ირანი. იარის (კაკაი) წარმომადგენლების მდგომარეობა. აპრილი, 2018

დანიის იმიგრაციის სამსახურის მიერ 2017 წლის 6 აპრილს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში აღნიშნულია, რომ იარის სარწმუნოების მიმდევრებს, იარსანებს ირანში იცნობენ როგორც „აჰლე ჰაქ“-ის მიმდევრებს. აღნიშნული ჯგუფი თავის თავს ხშირად უწოდებს „ტაიეფეს“ (ტომის ან ჯგუფის აღმნიშვნელი) ან „იარსანს“. იარის სხვა ჯგუფის მიმდევრების სხვა სახელწოდებაა „ალიულაჰი“ ან „ალი-ილაჰი“ (ისინი ვისაც სწამს, რომ ალი ღმერთია).

იარის სარწმუნოების ფესვები ირანის ქურთულ ტერიტორიას უკავშირდება, მისი ტრადიციები, რწმენა და მითები შემონახულია უძველეს ირანულ ელემენტებში. იარსანები არ არიან ერთიანები თავიანთ შეხედულებებსა და წარმოდგენებში. მათ ტრადიციაში არსებობს სხვადასხვა განშტოება. იარსანებს შორის კარდინალურ სხვაობას წარმოადგენს იარის სარწმუნოების ისლამთან სიახლოვის და გაერთიანების საკითხი.

ირანში იარსანები, ძირითადად, კერმანშაჰის პროვინციაში არიან წარმოდგენილები. დაახლოებით ნახევარი მილიონი იარსანი ცხოვრობს აღნიშნულ ტერიტორიაზე. იარსანების ჯგუფები ირანის სხვა პროვინციებშიც ცხოვრობენ, მათ შორის დასავლეთ აზერბაიჯანის, ლორესტანის, თეირანის, ჰამადანის, კელარდაშტის, კარაჯაის, სავეჰის ტერიტორიებზე. ირანში მცხოვრები იარსანების ზუსტი რაოდენობა უცნობია, მათი რაოდენობა, დაახლოებით, ერთი მილიონიდან ოთხ მილიონამდე მერყეობს.

კერმანშაჰის პროვინციის დასავლეთ ნაწილში არსებობს გურანის (ან გორანი) ტერიტორია, რომელიც იარის სარწმუნოების წარმოშობის ადგილად მიიჩნევა და სადაც განთავსებულია იმ ობიექტების უმეტესი ნაწილი, რომელიც იარსანების წმინდა ადგილებად არის მიჩნეული; სწორედ ამ ტერიტორიაზე არის კონცენტრირებული იარსანთა უმეტესი ნაწილი. კერმანშაჰის აღმოსავლეთ ნაწილში, ქ. საჰნეჰში და მის ახლოს მდებარე სოფლებშიც ცხოვრობენ იარსანები.[1]

„Minority Rights Group International“-ის მიერ 2018 წლის 13 მარტს გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ირანის 1979 წლის კონსტიტუცია (1989 წელს ჩასწორებული) ქვეყანას აცხადებს ისლამურ რესპუბლიკად, ხოლო სახელმწიფო რელიგიად ასახელებს ჯაფარის სკოლის შიიტურ ისლამს. მიუხედავად ამისა, კონსტიტუცია აღიარებს ეთნიკურ და რელიგიურ უმცირესობებს და მათ საბაზისო დაცვას სთავაზობს, რაც დისკრიმინაციისგან დაცვის გარანტიასაც მოიცავს. თუმცა, უფლებები, რომელიც კონსტიტუციაშია გაწერილი, არ არის საყოველთაო და გარკვეულ შემთხვევებში შეზღუდვებიც არის დაწესებული. მაგალითად, კონსტიტუციის მე-12 მუხლი აცხადებს რომ სხვა ისლამურ სკოლებს, მათ შორის ოთხი სუნიტური სკოლა, სრული პატივისცემით უნდა სარგებლობდეს და იმ ტერიტორიებზე, სადაც უმრავლესობას წარმოადგენენ ამ სკოლის მიმდევრები, უფლებას აძლევს მისდიონ თავიანთ წესებს. მე-13 მუხლი რელიგიური აღმსარებლობის, პერსონალური სტატუსის და რელიგიური განათლების სფეროში თავისუფლებას ანიჭებს რელიგიურ უმცირესობებს – ზოროასტრიზმის მიმდევრებს, იუდეველებს და ქრისტიანებს. აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ მე-13 მუხლი აცხადებს, რომ მხოლოდ სამი ზემოხსენებული ჯგუფი არის აღიარებული რელიგიურ უმცირესობად, რაც იმას გულისხმობს, რომ სხვა რელიგიის მიმდევრები (როგორებიცაა ბაჰაიზმი, საბეან-მანდეანები და იარსანები) არ სარგებლობენ იგივე უფლებებით.

ანგარიშში აღნიშნულია, რომ იარსანები (აჰლ-ე-ჰაქ ან კაკა’ი) სინკრეტული რელიგიის მიმდევრები არიან, რომელიც მეოთხე საუკუნეში შეიქმნა. ისინი ძირითადად კერმანშაჰის  და ირანის ქურთისტანის სხვა ტერიტორიებზე ცხოვრობენ. სახელმწიფო არ აღიარებს ამ რელიგიას და მათ მიიჩნევს „შეცდომაში შეყვანილ კულტებად“. მათ ასევე მუსლიმებად მიიჩნევენ, დისკრიმინაციის თავიდან აცილებისთვის ამ სტრატეგიას ზოგიერთი იარსანიც იყენებს. თითქმის ყველა იარსანი ქურთული წარმოშობისაა და შესაბამისად ისინი განიცდიან დისკრიმინაციას როგორც ეთნიკური, ისე რელიგიური კუთვნილების საფუძველზე.

იარსანები და საბეან-მანდეანები არ სარგებლობენ ოფიციალური დაცვით და ზოგჯერ ძირითად სამიზნეებს წარმოადგენენ. ორივე საზოგადოების წევრები ჩივიან, რომ ხელისუფლება არ აძლევს მათ უფლებას ააშენონ რელიგიური შენობები. 2016 წლის მარტში, თავდამსხმელთა დიდი ჯგუფი, რომლებიც ქვებით და ხელკეტებით იყვნენ შეიარაღებულები და აცხადებდნენ, რომ უზენაესი ლიდერის მიმდევრები იყვნენ, თავს დაესხნენ იარსანის საზოგადოების კუთვნილ სალოცავს; გაანადგურეს ფანჯრები და მთელი შენობა. თუმცა, იარსანთა საზოგადოების სხვა წევრები აცხადებდნენ, რომ მათ აქვთ შესაძლებლობა, რომ დაუბრკოლებლად მისდიონ თავიანთ წესებს მშვიდად და თავისუფლად მართონ თავიანთი წმინდა ადგილები, მიუხედავად იმისა, რომ ხელისუფლება მათზე დაკვირვებას ახორციელებდა.[2]

გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს სპეციალური მომხსენებლის მიერ 2018 წლის 5 მარტს გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ იგი შეხვდა იარსანთა საზოგადოების წარმომადგენლებს, რომლებმაც განაცხადეს რომ აწყდებიან დისკრიმინაციას და რეპრესიას თავიანთი რელიგიური კუთვნილების გამო. მათ განმარტეს, რომ არ აქვთ უფლება თავიანთი შვილები დაარეგისტრირონ იარსანებად. მათ ასევე ეკრძალებათ რელიგიური სახლების აშენება, რომ თავიანთი რელიგიის შესაბამისად განახორციელონ დაკრძალვები და რეჟიმის ან სასულიერო ლიდერის შეურაცხყოფის ბრალდების წაყენების შიშით, ვერ ბეჭდავენ  თავიანთ წმინდა წიგნს. 2016 წლის თებერვალში, იარსანთა სალოცავზე, შაჰ აბაზე თავდასხმა განხორციელდა. სპეციალურმა მომხსენებელმა მიიღო უამრავი ცნობა იარსანთა სამუშაო ადგილებზე დისკრიმინაციის შესახებ, რაც მოიცავს დასაქმების შესახებ აქტს, რომელიც ინდივიდს ავალდებულებს, რომ იყოს მუსლიმი ან აღიარებული რელიგიის მიმდევარი. იარსანთა წარმომადგენლებმა წარმოადგინეს ინფორმაცია, რომ მას შემდეგ რაც ცხადი გახდა, რომ გარკვეული პირები იარსანები იყვნენ, მასინვე მოხდა მათი სამსახურებიდან გათავისუფლება. ინფორმაციაში აღნიშნულია, რომ ინდივიდებს აიძულებდნენ, რომ ულვაში გაეპარსათ (ულვაში წმინდა სიმბოლოს წარმოადგენს იარსანთა საზოგადოებაში) იმ შემთხვევებში, როდესაც უარს ამბობდნენ ლოცვაზე, მაგალითად სამხედრო სამსახურის დროს.[3]

ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისიის 2017 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ მაშინ, როდესაც ირანის მთავრობა იარსანის მიმდევრებს მიაკუთვნებს შიიტ მუსლიმებს, რომლებიც სუფიზმს ქადაგებენ, იარსანები თავიანთ რელიგიას განცალკევებულად მიიჩნევენ. 2016 წლის ივნისში, იარსანთა რელიგიურმა ლიდერმა  ირანის მთავრობას მიმართა და კონსტიტუციაში ცვლილების შეტანა სთხოვა, რაც აკრძალავდა მათ მიმართ დისკრიმინაციას და აღიარებდა მათ საზოგადოებას, როგორც რელიგიურ უმცირესობას. გავრცელებული ინფორმაციით, ირანის მთავრობამ საპასუხოდ განაცხადა, რომ ის ისედაც პატივს სცემს მათ რელიგიას და სამოქალაქო უფლებებს.[4]

განათლებაზე წვდომა

შიდა კანონმდებლობა და საერთაშორისო ნორმები უზრუნველყოფენ ყველა ირანელის უფლებას განათლების მიღების კუთხით. თუმცა, სამართლებრივ და პრაქტიკულ დონეზე დაწესებული შეზღუდვები ხელს უშლის უმცირესობების განათლებაზე წვდომის შესაძლებლობას.

რელიგიური უმცირესობების შემთხვევაში, ჩარიცხვისთვის არსებული მოთხოვნები  უნივერსიტეტში დარეგისტრირების შესაძლებლობას უზღუდავს, იმათ ვინც არაღიარებულ რელიგიურ უმცირესობას მიეკუთვნებიან. უნივერსიტეტში მიღების წესები, რომლებიც დაწესებულია კულტურული რევოლუციის უმაღლესი საბჭოს მიერ, აცხადებს რომ სტუდენტები უნდა მიეკუთვნებოდნენ ოთხი აღიარებული რელიგიიდან ერთერთს. სტუდენტთა შერჩევის ცენტრალური საბჭოს სამდივნოს მიერ, 2010 წლის ივნისში გაკეთებული განცხადების მიხედვით, სტუდენტები, რომლებიც ადამიანის მიერ შექმნილი რელიგიის მიმდევრები არიან და არაოფიციალურ უმცირესობებს წარმოადგენენ არ აქვთ უფლება, რომ უნივერსიტეტში ისწავლონ, ხოლო თუ ისინი უკვე დარეგისტრირებულები არიან, დაუყოვნებლივ უნდა აცნობონ საბჭოს. აქედან გამომდინარე, უმაღლესი განათლების  მიღების მსურველი საბეან-მანდეანები, იარსანები და სხვა არაღიარებული უმცირესობები განაცხადის ფორმებში თავიანთ თავს უწოდებენ ქრისტიანებს ან მუსლიმებს. უმცირესობების წარმომადგენლები იმ შემთხვევაში თუ გამოაშკარავდება მათი რელიგიური კუთვნილება, ხშირად ექვემდებარებიან სასწავლებლიდან გარიცხვას. მაგალითად, 2017 წლის დასაწყისში, ხელისუფლებამ უნივერსიტეტში სწავლის გაგრძელება აუკრძალა იურისტს, რომელიც „გონაბადი სუფის“ წევრი იყო.[5]

[1]The Danish Immigration Service: IRAN: The Yaresan; 6 April 2017  

[accessed on 16 April 2018]

[2] Minority Rights Group International (MRG); Ceasefire Centre for Civilian Rights; Centre for Supporters of Human Rights (CSHR) (Author), published by MRG – Minority Rights Group International: Rights Denied: Violations against ethnic and religious minorities in Iran, 13 March 2018

[accessed on 16 April 2018]

[3] HRC – UN Human Rights Council (formerly UN Commission on Human Rights): Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Islamic Republic of Iran [A/HRC/37/68], 5 March 2018

[accessed on 16 April 2018]

[4] U.S. Commission on International Religious Freedom/Annual Report 2017/ Iran

   [accessed on 16 April 2018]

[5] Minority Rights Group International (MRG); Ceasefire Centre for Civilian Rights; Centre for Supporters of Human Rights (CSHR) (Author), published by MRG – Minority Rights Group International: Rights Denied: Violations against ethnic and religious minorities in Iran, 13 March 2018

[accessed on 16 April 2018]

ერაყი – კაკაების მდგომარება – ივლისი, 2017

კაკაები წარმოადგენენ ერაყის ერთ-ერთ რელიგიურ უმცირესობას, რომლებიც გაფანტულნი არიან ერაყის ჩრდილოეთით, სულეიმანიას და ჰალაბჯას პროვინციებში, ასევე, ნინევას პროვინციის ნინევას დაბლობებში და სამხრეთ-აღმოსავლეთ კირკუკის სოფლებში. ისტორიკოსები და მკვლევრები არ ეთანხმებიან  კაკაების, როგორც იდუმალებით მოცული სექტის კლასიფიკაციას. კაკაები საკუთარ რწმენას ფარულად ინახავდნენ, რამაც ხელი შეუშალა დამოუკიდებელი პოლიტიკური პარტიების ფორმირებას და ცენტრალური ერაყის მთავრობისა და ქურთისტანის რეგიონის პარლამენტებში მათი წარმომადგენლობის არსებობას.

ეთნიკურად კაკაები თავებს ქურთებს მიაკუთვნებენ, მაგრამ მათი ნაწილი აცხადებს, რომ ისინი განსხვავებულ საზოგადოებას წარმოადგენენ  და მოითხოვენ პოლიტიკურ წარმომადგენლობას.  მოსახლეობამ, ჰალაბჯას პროვინციის საბჭოში, კვოტირებული გზით მოიპოვა ადგილი, რომელიც დღეს აქუ შავაისის უკავია. შავაისი ერაყის ქურთისტანის, ჰალაბჯას პროვინციის განათლების დირექტორატში მუშაობს ხელმძღვანელად. იგი აირჩა, რათა ყოფილიყო კაკაების წარმომადგენელი პროვინციაში. აღნიშნული თანამდებობა წარმოადგენს თანამედროვე ერაყისა და ქურთისტანის ისტორიაში პირველ შემთხვევას.

ალ-მონიტორთან ინტერვიუში შავაისი განმარტავს იმ გარემოებებს, რის ფონზეც იგი აირჩიეს კაკაების პირველ წარმომადგენლად ჰალაბჯაში და საუბრობს კაკაების ოფიციალურ აღიარებასთან დაკავშირებულ შეზღუდვებზე, ასევე, თავად კაკაების ჯგუფის შიგნით არსებულ დავაზე. ერთ ჯგუფს მიაჩნია, რომ კაკაიზმი დამოუკიდებელი რელიგიური იდენტობაა, ხოლო მეორე ისლამის ნაწილად მიიჩნევს თავს. შავაისს მოჰყავს, კაკაებსა და მუსლიმებს შორის არსებული ძირითადი განსხვავებები, რომლებიც უკავშირდება რწმენასა და რიტუალებს.

კაკაების ოფიციალური აღიარება ძალიან შეზღუდულია. 2005 წლის ერაყის კონსტიტუცია და ქურთისტანის კონსტიტუცია კაკაებს არ მოიხსენიებს, როგორც რელიგიურ საზოგადოებას. წარმომადგენლის სახელით მიმდინარე მოლაპარაკებების მიუხედავად, ჯერ-ჯერობით, კაკაები არ არიან წარმოდგენილნი ქურთისტანის შემოწირულობებისა და რელიგიურ საქმეთა სამინისტროში. აღნიშნული, ძირითადად გამოწვეულია კაკაების შიგნით არსებული დავის გამო.

სახელმწიფო ინსტიტუტებში ფორმალური წარმომადგენლობის თვალსაზრისით, კაკაებს არ ჰყავთ წარმომადგენლები ერაყის ფედერალურ ან ქურთისტანის რეგიონის პარლამენტებში, მთავრობებში ან პროვინციულ საბჭოებში, ვინაიდან არ არსებობს კვოტა კაკაებისთვის. თუმცა, 2015 წლის კანონი #5, რომელიც იცავს ქურთისტანში არსებული ჯგუფების უფლებებს, თანამედროვე ისტორიაში, პირველად მოიხსენიებს კაკაებს, როგორც რელიგიურ ჯგუფს ერაყის ქურთისტანში.

შავაისის განცხადებით, კაკაების ორ ჯგუფად დაყოფა გამოიწვია კაკაების შიშმა, არ გამხდარიყვნენ ისლამური სახელმწიფოს მებრძოლების ან ისლამური პურიტანული მებრძოლების მხრიდან თავდასხმის ობიექტები. ისინი, ვინც მიიჩნევენ, რომ კაკაები არიან მუსლიმები, ცხოვრობენ მუსლიმი მებრძოლებით გარშემორტყმულ ტერიტორიაზე – კირკუკში, მოსულში, ან სულეიმანიაში, კალარში.

კაკაების იმ ნაწილთან კამათისას, რომლებიც თავს მუსლიმებად მიიჩნევენ, მთავარ არგუმენტად მოჰყავთ ის ფაქტი, რომ ცხოვრობენ სახიფათო ტერიტორიაზე და ეშინიათ, ისლამური სახელმწიფოს მხრიდან აღქმულები არ იყვნენ, როგორც ურწმუნოები.

შავაისის თქმით, აღნიშნული შეესაბამება სიმართლეს, ისლამურმა სახელმწიფომ და რადიკალურმა ისლამისტურმა დაჯგუფებებმა მოკლეს დაახლოებით 200 კაკაი. ჯგუფში არსებულმა შიდა დაყოფამ კი, რა თქმა უნდა, გავლენა იქონია კაკაების პოლიტიკურ წარმომადგენლობაზე და გადადო მათი მოთხოვნა კვოტირებული ადგილების გამოყოფაზე.

შავაისის განმარტებით, კაკაიზმი არის მონოთეისტური რელიგია, მაგრამ იგი დაკავშირებული არ არის ისლამთან. პატარა განსხვავებები შესამჩნევია ჰალაბჯაშიც. კაკაების დაკრძალვის რიტუალები განსხვავდება მუსლიმებისგან. თუმცა, ის კაკაები, რომლებიც მუსლიმებს შორის ცხოვრობენ, ცდილობენ ყველაფერი მათებურად გააკეთონ. ყველაზე მნიშვნელოვანი განსხვავება სხვა რელიგიურ სწავლებებთან, განსაკუთრებით ისლამთან, მიმართებაში არის ის, რომ კაკაებს სჯერათ სულის გადასვლის. მათ სწამთ, რომ  კარგი სული სხვადასხვა დროს განიცდის რეინკარნაციას და სწორედ ამიტომ, მათი რწმენით, ისლამის და სხვა რელიგიის წმინდანები არიან ერთი და იმავე კარგი სულის განსახიერება.

ალ-მონიტორის შეკითხვაზე თუ რატომ აქვთ კაკაებს კვოტა კონკრეტულად ჰალაბჯას პროვინციულ საბჭოში, როცა ისინი სხვა პროვინციებშიც ცხოვრობენ, როგორიცაა კირკუკი, სულეიმანია და ნინევა, შავაისი პასუხობს, რომ მთავარ მიზეზს წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ ჰალაბჯაში კაკაები თავს ისლამისგან დამოუკიდებლად მიიჩნევენ. მათი უმრავლესობა არის განათლებული ელიტური წრიდან, აქვთ უნივერსიტეტის დიპლომები და აცნობიერებენ თავიანთი რელიგიური საზოგადოების დამოუკიდებელი წარმომადგენლობის მნიშვნელობას. მათი სოციალური გარემო ნაკლებად რადიკალურია და არ ჰყავთ მუსლიმებით დასახლებული სამეზობლო, რომელთა შიშიც ექნებოდათ.

კაკაების მიმართ დისკრიმინაცია ეფუძნება რელიგიურ მიზეზებს, განსაკუთრებით კი იმ ტერიტორიებზე, სადაც ისინი მუსლიმებთან ერთად ცხოვრობენ. ბევრ მუსლიმს სტერეოტიპული შეხედულება აქვს კაკაებზე და შესაბამისად, არ იღებენ მათ. მსგავსი დამოკიდებულება არსებობს იმ კაკაების მიმართაც, რომლებიც თავს მუსლიმებად აცხადებენ და ყველა ისლამურ რიტუალს მუსლიმების მსგავსად ასრულებენ. კაკაებს ძირითადად ბრალს სდებენ შარიათის წესების უარყოფაში, ლოცვის, მარხვის, პილიგრიმობის და მოწყალების გაცემის წესების დარღვევაში.

არის სოციალური და ეკონომიკური დისკრიმინაციის სხვა მაგალითებიც, როგორიცაა კაკაის მიმდევრების მაღაზიებზე ოფიციალურად გამოუცხადებელი ბოიკოტი, რაც გავლენას ახდენს მათ საარსებო საშუალებებზე. ჰალაბჯაშიც კი მუსლიმ სასულიერო პირებს აქვთ მკაცრი პოზიცია კაკაების მიმართ, კერძოდ, 2010 წელს, როდესაც ჰალაბჯას გამგებლად დანიშნეს კაკაი ადვოკატი გორან ადამი, მუსლიმური სასულიერო პირების ჯგუფმა გამოსცა და ხელი მოაწერა განცხადებას, რომელიც აპროტესტებდა მის დანიშვნას. შეიხ მუჰამმად ალ-მუფთიმ პარასკევის ერთ-ერთ ლოცვაზე ჰალაბჯაში, ადამთან მიმართებაში განაცხადა, რომ არა მუსლიმი ვერ იქნება მუსლიმების მეურვე.

ალ-მონიტორის კითხვაზე თუ როგორ მოხდა კვოტირებული გზით შავაისის არჩევა კაკაიების წარმომადგენლად, შავაისიმ უპასუხა, რომ 2015 წლის 5 თებერვალს ქურთისტანის პარლამენტმა, სპეციალურ სხდომაზე, რომელსაც ესწრებოდნენ ქურთისტანის რამდენიმე მინისტრი,  მთავრობისა და პარტიის წევრები, ერთხმად დაამტკიცეს პროექტი, რომ ჰალაბჯა გამხდარიყო პროვინცია. რამდენადაც, ჰალაბჯა გახდა ახალი პროვინცია ქურთისტანის რეგიონში, კაკაის წარმომადგენლებმა ერბილიდან, კირკუკიდან და სულეიმანიადან, პარლამენტის წევრებს წარუდგინეს თხოვნა, რომ პროვინციულ საბჭოში, რომელიც 25 ადგილისგან შედგება, კაკაებისთვის გამოეყოთ ადგილი. ერაყის ისტორიაში პირველად, მათი მოთხოვნა დაკმაყოფილდა და ეს იყო კარგი ამბავი ირანისა და ერაყის კაკაებისთვის. შავაისის განცხადებით, რამდენადაც ჰალაბჯაში 430 კაკაი ოჯახი ცხოვრობს, მათ მიიღეს პროვინციულ არჩევნებში მონაწილეობა. 2015 წლის 20 თებერვლის დემოკრატიულ არჩევნებში, 11 კანდიდატი იღებდა მონაწილეობას, სადაც, საბოლოოდ,  შავაისიმ გაიმარჯვა. მისივე თქმით, კაკაების რელიგიური და პოლიტიკური მოთხოვნები არის შემდეგი: მათ სურთ, რომ მოხდეს მათი რელიგიის აღიარება. ქურთისტანის რეგიონის კონსტიტუციის მე-6 მუხლში, რომელიც ეხება რეგიონში არსებულ სხვადასხვა რელიგიას, კაკაიზმი მოხსენიებული არ არის. სწორედ ამიტომ, 2015 წლის 2 აპრილს, მათ გამართეს შეხვედრები ქურთისტანის პარლამენტში, სადაც მოითხოვეს ქურთისტანის რეგიონის კონსტიტუციის მე-6, მე-19 და 30-ე მუხლებში შეეტანათ კაკაიზმი. მათ მოითხოვეს, რომ წარმოდგენილნი ყოფილიყვნენ შემოწირულობებისა და რელიგიურ საქმეთა სამინისტროში და  ასევე მოითხოვეს, რომ კაკაიზმი შეეყვანათ 2015 წლის #5 კანონში, რომელიც იცავს უმცირესობების უფლებებს ერაყის ქურთისტანში. მართალია, აღნიშნულ კანონში კაკაები მოხსენიებულნი არიან, როგორც აღიარებული რელიგიური კომპონენტები, თუმცა ჯერ კიდევ მისაღები აქვთ კვოტირებული ადგილი ერაყის ფედერალურ პარლამენტში ან ქურთისტანის რეგიონის პარლამენტში. შავაისის განცხადებით, სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს მათ მიზანს.[1]

2017 წლის 9 იანვარს, გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს მიერ გამოქვეყნებულ ანგარიშში, რომელიც ეხება უმცირესობების საკითხებში გაეროს სპეციალური წარმომადგენლის მისიას ერაყში, აღნიშნულია, რომ თემის წარმომადგენლების ინფორმაციით, მოსულში და სხვა ტერიტორიებზე,  ისლამური სახელმწიფოს მიერ, რელიგიურ ნიადაგზე, მოკლულ იქნა დაახლოებით 300 კაკაი, მათი თქმით, კაკაების მიერ დაკავებული ვრცელი ტერიტორიები ისლამური სახელმწიფოს კონტროლის ქვეშ იყო მოქცეული. გავრცელებული ინფორმაციით, ყველა კაკაი, რომელიც ცხოვრობდა მოსულში და ნინევას დაბლობებში გახდენენ იძულებით გადაადგილებული პირები ქურთისტანში. ადგილობრივ წყაროებზე დაყრდნობით, 2016 წლის მარტში, ისლამურმა სახელმწიფომ დევნისა და მოკვლის მუქარით ახალი საფრთხე შეუქმნა ერაყის ჩრდილოეთით მცხოვრებ კაკაებს. ექვსი ლიდერის განცხადებით, მათი 65 სოფელი განადგურდა და იძულებით გადაადგილებული კაკაები სხვადასხვა ადგილებში გაიფანტნენ. ერთ-ერთი წარმომადგენლის განცხადებით, ერაყში, კაკაები დადგენენ საკუთარი იდენტობის საფრთხის წინაშე, რამდენადაც ცდილობდნენ კაკაების  „შიიტებად გადაქცევას“.

„OHCHR“-ის და „UNAMI“-ის ერთობლივ ანგარიშში, რომელიც ეხება შეიარაღებული კონფლიქტის დროს მშვიდობიანი მოქალაქეების დაცვას, დაფიქსირებულია  ეთნიკური და რელიგიური ჯგუფების წინააღმდეგ მიმართული ძალადობა, ისლამურმა სახელმწიფომ ქრისტიანებს და საბიელ-მანდეველებს მისცა საშუალება, აერჩიათ, მოქცეულიყვნენ ისლამზე, გადაეხადათ ჯიზია (ხარკი უსაფრთხოების სანაცვლოდ), დაეტოვებინათ საცხოვრებელი, ან მომკვდარიყვნენ. იეზიდებისათვის, კაკაებისთვის და სხვა რელიგიის წარმომადგენლებისთვის იყო ორი არჩევანი, ან ისლამის მიღება, ან სიკვდილი.

ქურთისტანის რეგიონის ახალი კონსტიტუციის შემუშავება 2011 წლიდან დაიწყო, თუმცა ვიზიტის პერიოდში ის ჯერ კიდევ არ იყო დასრულებული. პრემიერ მინისტრმა ბარზანიმ გაეროს  სპეციალურ წარმომადგენელს განუცხადა, რომ უმცირესობების უფლებებს სპეციალური კონსტიტუციური დაცვა მიენიჭება და ყველა ჯგუფთან გაიმართება კონსულტაციები.  ხელისუფლების წარმომადგენლებმა აღნიშნეს, რომ, საჭიროების შემთხვევაში,  მათთვის ხელსაყრელი იყო უმცირესობების დიდი ჯგუფებისთვის, როგორებიც არიან ქრისტიანები და იეზიდები, შეზღუდული ავტონომიური ტერიტორიების გამოყოფის გათვალისწინება.  კიდევ ერთი დადებითი ნაბიჯი იყო, ქურთისტანის რეგიონის შემოწირულობებისა და რელიგიურ საქმეთა სამინისტროში, მცირე ეთნიკური და რელიგიური ჯგუფების, მათ შორის ებრაელების, ზოროასტრელების, კაკაების და ბაჰაების,  წარმომადგენლობის ყოლის შესაძლებლობა.[2]

დანიის ფაქტების დამდგენი მისიის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ჟურნალისტ შალავ მოჰამმადის განცხადებით, თუ იძულებით გადაადგილებული პირები მოისურვებდნენ კირკუკში წასვლას, მათ უნდა გაევლოთ კირკუკის სამხრეთით, 47 კმ-ში, მდებარე ქალაქი დაქუქი, სადაც, კირკუკში შესასვლელად, საკონტროლო გამშვებ პუნქტთან, დასჭირდებოდათ ID ბარათი. როგორც მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციისთვის (IOM) იყო ცნობილი, კირკუკის პროვინციის ქურთების მიერ კონტროლირებადი მხარე დახურული იყო იმ პირებისთვის, ვინც არ იყვნენ დარეგისტრირებულნი კირკუკში, თუმცა ორგანიზაციისთვის ცნობილი გახდა, რომ ადამიანების გარკვეულმა რაოდენობამ მაინც მოახერხა ქალაქში შესვლა. აღნიშნულთან დაკავშირებით, შვედური საქველმოქმედო ორგანიზაცია „Qandil“-ის ინფორმაციით, კირკუკში ცხოვრებისთვის, არაბებს სჭირდებათ ბინადრობის ნებართვები, რაც შეეხება ეთნიკურად ქურთებს, მათ აღნიშნული ნებართვები არ ესაჭიროებათ. ასევე, ის ეთნიკური ჯგუფები, რომლებიც თავისთავად არ არიან ქურთები, მაგრამ კირკუკში დიდი ხნის მანძილზე ცხოვრობენ, მოიაზრებიან ქურთებთან თანასწორუფლებიანებად და შესაბამისად, არც მათ სჭირდებათ ბინადრობის ნებართვები. „Qandil“-ის მიხედვით, აღნიშნული ვრცელდება შაბაკებზე, კაკაებზე (იარსანები), იეზიდებზე და ქრისტიანებზე.[3]

 

 

[1] Al-Monitor – Who are Iraq’s Kakai? 10 February 2016, available at: http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/02/iraq-kakai-religious-minority-kurdistan-quota.html [accessed 3 July 2017]

[2] UN Human Rights Council, Report of the Special Rapporteur on minority issues on her mission to Iraq, 9 January 2017, A/HRC/34/53/Add.1, available at:

 [accessed 3 July 2017]

[3] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Iraq: Return/Internal relocation , 18 August 2016, Version 3.0, available at:

 [accessed 3 July 2017]