დიაბეტურ კომაში ჩავარდა და 6 ნოემბერს გარდაიცვალა. სორორის სიკვდილმა ნუბიელთა პროტესტის ახალი ტალღა ააგორა. 9 ნოემბერს ციხესთან გამართული აქციისას პოლიციამ კიდევ 13 დემონსტრანტი დააკავა. 12 ნოემბერს სასამართლომ თავდაპირველად დაკავებული 24 პირი გაათავისუფლა და მათი საქმის განხილვა 2018 წლისთვის გადადო.[3]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2017/2018 წლების ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ 2014 წლის კონსტიტუცია აღიარებს ძირძველი ნუბიელი ხალხის მშობლიურ მიწაზე დაბრუნების უფლებას, მთავრობა კვლავ არ აძლევს იძლებით გადაადგილებულ ნუბიელებს თავიანთ მიწაზე დაბრუნების საშუალებას, რითიც საფრთხეს უქმნის მათ კულტურულ, ისტორიულ და ენობრივ იდენტობას. 2017 წლის 3 სექტემბერს ნუბიელმა აქტივისტებმა გააპროტესტეს პრეზიდენტის გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც ნუბიელთა 16 სოფელი სამხედრო ზონად გამოცხადდა და იქ ცხოვრება აიკრძალა. პოლიციამ 25 დემონსტრანტი 3 თვის ვადით დააკავა.[4]

[1] Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Egypt : Nubians, October 2017, available at:

[accessed 5 September 2018]

[2] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Egypt, 3 March 2017, available at:

[accessed 5 September 2018]

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Egypt, 20 April 2018

 (accessed on 5 September 2018)

[4] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Egypt, 22 February 2018, available at:

[accessed 5 September 2018]

ერაყი. ქურთი ფეილების მიმართ დამოკიდებულება. ივლისი, 2018

ქურთი ფეილები ერაყის ქურთული მოსახლეობის ნაწილს წარმოადგენენ, რომლებიც ძირითადად ბაღდადში, ცენტრალური ერაყის აღმოსავლეთ ნაწილში და სამხრეთ ერაყში, ირანის საზღვართან, ცხოვრობენ. ისინი საუბრობენ საკუთარ ქურთულ დიალექტზე – ფეილიზე. ფეილები დღემდე ცხოვრობენ ბაღდადის ერთ-ერთ უძველეს უბანში, რომელსაც მათ გამო ეწოდა „აგდ ალ-აქრად“ („ქურთების კვარტალი“). ერაყის ყოფილმა ტოტალიტარულმა რეჟიმმა, 1980 წელს უსამართლო, დაუსაბუთებელი და უკანონო საბაბით ქვეყნიდან იძულებით გააძევა ქურთი ფეილები. აღნიშნული ეთნიკური წმენდა ყველაზე დიდი და სისასტიკით გამორჩეული იყო ფეილების წინააღმდეგ.[1]

გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტის 2013 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ მიმდინარე პოლიტიკური კლიმატი ხასიათდება გახსნილობით, პლურალიზმით, თანასწორობით და ტოლერანტობით სხვების მიმართ. ყველას აქვს უფლება, სპეციალური საგანმანათლებლო კურიკულუმის მიხედვით, ისწავლოს საკუთარი რელიგიის პრინციპები სკოლაში. რასაფას განათლების გენერალური დირექტორატის ტერიტორიული იურისდიქციის ფარგლებში ფეილების (შიიტური) ქურთული სკოლა გაიხსნა ბაღდადში.

დიქტატორული რეჟიმის დროს, იმ მოსაზრების საფუძველზე, რომ ქურთი ფეილები ეროვნებით ირანელები არიან, გახდნენ იძულებითი გადაადგილების და დეპორტაციის მსხვერპლნი. 2003 წლის შემდეგ, მათ მიეცათ იმედი, რომ აღიდგენდნენ ჩამორთმეულ უფლებებს. ამჟამად, ისინი მონაწილეობენ ერაყის პოლიტიკურ ცხოვრებაში, ადგილი უკავიათ წარმომადგენლობით საბჭოსა და ერაყის მთავრობაში.

ქურთ ფეილებს, პროვინციულ საბჭოებში უმცირესობების წარმომადგენლობითი ადგილები გარანტირებული აქვთ კვოტებით გადანაწილების პრინციპით. ზოგიერთ ფეილს უკავია მაღალი დონის სამთავრობო თანამდებობა, როგორიცაა მინისტრის, მინისტრის თანაშემწის, ელჩის, დირექტორის და სხვა. 2003 წელს დიქტატორული რეჟიმის დაცემის შემდეგ უმცირესობების წევრების მიმართ ჩადენილი ძირითადი დანაშაულები მოიცავს შემდეგს:

უამრავი ოჯახი, რომელიც მიეკუთვნება უმცირესობებს დაექვემდებარა იძულებით გადაადგილებას და მიგრაციას ქვეყნის ცხელ წერტილებში არსებული არასტაბილური სახიფათო მდგომარეობის გამო, მაგალითად როგორიცაა ბაღდადის და მოსულის პროვინციები. ზოგიერთმა ოჯახმა დროებითი თავშესაფარი ქვეყნის ფარგლებს გარეთ ნახა, მაგ, სირიასა და იორდანიაში. სხვები კი გადაადგილდნენ ქურთისტანში და ქვეყნის სხვა უსაფრთხო რაიონებში. რაც შეეხება ქურთ ფეილებს, იძულებით გადაადგილდა 14 ფეილი ოჯახი.[2]

აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის 2016 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში, რომელიც ეხება 2015 წლის მოვლენებს, ნათქვამია, რომ ქურთი ფეილები სხვა რელიგიურ უმცირესობათა ჯგუფებთან ერთად წარმოადგენდა ისლამური სახელმწიფოს სამიზნეს, რომელთა მიზანიც იყო თავიანთი კონტროლირებადი ტერიტორიებიდან განედევნათ და აღმოეფხვრათ რელიგიური უმცირესობები. ისლამური სახელმწიფო სოციალური მედიისა და პრესის საშუალებით, ღიად ავრცელებდა საკუთარ განზრახვას იმის შესახებ, რომ მოეკლათ ყველა შიიტი „სადაც კი ნახავდნენ მათ“, რამდენადაც ისინი არიან „ურწმუნოები“.[3]

2012 წლის 1-ელ თებერვალს ფინეთის იმიგრაციის სამსახურმა და შვეიცარიის მიგრაციის ფედერალურმა ოფისმა გამოაქვეყნა ანგარიში, რომელიც ეხებოდა, ამანსა და ქურთისტანში, ფინეთისა და შვეიცარიის ფაქტების დამდგენი ერთობლივი  კომისიის შედეგებს. ანგარიშში აღნიშნულია შემდეგი: გამოკითხულმა წყაროებმა დაადასტურეს, რომ ქურთისტანის რეგიონალური მთავრობა ღიაა და ლიბერალურად არის განწყობილი რელიგიური და ასევე ეთნიკური უმცირესობების მიმართ. ქურთისტანის კონტროლის ქვეშ არსებული ტერიტორიები შეიძლება ჩაითვალოს უსაფრთხოდ უმცირესობებისთვის. ქურთი ფეილები, იეზიდები, კაკაი და შაბაქები აღქმულნი არიან ქურთებად და შესაბამისად არ იდევნებიან, თუმცა შესაძლოა მათ მიმართ ადგილი ჰქონდეს ასიმილაციის კუთხით სოციალურ ზეწოლას.[4]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის (UNHCR ) მიხედვით, ზოგიერთი ქურთი ფეილი შეუერთდა შიიტურ მილიციას, რომელიც ხშირ შემთხვევაში ეწინააღმდეგება პეშმერგას ძალებს. აღნიშნულის გამო, პეშმერგას მხრიდან ქურთი ფეილების დაცვა აღარ განხორციელდება. იმის გათვალისწინებით, რომ ერაყის მოსახლეობის უმრავლესობა შიიტია, ირანმა მჭიდრო კონტაქტები დაამყარა ერაყის ლიდერებთან, რათა ერაყელი შიიტები პოლიტიკური და სამხედრო მიზნებისთვის გამოიყენოს. ირანი თავის რეგიონულ ხელისუფლებას ამყარებს შეიარაღებულ შიიტურ დაჯგუფებაზე – „სახალხო მობილიზაციის ძალებზე“ (ალ-ჰაშდ ალ-შააბი) და ქურთ ფეილებზე, რომლებიც ქურთისტანში არსებული სიტუაციის შესახებ აწვდიან ინფორმაციას. ქურთისტანში მცხოვრებ ქურთებს შორის, ქურთი ფეილები უმცირესობათა ჯგუფს წარმოადგენენ,  რომლებიც ექვემდებარებიან ირანულ გავლენას რეგიონში. დღესდღეობით, „სახალხო მობილიზაციის ძალები“ წარმოადგენენ ერთ-ერთ ძირითად ძალას, რომელიც იბრძვის ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ ერაყში.[5]

[1] FKDU, Faylee Kurds Democratic Union, Faylee Kurds in Iraq, the present, available at:

[accessed 14 July 2018]

[2] Ministry of Foreign Affairs Iraq; Ministry of the Interior Iraq; Ministry of Defence Iraq; Ministry of Justice Iraq; Ministry of Human Rights Iraq; Ministry of Labour and Social Affairs Iraq; Ministry of Planning and Development Cooperation Iraq et al.: Consideration of reports submitted by States parties under article 40 of the Covenant; Fifth periodic reports of States parties due in 2000; Iraq [16 October 2013] [CCPR/C/IRQ/5], 12 December 2013 (published by UN Human Rights Committee, available at ecoi.net)

[accessed 14 July 2018]

[3] United States Department of State, 2015 Report on International Religious Freedom – Iraq, 10 August 2016, available at:

[accessed 14 July 2018]

[4] A.A.M v. Sweden, Application no. 68519/10, Council of Europe: European Court of Human Rights, 3 April 2014, available at:

[accessed 14 July 2018]

[5] Danish Immigration Service, The Kurdistan Region of Iraq (KRI), Access, Possibility of Protection, Security and Humanitarian Situation, Report from fact finding mission to Erbil, the Kurdistan Region of Iraq (KRI) and Beirut, Lebanon, 26 September to 6 October 2015, April 2016, available at:

[accessed 14 July 2018]

კენია. ეთნიკურად სომალელთა მიმართ დამოკიდებულება. ივნისი, 2018

უმცირესობათა უფლებების დაცვის საერთაშორისო ორგანიზაცია „Minority Rights Group International“ 2018 წლის იანვრის ანგარიშში კენიის შესახებ წერს, რომ კენია ეთნიკურად, ლინგვისტურად, კულტურულად და რელიგიურად მრავალფეროვანი ქვეყანაა. ეთნიკური უმცირესობები, როგორებიც არიან ნუბიანები და სომალელები, არ არიან აღიარებულნი უმცირესობად კენიის მთავრობის მიერ და აქვთ პრობლემები მოქალაქეობის დოკუმენტაციაზე წვდომის კუთხით. უკანასკნელ წლებში მკვეთრად იმატა პოლიტიკურმა კონფლიქტმა ეთნიკურ ნიადაგზე. ძალაუფლებისთვის ბრძოლა და ეთნიკური ნიშნით ძალაუფლების მიღმა დატოვება დაძაბულობის ძირითად წყაროდ იქცა კენიაში. მოწყვლად უმცირესობებს მიეკუთვნებიან მუსლიმები, მაგალითად მომთაბარე მწყემსები, როგორებიც არიან სომალელები და მაასაები და მონადირე-შემგროვებლები.

კენიაში სომალელი უმცირესობა არცთუ მცირე რაოდენობითაა წარმოდგენილი, მათ შორის არიან როგორც სომალური წარმოშობის კენიის მოქალაქეები, ასევე სომალელი ლტოლვილები. სომალური ექსტრემისტული ორგანიზაცია ალ-შაბაბის მხრიდან მომდინარე ტერორიზმის საფრთხის ზრდამ კენიის შიგნით, გამოიწვია კენიის მთავრობის მხრიდან სულ უფრო ნაკლები შემწყნარებლობა სომალელი ლტოლვილების მიმართ. კერძოდ, 2016 წელს, მთავრობის მიდგომის ცვლილებამ გამოიწვია დიდი მცდელობების სერია, დაეხურათ სომალელი ლტოლვილებით დასახლებული ბანაკი და სომალელი ლტოლვილები დაებრუნებინათ სომალიში.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2018 წლის თებერვალს გამოქვეყნებულ ანგარიშში კენიის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის მოსახლეობის დაახლოებით 83% ქრისტიანი, ხოლო 11% – მუსლიმია. მუსლიმთა უმეტესობა ჩრდილო-აღმოსავლეთით სანაპირო რეგიონებში ცხოვრობს, სადაც ეთნიკურობა და რელიგია ხშირად გადაჯაჭვულია. დადააბის ლტოლვილთა ბანაკში, დაახლოებით, 280 ათასი ეთნიკურად სომალელი ლტოლვილი ცხოვრობს. 160 ათასამდე ლტოლვილი ცხოვრობს კაკუმას ბანაკში, მათ შორის არიან სომალელები, სამხრეთ სუდანელები და ეთიოპიელები, რომლებიც სხვადასხვა რელიგიის მიმდევრები არიან.[2]

„Amnesty International“ 2017/18 წლების ანგარიშში სომალის შესახებ წერს, რომ 2017 წლის 25 აპრილს გარისას უზენაესმა სასამართლომ ბრძანა 29 სომალელი თავშესაფრის მაძიებლის დეპორტაცია სომალიში. ჯგუფი მარტში დააპატიმრეს და მაგისტრატი სასამართლოს წინაშე წარადგინეს კენიაში უკანონოდ ყოფნის ბრალდებით. მაგისტრატმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ისინი დადააბის ბანაკში უნდა გადაეყვანათ, სადაც ლტოლვილთა საკითხთა სამდივნოს უნდა დაერეგისტრირებინა ისინი; თუმცა სამდივნოს თანამშრომელმა უარი თქვა ჯგუფის რეგისტრაციაზე. მაგისტრატი სასამართლოს დადგენილება გააუქმა უზენაესმა სასამართლომ და 29-ვე პირი, მათ შორის 10 ბავშვი 2017 წლის 4 მაისს სომალიში დაადეპორტეს.[3]

„Human Rights Watch“ თავის 2018 წლის ანგარიშში კენიის შესახებ წერს, რომ კენიის უსაფრთხოების ძალები გარეულნი იყვნენ ადამიანის უფლებათა სერიოზულ დარღვევებში, მათ შორის იმ პირთა მიმართ უკანონო მკვლელობებსა იძულებით გაუჩინარებებში, ვისაც მოიაზრებდნენ, რომ კავშირი ჰქონდა ალ-შაბაბთან. ასევე, ადგილი ჰქონდა, ძალადობრივ საპოლიციო ოპერაციებს, რომელთა მიზანს ძირითადად კენიელი და არა-კენიელი სომალელები და მუსლიმები წარმოადგენდნენ. 2016 წლის დეკემბერში პრეზიდენტისთვის მიწერილ წერილში კენიური და საერთაშორისო ადამიანის უფლებადამცველი ორგანიზაციები უჰურუ კენიატას მოუწოდებდნენ ასეთი მკვლელობებისა და გაუჩინარებების შეჩერებას; თუმცა, პრეზიდენტს წერილისთვის პასუხი არ გაუცია.

2017 წლის თებერვალში კენიის უზენაესმა სასამართლომ შეაჩერა მთავრობის განკარგულება დადააბის ლტოლვილთა ბანაკის დახურვის შესახებ, სადაც 240 ათასი, ძირითადად, სომალელი ლტოლვილი ცხოვრობს. 2011 წელს ბანაკში 465 ათასი ლტოლვილი ცხოვრობდა, თუმცა მთავრობის მხრიდან დახურვის მუქარებისა და საკვებისა და სხვადასხვა სერვისის შეზღუდვის შედეგად, რაოდენობა განახევრდა. დაახლოებით, 32 ათასი დაბრუნდა სომალიში 2017 წელს. 2016 წლის მაისში კენიის ხელისუფლებამ განაცხადა, რომ ისინი დახურავენ ბანაკს და იძულებით დააბრუნებენ სომალელ ლტოლვილებს, რადგან ისინი ტერორისტების თავშესაფარს წარმოადგენენ.[4]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში კენიის შესახებ წერს, რომ პოლიცია თვითნებურად აკავებდა და აპატიმრებდა ხალხს. ასეთი ქმედებების მსხვერპლნი, ძირითადად, ღარიბი ახალგაზრდა კაცები ხდებოდნენ. ადამიანის უფლებადამცველი ორგანიზაციები ჩიოდნენ, რომ ანტიტერორისტული ოპერაციების ფარგლებში ადგილი ჰქონდა დიდი რაოდენობით დაკავებებს და დაპატიმრებებს, რომელთა სამიზნესაც, ძირითადად, ეთნიკურად სომალელები და კენიელი მუსლიმები წარმოადგენდნენ. ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში ხშირად ჰქონდა ადგილი კონფლიქტებს სომალურ, ტურკანა, გაბრა, ბორანა, სამბურუ, რენდილისა და პოკოტეს ეთნიკურ ჯგუფებს შორის; მათ შორის, ადგილი ჰქონდა ბანდიტობებს, მიწის გამო ჩხუბებსა და პირუტყვის ქურდობებს. ქვეყნის საზღვრების გარშემო მიმდინარე დავა ასევე იყო ძალადობის წყარო. ოჯახში მომუშავეები უგანდიდან, მწყემსები ეთიოპიიდან და სხვები სომალიდან, სამხრეთ სუდანიდან და ბურუნდიდან იძულებითი შრომის მსხვერპლები ხდებოდნენ.[5]

[1] Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Kenya, January 2018, available at:

[accessed 25 June 2018]

[2] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note Kenya: Background information, including actors of protection and internal relocation , February 2018, Version 1.0, available at:

[accessed 25 June 2018]

[3] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Kenya, 22 February 2018, available at:

[accessed 25 June 2018]

[4] Human Rights Watch, World Report 2018 – Kenya, 18 January 2018, available at:

[accessed 25 June 2018]

[5] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Kenya, 20 April 2018

 (accessed on 25 June 2018)

ეთიოპია. ეთიოპიაში მცხოვრები ერიტრიელების მიმართ დამოკიდებულება. მარტი, 2018

ავსტრალიის ლტოლვილთა საკითხების მიმოხილვის ტრიბუნალი 2012 წლის აპრილში მომზადებულ ინფორმაციაში წერს, რომ ეთიოპიაში ერიტრიელების მიმართ სოციუმის მხრიდან თუ სისტემური დისკრიმინაციის შესახებ უახლესი ინფორმაცია მწირია. 2010 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭო წერს, რომ ეთიოპიაში 30-დან 42 ათასამდე ერიტრიელი ლტოლვილი ცხოვრობს. ანგარიშის მიხედვით, მიუხედავად იმისა, რომ ეთიოპია მიესალმება ერიტრიელ ლტოლვილებს, ისინი საზოგადოებაში კვლავ აწყდებიან მარგინალიზაციას.

კულტურული ორიენტაციის ცენტრი 2010 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერიტრიელი ლტოლვილების შესახებ წერს, რომ ეთიოპიის მთავრობის პოლიტიკა უკრძალავს ბანაკში მცხოვრებ ლტოლვილებს ხელფასის სანაცვლოდ მუშაობას. ლტოლვილებს, რომელთაც ბანაკს გარეთ ნებართვის გარეშე ნახავენ, აპატიმრებენ და ციხეებში ათავსებენ. ბანაკში ცხოვრება ახალგაზრდებისთვის რთული და ხანდახან საშიშია. სკოლის შემდეგ უმაღლესი განათლებისა თუ პროფესიული განათლების მიღების შესაძლებლობის არ არსებობის გამო, ისინი მიიჩნევენ, რომ მათი ცხოვრება უაზროდ იკარგება. ბანაკში ბევრი ქალი ცხოვრობს ოჯახის ან ნათესავის დაცვის გარეშე; ბევრი მათგანი თხოვდება, რომ ქმრისგან დაცვა მიიღოს; სხვები ცხოვრობენ მარტო ან სხვა ქალებთან ერთად.

აშშ-ის ლტოლვილთა და იმიგრანტთა კომიტეტი 2008 წლის კვლევაში წერს, რომ ლტოლვილთა ბანაკებში ჩასულ ერიტრიელებს თავშესაფრისთვის აძლევენ ევკალიპტის 4 ცალ ბოძს და პლასტიკურ გადასაფარებელს. ერიტრიელების უმეტესობას შეუძლია ჰოსპიტალებითა და სხვა საჯარო მომსახურებებით სარგებლობა, თუმცა ადგილობრივი მთავრობების ზოგიერთი ჩინოვნიკი ხელმოკლე ერიტრიელებს არ აწვდიდა სამედიცინო მომსახურებას. 2008 წელსვე ორგანიზაცია „ლტოლვილთა საერთაშორისო ჯგუფი“ (Refugee International) წერდა, რომ ეთიოპიაში მცხოვრები ერიტრიელები აწყდებოდნენ პრობლემებს ეროვნული საიდენტიფიკაციო ბარათების აღებისას. ეთიოპიის მოქალაქე ერიტრიელები აცხადებდნენ, რომ კვლავ უწევდათ წარმომავლობის დამალვა, ახლო მეგობრებისთვისაც კი. ბევრი საუბრობდა დისკრიმინაციულ მიდგომებზე დასაქმებისას.

ახალი ამბების სააგენტო IRIN 2011 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ეთიოპიის მთავრობამ 2010 წელს ერიტრიელ ლტოლვილებს ურბანულ ზონებში დასახლების ნება დართო; აღნიშნული ნაბიჯი მიმართული იყო მათთვის სერვისებზე წვდომის გაუმჯობესებისკენ. მთავრობის ახალმა პოლიტიკამ 200 ერიტრიელ სტუდენტზე მეტს მისცა საშუალება სწავლა გაეგრძელებინათ ეთიოპიის უნივერსიტეტში. 2012 წელს ვარაუდობდნენ, რომ ასეთ საშუალებას კიდევ 700-მდე ერიტრიელი ლტოლვილი მიიღებდა. პოზიტიური შეფასება ჰქონდა აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტსაც, რომელმაც 2010 წლის ოქტომბერში განაცხადა, რომ მთავრობამ გამოაცხადა ახალი პოლიტიკის შესახებ, რაც საშუალებას მისცემდა ეთიოპიაში გაქცეულ ერიტრიელებს, გამხდარიყვნენ მუდმივი კანონიერი მობინადრეები სრული უფლებებით საჯარო სერვისებზე.

2009 წელს ორგანიზაცია „იძულებითი მიგრაციის საკითხთა მიმოხილვა“ წერდა, რომ 2000-დან 2004 წლამდე ერიტრიული წარმოშობის ან შერეული ოჯახების წევრ პირებს, ვის მიმართაც გაჩნდებოდა ეჭვი, რომ ისინი ერიტრეის სასარგებლოდ ჯაშუშობდნენ ან ერიტრიასთან თანამშრომლობდნენ, აკავებდნენ, აპატიმრებდნენ, ხანდახან ცემდნენ და აუპატიურებდნენ ეთიოპიის ხელისუფლების წარმომადგენლები. ანგარიშში ნათქვამია, რომ 2003 წელს, მთავრობის გადაწყვეტილებით, ერიტრიელებს საშუალება მიეცათ, მიეღოთ ეთიოპიის მოქალაქეობა; მას შემდეგ, რაც ერიტრიელებმა მიიღეს ეროვნული საიდენტიფიკაციო ბარათები, ერიტრიული წარმოშობის ხალხის მიმართ მოიხსნა შეზღუდვები დასაქმებაზე, მოგზაურობაზე, განათლებასა და სხვა სოციალურ სერვისებზე. მიუხედავად ამისა, დისკრიმინაციის შიშით, ბევრი კვლავ მალავს თავის წარმომავლობას.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეთიოპიის შესახებ წერს, რომ გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისის მონაცემებით, ქვეყანაში 161,615 ერიტრიელი ლტოლვილია. ერიტრიელი თავშესაფრის მაძიებლების რაოდენობა მატულობს. დაახლოებით, 23% თანმხლების გარეშე მყოფი არასრულწლოვანია. ანგარიშში ნათქვამია, რომ მთავრობა აგრძელებს პოლიტიკას, რომლის მიხედვითაც ერიტრიელი ლტოლვილებისთვის ნებადართულია ბანაკს გარეთ ცხოვრება; მთავრობა მათ ამ უფლებას აძლევს საგანმანათლებლო და ჯანდაცვის მიზნებიდან გამომდინარე; ასევე, ბანაკში უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების თავიდან ასაცილებლად.[2]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2016 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეთიოპიაში შერეული ეროვნების (ერიტრიელი/ეთიოპიელი) პირების შესახებ წერს, რომ ერიტრეის დამოუკიდებლობის შემდეგ, ეთიოპიაში მცხოვრები ერიტრიელების სტატუსის მოსაწესრიგებლად, ეთიოპიის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ 2004 წელს გამოსცა დირექტივა „ეთიოპიაში ერიტრიელების ბინადრობის სტატუსის შესახებ“. აღნიშნული დირექტივის მიხედვით, პირი, რომელსაც აქვს ერიტრიული პასპორტი ანდა მოქალაქეობის დამადასტურებელი რაიმე დოკუმენტი, მიიჩნევა ერიტრიის მოქალაქედ; ერიტრიული წარმოშობის პირს, რომელსაც არ მიუღია ერიტრიის მოქალაქეობა, ჩაითვლება, რომ სურს თავისი ეთიოპიური მოქალაქეობის შენარჩუნება და მისი ეთიოპიური მოქალაქეობა გარანტირებულია. გარდა ამისა, დოკუმენტით დადგენილია, რომ თუ ერიტრიელს, რომელიც რეგისტრირებულია აღნიშნული დირექტივის შესაბამისად, სურს ეთიოპიის მოქალაქეობის დაბრუნება, მას შეუძლია დაიბრუნოს ეთიოპიის მოქალაქეობა ეროვნული პროკლამაციის 22-ე მუხლის მიხედვით.

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2016 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეთიოპიაში შერეული ეროვნების (ერიტრიელი/ეთიოპიელი) პირების შესახებ წერს, რომ საშინაო საქმეთა ოფისმა ვერ მოიძია ანგარიშები, სადაც დოკუმენტირებული იქნებოდა ინფორმაცია ერიტრიული წარმოშობის ეთიოპიელების მდგომარეობის ან მათ მიმართ დამოკიდებულების შესახებ 2009 წლის შემდეგ.[3]

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭო 2017 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში ეთიოპიაში ერიტრიელების მდგომარეობის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კონსტიტუციის 32-ე მუხლი ადგენს, რომ ეთიოპიელებს და ქვეყანაში კანონიერად მყოფ პირებს აქვთ ეროვნულ ტერიტორიაზე გადაადგილების თავისუფლება; ასევე, მათ თავისუფლად შეუძლიათ შეარჩიონ საცხოვრებელი ადგილი და თავიანთი სურვილისებრ დატოვონ ქვეყანა. თუმცა, აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2015 წლის ანგარიშში ეთიოპიის შესახებ წერს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ კანონი ადგენს შიგა გადაადგილების, საზღვარგარეთ მოგზაურობის, ემიგრაციის და რეპატრიაციის უფლებას, მთავრობა ზღუდავდა ზოგიერთ ამ უფლებას. კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭო წერს, რომ სხვა დამატებითი ან დამადასტურებელი ინფორმაცია გადაადგილების თავისუფლების შესახებ ვერ იქნა მოძიებული.

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭო ამავე ანგარიშში წერს, რომ „ეთიოპიაში მცხოვრები ერიტრიელების ბინადრობის სტატუსის შესახებ“ 2004 წლის დირექტივით განსაზღვრულია ქონების ფლობის, სამუშაო პირობების, სოციალური სერვისების და გადასახადების საკითხები. დირექტივაში ნათქვამია, რომ სახლისა და სხვა უძრავი ქონების ფლობის უფლება გარანტირებულია; ასევე, აღიარებულია სასოფლო-სამეურნეო მიწის დამუშავების უფლება. საჯარო სამსახურში დასაქმების სურვილის შემთხვევაში ერიტრიელების მიმართ მოქმედებს იგივე კანონი, რომელიც ნებისმიერი სხვა უცხოელის მიმართ. კერძო სექტორში დასაქმებისას ერიტრიელებს არ მოეთხოვებათ ნებართვა, თუმცა ეკრძალებათ კერძო სექტორში დასაქმება თუ სამსახური დაკავშირებულია უსაფრთხოებასთან. ამავე დოკუმენტში ნათქვამია, რომ საგანმანათლებლო და ჯანდაცვის კუთხით ერიტრიელები სარგებლობენ იგივე უფლებებით, რაც მინიჭებული აქვთ ქვეყნის მოქალაქეებს. იგივე წესით იხდიან ისინი გადასახადებს. ანგარიშში ნათქვამია, რომ მათი სამართლებრივი სტატუსის გამო (ერიტრიელები ეთიოპიაში), მათი ფუნდამენტური უფლებები ირღვევა, მათ შორის მოქალაქეობასთან დაკავშირებული უფლებები (პოლიტიკური მონაწილეობა ხმის მიცემის გზით) და არა მარტო (მაგალითად, წვდომა დასაქმებასა და განათლებაზე). კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭო წერს, რომ სხვა დამატებითი ან დამადასტურებელი ინფორმაცია ვერ იქნა მოძიებული.

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭო ამავე ანგარიშში წერს, რომ „ეთიოპიაში მცხოვრები ერიტრიელების ბინადრობის სტატუსის შესახებ“ 2004 წლის დირექტივით განსაზღვრულია ბინადრობისა და სამგზავრო დოკუმენტის საკითხები. დოკუმენტში ნათქვამია, რომ ეთიოპიაში მცხოვრებ ერიტრიელს ეძლევა მუდმივი ბინადრობის ნებართვა იმიგრაციის პროკლამაციის დოკუმენტის შესაბამისად. ბინადრობის ნებართვის მიღების შემდეგ თუ პირს არ შეუძლია სამგზავრო დოკუმენტი თავისი მოქალაქეობის ქვეყნისგან მიიღოს, მასზე სამოგზაურო მიზნებისთვის გაიცემა უცხოელის პასპორტი. ბინადრობა შეიძლება ჩამოერთვას პირს იმ შემთხვევაში თუ გაირკვევა, რომ ის გაცემული იქნა ყალბი ინფორმაციის საფუძველზე; ან პირი მოხვდება არასასურველი უცხოელების სიაში. კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭო წერს, რომ ვერ მოიძია ინფორმაცია ბინადრობის ნებართვის მიღების მოთხოვნებისა და პროცედურების შესახებ.[4]

[1] Australia: Refugee Review Tribunal, Ethiopia: 1. What is the situation currently for ELF supporters in Ethiopia? 2. Are Eritreans currently subject to societal or systemic discrimination in Ethiopia? 3. Can you provide any information about Karchele prison? , 30 April 2012, ETH40215, available at:

[accessed 20 March 2018]

[2] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Ethiopia, 3 March 2017, available at:

[accessed 20 March 2018]

[3] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Ethiopia: People of mixed Eritrean/Ethiopian nationality, 31 August 2016, Version 1.0, available at:

[accessed 20 March 2018]

[4] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Ethiopia: Information on Eritrean nationals residing in Ethiopia, including residency rights, freedom of movement and access to education, employment and social services; residency documents issued to Eritrean nationals residing in Ethiopia, including appearance, security features, and requirements and procedures for renewal (2015-January 2017), 27 January 2017, ETH105722.E, available at:

[accessed 20 March 2018]

ქუვეითი. ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. იანვარი, 2018 წელი

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, რომელიც ეხება 2016 წელს განვითარებულ მოვლენებს, ქუვეითი წარმოადგენს კონსტიტუციურ, მემკვიდრეობით ემირატს, რომელსაც ალ შაბაჰის ოჯახი მართავს. მიუხედავად იმისა, რომ ქუვეითში დემოკრატიულად არჩეული პარლამენტი ფუნქციონირებს, ქვეყნის მმართველობასთან დაკავშირებით არსებულ ყველა საკითხზე, საბოლოო გადაწყვეტილებას ემირი იღებს. 2016 წლის 26 ნოემბერს გამართული საპარლამენტო არჩევნები იყო თავისუფალი და სამართლიანი, რომლის დროსაც ოპოზიციური ფრთის რამდენიმე წარმომადგენელმა გაიმარჯვა. საანგარიშო პერიოდში, სამოქალაქო ხელისუფლება ეფექტურად ახორციელებდა უსაფრთხოების ძალების სრულად მართვას.

ადამიანის უფლებათა დაცვის კუთხით არსებული პრობლემები ძირითად მოიცავდა  მოქალაქეთათვის ხელისუფლების არჩევის დროს ხმის მიცემის შესაძლებლობის შეზღუდვას; სიტყვის, გამოხატვისა და თავისუფლების შეზღუდვას, განსაკუთრებით უცხოელი მუშებისა და მოქალაქეობის არმქონე პირთა უფლებების შეზღუდვას, რომლებიც მოიხსენიებიან როგორც “bidoon” (მოქალაქეობის არმქონე); ასევე, უცხოელი მოქალაქეების შრომითი უფლებების შეზღუდვას, განსაკუთრებით საშინაო და არაკვალიფიციური სამსახურის სექტორის მიმართულებით, რაც ადამიანთა ტრეფიკინგის მაღალ რისკთანაა დაკავშირებული.

ადამიანის უფლებათა დაცვის კუთხით არსებულ პრობლემათა ჩამონათვალში საუბარია რელიგიის თავისუფლების შეზღუდვის შესახებ; გარკვეული ჯგუფების გადაადგილების თავისუფლების შეზღუდვაზე, მათ შორის იგულისხმებიან უცხოელი მუშები, „ბიდუნები“ და ქუვეითელი და არა მოქალაქე ქალები. ანგარიშის მიხედვით, „ბიდუნები“ და სხვა მოქალაქეობის არმქონე პირები, სოციალურ და სამართლებრივ დისკრიმინაციას განიცდიდნენ. ქალთა მიმართ ოჯახური ძალადობა კვლავ ფართოდ იყო გავრცელებული. ასევე, ადგილი ჰქონდა ძალადობას ოჯახებში მომუშავე, არა მოქალაქე მუშების მიმართ. უცხოელი მოქალაქეების უკანონო დაპატიმრების და ქვეყნიდან გაძევების რამდენიმე შემთხვევაც დაფიქსირდა.

ხელისუფლებამ  გარკვეული ნაბიჯები გადადგა მაღალი თანამდებობის პირების დასასჯელად, რომელთა მხრიდანაც ადგილი ჰქონდა უფლებამოსილების გადამეტების ფაქტებს, როგორც უსაფრთხოების სამსახურში, ისე მთავრობის სხვა უწყებებში. დაუსჯელობა კვლავ პრობლემას წარმოადგენდა, განსაკუთრებით კორუფციის შემთხვევებში.[1]

სიტყვის და გამოხატვის თავისუფლება„Amnesty international“-ის მიერ 2017 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, ქუვეითის ხელისუფლებამ კიდევ უფრო შეზღუდა გამოხატვის თავისუფლება. 2016 წლის იანვარში ძალაში შევიდა ახალი კანონი კიბერდანაშაულის შესახებ, რამაც კიდევ უფრო შეზღუდა ინტერნეტში აზრის გამოხატვის შესაძლებლობა. აღნიშნული კანონით,  მთავრობის, სასამართლო ხელისუფლების ან სხვა პირის წინააღმდეგ მიმართული მშვიდობიანი კრიტიკა დასჯადი გახდა, რაც 10 წლამდე პატიმრობას გულისხმობს. იანვარში, პარლამენტმა მიიღო კანონი ელექტრონული მედიის შესახებ, რაც არეგულირებს ყველა ინტერნეტ გამოცემას, მათ შორის ელექტრონულ საინფორმაციო სამსახურებს, ინტერნეტ გაზეთებს, ტელევიზიას, სოციალურ მედიას და ბლოგებს. აღნიშნული კანონი ყველა ამ საინფორმაციო საშუალებას ავალდებულებს, რომ სახელმწიფოსგან მიიღოს მაუწყებლობის ნებართვა. ივნისში, ახალი კანონი შევიდა ძალაში, რომელიც ნებისმიერ ადამიანს, რომელსაც  ღვთის, სასულიერო ლიდერების, ან ემირის გმობის ბრალდება დაუმტკიცდება, ეკრძალება საპარლამენტო არჩევნებში თავისი კანდიდატურის წამოყენება, რაც პრაქტიკულად გამორიცხავს მთავრობის მოწინააღმდეგე პირების არჩევას.

პარლამენტის წევრი, შიიტი ოპოზიციონერი აბდულა დაშთის, მარტში მოეხსნა საპარლამენტო იმუნიტეტი. იგი საზღვარგარეთ წავიდა, მაგრამ მის წინააღმდეგ წამოწყებული იყო სამართლებრივი დევნა და რამდენიმე სასამართლო პროცესი მიმდინარეობდა მის წინააღმდეგ მთელი რიგი ბრალდებების გამო, მათ შორის იგულისხმება სოციალურ და სხვა მედია საშუალებაში მისი მხრიდან ბაჰრეინის და საუდის არაბეთის ხელისუფლების  კრიტიკა, რაც მშვიდობიანი ხასიათის მატარებელი იყო. მთლიანობაში, მის მიმართ არსებული ბრალდებები 40 წლიან პატიმრობას ითვალისწინებს. დეკემბერში, სააპელაციო სასამართლომ გააუქმა მის მიმართ არსებული გამამართლებელი განაჩენი და 10 წლიანი პატიმრობა მიუსაჯა. რადგან აბდულა დაშთი ქუვეითის ფარგლებს გარეთ იმყოფებოდა, მან ვერ შეძლო აღნიშნული გადაწყვეტილების გასაჩივრება. იგი კვლავ არ იმყოფება ქუვეითში.

პარლამენტის ყოფილ წევრს, მუსალამ ალ-ბარაკს, თავისი გამოსვლის დროს მთავრობის გაკრიტიკების გამო ორწლიანი პატიმრობა მიესაჯა. გარდა ამისა, მის წინააღმდეგ რამდენიმე საქმეზე მიმდინარეობდა სასამართლო პროცესი.  2016 წლის ნოემბერში სააპელაციო სასამართლომ ძალაში დატოვა თავისუფლების აღკვეთის გადაწყვეტილება 13 პირისთვის, რომელთაც პატიმრობა მიესაჯათ მუსალამ ალ-ბარაკის  გამოსვლიდან ამონარიდების წაკითხვისა და გამოქვეყნებისთვის.

ბიდუნთა დისკრიმინაცია

ხელისუფლება კვლავ განაგრძობდა მოქალაქეობის შეჩერებას 100,000-ზე მეტი ბიდუნი მაცხოვრებლისთვის, რომლებიც მოქალაქეობის არმქონეები ხდებოდნენ. მაისში, პარლამენტმა დაამტკიცა კანონპროექტი, რომელიც  ქუვეითის მოქალაქეობას მიანიჭებდა 4,000 ბიდუნს და  წარუდგინა მთავრობას. აღნიშნული კანონპროექტი, 2016 წლის ბოლოსთვის მთავრობის მიერ ჯერ კიდევ არ იყო ხელმოწერილი.

ქალთა უფლებები

საანგარიშო პერიოდში, ქალები კვლავ აწყდებოდნენ დისკრიმინაციას სამართლებრივი კუთხით და პრაქტიკაშიც. მაისში, საკანონმდებლო  და იურიდიულ საკითხთა კომიტეტმა  მოქალაქეობის შესახებ არსებული კანონის ჩასწორებული ვერსია დაამტკიცა, რომელიც ქუვეითელ ქალს უფლებას აძლევს მისი მოქალაქეობა გადასცეს თავის შვილს მიუხედავად მამის მოქალაქეობისა. აღნიშნული ცვლილება წლის ბოლოსთვის ჯერ კიდევ არ  იყო მიღებული.[2]

“Human Rights Watch”-ის მიერ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ქუვეითის პერსონალური სტატუსის შესახებ კანონი, რომელიც ეხება ქუვეითელების უმეტესობას, სუნიტ მუსლიმებს, დისკრიმინაციულია ქალების მიმართ. მაგალითად, ზოგიერთ ქალს, საქორწინო კონტრაქტის გასაფორმებლად მამაკაცი მეურვის ყოლა მოეთხოვება. ქალებმა განქორწინების სურვილის შემთხვევაში, უნდა მიმართონ სასამართლოს, თუმცა ისინი შეზღუდული უფლებებით სარგებლობენ, მაშინ როდესაც, მამაკაცს სასამართლოს გარეშე შეუძლია განქორწინდეს. ქალებმა შეიძლება დაკარგონ შვილებზე მეურვეობის უფლება, იმ შემთხვევაში, თუ ხელმეორედ იქორწინებენ ოჯახს გარეთ. წესები, რომლებიც შიიტ მუსლიმებს ეხება, ასევე დისკრიმინაციულია ქალთა მიმართ.

ღალატი და ქორწინების გარეთ ურთიერთობა კრიმინალიზებულია. ერთსქესიანთა ურთიერთობა მამაკაცებს შორის დასჯადია და შვიდწლიან პატიმრობას ითვალისწინებს. ტრანსგენდერი პირები ისჯებიან 2007 წლის სისხლის სამართლის კოდექსის მიხედვით, რომელიც კრძალავს „ნებისმიერი გზით საწინააღმდეგო სქესის იმიტირებას“.[3]

მიგრანტი მუშების უფლებები

მიგრანტი მუშები, მათ შორის საოჯახო სფეროში, მშენებლობაში და სხვა სექტორში დასაქმებული პირები, კვლავ განიცდიდნენ ექსპლუატაციას და ძალადობას „kafala“-ს, ოფიციალური თავდებობის სისტემის პირობებში. აღნიშნული სისტემა მუშებს მჭიდროდ აკავშირებდა დამქირავებლებთან, რომლის ნებართვის გარეშეც მუშას არ შეეძლო სამსახურის შეცვლა, ან ქვეყნის დატოვება. ივლისში, ხელისუფლებამ გამოსცა ბრძანებულება, რომლითაც დაწესდა მინიმალური ხელფასი საოჯახო სფეროში დასაქმებული პირებისთვის, რომელთა უმეტესობას ქალები წარმოადგენდნენ.

სიკვდილით დასჯა

საანგარიშო პერიოდში სასამართლოებმა სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანეს პირებს, რომლებიც გასამართლებული იყვნენ მკვლელობისთვის ან ნარკოტიკებთან დაკავშირებული ბრალდებებით. საანგარიშო პერიოდში სიკვდილით არავინ დაუსჯიათ.[4]

[1] U.S. State Department:2016 Country Reports on Human Rights Practices-Kuwait https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2016/nea/265506.htm [accessed 04 January 2018]

[2] Amnesty International Report 2016/17 – Kuwait https://www.amnesty.org/en/countries/middle-east-and-north-africa/kuwait/report-kuwait/ [accessed 04 January 2018]

[3] Human Rights Watch: World Report 2017/Kuwait/Events of 2016  https://www.hrw.org/world-report/2017/country-chapters/kuwait [accessed 05 January 2018]

[4]Amnesty International Report 2016/17 – Kuwait https://www.amnesty.org/en/countries/middle-east-and-north-africa/kuwait/report-kuwait/ [accessed 04 January 2018]

პაკისტანი. ბალუჩების მიმართ დამოკიდებულება ბალუჩისტანში. ნოემბერი, 2017

პაკისტანის მოსახლეობის 3.57% ეთნიკურად ბალუჩია.[1] ბალუჩისტანში მოსახლეობის უმრავლესობას წარმოადგენენ ეთნიკურად ბალუჩები, თუმცა ეთნიკურად მეორე ყველაზე დიდ ჯგუფს წარმოადგენენ პუშტუნები (40 %). ბალუჩისტანში არსებობს რიგი პრობლემები, როგორიცაა, ძირითადად, კონფლიქტი სახელმწიფოსა და ნაციონალისტებს შორის, შუღლი და შეტაკებები ტომებში და ტომებს შორის, ეთნიკური და სექტორული კონფლიქტები.[2]

ბალუჩისტანში ნაციონალისტური კონფლიქტი დაიწყო 2006 წელს, ნაციონალისტური ლიდერისა და ტომის ხელმძღვანელის ნავაბ ახბარ ბუგტის სიკვდილის შემდეგ. ამ დროიდან მოყოლებული, ისეთი ნაციონალისტური ჯგუფები, როგორიცაა ბალუჩების განმათავისუფლებელი არმია (BLA) და ბალუჩების განმათავისუფლებელი ფრონტი (BLF) ახორციელებენ თავდასხმებს სამთავრობო სამიზნეებსა და პენჯაბის მოსახლეებზე. პაკისტანის შესახებ EASO-ს 2017 წლის აგვისტოს ანგარიშში აღნიშნულია, რომ 2016 წელს, ბალუჩების სხვადასხვა ჯგუფმა განახორციელა 124 ტერორისტული აქტი, რაც 2015 წლის მონაცემებთან შედარებით 36%-ით არის შემცირებული.[3] ხელისუფლების პასუხი იყო მკაცრი. უკანასკნელი წლების განმავლობაში, სასაზღვრო ოფიცრებმა გაიტაცეს, აწამეს და მოკლეს ბალუჩების მომხრე ათასობით პირი. ხშირად ხდება მითითება ადამიანის უფლებების დარღვევაზე. გარდა ნაციონალიზმთან დაკავშირებული არეულობებისა, ბალუჩისტანში შეინიშნება ასევე სექტორული ძალადობა. ადგილობრივი შიიტური თემის, ძირითადად ჰაზარელების წევრები არიან ძალადობრივი თავდასხმების მსხვერპლნი, რის შედეგადაც ზოგიერთი გადასახლდა პაკისტანის სხვა ქალაქებში.[4]

EASO-ს 2017 წლის აგვისტოს ანგარიშის მიხედვით, ბალუჩისტანში ძირითად სამხედრო დაჯგუფებებს წარმოადგენენ: პაკისტანის თალიბანის მოძრაობა (TTP), Jamaat-ul-Ahrar-ი (JuA), Lashkar-e-Jhangvi (LeJ) და Sipah-eMohammad-ი. რეგიონში ძირითად თავდასხმებს ახორციელებენ ისეთი ჯგუფები, როგორიცაა Lashkar-e-Jhangvi და თალიბანის სამხედროები. ასევე, Diplomat-ის 2017 წლის იანვრის მონაცემებით, იზრდება რელიგიური ექსტრემიზმი.[5]

ამავე ანგარიშის მიხედვით, მიუხედავად 2013 წლის მაისში ადგილობრივ არჩევნებში რამდენიმე ნაციონალისტური პარტიის გამარჯვებისა, ბალუჩისტანში ნაციონალისტურმა ამბოხებებმა, უკანასკნელ წლებში, გამოიწვია სისხლისღვრა. ბალუჩი აქტივისტები ირწმუნებოდნენ, რომ 2013-2015 წლებში პაკისტანის არმია და სადაზვერვო სააგენტოები აგრძელებდნენ მათ მიზანში ამოღებას, ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციების ანგარიშებსა და ახალ ამბებში დაფიქსირებული იყო გაუჩინარებისა და მკვლელობების ფაქტები. 2016 წელს პაკისტანის არმია ირწმუნებოდა, რომ ამბოხება ბალუჩისტანში ექვემდებარება კონტროლს და მხოლოდ „ერთეული აქტივობები“ შეინიშნება ბალუჩისტანში, პაკისტან-ავღანეთის საზღვარზე.[6]

პაკისტანში ადამიანის უფლებების შესახებ აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, ბალუჩისტანში გრძელდებოდა დაბალი ინტენსივობის სეპარატისტული ამბოხება.[7] გერმანიის მიგრაციისა და თავშესაფრის ფედერალური ოფისის მიერ 2017 წლის 24 აპრილს გამოქვეყნებულ საბრიფინგო ნოტაში აღნიშნულია, რომ 2017 წლის 21 აპრილს, დაახლოებით 500 შეიარაღებული ბალუჩი მებრძოლი ჩაბარდა პაკისტანის უსაფრთხოების ძალებს. ისინი ეკუთვნოდნენ შემდეგ აჯანყებულ ჯგუფებს: ბალუჩის რესპუბლიკური არმია (BRA), ბალუჩის განმათავისუფლებელი არმია (BLA), Lashkar-i-Balochistan და სხვა. მთავრობამ, იმ პირებს, ვინც დაყრის თავის იარაღს, დაპირდა კომპენსაციას, სამსახურს, განათლებასა და უსაფრთხოებას.[8]

ძალადობის ფაქტები

ბალუჩისტანში ადგილი აქვს 3 განსხვავებულ ძალადობრივ კონფლიქტს: 1) ნაციონალისტური კონფლიქტი, სადაც ბალუჩების სამხედრო ჯგუფები, როგორიცაა ბალუჩის განმათავისუფლებელი არმია (BLA) და ბალუჩის განმათავისუფლებელი გაერთიანებული ფრონტი (BLUF), იბრძვიან ბალუჩისტანის გამოყოფის ან ავტონომიისთვის. აღნიშნული ჯგუფების სამიზნეს წარმოადგენენ პენჯაბელები და სხვა ეთნიკური უმცირესობები. მსხვერპლთა შორის, მასწავლებლები და სტუდენტები შეადგენენ ყველაზე დიდ რიცხვს, რადგან აღნიშნული შეიარაღებული ჯგუფები სკოლებსა და საგანმანათლებლო სისტემაში ჩართულ პერსონალს, ძირითადად ეთნიკურად პენჯაბელებს, განიხილავენ, როგორც პაკისტანის სახელმწიფოსა და ბალუჩისტანზე პენჯაბის სამხედრო ზეწოლის წარმომადგენლებს/სიმბოლოებს. 2) სექტორული კონფლიქტი, სადაც სამხედრო სუნიტური მუსლიმი დაჯგუფებები თავს ესხმიან შიიტ თემებს, განსაკუთრებით კი სპარსულად მოლაპარაკე ჰაზარელებს. 3) აღნიშნულ კატეგორიაში ერთიანდებიან ის ისლამისტური ჯგუფები, რომლებიც თავს ესხმიან იმ პიროვნებებს, რომლებზედაც მიიჩნევა, რომ მოქმედებენ ისლამის ინტერპრეტაციის საწინააღმდეგოდ. აღნიშნული ჯგუფები უფრო და უფრო მეტად ეწინააღმდეგებიან ადგილობრივი განათლების სისტემის შინაარსსა და მეთოდს, ძირითადად გოგოებისა და ქალების საკითხში. ასევე დაფიქსირდა რამდენიმე მოთხოვნა იმის შესახებ, რომ შეეჩერებინათ ბიჭებისა და გოგოების ერთად სწავლის პრაქტიკა და მოსწავლეებსაც და მასწავლებლებსაც, უფრო მეტად, ეტარებინათ ადგილობრივი და კონსერვატიული ტანსაცმელი.[9]

EASO-ს 2017 წლის აგვისტოს ანგარიშის მიხედვით, 2015 წლის მონაცემებთან შედარებით (306 ინციდენტი) 2016 წელს შემცირდა ძალადობასთან დაკავშირებული ინციდენტები (234 ინციდენტი). სხვადასხვა წყაროებზე დაყრდნობით, რეგიონში შეინიშნებოდა უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტების შემცირება. ანალიზისა და უსაფრთხოების კვლევების ცენტრის (CRSS) მიხედვით, მსხვერპლთა შორის 45%-ს წარმოადგენდნენ სამოქალაქო პირები და მათგან უმეტესობა იყო ჩვეულებრივი პირი, ხოლო შემდგომ პოლიტიკური და რელიგიური აქტივისტები. 2017 წლის პირველ მეოთხედში CRSS-ის მიერ დაფიქსირდა 110 შემთხვევა (67 გარდაცვლილი, 43 დაშავებული), რაც 2016 წელს გარდაცვლილებზე პირველი მეოთხედის მონაცემებთან შედარებით შემცირებულია თითქმის 60%-ით. South Asia Terrorism Portal (SATP)-ის მონაცემებით,  2017 წლის პირველი 5 თვის მანძილზე დაფიქსირდა 112 შემთხვევა, სადაც უმრავლესობას წარმოადგენდნენ სამოქალაქო პირები.[10]

უკანასკნელ წლებში, ტერორიზმის გამო, ერთ მილიონზე მეტმა ბალუჩმა დატოვა რეგიონი.[11]

პაკისტანის შესახებ გაერთიანებული სამეფოს 2017 წლის ივნისის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ უსაფრთხოების ძალებმა განახორციელეს მკვლელობები რამდენიმე რეგიონში, მათ შორის ბალუჩისტანში.[12] პაკისტანში ადამიანის უფლებების შესახებ აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, ადგილი აქვს მკვლელობებს, იძულებითი გაუჩინარების ფაქტებს, წამებას და სხვა დარღვევებს.  გაუჩინარების მსხვერპლებს წარმოადგენენ ტერორიზმში ეჭვმიტანილი პირები, ბალუჩი და სინდჰი ნაციონალისტები, ჟურნალისტები, მკვლევარები და სოციალური მუშაკები.[13] პაკისტანის შესახებ გაერთიანებული სამეფოს 2017 წლის ივნისის ანგარიშის მიხედვით, არსებობდა ანგარიშები, რომ სამხედრო დაჯგუფებებმა გაიტაცეს ან მძევლებად აიყვანეს სამოქალაქო პირები ბალუჩისტანში.[14]

ამავე წყაროზე დაყრდნობით, კვლავ გრძელდებოდა ბრალდებები ბალუჩისტანში ბალუჩების პოლიტიკურად მოტივირებული მკვლელობების შესახებ. პაკისტანის  ადამიანის უფლებათა მუდმივმოქმედი კომიტეტის წინაშე თავის ჩვენებაში, ბალუჩისტანის სასაზღვრო ოფიცრების გამოძიებისა და დანაშაულის საკითხებში გენერალური ინსპექტორის მოადგილემ განაცხადა, რომ 2015-2016 წლებში ბალუჩისტანში მოკლულ იქნა 1 040 ადამიანი. მისი მტკიცებით, არანაირი მტკიცებულება არ არსებობდა, რომ მკვლელობებში ჩართული იყო უსაფრთხოების სამსახურები. ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციების განცხადებით, დაკარგულებს შორის არის ბევრი ეთნიკურად სინდჰი და ბალუჩი. მაგალითად: International Voice for Baloch Missing Persons-ის მიერ 2016 წლის აგვისტოში გაჟღერებული განცხადების მიხედვით, საპოლიციო შეტაკებებში, უსაფრთხოების ძალების მიერ მოკლული იქნა გაუჩინარებული მსხვერპლები. აღნიშნული ორგანიზაციის მონაცემების მიხედვით, 1969 წლიდან მოყოლებული, გაუჩინარებულია 739 ადამიანი, მათ შორის 100 პირი სავარაუდოდ გაიტაცეს 2016 წლის განმავლობაში.[15]

პაკისტანში ადამიანის უფლებების შესახებ აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, სოგიერთი სინდჰი და ბალუჩი ნაციონალისტური დაჯგუფება ირწმუნებოდა, რომ ხელისუფლებამ დაიჭირა მათი წევრები და დააკავა მათი პოლიტიკური შეხედულებებისა და რწმენის საფუძველზე. 2009 წელს გამოქვეყნებული „Aghaz-e-Huqooq“  ბალუჩისტანის “პაკეტი“ მიმართული იყო რეგიონის პოლიტიკურ, სოციალურ და ეკონომიკურ პრობლემებზე, მთავრობამ გამოაცხადა ზოგადი ამნისტია  ყველა ბალუჩ პოლიტიკურ პატიმარზე, ლიდერზე და აქტივისტზე, რომლებიც დევნილობაში იყვნენ, ასევე იმ პირებზე, რომლებიც სავარაუდოდ ჩართულნი იყვნენ „ანტისახელმწიფოებრივ აქტივობებში“. 2015 წლის აგვისტოში ფედერალურმა და ბალუჩისტანის მთავრობამ ერთობლივად გამოაცხადა ახალი სამშვიდობო პაკეტი სახელად “Pur Aman Balochistan” (მშვიდობიანი ბალუჩისტანი), რომელიც მიზნად ისახავდა ფულად შეთავაზებასა და სხვა ინიციატივებს იმ „ბოევიკებისთვის“, რომელთაც სურდათ საზოგადოებაში ხელახლა დაბრუნება. მიუხედავად ამნისტიისა, ზოგიერთი ბალუჩი ჯგუფების მიხედვით, სახელმწიფოს სამსახურების მიერ კვლავ გრძელდებოდა ნაციონალისტური ლიდერების არალეგალური დაკავება. რამდენიმე დაკარგული პიროვნება იყო პოლიტიკური პარტიებისა და სტუდენტური ორგანიზაციების ცნობილი ნაციონალისტი ლიდერი.[16]

აღნიშნულ წყაროზე დაყრდნობით, ასევე მთავრობას ჰქონდა მცდელობა გაეკონტროლებინა, ან დაებლოკა ზოგიერთი ვებ-გვერდი, მათ შორის ის ვებ-გვერდები, რომლებსაც მთავრობა თვლიდა ექსტრემისტულად და ბალუჩისტანის დამოუკიდებლობის მომხრედ. ამავე ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ძალიან ცოტა არასამთავრობო ორგანიზაციას ჰქონდა წვდომა ბალუჩისტანის კონკრეტულ ადგილებზე.[17]ჟურნალისტები საზღვრებს გარეშე“ (RSF) 2017 წლის 19 ოქტომბერს გამოქვეყნებულ განცხადებაში აღნიშნავენ, რომ დაბალი ინტენსივობის კონფლიქტის შედეგად ასობით ადამიანი კვდება ყოველდღიურად ამ რეგიონში, მაგრამ ეს არის მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ნაკლებად გაშუქებული შეიარაღებული კონფლიქტი, რადგან პაკისტანის ხელისუფლების მიერ ბალუჩისტანის მედიას ეკრძალება იმის გაჟღერებაც კი, რომ რეგიონში არსებობენ შეიარაღებული სეპარატისტული დაჯგუფებები. შედეგად, ორმა დაჯგუფებამ, ბალუჩისტანის განმათავისუფლებელმა ფრონტმა (BLF) და ბალუჩის გაერთიანებულმა არმიამ (UBA) 2017 წლის ოქტომბრის დასაწყისში წამოაყენეს ულტიმატუმი, რომ 24 ოქტომბრამდე აღნიშნული რეგიონის ყველა ჟურნალისტს გაეშუქებინა მათი აქტივობები.[18]

Human Rights Watch-ის მიხედვით, მასწავლებლებს, პროფესორებსა და სკოლის ადმინისტრაციის პერსონალს უფრო მეტად აქვთ განცდა, რომ მათ სიცოცხლეს საფრთხე ემუქრება ბალუჩისტანში.[19] South Asia Terrorism Portal (SATP)-ის მონაცემებით,  ბალუჩისტანში ჟურნალისტები, მასწავლებლები, სტუდენტები და ადამიანის უფლებათა დამცველები წარმოადგენდნენ სამიზნეებს სახელმწიფო და არასახელმწიფო აქტორებისთვის. SATP-ის მონაცემებით, 2016 წლის 20 ნოემბრისთვის, ბალუჩისტანში, სულ ცოტა, 244 სამოქალაქო პირი იქნა მოკლული, აღნიშნული მაჩვენებელი 2015 წელს შეადგენდა 247 პირს.[20]

პაკისტანში ადამიანის უფლებების შესახებ აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, ბალუჩისტანში არ არსებობდა ქალთა ციხეები, ხელმძღვანელების მტკიცებით, ისინი ქალებს ათავსებდნენ ცალკეულ ყაზარმებში, Quetta-სა და Lasbela-ს დასახლებების ციხეებში.[21]

[1] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Pakistan: Background information, including actors of protection, and internal relocation, 26 June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 27 November 2017]

[2] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report. Pakistan Security Situation, August 2017, available at

[accessed 27 November 2017]

[3] Ibid

[4] Ibid

[5] Ibid

[6] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report. Pakistan Security Situation, August 2017, available at

[accessed 27 November 2017]

[7] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Pakistan, 3 March 2017, available at:

[accessed 27 November 2017]

[8] Germany: Federal Office for Migration and Asylum, Information Centre Asylum and Migration Briefing Notes (24 April 2017), 24 April 2017, available at:

[accessed 27 November 2017]

[9] Human Rights Watch, “Dreams Turned into Nightmares” – Attacks on Students, Teachers, and Schools in Pakistan, 27 March 2017, available at:

[accessed 27 November 2017]

[10] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report. Pakistan Security Situation, August 2017, available at

[accessed 27 November 2017]

[11] Ibid

[12] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Pakistan: Background information, including actors of protection, and internal relocation, 26 June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 27 November 2017]

[13] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Pakistan, 19 May 2017, available at:

[accessed 27 November 2017]

[14] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Pakistan, 3 March 2017, available at:

[accessed 27 November 2017]

[15] Ibid

[16] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Pakistan, 3 March 2017, available at:

[accessed 27 November 2017]

[17] Ibid

[18] RSF – Reporters Sans Frontières: Pakistan: Balochi journalists caught between army and rebels, 19 October 2017 available at:

 [accessed 27 November 2017]

[19] Human Rights Watch, “Dreams Turned into Nightmares” – Attacks on Students, Teachers, and Schools in Pakistan, 27 March 2017, available at:

[accessed 27 November 2017]

[20] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Pakistan, 3 March 2017, available at:

[accessed 27 November 2017]

[21] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Pakistan, 3 March 2017, available at:

[accessed 27 November 2017]

ეთიოპია – უსაფრთხოების და ადამიანის უფლებათა დაცვის კუთხით არსებული ვითარება – ოქტომბერი, 2017

ეთიოპია წარმოადგენს ავტორიტარულ სახელმწიფოს, რომელსაც 1991 წლიდან მართავს ეთიოპიის ხალხთა რევოლუციურ-დემოკრატიული ფრონტი (EPRDF) და მას ამჟამად პარლამენტში ყველა ადგილი აქვს დაკავებული. Freedom House -ს მიერ 2017 წლის 3 მაისს ეთიოპიის შესახებ გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სხვადასხვა არჩევნებმა, მათ შორის უკანასკნელმა არჩევნებმა 2015 წელს, გამოამჟღავნა მთავრობის მზადყოფნა, რომ სასტიკად გაუსწორდეს ოპოზიციასა და მის მხარდამჭერებს, ჟურნალისტებსა და აქტივისტებს. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ამ მხრივ განსაკუთრებულად გამოიყოფოდნენ მუსლიმები და ეთნიკურად ორომოს წარმომადგენლები.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეთიოპიაში ადამიანის უფლებათა დაცვის შესახებ, აღნიშნულია, რომ ადამიანის უფლებათა დაცვის კუთხით ყველაზე დიდ პრობლემას წარმოადგენდა უსაფრთხოების ძალების მიერ გადამეტებული ძალის გამოყენება და საპროტესტო გამოსვლების საპასუხოდ თვითნებური დაკავებები, პოლიტიკური ნიშნით დევნა და სამოქალაქო საზოგადოებისთვისა და არასამთავრობო ორგანიზაციებისთვის მიმდინარე შეზღუდვები. აღნიშნულ ანგარიშში ადამიანის უფლებების დაცვასთან დაკავშირებულ სხვა პრობლემებში სახელდება თვითნებური მკვლელობები; გაუჩინარების ფაქტები; წამება და სხვა სასტიკი, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობა ან სასჯელი; მკაცრი და სიცოცხლისთვის საშიში პირობები ციხეში; თვითნებური და ბრალის წაყენების გარეშე დაკავებები; ხანგრძლივი წინასწარი პატიმრობები; პოლიტიკური გავლენის ქვეშ მყოფი სუსტი და გადატვირთული სასამართლო სისტემა; პირად ცხოვრებაში ჩაურევლობის პრინციპის დარღვევა, უკანონო ჩხრეკის ჩათვლით; შეზღუდვები სამოქალაქო თავისუფლებებზე, მათ შორის სიტყვისა და პრესის თავისუფლება, ინტერნეტის თავისუფლება, აკადემიური თავისუფლება, შეკრების, გაერთიანებისა და გადაადგილების თავისუფლება; რელიგიურ საქმეებში ჩარევა; მოქალაქეებისათვის თავიანთი მთავრობის არჩევის შეზღუდული შესაძლებლობა; კორუფცია პოლიციაში, ადმინისტრაციულ და სასამართლო სისტემებში; ქალების წინააღმდეგ ძალადობისა და სოციალური დისკრიმინაციის ფაქტები; ქალებისთვის სასქესო ორგანოს დამახინჯების/მოჭრის ფაქტები; ბავშვებზე ძალადობის ფაქტები; ტრეფიკინგი; ეთნიკურ ნიადაგზე დაფუძნებული სოციალური ძალადობა და ა.შ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ გარდა კორუფციასთან დაკავშირებული შემთხვევებისა, მთავრობამ არ გადადგა ნაბიჯები, რათა პასუხისგებაში მიეცა ან დაესაჯა დანაშაულის ჩამდენი თანამდებობის პირები.[2]

დემონსტრაციები

2016 წელს ეთიოპიაში დაიწყო მასშტაბური საპროტესტო გამოსვლები, რომელიც გამოიწვია მთავრობის წინააღმდეგ უკმაყოფილების ზრდამ. ხშირად, ფართომასშტაბიანი, მშვიდობიანი საპროტესტო აქციები უსაფრთხოების ძალების მიერ სასტიკად იქნა დარბეული. 2016 წლის ოქტომბრის  დასაწყისში ეთიოპიის პრემიერ-მინისტრმა ჰაილემარიამ დესალენმა ქვეყანაში გამოაცხადა 6 თვიანი საგანგებო მდგომარეობა, რომელიც 2017 წლის მარტში კიდევ 4 თვით იქნა გაგრძელებული.[3][4] საგანგებო მდგომარეობის რეგულაციები უფლებას აძლევს ხელისუფლებას, საგანგებო მდგომარეობის დასრულებამდე, დააკავოს პირი სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე. ამ ფაქტმა ხელისუფლებას მისცა სამხედროების განთავსების, შემდგომში სიტყვისა და მედიის შეზღუდვის, კომენდანტის საათის დაწესების, გადაადგილების შეზღუდვისა და კომუნიკაციების მონიტორინგის შესაძლებლობა. მთელი წლის განმავლობაში მთავრობამ გაწყვიტა ინტერნეტ და სატელეფონო კავშირები და დროებით დაბლოკა სოციალური მედიის პლატფორმები და ვებ-გვერდები, საპროტესტო აქციების ორგანიზების და მასთან დაკავშირებული კომუნიკაციის პრევენციისთვის.[5]

Freedom House-ს მიერ 2017 წლის 3 მაისს ეთიოპიის შესახებ გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ საგანგებო მდგომარეობის დროს დააკავეს 24 000 ეთიოპიელი, ასევე დაახლოებით 10 000 გაათავისუფლეს დეკემბერში.[6] საპროტესტო აქციებთან კავშირის გამო დააკავეს ათი ათასობით პირი, რომელთაგან ბევრი დაკავებული იყო თვეობით, ბრალის წაყენების გარეშე.

ეთიოპიის მთავრობამ აღნიშნა, რომ 2015 წლის ნოემბრიდან, მას შემდეგ რაც დაიწყო საპროტესტო აქციები, გარდაცვლილია სულ ცოტა 500 ადამიანი, მაშინ როდესაც ადამიანის უფლებათა დამცველი ზოგიერთი ორგანიზაციის მიხედვით, ეს რიცხვი სულ ცოტა 800 ადამიანს უტოლდება.[7] მთავრობის მიერ დაფუძნებულმა ეთიოპიის ადამიანის უფლებათა კომისიამ (EHRC) 2016 წლის ივნისში გამოაქვეყნა ანგარიში, სადაც ნათქვამია, რომ ორომიის რეგიონში საპროტესტო აქციის წინააღმდეგ უსაფრთხოების ძალებმა გამოიყენეს პროპორციული ძალა, თუმცა, 2015 წელს ნოემბერში ამჰარის რეგიონში საპროტესტო აქციის წინააღმდეგ გამოყენებული იყო გადამეტებული ძალა.[8]

2017 წლის აგვისტოში ეთიოპიის პარლამენტმა გააუქმა ქვეყანაში 10-თვიანი საგანგებო მდგომარეობა. Human Rights Watch-ის მიხედვით, მიუხედავად იმისა, რომ მისასალმებელია აღნიშნული ფაქტი, ათასობით ადამიანი რჩება პატიმრობაში ბრალის წაყენების გარეშე, აქციის მონაწილეების არცერთი საჩივარი არ იქნა განხილული და კვლავ გრძელდება ოპოზიციის ლიდერების, მსახიობების, ჟურნალისტებისა და სხვა პირების პოლიტიკურად მოტივირებული სასამართლო პროცესები.[9]

Amnesty International-ის ცნობით, მთავრობამ ამჰარის, ორომიისა და სამხრეთის ერების, ეროვნებების და ხალხების რეგიონში (SNNPR) დააკავა ათი ათასობით ადამიანი, მათ შორის ბევრი იყო პოლიტიკური აქტივისტი, ადამიანის უფლებათა საბჭოს დამკვირვებელი, მომიტინგე და ჟურნალისტი.[10]

ოპოზიცია

Freedom House-ს მიერ 2017 წლის 3 მაისს ეთიოპიის შესახებ გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, ეთიოპიის ხალხთა რევოლუციურ-დემოკრატიული ფრონტის (EPRDF) ოპონენტებისთვის თითქმის შეუძლებელია ეთიოპიაში მუშაობა. 2015 წლის არჩევნების წინ ოპოზიციური პარტიის წევრები დააშინეს, დააკავეს, სცემეს და დაიჭირეს. არჩევნების შემდგომ ოპოზიციის სამი წევრი მოკლეს და მიუხედავად მთავრობის მხრიდან უარყოფისა, ოპოზიცია ამტკიცებს, რომ ეს მკვლელობები იყო პოლიტიკურად მოტივირებული.[11] ამავე ანგარიშში აღნიშნულია, რომ რეგულარულად ხდება პოლიტიკურ ოპონენტებად აღქმული პიროვნებების შევიწროება, დაკავება და დევნა.

The Armed Conflict Location & Event Dataset (ACLED) – ის მიერ ეთიოპიის შესახებ ანგარიშში, რომელიც მოიცავს 2015 წლის ნოემბერი – 2017 წლის მაისის პერიოდს, აღნიშნულია, რომ როგორც ჩანს ეთიოპიის მთავრობას არ შეუძლია ტოლერანტული იყოს საწინააღმდეგო აზრის მიმართ ან ჩაერთოს დიალოგში რაიმე სახის ოპოზიციასთან.[12]

რელიგიის თავისუფლება

რელიგიის თავისუფლება კონსტიტუციით არის გარანტირებული, თუმცა, Freedom House -ს მიერ 2017 წლის 3 მაისს ეთიოპიის შესახებ გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, მთავრობა უფრო მეტად ავიწროებს მუსლიმ საზოგადოებას, რომელიც წარმოადგენს მოსახლეობის 34% -ს.[13]

2016 წლის 2 ოქტომბერს, ათობით ან უფრო მეტი ადამიანი იქნა მოკლული რელიგიურ-კულტურულ ფესტივალზე ბიშოფტუში. საგანგებო მდგომარეობის დროს შეზღუდული იყო კონსტიტუციით გარანტირებული თავისუფლებები, მათ შორის რელიგიის თავისუფლება. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ გამოქვეყნებულ რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2017 წლის ანგარიშში აღნიშნულია ფაქტი, რომ მომიტინგეებმა, ორომიის რეგიონში დასავლეთ არსის ტერიტორიაზე დაწვეს სხვადასხვა კონფესიის/მოძღვრების 15 ეკლესია და მათთან დაკავშირებული ობიექტები.[14]

ამავე წყაროზე დაყრდნობით, კანონმდებლობა ნებას რთავს შარიათის სასამართლოებს გადაწყვიტოს პირად სტატუსთან დაკავშირებული საქმეები იმ პირობით, თუ ორივე მხარე მუსლიმია და თანხმდება სასამართლოს იურისდიქციაზე. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, ბევრ რეგიონში მართლმადიდებელი ქრისტიანები და მუსლიმები პატივს სცემენ ერთმანეთის რელიგიურ კანონებს და ტოლერანტები არიან შერეული ქორწინებისა და კონვერტაციის მიმართ. ამავე ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ზოგიერთი მართლმადიდებელი ქრისტიანი და პროტესტანტი აგრძელებს ერთმანეთის ბრალდებას მწვალებლობაში და აქტიურად მუშაობს ერთი რწმენის მიმდევრების სხვა რწმენაზე კონვერტაციისთვის. დამკვირვებლების განცხადებით, აღნიშნულმა ურთიერთბრალდებებმა გაზარდა ჯგუფებს შორის დაძაბულობა.[15]

ინდივიდუალური უფლებები

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეთიოპიაში ადამიანის უფლებათა დაცვის შესახებ აღნიშნულია, რომ მიუხედავად იმისა, რომ გადაადგილების თავისუფლება კონსტიტუციით არის გარანტირებული, აღნიშნული უფლება, კომენდანტის საათისა და გზების ჩაკეტვის გამო, შეზღუდულია ორომიისა და ამჰარას რეგიონებში, იქ სადაც მოეწყო მასობრივი დემონსტრაციები. საგანგებო მდგომარეობის დროს შეზღუდული იყო შიდა გადაადგილება, მთავრობამ ასევე შეზღუდა უცხოეთში მოგზაურობაც.[16]

ამავე წყაროს მიხედვით, ხელისუფლება თვალყურს ადევნებს სატელეფონო ზარებს, ტექსტურ შეტყობინებებსა და ელექტრონულ ფოსტებს. ხელისუფლებამ შეზღუდა ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციების, მედიის, ჰუმანიტარული სააგენტოებისა და დიპლომატიური მისიების წვდომა კონკრეტულ რაიონებში.[17] Amnesty International – ის ცნობით, ქვეყანაში საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადების შემდეგ იკლო საპროტესტო გამოსვლების რაოდენობამ, თუმცა, იმატა ადამიანის უფლებების დარღვევის ფაქტებმა.[18]

2017 წლის ივნისში ადგილობრივმა არასამთავრობო ორგანიზაციამ – ეთიოპიის ადამიანის უფლებათა საბჭომ, გამოაქვეყნა ანგარიში, რომელიც მოიცავს 2016 წლის ოქტომბერიდან – 2017 წლის მაისამდე პერიოდს. აღნიშნულ ანგარიშში საუბარია გარკვეული სახის დარღვევებზე, მათ შორის მკვლელობებზე, წამებასა და პატიმრობაზე, რომელიც განხორციელდა 3 რეგიონის: ორომია, ამჰარა და სამხრეთის ერების, ეროვნებების და ხალხების რეგიონის (SNNPR) 18 ზონასა და 42 ვორედაში (ეთიოპიის სახელმწიფოს ადმინისტრაციული დანაყოფი) და ასევე იმ დარღვევებზე, რომელიც განხორციელდა დედაქალაქის – ადის-აბების 10 სხვადასხვა ადმინისტრაციულ ერთეულში. ამავე წყაროზე დაყრდნობით, საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადების შემდგომ პერიოდში 2 600 ადამიანი დააკავეს სამხრეთის ერების, ეროვნებების და ხალხების რეგიონში, რომლებიც ეთნიკურად მიეკუთვნებოდნენ გედეოს (Gedeo) ჯგუფს. [19]

Freedom House-ს მიერ 2017 წლის 3 მაისს ეთიოპიის შესახებ გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, განათლების სამინისტრო აქტიურად აკვირდება და არეგულირებს ოფიციალურ სასწავლო პროგრამებს, ასევე ხშირად შეზღუდულია კვლევის, სიტყვისა და შეკრების თავისუფლება სტუდენტებისა და ლექტორებისთვის/პროფესორებისთვის. საპროტესტო გამოსვლებში სტუდენტები წარმოადგენდნენ ძირითად ნაწილს, ამიტომაც დაკავებულების, დაშავებულებისა და არეულობისას მოკლულთა დიდ ნაწილს სწორედ ისინი წარმოადგენენ.[20]

ამავე წყაროს მიხედვით, მთავრობა განაგრძობს ჟურნალისტებისა და იმ ადამიანების თვითნებურ დაკავებას, რომლებიც გამოხატავენ მთავრობის საწინააღმდეგო შეხედულებებს. შეზღუდვები განსაკუთრებით ვრცელდება იმ ჟურნალისტებზე, ვინც სოლიდარობას უცხადებს ორომიასა და ამჰარაში საპროტესტო გამოსვლებს და ისტორიულად მუსლიმი საზოგადოების მიერ მოწყობილ საპროტესტო აქციებს. 2016 წელს შევიწროებას განიცდიდნენ ასევე უცხოელი ჟურნალისტებიც. ქვეყნის შიგნით თავიანთი ქმედებების გამო არსებული რისკებიდან გამომდინარე, ეთიოპელი ჟურნალისტები მუშაობენ დევნილობაში.[21]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეთიოპიაში ადამიანის უფლებათა დაცვის შესახებ აღნიშნულია, რომ მთავრობა განაგრძობს პოლიციისა და არმიისთვის ადამიანის უფლებებზე ტრენინგების მხარდაჭერას. ის ასევე განაგრძობს დახმარების მიღებას არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და ეთიოპიის ადამიანის უფლებათა კომისიისგან (EHRC) იმისათვის, რომ გააუმჯობესოს და უფრო პროფესიული გახადოს თავისი ტრენინგები და სასწავლო პროგრამები ადამიანის უფლებებზე, ასევე, მიიღოს უფრო მეტი მასალა კონსტიტუციასა და ადამიანის უფლებებთან დაკავშირებულ საერთაშორისო ხელშეკრულებებისა და კონვენციების შესახებ.[22]

ციხეებში არსებული პირობები

Freedom House-ს მიერ 2017 წლის 3 მაისს ეთიოპიის შესახებ გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, ეთიოპიის ციხეებში არის მკაცრი პირობები და დაკავებულები ხშირად აფიქსირებენ დარღვევების ფაქტებს, მათ შორის წამების ფაქტებს, განსაკუთრებით მეკელავისა და კილინტოს ციხეებში (Maekelawi and Qilinto prisons), სადაც რამდენიმე ცნობილი პოლიტ-პატიმარი არის განთავსებული.[23]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეთიოპიაში ადამიანის უფლებათა დაცვის შესახებ აღნიშნულია Human Rights Watch – ის 2016 წლის ივნისის ანგარიში, რომლის მიხედვითაც უსაფრთხოების ძალების წევრები სცემენ დაკავებულებს, მათ შორის არასრულწლოვნებს. აღნიშნულ ანგარიშში მოყვანილია რამდენიმე სტუდენტის განაცხადი იმის შესახებ, თუ როგორ აწამებდნენ მათ ელექტრო შოკებითა და სხვა საშუალებებით. რამდენიმე ქალმა პატიმარმა განაცხადა, რომ ისინი გააუპატიურეს უსაფრთხოების ძალების წევრებმა.[24]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ამავე ანგარიშში ნახსენებია, რომ სექტემბერში, ეთიოპიაში საახალწლოდ შეწყალების ტრადიციის მიხედვით, მთავრობამ გაათავისუფლა 12 000-ზე მეტი პატიმარი.[25]

ქალთა უფლებები

Freedom House-ს მიერ 2017 წლის 3 მაისს ეთიოპიის შესახებ გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, კანონმდებლობით დაცულია ქალთა უფლებები, თუმცა, პრაქტიკაში ეს უფლებები რუტინულად ირღვევა. არაერთგვაროვანია კანონის აღსრულება, რომელიც მიმართულია გაუპატიურებასა და ოჯახში ძალადობის წინააღმდეგ და სასამართლოში შეჩერებულია საქმეები. არალეგალურია ქალების სასქესო ორგანოს დამახინჯება და  ბავშვთა იძულებით ქორწინება, თუმცა,  ასეთი დანაშაულის ჩამდენთა დასასჯელად მცირე ძალისხმევა იხარჯება.[26]

2016 წლის იანვარში გაეროს ქალთა ორგანიზაციის მიერ გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეთიოპიაში გენდერზე დაფუძნებული ძალადობის შესახებ, აღნიშნულია, რომ რეგიონების ყველა ნაწილში დიდი მოთხოვნა არსებობს თავშესაფრებზე და ქალებმა სამხრეთის ერების, ეროვნებების და ხალხების რეგიონში (SNNPR) აღნიშნეს, რომ ძალადობის ფორმები, რომლებსაც ისინი განიცდიდნენ იყო ეკონომიკური, სექსუალური და ფსიქოლოგიური სახის. მამაკაცებზე სექსუალური ძალადობის ფაქტები განმეორებით აღინიშნა, როგორც სამიზნე თემებში განვითარებად გამოწვევად.[27]

მარტოხელა ქალები

ჰოლანდიის ლტოლვილთა საბჭოს მიერ ეთიოპიის შესახებ 2016 წლის 18 მაისს გამოქვეყნებულ დოკუმენტში აღნიშნულია, რომ მარტოხელა ქალებისთვის რთულია ცხოვრების დაწყება. ხშირად ძნელია საცხოვრებლისა და სამსახურის შოვნა. იმ შემთხვევაშიც, თუ სამსახური გამოჩნდა, ხშირად ეს არის დაკავშირებული ან შიდა მოსამსახურეობასთან, ან პროსტიტუციასთან. ამ მხრივ ქალები არიან სექსუალური ძალადობის მსხვერპლად გახდომის რისკის ქვეშ.[28]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ კვლევისა და ინფორმაციის ცენტრის (CORI) მიერ 2015 წლის დეკემბერში ეთიოპიის შესახებ გამოქვეყნებულ ანგარიშში პროფესორ სეჰინ ტეფერასთან ჩატარებული ინტერვიუდან მოყვანილია ციტატა, რომლის მიხედვითაც სიტუაცია სხვადასხვანაირია და დამოკიდებულია თვითონ ქალების შესაძლებლობასა და გარემოებებზე: „როგორც მსოფლიოს ნებისმიერ კუთხეში, მარტოხელა ქალების/დედების მდგომარეობა, რომლებიც არიან ოჯახების გარეშე, დიდწილად დამოკიდებულია მათ შესაძლებლობასა და გარემოებებზე. განათლებული და გაუნათლებელი ქალების უმრავლესობას აქვს ანაზღაურებადი სამუშაო და არჩენს საკუთარ თავსა და შვილებს. არაკვალიფიციური ქალებისთვის ზოგად გამოსავალს წარმოადგენს სექს-მუშაკობა და შიდა მოსამსახურეობა. ქალებს ურბანული არეალებიდან უფრო მეტი გამოსავალი აქვთ, ვიდრე ქალებს სოფლებიდან, თუმცა, მე არ მგონია, რომ მარტოხელა ქალების/დედების სტრატეგიებში ეთნიკური და რელიგიური იდენტობა წარმოადგენდეს ფაქტორებს.“ [29] ამავე ინტერვიუში სეჰინ ტერეფა აღნიშნავს, რომ მარტოხელა ქალები/დედები, რომლებსაც არ აქვთ ოჯახისგან მხარდაჭერა, მოწყვლადები არიან ტრეფიკინგის ან სექსუალური ექსპლუატაციის მიმართ. ამავე წყაროში პროფესორი სემ ბეკალო ინტერვიუში აღნიშნავს, რომ მარტოხელა ქალები/დედები ძალიან მოწყვლადები არიან ტრეფიკინგის ან სექსუალური ექსპლუატაციის მიმართ, განსაკუთრებით მოცემულ კონტექსტში, როცა ქვეყანაში ფართოდაა გავრცელებული სიღარიბე და არსებობს სამსახურებისა და საარსებო წყაროების ნაკლებობა.[30]

ამავე წყაროში მოყვანილია ასევე პროფესორ ჯონ აბინკის ციტატა, რომელიც ასევე ამბობს, რომ მარტოხელა ქალების/დედების სიტუაცია, რომელთაც არ გააჩნიათ ოჯახის მხარდაჭერა, სხვადასხვაგვარია: „ეს ძალიან განსხვავდება. ზოგიერთს მეგობრები ეხმარებიან, ზოგი ქალაქებში არსებულ ქალთა თავშესაფარში მიდის, ძირითადად ადის-აბებაში. მათ ასევე შეუძლიათ გარკვეული დროის განმავლობაში გავიდნენ და იცხოვრონ ქუჩებში და ითხოვონ მოწყალება. ზოგიერთი სხვა მამაკაცთან იწყებს ურთიერთობას. ნაკლებად სავარაუდოა, რომ მარტოხელა ქალმა/დედამ ვერ იპოვოს ნათესავი, რომელიც მას დაეხმარება. გაუნათლებელ ქალებს აქვთ ნაკლები არჩევანი და უფრო მეტის გადატანა უწევთ. ეთნიკურ და რელიგიურ ჯგუფებს შორის არ არის დიდი განსხვავება, გარდა მუსლიმი საზოგადოებისა, სადაც ქალზე დიდი ზეწოლა მოდის, რომ შეასრულოს სოციალური, რელიგიური და ოჯახური ნორმები. ისინი ნაკლებად გადაადგილდებიან.“ [31]

მარტოხელა ქალებისთვის პრობლემურ საკითხს წარმოადგენს ქალაქში თავიანთი თავის დამკვიდრება. ძნელია სამსახურის პოვნა და ხელფასი არის დაბალი. გარკვეულ სოფლებში მარტოხელა ქალები განიცდიან დისკრიმინაციას და ზოგჯერ მათ მშობლებიც კი ტოვებენ. უარყოფილი მარტოხელა დედები როგორც წესი გადადიან ადის-აბებაში.[32]

ეთნიკური უმცირესობები

2016 წლის სექტემბერში ეთიოპიაში ადამიანის უფლებათა ასოციაციამ განაცხადა, რომ მიიღო ინფორმაცია დანაშაულების შესახებ, კონსოს ხალხის წინააღმდეგ გადაჭარბებული და ლეტალური ძალის გამოყენებაზე სამხრეთის ერების, ეროვნებების და ხალხების რეგიონში (SNNPR). [33]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეთიოპიაში ადამიანის უფლებათა დაცვის შესახებ აღნიშნულია ეთიოპიის ადამიანის უფლებათა საბჭოს მოხსენება, რომლის მიხედვითაც ორომოს მომიტინგეებიდან რამდენიმემ 2015 წლის 12 დეკემბერს დაწვა ამჰარას მაცხოვრებლების სახლები და საკუთრება ამეიაში, ორომიის სამხრეთ-დასავლეთით. ადამიანის უფლებათა საბჭოს მიხედვით, თავდასხმამ გამოიწვია რამდენიმე ასეული ფერმერის გადაადგილება და განადგურდა 800-ზე მეტი სახლი. საპასუხოდ, ამჰარას რამდენიმე ფერმერმა დაწვა 96 ორომო ფერმერის სახლი. აღნიშნულმა ორმა თემმა ჩაატარა საერთო შეხვედრა და დაგმო თავდასხმები ორივე მხარეს.[34] ამავე წყაროს მიხედვით, აღნიშნული თემები ერთად მუშაობენ დაზიანებული სახლების აღსადგენად.

[1] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Ethiopia, 3 May 2017, available at:

[accessed 3 October 2017]

[2] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Ethiopia, 3 March 2017, available at:

[accessed 4 October 2017]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Ethiopia, 3 May 2017, available at:

[accessed 3 October 2017]

[4] “Ethiopia Extends National State of Emergency by 4 Months.” U.S. News & World Report, U.S. News & World Report, 30 Mar. 2017, available at: www.usnews.com/news/world/articles/2017-03-30/ethiopia-extends-state-of-emergency-by-4-months. [accessed 3 October 2017]

[5] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Ethiopia, 3 May 2017, available at:

[accessed 3 October 2017]

[6] Ibid

[7] Ibid

[8] Ibid

[9] “State of Emergency Ends in Ethiopia.” Human Rights Watch, 7 Aug. 2017, www.hrw.org/news/2017/08/07/state-emergency-ends-ethiopia. [accessed 3 October 2017]

[10] Asylum Research Consultancy (ARC), Ethiopia COI Query Response focusing on: (1) The Ethiopian Federal Democratic Unity Forum (Medrek) (2) The Southern Ethiopia People’s Democratic Coalition (SEPDC) (3) The situation in Hosaena and Kembata in the Southern Nations, Nationalities and Peoples’ Region (SNNPR) region, 14 July 2017, available at:

[accessed 3 October 2017]

[11] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Ethiopia, 3 May 2017, available at:

[accessed 3 October 2017]

[12] Asylum Research Consultancy (ARC), Ethiopia COI Query Response focusing on: (1) The Ethiopian Federal Democratic Unity Forum (Medrek) (2) The Southern Ethiopia People’s Democratic Coalition (SEPDC) (3) The situation in Hosaena and Kembata in the Southern Nations, Nationalities and Peoples’ Region (SNNPR) region, 14 July 2017, available at:

[accessed 3 October 2017]

[13] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Ethiopia, 3 May 2017, available at:

[accessed 3 October 2017]

[14] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Ethiopia, 15 August 2017, available at:

[accessed 3 October 2017]

[15] Ibid

[16] Ibid

[17] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Ethiopia, 15 August 2017, available at:

[accessed 3 October 2017]

[18] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Ethiopia, 22 February 2017, available at:

[accessed 4 October 2017]

[19] Asylum Research Consultancy (ARC), Ethiopia COI Query Response focusing on: (1) The Ethiopian Federal Democratic Unity Forum (Medrek) (2) The Southern Ethiopia People’s Democratic Coalition (SEPDC) (3) The situation in Hosaena and Kembata in the Southern Nations, Nationalities and Peoples’ Region (SNNPR) region, 14 July 2017, available at:

[accessed 3 October 2017]

[20] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Ethiopia, 3 May 2017, available at:

[accessed 3 October 2017]

[21] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Ethiopia, 3 May 2017, available at:

[accessed 3 October 2017]

[22] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Ethiopia, 3 March 2017, available at:

[accessed 4 October 2017]

[23] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Ethiopia, 3 May 2017, available at:

[accessed 3 October 2017]

[24] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Ethiopia, 3 March 2017, available at:

[accessed 4 October 2017]

[25] Ibid

[26] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Ethiopia, 3 May 2017, available at:

[accessed 3 October 2017]

[27] Asylum Research Consultancy (ARC), Ethiopia COI Query Response focusing on: (1) The Ethiopian Federal Democratic Unity Forum (Medrek) (2) The Southern Ethiopia People’s Democratic Coalition (SEPDC) (3) The situation in Hosaena and Kembata in the Southern Nations, Nationalities and Peoples’ Region (SNNPR) region, 14 July 2017, available at:

[accessed 4 October 2017]

[28] Dutch Council for Refugees, Country of Origin Information Report Ethiopia, 18 May 2016, available at:

[accessed 4 October 2017]

[29] Country of Origin Research and Information (CORI), Ethiopia: Domestic Violence and Honour Killings in Ethiopia, 11 December 2015, Eth1215, available at:

[accessed 4 October 2017]

[30] Ibid

[31] Ibid

[32] SFH – Schweizerische Flüchtlingshilfe: Schnellrecherche der SFH-Länderanalyse vom 26. Mai 2015 zu Äthiopien: Frau mit unehelichem Kind, 26 May 2015 (available at ecoi.net)

[accessed 4 October 2017]

[33] Asylum Research Consultancy (ARC), Ethiopia COI Query Response focusing on: (1) The Ethiopian Federal Democratic Unity Forum (Medrek) (2) The Southern Ethiopia People’s Democratic Coalition (SEPDC) (3) The situation in Hosaena and Kembata in the Southern Nations, Nationalities and Peoples’ Region (SNNPR) region, 14 July 2017, available at:

[accessed 4 October 2017]

[34] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Ethiopia, 3 March 2017, available at:

[accessed 4 October 2017]

მსოფლიო. ეთნიკური ჯგუფი როჰინჯას მახასიათებლები. ოქტომბერი, 2017

წარმომავლობა – როჰინჯები წარმოადგენენ ინდო-არიული წარმოშობის ეთნიკურ უმცირესობას, რომლებიც ძირითადად ცხოვრობენ რაკხაინის პროვინციაში, დასავლეთ მიანმარში. მათი უმრავლესობა მუსლიმია, მცირე ნაწილი კი – ინდუიზმის მიმდევარი. როჰინჯები საუბრობენ ბენგალის დიალექტზე, რომელიც  ბანგლადეშში, ჩიტაგონგის რეგიონში გავრცელებული დიალექტის მსგავსია. მათ ენაში შერეულია სიტყვები ურდუდან, ჰინდიდან და არაბული ენებიდან, ასევე ბამადან და ინგლისური ენებიდან.[1]

ტერმინი როჰინჯა მომდინარეობს სიტყვა „როჰანჯისგან“ (Rohang), რომელიც რაკხაინის პროვინციის ძველი სახელია, შესაბამისად როჰინჯად მოიხსენიებენ მუსლიმს რაკხაინის პროვინციიდან.[2]

როჰინჯებს არ აქვთ მიანმარის მოქალაქეობა, რადგან მათზე ვრცელდება კანონი, რომელიც მიანმარში ბრიტანეთის მმართველობის დასრულების შემდეგ ჩამოსახლებულ მიგრანტებს უზღუდავს მოქალაქეობის მიღებას. მიანმარი მათ ბანგლადეშის ტერიტორიიდან ჩამოსახლებულ ინდოელ მიგრანტებად აღიქვამს და ბენგალის თემს უწოდებს. მოქალაქეობის არქონის გამო როჰინჯას წარმომადგენლებს მიანმარში შეზღუდული აქვთ გადაადგილება, არ აქვთ ხმის მიცემის უფლება, ვერ იღებენ განათლებას და ვერ მსახურობენ საჯარო სამსახურში.

განმასხვავებელი ნიშნები

დანიის საემიგრაციო სამსახურის მიერ 2011 წლის მაისში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, როჰინჯები გვანან ბანგლადეშელ ხალხს, ისინი საუბრობენ ერთი და იმავე დიალექტზე და მიუხედავად არსებული ზოგიერთი განსხვავებისა, ესმით ერთმანეთის ენა. ამასთან ერთად მათ აქვთ ერთნაირი რელიგია და კულტურა. წყაროზე დაყრდნობით, თავად ბანგლადეშელ ხალხსაც კი უჭირს ამ ორი ჯგუფის ერთმანეთისგან განსხვავება. ენა არის ერთადერთი ნიშანი, რომელიც ბენგალისგან გარკვეულწილად განსხვავდება, თუმცა, იმ მიანმარელებმა, ვინც  გარკვეული ხანი დაჰყო ბანგლადეშში, აითვისეს ადგილობრივი ენა. ამავე წყაროზე დაყრდნობით სასაზღვრო ზონებში არ არსებობს როჰინჯებსა და ადგილობრივ ბანგლადეშელებს შორის განსხვავება ეთნიკურობასა და ენის მხრივ, ჩრდილოეთ ბანგლადეშში ეთნიკურად როჰინჯა გამოირჩევა საზოგადოებისგან, მაგრამ სასაზღვრო ზონებში – არა. სოფლებში ყველამ იცის ვინ არის როჰინჯა. ამავე წყაროში მოყვანილია მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის (IOM) ინფორმაცია, რომლის მიხედვითაც კოკს ბაზარის (Cox’s Bazar) ტერიტორიაზე მყოფ როჰინჯებსა და ბანგლადეშელებს შორის არ არსებობს გამოსარჩევი ფიზიკური თვისებები, მთავარი გამოსარჩევი ნიშანია ენა, რომელიც თითქმის ჰგავს ბანგლადეშელების ენას. როჰინჯები, რომლებიც ბანგლადეშში ცხოვრობდნენ მრავალი წელი, არიან კარგად ინტეგრირებულნი და ძნელია მათი განსხვავება ბანგლადეშელებისგან.[3]

ბანგლადეშში გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისის მიხედვით, როჰინჯების ენა არ არის დამწერლობითი ენა და ზოგადად როჰინჯები არ არიან ძალიან განათლებულები.[4]

როჰინჯებმა თავიანთი კულტურული მემკვიდრეობა მიიღეს სხვადასხვა მუსლიმი ხალხისგან, სპარსული და არაბული კულტურიდან, რომლებმაც საუკუნეების მანძილზე გადაკვეთეს რაკხაინის პროვინცია ან იქ დასახლდნენ.[5]

კულტურა და რელიგია

დანიის საემიგრაციო სამსახურის მიერ 2011 წლის მაისში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, როჰინჯების მიერ შესრულებული კულტურული და რელიგიური პრაქტიკები/წესები ადგილობრივი ბანგლას პრაქტიკების/წესების მსგავსია.[6] გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის მიხედვით, როჰინჯები ეთნიკურად და კულტურულად ძალიან გვანან სამხრეთ-აღმოსავლეთ ბანგლადეშში მცხოვრებ ადგილობრივ ბანგლადეშელებს. როჰინჯები იცავენ მსგავს კულტურულ და რელიგიურ წესებს, როგორც ადგილობრივი მუსლიმი ბანგლადეშელები და კულტურისა და რელიგიის მხრივ არ არსებობს აშკარა განსხვავება ამ ორ საზოგადოებას შორის.[7]

დანიის საემიგრაციო სამსახურის მიერ 2011 წლის მაისში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, ბანაკებში როჰინჯებს აქვთ თავიანთი მეჩეთები და მედრესეები გოგონებისთვის და ბიჭებისთვის, სადაც სწავლობენ ყურანს ურდუს ენაზე.

ამავე წყაროზე დაყრდნობით, რაც შეეხება რელიგიურ პრაქტიკებს შორის განსხვავებებს, ბანაკებში მყოფი როჰინჯები უფრო მეტად იცავენ ისლამურ წესებს, ვიდრე ბანგლადეშის მოსახლეობა და ისინი არიან უფრო მეტად კონსერვატიულები, ვიდრე ადგილობრივი ბანგლადეშელები, განსაკუთრებით როჰინჯა ქალები, რომლებიც უფრო ხშირად ატარებენ ბურკას, ვიდრე ადგილობრივი ქალები. ეს განსხვავება ნაკლებად აშკარაა ბანაკებს გარეთ, რადგან როჰინჯები ჩაითვლებიან არალეგალ მიგრანტებად თუ ეცდებიან თავიანთი გამორჩეული ნიშნის წარმოჩენას.[8]

დღესასწაულები

ვებ-გვერდის: http://www.thestateless.com – ის მიხედვით, როჰინჯების დღესასწაულები დამყარებულია მთვარისა და მზის კალენდარზე. მიანმარში არსებული დაპირისპირებების გამო, ქვეყანაში მხოლოდ რელიგიური დღესასწაულები აღინიშნება. ერთ-ერთი ასეთი რელიგიური დღესასწაული, რომელიც როჰინჯებისთვის ეროვნულ დღესასწაულს წარმოადგენს, არის „Eid-Ul-Adha“, ასევე მნიშვნელოვან სპირიტუალურ დღესასწაულებს წარმოადგენს „Lailatul Qadr“ (ყურანის დედამიწაზე გარდამოვლენის დღე) და „Shabe Barat“ (თავისუფლების ღამე – ცოდვების მიტევების დღე).[9]

სხვა დღესასწაულებში შედის:

  • 3 მარტი – როჰინჯების მასწავლებლების დღე;
  • 28 მარტი – როჰინჯები იხსენებენ 1942 წლის მოვლენებს, როცა მოხდა მათი მასობრივი ხოცვა;
  • 25 სექტემბერი – როჰინჯების ეთნიკურობის დღე;
  • 18 ნოემბერი – ლტოლვილი როჰინჯების ხსენების დღე.[10]

სხვადასხვა ნიშან-თვისებები

ჩაცმულობა –  ვებ-გვერდის: http://www.thestateless.com – ის მიხედვით, ტრადიციულად როჰინჯები მისდევენ ჩაცმის ინდო-ბირმულ სტილს. როგორც წესი ის არ გამოირჩევა ჩვეულებრივი ბირმული ჩაცმულობისგან. კაცებს აცვიათ  გრძელსახელოებიანი პერანგი (Bazu) და ქვედასაცვლები (Longgi; Doothi), რელიგიური პირები ამჯობინებენ გრძელი ტანსაცმლის (Kurutha; Jubba; Panjabi) ტარებას ქუდებთან ერთად. აგრეთვე, როჰინჯა ქალებს აცვიათ მოკრძალებულად. გარეთ გასვლისას ისინი იცვამენ ბურკასა და ჰიჯაბს. ლოცვისას მათ აცვიათ გრძელი თეთრი ტანსაცმელი, დიდ შარფთან ერთად.[11]

სახელები და ქორწინება – ვებ-გვერდის: http://www.thestateless.com – ის მიხედვით, ბევრი როჰინჯა ატარებს ორ სახელს, ერთი არის მუსლიმური სახელი, ხოლო მეორე – ბირმული, აქედან არც-ერთი სახელი არ წარმოადგენს გვარს და თითოეულ სიტყვას თავისი მნიშვნელობა გააჩნია. სხვადასხვა ასაკისა და გენდერის ხალხს როჰინჯები სხვადასხვაგვარად მიმართავენ, მაგალითად: “Gera” – უფროსი ბიძა მამის მხრიდან; “Cacha” – უმცროსი ბიძა მამის მხრიდან; “Mamu” – ბიძა დედის მხრიდან;  “Bodda” – უფროსი ძმა; “Majja” – მეორე უფროსი ძმა. სახელები იგივე რჩებათ ქორწინების შემთხვევაშიც. როგორც წესი, ქორწინების სადილს მასპინძლობენ სიძე-პატარძლის ოჯახები, თუმცა, განსაკუთრებულ შემთხვევებში, რომელსაც მოიხსენიებენ როგორც “Salami” აღნიშნულ სადილს მასპინძლობს პატარძლის ოჯახი. თითქმის ყველა როჰინჯას საქორწინო ცერემონიას წარმოადგენს გუნდური სიმღერა და ფოლკლორული ცეკვების შესრულება ქალებისა და გოგონების მიერ, ე.წ „Howlla”.[12]

სიმღერები – სიმღერები განსაკუთრებით დიდ როლს თამაშობს ლტოლვილი როჰინჯების ცხოვრებაში, რადგან ისინი ამ გზით უფრთხილდებიან თავიანთ კულტურულ მეხსიერებას. თავიანთი შეკრებებისას, რომელიც ხშირად სავსე მთვარის დროს არის, ისინი იყენებენ თავიანთ ტრადიციულ საკრავებს ჯურისა „Juri“ და ტობლას „Tobla“ და მღერიან სხვადასხვა სიმღერებს (ე.წ „tarana“), მათ შორის რელიგიურსა და ფილოსოფიურს და სიმღერებს, რომელიც გამოხატავს მათ პრობლემებსა და ყოველდღიურ ყოფას. ასე მაგალითად: სიმღერა სახელწოდებით – “Kandi kandi din katailam”, რომლის თარგმანიც შემდეგნაირად ჟღერს – „ჩვენი ცხოვრება გავატარეთ ტირილში“; სიმღერა – “Ara Hoilam Porbashi” „ჩვენ ლტოლვილები გავხდით“ და ა.შ.[13] როჰინჯებში ასევე პოპულარულ სიმღერებს წარმოადგენს: “Bitayali Geet”; “Jari Geet”; “Gazir Geet”.[14]

სამზარეულო – ვებ-გვერდის: http://www.thestateless.com – ის მიხედვით, ბრინჯი წარმოადგენს როჰინჯებისთვის მთავარ საკვებ პროდუქტს. მათი საკვები რაციონი შედგება ბრინჯისგან, თევზისგან, ბოსტნეულისა და რძისგან, ხორცს იყენებენ იშვიათად. როჰინჯების უმრავლესობა მიირთმევს თევზს ბოსტნეულთან და კარტოფილთან ერთად. ტრადიციულ დესერტს წარმოადგენს „პირა“ „Pira”, რომელიც მზადდება ბრინჯის ფხვნილისგან, ქოქოსისგან, ბადაგისგან და ა.შ.[15]

 

 

[1] Amnesty International, The Rohingya: Fundamental rights denied (Index: ASA 16/005/2004), May 2004.

available at:

[accessed 8 September 2017]

[2] Equal Rights Trust, Equal Only in Name: The Human Rights of Stateless Rohingya in Malaysia, October 2014, available at:

[accessed 10 October 2017]

[3] Danish Immigration Service, Rohingya refugees in Bangladesh and Thailand, May 2011, 1/2011, available at:

[accessed 10 October 2017]

[4] Equal Rights Trust, Equal Only in Name: The Human Rights of Stateless Rohingya in Malaysia, October 2014, available at:

[accessed 10 October 2017]

[5] Equal Rights Trust, Equal Only in Name: The Human Rights of Stateless Rohingya in Malaysia, October 2014, available at:

 [accessed 10 October 2017]

[6] Danish Immigration Service, Rohingya refugees in Bangladesh and Thailand, May 2011, 1/2011, available at:

[accessed 10 October 2017]

[7] Danish Immigration Service, Rohingya refugees in Bangladesh and Thailand, May 2011, 1/2011, available at:

[accessed 10 October 2017]

[8] Danish Immigration Service, Rohingya refugees in Bangladesh and Thailand, May 2011, 1/2011, available at:

[accessed 10 October 2017]

[9] The Stateless Rohingya, Rohingya Holidays, available at: http://www.thestateless.com/2012/08/rohingya-holidays.html [accessed 10 October 2017]

[10] The Stateless Rohingya, Rohingya Holidays, available at: http://www.thestateless.com/2012/08/rohingya-holidays.html [accessed 10 October 2017]

[11] The Stateless Rohingya, Rohingya clothing, available at: http://www.thestateless.com/2012/09/rohingya-clothes-dress.html [accessed 10 October 2017]

[12] The Stateless Rohingya, Rohingya Name & Marriage, available at: http://www.thestateless.com/2012/08/name-marriage.html [accessed 10 October 2017]

[13] Farzana, K. F. (2011). Music and Artistic Artefacts: Symbols of Rohingya Identity and Everyday Resistance in Borderlands. ASEAS – Austrian Journal of South-East Asian Studies, 4(2), 215-236. Available at:

[accessed 10 October 2017]

[14] The Stateless Rohingya, Rohingya Music & Songs, available at: http://www.thestateless.com/2012/08/rohingya-music-song.html [accessed 10 October 2017]

[15] The Stateless Rohingya, Rohingya Food, available at: http://www.thestateless.com/2012/08/rohingya-food.html [accessed 10 October 2017]