დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 სექტემბერი, 2019

ვითარება ავღანეთში – აშშ-ის პრეზიდენტის დონალდ ტრამპის განცხადებით, რადიკალურ მოძრაობა „თალიბანთან“ მოლაპარაკებები ჩაიშალა. „დღეს ავღანეთში ქვეყნის პრეზიდენტს და „თალიბანის“ ლიდერებს უნდა შევხვედროდი. თუმცა მას შემდეგ რაც ყალბი ბერკეტების შესაქმნელად მათ ქაბულში მომხდარ თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა აიღეს, შეხვედრები და მოლაპარაკებების პროცესი გავაუქმე. როგორ შეიძლება ამდენი ადამიანი მხოლოდ იმიტომ მოკლა, რომ საკუთარი პოზიცია გაამყარო? მათ არ იცოდნენ, რომ ყველაფერს აფუჭებდნენ. თუ ასეთი მნიშვნელოვანი მოლაპარაკებების დროს ცეცხლს ვერ წყვეტ და 12 უდანაშაულო ადამიანს კლავ, სავარაუდოდ, არ ხარ უფლებამოსილი შინაარსობრივი შეთანხმების შესახებ სალაპარაკოდ. კიდევ რამდენიმე წელი უნდა იომონ?“, – დაწერა ტრამპმა სოციალურ ქსელში.[1] ტრამპის გადაწყვეტილების საპასუხოდ, მოძრაობა თალიბანმა განაცხადა, რომ შტატები ბევრს დაკარგავს და ტრამპის ამ გადაწყვეტილებას ბევრი ამერიკელი შეეწირება.[2]

11 სექტემბრის წლისთავზე ავღანეთში, ამერიკის შეერთებული შტატების საელჩოსთან აფეთქება მოხდა. შენობაში ამოქმედებული განგაშის სიგნალი ახლომდებარე კვარტლებშიც ისმოდა. ცნობები მსხვერპლის ან დაშავებულების შესახებ არ გავრცელებულა. ტერაქტზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია. ვარაუდობენ, რომ აფეთქების უკან შესაძლოა „თალიბანი“ იდგეს, რომელიც აშშ-ს ჩაშლილი მოლაპარაკებების გამო დაემუქრა.[3]

სირიის კრიზისი – თურქეთის შეიარაღებული ძალები სირიის ომისგან დაზარალებულ ნაწილში ამერიკელ სამხედროებთან ერთად პატრულირებას იწყებენ, რათა ერთობლივად ქურთების მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიის გასწვრივ „უსაფრთხო ზონა“ შექმნან. სააგენტოს ცნობით, თურქული დროშებით ავტომობილები ამერიკელებს თურქეთის ქალაქ აკჩაკალეს აღმოსავლეთით, სირიის საზღვრამდე 15 კილომეტრში შეუერთდნენ, ეს ადგილი სირიის ქალაქ თელ-აბიადთან ახლოს მდებარეობს. სახმელეთო პატრულირებას დამასკო აპროტესტებს. თურქეთის პრეზიდენტს აშშ-ის პრეზიდეტთან უთანხმოების შემდეგ ნატოს მოკავშირეების მიმართ ნდობის შესუსტებასთან დაკავშირებით აქვს განცხადებები გაკეთებული. მისი თქმით, თურქეთი არ იზიარებს ვაშინგტონის ზოგიერთ პოზიციას და უარყოფს კონფლიქტურ ზონაში „ტერორისტული ორგანიზაციების“ ხელშეწყობას. ერდოღანს თურქეთის საზღვრებთან ქურთების სამხედრო ძალების გადაადგილება არ მოსწონს, ქურთებს კი, რომლებსაც მხარს ბოლო ოთხი წელია აშშ უჭერს, სირიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტერიტორია უკავიათ, რომელსაც მანამდე „ისლამური სახელმწიფო“ აკონტროლებდა.[4]

ქალაქ ალბუ ქამალის მახლობლად განხორციელებული ავიაიერიშის შედეგად სულ მცირე 18 ირანელი მებრძოლი დაიღუპა. ჯერჯერობით უცნობია, ვინ განახორციელა იერიში, თუმცა, ირანთან დაკავშირებულ სამიზნეებს ხშირად ისრაელი უტევს. მსგავსი ოპერაციების მიზნად ლიბანში დაჯგუფება „ჰეზბოლასთვის“ ირანული შეიარაღების გადაცემის აღკვეთა სახელდება. მომხდარიდან რამდენიმე საათში დამასკოდან ისრაელის მიმართულებით რამდენიმე რაკეტა გაუშვეს. ისრაელის ჯარში აცხადებენ, რომ რაკეტებმა ისრაელის ტერიტორიამდე ვერ მიაღწია. ქვეყანაში ასევე განაცხადეს, რომ მომხდარში ირანის რევოლუციის გუშაგთა კორპუსს ადანაშაულებენ, თუმცა პასუხისგებლობას სირიის მთავრობას აკისრებენ.[5]

იდლიბის პროვინციაში საჰაერო იერიშების გამო საავადმყოფოები მიწის ქვეშ ფუნქციონირებს. ამის შესახებ სიუჟეტი „ბი-ბი-სის“ კორესპონდენტმა მოამზადა. სირიაში, იდლიბის პროვინციაში საჰაერო ავია დარტყმების სამიზნე სამედიცინო დაწესებულებებიც იყო, რაც ომის დანაშაულია. მედიკოსები იძულებულები გახდნენ მიწის ქვეშ ჩასულიყვნენ, რათა გადარჩენილიყვნენ. როგორც BBC-ის ჟურნალისტი კვენტინ სომერვილი სიუჟეტში ამბობს, ორი კვირის წინ კონკრეტულ ადგილზე ავია დარტყმების სამიზნე საავადმყოფო იყო. მისი თქმით, სამედიცინო დაწესებულებაზე თავდასხმა მართალია ომის დანაშაულია, თუმცა ეფექტური გზაა ირგვლივ მდებარე ტერიტორიის დასაცლელად, რადგან ახლა ყოფილი საავადმყოფოს ნანგრევების ირგვლივ უკვე აღარავინ არის. აპრილის შემდეგ იდლიბში 40 სამედიცინო დაწესებულება გახდა ავია დარტყმების სამიზნე. თუმცა არსებობს რამდენიმე საავადმყოფო, რომელიც მიწის ქვეშ მდებარეობს, რათა ექიმებმა თავის გადარჩენა და სხვების დახმარება ისევ შეძლონ. გაერო აცხადებს, რომ სირიის ხელისუფლებისა და რუსეთის საბრძოლო თვითმფრინავები მომაკვდინებელ კამპანიას აწარმოებენ, რომლის სამიზნეც საავადმყოფოები ხდება.[6]

დამასკოში, ომის დაწყების შემდეგ პირველად, საერთაშორისო ქსელის 2 სასტუმრო გაიხსნება. ფრანგული ჯგუფი „Louvre Hotels Group“ სირიის დედაქალაქ დამასკოში 2 სასტუმროს გახსნის. ხუთვარსკვლავიანი „Royal Tulip Semiramis“ და ოთხვარსკვლავიანი „Golden Tulip Mazzeh“ მუშაობას 2020 წლის გაზაფხულზე დაიწყებენ, მას შემდეგ რაც მათთვის განკუთვნილი შენობების აღდგენა დასრულდება. ეს არის პირველი დასავლური სასტუმროების ქსელი, რომელიც სირიაში 2012 წელს სამოქალაქო ომის დაწყების შემდეგ შევა. „Louvre Hotels Group“ მსოფლიოს ერთერთი უმსხვილესი ქსელია. მას 54 ქვეყანაში 1500-ზე მეტი სასტუმრო ეკუთვნის. 2015 წლიდან მას ჩინელი ინვესტორები მართავენ. 2010 წელს სირიას 8,5 მილიონი უცხოელი ვიზიტორი სტუმრობდა, 2018 წელს კი მხოლოდ 1,8 მილიონი.[7]

სირიის პრეზიდენტმა, ბაშარ ასადმა საყოველთაო ამნისტიის შესახებ განკარგულებას მოაწერა ხელი. ასადმა ყველა დამნაშავე შეიწყალა, რომელთა მიმართაც 2019 წლის 14 სექტემბრამდე იყო სისხლის სამართლის საქმე აღძრული. ამნისტია შეეხოთ ასევე სიკვდილმისჯილებს, რომელთაც განაჩენი შეუცვალეს და უვადო პატიმრობაში დატოვეს. ბაშარ ასადის განკარგულების თანახმად, სრულად მოეხსნათ პატიმრობა განუკურნებელი სენით შეპყრობილ პატიმრებს, რომელთაც 75 წელი შეუსრულდათ. ამნისტია შეეხებათ მიმალვაში მყოფ პირებს, იმ შემთხვევაში თუ სამი თვის ვადაში, ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლებს ჩაბარდებიან.[8]

ირანელი ფეხბურთის გულშემატკივარი ქალი, რომელმაც ერთი კვირის წინ ცეცხლი წაიკიდა, გარდაიცვალა – ქალმა თეირანში ფეხბურთის მატჩზე დასწრება გადაწყვიტა და ამისთვის კაცის სამოსში გამოეწყო, თუმცა ის იცნეს და დააკავეს. შემთხვევა მარტში მოხდა. საქმეზე გამოძიება დაიწყო, გასულ კვირას დაგეგმილი იყო ამ საქმის სასამართლო პროცესი, თუმცა გადაიდო, ქალმა სწორედ ამის შემდეგ წაიკიდა ცეცხლი. ირანის ხელისუფლება ქალებს სტადიონებზე დასწრებას უკრძალავს. ამ ქალის შესახებ სოციალურ ქსელში ჰეშთეგი შეიქმნა სახელწოდებით „Blue Girl“ (ლურჯი გოგო), ლურჯი კი იმიტომ რომ ეს ფერი ქალის საყვარელი საფეხბურთო კლუბის „ესტეგლალ თეირანის“ ფერია.

ქალმა ციხეში სამი დღე გაატარა, რის შემდეგაც ის გაათავისუფლეს და 6 თვე სასამართლო პროცესს ელოდებოდა. მაგრამ როდესაც გასულ კვირაში სასამართლოში გამოცხადდა, მას აცნობეს, რომ მოსამართლე ოჯახთან დაკავშირებული საქმის გამო პროცესს ვერ წაიყვანდა. ქალი მოგვიანებით სასამართლოში ტელეფონის წასაღებად დაბრუნდა. ამ დროს, როგორც მედია წერს, ქალმა შემთხვევით ყური მოჰკრა საუბარს და გაიგო, რომ მას 6 თვიდან 2 წლამდე პატიმრობა ემუქრებოდა.

სავარაუდოდ, სწორედ ამის შემდეგ წაიკიდა ქალმა ცეცხლი სასამართლოს შენობასთან, ის საავადმყოფოში გადაიყვანეს, თუმცა ერთი კვირის შემდეგ მიღებული ტრავმებისგან გარდაიცვალა.[9]

[1] სოციალური ქსელი „ტვიტერი“; აშშ-ის პრეზიდენტის დონალდ ტრამპის ოფიციალური გვერდი; 2019 წლის 7 სექტემბრის პოსტი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://twitter.com/realDonaldTrump/status/1170469618177236992

[2] BBC; Afghan peace deal: Taliban says US has most to lose from cancelled talks; 8 September; 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-49628290

[3] AP; Rocket blast at US embassy in Kabul on 9/11 anniversary; By Cara Anna; 11 September, 2019; available at: https://www.apnews.com/3bdfd6bdd52a4f5f9ec7bfc383ee487c?fbclid=IwAR2QuiWQrD6DaRFtQmbt0f1OGHeeMOMLLA-Z5sZc9p-y8F4-iviQjvSpjf4

[4] Reuters; Turkish military enters Syria to begin joint US safe zone patrol; By Murad Sezer; Rodi Said; 8 September, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey/turkish-military-enters-syria-to-begin-joint-u-s-safe-zone-patrol-idUSKCN1VT05H?il=0

[5] BBC; Syria war: Air strikes hit Iranian-backed forces near Iraq border; 9 September, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49633146

[6] BBC; Syria war: Idlib’s secret hospitals hiding from air strikes; 12 September, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-49669939/syria-war-idlib-s-secret-hospitals-hiding-from-air-strikes

[7] Le Monde; Une societe francaise s’apprete a ouvrir deux hotels a Damas; 13 September, 2019; available at: https://www.lemonde.fr/international/article/2019/09/13/une-societe-francaise-s-apprete-a-ouvrir-deux-hotels-a-damas_5510133_3210.html

[8] SANA; President al-Asad issues legislative decree stipulation for granting amnesty for crimes committed before 14 September, 2019; 15 September, 2019; available at: https://www.sana.sy/en/?p=173348

[9] BBC; Iran’s “Blue Girl” dies after setting herself on fire; 10 September, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49646879

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 24-31 აგვისტო, 2019

ღაზის სექტორში თვითმკვლელი პოლიციელებს თავს დაესხა – თვითმკვლელი, რომელიც, სავარაუდოდ, დაჯგუფება „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ იყო დაკავშირებული, პოლიციის ორ საგუშაგოს დაესხა თავს. შემთხვევას სამი პალესტინელი პოლიციელი ოფიცერი ემსხვერპლა. ინციდენტის შემდეგ საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა. უსაფრთხოების ძალებმა ადგილზე ასობით თანამშრომელი განალაგა. მოძრაობა ჰამასმა, რომელიც ღაზის სექტორს აკონტროლებს, ჯიჰადისტურ აქტივობებში ეჭვმიტანილი პირი დააკავა.[1]

ირანელ აქტივისტს ჰიჯაბის ტარების წესების დარღვევის გამო 15-წლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს – საბა კორდ აფშარი ჰიჯაბის მოხსნით „პროსტიტუციის გავრცელებაში“ დამნაშავედ ცნეს. 20 წლის აქტივისტის გარდა, ბოლო კვირის განმავლობაში ირანში კიდევ სამი აქტივისტი ანტისახელმწიფოებრივი პროპაგანდის გამო 66-წლით ჩასვეს ციხეში.[2]

ქაშმირის მოსახლეობა ინდოელ სამხედროებს წამებაში ადანაშაულებს – ადგილობრივების თქმით, სამხედროები მათ კეტებსა და ბაგირებს ურტყამენ და ელექტროშოკით აწამებენ. ინდოეთის ჯარმა ბრალდებებს უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი უწოდა. ინდოეთის ხელისუფლება ცდილობს მაქსიმალურად შეავიწროვოს ის ხალხი, რომლებიც რეგიონისთვის ფართო ავტონომიური სტატუსის მინიჭებას და პაკისტანთან შეერთებას ითხოვენ. რეგიონში დაძაბულობამ 2 აგვისტოს იმატა, როდესაც ინდოეთის მთავრობამ ქაშმირში ტერორისტული აქტის საფრთხის შესახებ განაცხადა და შტატში დამატებითი ძალები შეიყვანა. სხვადასხვა მიზეზით დაკავებულთა რიცხვმა 3 ათასს მიაღწია. მათ შორის არიან პოლიტიკური ლიდერები, ბიზნესმენები და სამოქალაქო აქტივისტები. ვითარება კიდევ უფრო გამწვავდა, როდესაც 6 აგვისტოს ინდოეთმა ჯამუს და ქაშმირს განსაკუთრებული სტატუსი გაუუქმა. მათ ადგილზე შეიქმნება ორი ტერიტორია შტატზე ნაკლები თვითმმართველობის უფლებით. ინდოეთმა და პაკისტანმა ქაშმირი 1947 წელს გაიყვეს. მას შემდეგ მხარეებმა ქაშმირისთვის ორჯერ იომეს.[3]

ვითარება ავღანეთში – ავღანეთის ჩრდილოეთით, ქალაქ კუნდუზზე თავდასხმისას, მოძრაობა თალიბანის 30 წევრი მოკლეს. ინფორმაცია ქვეყნის პრეზიდენტის ოფიციალურმა წარმომადგენელმა სოციალური ქსელის მეშვეობით გაავრცელა. 32 თალიბი ხელისუფლების წარმომადგენლებს ტყვედ ჩაბარდა.[4]

[1] BBC; Gaza explosions: Suicide bomber kill three police officers; 28 August, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49491516

[2] Daily Mail; Iranian women’s rights activist, 20, is jailed for 15 years for spreading prostitution by taking off her hijab; 28 August, 2019; available at: https://www.dailymail.co.uk/news/article-7402503/Iranian-activist-20-jailed-15-years-spreading-prostitution-taking-hijab.html?ito=social-twitter_mailonline

[3] BBC; Don’t beat us, just shoot us: Kashmir allege violent army crackdown; 29 August, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-india-49481180

[4] იმედის ახალი ამბები; ავღანეთში თალიბანის დაჯგუფების 30 წევრი მოკლეს; 31 აგვისტო, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/115224/avganetshi-talibanis-dajgupebis-30-tsevri-mokles

ირანი. ენერგიებით მკურნალობა – ჰილინგი. აგვისტო, 2019

მედია საშუალება „რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლება (RFERL) 2015 წლის 14 აგვისტოს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერდა ირანში მოქმედ სულიერ ლიდერზე, ვინმე  მოჰამედ ალი ტაჰერიზე, რომელიც მისტიკური სიყვარულის და გონების ენერგიით მკურნალობის შესახებ ქადაგებდა. სტატიის მიხედვით, მან დაარსა „მისტიციზმის წრე“ (Circle of Mysticism; Erfan-e Halqeh) – ჯგუფი, რომლის მიზანიცაა  სამყაროს იდუმალების შეცნობა და ხალხის რწმენის საშუალებით განკურნება (Faith healing).  თავდაპირველად, მას საზოგადოებაში ქადაგება და სწავლება ნებადართული ჰქონდა, ხოლო მის კლასებსა და სამკურნალო სესიებს ესწრებოდნენ სხვადასხვა სოციალური სფეროს, მათ შორის მთავრობის, წარმომადგენლები. ტაჰერის რამდენიმე წიგნიც კი დაიბეჭდა კულტურის სამინისტროს ნებართვით.

2010-2011 წლებში ტაჰერი რამდენჯერმე დააკავეს სხვადასხვა ბრალდებით, მათ შორის – ირანის სახელმწიფო უსაფრთხოებისთვის საფრთხის შექმნა, სიწმინდეების შეურაცხყოფა, არანათესავი ქალი პაციენტების მაჯებზე შეხება და ა.შ.  მის წინააღმდეგ კონსერვატიულმა ჯგუფებმა წამოიწყეს კამპანია, რომლის ფარგლებშიც მას და მის ჯგუფს „ურწმუნოთა სექტას“ უწოდებნენ. 2015 წლის დასაწყისში ტაჰერის მიმართ მორიგი გამოძიება დაიწყო, მას შემდეგ, რაც ქალაქ კომის სამმა უხუცესმა მოძღვარმა მისი ნაწერები და ვიდეო-აუდიო ჩანაწერები შეისწავლა და ტაჰერი „მწვალებლად“ შერაცხა.

ივლისში დადასტურდა, რომ იგი დამნაშავედ იქნა ცნობილი “სამყაროში სულიერი ხრწნის გავრცელებისთვის” (spreading corruption on Earth). აღნიშნული წარმოადგენს სისხლის სამართლებრივ ბრალდებას, რომელიც ხშირად გამოიყენებოდა ისლამური რესპუბლიკის საწყის წლებში, როგორც რეჟიმის მოწინააღმდეგეების დევნის ერთ-ერთი მეთოდი.[1]

მედია საშუალება New York Times 2017 წლის 28 აგვისტოს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერდა, რომ მოჰამედ ალი ტაჰერის, რომელიც ირანში შიიტური ისლამის მისტიკური, „ახალი თაობის“  (New Age) განშტოების დამაარსებელია, საკულტო სექტის დაარსებისთვის, სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს. ამას გარდა, გასული კვირების განმავლობაში, მთელი ქვეყნის მასშტაბით განხორციელად ტაჰერის მიმდევართა მასობრივი დაპატიმრებები, განსაკუთრებით – ქალაქ ისფაჰანში.

ამას გარდა, გასულ კვირას, მისმა ათეულობით მიმდევარმა გააპროტესტა ტაჰერის სასიკვდილო განაჩენი თეირანის რევოლუციური სასამართლოს შენობის წინ. უცნობია, დააკავეს თუ არა რომელიმე მათგანი. თუმცა, რამდენიმე თვის წინ, თეირანში მდებარე ევინის ციხის წინ გამართული მსგავსი პროტესტის დროს,  რამდენიმე ადამიანი დააკავეს.

რაც შეეხება ტაჰერის სწავლებებს, სტატიის მიხედვით, მისი თეორიების ამსახველ ვიდეოში, ბატონი ტაჰერი ამბობს, რომ ”ადამიანები ისეთივე უსაზღვრონი არიან, როგორიც თავად, და რომ  ისინი უსასრულო ნაწილებისგან შედგებ.” ის ამბობს, რომ ყველა ადამიანს შეუძლია განკურნოს და განკურნოს სხვა, ე.წ. ”ულტრა მკურნალობის“ გამოყენებით, რომლის მუშაობის პრინციპის შეცნობაც ადამიანის გონებას აღემატება“

”მან მასწავლა, თუ როგორ  დაუკავშირდე ღმერთს ბედნიერების და არა მწუხარების საშუალებით”, – აცხადებს საბა მოტემანი, 27 წლის ვებ – ადმინისტრატორი და ბატონი თაჰერის მიმდევარი. მიუხედავად იმისა, რომ ის ტაჰერის პირადად არასდროს შეხვედრია, საბას განცხადებით, ის სულიერი სამყარო, რომელიც მას სწორედ ტაჰერიმ დაანახა, მისთვის უფრო ძვირფასი იყო, ვიდრე საკუთარი ცხოვრება. ”ის არის შესანიშნავი მასწავლებელი, რომელმაც მასწავლა მეც და სხვებსაც, თუ როგორ დავამყაროთ კავშირი ღმერთთან”, – თქვა მან.[2]

 

რაც შეეხება აღნიშნული საკითხის კანონმდებლობის კუთხით რეგულირებას, წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, არ ფიქსირდება კონკრეტული აკრძალვა უშუალოდ ე.წ. „ჰილინგის“ ან სხვა ალტერნატიული სამკურნალო მეთოდების მიმართ. თუმცა, როგორც უკვე აღინიშნა, ირანის ხელისუფლებამ აღნიშნული პრაქტიკის ფუძემდებელს – ბატონ მოჰამედ ალი ტაჰერის “სამყაროში სულიერი ხრწნის გავრცელებაში” (spreading corruption on Earth) დასწამა ბრალი და რამდენიმეწლიანი სასამართლო პროცესების შემდგომ, სიკვდილით დასჯაც მიუსაჯა. (RFERL მიხედვით, საბოლოოდ, ა.შ.შ სახელმწიფო დეპარტამენტის და საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციების მხრიდან გამოთქმული შეშფოთების შემდეგ,  ტაჰერის სიკვდილით დასჯა 5 წლის ვადით თავისუფლების აღკვეთით შეუცვალეს.[3]) ამას გარდა, ზოგიერთი წყაროს ინფორმაციით, ასევე დაპატიმრებული იქნენ მისი მიმდევრები ირანის სხვადასხვა ქალაქში, მათ შორის – ისფაჰანში.

[1] RFERL – article of 14 August 2015; available at https://www.rferl.org/a/iran-faith-healer-who-scared-the-regime/27189544.html [accessed 22 August 2019]

[2] New York Times  – article of 28 August 2017; available at https://www.nytimes.com/2017/08/28/world/middleeast/mohammad-ali-taheri-iran-death-sentence-mystic-healer-shiite-mystic.html [accessed 22 August 2019]

[3] RFERL – article of 7 March 2018; available at https://en.radiofarda.com/a/iran-taheri-five-year-prison-/29085475.html [accessed 23 August 2019

ირანი. დაქორწინებული ქალის მიერ ქვეყნის დატოვების უფლება. ივლისი, 2019

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ირანში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში არსებული კანონმდებლობის თანახმად, ქორწინებაში მყოფ ქალებს, ირანის საზღვრებს გარეთ გასამგზავრებლად, ესაჭიროებათ ქმრის მიერ წინასაწარ გაცემული ნებართვა.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2019 წლის თებერვალში გამოქვეყნებულ ანგარიშში, რომელიც ირანში ქვეყნის უკანონოდ დატოვების საკითხთს ეხება, წერდა, რომ „მედია საშუალება Al-Monitor-ის 2014 წლის სტატიის მიხედვით, ქორწინებაში მყოფ ირანელ ქალებს, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მათ გააჩნიათ მოქმედი პასპორტი – ქვეყნის დასატოვებლად ჭირდებათ ქმრის ნებართვა. ამას გარდა, პასპორტის ასაღებად ან მის განსაახლებლად, ასევე საჭიროა ქმრის ნოტარიული წესით დამოწმებული ნებართვა.”

დანიის და ნორვეგიის იმიგრაციის სამსახურების 2013 წელს განხორციელებული ფაქტების დამდგენი მისიის საბოლოო ანგარიშში მოცემულია გასაუბრების მასალები ერთ-ერთ ირანელ ქალთან, რომელმაც მისიას განუცხადა, რომ „საზღვარგარეთ გამგზავრების დროს, მისი ქმარი შესაბამის ნებართვას ხელს აწერდა საჯარო ნოტარიუსის წინაშე…. იმ შემთხვევაში, თუ ქალი, ქმრის ნებართვის გარეშე, შვილებთან ერთად დატოვებს ქვეყანას, ეს მიჩნეულ იქნება, როგორც სამოქალაქო, ასევე სისხლისსამართლებრივი სახის კანონდარღვევა. მაშინაც კი, თუ შვილებზე მეურვეობის უფლება მხოლოდ დედას გააჩნია, ქვეყნის დასატოვებლად მამის თანხმობა მაინც საჭიროა. ასეთ შემთხვევაში, თუ ქალი დაბრუნდება ირანში, მას ქვეყნის უკანონოდ დატოვების გამო, სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგელობის სახით, დაეკისრება ჯარიმა. აღნიშნული დანაშაულისთვის სასჯელი არ შეიძლება იყოს თავისუფლების აღკვეთა. მას ასევე მოუწევს საოჯახო სასამართლოში გამოცხადება, სადაც დაეკისრება პასუხისმგებლობა სამოქალაქო სამართლებრივი წესით. ამ შემთხვევაშიც, დაკისრებული სასჯელი ვერ იქნება პატიმრობა.“

იგივე წყაროს მიხედვით, ავსტრალიის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი 2018 წლის შესაბამის ანგარიშში წერდა, რომ „ზოგიერთ შემთხვევაში მოქალაქეებს სჭირდებათ სპეციალური ნებართვა, რათა დატოვონ ქვეყანა – მაგალითად, დაქორწინებულ ქალებს, რომელთაც ესაჭიროებათ ქმრის წინასწარი ნებართვა. მას შემდეგ, რაც ისინი აიღებენ სამგზავრო დოკუმენტს (პასპორტს), მათ აღარ სჭირდებათ დამატებითი, ქვეყნიდან გასვლის ნებართვა.“[2]

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის და თავშესაფრის საკითხთა კვლევის და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2017 წლის 12 ივნისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში, ირანში დაქორწინებული ქალების მიერ საზღვარგარეთ გამგზავრების შესახებ წერდა, რომ ქვეყანაშია არსებული კანონმდებლობის მიხედვით, ქმარი უფლებამოსილია, განსაზღვროს მისი ცოლისა და შვილების საცხოვრებელი ადგილი. შესაბამისად, მას ასევე შეუძლია, აუკრძალოს ზემოხსენებულ პირებს ირანის დატოვება.

კვლევაში ასევე მოყვანილია ირანის ადამიანის უფლებათა დოკუმენტირების ცენტრის (IHRDC) 2013 წლის ანგარიში, რომლის მიხედვითაც „ქორწინებაში მყოფ ირანელ ქალს, ჭირდება ქმრის თანხმობა, რათა მიიღოს პასპორტი, რომლის საფუძველზეც გაემგზავრება საზღვარგარეთ. შესაბამისად, ქმრებს შეუძლიათ მათ ეს ქმედება აუკრძალონ, თუ კი ისინი უბრალოდ ხელს არ მოაწერენ იმ საბუთებს, რომელთა საფუძველზეც ქალმა პასპორტის მისაღებად განაცხადი უნდა დაარეგისტრიროს. კერძოდ, 1978 წელს მიღებული ირანის საპასპორტო კანონის 18 მუხლის მიხედვით – „აღნიშნული მუხლის საფუძველზე, პასპორტი გაიცემა შემდეგ პირებზე:…… 3. ქორწინებაში მყოფ ქალებზე, მაშინაც კი, თუ ისინი 18 წელს მიუღწეველი პირები არიან –  ქმრების წერილობითი ნებართვის საფუძველზე…“.

ანგარიშში ასევე მოცემულია ბრიტანული გამოცემა Guardian-ის 2015 წლის სტატია, რომლის მიხედვითაც „ირანში, დაქორწინებულ ქალებს, საზღვარგარეთ გასამგზავრებლად ჭირდებათ ქმრის თანხმობა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც საქორწინო კონტრაქტში ჩადებული პირობა საწინააღმდეგოს ითვალისწინებს. დღესდღეისობით, ბევრი, თანამედროვე ირანელი გოგონა სწორედ აღნიშნული პირობის გათვალისწინებით თანხმდება საქორწინო შეთავაზებაზე.“ [3]

[1] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Iran; published 13 March 2019; available at

[accessed 25 July 2019]

[2] UK Home Office – Country Policy and Information Note Iran: Illegal exit; published February 2019; available at

[accessed 25 July 2019]

[3] ACCORD  – Iran: Procedures for Married Women; published 12 June 2017; available at

[accessed 26 July 2019]

ირანი. გირაოს სანაცვლოდ გაშვებული პირის მიერ ქვეყნის დატოვება. ივნისი, 2019

დანიის იმიგრაციის სამსახურისა და დანიის ლტოლვილთა საბჭოს 2018 წლის თებერვალში გამოქვეყნებული ერთობლივი ანგარიშის მიხედვით, რომელიც ირანში არსებულ კანონმდებლობას და სასამართლო პრაქტიკას ეხება, ნათქვამია, რომ ირანში პირისთვის მსჯავრის დადების შემდგომ ან/და იმ შემთხვევაში, როდესაც პირი თავისუფლდება გირაოს სანაცვლოდ, მის მიმართ აკრძალვა საზღვარგარეთ გამგზავრებასთან დაკავშირებით ავტომატურად არ წესდება. აღნიშნული დამოკიდებულია კონკრეტული საქმის სიმძიმესა და მოსამართლის დისკრეციაზე. როგორც წესი, სამოქალაქო პროცესების შემთხვევაში აღნიშნული შეზღუდვა არ ვრცელდება, ხოლო სისხლის სამართლის საქმის დროს, ბრალდების მხარემ შესაძლებელია მოითხოვოს პირისთვის გადაადგილების შეზღუდვის დაწესება.

ზემოხსენებული შეზღუდვა თითქმის ყოველთვის სახეზეა, როდესაც პროცესი ეხება ეროვნულ უსაფრთხოებას, ან საქმე გვაქვს პოლიტიკურ საქმესთან და როგორც წესი, ასეთ შემთხვევებში გირაო საერთოდ არ ინიშნება. მძიმე სისხლის სამართლის დანაშაულის დროს, იმ შემთხვევაში, თუ ბრალდებული პირი პროცესს არ ესწრება, აკრძალვა ავტომატურად ინიშნება და მოსამართლე ვერ სარგებლობს დისკრეციული უფლებით.

ბრალდებულს შეუძლია დატოვოს ქვეყანა, თუ მოსამართლეს მის მიმართ არ დაუწესებია აკრძალვა ქვეყნის დატოვებასთან დაკავშირებით (აღსანიშნავია, რომ იმ შემთხვევაში, თუ ის შემდგომ პროცესზე არ გამოცხადდება, მის მიერ გადახდილი გირაო კონფისკაციას ექვემდებარება). ხოლო იმ პირთა სია, რომელთა მიმართაც ზემოხსენებული შეზღუდვა  მოქმედებს, შენახულია პროკურატურის მონაცემთა ბაზაში, რომელზე წვდომაც ასევე გააჩნიათ სასაზღვრო სამსახურებს.[1]

ირანის საჯარო და რევოლუციურ სასამართლოთა სისხლის სამართლის საპროცედურო კოდექსის 132-ე მუხლში მოცემულია ის საშუალებები, რომელთა მეშვეობითაც შესაძლებელია უზრუნველყოფილ იქნას ბრალდებულის გამოცხადება მომავალ სასამართლო პროცესზე. აღნიშნული საშუალებებია: 1. პირის მიერ სასამართლოში მიცემული ზეპირი ვალდებულება; 2. იგივე ვალდებულება, ოღონდ ხელწერილის სახით; 3. სხვა პირის თავდებობა; 4. გირაო, რომელსაც შეიძლება წარმოადგენდეს ნაღდი ფული, საბანკო ანგარიში, უძრავი ქონება და ა.შ.; 5. დროებითი დაკავება.

133-ე მუხლის თანახმად, „დანაშაულის მნიშვნელობიდან და სიმძიმიდან გამომდინარე, სასამართლომ შესაძლებელია დამატებით გამოსცეს დადგენილება, რომლითაც აუკრძალავს ბრალდებულს ქვეყნის დატოვებას 6 თვის ვადით. აღნიშნული 6-თვიანი ვადა, აუცილებლობის შემთხვევაში, სასამართლოს მიერ შესაძლებელია რამდენჯერმე განახლდეს დამატებითი 6-თვიანი ვადით“.[2]

[1] Joint report from the Danish Immigration Service and The Danish Refugee Council – Iran Judicial Issues; available at 

[accessed 26 June 2019]

[2] English Translation of the Islamic Republic of Iran’s Criminal Code of Procedure for Public and Revolutionary Courts – articles 132; 133; available at http://www.bdo3c.f-sc.org/archives/1683.pdf  [accessed 26 June 2019]

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 ივნისი, 2019

აღმოსავლეთ უკრაინაში ორი სამხედრო დაიღუპა – ოფიციალური კიევის მტკიცებით, რუსულმა მხარემ ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმება 7 ივნისს 28-ჯერ დაარღვია. ორმხრივი სროლისას დაიღუპა ორი სამხედრო და დაიჭრა 12 ჯარისკაცი, მათგან 5-ის მდგომარეობა მძიმეა.[1]

თეირანში 500-ზე მეტი რესტორანი ისლამის პრინციპების დაუცველობის დამო დახურეს – ირანის დედაქალაქში რეიდი 547 რესტორანსა და კაფეში ჩატარდა. რამადანის ბოლო კვირაში დაწესებულებები ისლამური წესების დაუცველობის გამო დალუქეს. დაკავებულია 11 მფლობელი.[2]

ინდოეთში 8 წლის მუსლიმი გოგოს გაუპატიურებაში, წამებასა და მკვლელობაში ბრალდებული 8 კაციდან 6 სასამართლომ დამნაშავედ ცნო – მათგან სამს სამუდამო პატიმრობა მიესაჯა. მსხვერპლი ბავშვი ინდოეთში მცხოვრები მუსლიმი მომთაბარე ტომიდან იყო. ის 2018 წლის იანვარში ქალაქ კატჰუასთან მდებარე ტყეში იპოვეს. ეს ამბავი ინდური მედიის ყურადღების ცენტრში მას შემდეგ მოექცა, რაც ადვოკატებმა და მემარჯვენე ჯგუფებმა საქმეზე ბრალდებული 8 ადამიანის დაკავება გააპროტესტეს. საქმეზე დაკავებულებს შორის იყო ერთ ერთი მსჯავრდებულის შვილიც, თუმცა სასამართლომ ის გაამართლა. დანარჩენ ბრალდებულებს შორის კი არიან როგორც ყოფილი პოლიციელები, ასევე საჯარო სამსახურის თანამშრომლები და არასრულწლოვანი. მისი სასამართლო პროცესი ცალკე გაიმართება, რადგან 18 წელს მიუღწეველი პირია.

როგორც გამოძიების პროცესში ითქვა, ბრალდებულებს ბავშვის გამოყენებით სურდათ ის ტომი, რომელსაც ბავშვი წარმოადგენდა (მათ გუჯარებს უწოდებენ), დაეშინებინათ და ტერორის ქვეშ ჰყოლოდათ. როგორც მოკლული გოგოს მშობლებმა სასამართლოზე თქვეს, მათი ოჯახი კატჰუში თავს დაუცველად გრძნობს, სადაც საზოგადოების დიდი ნაწილი ინდოელებისგან შედგება.

BBC-ის ინფორმაციით, 2018 წლის მონაცემებით, ინდოეთში ყოველ 155 წუთში ერთხელ 16 წლამდე ბავშვს,  ყოველ 13 საათში ერთხელ კი 10 წლამდე ბავშვს აუპატიურებენ. 2012 წელს ინდოეთში ბავშვებზე სექსუალური ძალადობის 8,541 შემთხვევა დაფიქსირდა, ეს მაშინ, როდესაც 2016 წელს მაჩვენებელი 19,765 იყო. 2015 წელს ინდოეთში სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი 10 000-ზე მეტი ბავშვი და მოზარდი გახდა. ამასთან, ინდოეთში 240 მილიონამდე ქალმა ოჯახი 18 წლამდე შექმნა. ბავშვებზე სექსუალური მოძალადეების 50% მსხვერპლისთვის ნაცნობები ან ოჯახისთვის ნდობით აღჭურვილი ადამიანები არიან.[3]

ვენესუელაში სამხედრო გადატრიალების მცდელობის ბრალდებით 17 ადამიანი დააკავეს – ვენესუელის გენერალურმა პროკურატურამ, 30 აპრილს მომხდარი სამხედრო გადატრიალების მცდელობის ბრალდებით, 17 ადამიანს ბრალი წაუყენა. „გამოძიება 34 ადამიანის მიმართ მიმდინარეობს, მათგან 17 დაკავებულია. ვენესუელაში ვითარება განსაკუთრებით იანვარში დაიძაბა, როდესაც აშშ-ის მხარდაჭერილმა ოპოზიციის ლიდერმა, ხუან გუაიდომ საკუთარი თავი ვენესუელის დროებით პრეზიდენტად გამოაცხადა. გუაიდოს ლეგიტიმურობა მსოფლიოს 20-ზე მეტმა ქვეყანამ, მათ შორის, საქართველომაც აღიარა. მადუროს ხელისუფლების პირობებში ვენესუელამ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიები დამოუკიდებელ ქვეყნებად ცნო. მიმდინარე წლის აპრილში გუაიდოს მხარი სამხედროების ჯგუფმა დაუჭირა, რის შემდეგაც ქვეყანაში მასშტაბური საპროტესტო აქციები განახლდა. პოლიციასთან შეტაკებების შედეგად დაიღუპა 5 და დაშავდა ასობით ადამიანი.[4]

ეგვიპტეში ტერორიზმის ბრალდებით 296 ადამიანი გაასამართლეს – 32 მათგანს სამუდამო პატიმრობა მიესაჯა. მოსამართლის განცხადებით, დამნაშავეები ეგვიპტის პრეზიდენტის აბდელ ფატაჰ ალ-სისის მოკვლას 2014 წელს საუდის არაბეთში ვიზიტისას გეგმავდნენ. დანარჩენ 264 ადამიანს 3-დან 15 წლამდე პატიმრობა მიესაჯა.[5]

სომალის დედაქალაქში ორი ძლიერი აფეთქება მოხდა – მოგადიშუს ცენტრში მომხდარი აფეთქების შედეგად 8 ადამიანი დაიღუპა და 16 დაშავდა.  კიდევ ერთი აფეთქება, რომლის შედეგადაც არავინ დაშავებულა, აეროპორტისკენ მიმავალ გზაზე მოხდა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[6]

[1] UNIAN; Donbas warzone update: Number of attacks on Ukraine almost doubles; 8 June, 2019; available at: https://www.unian.info/war/10579224-donbas-warzone-update-number-of-attacks-on-ukraine-almost-doubles.html?fbclid=IwAR2LtMn2A50Yvow76_qu3e5T85hOe1utoR7tfjNBJrX_xpk3Sn7AfLU9gOY

[2] DW; Tehran shuts hundreds of restaurants for flouting Islam; By Nik Martin; 9 June, 2019; available at: https://www.dw.com/en/tehran-shuts-hundreds-of-restaurants-for-flouting-islam/a-49118896?fbclid=IwAR0x2xOe0np5i_lxjsRJfARI_HCw07b7sYqH-IQqDaWr1XqU8MccLaq__9Q

[3] BBC; Kathuna child rape and murder: Three men given life sentences; 10 June, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-india-48552354?fbclid=IwAR3u3ERGGxIO4s6qml6D52d3FSUqs4175svg9hQ5NJ1QL5tUnihr-A0Pg_A

[4] France 24; Venezuela says 17 arrested and charged over anti-Maduro coup; 11 June, 2019; available at: https://www.france24.com/en/20190611-venezuela-says-17-arrested-charged-over-anti-maduro-coup

[5] იმედის ახალი ამბები; ეგვიპტეში ტერორიზმის ბრალდებით 296 ადამიანი გაასამართლეს; 12 ივნისი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/108525/egvipteshi-terorizmis-braldebit-296-adamiani-gaasamartles

[6] იმედის ახალი ამბები; სომალის დედაქალაქში ორი ძლიერი აფეთქება მოხდა; 15 ივნისი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/108783/somalis-dedaqalaqshi-ori-dzlieri-apetqeba-mokhda

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 16-23 მაისი, 2019

ამერიკულმა ნავთობკომპანიამ „ExxonMobil“ ერაყიდან 30 უცხოელი ინჟინრის ევაკუაცია განახორციელა – ნავთობკომპანიის განცხადებით, თანამშრომლები დუბაიში გადაიყვანეს, რადგან ეს მათი უსაფრთხოებისთვის იყო საჭირო. კომპანიის თქმით, აღნიშნული ფაქტი ერაყში აღმოსავლეთ კურნას ნავთობსადენზე ნედლეულის მოპოვებაზე გავლენას ვერ მოახდენს. კომპანიის „ExxonMobil“ ნავთობსადენზე 1700 ადამიანი მუშაობს. ევაკუაციის შესახებ გადაწყვეტილება აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ქმედებამ განაპირობა – გასულ კვირას აშშ-ირანის დაძაბულობის ფონზე, სახელმწიფო დეპარტამენტმა ერაყიდან დაქირავებული სახელმწიფო მოხელეები გამოიწვია.[1]

უკრაინაში ვადამდელი საპარლამენტო არჩევნები 21 ივლისს გაიმართება – შესაბამისი განკარგულება ქვეყნის მეექვსე პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ გამოსცა. პრეზიდენტი არჩევნების ფინანსურ უზრუნველყოფას მინისტრთა კაბინეტს ავალებს. რამდენიმე დღეში მან პარლამენტში წარადგინა კანონპროექტი, რომელიც საარჩევნო კანონმდებლობაში ცვლილებებს ითვალისწინებდა – საარჩევნო ბარიერის 5-დან 3%-მდე დაწევას და მაჟორიტარული წესით არჩევნების გაუქმებას. აღნიშნული კანონპროექტი პარლამენტმა დღის წესრიგში არ შეიტანა. საჭირო 226 ხმიდან პრეზიდენტის ინიციატივას მხარი მხოლოდ 92 დეპუტატმა დაუჭირა.[2]

ეგვიპტეში ტურისტების ავტობუსთან აფეთქება მოხდა – ინციდენტის შედეგად არავინ დაღუპულა; 16 ადამიანმა მცირე დაზიანებები მიიღო. აფეთქება გიზის პირამიდებთან ახლოს, ეროვნულ მუზეუმთან მოხდა, რომლის სიახლოვესაც იდგა ტურისტების ავტობუსი. ბოლო პერიოდში ეს უკვე მეორე შემთხვევაა, როდესაც აფეთქებისას ტურისტები დაშავდნენ. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[3]

[1] CNN; ExxonMobil evacuates 30 engineers from Iraq, Basra Oil Company says; By Aqeel Najim and Victoria Cavaliere; 18 May, 2019; available at: https://edition.cnn.com/2019/05/18/business/exxon-iraq-evacuation/index.html

[2] უკრაინული „პრავდა“; რადამ არჩევნების შესახებ ზელენსკის კანონი ჩააგდო; 22 მაისი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.pravda.com.ua/rus/news/2019/05/22/7215800/

[3] BBC; Egypt explosion: Tourists on bus injured near Giza pyramids; 19 May, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-48328793

ირანი. ათეისტების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. მაისი, 2019

ირანის ისლამური რესპუბლიკა შიიტი უმრავლესობით დასახლებული ქვეყანაა, სადაც სუნიტები, ბაჰაები, ქრისტიანები და ზოროასტრიზმის მიმდევრები ძირითად რელიგიურ უმცირესობას წარმოადგენენ. კონსტიტუცია მხოლოდ ზოროასტრიზმის მიმდევრებს, იუდეველებსა და ქრისტიანებს აღიარებს რელიგიურ უმცირესობად და აღნიშნულ მცირე ჯგუფებს შედარებითი თავისუფლად შეუძლიათ რელიგიური მსახურება. მიუხედავად ამისა, რელიგიური კონვერტაცია ისლამიდან სხვა რელიგიაზე უკანონოა, ისევე როგორც ქადაგება.[1]

ირანში რელიგიისა და სახელმწიფოს მჭიდრო კავშირის გამო, განდგომა (Apostasy) მიიჩნევა არა უბრალოდ რელიგიურ გადაწყვეტილებად, არამედ უტოლდება მაღალ პოლიტიკურ ღალატს. მიუხედავად ამისა, შარიათის წესების მიხედვით განდგომისთვის დასჯის შემთხვევები არ გახმაურებულა 2002 წლის შემდეგ, როდესაც ირანმა გამოაცხადა მორატორიუმი.

არა-რელიგიური რწმენის გამოხატვა დასჯადია და თითქმის შეუძლებელი სოციალური სტიგმის თუ თანმდევი სიძულვილისა და ძალადობის გამო. მთავრობა ახდენს ასეთი ხალხის მარგინალიზაციას, ავიწროვებს მათ ან წაახალისებს სიძულვილს და ძალადობას არა-რელიგიური ხალხის მიმართ. ირანში უკანონოა ჰუმანისტური, ათეისტური, სეკულარული ან არა-რელიგიური არასამთავრობო ორგანიზაციის რეგისტრაცია და ასეთები, როგორც წესი, იდევნებიან ხელისუფლების მიერ.

ჩახშობილია დემოკრატიის, თავისუფლების და ადამიანის უფლებების ძირითადი ჰუმანისტური პრინციპების გამოხატვა. განდგომა და კონვერტაცია ნებისმიერ რელიგიაზე აკრძალულია და შეიძლება სიკვდილით დაისაჯოს. სიკვდილით შეიძლება დაისაჯოს ასევე რელიგიის შეურაცხყოფა. დაუშვებელია სეკულარიზმის ან რელიგიისა და სახელმწიფოს განცალკევების იდეების მხარდაჭერა.[2]

ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში უკანონოა და მიუღებელია საკუთარი თავის ათეისტად ანა არა-რელიგიურ პირად იდენტიფიცირება. ირანი ერთერთია იმ 13 ქვეყანას შორის, სადაც ათეისტობა სიკვდილით ისჯება. ქვეყნის კონსტიტუცია არ აღიარებს მუსლიმი მოქალაქეების უფლებას შეიცვალონ ან უარი თქვან რწმენაზე. არა-მუსლიმები და არა-შიიტები საზოგადოების მხრიდან სოციალურ დისკრიმინაციას განიცდიან.

აკადემიური წყაროები ამტკიცებენ, რომ ათეისტები, როგორც წესი, თავიანთ შეხედულებებს საჯაროდ არ გამოხატავენ და მათ საშუალება აქვთ იცხოვრონ ნორმალური ცხოვრებით რაიმე შეზღუდვების გარეშე. იქიდან გამომდინარე, რომ ათეისტებს არ შეუძლიათ საჯაროდ იკამათონ თავიანთ შეხედულებებზე, ისინი აქტიურად სარგებლობენ ინტერნეტით და ვირტუალურ სივრცეში ანონიმურად აფიქსირებენ საკუთარ მოსაზრებებს. მათ რამდენიმე აქტიური ინტერნეტ გვერდი და ბლოგი და სოციალურ ქსელში „Facebook“ უფიქსირდებათ 190 ათასამდე მიმდევარი.

აკადემიური წყაროების ინფორმაციით, არაოფიციალურად ბევრი ირანელი გამოხატავს ათეისტურ იდეებს, თუმცა ნაკლებად სავარაუდოა, მათ რაიმე ორგანიზებული ათეისტური მიმდინარეობა ჰქონდეთ ჩამოყალიბებული. არის რამდენიმე პროფესიული ორგანიზაცია საზღვარგარეთ, სადაც რელიგიურ თემაზე დისკუსია წახალისებულია, მაგრამ მათი წევრების უმეტესობა კვლავ შიიტი მუსლიმია.[3]

რელიგიის თავისუფლების შეზღუდვა ირანში 2018 წლის განმავლობაშიც გრძელდებოდა და ამ მხრივ ვითარება უარესდებოდა კიდეც. კვლავ ირღვევა რელიგიის შეცვლის ან რელიგიის მიტოვების უფლება. საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ ამტკიცებს, რომ ათეისტები თვითნებური დაკავებისა და დაპატიმრების, წამებისა და სხვა არა ადამიანური მოპყრობის და სიკვდილით დასჯის რისკის წინაშე დგანან. თუმცა, ორგანიზაცია იქვე აღნიშნავს, რომ 2018 წლის განმავლობაში არ დაუფიქსირებია ათეისტებთან დაკავშირებული ახალი შემთხვევები.[4]

2018 წლის განმავლობაში ირანში სიკვდილით დასაჯეს 253 ადამიანი. აღნიშნული მაჩვენებელი ყველაზე დაბალია 2010 წლის შემდეგ და ორჯერ ნაკლებია 2017 წლის მონაცემთან (507) შედარებით. ასეთი კლება განპირობებულია ნარკოტიკულ ნივთიერებებთან დაკავშირებული დანაშაულების მიმართ მიდგომის შეცვლასთან – ირანში შეიცვალა ნარკოდანაშაულის შესახებ კანონმდებლობა, რამაც ბევრი ადამიანი სიკვდილით დასჯისგან იხსნა.

სიკვდილით დასჯილი 253 ადამიანიდან 160 მკვლელობაში იყო მსჯავრდებული, მათგან 155 კაცი და 5 ქალი იყო; 22 კაცი სიკვდილით დასაჯეს გაუპატიურებისთვის; 3 გაუპატიურებისა და მკვლელობისთვის; ერთი – გატაცებისა და მკვლელობისთვის; 3 – გატაცებისა და გაუპატიურებისთვის; ერთი პირი სიკვდილით დასაჯეს სახელმწიფოს წინააღმდეგ შეიარაღებისთვის; 25 სასჯელი ნარკოტიკების გადაზიდვასთან იყო დაკავშირებული; 1 პირი დასაჯეს ძარცვისთვის და 25 – „ღმერთის წინააღმდეგ მტრობისთვის“ (Moharebeh – enmity against God), აქედან 12 დაკავშირებული იყო ძარცვასთან და 6 პოლიტიკურ აქტივობებთან. 14 პირი დასაჯეს „დედამიწაზე კორუფციის გავრცელებისთვის“ (აღნიშნულში იგულისხმება ქვეყანაში დადგენილი „მორალური ნორმების“ დარღვევა და სოციალური და პოლიტიკური კეთილდღეობისთვის საფრთხის შექმნა). სიკვდილით დასჯის 5 შემთხვევაში დანაშაულის სახის დადასტურება ვერ მოხერხდა.

საერთაშორისო ორგანიზაციის „Amnesty International“ შეფასებით, სიკვდილით დასჯებს წინ უძღოდა არა სამართლიანი სასამართლო პროცესები; მინიმუმ 13 შემთხვევაში განაჩენის აღსრულება საჯაროდ მოხდა. ირანის სისხლის სამართლის კოდექსი ჩაქოლვას კვლავ განიხილავს სიკვდილით დასჯის ერთერთ ფორმად; თუმცა, 2018 წელს აღნიშნული მეთოდი არ გამოყენებულა. სიკვდილით დასჯის ერთადერთი დაფიქსირებული ფორმა 2018 წელს ჩამოხრჩობა იყო. 2018 წლის განმავლობაში სიკვდილით დასჯის განაჩენი კვლავ შენარჩუნებული იყო ისეთი დანაშაულებისთვის, როგორიცაა ერთსქესიანთა სქესობრივი კავშირი, „წინასწარმეტყველის შეურაცხყოფა“, „ღმერთის წინააღმდეგ მტრობა“ და „დედამიწაზე კორუფციის გავრცელება“.[5]

[1] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Iran, 4 February 2019

 (accessed on 22 May 2019)

[2] Atheist Refugee Relief; IRAN; available at: https://atheist-refugees.com/en/iran/ (accessed on 22 May 2019)

[3] ACCORD; Iran: Treatment of atheists by state and non-state actors; Query Response; 12 June, 2017; available at:

(accessed on 22 May 2019)

[4] AI – Amnesty International: Human rights in the Middle East and North Africa: Review of 2018 – Iran [MDE 13/9900/2019], 26 February 2019

 (accessed on 22 May 2019)

[5] AI – Amnesty International: Death Sentences and Executions 2018, 10 April 2019

 (accessed on 22 May 2019)

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 მაისი, 2019

ვითარება ერაყში – აშშ-სა და ირანს შორის ურთიერთობის დაძაბვა ერაყზეც აისახება. აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მაიკ პომპეომ ბერლინში ვიზიტი გააუქმა და ერაყში ჩავიდა. ვაშინგტონმა ცენტრალურიო სარდლობის რეგიონში ავიამზიდი „აბრაამ ლინკოლნი“ გააგზავნა, რამაც თეირანის გაღიზიანება გამოიწვია.[1] აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა მთავრობის ყველა მუშაკს, რომელიც არ მუშაობს საგანგებო მიმართულებით, ერაყის დატოვება დაავალა; გადაწყვეტილება, რომელიც საელჩოს და ირბილის საკონსულოს თანამშრომლებსაც ეხება, ასევე, დაკავშირებულია ირანთან დაძაბულობის ზრდასთან.[2] მოკავშირეებთან კონსულტაციების შემდეგ, ერაყში სამხედრო მისია დროებით შეწყვიტა გერმანიამ. მიზეზად, აშშ-სა და ირანს შორის დაძაბულობა დასახელდა. იგივე მიზეზით, ერაყში სამხედრო საწვრთნელი მისია შეაჩერა ნიდერლანდებმაც.[3]

პაკისტანში აფეთქებას 9 ადამიანი ემსხვერპლა – ინციდენტი ლაჰორში მოხდა. თვითმკვლელმა ტერორისტმა თავი სუფისტების სამლოცველოსთან აიფეთქა. აფეთქების შედეგად დაღუპულთა შორის 5 პოლიციელია.[4]

კუბის ხელისუფლებამ ჰომოფობიის საწინააღმდეგო ყოველწლიური მარში გააუქმა – ქვეყნის სექსუალური განათლების ნაციონალურმა ცენტრმა ხელისუფლებას ახალი საერთაშორისო დაძაბულობის წარმოქმნაში დასდო ბრალი. აღნიშნული გადაწყვეტილება აქტივისტებმა გააპროტესტეს.[5] აკრძალვის მიუხედავად, ლგბტ თემის წარმომადგენლებმა და მათმა მხარდამჭერებმა ჰავანაში მსვლელობა მაინც მოაწყვეს, რის დროსაც პოლიციასთან შეტაკება მოხდა. სამართალდამცველებმა აქციის რამდენიმე მონაწილე დააკავეს.[6]

ქაბულში ცნობილი ქალი ჟურნალისტი და პარლამენტის მრჩეველი მოკლეს – მინა მანგელი პოლიტიკაში წასვლამდე რამდენიმე პოპულარული გადაცემის წამყვანი იყო. მას სახლთან ახლოს 11 მაისის დილას ესროლეს. პოლიციამ გამოძიება დაიწყო.[7]

იემენის კრიზისი – ჰუსიტი ამბოხებულები საკვანძო სტრატეგიული პორტის დასატოვებლად ემზადებიან. ჰოდეიდას პორტის დატოვება, 2018 წლის დეკემბერში მიღწეული ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმების პირველი შედეგია. ჰოდეიდას პორტის დატოვების შემდეგ სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ჰუმანიტარული დახმარების მიწოდება გახდება შესაძლებელი. იემენის სამოქალაქო ომში, რომელიც უკვე 4 წელია გრძელდება, 7 ათასამდე ადამიანი დაიღუპა.[8]

ირანში რამადანის დროს კაცებს ქალებისთვის შეხედვა აეკრძალათ – ირანის სასამართლომ ქვეყანაში რამდენიმე შეზღუდვა დააწესა. მათ შორის, მარხვის პერიოდში ქუჩაში ჭამის ან მანქანაში ხმამაღლა მუსიკის მოსმენის შემთხვევაში, ირანის მოქალაქეები დაისჯებიან. წესების დარღვევის შემთხვევაში, შესაძლოა, მოქალაქეებს პატიმრობაც დაემუქროთ.[9]

„ისლამური სახელმწიფო“ სავარაუდოდ ინდოეთში დამკვიდრდა – „The Times“ წყაროზე დაყრდნობით აცხადებს, რომ „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლებმა ქაშმირში ბაზა ააშენეს. ტერორისტებსა და ინდოელ სამხედროებს შორის შეტაკებისას, ტერორისტებმა სამხედროები დახოცეს და ტეროტორიას ვილაიეთ ინდია დაარქვეს. ინდოეთის სამართალდამცავი ორგანი აცხადებს, რომ ეს ყველაფერი პროპაგანდაა და „ისლამურ სახელმწიფოს“ კვლავ აღდგენის საშუალება არ აქვს.[10]

[1] BBC; US Secretary of State Pompeo visits Iraq amid Iran tensions; 8 May, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-us-canada-48195747

[2] Al Jazeera; US orders non-emergency government employees to leave Iraq; 15 May, 2019; available at: https://www.aljazeera.com/news/2019/05/orders-emergency-government-employees-leave-iraq-190515081039448.html

[3] US News; German, Dutch military suspend training operations in Iraq amid US-Iran tensions; 15 May, 2019; available at: https://www.usnews.com/news/world/articles/2019-05-15/german-armed-forces-suspend-training-ops-in-iraq-on-regional-tensions

[4] BBC; Pakistan Data Darbar: Bomber kills nine outside Sufi shrine in Lahore; 8 May, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-48197260

[5] BBC; Cuba cancels annual Conga Against Homophobia march; 8 May, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-latin-america-48199835

[6] BBC; Cuba gay activists arrested at pride march in Havana; 12 May, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-latin-america-48242255

[7] CNN; Mina Mangal, Afghan journalist, killed in Kabul; By Ehsan Popalzai, Jennifer Hauser and Eliza Mackintosh; 12 May, 2019; available at: https://edition.cnn.com/2019/05/12/middleeast/mina-mangal-killed-kabul-intl/index.html

[8] Yemen war: Houthi withdrawal from Hudaydah met by mistrust; 11 May, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-48237445

[9] The Telegraph; Men ordered not to look at women during Ramadan in Iran as hardliners tighten control amid nuclear deal row; 11 May, 2019; By Ahmed Vahdat; available at: https://www.telegraph.co.uk/news/2019/05/11/men-ordered-not-look-women-ramadan-iran-hardliners-tighten-control/

[10] The Times; ISIS claims a foothold in India after killing troops; 13 May, 2019; available at: https://www.thetimes.co.uk/edition/world/isis-claims-a-foothold-in-india-after-killing-troops-w6kshz2ww

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 აპრილი, 2019

აშშ-მა ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსი ტერორისტულ ორგანიზაციად გამოაცხადა – ოფიციალური კომენტარი სახელმწიფო მდივანმა მაიკ პომპეომ გააკეთა. გადაწყვეტილებას ქვეყნის პრეზიდენტიც გამოეხმაურა. ტრამპის თქმით, აშშ-ის მიერ გადადგმული ნაბიჯი იმი დასტურია, რომ ირანი არა მხოლოდ აფინანსებს ტერორისტებს, არამედ ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის დახმარებით, აქტიურად მონაწილეობს და ხელს უწყობს ტერორიზმს.[1]

საპასუხოდ, ირანის უმაღლესმა ეროვნულმა უშიშროების საბჭომ ტერორისტულ ორგანიზაციად აშშ-ის შეიარაღებული ძალები გამოაცხადა.[2]

ვითარება ავღანეთში – ავღანეთში მორიგი თავდასხმა მოხდა. თალიბანის მიერ ორგანიზებულ იერიშს ქვეყნის დასავლეთით 12 ადამიანი ემსხვერპლა; დაღუპულთა უმეტესობა ძალოვანი სტრუქტურების თანამშრომლები არიან. თავდასხმა მოხდა ქვეყნის აღმოსავლეთითაც. ტერორისტებმა იერიში ქალაქ ღაზნიზე მიიტანეს. თავდასხმას 10 ადამიანი ემსხვერპლა.[3]

აფეთქება მოხდა ბარგამის ბაზასთანაც. მანქანა ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობით იყო დანაღმული. ინციდენტის შედეგად სამი ამერიკელი სამხედრო და ერთი კონტრაქტორი დაიღუპა. მომხდარზე პასუხისმგებლობა თალიბანმა აიღო.[4] რამდენიმე დღის შემდეგ, თალიბანმა ავღანეთში „გაზაფხულის თავდასხმების“ დაწყება დააანონსა. მიმართვა ხუთ ენაზე გავრცელდა. მიმართვაში ნათქვამია, რომ იერიშები იქამდე გაგრძელდება ვიდრე ქვეყანას უცხო სამხედროები არ დატოვებენ.[5]

პაკისტანში აფეთქებას მსხვერპლი მოჰყვა – ინციდენტი ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე ქალაქ ქვეტაში მოხდა. ასაფეთქებელი მოწყობილობა აგრარულ ბაზარში ბოსტნეულში იყო დამალული. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია. ინციდენტის შედეგად 18 ადამიანი დაიღუპა და 30-ზე მეტი დაშავდა. დაღუპულთა უმეტესობა შიიტური უმცირესობა ჰაზარების წარმომადგენლები იყვნენ.[6]

თურქეთში სამართალდამცველები დააკავეს – სამხედრო გადატრიალების მცდელობიდან 3 წლის შემდეგ, თურქეთში დაკავებები გრძელდება. ფეთჰულა გიულენთან კავშირის ბრალდებით ქვეყნის 31 პროვინციაში 75 სამართალდამცველი დააკავეს. 2016 წლიდან დღემდე დაკავებულთა რიცხვი 500 ათასს აჭარბებს, მათგან 30 ათასი ამ დრომდე ციხეშია.[7]

ლიბიაში კონფლიქტის შედეგად 100-ზე მეტი ადამიანია დაღუპული – მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის ინფორმაციით საომარი მოქმედებების შედეგად 121 ადამიანი დაიღუპა, 561 კი დაიჭრა. ორგანიზაცია გეგმავს კონფლიქტის ზონაში დამატებითი თანამშრომლები მიავლინოს. ლიბიის დედაქალაქ ტრიპოლთან სამთავრობო ძალებსა და მეამბოხეებს შორის საბრძოლო მოქმედებები რამდენიმე დღეა განახლდა. ამბოხებულთა მეთაურმა არმიის გენერალმა ხალიფა ფაფტარმა დედაქალაქის შტურმით აღების ბრძანება 5 აპრილს გასცა. 2011 წელს მუამარ კადაფის გადაყენების შემდეგ ქვეყანაში ორი მმართველობა ჩამოყალიბდა და ქვეყანა ორ ნაწილადაა გაყოფილი.[8]

სუდანის კრიზისი – 6-7 აპრილიდან სუდანის დედაქალაქ ხარტუმში მოსახლეობა ქვეყნის პრეზიდენტის გადადგომის მოთხოვნით ქუჩაში გავიდა. პოლიციელებმა დემონსტრანტები ცრემლსადენი გაზით დაშალეს. პრეზიდენტი ბაშირი კი გადადგომას არ აპირებს. პროტესტების ფონზე მთელი ქვეყნის მასშტაბით ელექტროენერგიის მიწოდება შეწყდა. აქციის მონაწილეები დანებებას არ აპირებენ.[9] საპროტესტო აქციებს საბოლოოდ მსხვერპლი მოჰყვა. 20-მდე ადამიანი დაიღუპა და ათობით დაშავდა.[10]

11 აპრილს ქვეყნის ჯარმა საგანგებო სხდომაზე თანამდებობიდან გადააყენა მინისტრთა კაბინეტი და პრეზიდენტი ომარ ალ-ბაშირი. ამავე დღეს, ქალაქ პორტ-სუდანსა და კასალამში მოქალაქეები სპეცსამსახურების შენობას დაესხნენ თავს. ეროვნული უსაფრთხოებისა და დაზვერვის სამსახურმა განაცხადა, რომ ქვეყანაში ყველა პოლიტპატიმარი გათავისუფლებულია. სამხედრო გადატრიალების შედეგად, 30-წლიანი მმართველობის შემდეგ, პრეზიდენტი ალ-ბაშირი დააკავეს.[11] მასთან ერთად მთავრობის ყოფილი წევრებიც დააკავეს. სამხედრო საბჭომ პირობა დადო, რომ დემონსტრანტებს ძალის გამოყენებით აღარ დასჯიან; ოპოზიციას კი პრემიერის დროულად არჩევისკენ მოუწოდეს.[12] ყოფილ პრეზიდენტს ჰააგის ტრიბუნალს არ გადასცემენ. ქვეყნის დროებითი მთავრობის განცხადებით, ყოფილი პრეზიდენტი სუდანის სასამართლოს წინაშე წარსდგება.[13]

სუდანის თავდაცვის მინისტრმა ავად მუჰამედ აფმედ იბნ აუფმა ქვეყანაში ორწლიანი გარდამავალი პერიოდი გამოაცხადა და აღნიშნა, რომ ამ პერიოდში ქვეყანის მმართველობას სამხედრო საბჭო იკისრებს.[14] ყოფილი პრეზიდენტის დაკავებას ასევე მოჰყვა ფართომასშტაბიანი აქციები, რის გამოც იბნ აუფმა თანამდებობა დატოვა და შემცვლელად გენერალი აბდელ ფატაჰ აბდელრაჰმან ბურჰანი დაასახელა. 12 აპრილს აქციის მონაწილეებმა განაცხადეს, რომ არ დაიშლებიან, საპასუხოდ კი სამხედროებმა განაცხადეს, რომ ქვეყანაში ქაოსს არ შეეგუებიან.[15] სუდანის სამხედრო საბჭოს მხარდაჭერა გამოუცხადეს არაბულმა ქვეყნებმა – საუდის არაბეთი და გაერთიანებული საამიროები სუდანში ჰუმანიტარულ ტვირთსაც გზავნიან.[16]

რომის პაპმა სამხრეთ სუდანელ მაღალჩინოსნებს სთხოვა, ქვეყანა სამოქალაქო ომის პერიოდში არ დააბრუნონ – სუდანის კრიზისის პარალელურად, რომის პაპმა ვატიკანის მიღებაზე სამხრეთ სუდანის პრეზიდენტ სალვა კიირსა და სხვა მაღალჩინოსნებს ფეხზე ამბორით სთხოვა მეამბოხეებთან ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმება არ დაარღვიონ. სუდანის სამხედრო კონფლიქტი (მეორე სამოქალაქო ომი) 1983-2005 წლებში, თავისი ჰუმანიტარული შედეგებით, მეოცე საუკუნის ერთერთი ყველაზე ტრაგიკული კონფლიქტი იყო.[17]

[1] CBS News; U.S. designated Iran’s Islamic Revolutionary Guard Corps as a terrorist organization; By Emily Tillett; Kathrin Watson; 8 April, 2019; available at: https://www.cbsnews.com/news/trump-designates-irans-islamic-revolutionary-guard-corps-as-a-terrorist-organization/?fbclid=IwAR1MZ_9_7CPCX0ZI2bsl7oFFn22b9Ung8kQ3X6RG3Yp2QB4cGQS-6FZFKYA

[2] Press Tv; Iran’s national security council puts U.S. forces on list of terror groups; 8 April, 2019; available at: https://twitter.com/BREAKING_PTV/status/1115281606057648133

[3] Manila Times; 12 more killed in Taliban assault in Afghanistan; 8 April ,2019; available at: https://www.manilatimes.net/12-more-killed-in-taliban-assault-in-afghanistan/536756/?fbclid=IwAR354FrWla3armU2alx60YvnUoB8deBwBoNa0NdE58soexKpWyqBpkhPT-o

[4] Al Jazeera; Three US troops, one contractor killed in Afghanistan explosion; 8 April, 2019; available at: https://www.aljazeera.com/news/2019/04/service-members-contractor-killed-afghanistan-190408190723125.html

[5] Euronews; Taliban announces annual spring offensive in Afghanistan; 12 April, 2019; available at: https://www.euronews.com/2019/04/12/taliban-announce-annual-spring-offensive-in-afghanistan

[6] Reuters; Pakistan market suicide bombing kills 18, half of them minority hazaras; By Gul Yousafzai; 12 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-pakistan-blast/pakistan-vegetable-market-bomb-kills-16-half-of-them-minority-hazaras-idUSKCN1RO0KA?il=0

[7] იმედის ახალი ამბები; თურქეთში 75 სამართალდამცველი დააკავეს; 12 აპრილი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/102598/turqetshi-75-samartaldamtsveli-daakaves

[8] იმედის ახალი ამბები; ლიბიაში კონფლიქტის შედეგად დაღუპულთა რიცხვი 121-მდე გაიზარდა; 14 აპრილი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/102717/libiashi-konpliqtis-shedegad-dagupulta-ritskhvi-121mde-gaizarda

[9] BBC; Sudan protest: Clashes among forces at Khartoum sit-in; 8 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47850278

[10] Reuters; Sudan opposition says around 20 killed since sit-in began; By Khalid Abdelaziz; 9 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-sudan-protests/sudan-opposition-says-around-20-killed-during-defense-ministry-sit-in-idUSKCN1RL0AI?il=0

[11] BBC; Omar al-Bashir: Sudan military coup topples ruler after protests; 11 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47891470

[12] BBC; Sudan crisis: Military council arrests former government members; 14 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47929137

[13] Reuters; Head of Sudan’s military council steps down, a day after Bashir toppled; By Khalid Abdelaziz; 12 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-sudan-politics/sudans-military-council-promises-civilian-government-after-bashir-toppled-idUSKCN1RO0S0?il=0

[14] BBC; Sudan coup; protesters defy curfew after military ousts Bashir; 12 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47903332

[15] BBC; Sudan coup leader Awad Ibn Auf steps down; 13 April, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47913338

[16] The Publics Radio; New suling Sudan military council promises civilian Cabinet; 15 April, 2019; available at: https://thepublicsradio.org/article/saudis-uae-express-support-for-sudan-military-council

[17] Reuters; Pope kisses feet of South Sudan leaders urging them to keep the peace; By Philip Pullella; 11 April, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-pope-southsudan/pope-kisses-feet-of-south-sudan-leaders-urging-them-to-keep-the-peace-idUSKCN1RN27G?il=0