ირანი. ათეისტების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. მაისი, 2019

ირანის ისლამური რესპუბლიკა შიიტი უმრავლესობით დასახლებული ქვეყანაა, სადაც სუნიტები, ბაჰაები, ქრისტიანები და ზოროასტრიზმის მიმდევრები ძირითად რელიგიურ უმცირესობას წარმოადგენენ. კონსტიტუცია მხოლოდ ზოროასტრიზმის მიმდევრებს, იუდეველებსა და ქრისტიანებს აღიარებს რელიგიურ უმცირესობად და აღნიშნულ მცირე ჯგუფებს შედარებითი თავისუფლად შეუძლიათ რელიგიური მსახურება. მიუხედავად ამისა, რელიგიური კონვერტაცია ისლამიდან სხვა რელიგიაზე უკანონოა, ისევე როგორც ქადაგება.[1]

ირანში რელიგიისა და სახელმწიფოს მჭიდრო კავშირის გამო, განდგომა (Apostasy) მიიჩნევა არა უბრალოდ რელიგიურ გადაწყვეტილებად, არამედ უტოლდება მაღალ პოლიტიკურ ღალატს. მიუხედავად ამისა, შარიათის წესების მიხედვით განდგომისთვის დასჯის შემთხვევები არ გახმაურებულა 2002 წლის შემდეგ, როდესაც ირანმა გამოაცხადა მორატორიუმი.

არა-რელიგიური რწმენის გამოხატვა დასჯადია და თითქმის შეუძლებელი სოციალური სტიგმის თუ თანმდევი სიძულვილისა და ძალადობის გამო. მთავრობა ახდენს ასეთი ხალხის მარგინალიზაციას, ავიწროვებს მათ ან წაახალისებს სიძულვილს და ძალადობას არა-რელიგიური ხალხის მიმართ. ირანში უკანონოა ჰუმანისტური, ათეისტური, სეკულარული ან არა-რელიგიური არასამთავრობო ორგანიზაციის რეგისტრაცია და ასეთები, როგორც წესი, იდევნებიან ხელისუფლების მიერ.

ჩახშობილია დემოკრატიის, თავისუფლების და ადამიანის უფლებების ძირითადი ჰუმანისტური პრინციპების გამოხატვა. განდგომა და კონვერტაცია ნებისმიერ რელიგიაზე აკრძალულია და შეიძლება სიკვდილით დაისაჯოს. სიკვდილით შეიძლება დაისაჯოს ასევე რელიგიის შეურაცხყოფა. დაუშვებელია სეკულარიზმის ან რელიგიისა და სახელმწიფოს განცალკევების იდეების მხარდაჭერა.[2]

ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში უკანონოა და მიუღებელია საკუთარი თავის ათეისტად ანა არა-რელიგიურ პირად იდენტიფიცირება. ირანი ერთერთია იმ 13 ქვეყანას შორის, სადაც ათეისტობა სიკვდილით ისჯება. ქვეყნის კონსტიტუცია არ აღიარებს მუსლიმი მოქალაქეების უფლებას შეიცვალონ ან უარი თქვან რწმენაზე. არა-მუსლიმები და არა-შიიტები საზოგადოების მხრიდან სოციალურ დისკრიმინაციას განიცდიან.

აკადემიური წყაროები ამტკიცებენ, რომ ათეისტები, როგორც წესი, თავიანთ შეხედულებებს საჯაროდ არ გამოხატავენ და მათ საშუალება აქვთ იცხოვრონ ნორმალური ცხოვრებით რაიმე შეზღუდვების გარეშე. იქიდან გამომდინარე, რომ ათეისტებს არ შეუძლიათ საჯაროდ იკამათონ თავიანთ შეხედულებებზე, ისინი აქტიურად სარგებლობენ ინტერნეტით და ვირტუალურ სივრცეში ანონიმურად აფიქსირებენ საკუთარ მოსაზრებებს. მათ რამდენიმე აქტიური ინტერნეტ გვერდი და ბლოგი და სოციალურ ქსელში „Facebook“ უფიქსირდებათ 190 ათასამდე მიმდევარი.

აკადემიური წყაროების ინფორმაციით, არაოფიციალურად ბევრი ირანელი გამოხატავს ათეისტურ იდეებს, თუმცა ნაკლებად სავარაუდოა, მათ რაიმე ორგანიზებული ათეისტური მიმდინარეობა ჰქონდეთ ჩამოყალიბებული. არის რამდენიმე პროფესიული ორგანიზაცია საზღვარგარეთ, სადაც რელიგიურ თემაზე დისკუსია წახალისებულია, მაგრამ მათი წევრების უმეტესობა კვლავ შიიტი მუსლიმია.[3]

რელიგიის თავისუფლების შეზღუდვა ირანში 2018 წლის განმავლობაშიც გრძელდებოდა და ამ მხრივ ვითარება უარესდებოდა კიდეც. კვლავ ირღვევა რელიგიის შეცვლის ან რელიგიის მიტოვების უფლება. საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ ამტკიცებს, რომ ათეისტები თვითნებური დაკავებისა და დაპატიმრების, წამებისა და სხვა არა ადამიანური მოპყრობის და სიკვდილით დასჯის რისკის წინაშე დგანან. თუმცა, ორგანიზაცია იქვე აღნიშნავს, რომ 2018 წლის განმავლობაში არ დაუფიქსირებია ათეისტებთან დაკავშირებული ახალი შემთხვევები.[4]

2018 წლის განმავლობაში ირანში სიკვდილით დასაჯეს 253 ადამიანი. აღნიშნული მაჩვენებელი ყველაზე დაბალია 2010 წლის შემდეგ და ორჯერ ნაკლებია 2017 წლის მონაცემთან (507) შედარებით. ასეთი კლება განპირობებულია ნარკოტიკულ ნივთიერებებთან დაკავშირებული დანაშაულების მიმართ მიდგომის შეცვლასთან – ირანში შეიცვალა ნარკოდანაშაულის შესახებ კანონმდებლობა, რამაც ბევრი ადამიანი სიკვდილით დასჯისგან იხსნა.

სიკვდილით დასჯილი 253 ადამიანიდან 160 მკვლელობაში იყო მსჯავრდებული, მათგან 155 კაცი და 5 ქალი იყო; 22 კაცი სიკვდილით დასაჯეს გაუპატიურებისთვის; 3 გაუპატიურებისა და მკვლელობისთვის; ერთი – გატაცებისა და მკვლელობისთვის; 3 – გატაცებისა და გაუპატიურებისთვის; ერთი პირი სიკვდილით დასაჯეს სახელმწიფოს წინააღმდეგ შეიარაღებისთვის; 25 სასჯელი ნარკოტიკების გადაზიდვასთან იყო დაკავშირებული; 1 პირი დასაჯეს ძარცვისთვის და 25 – „ღმერთის წინააღმდეგ მტრობისთვის“ (Moharebeh – enmity against God), აქედან 12 დაკავშირებული იყო ძარცვასთან და 6 პოლიტიკურ აქტივობებთან. 14 პირი დასაჯეს „დედამიწაზე კორუფციის გავრცელებისთვის“ (აღნიშნულში იგულისხმება ქვეყანაში დადგენილი „მორალური ნორმების“ დარღვევა და სოციალური და პოლიტიკური კეთილდღეობისთვის საფრთხის შექმნა). სიკვდილით დასჯის 5 შემთხვევაში დანაშაულის სახის დადასტურება ვერ მოხერხდა.

საერთაშორისო ორგანიზაციის „Amnesty International“ შეფასებით, სიკვდილით დასჯებს წინ უძღოდა არა სამართლიანი სასამართლო პროცესები; მინიმუმ 13 შემთხვევაში განაჩენის აღსრულება საჯაროდ მოხდა. ირანის სისხლის სამართლის კოდექსი ჩაქოლვას კვლავ განიხილავს სიკვდილით დასჯის ერთერთ ფორმად; თუმცა, 2018 წელს აღნიშნული მეთოდი არ გამოყენებულა. სიკვდილით დასჯის ერთადერთი დაფიქსირებული ფორმა 2018 წელს ჩამოხრჩობა იყო. 2018 წლის განმავლობაში სიკვდილით დასჯის განაჩენი კვლავ შენარჩუნებული იყო ისეთი დანაშაულებისთვის, როგორიცაა ერთსქესიანთა სქესობრივი კავშირი, „წინასწარმეტყველის შეურაცხყოფა“, „ღმერთის წინააღმდეგ მტრობა“ და „დედამიწაზე კორუფციის გავრცელება“.[5]

[1] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Iran, 4 February 2019

 (accessed on 22 May 2019)

[2] Atheist Refugee Relief; IRAN; available at: https://atheist-refugees.com/en/iran/ (accessed on 22 May 2019)

[3] ACCORD; Iran: Treatment of atheists by state and non-state actors; Query Response; 12 June, 2017; available at:

(accessed on 22 May 2019)

[4] AI – Amnesty International: Human rights in the Middle East and North Africa: Review of 2018 – Iran [MDE 13/9900/2019], 26 February 2019

 (accessed on 22 May 2019)

[5] AI – Amnesty International: Death Sentences and Executions 2018, 10 April 2019

 (accessed on 22 May 2019)

პაკისტანი. სუფისტების მიმართ დამოკიდებულება. მაისი, 2018

ამერიკის შეერთებული შტატების რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისია 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში 50-მდე სხვადასხვა ადგილობრივი და ტრანსნაციონალური ტერორისტული და ექსტრემისტული დაჯგუფებაა აქტიური. ეს დაჯგუფებები სერიოზულ პრობლემას უქმნიან რეგიონის, ქვეყნის, მოსახლეობის და განსაკუთრებით რელიგიური უმცირესობების უსაფრთხოებას. სამთავრობო და სამხედრო ობიექტებზე თავდასხმის პარალელურად, ისეთი ჯგუფები, როგორებიც არიან პაკისტანის თალიბანი და „Lashkar-e-Jhangvi“, დევნიან რელიგიურ უმცირესობებს და იმ სუნიტებს, ვინც მათ რელიგიურ და პოლიტიკურ დღის წესრიგს ეწინააღმდეგება. აღნიშნულმა ჯგუფებმა, შიიტებისა და სუფისტების მიზანში ამოღებით, ღრმა კონფესიათაშორისი დაძაბულობა დათესეს. შიიტური პოლიტიკური ორგანიზაციის „Majlis Wahdat-e-Muslimeen Pakistan (MWM)“ ინფორმაციით, პაკისტანის თალიბანმა და სხვა ტერორისტულმა დაჯგუფებებმა გასული ათწლეულის განმავლობაში, დაახლოებით, 25 ათასი შიიტი მუსლიმი მოკლეს.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ საანგარიშო პერიოდის განმავლობაში, შიიტი და სუფისტი მუსლიმები პაკისტანის თალიბანისა და ტერორისტული დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს პაკისტანური ფრთის სამიზნეს წარმოადგენდნენ. 2016 წლის ნოემბერში ისლამურმა სახელმწიფომ პასუხისმგებლობა აიღო ბალოჩისტანში, ქუეტაში, სუფისტურ სალოცავზე განხორციელებულ თავდასხმაზე, რომლის შედეგადაც 52 ადამიანი დაიღუპა და ასზე მეტი დაშავდა. 2016 წლის ივნისში აჰმად საბრი, ცნობილი პაკისტანელი სუფისტი მომღერალი, ცეცხლსასროლი იარაღიდან გასროლით, კარაჩიში მოკლეს. 2017 წლის 16 თებერვალს თვითმკვლელმა ტერორისტმა, რომელიც სავარაუდოდ ისლამური სახელმწიფოს წევრი იყო, თავი აიფეთქა სინდჰის პროვინციაში, ქალაქ სეჰვანში მდებარე სუფისტურ სალოცავში ლალ შაბჰაზ ქალანდარი, რის შედეგადაც 80-ზე მეტი მლოცველი დაიღუპა, მათ შორის 20 ბავშვი; ასზე მეტი ადამიანი დაშავდა. მოგვიანებით, პაკისტანის პოლიციამ და უსაფრთხოების ძალებმა გაძლიერებული რეიდი განახორციელეს და ისლამური სახელმწიფოს წევრებად მიჩნეული ასამდე შეიარაღებული პირი მოკლეს და ათობით დააპატიმრეს.[1]

„Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ შეიარაღებული დაჯგუფებების სამიზნეს წარმოადგენდნენ შიიტი და სუფისტი მუსლიმები. ამ ანგარიშშიც ნახსენებია სუფისტურ სალოცავში ლალ შაბჰაზ ქალანდარი 2017 წლის თებერვალში მომხდარი ინციდენტი.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რელიგიის თავისუფლების შესახებ წერს, პაკისტანის მთავრობა განაგრძობდა ტერორიზმთან ბრძოლის ეროვნული სამოქმედო გეგმის განხორციელებას, მათ შორის კონფესიათაშორისი სიძულვილის ენისა და ექსტრემისტების წინააღმდეგ ბრძოლას და სამხედრო ოპერაციებს ტერორისტული ჯგუფების წინააღმდეგ. მიუხედავად ამისა, აშშ-ის და სხვა მთავრობების მიერ ტერორისტულ ორგანიზაციებად აღიარებული ჯგუფები ახორციელებდნენ იერიშებს, რომელთა სამიზნეებს წარმოადგენდნენ ქრისტიანები, აჰმადია მუსლიმები, სუფისტი მუსლიმები და განსაკუთრებით შიიტი ჰაზარა საზოაგდოება.[3]

[1] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 26 April 2017, available at:

[accessed 8 May 2018]

[2] Human Rights Watch, World Report 2018 – Pakistan, 18 January 2018, available at:

[accessed 8 May 2018]

[3] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Pakistan, 15 August 2017, available at:

[accessed 8 May 2018]

პაკისტანი. ქრისტიანების მიმართ დამოკიდებულება. მაისი, 2018

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში მსოფლიოში რელიგიის თავისუფლების შესახებ წერს, რომ პაკისტანის მოსახლეობა დაახლოებით 201.2 მილიონია. მოსახლეობის 95% მუსლიმია, მათგან 75% ოფიციალურად ითვლება სუნიტად და 25% – შიიტად. პაკისტანის მთავრობის მონაცემებით, დანარჩენი 5%-ს შეადგენენ აჰმადი მუსლიმები, ინდუსები, ქრისტიანები, ზოროასტრები, ბაჰაები, სიქჰები, კალაშები, კიჰალები და იანები. პაკისტანში, დაახლოებით, 1.3 მილიონი ქრისტიანი ცხოვრობს.

პაკისტანის კონსტიტუცია ისლამს სახელმწიფო რელიგიის სტატუსს ანიჭებს და აწესებს მოთხოვნას, რომ ყველა კანონი ისლამის პრინციპებს შეესაბამებოდეს. რელიგიური უმცირესობების საზოგადოებები გამთქვამენ შეშფოთებას იმის გამო, რომ მთავრობა არ იცავს თანასწორობის პრინციპს უმცირესობების უფლებების დაცვის კუთხით და რელიგიური უმცირესობების მიმართ დისკრიმინაცია არსებობს. ანგარიშის მიხედვით, საანგარიშო წლის განმავლობაში თავდამსხმელების სამიზნეს წარმოადგენდნენ ქრისტიანები, აჰმადიები, სუფისტები და შიიტები; 2016 წლის 27 მარტს, აღდგომის კვირას, თვითმკვლელმა ტერორისტმა თავი აიფეთქა ლაჰორის გულშენ-ე-იქბალის პარკში, რასაც 78 ადამიანის სიცოცხლე შეეწია, მათ შორის იყო 29 ბავშვი; ინციდენტის შედეგად, ასევე დაშავდა 350 ადამიანზე მეტი; მსხვერპლთა დიდი ნაწილი ქრისტიანი ოჯახები იყვნენ, რომლებიც რელიგიურ დღესასწაულზე შეიკრიბნენ, თუმცა უმრავლესობა მუსლიმები იყვნენ.[1]

აშშ-ის რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისია 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ საანგარიშო წლის განმავლობაში, პაკისტანის მთავრობა განაგრძობდა რელიგიის თავისუფლების წინააღმდეგ მიმართული ქმედებების სისტემატურ დაუსჯელობას და შემწყნარებლობას. სასიკვდილო ან სამუდამო პატიმრობის განაჩენი ღვთისგმობის ბრალდებით გამოტანილი იქნა მინიმუმ 40 პირის მიმართ, მათ შორის იყო 2 ქრისტიანი, რომელთაც სიკვდილით დასჯა მიესაჯათ. რელიგიური უმცირესობები, მათ შორის ქრისტიანები, ჰინდუსები, აჰმადიები და შიიტი მუსლიმები ასევე განიცდიდნენ რელიგიურად მოტივირებულ და კონფესიათაშორის ძალადობას როგორ ტერორისტული ორგანიზაციების, ასევე საზოგადოებაში ინდივიდების მხრიდან. გრძელდებოდა ქრისტიანებისა და ინდუსების იძულებითი კონვერტაცია და გათხოვება, მიუხედავად იმისა, რომ ამ მიმართულებით პაკისტანის მთავრობამ გარკვეული პოზიტიური ნაბიჯები გადადგა.[2]

„Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ რელიგიური უმცირესობის წარმომადგენელი ქალები განსაკუთრებით მოწყვლადები არიან. პაკისტანის მოძრაობა სოლიდარობისთვის ავრცელებს ინფორმაციას, რომ ყოველწლიურად მინიმუმ ათას ქრისტიან და ინდუს ქალს და გოგონას ათხოვებენ იძულებით მუსლიმ კაცზე. მთავრობამ ვერ შეძლო ასეთი იძულებითი ქორწინებების აღკვეთა.[3]

„Freedom House“ 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუციური გარანტიები, რელიგიის თავისუფლებისა და უმცირესობების დაცვის შესახებ, არ აისახება დისკრიმინაციულ კანონმდებლობაზე, სოციალურ შეხედულებებზე და კონფესიათაშორის ძალადობაზე. ქრისტიანი საზოგადოება იყო ღვთისგმობის საქმეებისა და ბრბოს მხრიდან ძალადობის მსხვერპლი.[4]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2016 წლის ანგარიშში პაკისტანში ქრისტიანებისა და კონვერტირებული ქრისტიანების შესახებ წერს, რომ ქრისტიანებს, ზოგადად, აქვთ უფლება თავიანთი რწმენა აღასრულონ, იარონ ეკლესიებში, მონაწილეობა მიიღონ რელიგიურ აქტივობებში და იქონიონ საკუთარი სკოლები და ჰოსპიტალები. ევანგელიზმი, თავისი ბუნებიდან გამომდინარე, გულისხმობს ქადაგების ვალდებულებას. პირი, რომელიც რწმენის პროპაგანდას ეწევა და მოუწოდებს სხვას კონვერტირდეს, შეიძლება ღვთისგმობის ბრალდების მსხვერპლი გახდეს. ევანგელისტური ქრისტიანული მოძღვრების მიმდევარი ქრისტიანები უფრო დიდი რისკის ქვეშ არიან, ვიდრე ის ქრისტიანები, რომლებიც საჯაროდ არ აქტიურობენ. როგორც ევანგელისტი, ასევე არა-ევანგელისტი ქრისტიანები განიცდიან დისკრიმინაციას და არიან იერიშების სამიზნეები თავიანთი რწმენის გამო.

ქრისტიანების მიმართ დისკრიმინაცია არსებობს დასაქმებისა და განათლების სფეროში ბევრ ასპექტში. ვრცელდება ინფორმაციები ქრისტიანების და ასევე ქრისტიანების დამცველი ადვოკატების, ჟურნალისტების და ადამიანის უფლებათა აქტივისტების მიმართ შევიწროვების, ძალადობისა და მუქარების შესახებ; ასევე, თავდასხმების შესახებ არა-სახელმწიფო აქტორების მხრიდან, რასაც ზოგჯერ მსხვერპლიც ახლავს; დაბალი ფენის წარმომადგენელი ქრისტიანები უფრო დიდ დისკრიმინაციას განიცდიან, ვიდრე შედარებით მაღალი სოციალურ-ეკონომიკური სტატუსის მქონე ქრისტიანები. რელიგიური უმცირესობები ღვთისგმობის შესახებ კანონის არაპროპორციული გამოყენების მსხვერპლი არიან; კანონის გამოყენება ხდება პირადი ან პოლიტიკური ნიშნით. ზოგი ქრისტიანი ქალი გაუპატიურების, სექსუალური ძალადობის, გატაცების, იძულებითი კონვერტაციის და მუსლიმ კაცზე გათხოვების მსხვერპლი გახდა.

ანგარიშში ასევე საუბარია სახელმწიფოს მხრიდან დაცვის შესაძლებლობაზე. თუ პირს საფრთხე სახელწმიფოს მხრიდან ემუქრება, ის ვერ ისარგებლებს ხელისუფლების დაცვით. იმ შემთხვევაში თუ საფრთხე არა-სახელმწიფო აქტორებისგან მომდინარეობს, მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს კონსტიტუციური გარანტიები და მოწოდება, რომ რელიგიური უმცირესობების უფლებები იყოს დაცული, ბევრი წყარო ამტკიცებს, რომ პაკისტანის მთავრობა ვერ უზრუნველყოფს ვერც სათანადო დაცვის უზრუნველყოფას რელიგიური უმცირესობებისთვის და ვერ დამნაშავეთა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემას. ზოგიერთი წყარო ამტკიცებს, რომ პოლიციაში შეღწევას ახერხებენ ექსტრემისტები, რის შემდეგაც, მათ ხელი მიუწვდებათ პირთა პერსონალურ მონაცემებზე. გავრცელებული ინფორმაციით, პოლიციამ ვერ შეძლო ეფექტურად გამოეძიებინა, დაეკავებინა და სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიეცა დამნაშავეები რელიგიური უმცირესობების წინააღმდეგ საზოგადოების მხრიდან ჩადენილი დანაშაულების შემთხვევებში.[5]

[1] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Pakistan, 15 August 2017, available at:

[accessed 2 May 2018]

[2] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 26 April 2017, available at:

[accessed 2 May 2018]

[3] Human Rights Watch, World Report 2018 – Pakistan, 18 January 2018, available at:

[accessed 2 May 2018]

[4] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Pakistan, 19 May 2017, available at:

[accessed 2 May 2018]

[5] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Pakistan: Christians and Christian converts, May 2016, v 2.0, available at:

[accessed 2 May 2018]

მსოფლიო. აღმსარებლობითი მიმდინარეობა ბაპტიზმი. აპრილი, 2018

აღმსარებლობითი მიმდინარეობა ბაპტიზმი სექტათა ჯგუფს წარმოადგენს, რომლებიც ინგლისელი „პურიტანების“ წიაღში იღებს სათავეს. ბაპტისტთა პირველი საზოგადოება წარმოიშვა ინგლისში 1612 წელს, ხოლო 1939 წელს გადაინაცვლა ჩრდილოეთ ამერიკაში, სადაც მისი ცენტრი როდ-აილენდი გახდა. თავდაპირველად ამ სექტას წარმატება არ გააჩნდა, მაგრამ XVIII საუკუნის დასასრულს შეიქმნა „საქადაგო კავშირი“, რომლის მიზანი იყო ამერიკის შავკანიანთა შორის ისეთი ქრისტიანობის გავრცელება, რომელიც თავისუფალი იქნებოდა ზედმეტი დოგმატებისაგან, რიტუალებისაგან და აუცილებელი სიმბოლური ნიშნებისაგან. ამ მიმართულებამ მხარდაჭერა ჰპოვა მდიდარ ამერიკელთა შორისაც. გაჩნდა სახლები ობოლთა და მოხუცთათვის, სკოლები, კურსები, საავადმყოფოები და უამრავი მოხალისე მქადაგებელი. ამ დროიდან ბაპტიზმი იზიდავს ახალ მიმდევრებს ინგლისში, გერმანიაში, ჩინეთში, იაპონიაში, ინდოეთში, პოლონეთსა და რუსეთში. საქართველოში პირველი ბაპტისტი დადასტურდა ჩვენი საუკუნის 30-იან წლებში. ამჟამად თბილისში მოქმედებს ორი ბაპტისტური საკრებულო-ეკლესია. საქართველოს მასშტაბით ბაპტიზმი ყველაზე კომპაქტურად ქვემო ქართლშია გავრცელებული.

განსაკუთრებული წარმატება ბაპტიზმმა აშშ-ში ჰპოვა. 1814 წელს აქ დაარსებულმა „ბაპტისტურმა კავშირმა“ დიდძალი სახსრები შეიძინა და თავისი პროპაგანდით მთელი მსოფლიო მოიცვა. 1976 წელს ამერიკელთა 20% თავს ბაპტისტად მიიჩნევდა. პროტესტანტიზმის ტრადიციის მიმდევარი ბაპტისტები რწმენის ერთადერთ წყაროდ ბიბლიას თვლიან. აღიარებენ პირად ხსნას იესო ქრისტეს გამომხსნელი მსხვერპლისადმი რწმენის მეშვეობით და ღმერთის მიერ ხსნისათვის მორწმუნეთა შერჩევას. დროთა განმავლობაში ბაპტიზმი დაიყო მრავალ განშტოებად. დაყოფა დაიწყო ჯერ კიდევ XVII საუკუნის ბოლოს, როდესაც ბაპტისტები დაიყვნენ „კერძოდ“ ანუ „პარტიკულარულებად“ (რომელთაც აითვისეს კალვინის მოძღვრება აუცილებელი წინასწარ განსაზღვრულობის შესახებ) და „ზოგადებად“ ანუ „საერთოებად“ („თავისუფალი ნების ბაპტისტებად“, რომელნიც აღიარებდნენ ღმერთის მხსნელი მადლის საყოველთაო ხასიათს, რომელიც ადამიანის თავისუფალი ნებით მიიზიდება). ადრე „კერძო“ ბაპტისტები უარყოფდნენ ფიცს, სამხედრო სამსახურს და სასამართლოს, მაგრამ ამჟამად ისინი არ ამჟღავნებენ სახელმწიფო და სამოქალაქო ვალდებულებათა აშკარა უარყოფას.

ბაპტისტები აღიარებენ „საყოველთაო მღვდლობის“ პრინციპს, უარყოფენ სასულიერო წოდებას, როგორც მორწმუნეებსა და ღმერთს შორის შუამავალს; არ აღიარებენ წმინდანებს, წმინდა საგნებს, ხატებს, ჯვრის გამოსახვას, ბერ-მონაზვნობას, საეკლესიო საიდუმლოებებს და ა.შ. მათი ნათლობისა და „პურის განტეხვის“ რიტუალები სიმბოლურ ხასიათს ატარებენ.

არსებობენ იუდაიზმისადმი ტენდენციით გამორჩეული ბაპტისტები, მაგალითად: „მეშვიდე დღის ბაპტისტები“, რომლებიც შაბათს დღესასწაულობენ. „ქრისტიანული ბაპტისტები“ უარყოფენ სამების დოგმატს, სწავლებას ჯოჯოხეთისა და ეშმაკის შესახებ და ქრისტიანულ დღესასწაულებს. არსებობენ ბაპტისტები, რომლებიც ებრაული აპოკრიფული წიგნების მიხედვით ასწავლიან ევას ორი მემკვიდრეობის შესახებ, რომელთაგან ერთ-ერთი თითქოსდა ეშმაკისგანაა.

ბაპტიზმის ყველა განშტოება გაერთიანებულია ბავშვთა მონათვლის საერთო უარყოფით. ბაპტისტები ამტკიცებენ, რომ (ჩვილები) ქრისტიანთა შვილები უკვე განწმენდილნი არიან ქრისტეს სისხლით, ამიტომ მათი მონათვლის საჭიროება აღარაა. ამასთან, ისინი იმოწმებენ ქრისტეს მოწოდებას მოწაფეებისადმი: „წადით და ასწავლეთ ყველა ხალხს, და ნათელი ეცით მამის და ძის და სულის წმიდის სახელით“ (მათე 28, 19). ამ სიტყვებში ისინი ხედავენ მოსაზრებას, რომ მოციქულებს დაევალათ მოენადირებინათ უფროსები და არა ბავშვები.

ბაპტისტებს, როგორც სხვა პროტესტანტებს, არ გააჩნიათ ეკლესიის შესახებ მკაფიო სწავლება. „მე არ ძალმიძს ჩამოვაყალიბო ეკლესიის შესახებ ჩვენი სწავლება“ – თქვა ფილიასმა, ბაპტისტთა ერთერთმა ხელმძღვანელმა 1937 წელს ედინბურგში, ბაპტისტთა კონფერენციაზე.

ბაპტისტების, ისევე როგორც სხვა სექტანტების, ერთერთი მთავარი დამახასიათებელი თვისებაა თავიანთი უცილობელი გადარჩენისადმი რწმენა. იგი გამომდინარეობს პროტესტანტული სწავლებიდან, რომ ხსნა თითქმის ავტომატურადაა დაკავშირებული ქრისტეს რწმენასთან. ბაპტისტები ამ მოსაზრების დასამტკიცებლად ეყრდნობიან წმიდა წერილიდან ამოღებულ ცალკეულ ფრაზებს. არ შეიძლება ითქვას, რომ ბაპტისტები სრულიად უარყოფენ კეთილ საქმეებს, მაგრამ მათ აღმსარებლობაში მთავარი მოთხოვნა ცხოვნებისთვის – რწმენაა; მათთვის მეორე პლანზე გადადის ადამიანის პირადი მოღვაწეობა საკუთარი სულის განწმენდისთვის. ბაპტისტები ნაკლებ ყურადღებას აქცევენ ქრისტიანის უხილავ ღვაწლს.

ბაპტისტთა ორგანიზაცია იმართება დემოკრატიული პროცედურის საფუძველზე. სათავეში მას უდგანან სათათბიროები, რომლებიც, სხვადასხვა დარღვევათა შემთხვევაში განკვეთენ დამნაშავე ადამიანებს. ბაპტისტებს გააჩნიათ საკუთარი უნივერსიტეტები, გაზეთები, გამომცემლობები, მისიონერული საზოგადოებები. ბაპტიზმი ერთერთი ყველაზე ფართოდ გავრცელებული პროტესტანტული მიმდინარეობაა, რომელსაც მსოფლიოში დაახლოებით 75 მილიონი მიმდევარი ჰყავს.[1] [2] [3]

[1] გაზეთი „საპატრიარქოს უწყებანი“, #17, 1999წ. ანტიერეტიკული დამატება; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://www.orthodoxy.ge/apologetika/baptizmi.htm [ნანახია: 20 აპრილი, 2018]

[2] მართლმადიდებლური ჟურნალი „კარიბჭე“; ბაპტიზმი; 6 მაისი, 2005; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://karibche.ambebi.ge/skhvadaskhva/cru-modzghvrebebi/301-baptizmi.html [ნანახია: 20 აპრილი, 2018]

[3] The Tbilisi Times; რით განსხვავდება ევანგელურ ბაპტისტური ეკლესია სხვა ქრისტიანული მიმდინარეობებისგან?! 27 მაისი, 2016; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://www.ttimes.ge/archives/63644 [ნანახია: 20 აპრილი, 2018]

მსოფლიო. უკანასკნელი დღეების წმინდანთა იესო ქრისტეს ეკლესია. აპრილი, 2018

უკანასკნელი დღეების წმინდანთა იესო ქრისტეს ეკლესია (Church of Jesus Christ of Latter-day Saints) ე.წ. მორმონთა ეკლესიაა. მორმონს უწოდებენ ადამიანს, რომელიც ჯოსეფ სმითის მიერ აშშ-ში 1830 წელს დაარსებული რელიგიის წევრია. ტერმინი მორმონი მომდინარეობს მორმონთა წიგნიდან, რომელიც სმითმა 1830 წელს გამოაქვეყნა, დღესდღეობით კი მორმონიზმი საერთაშორისო მოძრაობაა. მოცემული რელიგიისთვის ოჯახი, ავტორიტეტის (უფროსის) პატივისცემა, წესრიგი და მისიონერული სამუშაო ყველაზე მნიშვნელოვანია. მორმონებს გააჩნიათ მკაცრი შეზღუდვა ალკოჰოლზე, თამბაქოზე, ყავასა და ჩაიზე. მათთვის ასევე მნიშვნელოვანია განათლება და სამუშაო ეთიკა. მორმონთა მთავარი ეკლესია სოლტ ლეიქ სითიშია, შტატ იუტაში. მორმონიზმის მიმდევარია, დაახლოებით, 11 მილიონი ადამიანი, რომელთა ნახევარიც აშშ-ში ცხოვრობს, დანარჩენი – ლათინურ ამერიკაში, კანადაში, ევროპაში, აფრიკაში, ფილიპინებსა და ოკეანეთში.

მორმონიზმის ისტორია 1823 წლიდან იწყება, როდესაც ჯოსეფ სმითს ჰქონდა ხილვა, რომელშიც მას გამოეცხადა ანგელოზი სახელად მორონი. მან სმითს მოუთხრო გრავირებული ოქროს ჭურჭლის შესახებ, რომელიც მახლობელ ბორცვზე იყო დამარხული. სმითის თქმით, მან მიიღო ინსტრუქცია მორონისგან. ოთხი წლის შემდეგ მან მიაგნო ამ ჭურჭელს და მასზე გრავირებული ტექსტი ინგლისურად თარგმნა: ასე დაიწერა მორმონის წიგნი.

სმითის მიხედვით, მორმონი იყო ე.წ. ძველი ამერიკელი წინასწარმეტყველი, რომელმაც ჭურჭელზე გრავირებული ტექსტი დატოვა. ტექსტში მოთხრობილი იყო ებრაული ოჯახის ისტორია: მის მიხედვით, ეს ოჯახი ჯერ კიდევ ქრისტემდე რამდენიმე საუკუნით ადრე ამერიკაში ჩამოსულა და დაუწყია იმავე წინასწარმეტყველებების ქადაგება, რაზეც ძველ აღთქმაშია საუბარი. მორმონისტური ეკლესია მილენიალისტურია (რწმენა, რომ განკითხვის დღემდე ქრისტე მეორედ მოვა და დაამყარებს ათასწლიან მშვიდობიან მმართველობას). მორმონებისთვის ასევე მისაღებია პოლიგამია. თავად სმითსაც რამდენიმე ცოლი ჰყავდა. მორმონებმა შემოიღეს კოლექტიური მფლობელობის ცნებაც.

მორმონთა რწმენა გარკვეულწილად ორთოდოქსული ქრისტიანული ეკლესიისას ემთხვევა, თუმცა არის განსხვავებებიც. წიგნის ერთ-ერთი თავი რწმენაზე ხაზს უსვამს ღმერთის არსებობას, ასევე მისი ძის, იესო ქრისტესი და სულიწმიდის. მაგრამ მისთვის ეს სამი განსხვავებული სუბიექტია (დოქტრინა, რომელიც ტრითეიზმის სახელითაა ცნობილი), ვიდრე ერთი პერსონა სამებაში. მორმონებს სწამთ, რომ ქრისტე იმისთვის მოევლინა ქვეყანას, რომ გადაერჩინა იგი, ასევე მათ სწამთ რომ ის მკვდრეთით აღსდგა, თუმცა მათ სჯერათ, რომ ადამიანის ბედს მისი ქმედებები და ღმერთის მოწყალება განსაზღვრავს.[1]

რიტუალები და ცერემონიები

მორმონიზმი ლიტურგიის კუთხით უბრალო რწმენად მიიჩნევა, რადგან ის რთული და საზოგადო რიტუალებისა და წეს-ჩვეულებების ნაკლებობას განიცდის. ამის მიუხედავად, კერძო საეკლესიო რიტუალები შედარებით დახვეწილია. მორმონები ბავშვს რვა წლამდე არ ნათლავენ, თუმცა ჩვილ მორმონს სხვების თანდასწრებით ლოცავენ და აკურთხებენ. სხვა რიტუალების მსგავსად, ჩვილის კურთხევა ეკლესიის მღვდლის მიერ ტარდება.

თანამედროვე წმინდანების იესო ქრისტეს ეკლესიის მღვდლობა (Church of Jesus Christ of Latter-day Saints) ორ ნაწილად შეიძლება დაიყოს: აარონიული, რომელიც შედარებით დაბალ რანგს გულისხმობს და მასზე ზემოთ მდგომი, ე.წ. მელქისედეკი. მღვდლად კურთხევა დასაშვებია მხოლოდ მამრობითი სქესისთვის 12 წლის ასაკიდან აარონიული მღვდლობისთვის და 18 წლიდან მელქისედეკთათვის.

ყველაზე გავრცელებული მორმონული რიტუალი, რომელიც რელიგიის მიმდევრებისთვის წეს-ჩვეულებად იქცა, გულისხმობს მორმონების ერთად ხშირად შეკრებასა და პურისა და ღვინის გაზიარებას იესო ქრისტეს საპატივსაცემოდ. მოცემული ტრადიცია ყოველკვირეული შეკრების პრაქტიკად გადაიქცა. წეს-ჩვეულებაში მონაწილეობს მღვდელიც, რომელიც პურსა და წყალს იესო ქრისტეს უძღვნის ლოცვის საშუალებით, და ამით, მორმონები გამოხატავენ ღმერთის მიმართ მორჩილებას, ასევე ხაზს უსვამენ და იხსენებენ იესო ქრისტეს ღვაწლს.

ნათლობა, როგორც წესი, იმართება სამლოცველოში. ეს წეს-ჩვეულება მაშინვე ხორციელდება, რაც ბავშვს რვა წელი შეუსრულდება და მისი განხორციელება შესაძლებელია ერთი აარონელი მღვდლის მიერ, რომელიც ამავე დროს შეიძლება იყოს ბავშვის მამა ან მისი მოზარდი მეგობარი. ნათლობის პროცესს კი მელქისედეკი მღვდელი განკარგავს და წარმართავს. გარდა ამისა, ის მოზარდები, რომლებიც მორმონულ რელიგიას მოზარდობაში უერთდებიან, მსგავს პროცესს გადიან.

ნათლობის რიტუალი გრძელდება ახლად მონათლულისთვის წმიდა სულის საჩუქრის გადაცემით. აღნიშნულ პროცესს ახორციელებს მელქისედეკი, რომელიც ბოძებულს გადასცემს მონათლულს.

მორმონულ რიტუალებს მხოლოდ მისი წევრები ესწრებიან. მისი მონაწილეები დებენ ფიცს, რომ არ გაამჟღავნებენ რიტუალის სპეციფიკურობას. თავად მორმონულმა ეკლესიამ კი, თავის მხრივ, გამოსცა რიტუალების ზოგადი აღწერა. ტაძრის ყველაზე მნიშვნელოვანი და მთავარი რიტუალი შეწირულობაზეა დამყარებული და საღმრთო ისტორიების გადმოცემას გულისხმობს, მათ შორის დედამიწის შექმნასა და ედემის ბაღის მოვლენებს. გამომდინარე იქიდან, რომ მორმონებისთვის ოჯახი ძალიან მნიშვნელოვანია, დიდი ადგილი უჭირავს საოჯახო რიტუალებსაც, რაც გულისხმობს იმას, რომ წყვილი მორმონები  სამუდამოდ ერთად ყოფნას იფიცებიან, ბავშვები კი – მშობლების მიმართ მორჩილებასა და თავდადებას. ორივე რიტუალისას მორმონები სპეციალურ სამოსშია არიან გამოწყობილნი.

მორმონული ტაძრის ერთ-ერთი რიტუალი ეძღვნება გარდაცვლილებს. ეკლესიის დოქტრინა ამბობს, რომ მათ, ვინც კვდებიან ჭეშმარიტი სახარების ცოდნის გარეშე, უნდა მიეცეთ შანსი, რომ მისი სწავლება საიქიო ცხოვრებაში შეიმეცნონ. მორმონის პირდაპირი მოვალეობაა, გამოიკვლიოს საკუთარი წარმომავლობა და წინაპრები და ამის შესაბამისად წარმართოს საღმრთო წეს-ჩვეულებები.

ასევე, მორმონების რიტუალი ითვალისწინებს ადამიანის სიკვდილის შემდგომ წარსამართ პროცესსაც. მორმონის დაკრძალვა ნიშნავს მისი ოჯახის ერთად თავმოყრასა და მუდმივი ოჯახური ურთიერთობების მნიშვნელობის ხაზგასმას. გარდაცვლილ მორმონებს სპეციალურ სამოსში მოსავენ, მის საფლავთან კი მელქისედეკი მღვდელი ღმერთს გარდაცვლილის საფლავის დაცვას სთხოვს მის აღდგომამდე.[2]

[1] Encyclopedia Britannica; Mormon; written by: John Gordon Melton; available at: https://www.britannica.com/topic/Mormonism [accessed 20 April 2018]

[2] Patheos; Religion Library: Mormonism; available at: http://www.patheos.com/Library/Mormonism/Ritual-Worship-Devotion-Symbolism/Rites-and-Ceremonies [accessed 20 April 2018]