სომალი. მადჰიბანის ტომის წარმომადგენელთა მდგომარეობა. დეკემბერი, 2019

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2019 წლის 29 იანვარს მომზადებულ ინფორმაციაში სომალიში მადჰიბანის ტომის შესახებ წერს, რომ პროფესიული ჯგუფები ისტორიულად ცნობილნი არიან მიდგანის (ასევე გამოიყენება სახელები გაბოიე, მადჰიბანი და მუსე დერიო), ტუმალისა და იიბროს სახელით. აღსანიშნავია, რომ დენომინაცია მიდგანი ხანდახან ყველა პროფესიული ჯგუფის აღმნიშვნელად გამოიყენება, თუმცა ფაქტობრივად, მიეკუთვნება მხოლოდ ერთ ჯგუფს ვააბლეში. მიუხედავად ამისა, რთულია ტერმინის ზუსტი განსაზღვრების დადგენა. მიდგანი ცნობილია ასევე მადჰიბანის, გაბუიეს, გაბოიეს და გაბოიოს სახელით. მიდგანს სომალის ჩრდილო-დასავლეთში გაბუიეს ეძახიან, ეს ტერმინი ბარეს დროს დამკვიდრდა. ეს არ არის კლანის/ჯგუფის სახელი და არც წინაპრების სახელი. ყველაზე გავრცელებული ზოგადი სახელი აღნიშნული ჯგუფისთვის სომალის სხვა ტერიტორიაზე არის საბი ან ბონი. სხვადასხვა წყარო მიიჩნევს, რომ ტერმინი მიდგანი უხეში მიმართვაა, რომელსაც უფრო დიდი კლანები იყენებენ. გამომდინარე იქიდა, რომ ტერმინი ხშირად ითარგმნება როგორც „ხელშეუხებელი“ ან „გაუჩინარებული“, ზოგიერთი მიდგანი ამჯობინებს მადჰიბანად მოხსენიებას, რომელიც „უვნებელს“ ნიშნავს. ტერმინი გამუიე ასევე ერთერთი სასურველი და არა შეურაცხმყოფელი მიმართვაა, რომელიც მიდგანის ნაცვლად გამოიყენება პროფესიული ჯგუფებისთვის. მიდგანები ისტორიულად მონადირეები იყვნენ და ასევე ასოცირდებოდნენ ტყავის წარმოებასთან, ფეხსაცმელების დამზადებასთან და სხვა პროფესიებთან.

სხვადასხვა წყაროს მიხედვით, მადჰიბანები მთელი სომალის მასშტაბით გვხვდებიან. მათი ნახვა შესალებელია ჩრდილოეთ და ცენტრალურ სომალიში და ასევე ჰირანში, მოგადიშუსა და კისმაიოში. მადჰიბანები წარმოდგენილნი არიან ასევე სამხრეთ სომალიში. სხვა წყაროები აღნიშნავენ, რომ დაბალი კასტის წარმომადგენლები,მათ შორის გაბოიეები ჩრდილო-დასავლეთ სომალისა და აღმოსავლეთ ეთიოპიაში ცხოვრობენ, თუმცა ისინი სამხრეთ სომალშიც გვხვდებიან. მადჰიბანები წარმოშობით მუდუგიდან და ნუგალიდან არიან, სადაც ტრადიციულად ასოცირებულნი იყვნენ ჰავიეს კლანებთან, მათ შორის გურგატესთან. სხვადასხვა წყაროს მტკიცებით, მადჰიბანები მოგადიშუშიც არიან.

სხვადასხვა წყარო თანხმდება, რომ პროფესიული ჯგუფები ზოგადად და მადჰიბანები მათ შორის აწყდებიან დისკრიმინაციას. ზოგადად, პროფესიული ჯგუფები აწყდებიან მძიმე სოციალურ, პოლიტიკურ, სამართლებრივ და ეკონომიკურ დისკრიმინაციას. ისინი ხშირად განიცდიან სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი დაცვის ნაკლებობას. მადჰიბანები განიცდიან მძიმე დისკრიმინაციას კასტური გამორიცხვის საფუძველზე. სომალიში მადჰიბანი მოსახლეობის სტატისტიკური მონაცემები არ არის ხელმისაწვდომი. ისინი, როგორც სხვა უმცირესობები აწყდებიან დისკრიმინაციას მიწასა და სხვა სასიცოცხლო სერვისებზე ხელმისაწვდომობის კუთხით, რაც დაკავშირებულია მათ ეთნიკურ იდენტობასთან დომინანტურ კლანურ სტრუქტურაში. 2016 წლის ანგარიშში აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი წერდა, რომ უმცირესობები, მათ შორის მადჰიბანები, რომელთაც ხშირად არ ჰყავთ შეიარაღებული ჯგუფები, კვლავ არიან მკვლელობების, წამების, გაუპატიურების, გამოსასყიდის მიღების მიზნით გატაცების და მიწისა და სხვა ქონების წართმევის ობიექტები უმრავლესობაში მყოფი კლანების წევრების მხრიდან. ბევრი უმცირესობაში მყოფი ჯგუფი კვლავ ცხოვრობს უკიდურეს სიღარიბეში და განიცდის სხვადასხვა ფორმის დისკრიმინაციასა და გარიყვას. პროფესიული ჯგუფები, მათ შორის მადჰიბანები, ჩრდილოეთ სომალიში ხშირად აწყდებიან დისკრიმინაციას მათი პროფესიების გამო. ასეთი ჯგუფების ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება ცუდია, თუმცა მცირე გაუმჯობესებას ადგილი აქვს. ამასთან, ძალიან ცოტაა ცნობილი ჰუმანიტარული მდგომარეობის შესახებ, რომელში კონკრეტული პროფესიული ჯგუფები სომალის სამხრეთ ნაწილში იმყოფებიან.

აღსანიშნავია, რომ რამდენიმე წყარო ამტკიცებს, რომ პროფესიული ჯგუფების ბევრი წარმომადგენელი საკუთარ თავს არ მიიჩნევს უფრო მეტად მოწყვლადად, სომალის დანარჩენ მოსახლეობასთან შედარებით. ლენდინფოსთან საუბრისას ჰარგისაში მცხოვრები ორი სხვადასხვა პროფესიული ჯგუფის წევრმა აღნიშნა, რომ მაგალითად გაუპატიურების პრობლემას განიცდიან როგორც უმცირესობის, ასევე უმრავლესობის წარმომადგენლები და ხშირად დანაშაულს მათივე ჯგუფის წარმომადგენლები სჩადიან (როგორც სხვა სომალელების, ასევე თავიანთი ჯგუფის წარმომადგენლების მიმართ). ადგილობრივი მკვლევარების ინფორმაციით, იშვიათია გაბოიეს წარმომადგენლების მხრიდან გაბოიეს წარმომადგნელებისვე მიმართ ძალადობის შემთხვევები. წყაროების ცნობით, სომალის სამხრეთ ნაწილში, გაბუიეების მიმართ დისკრიმინაციას აქვს ადგილი, თუმცა უსაფრთხოების კუთხით ზოგადად არსებული ვითარება უფრო დიდი რისკის მატარებელია, ვიდრე მიზნობრივი დევნა. რაც შეეხება სომალილენდს, მიუხედავად იმისა, რომ არაღიარებული ქვეყნის მთავრობა ამტკიცებს, რომ ვითარება გაუმჯობესებულია, დისკრიმინაცია გაბუიეების მიმართ სომალილენდში მძიმეა და ძალადობა მათ მიმართ ხდება.[1]

[1] EASO – European Asylum Support Office: Somalia – Information on the Somali caste of Madhibans and in particular: Existence of genealogy; Specific mother tongue of Madhibans (besides the Somali language), evidence if this language is also known by the Madhibans living in Mogadishu, evidence of Madhibans who live in Mogadishu that do not speak the Madhiban traditional language; Whether the Madhibans living in Mogadishu are affiliated to another clan, 29 January 2019

 (accessed on 9 December 2019)

სომალი. ჰავიიეს კლანის წევრთა მდგომარეობა ქ. მოგადიშუში. ივლისი, 2019

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2019 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში სომალიში არსებული ძირითადი კლანების და უმცირესობების შესახებ წერს, რომ მთლიან ქვეყანაში გავრცელებულია 4 ძირითადი კლანი: დაროდ, ჰავიიე, ისააქ და დირ. ჰავიიეს კლანის განსახლების ძირითადი არეალი არის ცენტრალური და სამხრეთი სომალი. ამას გარდა, ყველა შესწავლილი წყაროს ინფორმაციით, დედაქალაქ მოგადიშუში, ზოგადად  დომინირებს ზემოხსენებული კლანი, თუმცა, არსებობს ცალკეული უბნები, სადაც აღნიშნული 4 ძირითადი კლანიდან ერთერთია შედარებით დომინანტურ პოზიციაში.

ამას გარდა, ანგარიშში აღნიშნულია, რომ „განსხვავებით, 1990-იანი წლებიდან, როდესაც ბევრი არა-ჰავიიე პირი იძულებული იყო, გაქცეულიყო მოგადიშუდან, რადგან მათ ჰავიიე კლანის წევრები ავიწროებდნენ, დღევანდელი სიტუაციით, მოგადიშუ კოსმოპოლიტური ქალაქია, სადაც განსხვავებული კლანისა თუ კულტურული ჯგუფის წარმომადგენელი პირები ცხოვრობენ“.

რისკის განსაზღვრასთან დაკავშირებულ პარაგრაფში, საშინაო საქმეთა ოფისი ბრიტანელ სპეციალისტებს მოუწოდებს, რომ „ზოგადად, ნაკლებად მოსალოდნელია, რომ 4 ძირითადი კლანის (დაროდ, ჰავიიე, ისააქ და დირ) წევრი პირი შეძლებს, დაადასტუროს მაღალი რისკის შემცველი საფრთხე, რომელიც მას დაემუქრება მოგადიშუში დაბრუნებისას, მხოლოდ საკუთარი კლანური კუთვნილებიდან გამომდინარე“.[1]

ნიდერლანდების საგარეო საქმეთა სამინისტრო ცენტრალური და სამხრეთი სომალის შესახებ 2019 წლის მარტში გამოქვყნებულ ანგარიშში წერს, რომ „სომალიში გვხვდება 4 ძირითადი, „დიდგვაროვანი“ კლანი, ესენია: დაროდ, ჰავიიე, ისააქ და დირ“. „დედაქალაქი მოგადიშუ შედგება 16 ძირითადი უბნისგან, ხოლო კლანური კუთვნილების კუთხით, მოგადიშუში დომინანტური პოზიცია უჭირავს ჰავიიეს კლანს“.

ამას გარდა, „კლანური კუთვნილების საკითხი ასევე დიდ როლს თამაშობს სომალის ეროვნული არმიის ფორმირებაში. არმიის რიგებში, უმრავლესობას წარმოადგენენ ჰავიიეს კლანის წევრები“.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Asylum Research Consultancy“ 2018 წლის 25 იანვარს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2017 წელი) სომალის შესახებ წერდა, რომ „დღევანდელი მდგომარეობით, მოგადიშუში დომინირებს ჰავიიეს კლანი. მართალია, სხვა კლანის წევრები ცხოვრობენ და საქმიანობენ დედაქალაქში, თუმცა, მხოლოდ ჰავიიეს კლანს შეუძლია მოკლე დროში დიდი რაოდენობით შეიარაღებული პირების მობილიზება. ამას გარდა, არა-ჰავიიე მოსახლეობა იძულებულია, მოლაპარაკებები გამართონ ჰავიიეს კლანთან, რათა უზრუნველყონ საკუთარი უსაფრთხოება“.[3]

2016 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში, ნორვეგიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის ცენტრი – Landinfo წერდა, რომ „მოგადიშუ არის კოსმოპოლიტური ქალაქი, სადაც სომალიში მცხოვრები თითქმის ყველა კლანისა თუ ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელი ბინადრობს. თუმცა, 1991 წლიდან მოყოლებული, ქალაქში დომინატურ პოზიციაში იმყოფება ჰავიიეს კლანი, კერძოდ – აღნიშნული კლანის „აბგალ“-ის განშტოება“.[4]

დანიის იმიგრაციის სამსახური 2016 წლის დეკემბერში განხორციელებული ფაქტების დამდგენი მისიის ანგარიშში წერდა, რომ „მოგადიშუში დომინირებს ჰავიიეს კლანი, თუმცა გვხვდება ზოგიერთი უბანი, სადაც დომინანტურ პოზიციაში არიან 4 ძირითადი კლანიდან ერთერთი, მაგალითად, დაროოდ“.[5]

[1] UK Home Office – Country information and protection guidelines for British asylum authorities on majority clans and minority groups (clan system; treatment; clan support and protection; state protection; treatment of IDPs); available at

[accessed 03.07.2019]

[2] Netherlands Ministry of Foreign Affairs – Country of Origin Information Report on South and Central Somalia; available at

[accessed 03.07.2019]

[3] Asylum Research Consultancy – Situation in South and Central Somalia (including Mogadishu); available at

[accessed 03.07.2019]

[4] Landinfo – Relevant Social And Economic Conditions Upon Return To Mogadishu; available at

[accessed 03.07.2019]

[5] Danish Immigration Service – South and Central Somalia Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups Report; available at

[accessed 04.07.2019]