დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-31 მარტი, 2020

ავღანეთში არსებული ვითარება – უცხოელებს ხელს არ ვახლებთ, თუმცა სამთავრობო ძალების წინააღმდეგ ჩვენი ოპერაციები გაგრძელდება, – ამის შესახებ რადიკალური მოძრაობა „თალიბანის“ ოფიციალურმა წარმომადგენელმა ზაბიჰულაჰ მუჯაჰიდმა განაცხადა. „ძალადობის შემცირების რეჟიმი დასრულდა და ჩვენი ოპერაციები ჩვეულებრივ გაგრძელდება. რაც შეეხება აშშ-თან დადებულ შეთანხმებას, ჩვენი მეომრები ხელს არ ახლებენ უცხოურ ძალებს, თუმცა სამთავრობო ძალების წინააღმდეგ ჩვენი ოპერაციები გაგრძელდება“, – აღნიშნა ზაბიჰულაჰ მუჯაჰიდმა. 1-ელ მარტს ავღანეთის პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ ის გააგრძელებდა ნაწილობრივი ზავის დაცვას, ვიდრე ავღანეთსა და „თალიბანს“ შორის 10 მარტისთვის ჩანიშნული მოლაპარაკებები არ დაიწყებოდა. აშშ-სა და დაჯგუფება „თალიბანს“ შორის სამშვიდობო შეთანხმების მიხედვით, ამერიკელი სამხედროები ავღანეთს სრულად 14 თვის განმავლობაში დატოვებენ.[1]

აშშ-მა რადიკალური მოძრაობა „თალიბანის“ პოზიციებზე საჰაერო დარტყმები განახორციელა. აშშ-ის შეიარაღებული ძალების წარმომადგენელი სამშვიდობო შეთანხმების შემდეგ პირველი ავიაიერიშს თავდაცვის მიზეზებით ხსნის. „თალიბანის“ მებრძოლები აქტიურ შეტევებს ახორციელებდნენ ავღანეთის ეროვნული თავდაცვის ძალების საგუშაგოზე. ეს თავდაცვითი ავიადარტყმა იყო, ამ შეტევების შესაჩერებლად“, – განაცხადა პოლკოვნიკმა სონი ლეგეტმა. მან დასძინა, რომ ვაშინგტონს მშვიდობა კვლავ სურს, თუმცა „თალიბანმა“ უაზრო შეტევები უნდა შეწყვიტოს და შეთანხმების პირობები შეასრულოს.[2]

ავღანეთში სულ მცირე 27 ადამიანი დაიღუპა, ხოლო 29 დაშავდა იმ ღონისძიებაზე თავდასხმის შედეგად, რომელსაც ავღანეთის პრემიერ-მინისტრი აბდულა აბდულა ესწრებოდა. თავდასხმა მოჯაჰედების ლიდერის აბდულა ალი მაზარის გარდაცვალების წლისთავის ცერემონიაზე მოხდა. გარდა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრისა, ღონისძიებას ესწრებოდნენ ავღანეთის ყოფილი პრეზიდენტი და სხვა პოლიტიკოსები. მას შემდეგ, რაც თავდამსხმელებმა ცეცხლი გახსნეს, ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი ინციდენტის ადგილიდან ოპერატიულად გაიყვანეს. ის არ დაშავებულა. „თალიბანმა“ უარყო რაიმე კავშირი აღნიშნულ შემთხვევასთან.[3]

ავღანეთის პრეზიდენტმა, აშრაფ ღანმა „თალიბანის“ 1500 მებრძოლის გათავისუფლების განკარგულებას მოაწერა ხელი. ავღანეთის პრეზიდენტის ოფიციალური წარმომადგენლის, სადიყ სადიყის განცხადებით, ამ ნაბიჯის მიზანია ავღანეთის მთავრობასა და „თალიბანს“ შორის სამშვიდობო მოლაპარაკებების დაწყება. პრეზიდენტის განკარგულებაში აღნიშნულია, რომ გათავისუფლებულმა პირებმა წერილობითი ვალდებულება უნდა აიღონ, რომ არ დაუბრუნდებიან საომარ მოქმედებებს. ავღანეთის პრეზიდენტი ასევე აღნიშნავს, რომ „თალიბების“ გათავისუფლება კეთილმოსურნეობის ჟესტია და ეს პროცესი 14 მარტს დაიწყება. ავღანეთის ხელისუფლება ყოველ დღე 100-100 პატიმარს გაათავისუფლებს, ხოლო მას შემდეგ, რაც ავღანეთის მთავრობასა და „თალიბანს“ შორის სამშვიდობო მოლაპარაკებები დაიწყება, ყოველ ორ კვირაში „თალიბანის“ 500 მებრძოლს გამოუშვებენ იმ პირობით, თუ ძალადობის შემცირების რეჟიმი შენარჩუნდება. „თალიბანსა“ და აშშ-ს შორის სამშვიდობო შეთანხმებას 29 თებერვალს დოჰაში მოეწერა ხელი. შეთანხმება ავღანეთიდან აშშ-ისა და ნატოს ჯარების გაყვანას ითვალისწინებს, სანაცვლოდ კი, „თალიბანმა“ უნდა უზრუნველყოს, რომ ქვეყანა არ გახდება ტერორისტების თავშესაფარი.[4]

სირიის კრიზისი – აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის პრესსპიკერის მორგან ორტაგუსის განცხადებით, აშშ სირიელ ხალხს 108 მილიონი დოლარის ოდენობის ჰუმანიტარულ დახმარებას გამოუყოფს. „აშშ ასევე მიესალმება რეკომენდაციას სირია-თურქეთის საზღვარზე, ტალ-აბიადში დამატებითი გამშვები პუნქტების გახსნის შესახებ, რომლითაც სირია გაეროს მიერ გაგზავნილ ჰუმანიტარულ და სამედიცინო დახმარებას მიიღებს“, – განაცხადა მორგან ორტაგუსმა.[5]

იდლიბის პროვინციაში ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმი 6 მარტის 00:00 საათიდან ამოქმედდება, – განაცხადა თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა მოსკოვში გამართულ პრესკონფერენციაზე. თავის მხრივ, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა აღნიშნა, რომ რუსეთმა და თურქეთმა იდლიბთან დაკავშირებით მისაღებ გადაწყვეტილებებს მიაღწიეს. „რუსეთისა და თურქეთის ლიდერების მჭიდრო კონტაქტი შესაძლებელს ხდის საერთაშორისო პრობლემების გადაჭრის საერთო მიდგომები გამოვნახოთ. რუსეთმა და თურქეთმა სირიაში ვითარების დარეგულირების ერთობლივი დოკუმენტი შეიმუშავეს, რომლის შინაარსსაც საგარეო საქმეთა მინისტრები გაგაცნობენ“, – განაცხადა რუსეთის პრეზიდენტმა. ვლადიმერ პუტინის განცხადებით, ერდოღანთან მოლაპარაკებები რთული იყო, თუმცა პოზიტიურად დასრულდა.[6]

სირიისა და ერაყის საზღვარზე, ბუ-ქემალის რაიონში საჰაერო დარტყმები განხორციელდა. საჰაერო დარტყმები აშშ-ის სამხედრო ავიაციამ განახორციელა. არსებული მონაცემებით, ამერიკული ავიაცია „ალ-ხაშდ აშ-შააბის“ ბაზას ჰაერიდან უტევს. ინციდენტის შესახებ ინფორმაცია სირიის სახელმწიფო ტელევიზიამ გაავრცელა.[7]

ერაყში არსებული ვითარება – ბაღდადის ჩრდილოეთით, ტაჯის სამხედრო ბანაკზე ავია იერიშის შედეგად სამი ადამიანი დაიღუპა და 12 დაშავდა. დაღუპულთა შორის 2 ამერიკელი და ერთი ბრიტანელი ჯარისკაცია. ბაზაზე სულ 18 რაკეტა ჩამოვარდა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[8]

ინდოეთში 4 მამაკაცი ახალგაზრდა ქალის გაუპატიურებისთვის სიკვდილით დასაჯეს – აკშაი ტაკური, ვინაი შარმა, პავან გუპტა და მუკეშ სინგჰი სასამართლომ დამნაშავეებად 2013 წელს ცნო და მათ სიკვდილით დასჯის განაჩენი გამოუტანა. მოძალადეები დელიში, ტიხარის ციხეში ჩამოახრჩვეს. ეს 2015 წლის შემდეგ სიკვდილით დასჯის პირველი შემთხვევაა. ინდოელი სტუდენტი ავტობუსში 6-მა კაცმა გააუპატიურა, რამდენიმე დღეში კი ის მიყენებული ტრავმებისგან გარდაიცვალა. პოლიციამ ექვსივე ეჭვმიტანილი დააკავა. ერთერთმა მათგანმა, რამ სინგჰმა 2013 წელს ციხეში თავი მოიკლა. კიდევ ერთი მსჯავრდებული 17 წლისა იყო, ამიტომ მას მაქსიმალური სასჯელი – 3-წლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს. ის ციხიდან 2015 წელს გათავისუფლდა. ექვსივე მსჯავრდებულმა განაჩენი უზენაეს სასამართლოში გაასაჩივრა და სიკვდილით დასჯის სამუდამო პატიმრობით შეცვლა მოითხოვა, თუმცა მოსამართლემ მათი შუამდგომლობა არ გაითვალისწინა.[9]

ჩადში ბოკო ჰარამის თავდასხმას 92 სამხედრო ემსხვერპლა – მომხდარის შედეგად 47 ადამიანი დაშავდა. ჩადის პრეზიდენტის, იდრის დების განცხადებით, ეს ყველაზე მძიმე დანაკარგია, რომელიც ქვეყნის შეიარაღებულ ძალებს ოდესმე ჰქონია. თავდასხმა ბომაში, ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში მოხდა, სადაც ჩადის, ნიგერიისა და ნიგერის შეიარაღებული ძალები ისლამისტურ დაჯგუფებას უკვე რამდენიმე წელია ებრძვიან. „უამრავ ოპერაციაში მაქვს მონაწილეობა მიღებული, თუმცა ჩვენს ისტორიაში ერთდროულად ამდენი ადამიანი არასოდეს დაგვიკარგავს“, – განაცხადა ქვეყნის პრეზიდენტმა.[10]

[1] News 18; Taliban to end partial truce, resume offensive operations against Afghan security forces; 2 March, 2020; available at: https://www.news18.com/news/world/taliban-to-end-partial-truce-resume-operations-against-afghan-forces-2522679.html

[2] Reuters; US carries out air strike on Taliban, calls for halt to needless attacks; By Abdul Qadir Sediqi, Charlotte Greenfield; 4 March, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-usa-afghanistan-taliban/u-s-carries-out-airstrike-on-taliban-fighters-for-first-time-since-doha-deal-spokesman-idUSKBN20R12R?fbclid=IwAR0Y6zHwdpNcBl97jSDkVpeObqkJxNDAfq20qk5g2V1lMxzOZQFkQpMlrMI

[3] Tolo News; Attack on Afghan politicians ceremony in Kabul; 27 killed; 6 March, 2020; available at: https://tolonews.com/afghanistan/attack-ceremony-abdullah-khalili-attendance?fbclid=IwAR3xIHh7QC6nqMEpqOeH42QwwcnsMZtf4EFBVFTTCDBLSmJyqVtdYyj8uKM

[4] Tolo News; Ghani signs decree to release Taliban prisoners; 11 March, 2020; available at: https://tolonews.com/afghanistan/ghani-signs-decree-release-taliban-prisoners?fbclid=IwAR25snVhB7BKfTbAt7cth9-ncdSLWnrXEAi1wUe4BCWecvjgxPLVQyX-ctE

[5] Reuters; US sending $108 million in aid to Syria, supports additional border crossing: State Department; 3 March, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-syria-security-usa-assistance/u-s-sending-108-million-in-aid-to-syria-supports-additional-border-crossing-state-department-idUSKBN20Q1PT

[6] იმედის ახალი ამბები; იდლიბის პროვინციაში ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმი 6 მარტის 00:00 საათიდან ამოქმედდება; 5 მარტი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/130333/idlibis-provintsiashi-tsetskhlis-shetskvetis-rejimi-6-martis-0000-saatidan-amoqmeddeba

[7] იმედის ახალი ამბები; სირიისა და ერაყის საზღვარზე, ბუ-ქემალის რაიონში საჰაერო დარტყმები განხორციელდა; 12 მარტი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/131153/siriisa-da-erakis-sazgvarze-buqemalis-raionshi-sahaero-dartkmebi-gankhortsielda

[8] BBC; UK soldier and two Americans killed in rocket attack in Iraq; 12 March, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51842744

[9] The Guardian; India executes four men convicted of 2012 Delhi rape and murder; 20 March, 2020; available at: https://www.theguardian.com/world/2020/mar/20/india-executes-four-men-convicted-of-2012-delhi-bus-and

[10] იმედის ახალი ამბები; ჩადში ბოკო ჰარამის თავდასხმას 92 სამხედრო ემსხვერპლა; 25 მარტი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/133370/chadshi-boko-haramis-tavdaskhmas-92-samkhedro-emskhverpla

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 16-23 თებერვალი, 2020

ერაყში არსებული ვითარება – ბაღდადში აშშ-ის სამხედრო ბაზაზე რამდენიმე რაკეტა აფეთქდა. „კოალიცია ადასტურებს, რომ ერაყში მდებარე ბაზაზე მცირე ზომის რაკეტები აფეთქდა. მსხვერპლი არაა, მიმდინარეობს გამოძიება“, – განაცხადა „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ აშშ-ის ხელმძღვანელობით მოქმედი დასავლური კოალიციის წარმომადგენელმა, პოლკოვნიკმა მაილს კეგინსმა. სარაკეტო იერიშზე პასუხისმგებლობა არც ერთ დაჯგუფებას არ აუღია.[1]

სირიის კრიზისი – რუსეთ-თურქეთის მოლაპარაკებების დაწყებამდე ერთი დღით ადრე სირიის სამთავრობო ჯარებმა ალეპოს ძირითადი ნაწილი დაიკავეს. რუსეთის ავიაციის მხარდაჭერით, ასადის სამთავრობო ძალებმა რეგიონში აქტიური საბრძოლო მოქმედებები დეკემბრიდან განაახლეს. სამთავრობო ძალებმა ალეპოს ძირითად ნაწილზე, 2012 წლის შემდეგ, კონტროლი პირველად დაამყარეს.[2]

ავღანეთში არსებული ვითარება – აშრაფ ღანი ავღანეთის პრეზიდენტად გამოცხადდა. მეორე ადგილზე პრემიერი აბდულა აბდულა გავიდა. არჩევნები ქვეყანაში 2019 წლის 28 სექტემბერს გაიმართა, შედეგები კი 5 თვის შემდეგ გამოცხადდა. ოპოზიცია მთავრობას შედეგების გაყალბებაში ადანაშაულებს.[3]

აშშ და თალიბანი სამშვიდობო შეთანხმებას 19 თებერვალს გააფორმებენ. „მრავალწლიანი კონფლიქტის შემდეგ ჩვენ შეთანხმებას მივაღწიეთ „თალიბანთან“ ავღანეთში ძალადობის მნიშვნელოვანი შემცირების მიმართულებით. ეს დიდი ნაბიჯია მშვიდობამდე მიმავალ გრძელ გზაზე და ყველა ავღანელს მოვუწოდებ ეს შესაძლებლობა გამოიყენონ“, – განაცხადა აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მაიკ პომპეომ. ეს ინფორმაცია „თალიბანის“ ოფიციალურმა წარმომადგენელმა, ზაბიჰულაჰ მუჯაჰიდმაც დაადასტურა. მისი თქმით, შეთანხმების ხელმოწერის ცერემონიაზე ორივე მხარე მაღალი რანგის პირებით იქნება წარმოდგენილი.[4]

აღმოსავლეთ უკრაინის კრიზისი – პრორუსი სეპარატისტების მიერ უკრაინულ პოზიციებზე საარტილერიო ცეცხლის გახსნის შედეგად ერთი უკრაინელი სამხედრო დაიღუპა. ამის შესახებ ბრიფინგზე უკრაინის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის ხელმძღვანელმა, რუსლან ხომჩაკმა განაცხადა. „ის, რაც დღეს მოხდა, პროვოკაცია არ იყო. „ბოევიკებს“ სურდათ სათვალთვალო პუნქტების ხელში ჩაგდება. შედეგად, ჩვენი ერთი სამხედრო დაიღუპა, სამი დაჭრილია, ხოლო კიდევ ორს კონტუზია აქვთ“, – განაცხადა მან. დონბასში პრორუსმა სეპარატისტებმა უკრაინულ პოზიციებზე შეტევა გამთენიისას მიიტანეს. რამდენიმე საათის შემდეგ ბრძოლა დასრულდა, უკრაინულმა მხარემ თავისი პოზიციები შეინარჩუნა.[5]

თურქეთში გიულენთან კავშირის გამო 100-მდე ადამიანის დაკავების ორდერი გასცეს – თურქეთის პროკურატურამ ფეთჰულა გიულენის ორგანიზაციასთან კავშირის ბრალდებით 98 ადამიანის დაკავების ორდერი გასცა. გავრცელებული ინფორმაციით, ამ 98 ადამიანიდან 33 თურქეთის იუსტიციის სამინისტროს მოქმედი თანამშრომელია. დაკავების ოპერაცია ქვეყნის 15 პროვინციაში მიმდინარეობს, მათ შორის დედაქალაქ ანკარაში. უკვე დაკავებულია 50 ადამიანი.[6]

პაკისტანში ტერაქტს 10 ადამიანი ემსხვერპლა – პაკისტანში, ქალაქ კვეტაში მომხდარი ტერაქტის შედეგად 10 ადამიანი დაიღუპა, ხოლო 35 დაშავდა. გავრცელებული ცნობით, თვითმკვლელმა ტერორისტმა პოლიციის მანქანასთან აიფეთქა თავი.[7]

ინდოეთში ქალი სამხედროები მაღალი თანამდებობების დაკავებას შეძლებენ – ინდოეთის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით, ქალებს შეიარაღებულ ძალებში მაღალი თანამდებობების დაკავების უფლება მიეცათ. ქვეყანაში შეიქმნება სპეციალური კომისია, რომელიც სამხედრო სამსახურთან დაკავშირებულ საკითხებზე იმუშავებს. კომისიისთვის მიმართვის უფლება ნებისმიერ ქალ სამხედროს ექნება. მთავრობა სასამართლოს ამ გადაწყვეტილებას ეწინააღმდეგებოდა, თუმცა მოსამართლემ მთავრობის არგუმენტებს დისკრიმინაციული და სტერეოტიპული უწოდა. „ქალების ფიზიოლოგიურ თავისებურებებს მათ უფლებებთან არაფერი აქვთ საერთო. ჩვენი მენტალიტეტი უნდა შეიცვალოს“, – განაცხადა უზენაესი სასამართლოს მოსამართლემ.[8]

აზერბაიჯანში 100-ზე მეტი აქტივისტი და ოპოზიციური პარტიების ლიდერები დააკავეს – აქციის მონაწილეები საპარალამენტო არჩევნების შედეგების გაპროტესტებას აპირებდნენ. „ნამდვილი პარტიის“, „მუსავატის“ და მოძრაობა „D18-ის“ ლიდერები საკუთარ სახლებში ან პარტიების ოფისებთან დააკავეს. პარალელურად, ქვეყნის საარჩევნო კომისიის შენობასთან, სადაც დემონსტრაცია უნდა გამართულიყო, პოლიციელები იყვნენ მობილიზებულები, რომლებიც ადგილზე მოსულ აქტივისტებს აკავებდნენ. სამართალდამცველები მომხდარზე კომენტარს არ აკეთებენ. საპარლამენტო არჩევნები აზერბაიჯანში 9 თებერვალს ჩატარდა. ოფიციალური მონაცემებით, მმართველმა პარტიამ 125 მანდატიდან 72 მოიპოვა. ოპოზიცია შედეგების გაუქმებას ითხოვს.[9]

[1] Reuters; Rockets hit US coalition base in Baghdad, no casualties; 16 February; 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-security/blasts-hit-u-s-coalition-base-in-baghdad-damage-unknown-idUSKBN20A00Y

[2] Middle East Eye; Syrian government forces consolidate grip around Aleppo; 16 February, 2020; available at: https://www.middleeasteye.net/news/syrian-government-forces-consolidate-grip-around-aleppo

[3] Reuters; Ghani named winner of disputed Afghan poll, rival also claims victory; By Abdul Qadir Sediqi and Orooj Hakimi; 18 February, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-election-result/ashraf-ghani-declared-winner-of-afghan-presidential-poll-idUSKBN20C1PZ

[4] Al Jazeera; US-Taliban truce begins, raising hopes of peace deal; By Shereena Qazi; 22 February, 2020; available at: https://www.aljazeera.com/news/2020/02/pact-taliban-reducing-violence-start-saturday-200221094340829.html

[5] იმედის ახალი ამბები; პრორუსმა სეპარატისტებმა უკრაინელი სამხედრო მოკლეს; 18 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/128247/prorusma-separatistebma-ukraineli-samkhedro-mokles

[6] იმედის ახალი ამბები; თურქეთში გიულენთან კავშირის გამო 100-მდე ადამიანის დაკავების ორდერი გასცეს; 18 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/128177/turqetshi-giulentan-kavshiris-gamo-100mde-adamianis-dakavebis-orderi-gastses

[7] Reuters; Suicide blast kill 10 in southwestern Pakistan city of Quetta; By Gul Yousafzai; 17 February, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-pakistan-blast/suicide-blast-kill-10-in-southwestern-pakistan-city-of-quetta-idUSKBN20B1B5?il=0

[8] NDTV; Women army officers can get command roles. Top court slams stereotypes; 17 February, 2020; available at: https://www.ndtv.com/india-news/will-women-officers-command-army-units-supreme-court-to-decide-today-2181129?pfrom=home-topscroll

[9] Reuters; Azeri police detain opposition leaders, block protest against election result; 16 February, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-azerbaijan-election-opposition/azeri-police-detain-opposition-leaders-block-protest-against-election-result-idUSKBN20A0F3

ერაყი. კოლაბორაციონისტად მიჩნეულ პირთა მიმართ დამოკიდებულება. თებერვალი, 2020

2012 წლის მაისში გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატი (UNHCR) ერაყელი თავშესაფრის მაძიებლებისთვის საერთაშორისო დაცვის საჭიროებების შეფასების სახელმძღვანელო პრინციპებში ერაყში მრავალეროვან ან აშშ-ის ძალებთან დაკავშირებული სამოქალაქო პირების შესახებ წერს:

„მოქალაქეები, რომლებიც ადრე დასაქმებულები იყვნენ ან სხვაგვარად არიან დაკავშირებული ყოფილი MNF-I / USF-I-სთან [მრავალეროვანი ძალები – ერაყი / შეერთებული შტატების ძალები ერაყში] ან უცხოეთის მთავრობები, არასამთავრობო ორგანიზაციები, საერთაშორისო კომპანიები, და მათი ოჯახის წევრები იმყოფებიან არა-სახელმწიფო დაინტერესებული პირების სამიზნე ჯგუფში მათი (მათზე მიწერილი) პოლიტიკური მოსაზრების გამო. 2003 წლიდან ორივე, სუნიტური და შიიტური შეიარაღებული დაჯგუფება ცნობილია, მათ მიერ თარჯიმნების, საელჩოს თანამშრომლების, მძღოლების, კონტრაქტორების, და ერაყში მრავალეროვან ძალებთან  და შეერთებული შტატების ძალებთან (MNF-I / USF-I) დაკავშირებული სხვა პირების მიმართ მუქარით, მათი გატაცებითა და დახოცვით. 2011 წლის დეკემბერში შეერთებული შტატების ძალების (USF-I) ერაყიდან სრულად გაყვანის შემდეგ, აშშ-ის სამხედრო მოსამსახურეებთან მომუშავე ადვოკატები და ერაყელები შეშფოთებას გამოთქვამდნენ მათი დაუცველად დატოვების გამო. არსებობს იმის საფრთხე, რომ ერაყში შეერთებული შტატების ძალების (USF-I) მფლობელობაში არსებული ინფორმაცია თანამშრომელთა მონაცემების შესახებ ხელმისაწვდომი გახდა სხვა შეიარაღებული ჯგუფებისთვის. ერაყში მრავალეროვანი ძალების ან შეერთებული შტატების ძალების (MNF-I/USF-I) წარმომადგენლებთან დაკავშირებული პირების წინააღმდეგ დანაშაულის ჩამდენნი არიან როგორც სუნიტური ასევე შიიტური შეიარაღებული დაჯგუფებები. გავრცელებული ინფორმაციით, არ არსებობდა კონკრეტული გეგმა, რომელიც  შეერთებული შტატების ძალების (USF-I) ერაყიდან გაყვანის შემდეგ, საგანგებო მდგომარეობაში, ყოფილი ერაყელი თანამშრომლების  დაცვას უზრუნველყოფდა. პირებმა, რომლებიც ერაყში მრავალეროვან ძალებთან ან შეერთებული შტატების ძალებთან (MNF-I/USF-I) მუშაობდნენ, შესაძლოა ვერ მოახერხონ დასაქმება თუკი ცნობილი გახდება მათი ყოფილი დამსაქმებლის ვინაობა. შეერთებული შტატების ძალებთან (USF-I) მომუშავე ბევრი ყოფილი თანამშრომელი თავს იკავებს წინა სამუშაო გამოცდილების გაზიარებისგან პოტენციური დამსაქმებელის მიერ სამაგიეროს გადახდის შიშით.“ [1]

ნორვეგიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის ცენტრი „Landinfo“, რომელიც არის ნორვეგიის მიგრაციის სამმართველოს დამოუკიდებელი ორგანო, 2016 წელს მომზადებულ კითხვაზე პასუხში წერს, რომ არ შეიძლება ზოგადად ითქვას, რომ დღეს შიიტური მებრძოლები ხელს უწყობენ საფრთხის შექმნას ან ძალადობას იმ ადამიანების წინააღმდეგ, რომლებიც მუშაობენ ან რაიმე სახის შეხება აქვთ ერაყში არსებულ უცხოურ კომპანიებთან. ეს პრობლემა არსებობდა, 2011 წლის დეკემბრამდე, სანამ ამერიკელებმა საბოლოოდ გაიყვანეს თავიანთი ჯარისკაცები ერაყიდან და განსაკუთრებით კი ყველაზე ძალადობრივი პერიოდის განმავლობაში 2005-2008 წლებში. „Landinfo“ ასევე ეხება გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის (UNHCR) სახელმძღვანელო პრინციპებს, რომლის მიხედვითაც 2012 წელს, ჯერ კიდევ ხორციელდებოდა შეტევები იმ პირების წინააღმდეგ, რომლებიც უცხოური ძალების ან ორგანიზაციებისთვის მუშაობდნენ. ამერიკელების ერაყიდან გასვლამდე, ადამიანები, რომლებიც ამერიკულ კოალიციებთან მუშაობდნენ, დაუცველები იყვნენ მებრძოლების, მათ შორის შიიტი მებრძოლებისგან, რომლებსაც ერაყის ოკუპირებული ძალებისგან განთავისუფლება უნდოდათ. ეს გავლენას ახდენდა, არა მარტო იმ ერაყელებზე, რომლებიც უშუალოდ ჯარებს ეხმარებოდნენ, არამედ იმათზეც, რომლებიც სამოქალაქო სექტორში, მაგალითად ნავთობის სექტორში, მუშაობდნენ. „Landinfo“ წერს, რომ დღევანდელი მდგომარეობა განსხვავებულია. მიუხედავად შიდა ომებისა და ძალაუფლებისთვის ბრძოლისა, შიიტური შეიარაღებული ძალები, დღეს ძირითადად დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს მხრიდან წარმოქმნილ საფრთხეს ებრძვიან. ერაყში უცხოური ძალების დაბრუნებამ შეიძლება კვლავ გამოიწვიოს შიიტი ძალოსნების მიერ უცხოელი აქტორების და მათი ადგილობრივი პარტნიორების დაშინება. ისლამური სახელმწიფოს მიერ ცენტრალური ერაყის ნაწილების აღების საპასუხოდ, უცხოური ძალები, მათ შორის აშშ-ის ძალები, კვლავ დაბრუნდნენ ქვეყანაში. 2014 წლის აგვისტოს მდგომარეობით, ისინი ერაყის არმიას ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ საჰაერო დარტყმების განხორციელებაში დაეხმარნენ. საბრძოლო ოპერაციებში ამ ძალების მონაწილეობა მინიმალურია და, ძირითადად, ქურთული ძალების ოპერაციული ტერიტორიებით შემოიფარგლება. „Landinfo“ ეხმაურება 2015 წლის დეკემბრის „როიტერის“ სტატიას, და ახდენს გავლენიანი მებრძოლი ლიდერების სიტყვების ციტირებას, რომლებიც აცხადებენ, რომ ისინი შეებრძოლებიან ერაყში განლაგებულ აშშ-ის ნებისმიერ ძალებს.  „Landinfo“ განმარტავს, რომ შიიტი ძალოსნები მიმართულნი იყვნენ ერაყიდან უცხოური ძალების გაძევებისკენ და ეს მიზანი მიღწეული იქნა 2011 წლის დეკემბერში. ძნელია იმის პროგნოზირება, თუ რა მოხდებოდა, თუკი აშშ-ის სამხედრო ძალები ერაყში ყოფნას გააგრძელებდნენ, როგორც ამას აშშ-ის ხელისუფლება იუწყებოდა. თუმცა, არაფერი ამტკიცებს იმას, რომ ამასაც ის შედეგი მოყვებოდა, რაც 2005 – 2008 წლებში მოხდა. ყველას: შიიტურ შეიარაღებულ ძალებს, ერაყის ხელისუფლებას და აშშ-ის აქვთ საერთო მიზანი – ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ ბრძოლა და აშშ-ის სამხედრო ჩართულობა კონკრეტულად ამ მიზანს უკავშირდება. ამჟამად, ყველაზე დაუცველები არიან ერაყის ჯარისკაცები, რომლებიც მჭიდროდ თანამშრომლობენ უცხოურ ძალებთან. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ მათ თავს ესხმიან არა მარტო შიიტური შეიარაღებული ძალები, არამედ ისლამური სახელმწიფოს დაჯგუფებები.

შვედეთის მიგრაციის სააგენტოსა და „Landinfo“-ს 2012 წლის ივლისის მოხსენებაში საუბარია ერაყში 2011 წლის ოქტომბერში განხორციელებული ფაქტების შემსწავლელი მისიის შესახებ; მოხსენებაში ნათქვამია, რომ „ერაყელები, რომლებიც მუშაობდნენ ან მუშაობენ საგარეო ინტერესებისთვის, შეიძლება იყვნენ დაუცველნი, თუმცა უფრო ნაკლებად, ვიდრე ადრე.“ [2]

„როიტერის“ მიერ 2017 წლის იანვარს გამოქვეყნებულ სტატიაში აშშ-ის პრეზიდენტის ტრამპის ბრძანებებით ლტოლვილთა პროგრამების შეჩერების თაობაზე, საუბარია ერაყელ მამაკაცზე ბაღდადიდან, რომელსაც 2013 წელს თავის არეში მიაყენეს ჭრილობა; ეს მოხდა მას შემდეგ, რაც მუქარა მიიღო ისლამისტი მებრძოლებისგან, რომლებიც მისი მეუღლის ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოში (USAID) მუშაობით იყვნენ აღშფოთებულნი.

„2008 წლიდან 7000-ზე მეტი ერაყელი, მათ შორის ბევრი ამერიკისთვის მომუშავე თარჯიმანი სპეციალური საიმიგრაციო პროგრამის ფარგლებში გადასახლდა აშშ-ში. ხოლო სახელმწიფო დეპარტამენტის მონაცემებზე დაყრდნობით 500 ადამიანზე გადაწყვეტილების მიღების პროცესი ჯერ კიდევ მიმდინარეობს. საერთაშორისო დევნილთა დახმარების პროექტის თანახმად, 58 ათასი ერაყელი ელოდება გასაუბრებას პირდაპირი დაშვების პროგრამის ფარგლებში. ათეულობით ათასი ადამიანი მეორე პროგრამის ფარგლებში უკვე შევიდა აშშ-ში, მაგრამ საბოლოო ჯამური მონაცემები ამჟამად არ არის ხელმისაწვდომი.

[…] ბაღდადში, ერაყელი კაცი, [რომლის მეუღლეც ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოში (USAID) ბუღალტერის თანამდებობაზე მუშაობდა] ამჟამად ვიზის გაუქმებას ელოდება. აშშ-ის ჯარისკაცებს ეცინებოდათ მის შეშფოთებაზე, უხსნიდნენ, რომ ამერიკის შეერთებული შტატების დემოკრატია ძალიან ძლიერია, იმისთვის, რომ ის „ერთმა ტრამპის მსგავსმა ადამიანმა შეცვალოს,“ ამბობდა ის,  მაგრამ ახლა მას უკვე ეჭვი ეპარება ჯარისკაცების სიმართლეში. USAID- ის ოფიციალურმა პირმა მოუწოდა მის ოჯახს, მონაწილეობა მიეღოთ პირდაპირი დაშვების პროგრამაში როგორც ლტოლვილებს. ის ყოველკვირეულად ამოწმებს შედეგებს, თუმცა აშშ-ს საკონსულოში მისი გასაუბრების დანიშვნის შესახებ ინფორმაცია ჯერ კიდევ არ არსებობს. განაცხადის შეტანის წელს, ის სამსახურში წასვლისას თავის არეში დაჭრეს, რის გამოც მას ერთი თვის საავადმყოფოში გატარება მოუხდა და ცალ ყურში სმენა დაკარგა. მან ეს შემთხვევა დაუკავშირდა იმ მუქარებს, რომლებსაც ის ტექსტური შეტყობინებების სახით  ხშირად იღებდა ტელეფონზე ისლამისტებისგან, რომლებიც მისი მეუღლის ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოში (USAID) მუშაობით იყვნენ აღშფოთებულნი.[3]

ვაშინგტონში დაფუძნებული საინფორმაციო ვებ-გვერდი „The Daily Caller“ 2016 წლის აპრილში აშშ-ის სამხედრო პერსონალისთვის მომუშავე ერაყელი თარჯიმნის წინაშე მდგარი საფრთხის შესახებ წერს და აღწერს ერთი თარჯიმნის, სახელად მეჰბირის ისტორიას, რომელმაც განაცხადა რომ მის სიცოცხლეს საფრთხე დაემუქრა:

„ათასობით თარჯიმანმა საფრთხეში ჩაიგდო სიცოცხლე ერაყსა და ავღანეთში მიმდინარე ომების დროს აშშ-ის ძალებზე მუშაობისას. მაშინ, როცა კონფლიქტში მონაწილე აშშ-ის სამხედრო მოსამსახურეების უმრავლესობა, უკვე სახლში დაბრუნდა, მათი თარჯიმნების უმრავლესობა ჯერ კიდევ რჩება ქვეყანაში და მათ სიცოცხლეს ახლაც იმდენად ემუქრება საფრთხე, როგორც ადრე. […]

მეჰბირი წარმოშობით ერაყის დედაქალაქ ბაღდადის აღმოსავლეთით მდებარე ქალაქიდან არის, რომელიც მისი თქმით, არსებითად კონტროლდება ირანელების მიერ მხარდაჭერილი შიიტთა სახალხო მობილიზაციის ერთეულებით (PMUs). ბევრი შიიტი მებრძოლი ოკუპაციის პერიოდში ასევე იბრძოდა აშშ-ის ჯარისკაცების წინააღმდეგ და ისინი უარყოფენ ყველას, ვინც აშშ-ისთან თანამშრომლობს. მეჰბირის თქმით, მის სიცოცხლეს პირველად ანონიმური წერილს საშუალებით დაემუქრნენ, რომელიც მის სიკვდილს იუწყებოდა. „პრობლემა ისაა, რომ არ შემიძლია პოლიციაში განვაცხადო, რადგან მათი უმრავლესობა მებრძოლებზე მუშაობს და ახლა არ ვიცი რა უნდა გავაკეთო“ – თქვა მან საფოსტო გზავნილში. „მე თქვენ გენდობით“ – განაცხადა მან მეორე გზავნილში. მეჰბირმა აღნიშნა, რომ მას აქვს ინფორმაცია ბევრი თარჯიმნის შესახებ, რომლებსაც ავიწროებდნენ და შემდეგ მოკლეს აშშ-ისთვის გაწეული სამსახურის გამო. ერთი მაგალითი, რომელიც მან მოიყვანა, იყო ახალგაზრდა კაცის შესახებ, რომელიც ოთხი თვის წინ მოკლეს.“ ის სახლიდან გავიდა და აღარ დაბრუნებულა – მისი სხეული მოგვიანებით იპოვეს. გარდაცვლილის მამაც მალევე გარდაიცვალა.“ [4]

2017 წლის იანვარში, გლობალურმა არაკომერციულმა მედია კომპანია „PRI Public Radio International“ ასევე იუწყება ყოფილი თარჯიმნის შესახებ, რომელიც აშშ-ის ძალებისა და აშშ-ის თავდაცვის სამინისტროს კონტრაქტორისათვის მუშაობდა და ახლა ცდილობს აშშ-ის ვიზის მიღებას, რადგან მანაც მიიღო საფრთხის შემცველი მუქარა.

ჰემიდი ერთერთია იმ ათასობით ერაყელს შორის, რომლებიც აშშ-ის ძალებზე მუშაობდნენ. ხშირ შემთხვევაში, ისინი ამას საკუთარი სიცოცხლის რისკის ფასად აკეთებდნენ და მუდმივ რეპრესიას განიცდიდნენ მეამბოხეებისგან, რომლებიც მათ მოღალატეებად მიიჩნევდნენ. მათი მომსახურების სანაცვლოდ, ერაყელებს და მათ კოლეგებს ავღანეთში მიეცათ სპეციალური ვიზები შეერთებულ შტატებში საცხოვრებლად. მაგრამ სპეციალური საიმიგრაციო ვიზის (SIV) პროგრამა, რომელიც 2007 წელს დაიწყო, უკვე დიდი ხანია გადატვირთულია. ზოგიერთი განმცხადებელი უკვე 5 წელზე მეტია ელოდება მისი სავიზო განაცხადის დამუშავებას. ახლა, პრეზიდენტის სამგზავრო აკრძალვამ ახალი დაბრკოლება შექმნა ყოფილი ერაყელი პარტნიორებისთვის, რომლებიც საფრთხის ქვეშ რჩებიან, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი უკვე აღარ მუშაობენ ამერიკელებისთვის.

ამჟამად ჰემიდი და მისი მეუღლე ბაღდადის დასავლეთით მდებარე ალ-ქარხის უბანში ბიძაშვილთან ერთად ცხოვრობენ, სადაც სადამ ჰუსეინის ეპოქაში აგებული მაღალი ბეტონის კორპუსებში სუნიტი მუსლიმების მცირე რაოდენობა ცხოვრობს. იგი უკვე მზად არის ახალი ცხოვრების დასაწყებად ამერიკის შეერთებულ შტატებში, მას შემდეგ, რაც 10 იანვარს გაიგო, რომ სპეციალურმა სავიზო პროგრამამ მისი განაცხადი დაამტკიცა.

[…] უსაფრთხოების მიზნებიდან გამომდინარე, ჰემიდი არ აცხადებს, ამერიკის რომელ სამხედრო შენაერთში მუშაობდა თარჯიმნად. 2007 წელს, აშშ-ის ძალების შემოყვანის შემდეგ მან მუშაობა დაიწყო KBR-ში – აშშ-ის თავდაცვის სამინისტროს კონტრაქტორ კომპანიაში, რომელიც ჰალიბურტონის შვილობილ კომპანიას წარმოადგენდა. მან ასევე დაამთავრა ბაღდადის ალ-მუსტანსიტიის უნივერსიტეტი სტომატოლოგიის სპეციალობით. წლების განმავლობაში შიშის ქვეშ ცხოვრების შემდეგ, ის მოუთმენლად ელის ამერიკაში მშვიდობიან ცხოვრებას, რადგან იცის, რომ ის სძულთ შეერთებული შტატებისთვის გაწეული დახმარების გამო. „ძალიან ბევრი მუქარა მივიღე, ჩემი სამუშაო გამოცდილების გამო“ თქვა მან. „ბოლო შემთხვევა მოხდა აეროპორტში წამოსვლამდე ერთი კვირით ადრე. ვიღაცა ჩემს სახლში შეჭრას ცდილობდა, როდესაც სახლში მხოლოდ ჩემი მეუღლე იმყოფებოდა. მან სააბაზანოში დამალულმა დამირეკა სამსახურში.“ [5]

დიდი ბრიტანეთის მაღალი ტრიბუნალის 2017 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილებაში ერაყის მოქალაქისთვის თავშესაფრის მინიჭების თაობაზე წერია, რომ „მტკიცებულებები მოწმობს, რომ ისინი, ვინც მუშაობდნენ ისეთ დასავლურ ან საერთაშორისო ორგანიზაციებთან, რომლებიც არ არიან დაკავშირებული უსაფრთხოების თემებთან ან ის ადამიანები, ვინც მიჩნეულები იქნებიან ასეთებად, კვლავ არიან რისკის ქვეშ იმ ტერიტორიებზე, რომლებიც დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს კონტროლის ქვეშაა ან იმ ტერიტორიებზე, სადაც ამბოხებულთა აქტივობის ხარისხი მაღალია. ამ დროისთვის საფრთხე შეიძლება მომდინარეობდეს სუნიტი ამბოხებულების მხრიდან, რომელთა სამიზნეს კვლავ წარმოადგენენ დასავლური ან საერთაშორისო კომპანიები, ისევე როგორც ისინი, ვინც მიჩნეულნი იქნებიან ერაყის მთავრობასთან თანამშრომლობაში მყოფებად.“

ამავე გადაწყვეტილებაში ასევე ნათქვამია, რომ „მტკიცებულებები მოწმობს, რომ ბაღდადში ნაკლებია რისკი იმ ადამიანებისა, რომლებიც მუშაობდნენ ისეთ დასავლურ ან საერთაშორისო ორგანიზაციებთან, რომლებიც არ არიან დაკავშირებული უსაფრთხოების თემებთან ან ის ადამიანები, ვინც მიჩნეულები იქნებიან ასეთებად, მიუხედავად იმისა, რომ არის მტკიცებულებები, რომ ამბოხებულების დაჯგუფებებს, როგორიცაა მაგალითად ისლამური სახელმწიფო, შესწევთ უნარი იმისა, რომ ქალაქში განახორციელონ თავდასხმები და იერიშები. გამომდინარე იქიდან, რომ საფრთხის ხარისხი დაბალია ბაღდადში, მხოლოდ მიწერილი შეხედულება თანამშრომლობის შესახებ არ არის საკმარისი რეალური რისკის საჩვენებლად.“ [6]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2019 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ერაყელი თარჯიმნები, რომლებიც ერაყში ამერიკელებთან მუშაობდნენ 2003-2011 წლებში, ხშირად ამას თავიანთთვის და თავიანთი ოჯახისთვის რისკის ფასად აკეთებდნენ. ხალხი, ვინც ამერიკელებთან თარჯიმნებად, კულტურულ მრჩევლებად ან პერსონალის დამხმარეებად მუშაობდა, განხილულნი იყვნენ მტერ კოლაბორაციონისტებად და მათ სიკვდილით ემუქრებოდნენ სუნიტი და შიიტი მებრძოლები. მედია საშუალება „ალ-ჯაზირა“ 2017 წელს წერდა, რომ ათობით ათასი ერაყელი მუშაობდა ამერიკელებთან ინჟინრებად, მძღოლებად ან კულტურულ მრჩევლებად (მათ შორის თარჯიმნებად), რის გამოც დიდი საფრთხის წინაშე იყვნენ.

2017 წელს ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისის მიერ ორგანიზებულ პრაქტიკულ შეხვედრაზე წყაროები აღნიშნავდნენ, რომ ბოლო პერიოდში აღარ ვრცელდებოდა ინფორმაცია ამერიკული პერსონალისა და მათთან მომუშავე პირების სამიზნედ ყოფნის შესახებ, განსხვავებით წარსული პერიოდისგან. 2016 წელს ლენდინფო წერდა, რომ „ახლა არავის შეუძლია თქვას, რომ, ზოგადად, შიიტური დაჯგუფებები ეწევიან ძალადობის პროპაგანდას იმ პირების მიმართ, ვინც ადრე უცხოურ კომპანიებში მუშაობდა ერაყში. აღნიშნული საკითხი აქტუალური იყო 2011 წლამდე, ვიდრე ამერიკელები ერაყიდან ჯარს გაიყვანდნენ და განსაკუთრებით ძალადობრივი პერიოდი იყო 2005-2008 წლები. ვიდრე ამერიკელები ჯარს გაიყვანდნენ, დაჯგუფებები, რომლებიც ქვეყნის საოკუპაციო ძალებისგან გათავისუფლებისთვის იბრძოდნენ, ძალადობდნენ კოალიციაზე მომუშავე პირებზე. ეს ეხებოდა არა მხოლოდ პირდაპირ სამხედრო ძალას, არამედ სამოქალაქო სფეროსაც, როგორიცაა ნავთობის სექტორი“.

ახლა ვითარება განსხვავებულია. შიიტური დაჯგუფებები ახლა უფრო მეტად ერთმანეთის შიგნით ძალაუფლებისთვის ბრძოლაში არიან ჩართული და უფრო მეტი ყურადღება ისლამური სახელმწიფოს მიმართაა მობილიზებული; ასეთი კონცენტრაცია კი, შესაძლოა, მომავალში საფრთხის მაპროვოცირებელი იყოს უცხოური მოთამაშეებისთვის.[7]

[1] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: UNHCR ერაყელი თავშესაფრის მაძიებელთა  საერთაშორისო დაცვის საჭიროებების შეფასების სახელმძღვანელო პრინციპები, 31 მაისი 2012 (ხელმისაწვდომი ecoi.net)

[2] Landinfo – Norwegian Country of Origin Information Centre: ერაყი: Situasjonen for personer som har jobbet for utenlandske selskaper , 7. April 2016 (verfügbar auf ecoi.net)

Migrationsverket/Landinfo: Basra; Rapport från svenska Migrationsverkets och norska Landinfos utredningsresa till Basra, södra Irak, 15 – 20 oktober 2011, 3 July 2012 (გამოქვეყნებულია Landinfo-ს მიერ, ხელმისაწვდომია – ecoi.net)

[3] Reuters: ტრამპის ბრძანება ლტოლვილთა შესახებ, ყველა იმედს უქრობს ერაყელებს, რომლებიც აშშ-ის ეხმარებოდნენ, 27 იანვარი 2017 http://www.reuters.com/article/us-usa-trump-immigration-iraq-idUSKBN15C036

[4] The Daily Caller: უკან დარჩენილი: აშშ-ის ჯარებისთვის გაწეული დახმარების გამო ერაყელი თარჯიმანი სიკვდილის მუქარას იღებს,20 აპრილი 2016 http://dailycaller.com/2016/04/20/left-behind-iraqi-interpreter-faces-death-threats-forhelping-us-troops/

[5] PRI – Public Radio International: ერაყის თარჯიმნები, რომლებიც აშშ-ის სამხედრო სამსახურში მუშაობდნენ, სასოწარკვეთლი ელოდებიან ტრამპის სამგზავრო აკრძალვისგან განთავისუფლებას.  31 იანვარი 2017 https://www.pri.org/stories/2017-01-31/iraqi-translators-who-served-us-military-aredesperate-exemption-trumps-travel

[6] BA (Returns to Baghdad) Iraq CG , [2017] UKUT 00018 (IAC), United Kingdom: Upper Tribunal (Immigration and Asylum Chamber), 23 January 2017, available at: http://www.refworld.org/cases,GBR_UTIAC,588621844.html [accessed 28 March 2017]

[7] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Targeting of Individuals, March 2019

 (accessed on 19 February 2020)

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 თებერვალი, 2020

ავღანეთში არსებული ვითარება – ავღანეთის აღმოსავლეთ ნაწილში, ნანგარჰარის პროვინციაში ამერიკელ და ავღანელ სამხედროებს შორის ორმხრივ სროლას მსხვერპლი მოჰყვა. ავღანეთში ამერიკული ჯარის წარმომადგენლის, პოლკოვნიკ სონი ლეჯეტის განცხადებით, ავღანელ და ამერიკელ სამხედროებს ცეცხლი ავღანეთის შეიარაღებული ძალების ფორმაში ჩაცმულმა პირმა გაუხსნა. მისივე განცხადებით, ინციდენტის შედეგად ორი ამერიკელი სამხედრო დაიღუპა და 6 დაიჭრა. ინციდენტის გამომწვევი მიზეზების დასადგენად გამოძიება მიმდინარეობს.[1]

5 ადამიანი დაიღუპა და 15 დაშავდა ქაბულში, მარშალ ფახიმის სახელობის უნივერსიტეტთან მომხდარი აფეთქების დროს. ადგილობრივი მედიის ცნობით, დაღუპულები სამხედროები და რიგითი მოქალაქეები არიან. აფეთქება თვითმკვლელმა ტერორისტმა განახორციელა.[2]

აშშ და თალიბანი დროებით ზავზე შეთანხმდნენ. აშშ-ის ხელისუფლება და რადიკალური დაჯგუფება „თალიბანი“ შეთანხმდნენ, რომ ავღანეთის მთელ ტერიტორიაზე 7 დღის განმავლობაში ძალადობის დონე შემცირდება. შეთანხმების ძალაში შესვლის შემდეგ, 10 დღეში ავღანეთთან დიალოგი დაიწყება, სადაც მხარეები ქვეყნის პოლიტიკური მოწყობის საკითხზე იმსჯელებენ. მოლაპარაკების თემა ასევე ავღანეთიდან აშშ-ის სამხედრო ძალების გასვლა იქნება.[3]

სირიის კრიზისი – თურქმა სამხედროებმა სირიის არმიაზე იერიში მიიტანეს და დარტყმები 115 მიზანზე განახორციელეს. გავრცელებული ცნობით, განადგურებულია 3 ტანკი და 1 ვერტმფრენი. როგორც თურქეთის თავდაცვის უწყებაში განმარტავენ, იერიშის მიზეზი იდლიბის პროვინციაში თურქ სამხედროებზე განხორციელებული თავდასხმა გახდა, რომელსაც 5 ადამიანი ემსხვერპლა, კიდევ 5 კი დაშავდა. თებერვლის განმავლობაში იდლიბში დაღუპული თურქი სამხედოების რიცხვმა 12-ს მიაღწია.[4]

2019 წლის 1-ლი დეკემბრიდან 800 ათასზე მეტ სირიელს, ძირითადად ქალებს და ბავშვებს რუსეთის მიერ ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთით განხორციელებული სამხედრო ოპერაციის გამო საკუთარი სახლების დატოვება მოუწიათ. გაეროში ვარაუდობენ, რომ ტენდენცია მომავალშიც გაგრძელდება და კიდევ ათასობით ადამიანი საბრძოლო მოქმედებებს თავს თურქეთში შეაფარებს.[5]

ერაყში არსებული ვითარება – ჩრდილოეთ ერაყში, კირკუკში მდებარე ამერიკულ ბაზაზე სარაკეტო თავდასხმა განხორციელდა. K1 ბაზის მიმართულებით, საერთო ჯამში, სულ მცირე 10 რაკეტა გაუშვეს. ამერიკული სარდლობის ინფორმაციით, თავდასხმის შედეგად ამერიკელ სამხედროებს შორის დაღუპულები ან დაშავებულები არ არიან. თავის მხრივ, პენტაგონში აღნიშნეს, რომ თავდასხმა პრო-ირანულმა ძალებმა განახორციელეს, რაზეც მკაცრად უნდა აგონ პასუხი.[6]

[1] NY Times; Two American soldier killed in shootout with Afghan forces; 8 February, 2020; available at: https://www.nytimes.com/2020/02/08/world/asia/afghan-us-soldiers-shooting-deaths.html

[2] იმედის ახალი ამბები; ქაბულში უნივერსიტეტთან აფეთქებას ხუთი ადამიანი ემსხვერპლა; 11 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/127484/qabulshi-universitettan-apetqebas-khuti-adamiani-emskhverpla

[3] AP; Us and Taliban agree to truce, way forward in Afghanistan; 15 February, 2020; available at: https://apnews.com/fa41245d47d48332b10c8aeadcd6cb73

[4] იმედის ახალი ამბები; თურქეთმა სირიის არმიაზე იერიში მიიტანა; 10 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/127454/turqetma-siriis-armiaze-ierishi-miitana

[5] Reuters; Over 800,000 Syrians, mostly women and children, flee Russian-backed offensive: UN; 13 February, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-syria-security-displaced/over-800000-syrians-mostly-women-and-children-flee-russian-led-offensive-u-n-idUSKBN2072ID

[6] Al Jazeera; Rocket attack hits northern Iraq base hosting US troops; 14 February, 2020; available at: https://www.aljazeera.com/news/2020/02/rocket-attack-hits-northern-iraq-base-hosting-troops-200213183836910.html

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-7 თებერვალი, 2020

ერაყის პრემიერად მუჰამედ ალავი დაინიშნა – მის კანდიდატურაზე ქვეყნის პარლამენტის ფრაქციები შეთანხმდნენ, რომლებსაც პრეზიდენტმა ვადა 1-ელ თებერვლამდე მისცა. წინააღმდეგ შემთხვევაში თანამდებობაზე სალეჰის მიერ შერჩეული ადამიანი დაინიშნებოდა. 65 წლის ალავის, რომელიც კავშირგაბმულობის მინისტრი იყო, მთავრობის ჩამოსაყალიბებლად 1 თვე აქვს. ერაყის პრემიერმინისტრის პოსტი ვაკანტური 2019 წლის ნოემბერში გახდა, როცა საპროტესტო აქციების გამო პოსტი აბდელ მაჰდიმ დატოვა. სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებულ ვიდეომიმართვაში ალავიმ პირობა დადო, რომ დემონსტრანტების მოთხოვნებს გაითვალისწინებს. პარლამენტი მის კანდიდატურას კენჭს უახლოეს სხდომაზე უყრის. არეულობა ერაყში 2019 წლის ოქტომბერში დაიწყო. დემონსტრანტები ქვეყანაში კორუფციის დასრულებას ითხოვენ. საპროტესტო აქციების მსვლელობისას 500-მდე ადამიანი დაიღუპა.[1]

სირიის კრიზისი – აშშ-მა სირიაში არსებული ორი უმსხვილესი სამხედრო ბაზის გაფართოება გადაწყვიტა. ამ ნაბიჯით ვაშინგტონს რეგიონის ნავთობის საბადოებთან თავისი წარმომადგენლობის შენარჩუნება სურს. საუბარია ჰასაკის პროვინციაში არსებულ „ომარის“ და „თალ ბაიდარის“ ბაზებზე. ამერიკელმა სამხედროებმა ბაზების გაფართოების სამუშაოები უკვე დაიწყეს. კერძოდ, „ომართან“ უკვე განლაგებულია შესაბამისი ტექნიკა. „თალ ბაიდარის“ გაფართოების მიზნით კი ვაშინგტონმა ბაზის მახლობლად მდებარე ტერიტორია შეიძინა.[2]

რუსეთის მიერ მხარდაჭერილ ბაშარ ასადის ძალების მიერ იდლიბის პროვინციაში განხორციელებულ ავია იერიშებს 9 სამოქალაქო პირის სიცოცხლე ემსხვერპლა. დაღუპულთაგან 7 ადამიანი ერთი ოჯახის წევრია. სირიის სამთავრობო ძალების იერიშებს მცირეწლოვანი ბავშვი ემსხვერპლა ქალაქ ბინიშში, ხოლო რუსი სამხედროების რეიდს ქალაქ ატარებში ქალის სიცოცხლე შეეწირა. ბოლო პერიოდში, მოსკოვის მხარდაჭერილმა სირიის სამთავრობო ძალებმა გააძლიერეს დარტყმები იმ რეგიონში, სადაც ჯიჰადისტები დომინირებენ. ავია დარტყმების შედეგად ათასობით ადამიანს სახლის დატოვება მოუწია.[3]

იდლიბის პროვინციაში სირიის სამთავრობო ძალების მიერ განხორციელებული იერიშების შედეგად, ოთხი თურქი ჯარისკაცი დაიღუპა, ხოლო 9 დაიჭრა. თურქეთის ცნობით, საპასუხო ცეცხლს 35 სირიელი სამხედრო ემსხვერპლა. იდლიბში ოპოზიციის კონტროლის ქვეშ არსებულ ბოლო დასახლებულ პუნქტში, სირიის სამთავრობო ძალებისა და მისი მხარდამჭერი რუსი სამხედროების იერიშების გამო ათასობით ადამიანმა დატოვა სახლი. დევნილთა ნაწილმა თურქეთის საზღვრებისკენ გადაინაცვლა, რომელიც მხარს ოპოზიციის ძალებს უჭერს. რეჯეფ თაიფ ერდოღანის განცხადებით, თურქმა ჯარისკაცებმა რეჟიმის მხარდამჭერი 46 სამხედრო ამოიღეს მიზანში და შეუტიეს. მისი თქმით, ჯამში 30-35 სირიელი განეიტრალდა. სირიის საინფორმაციო სააგენტო SANA-ის განცხადებით კი თურქეთის იერიშებს სირიის მხრიდან მსხვერპლი არ მოჰყოლია. რუსეთი და თურქეთი იდლიბში დეესკალაციის ზონების შექმნის შესახებ 2018 წლის შეთანხმდნენ. მორიგი შეთანხმება კი მხარეებმა სოჭში, 2019 წელს გააფორმეს, როცა თურქეთმა სირიაში ოპერაცია „მშვიდობის წყარო“ განახორციელა, თუმცა იდლიბში იერიშები ორივე მხრიდან გრძელდება.[4]

თურქეთის პრეზიდენტმა სირიის მთავრობას ულტიმატუმი წაუყენა. რეჯეფ თაიფ ერდოღანი ოფიციალური დამასკოსგან იდლიბის პროვინციაში სირიული ჯარის თურქული საგუშაგოების ტერიტორიიდან გაყვანას ითხოვს. მან სირიის მთავრობას ჯარის გასაყვანად დრო თებერვლის ბოლომდე მისცა. „იმედი გვაქვს, რომ ჯარის გაყვანის პროცესი თებერვლამდე დასრულდება. თუ რეჟიმი ამ დროისთვის ამას ვერ მოახერხებს, თურქეთს ამ საქმის გაკეთება თავად მოუწევს“, – განცხადა პრეზიდენტმა. სირია რუსეთის ავიაციის მხარდაჭერით იდლიბში მასშტაბურ ოპერაციას ახორციელებს. ეს უკანასკნელი რეგიონია ქვეყანაში, რომელსაც თურქეთის მიერ მხარდაჭერილი მეამბოხეები აკონტროლებენ. ერთერთი ოპერაციის დროს სირიელმა ჯარისკაცებმა 8 თურქი სამხედრო მოკლეს. ანკარამ საპასუხო დარტყმა განახორციელა და ახალი, მყისიერი ქმედებებით დაიმუქრა. ერდოღანის თქმით, შეტევების შედეგად თურქეთისკენ და მის მიერ კონტროლირებად სირიულ ტერიტორიისკენ უკვე თითქმის მილიონი ადამიანი მოძრაობს. „არავის აქვს უფლება ასეთი ტვირთი დაგვადოს მხრებზე“, – თქვა თურქეთის პრეზიდენტმა. თურქეთს სირიის ტერიტორიაზე ე.წ. „დეესკალაციის ზონაში“ 12 საგუშაგო აქვს, რომლებიც 2017 წლის ხელშეკრულებით არის განთავსებული. ერდოღანის თქმით, 2 საგუშაგო სირიის სამთავრობო ძალების საფრონტო ხაზს მიღმა მოექცა.[5]

იემენში ალ-ქაიდას ერთერთი დამფუძნებელი მოკლეს – ამერიკელებმა იემენში ჩატარებული კონტრტერორისტული ოპერაციის შედეგად ყასიმ ალ-რიმი მოკლეს, რომელიც არაბეთის ნახევარკუნძულზე „ალ-ქაიდას“ მეთაურობდა. ამის შესახებ დონალდ ტრამპმა განაცხადა. მისივე თქმით, ალ-რიმის ამერიკელების წინააღმდეგ არაერთი თავდასხმის განხორციელება ჰქონდა დაგეგმილი, მისი სიკვდილი კი „ალ-ქაიდას“ მნიშვნელოვნად დაასუსტებს. ყასიმ ალ-რიმი „ალ-ქაიდას“ ერთერთი დამფუძნებელი და ორგანიზაციის ლიდერის, აიმან ალ-ზავაჰირის მოადგილე იყო. გავრცელებული ინფორმაციით, ყასიმ ალ-რიმი იემენის ქალაქ მარიბში დრონით განხორციელებული იერიშის შედეგად მოკლეს.[6]

[1] DW; Iraqi president appoints Mohammed Allawi as PM; 1st February, 2020; available at: https://www.dw.com/en/iraqi-president-appoints-mohammed-allawi-as-pm/a-52227661

[2] იმედის ახალი ამბები; აშშ სირიაში სამხედრო ბაზებს აფართოებს; 2 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/126781/anadolu-ashsh-siriashi-arsebul-samkhedro-bazebs-apartoebs

[3] France 24; Air strikes in northwest Syria kill 9 civilians; 2 February, 2020; available at: https://www.france24.com/en/20200202-air-strikes-in-northwest-syria-kill-9-civilians-monitor

[4] BBC; Turkish soldiers killed in Syrian army shelling in Idlib; 3 February, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51354545

[5] Reuters; Turkey’s Erdogan demands Syrian forces in Idlib withdraw; 5 February, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey/turkeys-erdogan-demands-syrian-forces-in-idlib-withdraw-idUSKBN1ZZ14L

[6] White House; Statement from the President; 6 February, 2020; available at: https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/statement-from-the-president-13/

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 24-31 იანვარი, 2020

აშშ-ირანის კრიზისი – პენტაგონმა დაადასტურა, რომ ირანის მიერ ერაყში ამერიკულ ბაზაზე განხორციელებული სარაკეტო დარტყმის შედეგად 34-მა ამერიკელმა სამხედრომ ქალა-ტვინის ტრავმა მიიღო. 17 ადამიანი ექიმების დაკვირვების ქვეშ რჩება.

აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი აცხადებდა, რომ იერიშის შედეგად არცერთი ამერიკელი ჯარისკაცი არ დაშავებულა. ეს ერთერთი იყო იმ ფაქტორებისგან, რითაც პრეზიდენტმა თეირანზე საპასუხო დარტყმის განხორციელებისგან თავი შეიკავა. თუმცა გასულ კვირას პენტაგონში განაცხადეს, რომ ბაზის 11 თანამშრომელს ტვინის შერყევა ჰქონდა. როცა ტრამპს დავოსში მსოფლიო ეკონომიკურ ფორუმზე ამის შესახებ ჰკითხეს, მან ჟურნალისტებს შემდეგი პასუხი გასცა: „როგორც ვიცი, თავი სტკიოდათ და კიდევ რაღაც სიმპტომები აღენიშნებათ, მაგრამ შემიძლია გითხრათ, რომ სერიოზული არაფერია. ამას სერიოზულ დაზიანებად არ ვთვლი, იმ ტრავმებთან შედარებით რაც ნანახი მაქვს“, – განაცხადა აშშ-ის პრეზიდენტმა.

პენტაგონში განაცხადეს, რომ აშშ-ის თავდაცვის მინისტრი მარკ ესპერი ტრავმების შესახებ დაუყოვნებლივ არ იყო ინფორმირებული. ირანსა და აშშ-ს შორის ურთიერთობების გამწვავება ბაღდადში ამერიკელი სამხედროების მიერ გენერალ ყასემ სულეიმანის მკვლელობას მოჰყვა. ამის შემდეგ ირანმა ერაყში ამერიკულ ბაზებზე სარაკეტო იერიში 8 იანვარს გამთენიისას მიიტანა.[1]

ერაყში არსებული ვითარება – ერაყის თავდაცვის ძალებმა ბაღდადის ცენტრში ანტისამთავრობო აქციების მონაწილეთა ბანაკი დაარბიეს. სამართალდამცველებმა დემონსტრანტების წინააღმდეგ ცრემლსადენი გაზი და ცეცხლსასროლი იარაღი გამოიყენეს, ამის შემდეგ კი ტაჰრირის მოედნიდან ბარიკადების და კარვები აღება დაიწყეს. მომიტინგეთა და პოლიციას შორის შეტაკების შედეგად რამდენიმე ადამიანი დაშავდა. ანტისამთავრობო აქციები ერაყში რამდენიმე თვეა იმართება. ბოლო დემონსტრაციაზე, რომელიც 24 იანვარს გაიმართა, აქციის მონაწილეებმა ქვეყანაში ამერიკული ჯარის ყოფნა გააპროტესტეს.[2]

ერაყის სამხრეთში, დი-ქარის პროვინციის ქალაქ ნასირიაში სამართალდამცველებთან შეტაკებების დროს სულ მცირე 75 დემონსტრანტი დაიჭრა. დაშავებულთა უმეტესობას ცეცხლნასროლი ჭრილობები აღენიშნებათ. შეტაკებები დემონსტრანტებსა და პოლიციას შორის ქალაქის ცენტრში მოხდა.[3]

ბაღდადში, მწვანე ზონაში, აშშ-ის საელჩოსთან 5 რაკეტა ჩამოვარდა. ერაყის მთავრობის ცნობით, არავინ დაშავებულა და არც საელჩოს ინფრასტრუქტურა დაზიანებულა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[4]

ერაყის სამხედრო ძალები აშშ-ის თაოსნობით დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ კოალიციის ოპერაციაში მონაწილეობას განაგრძობს. ამის შესახებ განცხადება ერაყის სამხედრო უწყებამ გამოაქვეყნა. „ახალი ურთიერთობის დამყარებამდე საერთაშორისო კოალიციის დარჩენილი დროის გამოსაყენებლად გადაწყდა, რომ ერთობლივ ქმედებებს განვაგრძობთ“, – ნათქვამია განცხადებაში. კოალიციამ ოპერაციების დიდი ნაწილი აშშ-ის მიერ გენერალ ყასემ სულეიმანის მკვლელობის შემდეგ, 5 იანვარს შეაჩერა. საერთაშორისო ძალების მთავარი მიზანი კოალიციის ბაზების დაცვა გახდა.[5]

ავღანეთში არსებული ვითარება – ავღანეთის ხელისუფლების ცნობით, „თალიბანის“ წინააღმდეგ 25-26 იანვარს ჩატარებული სპეცოპერაციის ფარგლებში 51 მებრძოლი მოკლეს. ქვეყნის 9 პროვინციაში სახელმწიფო ძალებმა 13 სახმელეთო და 12 ავიაიერიში მიიტანეს. შედეგად, 51 „ტერორისტი“ დაიღუპა, 13 დაიჭრა, 6 კი დააკავეს. მედიის ცნობით, ბალხის პროვინციაში ავია დარტყმებს სულ ცოტა სამი ქალი და ოთხი ბავშვიც ემსხვერპლა.[6]

მოძრაობა „თალიბანმა“ განაცხადა, რომ ღაზნის პროვინციაში თვითმფრინავი ჩამოაგდო. მოძრაობის განცხადებაში წერია, რომ თვითმფრინავს ამერიკელი სამხედროები, მათ შორის მაღალჩინოსანი ოფიცრები გადაჰყავდა. ბორტზე მყოფი ყველა ადამიანი დაიღუპა.[7] პენტაგონმა დაადასტურა, რომ თვითმფრინავი აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალებს ეკუთვნოდა.[8]

[1] BBC; Iran raid left 34 US troops with traumatic brain injuries; 24 January, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-us-canada-51243888

[2] BBC; Iraqi security forces raid Baghdad protest site; 25 January, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51247833

[3] იმედის ახალი ამბები; ერაყში პოლიციასთან შეტაკებების დროს 75 ადამიანი დაიჭრა; 26 იანვარი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/126289/erakshi-politsiastan-shetakebebis-dros-75-adamiani-daichra

[4] Anadolu Agency; US embassy in Baghdad hit by missiles; 26 January, 2020; available at: https://www.aa.com.tr/en/middle-east/us-embassy-in-baghdad-hit-by-missiles/1714832

[5] Reuters; Iraq says anti-IS operations with US coalition resume; 30 January, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-security/iraq-says-it-resumes-anti-islamic-state-operations-with-u-s-coalition-idUSKBN1ZT23U

[6] Reuters; Afghan forces launch air, ground attacks on Taliban, killing 51; By Abdul Qadir Sediqi; 26 January, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-attacks-surge/afghan-forces-launch-air-ground-attacks-on-taliban-killing-51-idUSKBN1ZP0EG

[7] Reuters; Taliban says has brought down US military plane in Afghanistan; 27 January, 2020; available at: https://uk.reuters.com/article/uk-afghanistan-airplane-crash-taliban/taliban-says-has-brought-down-us-military-plane-in-afghanistan-idUKKBN1ZQ1N8

[8] Military.com; Air force E-11A networking plane has crashed in Afghanistan, top general confirms; By Oriana Pawlyk; 27 January, 2020; available at: https://www.military.com/daily-news/2020/01/27/air-force-e-11a-networking-plane-has-crashed-afghanistan-top-general-confirms.html

ერაყი. საპროტესტო აქციები და აშშ-ირანის კრიზისის გავლენა უსაფრთხოებაზე. იანვარი, 2020

საპროტესტო აქციები – საპროტესტო აქციები ერაყში 2019 წლის 1-ელ ოქტომბერს დაიწყო. მოსახლეობა უმუშევრობას და კორუფციას აპროტესტებდა. ანტისამთავრობო აქციების დროს დემონსტრანტებსა და პოლიციას შორის შეტაკების შედეგად 5 ადამიანი დაიღუპა. დაპირისპირება ბაღდადში მოხდა, როდესაც დემონსტრანტები გადაკეტილ ტაჰრირის მოედანზე შესვლას ცდილობდნენ. ქვეყნის მთავრობამ მომხდარის გამო მწუხარება გამოთქვა და დაპირისპირებაში პროვოკატორები დაადანაშაულა.

ერაყის დედაქალაქში ანტისამთავრობო აქციების დროს დემონსტრანტების და პოლიციის შეტაკების მეორე დღეს კომენდანტის საათი ამოქმედდა. შეზღუდვას იქამდე უნდა ემოქმედა, ვიდრე ახალი ზომების შესახებ არ გახდებოდა ცნობილი. კომენდანტის საათი, ბაღდადის გარდა, ერაყის კიდევ სამ ქალაქში გამოცხადდა. მთელი ქვეყნის მასშტაბით ანტისამთავრობო აქციები იმართებოდა. დემონსტრანტები სამუშაო ადგილების სიმცირეს, კორუფციასა და ეკონომიკურ პრობლემებს აპროტესტებდნენ. 2 ოქტომბრის მონაცემებით, ანტისამთავრობო აქციების დროს დემონსტრანტების და პოლიციის შეტაკების შედეგად 5 ადამიანი დაიღუპა. 3 ოქტომბრის ღამეს შეტაკებების შედეგად კიდევ 11 ადამიანი დაიღუპა, მათ შორის ერთი პოლიციელი.[1]

5 ოქტომბრისთვის ერაყში ანტისამთავრობო გამოსვლების შედეგად დაღუპულთა რიცხვი 100-მდე გაიზარდა, დაშავებულთა რაოდენობა კი 3 000-ს აღემატება. ბაღდადში დიდი მოედნების ჩაკეტვის მიუხედავად, დემონსტრანტებსა და პოლიციას შორის შეტაკებები მაინც გრძელდებოდა. აქციები ქვეყნის სხვა ქალაქებშიც მიმდინარეობდა. მთავრობამ ქვეყნის ტერიტორიის 75%-ს ინტერნეტი გაუთიშა. სატელევიზიო მიმართვაში ერაყის პრემიერმა ადელ აბდულ მადიმ აღნიშნა, რომ მოსახლეობის ესმის, მაგრამ ქვეყანაში არსებული პრობლემების „ჯადოსნური გადაწყვეტა“ არ არსებობს.[2]

ერაყის სამთავრობო კომიტეტმა, რომელიც ქვეყანაში არეულობის დროს დემონსტრანტების დაღუპვის ფაქტებს იძიებდა, ანგარიში ოქტომბრის შუა რიცხვებში გამოაქვეყნა. გამოცემის ინფორმაციით, ანგარიშის თანახმად, ფატალური შემთხვევების 70% თავსა და გულმკერდის არეში განხორციელებულმა გასროლებმა გამოიწვია. ექსპერტები მიიჩნევენ, რომ სამართალდამცველებმა გადამეტებული ძალა გამოიყენეს, რაზეც პასუხისმგებლობას მათ უშუალო ხელმძღვანელობას აკისრებენ. „კომიტეტმა დაადგინა, რომ ოფიცრებმა და მეთაურებმა ქვეშევრდომებზე კონტროლი დაკარგეს, რამაც ქაოსი გამოიწვია. სამართალდამცველებს ხელისუფლებისგან დემონსტრანტების მიმართ ცეცხლის გახსნის ბრძანება არ მიუღიათ“, – ნათქვამია ანგარიშში. საპროტესტო აქციები ერაყში 1-ელ ოქტომბერს დაიწყო. მოსახლეობა უმუშევრობის მაღალ მაჩვენებელს და საჯარო უწყებებში კორუფციას აპროტესტებდა. ბოლო მონაცემებით, არეულობის დროს 149 დემონსტრანტი და 8 სამართალდამცველი დაიღუპა. მათი სიკვდილის მიზეზის დასადგენად ქვეყნის პრემიერმინისტრ ადელ აბდულ მადის ბრძანებით კომისია შეიქმნა.[3]

სამკვირიანი პაუზის შემდეგ, 25 ოქტომბერს, ანტისამთავრობო აქციები განახლდა. ერაყის პოლიციამ აქციის მონაწილეების წინააღმდეგ ცრემლსადენი გაზი გამოიყენა, ჰაერში კი გამაფრთხილებელი გასროლა განახორციელა. 30-ზე მეტი დემონსტრანტი საავადმყოფოში გადაიყვანეს.[4] მოგვიანებით, დემონსტრანტებსა და პოლიციას შორის შეტაკებები დაიწყო, რასაც სულ მცირე 40 ადამიანი ემსხვერპლა და 2 ათასამდე დაშავდა. დაღუპულთა შორის 2 სამართალდამცველი იყო. არსებული ინფორმაციით, შეტაკებები პოლიციასა და დემონსტრანტებს შორის მას შემდეგ დაიწყო, რაც აქციის მონაწილეებმა სამთავრობო შენობებში შეჭრა სცადეს.[5] აქციის მონაწილეები სამუშაო ადგილებს ითხოვენ და კორუფციას აპროტესტებენ. ერაყის მთავრობა და გაერო მხარეებს თავშეკავებისკენ მოუწოდებდნენ.[6] 27 ოქტომბერს გავრცელებული ინფორმაციით, ერაყის პრემიერმა ადელ აბდელ მაჰდიმ სპეცრაზმს ბაღდადის ქუჩებში მიმდინარე ანტისამთავრობო დემონსტრაციების დაშლა დაავალა. ელიტური კონტრტერორისტული სპეცრაზმის მეთაურმა პრემიერისგან მანიფესტანტების დაშლისთვის „ყველა აუცილებელი ზომის“ მიღების შესახებ დავალება მიიღო.[7] 29 ოქტომბერს, მედიაში გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, ქალაქ ქერბალაში, უსაფრთხოების ძალებმა დემონსტრანტებს ცეცხლი გაუხსნეს, რის შედეგადაც სულ მცირე 14 ადამიანი დაიღუპა და 800-ზე მეტი დაშავდა.[8]

31 ოქტომბერს ერაყის პრეზიდენტის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, საპროტესტო აქციების საპასუხოდ, პრემიერი მხოლოდ იმ შემთხვევაში გადადგება თუ პარლამენტი მისი შემცვლელის კანდიდატურაზე შეთანხმდება, რათა საკონსტიტუციო ვაკუუმი თავიდან იქნას აცილებული. მისივე თქმით, ახალი არჩევნები მხოლოდ მაშინ გაიმართება, რაც ახალი საარჩევნო კანონი დამტკიცდება. ერაყში ანტისამთავრობო დემონსტრაციები 1-ელ ოქტომბერს დაიწყო. მოსახლეობა უმუშევრობასა და კორუფციას აპროტესტებს. ოქტომბრის ბოლო კვირის განმავლობაში, არეულობის შედეგად, ქვეყნის მასშტაბით 200-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა და 5 ათასზე მეტი დაშავდა.[9]

პირველ ნოემბერს, ერაყში სადამ ჰუსეინის გადაყენების შემდეგ ყველაზე ხალხმრავალი აქცია გაიმართა. ათობით ათასი ერაყელი ბაღდადის ცენტრში შეიკრიბა და ქვეყნის პოლიტიკური ელიტის გადაყენება მოითხოვა. პოლიციამ მომიტინგეთა წინააღმდეგ რეზინის ტყვიები და ცრემლმდენი გაზი გამოიყენა. ერაყის ადამიანის უფლებათა კომისიის ინფორმაციით, ერთ მომიტინგე ქალს ცრემლმდენი გაზის ქილა თავში მოხვდა და ის საავადმყოფოში გარდაიცვალა. სხვადასხვა სიმძიმის დაზიანებები 155-მა ადამიანმა მიიღო.[10]

მომდევნო დღეებში ანტისამთავრობო დემონსტრაციების მონაწილეებმა ბაღდადისკენ მისასვლელი გზები გადაკეტეს. აქციის ეპიცენტრი ტაჰრირის მოედანზე იყო. არ მუშაობდა სახელმწიფო დაწესებულებები, რადგან მომიტინგეებმა მათთან მისასვლელი გზები დაბლოკეს. აქციაში სტუდენტებიც მონაწილეობდნენ, რომლებიც სასწავლებლებში მჯდომარე აქციას მართავდნენ.[11]

3 ნოემბრის ღამეს დემონსტრანტებმა ქალაქ ქარბალაში ირანის საკონსულოზე თავდასხმა სცადეს. აქციის მონაწილეებს ცეცხლსასროლი იარაღიდან გაუხსნეს ცეცხლი. ინციდენტის შედეგად სამი ადამიანი დაიღუპა. დემონსტრანტები ირანისგან ერაყის შიდა საქმეებში ჩარევის შეწყვეტას მოითხოვდნენ. მათ საკონსულოს შენობის ღობეზე გადაძრომა სცადეს. გავრცელებული ინფორმაციით, მათ ცეცხლი უსაფრთხოების ძალებმა გაუხსნეს, თუმცა ასევე ვრცელდება ცნობა შეიარაღებული პირის შესახებ, რომელმაც მომიტინგეების წინააღმდეგ სროლა დაიწყო.[12]

16 ნოემბერს, ბაღდადის ცენტრში დანაღმული ავტომობილი აფეთქდა. ინციდენტის შედეგად 6 ადამიანი დაიღუპა და 30 დაშავდა. აფეთქება ღამით, ტაჰრირის მოედანთან მოხდა, სადაც რამდენიმე კვირის განმავლობაში საპროტესტო აქციის მონაწილეები იყვნენ შეკრებილნი. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არცერთ დაჯგუფებას არ აუღია.[13]

მომდევნო დღეებში ერაყის რამდენიმე ქალაქში ანტი-სამთავრობო აქციები განახლდა. საპროტესტო აქციები გაიმართა ბაღდადში, კუტში, ნეჯეფში, დივანიაში, ნასირიასა და ბასრაში. აქციებში ათობით ათასი ადამიანი ჩაერთო. ისინი ხიდების დაკავებასა და ავტომაგისტრალების გადაკეტვას ცდილობდნენ.[14]

აქციების განახლებას შეტაკებები მოჰყვა. მორიგ შეტაკებებს ერაყში სულ მცირე სამი ადამიანი ემსხვერპლა, 20-ზე მეტი კი დაშავდა. მედიის ცნობით, პოლიციამ ბაღდადში დემონსტრანტების წინააღმდეგ საბრძოლო ტყვიები გამოიყენა. ამ დროისთვის არსებული მონაცემებით, ქვეყანაში შეტაკებების შედეგად უკვე 300-ზე მეტი ადამიანი იყო დაღუპული.[15]

24 ნოემბერს, ერაყში ანტისამთავრობო დემონსტრაციების მსვლელობისას პოლიციამ რამდენიმე ქალაქში აქციების მონაწილეებს ცეცხლი გაუხსნა. ინციდენტის შედეგად 5 ადამიანი დაიღუპა, 100-ზე მეტი კი დაშავდა.[16] ერაყის ქალაქ ნაჯაფში დემონსტრანტები ირანის საკონსულოს თავს დაესხნენ და შენობას ცეცხლი წაუკიდეს. საკონსულოს თანამშრომლებმა შენობის დატოვება დემონსტრანტების შეჭრამდე მოასწრეს. ბოლო ერთი თვის განმავლობაში ეს ერაყში ირანის საკონსულოზე თავდასხმის მეორე შემთხვევაა.[17] ერაყში დემონსტრანტების ირანის საკონსულოზე თავდასხმის შემდეგ, უსაფრთხოების ძალებმა სულ ცოტა 30-ზე მეტი დემონსტრანტი მოკლეს. გასულ თვეში დაწყებული ანტისამთავრობო დემონსტრაციების შემდეგ 28 ნოემბერი ყველაზე სისხლიანი იყო. სულ ცოტა ოცი ადამიანი დაიღუპა, ქალაქ ნასირიას სამხრეთით აქციის მონაწილეების მიერ დაკავებული ხიდის გაწმენდის დროს. სამართალდამცველებმა ოთხი მომიტინგე მოკლეს ქვეყნის დედაქალაქ ბაღდადში მდინარე ტიგროსთან ახლოს, სადაც უსაფრთხოების ძალებმა ასევე რეზინის ტყვიები გამოიყენეს.[18]

ორი თვის განმავლობაში ერაყში მიმდინარე ანტისამთავრობო პროტესტების ფონზე გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ქვეყნის პრემიერი ადელ აბდულ მაჰდი თანამდებობიდან გადადგებოდა. ერაყელი შიიტების უზენაესმა სასულიერო ლიდერმა, 88 წლის აიათოლა ალი ალ-სისტანიმ განაცხადა, რომ პარლამენტმა, რომელმაც აბდულ მაჰდის ძალაუფლება ჩააბარა, თავისი გადაწყვეტილება უნდა შეცვალოს. „მთავრობის მეთაურის თანამდებობიდან წასვლის შესახებ განცხადებით პარლამენტს უახლოეს მომავალში მივმართავ“, – ნათქვამი იყო მაჰდის განცხადებაში.[19]

ერაყის პარლამენტმა დააკმაყოფილა პრემიერის ადელ აბდელ მაჰდის თხოვნა და ის თანამდებობიდან გადააყენა. პარლამენტის სპიკერის მუჰამედ ალ-ჰალბუსის განცხადებით, კონსტიტუციის მიხედვით, პრეზიდენტს მთავრობის ჩამოყალიბება იმ პარტიული ბლოკის კანდიდატისთვის უნდა დაევალებინა, რომელიც პარლამენტში მანდატების უმრავლესობას აკონტროლებს.[20]

2020 წლის 20 იანვარს ბაღდადსა და ბასრაში საპროტესტო აქციების განახლებას მსხვერპლი მოჰყვა. სამართალდამცველებმა ცრემლსადენი გაზი და საბრძოლო ტყვიები მას შემდეგ გამოიყენეს, რაც ჩახერგილი გზების გაწმენდისას დემონსტრანტებმა მათ ქვები და ე.წ. მოლოტოვის კოქტეილები დაუშინეს. ხელისუფლების წინააღმდეგ პროტესტი მომდევნო დღეებშიც გაგრძელდა. ბაღდადში აქციის მონაწილეებმა პოლიციას ქვები ესროლეს. სამართალდამცველებმა დემონსტრანტებს ცრემლმდენი გაზით და რეზინის ტყვიებით უპასუხეს. საერთო ჯამში, აქციების განახლების შემდეგ, დემონსტრაციებზე 7 ადამიანი დაიღუპა, მათ შორის ორი პოლიციელია. კიდევ ათობით დემონსტრანტი კი დაშავდა.[21] [22]

აშშ-ირანის კრიზისი და გავლენა ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ ვითარებაზე – 2019 წლის  31 დეკემბერს, ბაღდადში, აშშ-ის მიერ ერაყში საბრძოლო დაჯგუფება „ქატაიბ ჰეზბოლას“ ობიექტებზე მიტანილი იერიშის გამო დაწყებული საპროტესტო აქციის მონაწილეები, აშშ-ის საელჩოში შეიჭრნენ. დემონსტრანტებმა ერთერთ საგუშაგო კოშკს ცეცხლი წაუკიდეს, ამერიკელმა ჯარისკაცებმა კი ხალხის დასაშლელად ცრემლმდენი გაზი გამოიყენეს. მანამდე აშშ-ის ქმედებები ერაყის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ დაგმო, ირანმა კი, რომელიც „ქატაიბ ჰეზბოლას“ უჭერს მხარს, თავდასხმას „ტერორიზმის ნათელი მაგალითი“ უწოდა. აშშ-ის საჰაერო ძალებმა სირიასა და ერაყში დაჯგუფება ქატაიბ ჰეზბოლას“ ობიექტებზე იერიში 29 დეკემბერს მიიტანეს. „ქატაიბ ჰეზბოლა“ შიიტი მუსლიმების საბრძოლო დაჯგუფებაა, რომელსაც ირანი უჭერს მხარს. ის 2007 წელს შეიქმნა.[23]

ვაშინგტონის განცხადებით, ისინი არ აპირებდნენ საელჩოს ევაკუაციას, პირიქით, შტატებმა რეგიონში დამატებითი სამხედრო ძალის გაგზავნა გადაწყვიტა. აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა საელჩოზე თავდასხმაში ირანი დაადანაშაულა. „ირანმა ამერიკელი კონტრაქტორი მოკლა, ბევრი დაჭრა. ჩვენ მტკიცედ ვუპასუხეთ და ყოველთვის ასე მოვიქცევით. ახლა კი ირანმა ერაყში აშშ-ის საელჩოზე თავდასხმის ორგანიზება განახორციელა. ისინი სრულად აგებენ პასუხს“, – დაწერა ტრამპმა.[24]

2020 წლის პირველ იანვარს აშშ-მა ბაღდადში მოქალაქეებისთვის საკონსულო მომსახურება შეაჩერა. ამერიკის მოქალაქეებს ურჩევდნენ, საელჩოში მისვლისგან თავი შეეკავებინათ. პარალელურად, პროტესტის მონაწილეები, რომლებიც საელჩოს გარეთ იყვნენ შეკრებილნი, ტერიტორიიდან გაიყვანეს.[25]

2 იანვარს, ერაყში, ბაღდადის აეროპორტის მახლობლად, აშშ-ის სარაკეტო დარტყმას ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის სპეცდანიშნულების რაზმის „ალ-ქუდსის“ ლიდერი, გენერალი ყასემ სულეიმანი ემსხვერპლა. ინფორმაცია აშშ-ის თავდაცვის სამინისტრომ გაავრცელა. „აშშ-ის პრეზიდენტის, დონალდ ტრამპის ბრძანებით, ჩვენმა სამხედროებმა უცხოეთში მყოფი ამერიკელების დასაცავად ქმედითი თავდაცვითი ზომები მიიღეს და გენერალი ყასემ სულეიმანი მოკლეს. დაჯგუფება „ალ-ქუდსი“, რომელსაც ის ხელმძღვანელობდა, აშშ-ში ტერორისტული ორგანიზაციების სიაში იყო შეყვანილი. გენერალი სულეიმანი ამერიკელ დიპლომატებზე და ერაყსა და მთელ რეგიონში მყოფ სამხედროებზე თავდასხმებს გეგმავდა. „ალ-ქუდსი“ პასუხისმგებელია ასობით ამერიკელი და კოალიციური ჯარის სამხედროს სიკვდილზე“, – განაცხადეს პენტაგონში. გარდა ამისა, სარაკეტო დარტყმას ემსხვერპლა შიიტური შეიარაღებული დაჯგუფება „ქატაიბ ჰეზბოლას“ ლიდერი აბუ მაჰდი ალ-მუჰანდისი.[26]

გენერალ ყასემ სულეიმანის მკვლელობის შემდეგ ირანში სამდღიანი გლოვა გამოცხადდა და ისლამური სახელმწიფოს სულიერი ლიდერი აიათოლა ალი ხამენეი აშშ-ს სასტიკი შურისძიებით დაემუქრა. ერაყის პრემიერმა აშშ ქვეყნის სუვერენიტეტისა და ერაყში აშშ-ის სამხედროების ყოფნის შეთანხმების პირობების დარღვევაში დაადანაშაულა.[27]

აშშ-მა თავის მოქალაქეებს ერაყის დაუყოვნებლივ დატოვება ურჩია[28] და რეგიონში დამატებით 3000 სამხედროს გაგზავნის შესახებ განაცხადა.[29]

5 იანვარს, ბაღდადში, აშშ-ის საელჩოსთან რაკეტა აფეთქდა. ქალაქის ცენტრში, „მწვანე ზონაში“ რამდენიმე რაკეტა ჩამოვარდა. აფეთქებები ქალაქიდან 80 კილომეტრში, ბალადის სამხედრო ბაზაზეც მოხდა, სადაც ამერიკელი ჯარისკაცები არიან განთავსებული. მომხდარი ერაყის სამხედრო მეთაურობამაც დაადასტურა. თავდასხმას მსხვერპლი არ მოჰყოლია, თუმცა მედიის ცნობით, დაიჭრა 5 ადამიანი.[30]

6 იანვარს, ირანის ისლამურმა რესპუბლიკამ 2015 წელს დადებული ბირთვული შეთანხმება სრულად დატოვა. ოფიციალური თეირანის განცხადებით, ირანი შეთანხმებით დაწესებულ შეზღუდვებს აღარ დაემორჩილება.[31] ერაყის პარლამენტმა კი მიიღო რეზოლუცია, რომელიც უცხო ქვეყნების სამხედროებს ქვეყნის დატოვებას აიძულებს.[32] აშშ-ის პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ ერაყიდან სამხედროებს არ გაიყვანს და ბაღდადს სანქციების დაწესებით დაემუქრა. „ერაყში ძალიან ძვირადღირებული სამხედრო-საჰაერო ბაზა გვაქვს. მის მშენებლობაზე აშშ-ის ბიუჯეტიდან არაერთი მილიარდი დოლარი დაიხარჯა. ჩვენ არსად წავალთ, თუ ამ ფულს არ გადაიხდიან. თუ წასვლას გვთხოვენ და ჩვენ ამას ორმხრივი შეთანხმების გარეშე ვიზამთ, ერაყს ისეთ სანქციებს დავუწესებთ, როგორიც მათ მანამდე არასდროს უნახავთ. ასეთი სანქციები ირანისთვისაც კი არ დაგვიწესებია“, – განაცხადა ტრამპმა.[33]

7 იანვარს, ერაყის მთავრობამ თავისი ტერიტორიიდან უცხოური არმიის გაყვანისთვის მზადება დაიწყო. ქვეყნის შინაგანი ძალების ხელმძღვანელის აბდელ კარიმ ხალიფას თქმით, საერთაშორისო კოალიციის სამხედროებს ხმელეთსა და ჰაერში გადაადგილება შეეზღუდათ. მისივე განმარტებით, საერთაშორისო კოალიციის ძალების მომავალი ფუნქციები მხოლოდ კონსულტაციები, იარაღის მიწოდება და ერაყული ძალების გაწვრთნა იქნება.[34] ირანის ისლამური რესპუბლიკის პარლამენტმა აშშ-ის არმიისა და პენტაგონის ტერორისტულ ორგანიზაციებად გამოცხადებას მხარი ერთხმად დაუჭირა.[35]

9 იანვარს, ბაღდადის „მწვანე ზონასთან“ სამი რაკეტა ჩამოვარდა. ერთერთი რაკეტა ამერიკის საელჩოს შენობის სიახლოვეს დაეცა, თუმცა ინციდენტს მსხვერპლი არ მოჰყოლია. „მწვანე ზონაში“ სამთავრობო შენობები და დიპლომატიური მისიებია განთავსებული.[36]

12 იანვარს, ერაყში, ბალადის ავიაბაზაზე, სადაც ამერიკელი სამხედროებიც არიან განლაგებულები, 7 ბომბი ჩამოვარდა. შედეგად ოთხი ერაყელი ჯარისკაცი დაიჭრა. ბომბები ბაზაზე არსებულ ასაფრენ ბილიკს დაეცა, რომელიც ბაღდადის ჩრდილოეთ 80 კილომეტრში მდებარეობს.[37]

ერაყში რუსეთის სახელმწიფო არხის სააგენტოს „Ruptly“ ოპერატორი სააფ გალი მოკლეს. ოპერატორი დემონსტრაციის შემდეგ მოკლეს, რომელსაც ის ადგილობრივი ტელეკომპანიისთვის აშუქებდა.[38]

14 იანვარს, ერაყში მდებარე ამერიკულ სამხედრო ბაზაზე სარაკეტო იერიში მიიტანეს. ტაჯის ბაზა ბაღდადიდან 30 კილომეტრის მოშორებით მდებარეობს. დაღუპულთა ან დაშავებულთა შესახებ ინფორმაცია არ გავრცელებულა. ამასთან, მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[39]

[1] BBC; Iraq protests: Curfew imposed in Baghdad amid widespread unrest; 3 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49909774

[2] BBC; Iraq protests: Death toll nears 100 as unrest enters fifth day; 5 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49946325?fbclid=IwAR3LGh2s3QVjeSGbiBf3Lq16qXtMdC_IDxYpyYJhMiSbENTVQWUTkB5u-ww

[3] Iraqi security forces killed 149 protesters, most by shot to head, chest: government inquiry; By Ahmed Rashed, Ahmed Aboulenein; 22 October, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests/iraqi-security-forces-killed-149-protesters-most-by-shots-to-head-chest-government-inquiry-idUSKBN1X116T

[4] ABC News; Protests rattle the postwar order in Lebanon and Iraq; 26 October, 2019; available at: https://abcnews.go.com/International/wireStory/iraqi-police-fire-tear-gas-protesters-hit-baghdad-66519866

[5] Reuters; At least 40 killed as fresh protests engulf Iraq; 25 October, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests/at-least-27-killed-as-fresh-protests-engulf-iraq-idUSKBN1X32SV

[6] BBC; Iraq protests: 40 dead as mass unrest descends into violence; 25 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50181212

[7] Reuters; Iraqi PM orders deployment of elite troops to end Baghdad protests – sources; 27 October, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests-cts/iraqi-pm-orders-deployment-of-elite-troops-to-end-baghdad-protests-sources-idUSKBN1X50KH

[8] Deutsche Welle; Iraq protests: Deadly clashes in Karbala; 29 October, 2019; available at: https://www.dw.com/en/iraq-protests-deadly-clashes-in-karbala/a-51030396

[9] Reuters; Iraqi PM will only resign if a replacement is found: president; 31 October, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests-president/iraqi-pm-will-only-resign-if-a-replacement-is-found-president-idUSKBN1XA215

[10] Reuters; Iraqis pour into streets for biggest protest day since Saddam; By Ahmed Aboulenein, Raya Jalabi; 1st November, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests/iraqis-pour-into-streets-for-biggest-protest-day-since-saddam-idUSKBN1XB3X5

[11] იმედის ახალი ამბები; დემონსტრანტებმა ბაღდადისკენ მისასვლელი გზები დაბლოკეს; 3 ნოემბერი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/120344/demonstrantebma-bagdadisken-misasvleli-gzebi-dablokes

[12] BBC; Iraq unrest: Protesters attack Iranian consulate in Karbala; 4 November, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50287644

[13] ANI News; 6 killed as bomb explodes amid protests in Iraq’s Tahrir Square; 16 November, 2019; available at: https://www.aninews.in/news/world/middle-east/6-killed-as-bomb-explodes-amid-protests-in-iraqs-tahrir-square20191116093802/

[14] იმედის ახალი ამბები; ერაყის რამდენიმე ქალაქში ანტისამთავრობო აქციები განახლდა; 18 ნოემბერი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/121568/erakis-ramdenime-qalaqshi-antisamtavrobo-demonstratsiebi-ganakhlda

[15] იმედის ახალი ამბები; ერაყში მორიგ შეტაკებას ისევ მსხვერპლი მოჰყვა; 22 ნოემბერი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/122007/erakshi-morig-shetakebas-isev-mskhverpli-mohkva

[16] BBC; Iraq protests: Security forces open fire on protesters; 24 November, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50536334

[17] Reuters; Iraq protesters torch Iran consulate in Najaf, curfew imposed; By John Davison, Ahmed Aboulenein; 27 November 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests/iraq-protesters-torch-iran-consulate-in-najaf-curfew-imposed-idUSKBN1Y11JI?fbclid=IwAR0PWmyIN49cRzkkOrT1FTYNrZYYOZedLeLZq_K4REmJNVbiTdc7xHsmDig

[18] BBC; Iraq unrest: Nearly 40 killed in fresh wave of protests; 28 November, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50584123

[19] DW; Iraq Prime Minister Adel Abdul Mahdi says he will resign; 29 November, 2019; available at: https://www.dw.com/en/iraq-prime-minister-adel-abdul-mahdi-says-he-will-resign/a-51469003

[20] იმედის ახალი ამბები; ერაყის პარლამენტმა პრემიერი თანამდებობიდან გადააყენა; 1-ელი დეკემბერი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/122673/erakis-parlamentma-premierministri-tanamdebobidan-gadaakena

[21] The Telegraph; Two police officers killed as Iraq protests break out again; 20 January, 2020; available at: https://www.telegraph.co.uk/news/2020/01/20/two-police-officers-killed-iraq-protests-break/

[22] France 24; Five protesters, two police killed in renewed violence in Iraq; 21 January, 2020; available at: https://www.france24.com/en/video/20200121-fiver-protesters-two-police-killed-in-renewed-violence-in-iraq

[23] BBC; US Baghdad embassy attacked by protesters angry at air strikes; 31 December, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50956111

[24] Reuters; US has no plans to evacuate embassy in Baghdad, more forces being sent to compound; By Idrees Ali and David Brunnstrom; 31 December, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-usa-trump/trump-blames-iran-for-orchestrating-attack-on-u-s-embassy-in-iraq-idUSKBN1YZ0TD

[25] Reuters; US embassy suspends consular operations; 1st January, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-usa-diplomacy/u-s-embassy-suspends-consular-operations-idUSKBN1Z01XJ?il=0

[26] US Department of Defense; Statement by the Department of Defense; 2 January, 2020; available at: https://www.defense.gov/Newsroom/Releases/Release/Article/2049534/statement-by-the-department-of-defense/

[27] Reuters; US says terminated top Iran general to thwart attack on Americans; By Ahmed Rasheed, Ahmed Aboulenein, Idrees Ali; 3 January, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-blast/iran-vows-revenge-after-u-s-kills-top-iranian-commander-soleimani-idUSKBN1Z11K8?il=0

[28] US Embassy and Consulates in Iraq; Security alert – US embassy Baghdad, Iraq; 3 January, 2020; available at: https://iq.usembassy.gov/security-alert-u-s-embassy-baghdad-iraq-january-3-2020/

[29] CNN; US to deploy thousands of additional troops to Middle East following Soleimani killing; 3 January, 2020; available at: https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/baghdad-airport-strike-live-intl-hnk/h_e91f3c68f7d8beba7983b7556454b8d4

[30] BBC; Qasem Soleimani: Blasts hit Baghdad area as Iraqis mourn Iranian general; 5 January, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50995792

[31] AP; Blowback: Iran abandons nuclear limits after IS killing; By Nasser Karimi, Jon Gamdrell and Zeina Karam; 6 January, 2020; available at: https://apnews.com/e043255bd33ab318f71d1947716a5b94

[32] BBC; Qasem Soleimani: Iraqi MPs back call to expel US troops; 5 January, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50998065

[33] NY Times; Trump threatens Iranian cultural sites, and warns of sanctions on Iraq; 5 January, 2020; available at: https://www.nytimes.com/2020/01/05/us/politics/trump-iran-cultural-sites.html

[34] იმედის ახალი ამბები; ერაყის მთავრობამ ამერიკელ სამხედროებს ქვეყანაში გადაადგილება შეუზღუდა; 6 იანვარი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/125047/erakis-mtavrobam-amerikel-samkhedroebs-qvekanashi-gadaadgileba-sheuzguda

[35] Tehran Times; Majlis designates Pentagon, all its affiliates as terrorists; 7 January, 2020; available at: https://www.tehrantimes.com/news/443873/Majlis-designates-Pentagon-all-its-affiliates-as-terrorists

[36] CNN; Small rockets land near Baghdad’s heavily fortified Green Zone; By Kareem Khadder, Ryan Browne and Barbara Starr; 9 January, 2020; available at: https://edition.cnn.com/2020/01/08/politics/rockets-land-in-green-zone/index.html

[37] Reuters; Four wounded in attack on Iraqi military base that houses US forces; 12 January, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-base/mortar-bombs-strike-iraqi-military-base-of-balad-four-wounded-military-sources-idUSKBN1ZB0I0

[38] იმედის ახალი ამბები; ერაყში რუსული სააგენტოს ოპერატორი მოკლეს; 12 იანვარი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/125349/erakshi-rusuli-saagentos-operatori-mokles

[39] Reuters; Rockets target Taji military base north of Baghdad – statement; 14 January, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-security/rockets-target-taji-military-base-north-of-baghdad-statement-idUSKBN1ZD2I2

ერაყი. უსაფრთხოების ძალების წევრებისა და პოლიციელთა მდგომარეობა. იანვარი, 2020

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2019 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ დაჯგუფება „ისლამურმა სახელმწიფომ“, ქალაქებისა თუ ტერიტორიების დაკავების შემდეგ, მიზანში ამოიღო ერაყის უსაფრთხოების ძალების და პოლიციის წევრები და მათთან ასოცირებული პირები. ისინი, ვინც ერთგულებას არ უცხადებდნენ დაჯგუფებას და მათ მიერ შექმნილ ე.წ. სახალიფოს, აწყდებოდნენ სხვადასხვა სახის სასჯელს, მათ შორის შესაძლო სიკვდილით დასჯასაც. დაჯგუფებამ გამოსცა „სინანულის სერტიფიკატი“, რომლის წარდგენასაც სთხოვდნენ მთავრობასთან ასოცირებულ პირებს მათი დაკავების დროს ან საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე. დაჯგუფებამ გამოაქვეყნა ძებნილთა სია, სადაც იყვნენ უსაფრთხოების ძალების როგორც მოქმედი, ასევე ყოფილი წევრები ან მათთან ასოცირებული პირები, ვინც უარი თქვა „მონანიებასა“ და დაჯგუფების ერთგულებაზე.

მასობრივად სიკვდილით დასჯის ყველაზე ფართოდ ცნობილი მაგალითი შპაიერის ბანაკის ინციდენტია, რომელიც რელიგიურ კონტექსტს ატარებდა, თუმცა რელიგიური მოტივის მიღმა ბევრ სხვა შემთხვევასაც ჰქონდა ადგილი, როდესაც ერაყის უსაფრთხოების ძალების, სახალხო მობილიზაციის ძალებისა და პეშმერგას დატყვევებული წევრები მასობრივად დასაჯეს სიკვდილით. ასეთი მასობრივი მკვლელობები ხდებოდა 2014 წელს და დაჯგუფების წინააღმდეგ მიმდინარე სამხედრო კამპანიისას 2017 წელს. ერაყის უსაფრთხოების ძალების მოსულის დაბრუნების სამხედრო ოპერაციისას უსაფრთხოების ძალების ბევრი წევრი და ბევრი პოლიციელი იქნა გატაცებული, ნაწამები, დატყვევებული ან მოკლული იმის გამო, რომ ისინი ერაყის უსაფრთხოების ძალების წევრები იყვნენ. წყაროების ინფორმაციით, ამ პერიოდში გატაცებული უსაფრთხოების ძალებისა და პოლიციის ყოფილი წევრების უმეტესობა დაჯგუფებამ მოკლა. 2018 წელს, დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ მიერ ადრე კონტროლირებად ტერიტორიაზე არაერთხელ აღმოაჩინეს მასობრივი საფლავები.

„ისლამური სახელმწიფოს“, როგორც ტერიტორიული ერთეულის, კოლაფსის შემდეგ, დაჯგუფებამ განაგრძო უსაფრთხოების ძალების წევრებზე იერიშები, უკვე საბრძოლო მდგომარეობების მიღმა. მოსახლეობაში ქაოსის დანერგვის მიზნით, სამიზნეები გახდნენ ის სამოქალაქო პირებიც, რომლებიც თანამშრომლობდნენ უსაფრთხოების ძალებთან ან ხელისუფლებასთან. დაჯგუფება ასეთ იერიშებს სახალხო მობილიზაციის ძალების წინააღმდეგ მოქმედებად აფასებდა. წყაროები აღნიშნავენ, რომ დაჯგუფების ძირითად სამიზნეს უსაფრთხოების ძალები, სახალხო მობილიზაციის ძალები და რიგ შემთხვევებში სამთავრობო ოფიციალური პირები წარმოადგენდნენ.

2014 წლიდან მოყოლებული და 2018 წელსაც წყაროების მიერ ათობით ინციდენტი იქნა აღწერილი, როდესაც დაჯგუფების მხრიდან სამიზნეს უსაფრთხოების ძალების პირადი შემადგენლობა, ადგილობრივი გასამხედროებული ჯგუფების წევრები (რომლებიც წინააღმდეგობას უწევდნენ დაჯგუფება „ისლამურ სახელმწიფოს“) და ადგილობრივი პოლიციის თანამშრომლები წარმოადგენდნენ.[1]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ როდესაც დაჯგუფება „ისლამურმა სახელმწიფომ“ 2014 წელს ერაყის ტერიტორიის დიდ ნაწილზე დაამყარა კონტროლი, მათი სამიზნე გახდა მათი წესების მოწინააღმდეგეთა ფართო სპექტრი, მათ შორის უსაფრთხოების ძალების პირადი შემადგენლობა, რომელიც რისკავდა ყოფილიყო გატაცების მსხვერპლი ან მოკლული დაჯგუფების მიერ. ერაყის უსაფრთხოების ძალების, სახალხო მობილიზაციის ძალების, პეშმერგასა და ადგილობრივი პოლიციის წევრები კვლავ მთავარ სამიზნეს წარმოადგენენ დაჯგუფებისთვის. 2018 წლის განმავლობაში დაჯგუფება განაგრძობდა ასიმეტრიულ იერიშებს უსაფრთხოების ძალების პირადი შემადგენლობის წინააღმდეგ ჩრდილოეთ და ჩრდილო-ცენტრალურ (ნინევა, სალაჰადინი და კირკუკი) და ცენტრალურ (დიალა, ანბარი და ბაღდადი) ერაყში. ქმედებები, რომლებიც ასეთი პროფილის ადამიანების მიმართ ხორციელდება არის იმდენად მწვავე ხასიათის, რომ შეიძლება გაუტოლდეს დევნას. თუმცა, მას შემდეგ, რაც დაჯგუფების სამოქმედო შესაძლებლობები მნიშვნელოვნად შესუსტდა, აღნიშნული პროფილის ადამიანებისთვის დაჯგუფებისგან მომავალი საფრთხე გასულ წლებთან შედარებით შემცირდა. შესაბამისად, აღნიშნული პროფილის ყველა ადამიანი არ დგას დევნის რეალური საფრთხის მაღალი რისკის წინაშე.

2018 წლიდან „ისლამური სახელმწიფოს“ ფოკუსმა დიდწილად იცვალა მიმართულება და ორიენტირი გახდა ადგილობრივი ხელისუფლება. სოფლის ლიდერებზე იერიშების მიზანი იყო კონკრეტული რაიონების მოსახლეობისგან დაცლა. 2018 წლის განმავლობაში მრავალი ფაქტი დაფიქსირდა, როდესაც ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენელი, ტომების ლიდერები, სოფლის ლიდერები და სხვა პირები დაჯგუფების წევრებმა გაიტაცეს და მოკლეს. ქმედებები, რომლებიც ასეთი პროფილის ადამიანების მიმართ ხორციელდება არის იმდენად მწვავე ხასიათის, რომ შეიძლება გაუტოლდეს დევნას. თუმცა, მას შემდეგ, რაც დაჯგუფების სამოქმედო შესაძლებლობები მნიშვნელოვნად შესუსტდა, აღნიშნული პროფილის ადამიანებისთვის დაჯგუფებისგან მომავალი საფრთხე გასულ წლებთან შედარებით შემცირდა. შესაბამისად, აღნიშნული პროფილის ყველა ადამიანი არ დგას დევნის რეალური საფრთხის მაღალი რისკის წინაშე.[2]

[1] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Targeting of Individuals, March 2019

 (accessed on 29 January 2020)

[2] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Iraq; Guidance note and common analysis, June 2019

 (accessed on 29 January 2020)

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 16-23 იანვარი, 2020

სირიის კრიზისი – რუსეთისა და სირიის სამთავრობო ძალების ავიაიერიშს 18 მშვიდობიანი მოქალაქე ემსხვერპლა. დაღუპულთა შორის ბავშვებიც არიან. ავია დარტყმები ამბოხებულების მიერ კონტროლირებად იდლიბის პროვინციის რამდენიმე ქალაქზე განხორციელდა. სირიის მთავრობამ რუსეთის მხარდაჭერით ავია იერიშები თურქეთთან ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების გაფორმებიდან 2 დღის შემდეგ განაახლა. ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება ბაშარ ასადსა და თურქეთის მიერ მხარდაჭერილ ამბოხებულებს შორის გაფორმდა. რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ სირიის პროვინცია იდლიბში მშვიდობიანი მოქალაქეების წინააღმდეგ ავიაიერიში უარყო. რუსეთის თავდაცვის უწყების ინფორმაციით, იდლიბში იერიშები 9 იანვარს ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების დადების შემდეგ აღარ განხორციელებულა.[1] [2]

ირანში არსებული ვითარება – ირანის პრეზიდენტის განცხადებით, თეირანი ურანს კიდევ უფრო ინტენსიურად გაამდიდრებს. „ირანზე ზეწოლა გაიზრდება, თუმცა ჩვენ პროგრესს განვაგრძობთ. ბირთვული პროგრამა ახლა უფრო უკეთეს მდგომარეობაშია, ვიდრე შეთანხმების ხელმოწერამდე იყო“, – განაცხადა როუჰანიმ. 16 იანვარს საგარეო საქმეთა და უსაფრთხოების პოლიტიკის საკითხებში ევროკავშირის უმაღლესი წარმომადგენელი ჯოზეფ ბორელი ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრს მუჰამედ ჯავად ზარიფს ნიუ-დელიში შეხვდა და 2015 წელს გაფორმებული ბირთვული შეთანხმების საკითხები განიხილა.

15 იანვარს ირანის პრეზიდენტმა ჰასან როუჰანიმ აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპთან ახალი ბირთვული შეთანხმების გაფორმებაზე უარი განაცხადა. ეს ინიციატივა დიდი ბრიტანეთის პრემიერს ბორის ჯონსონს ეკუთვნოდა. დიდი ბრიტანეთის პრემიერმა 14 იანვარს დონალდ ტრამპს ირანთან ახალი შეთანხმების შეთავაზება სთხოვა, რომლის ფარგლებში თეირანს არასოდეს ექნება ატომური იარაღი. ჯონსონის გეგმით, ე.წ. „ტრამპის შეთანხმებამ“ 2015 წლის ბირთვული შეთანხმება უნდა ჩაანაცვლოს. 5 იანვარს თეირანმა განაცხადა, რომ შეთანხმებით გათვალისწინებულ ურანის გამდიდრებაზე დაწესებულ შეზღუდვებს აღარ დაემორჩილება. თუმცა ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრმა მოჰამად ჯავად ზარიფმა განაცხადა, რომ ეს შეთანხმების სიკვდილს არ ნიშნავს.[3]

პირველად, ბოლო 8 წლის განმავლობაში, ირანის უზენაესი ლიდერი ალი ხამენეი პარასკევის ლოცვას გაუძღვება. ირანის უზენაესი ლიდერი პარასკევის ლოცვას იშვიათად კითხულობს. ბოლოს ეს 2012 წელს, „არაბული გაზაფხულის“ დროს მოხდა. ხელისუფლებამ მოსახლეობას პარასკევის ლოცვის შემდეგ დემონსტრაციაზე გამოსვლა სთხოვა, რათა „მთელმა მსოფლიომ ნახოს ირანელი ხალხის ერთიანობა“. პარალელურად ქვეყანაში მმართველი რეჟიმის წინააღმდეგ საპროტესტო აქციები მიმდინარეობს. თეირანში უკრაინული ავიახაზების თვითმფრინავი 8 იანვარს ჩამოვარდა, რასაც 176 ადამიანი ემსხვერპლა. ბორტზე კანადის, შვედეთის, დიდი ბრიტანეთის, ავღანეთის და უკრაინის მოქალაქეები იყვნენ. 11 იანვარს ირანმა განაცხადა, რომ ავიალაინერი შეცდომით ჩამოაგდო. პრეზიდენტმა ჰასან როუჰანიმ მომხდარი უპატიებელი ადამიანური შეცდომით ახსნა. თვითმფრინავის ჩამოგდებაზე პასუხისმგებლობა ელიტურმა სამხედრო ქვედანაყოფმა, „ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსმა“ აიღო. ამის შემდეგ თეირანში აიათოლა ალი ხამენეის გადადგომის მოთხოვნით აქციები დაიწყო. აქციაში მონაწილეობის გამო პოლიციამ ირანში დიდი ბრიტანეთის ელჩი რამდენიმე საათით დააკავა.[4]

იემენის კრიზისი – იემენის ქალაქ მარიბში სამხედრო საწვრთნელ ბაზაზე იერიში განხორციელდა. თავდასხმა ბალისტიკური რაკეტებისა და დრონების საშუალებით მოხდა და მას სულ მცირე 111 ადამიანი ემსხვერპლა, კიდევ ათობით კი დაიჭრა. ბანაკი დედაქალაქ სანადან 170 კილომეტრის დაშორებით მდებარეობს. სამიზნე იქ მდებარე მეჩეთი იყო და თავდასხმაც ისეთ დროს მოხდა, როცა ხალხი სალოცავად იკრიბებოდა. იემენის ხელისულება თავდასხმაში მეამბოხე ჰუსიტებს ადანაშაულებს, თუმცა მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია. იემენში კონფლიქტი 2014 წელს დაიწყო. ქვეყნის მთავრობას ირანის მიერ მხარდაჭერილი ამბოხებული ჰუსიტები დაუპირისპირდნენ. კონფლიქტში მალევე საუდის არაბეთის ხელმძღვანელობით მოქმედი კოალიცია ჩაერთო, რომელიც იემენის ხელისუფლებას ავია იერიშებით ეხმარება. ჰუსიტები დედაქალაქ სანას და სხვა დიდი ქალაქების უმეტესობას აკონტროლებენ და ირანთან კავშირს უარყოფენ.[5]

ერაყში არსებული ვითარება – ბაღდადსა და ბასრაში საპროტესტო აქციების განახლებას მსხვერპლი მოჰყვა. სამართალდამცველებმა ცრემლსადენი გაზი და საბრძოლო ტყვიები მას შემდეგ გამოიყენეს, რაც ჩახერგილი გზების გაწმენდისას დემონსტრანტებმა მათ ქვები და ე.წ. მოლოტოვის კოქტეილები დაუშინეს. ხელისუფლების წინააღმდეგ პროტესტი მომდევნო დღეებშიც გაგრძელდა. ბაღდადში აქციის მონაწილეებმა პოლიციას ქვები ესროლეს. სამართალდამცველებმა დემონსტრანტებს ცრემლმდენი გაზით და რეზინის ტყვიებით უპასუხეს. საერთო ჯამში, აქციების განახლების შემდეგ, დემონსტრაციებზე 7 ადამიანი დაიღუპა, მათ შორის ორი პოლიციელია. კიდევ ათობით დემონსტრანტი კი დაშავდა.[6] [7]

[1] BBC; Syria war: Air strikes kill 18 in Idlib city despite truce; 15 January, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51128651?fbclid=IwAR0ssPDEnN9JfJNV1zz1e_ffFFSy3TVwcRA6h2OxMQy-2rersAGaLx4Gzf8

[2] Reuters; Russian denies bombing civilian targets in Syria’s Idlib – RIA; 16 January, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/syria-security-russia-idlib-int/russia-denies-bombing-civilian-targets-in-syrias-idlib-ria-idUSKBN1ZF2ME?il=0

[3] Aljazeera; Rouhani: Iran enriching more uranium than before 2015 deal; 16 January, 2020; available at: https://www.aljazeera.com/news/2020/01/rouhani-iran-enriching-uranium-2015-deal-200116092747030.html

[4] BBC; Iran plane crash; Khamenei defends armed forces in rare address; 17 January, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51140806

[5] BBC; Yemen war: Death toll in attack on military base rises to 111; 20 January, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51166943

[6] The Telegraph; Two police officers killed as Iraq protests break out again; 20 January, 2020; available at: https://www.telegraph.co.uk/news/2020/01/20/two-police-officers-killed-iraq-protests-break/

[7] France 24; Five protesters, two police killed in renewed violence in Iraq; 21 January, 2020; available at: https://www.france24.com/en/video/20200121-fiver-protesters-two-police-killed-in-renewed-violence-in-iraq

ერაყი. სადამის რეჟიმის თანამშრომელთა მდგომარეობა. იანვარი, 2020

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2019 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ 1968 წლიდან 2003 წლამდე არაბული სოციალისტური ბაასის პარტია მართავდა ერაყს და ძალაუფლება კონცენტრირებული იყო მისი ლიდერის სადამ ჰუსეინის ხელში. 1980-იან წლებში ქვეყნის მოსახლეობის 10% ბაასის პარტიის წევრი იყო. ბაასის პარტია ავტორიტარული რეჟიმი იყო, რომელიც იყენებდა ძალადობას, წამებას, მკვლელობებს და რეპრესიების სხვადასხვა ფორმას მოსახლეობის კონტროლის მიზნით. 2003 წელს რეჟიმის დამხობის შემდეგ მიღებული ახალი კონსტიტუციით ბაასის პარტია აიკრძალა. ერაყის პარლამენტმა 2016 წელს მიიღო კანონი, რომლითაც არაბულ სოციალისტურ ბაასის პარტიას ოფიციალურად აეკრძალა ნებისმიერი პოლიტიკური ან კულტურული ან ინტელექტუალური ან სოციალური აქტივობა ნებისმიერი სახელით და მედიისა და კომუნიკაციის ნებისმიერი საშუალებით.

ექსპერტი ერაყის საკითხებში რენად მანსურის მტკიცებით, მიუხედავად საკონსტიტუციო აკრძალვისა, ყოფილი ბაასის პარტიის ნარჩენები კვლავ აქტიური იყო 2016 წელს დაჯგუფება „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კონფლიქტის პერიოდში. 2018 წლის აპრილში ნიდერლანდები სამეფოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ გავრცელებულ ინფორმაციაში ნათქვამი იყო, რომ 2018 წლის თებერვალში ერაყის ხელისუფლების მიერ გამოქვეყნებული ძებნილი პირების სიაში რამდენიმე ბაასის პარტიის ყოფილი წევრიც იყო შეყვანილი.[1]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2018 წლის 13 ივნისს მომზადებულ ინფორმაციაში ერაყის შესახებ წერს 2016 წლის კანონის იმპლემენტაციის თაობაზე. ბაასის პარტია, რომელიც 2003 წლიდან აკრძალულია კოალიციური დროებითი ხელისუფლების განკარგულებით, ოფიციალურად აიკრძალა ერაყის პარლამენტის მიერ 2016 წელს. არასამთავრობო ორგანიზაცია ჟენევის სამართლის საერთაშორისო ცენტრის (GICJ) ინფორმაციით, 2016 წლის 30 ივლისს პარლამენტმა მიიღო კანონი, რომელიც უკრძალავს „არაბულ სოციალისტურ ბაასის პარტიას ნებისმიერი სახის პოლიტიკურ ან კულტურულ ან ინტელექტუალურ ან სოციალურ აქტივობას ნებისმიერი სახელით და კომუნიკაციისა ან მედიის ნებისმიერი საშუალებით“. აკრძალვა ასევე ეხება სხვა პარტიებს, ვისაც აქვთ ბაასის პარტიის მსგავსი იდეები და პოლიტიკური გზავნილები. კანონში „ბაასისტის“ კლასიფიკაციის მიხედვით, აკრძალვა ეხება „ბაასის პარტიისადმი კუთვნილებას ნებისმიერი სახელით; ნებისმიერი სახის პოლიტიკურ ან ინტელექტუალურ აქტივობაში ჩართულობა, რომელიც წაახალისებს ბაასის პარტიის იდეებს ან ასეთი ჯგუფის წევრობა; ბაასის პარტიის იდეებისა და მოსაზრებების ნებისმიერი  – აუდიო-ვიზუალური მედია თუ ბეჭდვითი ფორმით გავრცელება; ასევე, ნებისმიერ დემონსტრაციასა და აქციაში მონაწილეობა“. კანონის მერვე მუხლი აწესებს, რომ ნებისმიერი ვინც ეცდება გახდეს ბაასის პარტიის წევრი ან ეცდება ნებისმიერი ფორმით გაავრცელოს პარტიის იდეები, აღმოჩნდება ციხეში 10 წლამდე ვადით; ამასთან, კანონის მეცხრე მუხლის მიხედვით, ნებისმიერი, ვინც ეცდება დაეხმაროს ან წვლილი შეიტანოს ბაასის პარტიის იდეებისა და მოსაზრებების გავრცელებაში მედიის საშუალებით, დაისჯება თავისუფლების აღკვეთით მინიმუმ 6 წლის ვადით.

იგივე წყაროს მტკიცებით, 2016 წლამდე დებაასიფიკაციის პოლიტიკის გამოყენება ხდებოდა იმ 150 ათასზე მეტი უდანაშაულო ერაყელის მკვლელობის ლეგიტიმაციისთვის, ვისაც ბაასის პარტიის წევრობაში სდებდნენ ბრალს. ათასობით სხვა ერაყელი იძულებული იყო დაეტოვებინა ერაყი მუქარებისა და დაშინებების გამო.

2018 წლის 12 მაისის საპარლამენტო არჩევნების წინ რამდენიმე მედია საშუალებამ პოლიტიკურმა ანალიტიკოსმა აღნიშნა, რომ ერაყელი ამომრჩევლები შიშობდნენ პოლიტიკურ სცენაზე ბაასის პარტიის შესაძლო დაბრუნების გამო. 2018 წლის აპრილში ერაყის სამართლიანობისა და პასუხიმგებლობის კომისიამ 374 კანდიდატს აუკრძალა არჩევნებში მონაწილოება; აკრძალვის მიზეზს წარმოადგენდა მათი წინა მიკუთვნებულობა ბაასის პარტიისადმი. გამორიცხულთა შორის უმეტესობა ყოფილი პრემიერის  ეიად ალავის ეროვნული კოალიციის წევრი იყო; ეიად ალავის ხშირად ედავებიან, რომ მისი სუნიტი მხარდამჭერების უმეტესობა ბაასის პარტიიდანაა. ამავე პერიოდში დამოუკიდებელი პოლიტიკოსი სამი ალ-აკსარი აცხადებდა, რომ ერაყის პოლიტიკურ ცხოვრებაში ბაასისტების ადგილი არ არის, განსაკუთრებით სადამის ბაასის პარტიაზე დაწესებული აკრძალვის შემდეგ. მიუხედავად ამისა, ალ-სადიქუნის ბლოკის თავმჯდომარე ჰასან სალიმი ამტკიცებდა, რომ საპარლამენტო არჩევნებში ბევრი ბაასისტი კანდიდატი მიიღებდა მონაწილეობას.

2018 წლის იანვარში ეგვიპტური გაზეთი „ალ-აჰრამი“ წერდა გაეროს ერაყის მხარდაჭერის მისიის „შერიგების გეგმის“ სამუშაო დოკუმენტზე, რომლის მიზანიც იყო ყოფილი ბაასისტების მიმართ შეზღუდვების შემსუბუქება და 2003 წლიდან მიმდინარე დებაასიფიკაციის პროცესის დასრულება. წყაროს მტკიცებით, გაეროს გეგმა იყო ქვეყნის პოლიტიკური ქაოსის დასრულება. აღნიშნული გეგმის შესახებ ამის შემდეგ სხვა დამატებითი ინფორმაცია აღარ გავრცელებულა.

2018 წლის საპარლამენტო არჩევნებამდე მუქთადა ალ-სადრმა გააფრთხილა პოლიტიკური ჯგუფები, არ ეცადათ ბაასის პარტიის დაბრუნება მოახლოებულ არჩევნებზე. „თუ ისინი დაბრუნდებიან, ჩვენ არ გამოვიჩენთ მოწყალებას“, – განაცხადა მაშინ შიიტმა სასულიერო ლიდერმა, რომლის კოალიციამაც საბოლოოდ გაიმარჯვა საპარლამენტო არჩევნებში.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი ასევე წერს სადამ ჰუსეინის ოჯახის წევრების, მისი რეჟიმისა და ბაასის პარტიის ყოფილი წევრების მდგომარეობაზე. გაეროს ადამიანის უფლებათა კომისრის 2015-2016 წლის ანგარიშში მოხსენიებული იყო სადამ ჰუსეინის რეჟიმის 2 ყოფილი წევრის მკვლელობა. 2016 წლის 19 აპრილს ამოუცნობმა შეიარაღებულმა პირმა, რომელიც გადაადგილდებოდა, სავარაუდოდ, უნომრო მანქანით, ესროლა და მოკლა ერთი პირი ალ-მაქალის რაიონში, ბასრაში. მსხვერპლი იყო ბაასის პარტიის მაღალჩინოსანი. 2016 წლის 27 სექტემბერს, ასევე ბასრაში, ალ-ჯუნაიანას რაიონში, ბაასის პარტიის კიდევ ერთი ყოფილი წევრი მოკლეს.

2018 წლის 4 თებერვალს საუდის არაბეთის ინგლისურ ენოვანი გაზეთი „არაბ ნიუსი“ წერდა 60-კაციანი სიის შესახებ. ეს იყო ერაყის უსაფრთხოების სამსახურის მიერ ყველაზე მეტად ძებნილ პირთა სია, რომლებიც ჩართულნი იყვნენ ტერორისტულ აქტივობებში უკანასკნელი 14 წლის განმავლობაში, მათ შორის იყვნენ ყოფილი ბაასისტებიც.

სტატიაში ნათქვამია, რომ სია ბაასის მაღალჩინოსნებს უკავშირებს „მუჰამედის არმიას“, „ნაქშბანდის არმიას“, „მუჯაჰედინების არმიას“, „ალ-ნუსრას არმიას“, „ალ-ქაედასა“ და „ისლამურ სახელმწიფოს“. აქვე აღნიშნულია, რომ სიაში მოხვედრილი ზოგიერთი პირი ასევე შესულია აშშ-ის მიერ ძებნილ პირთა სიაში; აღნიშნულ სიაში არიან სადამის დროის მაღალჩინოსნები, რომლებიც შეიარაღებული დაჯგუფებების საქმიანობაში იყვნენ ჩართულნი 2003 წლის შემდეგ. სიაში შეყვანილია სადამ ჰუსეინის უფროსი ქალიშვილი რაღად სადამ ჰუსეინი, სადამის ძმისშვილები ომარ და აიმან საბავი და აჰმედ უატბან იბრაჰიმ ალ-ჰასანი; ასევე, მისი ბიძაშვილი რაფეია აბდულატიფ ტელფაჰი. სტატიაში ასევე ნათქვამია, რომ სია ბაასის პარტიის ბევრ ისეთ ლიდერსაც მოიცავს, რომელთაც მოახერხეს 2003 წლის შემდეგ პარტიის საქმიანობის საზღვარგარეთ გაგრძელება. მათ შექმნეს ფიქსირებული და მობილური ქსელები სირიაში, იემენში, ეგვიპტეში იორდანიასა და კატარში, მაშინ როდესაც სხვები ხელმძღვანელობდნენ ერაყის შიგნით მებრძოლ შეიარაღებულ ჯგუფებს.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2018 წლის 13 ივნისს მომზადებულ ინფორმაციაში ასევე წერს, რომ ჩატარებული კვლევისას, რომელიც ფოკუსირებული იყო ძირითადად ტიკრიტზე, ბაღდადსა და ბასრაზე, არ მოიძებნა ინფორმაცია ბაასის პარტიის მხარდამჭერების მიმართ დამოკიდებულებაზე, მათ შორის ონლაინ და მედია აქტივისტების შესახებ, ვინც შეიძლება მხარდაჭერას გამოხატავდეს სადამ ჰუსეინის ან ბაასის პარტიის მიმართ.[2] [3]

მედია საშუალება „France 24“ 2018 წლის 5 მარტს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერდა, რომ ერაყის ხელისუფლებამ გამოსცა განკარგულება სადამის დროინდელი ოფიციალური პირების ქონების კონფისკაციის შესახებ. განკარგულება ეხებოდა ყოფილი რეჟიმის 4200-ზე მეტ ოფიციალურ პირს. სია მოიცავდა სადამის ბაასის პარტიის ყოფილ მაღალჩინოსნებსა და მათ ნათესავებს, სადამის დროინდელ მინისტრებს, უსაფრთხოების ძალების უფროსებს და პარტიის სხვა პირებს, მათ შორის ისეთებს, რომლებიც ან გარდაცვლილები ან ციხეში არიან და ან უკვე სიკვდილით არიან დასჯილები. სიის სათავეში იყო თავად სადამ ჰუსეინი და მისი შვილები, შვილიშვილები და ნათესავები.[4]

იგივე წყარო 2018 წლის 22 აპრილს წერდა, რომ სადამის დროინდელი 14 მაღალჩინოსანი, 15 წლის შემდეგ, კვლავ საპატიმროში რჩებოდა. სტატიაში ნათქვამია, რომ იმ 55 პირიდან, რომლებიც კოალიციის მიერ ძებნილთა (Most wanted) სიაში იყვნენ, 6 სიკვდილით დასაჯეს, 6 ბრძოლისას მოკლეს, 8 პატიმრობაში გარდაიცვალა, 5 გაქცეულია და 16 ამერიკელებმა 2011 წელს, ერაყის დატოვებამდე, გაათავისუფლეს. პატიმრობაში დარჩენილებს შორის იყვნენ ყოფილი დიქტატორის თავდაცვის მინისტრი, გენერალი სულთან ჰაშიმ აჰმადი, რომელსაც 2007 წელს სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს, თუმცა განაჩენი არ აღასრულეს. დანარჩენები არიან ბაასის პარტიის საშუალო რგოლის კადრები, რომლებიც სხვადასხვა პოზიციას იკავებდნენ შეიარაღებულ ძალებსა და მთავრობაში.[5]

[1] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Targeting of Individuals, March 2019

 (accessed on 16 January 2020)

[2] EASO – European Asylum Support Office: 1. Information on the implementation of the 2016 law against Baathism (2016-2018) 2. Treatment of family members of Saddam Hussein, former members of Saddam Hussein’s regime and former Baath members, in Tikrit, Baghdad and Basra (2016-2018) 3. Treatment of Baath party supporters in Tikrit, Baghdad and Basra, including treatment of online/social media activists who express support for Saddam Hussein/Baath party (2016-2018) [Q82], 13 June 2018

 (accessed on 26 February 2019)

[3] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Targeting of Individuals, March 2019

 (accessed on 16 January 2020)

[4] France 24; Iraq orders seizure of assets of Saddam-era officials; 5 March, 2018; available at: https://www.france24.com/en/20180305-iraq-orders-seizure-assets-saddam-era-officials [accessed 16 January 2020]

[5] France 24; 14 Saddam-era officials still jailed in Iraq; 22 April, 2018; available at: https://www.france24.com/en/20180422-14-saddam-era-officials-still-jailed-iraq [accessed 16 January 2020]