აზერბაიჯანი. სამართალდამცავი სისტემის ეფექტურობა. დეკემბერი, 2018

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House აზერბაიჯანის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერს, რომ ქვეყანაში არ არსებობს დამოუკიდებელი სასამართლო, ადგილი აქვს კორუფციას და აღნიშნული სახელისუფლებო განშტოება არის არაეფექტური და აღმსარულებელ ხელისუფლებას დაქვემდებარებული. ამას გარდა, მიუხედავად ნომინალური დამოუკიდებლობისა, ადგილობრივი ადვოკატთა ასოციაცია ასრულებს აზერბაიჯანის იუსტიციის სამინისტროს ბრძანებებს და თანამონაწილეა უფლებადამცველთა მიმართ გამოყენებული ზეწოლის და დევნისა.

კონსტიტუციით გარანტირებული შესაბამისი სასამართლო პროცესის პროცედურები არ არის დაცული. ხშირია თვითნებური დაკავებისა და დაპატიმრების შემთხვევები, ხოლო დაკავებული პირები წინასწარ პატიმრობაში ხანგრძლივი დროის განმავლობაში იმყოფებიან. უკანასკნელ წლებში დაპატიმრებული ან მსჯავრდებული ოპოზიციის წევრების, ჟურნალისტების და აქტივისტების მიხედვით, პროცესის მიმდინარეობისას მათ არ ჰქონდათ ადვოკატზე წვდომა, ადგილი ჰქონდა სამხილების გაყალბებისა და შესაბამისი მტკიცებულებების არწარდგენის ფაქტებს, ასევე, ფიქსირდებოდა ფიზიკური ძალადობის შემთხვევები.

2017 წელს მიიღეს ახალი კანონი, რომელიც უზღუდავს სასამართლოში კლიენტის ინტერესების დაცვას იმ ადვოკატებს, რომლებიც არ არიან ადვოკატთა ასოციაციის წევრი. შესაბამისად, პოლიტიკურ ინტერესებს მორგებულ ადვოკატთა ასოციაციას სრული კონტროლი გააჩნია იურიდიულ პროფესიაზე და ზღუდავს სასამართლოში წარმომადგენელზე წვდომის უფლებას.

კვლავ გრძელდებოდა ცნობები იმის შესახებ, რომ აღიარებითი ჩვენების მისაღებად გამოიყენებოდა წამება. ციხეში არსებული ზოგადი პირობები მიღებულ სტანდარტს ქვემოთ იყო, ჯანდაცვა, ზოგადად, არაადექვატური, ხოლო გადავსებულობის პრობლემა – ხშირი იყო. 2017 წლის მაისში ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომლის ფარგლებშიც დაადგინა, რომ 2006 წელს სახელმწიფომ ვერ უზრუნველყო გარდაცვლილი პატიმრის სიცოცხლის უფლება და, ასევე, არ ჩაატარა ეფექტური საგამოძიებო მოქმედებები.

ეთნიკური უმცირესობების წევრები ჩიოდნენ არსებული დისკრიმინაციის შესახებ განათლების, დასაქმებისა და საცხოვრებლის კუთხით. 2017 წლის სექტემბერში, ლგბტი პირების მიმართ განხორციელებული კოორდინირებული სადამსჯელო ღონისძიების ფარგლებში, პოლიციის წარმომადგენლებმა დააკავეს ან დააჯარიმეს ათობით პირი (პოლიციის მიხედვით – 83, ხოლო ადგილობრივი უფლებადამცველი აქტივისტების ინფორმაციით – 200-მდე). გავრცელებული ცნობებით, რამდენიმე დაკავებული პოლიელებმა ცემეს. ყველა დაკავებული პირი გაათავისუფლებს ოქტომბრის თვის დასაწყისში. ზოგიერთმა მათგანმა ქვეყანა დატოვა.[1]

Human Rights Watch-ის აზერბაიჯანის შესახებ 2018 წლის ანგარიშის მიხედვით, მთავრობის კრიტიკოსთა მიმართ განხორციელებული სადამსჯელო ღონისძიებები გასული წლის განმავლობაში, კიდევ უფრო ინტენსიური გახდა. სასამართლოებმა, პოლიტიკურად მოტივირებულ, უსამართლო პროცესებზე 25-მდე ჟურნალისტს, პოლიტიკურ თუ ახალაგაზრდა აქტივისტს მიუსაჯეს ხანგრძლივი ვადით თავისუფლების აღკვეთა. ათობით სხვა პირი დაკავებულია, ან მათ მიმართ გამოძიება მიმდინარეობს, ზოგიერთი კი ქვეყნიდან გაიქცა.

ანგარიშში საუბარია 25 წლის ჟურნალისტისა და ბლოგერის – მეჰმან ჰუსეინოვის შესახებ, რომელსაც სამთავრობო წრეში კორუფციისა და პოლიციის მხრიდან ძალის გადამეტების ფაქტების გამოაშკარავების გამო, სოციალურ მედიაში ასობით ათასი გამომწერი ჰყავს. მის მიმართ უსაფრთხოების წარმომადგენლების მხრიდან წლების განმავლობაში ხორციელდებოდა დაშინება და ზეწოლა. 2014 წელს მას ჩამოართვეს პირადობის მოწმობა, იმ მოტივით, რომ ის გაყალბებული იყო. შესაბამისად, ჰუსეინოვს აღნიშნული დოკუმენტის არქონის გამო არ ჰქონდა წვდომა ადვოკატზე, ვერ იღებდა ჯანდაცვისა და საბანკო სერვისებს. მას, ასევე, აუკრძალეს ქვეყნის დატოვება.

ჰუსეინოვზე განხორციელებულმა ზეწოლამ პიკს 2017 წელს მიაღწია, როდესაც ქ. ბაქოს ცენტრში რამდენიმე სამოქალაქო ტანსაცმელში გამოწყობილმა პოლიციელმა ის გაიტაცა. მას თავზე ჩამოაცვეს ტომარა, ცემეს და, ასევე, მის მიმართ გამოიყენეს ელექტრული შოკის იარაღი. შემდგომ, შესაბამისმა სამსახურებმა მას ბრალი წაუყენეს პოლიციელისთვის წინააღმდეგობის გაწევაში. ჰუსეინოვმა საჯაროდ მოითხოვა სამართალი, თუმცა, საქმის გამოძიების მაგივრად, შესაბამისმა ორგანოებმა განაცხადეს, რომ აღნიშნული განცხადების საჯაროდ გაკეთებით, ჰუსეინოვმა ცილი დასწამა პოლიციის სამმართველოს მთლიან მომსახურე პერსონალს. საბოლოოდ, მარტში, დეფამაციის ბრალდებით, ჰუსეინოვს ორი წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა.

წამება და არასათანადო მოპყრობა კვლავ დაუსჯელად მიმდინარეობდა. 17 დაკავებულმა პირმა გააჟღერა საფუძვლიანი ბრალდებები დაკავების იზოლატორებში აღიარებითი ჩვენებების მიღების მიზნით, არასათანადო მოპყრობის ფაქტების შესახებ. მათი განცხადებით, აზერბაიჯანის შინაგან საქმეთა სამინისტროს ორგანიზებული დანაშაულის განყოფილების სათავო ოფისში ოფიცრებმა მათ თავზე ტომრები ჩამოაცვეს და ხელკეტების გამოყენებით ცემეს. ასევე, ზოგიერთის თქმით, მათ მიმართ გამოიყენეს ელექტრული შოკი და ემუქრებოდნენ ცოლებისა და დების გაუპატიურებით. დაკავებული პირების განცხადებით, უშუალოდ დაკავებისას ისინი ასევე ცემეს პოლიციის მანქანაში. შესაბამისმა სამსახურებმა აღნიშნული ბრალდებები სათანადოდ ვერ გამოიძიეს.

აქტივისტმა გიას იბრაჰიმოვმა, ადვოკატის მეშვეობით სოციალურ ქსელში გაავრცელა საჯარო მიმართვა, სადაც უთითებდა, რომ ბადრაგმა მას ხელები ზურგსუკან შეუკრა, მიაყენა ფიზიკური და სიტყვიერი შეურაცხყოფა და, შემდგომ, თვითნებურად განამწესა სამარტოო საკანში 15 დღით. შესაბამისმა სამსახურებმა აღნიშნული ბრალდებები სათანადოდ ვერ გამოიძიეს.[2]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი აზერბაიჯანში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2017 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში წერს, რომ სამოქალაქო სამსახურები უსაფრთხოების ძალებზე ეფექტურ კონტროლს ინარჩუნებენ. ყველაზე მნიშვნელოვან უფლებადარღვევებს შორის, სხვებთან ერთად, იყო: უკანონო ან თვითნებური დაკავებები; მძიმე ციხის პირობები; ჟურნალისტებზე ფიზიკური თავდასხმები; ასევე, კონკრეტული აქტივისტების მიმართ განხორციელებული ფიზიკური ანგარიშსწორება. მთავრობა არ ასამართლებოდა დანაშაულის ჩამდენ ჩინოვნიკთა უმრავლესობა. პრობლემად რჩებოდა დაუსჯელობა.[3]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Azerbaijan, 28 March 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5ac48b0ea.html [accessed 20 December 2018]

[2] Human Rights Watch, World Report 2018 – Azerbaijan, 18 January 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5a61eea14.html [accessed 21 December 2018]

[3] United States Department of State – AZERBAIJAN 2017 HUMAN RIGHTS REPORT, available at

[accessed 21 December 2018]

სუდანი. სამართალდამცავი სტრუქტურების ეფექტიანობა. დეკემბერი, 2018

სუდანის ეროვნული დაზვერვისა და უსაფრთხოების სამსახურის თანამშრომლები და უსაფრთხოების სხვა ძალები ხშირად მიმართავდნენ თვითნებურ დაკავებებს, დაპატიმრებებს და სხვა ქმედებებს ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიების წევრების, ადამიანის უფლებათა დამცველების, სტუდენტებისა და პოლიტიკური აქტივისტების წინააღმდეგ.[1]

სუდანში სასამართლო ხელისუფლება არ არის დამოუკიდებელი. ქვედა ინსტანციის სასამართლოები ადგენენ გარკვეულ პროცედურულ გარანტიებს, მაგრამ ზედა ინსტანციები პოლიტიკური კონტროლის ობიექტებს წარმოადგენენ. სპეციალური უსაფრთხოებისა და სამხედრო სასამართლოები არ მოქმედებენ დადგენილი სამართლებრივი სტანდარტების შესაბამისად. 2010 წლის ეროვნული უსაფრთხოების აქტი ნებას რთავს სუდანის ეროვნული დაზვერვისა და უსაფრთხოების სამსახურს, მოახდინოს ქონების ჩამორთმევა, აწარმოოს თვალთვალი, ჩაატაროს ჩხრეკა და დააკავოს ეჭვმიტანილი ოთხ თვეზე მეტი ვადით ყოველგვარი სასამართლო განხილვის გარეშე. უსაფრთხოების სამსახური რეგულარულად აკავებს და აწამებს მთავრობის ოპონენტებს, მათ შორის დარფურელ აქტივისტებს, სტუდენტებს და ჟურნალისტებს.

2008 წლის პოლიციის შესახებ აქტით, პოლიციის ოფიცრებს სისხლის სამართლებრივი დევნისგან იმუნიტეტი იცავს. დაკავებულებისა და პატიმრების წამება და მათ მიმართ არა ადამიანური მოპყრობა ფართოდაა გავრცელებული, განსაკუთრებით მძიმედ ექცევიან პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულებს დარფურიდან. სიკვდილით დასჯა დანაშაულთა ფართო სპექტრის მიმართაა დასაშვები და გამოყენებული ყოფილა პოლიტიკური და შეიარაღებული ოპოზიციის წევრების წინააღმდეგაც. სუდანის სისხლის სამართლის კოდექსი შარიათს ეფუძნება, ამიტომ ქვეყანაში დასაშვებია ისეთი სასჯელები, როგორიცაა გამათრახება და ჯვარედინი ამპუტაცია (პირს კვეთენ მარჯვენა ხელს და მარცხენა ფეხს).[2]

სუდანის 2005 წლის შუალედური ეროვნული კონსტიტუცია კრძალავს წამებას და არა ადამიანურ მოპყრობას, თუცა უსაფრთხოების ძალები რეგულარულად აწამებენ და ცემენ სავარუდო პოლიტიკურ ოპონენტებს, ამბოხებულების მხარდამჭერებს და სხვა პირებს. მთავრობის უსაფრთხოების ძალები, მათ შორის პოლიცია, დაზვერვისა და უსაფრთხოების სამსახური და სამხედრო დაზვერვა, ცემს და ფსიქოლოგიურად და ფიზიკურად აწამებს დაკავებულებს, მათ შორის პოლიტიკური ოპოზიციის და სამოქალაქო საზოგადოების წევრებს; ასევე, ჟურნალისტებს. წამების ფორმები მოიცავს, მათ შორის, გრძელვადიან იზოლირებას, ტემპერატურის უკიდურეს ზომებამდე ცვლილებას, ელექტრო შოკს და სტრესის გამომწვევ სხვა მეთოდებს. ეროვნული უსაფრთხოების აქტის მიხედვით, დაკავებისთვის ორდერი არაა საჭირო. კანონის მიხედვით, შესაძლებელია, რომ პირი ბრალის წაყენების გარეშე 45 დღემდე ვადით იყოს საპატიმროში. პოლიციასა და უსაფრთხოების სხვა ძალებში არსებული კორუფცია კვლავ სერიოზული პრობლემაა.[3]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Sudan, 22 February 2018, available at:

[accessed 18 December 2018]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Sudan, 27 August 2018, available at:

[accessed 18 December 2018]

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Sudan, 20 April 2018

 (accessed on 11 December 2018)

სერბეთი. სამართლიან სასამართლოზე ხელმისაწვდომობა. ნოემბერი, 2018

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2016 წლის ნოემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში სერბეთის რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კონსტიტუცია ადგენს სასამართლოს როგორც საკანონმდებლო, ასევე აღმასრულებელი ხელისუფლებისგან დამოუკიდებლობას. მოსამართლეები არ მონაწილეობენ პოლიტიკურ აქტივობებში და ემორჩილებიან მხოლოდ კონსტიტუციას და კანონს. იუსტიციის უმაღლესი საბჭო არის დამოუკიდებელი და ავტონომიური ორგანო, რომელიც პასუხისმგებელია სასამართლო ძალაუფლების დამოუკიდებლობასა და ავტონომიურობაზე. მოსამართლის ოფისი მუდმივია, გარდა პირველად დანიშვნისა. პირველი დანიშვნა ხდება 3 წლის ვადით. მუდმივი ვადით მოსამართლეებს ირჩევს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო და ისვეა პასუხისმგებელი მოსამართლისთვის სტატუსის შეწყვეტაზე. სერბეთის სასამართლო ხელისუფლება ხასიათდება, როგორც მეტ-ნაკლებად დამოუკიდებელი; თუმცა მას კვლავ ახასიათებს ნეპოტიზმი და კორუფცია. სერბეთის სასამართლო სისტემამ მიაღწია გარკვეულ სიმაღლეებს და გადაიდგა ნაბიჯები სისტემის გაუმჯობესებისა და სამართალწარმოების ჰარმონიზაციის მიმართულებით; თუმცა სასამართლო კვლავ წარმოადგენს პოლიტიკური გავლენების ობიექტს. 2015 წელს ჩატარებული კვლევის მონაცემებით, სერბეთის მოსახლეობის 63% ჯერ კიდევ არ ენდობა სასამართლო ხელისუფლებას. სასამართლო სისტემის რეფორმის ძირითად სახელმძღვანელო დოკუმენტს წარმოადგენს ეროვნული სასამართლო რეფორმის 2013-2018 წლების სტრატეგია, რომლის მიზანი ევროკავშირის ფასეულობებისა და ღირებულებების დამკვიდრებაა.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში სერბეთის შესახებ წერს, რომ სასამართლოს დამოუკიდებლობას კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს პოლიტიკური გავლენები მოსამართლეების დანიშვნაზე; აგრეთვე, ბევრი მოსამართლე აცხადებს გარე ზეწოლაზე მათ გადაწყვეტილებებთან დაკავშირებით. პოლიტიკოსები მედია საშუალებების გამოყენებით რეგულარულად საუბრობენ სასამართლო საკითხებზე, მათ შორის მიმდინარე სასამართლო განხილვებსა და თუ საგამოძიებო პროცესებზე. სხვა პრობლემებთან ერთად, საქმეების ავტომატური განაწილების პრინციპის გვერდის ავლა ასევე წარმოადგენს ყურადსაღებ საკითხს. მაღალი დონის პოლიტიკურად მნიშვნელოვანი საქმეები განსაკურებით მოწყვლადია. რამდენიმე საქმე ნათლად მიუთითებს იმ ძალისხმევაზე, რომელიც პოლიტიკური ძალაუფლების მქონე დამნაშავეების დაცვისთვის იხარჯება.[2]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) სერბეთის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კონსტიტუცია ადგენს სასამართლოს დამოუკიდებლობას; თუმცა სასამართლო კვლავ მოწყვლადია კორუფციისა და პოლიტიკური გავლენების მიმართ. პოლიტიკოსები, მათ შორის უმაღლესი დონის პოლიტიკური პოზიციებიდანაც, ხშირად საუბრობენ სასამრთლო საქმეებსა და გამოძიებაზე, რითიც ზეწოლას ახდენენ სასამართლო ხელისუფლებაზე. ამასთან, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოსა თუ სახელმწიფო პროკურატურის მხრიდან არ ხდება ადექვატური თავდაცვითი ღონისძიებების გატარება. ანგარიშში, ასევე, ნათქვამია, რომ არ გავრცელებულა ინფორმაცია პოლიტიკურად მოტივირებული დაკავებებისა და ან პოლიტიკური მოტივით გასამართლების შესახებ. ქვეყნის კონსტიტუცია, ასევე, ადგენს მოქალაქეების უფლებას, ადამიანის უფლებათა დარღვევის ფაქტებზე მიმართონ საკონსტიტუციო სასამართლოს. მას შემდეგ, რაც ამოიწურება შიდა რესურსი, სერბეთის მოქალაქეებს უფლება აქვთ, მიმართონ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს.[3]

[1] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO COI Report. Republic of Serbia Country Focus, November 2016, available at:

[accessed 14 November 2018]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Serbia, 28 May 2018, available at:

[accessed 14 November 2018]

[3] US Department of State; 2017 Country Report on Human Rights Practices; Serbia; April 20, 2018; available at: https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2017/eur/277215.htm [accessed 12 November 2018]

ყაზახეთი. სამართლიან სასამართლოზე ხელმისაწვდომობა. სექტემბერი, 2018

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2018 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში ყაზახეთის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში სასამართლო შტო იმყოფება აღმასრულებელი ხელისუფლების პირდაპირი დაქვემდებარების ქვეშ. პრეზიდენტი, უზენაესი იურიდიული საბჭოს რეკომენდაციის საფუძველზე, წარადგენს ან პირდაპირი წესით ნიშნავს მოსამართლეებს, ხოლო თავად საბჭოს ყველა წევრი კი, უშუალოდ პრეზიდენტის მიერ ინიშნება. მოსამართლეები ხშირად ექცევიან პოლიტიკური გავლენის ქვეშ, ამას გარდა, კორუფცია საკმაოდ დიდი პრობლემაა მთლიანი სასამართლო სისტემის მასშტაბით.[1]

„Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში „Nations in Transit“ წერს, რომ ყოვლისმომცველი კორუფცია და მმართველი ელიტის კონტროლი მოსამართლეებზე არის მიზეზი იმისა, რომ სასამართლო სისტემის მიმართ არსებობს ძალიან დაბალი საჯარო მოლოდინი და ნდობა მოქალაქეების მხრიდან.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ყაზახეთის რესპუბლიკაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ ქვეყანაში არ არსებობს დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლო. ის მკაცრადაა შეზღუდული აღმასრულებელი ხელისუფლების მიერ. ამას გარდა, პროკურორებს გააჩნიათ კვაზი-იურიდიული ფუნქციები და აქვთ უფლებამოსილება, შეაჩერონ სასამართლო გადაწყვეტილებები.

კორუფცია აშკარაა სასამართლო სისტემის აბსოლუტურად ყველა საფეხურზე. მიუხედავად იმისა, რომ მოსამართლეები ერთ-ერთი ყველაზე მაღალანაზღაურებადი საჯარო მოხელეები არიან, მათ მიმართ ხშირად ისმოდა ბრალდებები იმის შესახებ, რომ ბევრ სამოქალაქო თუ სისხლის სამართლის საქმეში, იღებდნენ ქრთამს მხარისთვის მისაღები სასამართლო გადაწყვეტილების გამოტანის სანაცვლოდ. მოსამართლის თანამდებობაზე დანიშვნის დროს ადგილი აქვს კორუფციას და მოსამართლედ დანიშვნისთვის, ხშირად საჭირო იყო რამდენიმე საჯარო მოხელის მოსყიდვა.

ბიზნეს სუბიექტები თავს იკავებდნენ სასამართლოში სარჩელის შეტანისგან, გამომდინარე იქიდან, რომ უცხოურ კერძო კომპანიებს, ისტორიულად, ადგილობრივი სასამართლო სისტემის ფარგლებში, აქვთ საქმის მოგების მინიმალური შანსი, როდესაც ისინი უპირისპირდებიან სამთავრობო რეგულაციებს. შესაბამისად, სასამართლო გადაწყვეტილებები მიიჩნევა, როგორც პოლიტიკური ჩარევისა და გავლენის სუბიექტი, სასამართლო სისტემის პოლიტიკაზე დაქვემდებარებიდან გამომდინარე.

რაც შეეხება პროცედურულ ნაწილს, მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, ყველა ბრალდებულის მიმართ არსებობს უდანაშაულობის პრეზუმცია. როგორც წესი, საქმის განხილვები არის საჯარო, გარდა რამდენიმე გამონაკლისისა.

ასევე, განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულებს განიხილავს 10 ნაფიცი მსაჯულისგან შემდგარი ჯგუფი. მათ მიმართ, აქტივისტების მხრიდან ხშირად ისმოდა ბრალდებები იმის შესახებ, რომ ისინი მიკერძოებულნი იყვნენ ბრალდების მხარის პოზიციისადმი, გამომდინარე მოსამართლეების და პროკურორების მხრიდან მათზე განხორციელებული ზეწოლისა.

დამკვირვებლების ინფორმაციით, ნაფიც მსაჯულთა შერჩევის პროცესი იყო არათანმიმდევრული და ადგილი ჰქონდა მათ მიმართ მოსამართლეების მხრიდან ზეწოლას. მოსამართლეები, ასევე, იყენებდნენ უფლებას, დაეთხოვათ ნაფიც მსაჯულთა შემადგენლობა მათი მხრიდან ბრძანებისადმი დაუმორჩილებლობისთვის. აღსანიშნავია, რომ ასეთი შემთხვევების დროს, კანონი არ აწესებს მოსამართლის პასუხისმგებლობის საკითხს.

მიუხედავად იმისა, რომ სახელმწიფო ვალდებულია, იმ შემთხვევაში, როდესაც პირი არის არასრულწლოვანი, ქმედუუნარო, არ საუბრობს ადგილობრივ ენაზე ან ემუქრება 10 ან მეტი წლით თავისუფლების აღკვეთა, უზრუნველყოს აღნიშნული პირის ადვოკატის მეშვეობით სასამართლოში წარმომადგენლობა, სისხლის სამართლის საქმეთა დაახლოებით 50 პროცენტის მიმდინარეობისას, ეს უფლება არ იყო გარანტირებული. უმეტეს წილად, ამის მიზეზი იყო ის, რომ შესაბამისმა სამთავრობო უწყებებმა ადვოკატებს დროულად არ გადაუხადეს ანაზღაურება.

ადგილობრივი და საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციები წერდნენ სასამართლო პროცესის მიმდინარეობისას არსებული უამრავი პრობლემის შესახებ. მათ შორის, საპროცესო მოქმედებებზე წვდომის შეუძლებლობის; ბრალდების მხარის ხელში არსებულ მტკიცებულებებზე წვდომის შეუძლებლობის; ხშირი პროცედურული დარღვევებისა და მოსამართლეების მხრიდან წამებით მოპოვებული აღიარებების შემთხვევების გამოუძიებლობის ან არასათანადოდ გამოძიების შესახებ.[3]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Kazakhstan, 1 August 2018, available at:

[accessed 21 September 2018]

[2] Freedom House, Nations in Transit 2018 – Kazakhstan, 11 April 2018, available at:

 [accessed 21 September 2018]

[3] US Department of State – “Annual report on human rights in 2017 – Kazakhstan”, available at

[accessed 21 September 2018]

ირანი – სამართალდამცავი ორგანოები და კანონის უზენაესობა – მარტი, 2017

ავსტრიის წითელი ჯვრის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრის 2015 წლის ივლისში გამოქვეყნებული ანგარიშის თანახმად, ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში სხვადასხვა სააგენტოს შორისაა გადანაწილებული კანონის აღსრულებისა და წესრიგის დაცვის პასუხისმგებლობა. უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი ორგანოებია: დაზვერვის სამინისტრო, ირანის რევოლუციის გუშაგთა კორპუსი, ბასიჯი და კანონის აღმასრულებელი ძალები (სარეიდო პოლიცია, რეგულარული პოლიცია და ჟანდარმერია). დამატებით, კულტურისა და ისლამური წესების სამინისტრო ახდენს მედიისა და საკომუნიკაციო ატივობების მონიტორინგს.

კანონის აღმასრულებელი ძალები (ირანის ეროვნული საპოლიციო ძალები LEF) 1992 წელს შეიქმნა და თავის თავში გააერთიანა პოლიცია, ჟანდარმერია, რევოლუციის კომიტეტი და სასაზღვრო პოლიცია. ძველი ინსტიტუციების უმეტესობა ამჟამადაც წარმოდგენილია ძალების შიდა სტრუქტურაში და თანამშრომლები თავს კვლავაც ძველი კუთვნილებით აღიქვამენ. რევოლუციის კომიტეტი სრულად გამქრალია.

ირანის ეროვნული საპოლიციო ძალები მოიცავს – საზღვრის კონტროლს; დანაშაულთან ბრძოლას; პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტაციის შემოწმებას; ინტერპოლთან თანამშრომლობას დამნაშავეების დაკავებისა და ექსტრადირების კუთხით; ტერორიზმთან ბრძოლას და პრევენციას; ნაკროდანაშაულთან ბრძოლას, ადამიანებისა და იარაღის ტრეფიკინგის წინააღმდეგ ბრძოლას; და ასევე, საჯარო უსაფრთხოების, მშვიდობისა და საგზაო მოძრაობის კონტროლს. საპოლიციო ძალები მოიცავს შემდეგ დანაყოფებს: საჰაერო პოლიცია, ანტი-ნარკოტიკული პოლიცია, სასაზღვრო პოლიცია, კიბერდანაშაულთან ბრძოლის პოლიცია, კრიმინალური სადაზვერვო საგამოძიებო პოლიცია, საგანგებო საპოლიციო ცენტრი, სადაზრვერვო და საჯარო უსაფრთხოების პოლიცია, საერთაშორისო ურთოერთობების და ინტერპოლის დეპარტამენტი, პრევენციის განყოფილება დასაგზაო მოძრაობის კონტროლის პოლიცია.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი მსოფლიოში ადამიანის უფლებების დაცვის უკანასკნელ ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ უსაფრთხოების ძალები არ იყვნენ სრულყოფილად ეფექტურები დანაშაულთან ბრძოლაში და კორუფცია და დაუსჯელობა დარჩა პრობლემად. ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფები ხშირად ადანაშაულებდნენ რეგულარულ და ნახევრად სამხედრო უსაფრთხოების ძალებს, როგორიცაა მაგალითად ბასიჯი, ადამიანის უფლებების დარღვევაში, მათ შორის საჯარო დემონსტრაციებში მონაწილეების წინააღმდეგ ძალადობაში. არ ყოფილა გამჭვირვალე მექანიზმი უსაფრთხოების ძალების მხრიდან ძადენილი დანაშაულების გამოძიებისთვის და ძალიან მცირე იყო მთავრობის მიერ დისციპლინური სანქციების გამოყენების ფაქტები.[2]

დიდი ბრიტანეთის საშიანო საქმეთა ოფისის მიერ 2016 წლის ივლისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერია, რომ ეფექტური დაცვის მიღების შესაძლებლობა, როდესაც საუბარია არასახელმწიფო აქტორებისგან დაცვის აუცილებლობაზე, მცირდება უსაფრთხოების ძალების არაეფექტურობის, კორუფციისა და არასამართლიანი სასამართლოების გამო.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი მსოფლიოში ადამიანის უფლებების დაცვის უკანასკნელ ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუცია ადგენს სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებელ ძალას, რომელიც თავისუფალია ყველანაირი სახის არაჯანსაღი ურთიერთობისა და კავშირებისგან. ანგარიშში ნათქვამია, რომ სასამართლო სისტემა იყო პოლიტიკური გავლენის ობიექტი და მოსამართლეების დანიშვნა მოხდა რელიგიური კრიტერიუმებით. უზენაესი ლიდერი ნიშნავს სასამართლო ხელისუფლების მეთაურს. სასამართლო ხელისუფლების მეთაური, უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეები და გენერალური პროკურორი არიან სასულიერო პირები. საერთაშორისო დამკვირვებლები აკრიტიკებენ ქვეყნის სასამართლო სისტემასა და მოსამართლეებს დამოუკიდებლობის დაბალი ხარისხის გამო და აცხადებენ, რომ სასამართლო პროცესებზე ხდება სამართლიანობის საერთაშორისო სტანდარტების უგულებელყოფა. ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ მოქალაქეებს მცირე შესაძლებლობა ჰქონდათ, ეჩივლათ მთავრობისთვის და ამასთან არ ჰქონდათ შესაძლებლობა, შიგა სასამართლოებში სარჩელი შეეტანათ მთავრობის წინააღმდეგ სამოქალაქო და ადამიანის უფლებების დაღვევის გამო.[4]

„Freedom House“ 2016 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ სასამართლო სისტემა გამოიყენება კრიტიკული აზრის მქონე ხალხის და ოპოზიციის წევრების გასაჩუმებლად. სასამართლო სისტემის ხელმძღვანელი ინიშნება ხუთი წლის ვადით უზენაესი ლიდერის მიერ. ამჟამინდელი ხელმძღვანელის აიათოლა სადეგ ლარიჯანის მმართველობისას, სასამართლო ხელისუფლებაზე უსაფრთხოების სამსახურების კონტროლი მნიშვნელოვნად გაიზარდა და ადამიანის უფლებათა ადვოკატებისა და პოლიტიკური აქტივისტების მიმართ ადგილი ჰქონდა უსამართლო სასამართლო პროცესებს. უსაფრთხოების ძალებს იშვიათად ეკისრებათ პასუხისმგებლობა ადამიანის უფლებების დარღვევებისთვის.[5]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ირანის სასამართლოებს, განსაკუთრებით კი რევოლუციის სასამართლოებს, რეგულარულად აქვთ ჩავარდნა სამართლიანი სასამართლო პროცესების გამართვის მხრივ და სავარაუდოდ, იყენებენ ისეთ აღიარებით ჩვენებებს, რომლებიც მოპოვებულია წამების გამოყენებით. ირანის კანონმდებლობით, მოპასუხეს ეზღუდება ადვოკატზე წვდომა, განსაკუთრებით ძიების მიმდინარეობის დროს.[6]

[1] Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation (ACCORD), Iran: Political Opposition Groups, Security Forces, Selected Human Rights Issues, Rule of Law: COI Compilation, July 2015, available at:

[accessed 22 March 2017]

[2] United States Department of State, 2015 Country Reports on Human Rights Practices – Iran, 13 April 2016, available at:

[accessed 22 March 2017]

[3] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Iran: Background Information, including actors of protection and internal relocation, July 2016, Version 3.0, available at:

[accessed 22 March 2017]

[4] United States Department of State, 2015 Country Reports on Human Rights Practices – Iran, 13 April 2016, available at:

[accessed 22 March 2017]

[5] Freedom House, Freedom in the World 2016 – Iran, 7 March 2016, available at:

[accessed 22 March 2017]

[6] Human Rights Watch, World Report 2017 – Iran, 12 January 2017, available at:

[accessed 22 March 2017]