დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 24-31 დეკემბერი, 2018

ერაყმა შობა ოფიციალურ დღესასწაულად გამოაცხადა – „ერაყის ხელისუფლება მთელი ქვეყნის მასშტაბით შობას ოფიციალურ დღესასწაულად აცხადებს. ვულოცავთ ამ დღეს ყველა ჩვენ ქრისტიან მოქალაქეს, ყველა ერაყელს და მათ, ვინც მსოფლიოში შობას ზეიმობს“, – ნათქვამია მინისტრთა კაბინეტის განცხადებაში.[1]

გიულენის ორგანიზაციასთან კავშირის ბრალდებით 22 ადამიანი დააკავეს – ოპერაცია ბურსას პროვინციაში ჩატარდა. ჩხრეკის შედეგად, სამართალდამცავებმა უცხოური ვალუტა და აკრძალული ლიტერატურა ამოიღეს. 14 დეკემბერს, სტამბოლის პროკურატურამ, ფეტოს საქმიანობის გამოძიების ფარგლებში, 219 თურქი სამხედროს დაკავების ორდერი გასცა.[2]

პაკისტანმა ფეტო ტერორისტულ ორგანიზაციად გამოაცხადა – გადაწყვეტილება ქვეყნის უმაღლესმა სასამართლომ მიიღო. ამავე გადაწყვეტილებით, ქვეყანაში გიულენის ორგანიზაციის მიერ დაფინანსებული სკოლები თურქეთის სახელმწიფო ფონდ „მაარიფს“ გადაეცა.[3]

თურქეთმა აზერბაიჯანიდან გიულენის სავარაუდო მხარდამჭერი სტამბოლში გადაიყვანა – მეჰმეთ გელენი, რომელსაც გიულენის მხარდამჭერად მიიჩნევენ, ბელარუსში ყალბი პასპორტით ცდილობდა გადასვლას, თუმცა თურქეთის სადაზვერვო სამსახურმა მისი დეპორტაცია განხორციელა.[4]

ერდოღანის შეურაცხყოფისთვის თურქეთში რამდენიმე ტელეკომპანია დააჯარიმეს – ამის მიზეზი სატელევიზიო გადაცემების წამყვანების მხრიდან პრეზიდენტის შეურაცხყოფა და სამოქალაქო დაუმორჩილებლობისკენ მოწოდება გახდა. მარეგულირებელმა კომისიამ წამყვანებს ბოდიშის მოხდა და საკუთარი სიტყვების უკან წაღება მოსთხოვა. გადაცემები დროებით დაიხურა და ტელეკომპანიებს ფინანსური სანქციები დაეკისრათ. პრეზიდენტის შეურაცხყოფა თურქეთში კანონით ისჯება.[5]

ავღანეთის დედაქალაქში სამთავრობო შენობებთან მომხდარ თავდასხმას 43 ადამიანი ემსხვერპლა – შინაგან საქმეთა სამინისტროში აცხადებენ, რომ მას შემდეგ, რაც დონალდ ტრამპმა ავღანეთიდან ამერიკელი სამხედროების გამოყვანის შესახებ განაცხადა, ქვეყანაში უსაფრთხოების თვალსაზრისით ვითარება გაუარესდა. მორიგი ტერაქტი ავღანეთის დედაქალაქის ცენტრში 24 დეკემბერს განხორციელდა. ასაფეთქებელი მოწყობილობა სამთავრობო რაიონში ამოქმედდა, აფეთქების შემდეგ კი საზოგადოებრივი შრომის სამინისტროს შენობაში შეიარაღებული ადამიანები შევიდნენ და უწყების თანამშრომლები მოკლეს. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია; ვარაუდობენ, რომ ტერაქტის უკან დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფო ან თალიბანი დგას.[6]

ანტისახელისუფლებო აქციებზე სუდანში 19 ადამიანი დაიღუპა – სუდანში, უსაფრთხოების ძალებმა ანტისამთავრობო დემონსტრაციის დასაშლელად ცრემლსადენი გაზი გამოიყენა. ინციდენტი დედაქალაქ ხარტუმის მახლობლად მოხდა. პარასკევის ლოცვის შემდეგ აქტივისტები ომდურმანის მეჩეთის გარეთ შეიკრიბნენ და ოპოზიციის ცხრა წევრის დაკავება გააპროტესტეს. დემონსტრაცია გაიმართა ხარტუმის ჩრდილოეთითაც. ოფიციალური ინფორმაციით, ანტისამთავრობო აქციების დროს სუდანში ცხრა დღის განმავლობაში 19 ადამიანი დაიღუპა და 397 დაშავდა, მათგან 178 პოლიციელი. ორგანიზაციის „Amnesty International“ ინფორმაციით, დაღუპულია 37 ადამიანი. სუდანის ზოგიერთ ქალაქში საგანგებო მდგომარეობაა გამოცხადებული. ადგილობრივების უკმაყოფილება პურზე ფასის ზრდამ გამოიწვია.[7]

ისლამური სახელმწიფოს მოკავშირეებმა ნიგერიის საპორტო ქალაქი ბაგა დაიკავეს – ასობით ადამიანი იძულებული გახდა საცხოვრებელი სახლები დაეტოვებინა მას შემდეგ, რაც 26 დეკემბერს მეთევზეების ქალაქში მებრძოლებმა დროშა აღმართეს. გავრცელებული ინფორმაციით, მებრძოლებმა სამხედრო ბაზაზე არსებული იარაღიც ჩაიგდეს ხელში. სამხედრო ძალების წარმომადგენლები ქალაქის დაცემას უარყოფენ და აცხადებენ, რომ იერიში მოიგერიეს.[8]

ბანგლადეშის საპარლამენტო არჩევნები პრემიერ შეიხ ჰასინას პარტიამ მოიგო – საარჩევნო კომისიის ინფორმაციით, ჰასინას პარტიამ მოკავშირეებთან ერთად 300-ადგილიან პარლამენტში 288 მანდატი მოიპოვა. ოპოზიცია არჩევნების შედეგებს არ აღიარებს და ხელახალ არჩევნებს ითხოვს. შეიხ ჰასინა ბანგლადეშის მთავრობას ზედიზედ მესამე ვადით უხელმძღვანელებს. ბოლო მონაცემებით, ბანგლადეშში არჩევნებისას დაპირისპირებას, სულ ცოტა, 17 ადამიანი ემსხვერპლა.[9]

[1] VOA; Christmas declared national holiday in Iraq; 25 December, 2018; available at: https://www.voanews.com/a/christmas-is-declared-national-holiday-in-iraq/4716288.html

[2] იმედის ახალი ამბები; გიულენის ორგანიზაციასთან კავშირის ბრალდებით თურქეთში 22 ადამიანი დააკავეს; 24 დეკემბერი, 2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/90809/giulenis-organizatsiastan-kavshiris-braldebit-turqetshi-22-adamiani-daakaves

[3] Anadolu Agency; Pakistani court declares FETO a terror group; 28 December, 2018; available at: https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/pakistani-court-declares-feto-a-terror-group/1350654?fbclid=IwAR0ylnd5CFCeEDrnV2AmOZOPARh6I_vxp5OQvMjRSWkmIOApITr7dLpDh4U

[4] Anadolu Agency; Turkish intel returns wanted FETO terror group member; 29 December, 2018; available at: https://www.aa.com.tr/en/turkey/turkish-intel-returns-wanted-feto-terror-group-member/1351678

[5] იმედის ახალი ამბები; ერდოღანის შეურაცხყოფისთვის თურქეთში რამდენიმე ტელეკომპანია დააჯარიმეს; 27 დეკემბერი, 2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/91080/erdoganis-sheuratskhkopistvis-turqetshi-ramdenime-telekompania-daajarimes

[6] France 24; Death toll in Kabul attack rises to 43: Health Ministry; 25 December, 2018; available at: https://www.france24.com/en/20181225-death-toll-kabul-attack-rises-43-health-ministry?fbclid=IwAR3xJkLiT_IP7nVKqr420Q72xYyOu1g5A7RoEigP8RrEcyOcV5clKzNQvRA

[7] BBC; Tear gas used as Sudan protests continue; 28b December, 2018; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-46700412

[8] Islamic State linked militants seize Nigeria’s Baga town; 28 December, 2018; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-46705837

[9] BBC; Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins landslide in disputed vote; 31 December, 2018; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-46718393

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 16-23 დეკემბერი, 2018

ინდოეთში 3 წლის გოგო მეზობელმა გააუპატიურა – პოლიციამ ბავშვი გულწასული იპოვა და საავადმყოფოში გადაიყვანა. ადგილობრივებმა დამნაშავე 40 წლის მამაკაცი იპოვეს და მას თავს დაესხნენ. პედოფილი პოლიციამ დააკავა. ინდოეთში ყოველ 155 წუთში ერთხელ 16 წლამდე ბავშვს და ყოველ 13 საათში ერთხელ 10 წლამდე ბავშვს აუპატიურებენ.[1]

ვლადიმერ პუტინმა იეჰოვას მოწმეები დაიცვა – რუსეთის პრეზიდენტმა „სრული სისულელე“ უწოდა იეჰოვას მოწმეების ექსტრემისტული ორგანიზაციების სიაში შეყვანას. მისი თქმით, ხელისუფლებას შეუძლია და უნდა იყოს კიდეც რელიგიური უმცირესობების მიმართ უფრო ლიბერალური. „იეჰოვას მოწმეებიც ქრისტიანები არიან. რისთვის დევნით მათ, ვერ ვხვდები“, – განაცხადა პუტინმა. იეჰოვა მოწმეები ექსტრემისტულ ორგანიზაციად რუსეთის უზენაესმა სასამართლომ 2017 წლის აპრილში გამოაცხადა. 2012 წლის მონაცემებით, რუსეთში 200 ათასამდე იეჰოვას მოწმე ცხოვრობს.[2]

მსოფლიოში 2018 წელს 80 ჟურნალისტი მოკლეს – მოკლული ჟურნალისტების ნახევარზე მეტი 5 ქვეყანაზე მოდის: ავღანეთი (15), სირია (11), მექსიკა (9), იემენი (8) და ინდოეთი (6). აშშ-ში ივნისში „Capital Gazzetta“-ზე თავდასხმას ასევე 6 ჟურნალისტი ემსხვერპლა. მსოფლიოში ამჟამად 348 ჟურნალისტია დაპატიმრებული.[3]

ეუთოს ანგარიში: ჩეჩნეთში ხალხს აწამებენ, იტაცებენ და გაუსამართლებლად სჯიან – ორგანიზაციის მიერ გამოქვეყნებულ დოკუმენტში წერია, რომ ჩეჩნეთის ხელისუფლება მიმართავს წამებას, ხალხის გატაცებას, გაუსამართლებლად დასჯას და ადამიანის უფლებების სერიოზულ დარღვევას. ექსპერტების თქმით, მსხვერპლი მოიცავს, როგორც სექსუალური უმცირესობების წარმომადგენლებს, ასევე, უფლებადამცველ აქტივისტებს, ადვოკატებს, დამოუკიდებელი მედიის თანამშრომლებს და სამოქალაქო საზოგადოებრივ ორგანიზაციებს. გარდა ამისა, ანგარიშის ავტორები მუშაობისას შეესწრნენ თუ როგორ ახდენდნენ მთავრობის წევრები ჟურნალისტებისა და სამოქალაქო საზოგადოების აქტივისტების დაშინებას. ანგარიშში ჩეჩნეთი გამოყოფილია როგორც საგანგებო შემთხვევა – გამონაკლისი, სადაც სტაბილურობის შენარჩუნებისთვის, დაუსჯელობის მიმართ შემგუებლობის სპეციალური რეჟიმი მოქმედებს.[4]

ალ-შაბაბმა ისლამურ სახელმწიფოს სომალიში ომი გამოუცხადა – 42-წუთიან ვიდეო მიმართვაში ალ-შაბაბის ერთერთმა ლიდერმა ტერორისტული დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო“ სომალიში მიმდინარე ჯიჰადისტურ საქმიანობაში დაადანაშაულა. დაჯგუფების სპიკერმა თავის მებრძოლებს ISIS-ზე იერიშების გაძლიერებისკენ მოუწოდა და დაჯგუფებას „მომაკვდავი დაავადება“ უწოდა.[5]

[1] BBC; Three-year-old assaulted on Dehli bus rape anniversary; 17 December, 2018; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46588740

[2] იმედის ახალი ამბები; ვლადიმერ პუტინმა იეჰოვას მოწმეები დაიცვა; 18 დეკემბერი, 2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/90052/vladimer-putinma-iehovas-motsmeebi-daitsva

[3] South China Morning Post; 80 dead, 348 injured: violence against journalists reached unprecedented level this year; 19 December, 2018; available at: https://www.scmp.com/news/world/article/2178494/80-dead-358-jailed-violence-against-journalists-reached-unprecedented

[4] Radio Liberty / Radio Free Europe; OSCE cites torture, executions among grave rights violations in Chechnya; 20 December, 2018; available at: https://www.rferl.org/a/osce-cites-torture-executions-among-grave-rights-violations-in-chechnya/29667900.html?fbclid=IwAR2SOiZiZ7v7WbyJ7RtNQ3iI0_zlCQvH6dxQfnHkHR-nrJ-tQ-xtwqLkibg

[5] BBC; Al-Shabab declares war on IS in Somalia; 21 December, 2018; available at: https://www.bbc.com/news/live/world-africa-46590730?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=5c1cb0bd3a2f470665a24391%26Al-Shabab%20declares%20war%20on%20IS%20in%20Somalia%262018-12-21T09%3A27%3A40.120Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:14ad4259-75ea-4d3a-91e8-f7f64b158118&pinned_post_asset_id=5c1cb0bd3a2f470665a24391&pinned_post_type=share

ეგვიპტე. რელიგიათაშორისი ქორწინება; სახელმწიფო დაცვის ხელმისაწვდომობა. დეკემბერი, 2018

ეგვიპტის კანონმდებლობა ქორწინებისა და პირადი სტატუსების შესახებ ძირითადად შეესაბამება პიროვნების რელიგიურ ჯგუფს. მაგალითად, მუსლიმი ქალი კანონიერად ვერ გაჰყვება ცოლად არა მუსლიმ მამაკაცს. თუ მუსლიმი ქალი არა მუსლიმ მამაკაცს არაოფიციალურად გაჰყვება ცოლად, ის სერიოზული სოციალური შევიწროვების ობიექტი შეიძლება გახდეს. ისლამური რელიგიური კანონების მთავრობისეული ინტერპრეტაციით, ასეთ ქორწინებაში გაჩენილი ბავშვები შესაძლებელია განთავსდნენ მუსლიმი მამაკაცი მეურვის დაცვის ქვეშ.[1]

ეგვიპტეში არაადეკვატურია ქალების დაცვა სექსუალური და გენდერზე დაფუძნებული ძალადობისგან; ასევე, დისკრიმინაციისგან კანონმდებლობასა და პრაქტიკაში – კერძოდ პირადი სტატუსის შესახებ კანონები, რომლებიც არეგულირებენ განქორწინებას.[2] ქალები კვლავ განიცდიან დისკრიმინაციას განქორწინების, ბავშვზე მეურვეობის უფლებისა და მემკვიდრეობის საკითხებში.[3]

ეგვიპტის პირადი სტატუსის შესახებ კანონის მიხედვით, ქვეყანაში რელიგია ამოსავალია იდენტობისთვის. სამი აღიარებული რელიგიური ინსტიტუცია განსაზღვრავს პირადი სტატუსის საკითხებს, როგორიცაა მათ შორის ქორწინება, განქორწინება და მემკვიდრეობა. მუსლიმების შემთხვევაში პირად სტატუსთან დაკავშირებული საკითხები შარიათის კანონებით რეგულირდება და ეს კანონები აღიარებულია სასამართლოს მიერ. ქრისტიანებსა და იუდეველებთან მიმართებაში პირად სტატუსთან დაკავშირებული საკითხები რეგულირდება მათი რელიგიური დოქტრინების შესაბამისად, რაც ადმინისტრაციული გადაწყვეტილების შესაბამის ძალას ატარებს ეგვიპტის სასამართლოში.

ეგვიპტე კონსერვატული ქვეყანაა და ქორწინების გარეშე ურთიერთობა არაა მიღებული არც ურბანულ სივრცეში და არც პერიფერიებზე. სახელმწიფო მუსლიმების ქორწინების ადმინისტრირებას შარიათის კანონების შესაბამისად ახდენს; ქრისტიანებისა და იუდეველების შემთხვევაში, შესაბამისი რელიგიური ინსტიტუციების ნებართვაა საჭირო, ვიდრე სახელმწიფო ქორწინებას დაარეგისტრირებს. საბოლოოდ, ყველა ქორწინება უნდა დარეგისტრირდეს იუსტიციის სამინისტროში, რომელიც ქორწინების ოფიციალურ მოწმობას გასცემს.

შარიათის კანონის თანახმად, მუსლიმ კაცს არა მუსლიმი ქალი შეუძლია ისე შეირთოს ცოლად, რომ ეს უკანასკნელი არ კონვერტირდეს ისლამზე; მუსლიმი ქალი კი ვერ გაჰყვება ცოლად არა მუსლიმ კაცს თუ ეს უკანასკნელი არ კონვერტირდება ისლამზე. ეგვიპტეში სამოქალაქო ქორწინება არ არსებობს და ყველა რელიგიური ინსტიტუცია ამის წინააღმდეგია. საზღვარგარეთ დაქორწინების შემთხვევაში, წყვილი ეგვიპტეში აღიარებას მოიპოვებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ ქორწინება იქნება პერსონალური სტატუსის შესახებ კანონმდებლობით დადგენილ სტანდარტების შესაბამისი. მაგალითად, თუ მუსლიმი ქალი ცოლად გაჰყვება არა მუსლიმ კაცს საზღვარგარეთ, ეგვიპტეში ქორწინების აღიარება არ მოხდება.[4]

ეგვიპტეში არ არსებობს კონკრეტული საკანონმდებლო ნორმა, რომელიც რელიგიათაშორის ქორწინებას აკრძალავს; თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ ეგვიპტეში ისლამი წარმოადგენს კანონმდებლობის ძირითად საფუძველს, ქვეყნის 2014 წლის კონსტიტუციის მეორე მუხლი ადგენს, რომ ოჯახთან დაკავშირებული საკითხები ისლამური კანონების მიხედვით წყდება. დარ ალ იფტა ალ მასრიას (ეგვიპტის ოფიციალური რელიგიური უწყება, რომელსაც შეუძლია რელიგიური დადგენილებების – ფატვას გამოცემა) ფატვა ადგენს, რომ მუსლიმი მამაკაცისთვის, გარკვეულ პირობებში, დასაშვებია არა მუსლიმი ქალის ცოლად შერთვა. ამავე ფატვის მიხედვით, არა მუსლიმ კაცს ეკრძალება მუსლიმი ქალის ცოლად შერთვა, რადგან არა მუსლიმი კაცი პატივს არ სცემს მუსლიმი ქალის რწმენას.[5] მუსლიმური ქვეყნების უმრავლესობაში, მათ შორის ეგვიპტეში, შერეული ქორწინება ხშირად ხდება ე.წ. ღირსების აღდგენის მიზნით ჩადენილი მკვლელობის საბაბი, რადგან მუსლიმი ოჯახის წევრები და მეზობლები არ პატიობენ თავიანთ ქალ ნათესავებს ასეთ კავშირებს.[6]

მედია საშუალება BBC 2014 წლის 24 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ რელიგიათაშორისი ქორწინება ეგვიპტეში მიუღებელია; წყვილები მზად უნდა იყვნენ, რომ მათ მძიმე საფასურის გადახდა მოუწევთ. რელიგია უკიდურესად მგრძნობიარე თემაა და ბევრი ქრისტიანი და მუსლიმი უარს აცხადებს მიიღოს ის ხალხი, ვინც ტოვებს თავიანთ კონგრეგაციას. რელიგიური ლიდერები რელიგიათაშორის ქორწინებას აღიქვამენ სხვა რელიგიის წარმომადგენლის გადაბირების მცდელობად. მათი მტკიცებით, სხვადასხვა კონფესიის წარმომადგენელთა შორის ქორწინება კულტურულად მიუღებელია ეგვიპტის სოფლებში. 2013 წელს ერთი მუსლიმი კაცი დაიღუპა და 5 დაშავდა მენიას პროვინციის სოფლად მომხდარი ინციდენტისას. ამავე ინციდენტისას, 5 ქრისტიანის სახლი დაწვეს. ჩხუბის მიზეზი გახდა მუსლიმ ქალსა და მის ქრისტიან მეზობელ კაცს შორის ურთიერთობა.[7]

ეგვიპტელი მწერალი აჰმედ ატალაჰი, რომელიც რელიგიური ნიშნით მომხდარ დაპირისპირებებს იკვლევს, ამბობს, რომ „როდესაც ქრისტიანი ქალი მუსლიმ კაცთან ქორწინების დარეგისტრირებას ცდილობს, ოფიციალური პირები მას სთხოვენ ეკლესიის მიერ გაცემულ წერილობით თანხმობას. ეგვიპტის ეკლესია უარს ამბობს ქრისტიანულ მიმდინარეობს შორის ქორწინებაზე თანხმობაზე, რომ აღარაფერი ვთქვათ სხვადასხვა რელიგიებს შორის ურთიერთობაზე“.

მთავრობა აღიარებს მხოლოდ ქრისტიანების, იუდეველებისა და მუსლიმების ქორწინებას. შარიათის მიხედვით, არა მუსლიმი კაცი უნდა კონვერტირდეს ისლამზე რათა შეირთოს მუსლიმი ქალი. არა მუსლიმ ქალს (ქრისტიანს ან იუდეველს) არ მოეთხოვება კონვერტაცია იმისთვის, რომ მუსლიმ კაცზე გათხოვდეს. თუ არა მუსლიმი ქალი კონვერტირდება ისლამზე და მისი ქმარი (თუ ის არა მუსლიმია) უარს იტყვის კონვერტაციაზე, ქალი უნდა გაშორდეს მას. ასეთ შემთხვევაში, ბავშვზე მეურვეობის უფლება დედას ერგება.

კანონმდებლობა, რომელიც არეგულირებს ქორწინებისა და პირადი სტატუსის სხვა საკითხებს, ძირითადად, ესადაგება პირის რელიგიურ ჯგუფს. მაგალითად, მუსლიმი ქალი კანონიერად ვერ დაქორწინდება არა მუსლიმ კაცზე. თუ ის ასე მოიქცევა არაოფიციალურად, საზოგადოების მხრიდან სერიოზული შევიწროვებისა და ძალადობის მსხვერპლი გახდება. ისლამური რელიგიური კანონების მთავრობისეული ინტერპრეტაციით, ასეთ ქორწინებაში გაჩენილი ბავშვები მუსლიმი მამაკაცის მეურვეობის ქვეშ განთავსდებიან.[8]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ ანგარიშში წერს, რომ ეგვიპტეში, 2015 წლის 18 ნოემბერს, მუსლიმმა ბიძებმა და ბიძაშვილებმა მოკლეს 26 წლის გოგო, რომელიც ქრისტიანობაზე კონვერტირდა და ქრისტიან კაცზე დაქორწინდა. მოკლული გოგოს მამამ, რომელიც ცდილობდა, მაგრამ ვერ შეძლო შვილის დაცვა, პოლიციას მიმართა. პოლიციამ მომხდართან დაკავშირებით გამოძიება დაიწყო. პრესაში გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, უსაფრთხოების სამსახურის მაღალი თანამდებობის პირებს, მსხვერპლის ოჯახსა და მისი ქრისტიანი ქმრის ოჯახს შორის შესარიგებელი შეხვედრა შედგა, რათა აეცილებინათ შემდგომი კონფესიათაშორისი ძალადობა სოფელში. მსხვერპლის ოჯახმა ქრისტიან ქმარსა და მის ოჯახს სოფლის სამუდამოდ დატოვება მოსთხოვა.[9]

მედია საშუალება „Deutsche Welle“ 2016 წლის 26 მაისს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერს, რომ მინიას პროვინციაში მუსლიმთა ბრბომ დაწვა ქრისტიანთა სახლები და ქრისტიანი ქალი გაშიშვლებული ატარა ქუჩებში. მიზეზი გახდა გავრცელებული ჭორი, რომ ქრისტიანი ქალის შვილს ჰქონდა ურთიერთობა მუსლიმ ქალთან. სტატიაში ნათქვამია, რომ პოლიციას სათანადო რეაგირება არ მოუხდენია და შემთხვევის ადგილას თავდასხმის დაწყებიდან ორი საათის შემდეგ მივიდა. საბოლოოდ, მომხდარის გამო 5 პირი დააკავეს და პროკურატურამ კიდევ 18 პირის დაკავების ორდერი გასცა. ასევე, ათმა პარლამენტარმა ინციდენტთან დაკავშირებით შინაგან საქმეთა მინისტრის გამოკითხვა მოითხოვა. ქრისტიანმა სასულიერო პირმა მედიასთან ინტერვიუში განაცხადა, რომ ხალხის რეაქცია არ იქნებოდა ასეთი ძალადობრივი თუ ურთიერთობა მუსლიმ კაცსა და ქრისტიან ქალს შორის იქნებოდა.[10]

[1] United States Department of State, 2015 Country Reports on Human Rights Practices – Egypt, 13 April 2016, available at:

[accessed 14 December 2018]

[2] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Egypt, 22 February 2017, available at:

[accessed 14 June 2017]

[3] Human Rights Watch, World Report 2017 – Egypt, 12 January 2017, available at:

[accessed 14 June 2017]

[4] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 20 June 2017, v 3.0, available at:

[accessed 3 April 2018]

[5] The Law Library of Congress; Prohibition of Interfaith Marriage; September, 2015; available at:

[accessed 16 November 2018]

[6] Wiley Online Library; Interfaith Marriage for Muslim Women; By Johanna Marie Buisson; 7 August, 2017; available at: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/cros.12211 [accessed 14 December 2018]

[7] BBC; Egypt: The forbidden love of interfaith romances; By Ali Gamal; 24 November, 2014; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29932094 [accessed 16 November 2018]

[8] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 20 June 2017, v 3.0, available at:

[accessed 16 November 2018]

[9] United States Department of State, 2015 Report on International Religious Freedom – Egypt, 10 August 2016, available at:

[accessed 16 November 2018]

[10] Deutsche Welle; Muslim mob burns Christian homes in Egypt over interfaith relationship; By Darko Janevic; 26 May, 2016; available at: https://www.dw.com/en/muslim-mob-burns-christian-homes-in-egypt-over-interfaith-relationship/a-19284932 [accessed 16 November 2018]

ბანგლადეში. კანონმდებლობა რელიგიათაშორისი ქორწინების შესახებ. დეკემბერი, 2018

ბანგლადეშის კონსტიტუცია ქვეყნის სახელმწიფო რელიგიად აწესებს ისლამს, თუმცა, ამავდროულად, ადგენს სეკულარიზმის პრინციპებს. კონსტიტუციით აკრძალულია რელიგიური ნიშნით დისკრიმინაცია და დადგენილია თანასწორობა ყველა რელიგიისთვის.[1] ქორწინების საკითხი ბანგლადეშში არ რეგულირდება კონსტიტუციით. ქორწინების, განქორწინებისა და შვილად აყვანის საკითხები რეგულირდება სპეციალური აქტებით, რომლებიც სხვადასხვა რელიგიის მიმდევართათვის სხვადასხვაა – ქორწინების მუსლიმური აქტი, 1974; ქორწინების ინდუისტური აქტი, 1956; ქორწინების ქრისტიანული აქტი, 1872 და ქორწინების სპეციალური აქტი, 1872. ქორწინების სპეციალური აქტი არეგულირებს შერეულ ქორწინებებს.[2]

ქორწინების სპეციალური აქტის მეორე მუხლით დადგენილია, რომ აღნიშნული აქტით ქორწინება შეუძლიათ იმ პირებს, რომლებიც არ არიან ქრისტიანობის, იუდაიზმის, ინდუიზმის, ისლამის, ბუდიზმის ან პარსის (ზოროასტრიზმის ჯგუფი) აღმსარებლები. ქორწინებისთვის მხარეები უნდა აკმაყოფილებდნენ გარკვეულ პირობებს – არცერთ მხარეს, ქორწინების მომენტისთვის, არ უნდა ჰყავდეს ცოცხალი ქმარი ან ცოლი; მამაკაცი მიღწეული უნდა იყოს 18 წლის და ქალი 14 წლის ასაკს, გრეგორიანული კალენდრით; რომელიმე მხარე თუ არ არის მიღწეული 21 წლის ასაკს, უნდა ჰქონდეს მამის ან მეურვის თანხმობა; ამასთან, მხარეები არ უნდა იყვნენ სისხლით ნათესავები.[3] აქედან გამომდინარე, მუსლიმი და ქრისტიანი ქორწინების სპეციალური აქტით ვერ დაქორწინდებიან თუ ისინი უარს არ იტყვიან თავიანთ რწმენაზე.[4]

მუსლიმ მამაკაცს შეიძლება ჰყავდეს ოთხი ცოლი, თუმცა ქორწინებისთვის მას სჭირდება უკვე არსებული ცოლების წერილობითი ნებართვა.[5] შარიათის კანონების თანახმად, მუსლიმ მამაკაცს შეუძლია დაქორწინდეს ქრისტიან ქალზე, თუმცა ამისთვის ქალი უნდა კონვერტირდეს ისლამზე. რელიგიათაშორისი ქორწინების ისლამური პრინციპები ეფუძნება ყურანს, რომელიც ადგენს, რომ არ შეიძლება ქორწინება კერპთაყვანისმცემელზე, ვიდრე ის არ იწამებს ალაჰს. აქედან გამომდინარე, რელიგიათაშორისი ქორწინება მუსლიმსა და არა მუსლიმს შორის კანონიერი იქნება თუ არა მუსლიმი კონვერტირდება. ამ შემთხვევაში წყვილს შეეძლება დაქორწინდეს ქორწინების მუსლიმური აქტის შესაბამისად.

ბანგლადეშში, მიუხედავად იმისა, რომ შერეული ქორწინების რიცხვის ზრდის მაჩვენებელი მაღალი არ არის, ასეთი ქორწინებების რაოდენობა უმნიშვნელო სულაც არაა. შერეული ქორწინება სპეციფიკურად, მაგრამ მაინც აღიარებულია კანონმდებლობით და მიღებულია საზოგადოებაში. შერეული წყვილები შეიძლება წააწყდნენ პრობლემებს, მაგრამ არა რელიგიასთან მიმართებაში. სუნიტი და შიიტი, განათლებული და გაუნათლებელი, მდიდარი და ღარიბი – ასეთი ქორწინებები შეიძლება წააწყდნენ წინააღმდეგობას, მაგრამ ეს წინააღმდეგობა იწყება ოჯახებში. თუ ოჯახი მიიღებს ქორწინებას, ასევე მოიქცევა საზოგადოებაც. ასეთ წინააღმდეგობებს ადგილი აქვს უფრო მეტად სოფლად, ვიდრე ქალაქებში, სადაც შერეული ქორწინებები უფრო ხშირია. თუმცა, შერეულ ურთიერთობას მოაქვს სერიოზული პრობლემები დაბალი სოციალურ-ეკონომიკური კლასის ხალხში. შერეულ ქორწინებაში მყოფი პირები, ხანდახან, მაგრამ არა ყოველთვის, აწყდებიან არა ძალადობრივი შევიწროვების სხვადასხვა ფორმებს ოჯახებისა და თანატოლებისგან. როგორც წესი, ასეთი დამოკიდებულება დამახასიათებელია დაბალი განათლების დონის მქონე საზოგადოებაში, საცხოვრებელი ადგილის მიუხედავად. მთავრობა ამ საკითხში არ ერევა და არც აქვს რაიმე პოლიტიკა აღნიშნულ საკითხში ან ჩარევის ან შერიგების კუთხით.[6]

[1] USDOS – US Department of State: 2017 Report on International Religious Freedom – Bangladesh, 29 May 2018

 (accessed on 13 December 2018)

[2] International Journal of Education, Culture and Society; Interreligious Marriage in Bangladesh: From Human Rights Perspective; Volume 1, Issue 2, October 2016, Pages 44-51; available at: http://article.sciencepublishinggroup.com/html/10.11648.j.ijecs.20160102.13.html [accessed 13 December, 2018]

[3] Bangladesh Legislation; The Special Marriage Act, 1872; Section 2 – Conditions upon which marriages under Act may be celebrated; 18 July, 1872; available at: http://bdlaws.minlaw.gov.bd/sections_detail.php?id=25&sections_id=124 [accessed 13 December 2018]

[4] Australia: Refugee Review Tribunal, Bangladesh: 1. Can a Christian marry a Muslim in Bangladesh (possibly under the Special Marriage Act No. 3 of 1872)? 2. Do Christians in such marriages suffer discrimination by society; the state; or their marriage partner? 3. Are women, particularly Christian women, who are married to Muslim men in Bangladesh, and who are subjected to personal abuse by their husbands, protected by the State? 4. Will the Bangladesh authorities intervene or interfere in a marital dispute? 5. What are the laws in relation to divorce in Bangladesh for a Muslim man? Does he have to have his then wife’s consent to the divorce?, 25 October 2005, BGD17577, available at:

[accessed 13 December 2018]

[5] USDOS – US Department of State: 2017 Report on International Religious Freedom – Bangladesh, 29 May 2018

 (accessed on 13 December 2018)

[6] International Journal of Education, Culture and Society; Interreligious Marriage in Bangladesh: From Human Rights Perspective; Volume 1, Issue 2, October 2016, Pages 44-51; available at: http://article.sciencepublishinggroup.com/html/10.11648.j.ijecs.20160102.13.html [accessed 13 December, 2018]

პაკისტანი. შიიტი მუსლიმების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ნოემბერი, 2018

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Minority Rights Group International პაკისტანში შიიტთა და ჰაზარას უმცირესებათა შესახებ 2018 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერს, რომ შიიტები პაკისტანის მთლიანი მუსლიმური პოპულაციის 15 პროცენტს შეადგენენ. მიუხედავად იმისა, რომ შიიტები, როგორც მუსლიმები არ არიან შებოჭილი იმ კონკრეტული შეზღუდვებით, რომლებიც სხვა რელიგიური ჯგუფების მიმართ არსებობს, ისინი სუნიტი ექსტრემისტების მიერ მაინც „მწვალებლებად“ არიან აღქმულნი. შედეგად, მათი მხრიდან  შიიტური უმცირესობის წარმომადგენლები შეიძლება დაექვემდებარონ ზოგადად მტრულ დამოკიდებულებასა და საჯარო მოწოდებებს  მათი მკვლელობის შესახებ.

უკანასკნელი წლების განმავლობაში, შეიარაღებული ჯგუფების მიერ შიიტ მუსლიმებზე თავდასხმები განსაკუთრებით სისხლიანი გახდა. ტერორისტული ორგანიზაციების მიერ განხორციელებული დაბომბვების სამიზნეს, ხშირად, წარმოადგენდა სოციალური შეკრებები და შიიტებით გადატვირტული ლოკაციები. თავდასხმის ობიექტს, ასევე, წარმოადგენდა შიიტთა სალოცავი ადგილები.

მიუხედავად იმისა, რომ შიიტებზე ძალადობრივი თავდასხმები ქვეყანაში ზოგადი უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაციის გაუარესების ფონზე გაიზარდა, კონკრეტულად შიიტებზე თავდასხმები, როგორც წესი, გამორჩეულია და მოტივირებულია პოლიტიკური ან სამხედრო მიზეზით, ან უბრალოდ განურჩეველი თავდასხმით სამოქალაქო პირებზე. თავდასხმები, ასევე, ხორციელდება შიიტი მომლოცველების მიმართ, მაშინ როდესაც ისინი წმინდა ადგილების მოსალოცად მიემართებიან ირანში და როდესაც უკან ბრუნდებიან ირანიდან პაკისტანში, პაკისტანი-ირანის დამაკავშირებელი 700 კმ სიგრძის ავტობანის გავლით.

შიიტები ასევე, ექვემდებარებიან სიძულვილის ენას სხვადასხვა ფორმის გამოვლინებით, რომელთაგან ყველაზე გავრცელებულია მეჩეთებში, სკოლებსა თუ სოციალურ ქსელებში განხორციელებული კამპანიები. აღნიშნული კამპანიის ფარგლებში, მათ ღიად უწოდებენ „მწვალებლებს“ ან „ერეტიკოსებს“ და სუნიტებს მოუწოდებენ მათ მოსაკლავად.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House პაკისტანის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ 2017 წელს რელიგიური ნიშნის მიხედვით ძალადობის მაჩვენებელი საგრძნობლად გაიზარდა. აღნიშნული ნიშნის გამო თავდასხმების შედეგად გარდაიცვალა 231 პირი, რომელთა უმრავლესობაც შიიტი მუსლიმი იყო. ზემოხსენებული მაჩვენებელი 2016 წელს 137-ს უდრიდა.

ორგანიზაცია პაკისტანში გამოხატვის თავისუფლების კუთხით არსებულ სიტუაციას შესაბამის შკალაზე მაქსიმუმი 4 ბალიდან 2 ბალით აფასებს. ზოგადად, პაკისტანელებს აქვთ თავისუფლება, გამოხატონ და დააფიქსირონ საკუთარი აზრი მრავალ საკითხზე, მათ შორის – ონლაინ საშუალებებით. თუმცა, ბოლოხანს სამართალდამცავმა ორგანოებმა წამოიწყეს კამპანია ინტერნეტ სივრცეში განთავსებული „ღვთისმგმობი“ მასალის წინააღმდეგ. მაგალითად, 2017 წლის ივნისში კონკრეტული შიიტი მამაკაცი გახდა პირველი პირი, რომელსაც სოციალური ქსელის მეშვეობით გავრცელებული „ღვთისმგმობი“ პოსტის გამო, სიკვდილით დასჯა მიესაჯა.[2]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) პაკისტანში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2018 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ რელიგიური ნიშნით მოტივირებული ძალადობის ინციდენტებმა 2017 წელს, წინა წელთან შედარებით, საგრძნობლად იკლო. „პაკისტანის მშვიდობის კვლევათა ინსტიტუტის“ (PIPS) ინფორმაციით, შემთხვევების რაოდენობა 41 %-ით, ხოლო დაშავებულ პირთა რაოდენობა კი – 29 %-ით შემცირდა. უმრავლეს შემთხვევებში, დამნაშავეებს წარმოადგენდნენ სუნიტური შეიარაღებული ჯგუფები, ხოლო რაც შეეხება ძალადობის ობიექტს, ყველაზე ხშირად მსხვერპლს შიიტი მუსლიმები წარმოადგენდნენ.[3]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი პაკისტანში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ პოლიციის წარმომადგენლები, ხშირად, ვერ ახერხებდნენ დაეცვათ უმცირესობის (აჰმადიები, შიიტები, ქრისტიანები, ა.შ.) წარმომადგენლები შეიარაღებული ჯგუფების მხრიდან თავდასხმისგან. შიიტური ორგანიზაციები, ასევე, აცხადებდნენ, რომ მთავრობა ვერ უზრუნველყოფდა ირანში და ბალოჩისტანში მიმავალი მომლოცველების ადეკვატურ დაცვას. ამას გარდა, სასამართლოები დისკრიმინაციული მიდგომით იყენებდნენ „ღვთისგმობის“ შესახებ კანონებს ქრისტიანებთან, აჰმადიებთან, შიიტებთან და სხვა რელიგიურ უმცირესობებთან მიმართებით.

საზოგადოების მხრიდან მომავალი ძალადობა კვლავ რჩებოდა პრობლემად, რაც ძირითადად განპირობებული იყო რელიგიური შეუწყნარებლობით. ვრცელდებოდა ცნობები ხალხის ბრბოს მიერ რელიგიურ უმცირესობათა წარმომადგენლებზე (მათ შორის, შიიტები) თავდასხმის შესახებ.[4]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი პაკისტანში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ წლის განმავლობაში, როგორც ადგილობრივი, ისე – ა.შ.შ. მთავრობების მიერ აკრძალული ექსტრემისტული ჯგუფები, ასევე, დაუდგენელი შეიარაღებული ჯგუფები, სავარაუდოდ რელიგიური მოტივით, თავს ესხმოდნენ რელიგიური უმცირესობების წარმომადგენლებს (შიიტებს, ქრიტიანებს, ჰაზარა მუსლიმებს და ა.შ.).

სამოქალაქო საზოგადოებრივი ჯგუფები გამოხატავდნენ შეშფოთებას იმაზე, რომ მთავრობა ხშირად სათანადოდ არ ერეოდა და ვერ იცავდა რელიგიურ უმცირესობებს საზოგადოებისგან მომავალი ძალადობისგან, ასევე, იმ საკითხზე, რომ პოლიცია ხშირ შემთვევებში ვერ ახერხებდა დამნაშავეთა დაპატიმრებას. ამის საპირისპიროდ, არასამთავრობო ორგანიზაციები და მედია საშუალებები წერდნენ, რომ ზოგიერთი შემთხვევის დროს, პოლიციის ჩარევამ უზრუნველყო რელიგიურად მოტივირებული ძალადობის თავიდან აცილება.

პრესის ინფორმაციით, ოქტომბერში სინდჰის პროვინციაში, ერთ-ერთმა ადგილობრივმა შიიტურმა ორგანიზაციამ ქალაქ კარაჩიში წამოიწყო საპროტესტო კამპანია, რათა გაეპროტესტებინა შიიტი აქტივისტების მთავრობის მიერ დაკავებისა და „გაუჩინარებების“ ფაქტები. საპასუხოდ, სინჰის პროვინციის მთავარმა მინისტრმა უარყო ყველანაირი ბრალდება.

შიიტებისთვის რელიგიურად უმნიშვნელოვანესი ისლამური თვის – მუჰარანის დროს, ფედერალურმა და მუნიციპალურმა მთავრობებმა გადაადგილება შეუზღუდეს დაუდგენელი რაოდენობის მოძღვარს. გავრცელებული ცნობით, მთავრობის სამიზნეს წარმოადგენდნენ ის პირები, რომლებიც ცნობილნი იყვნენ რელიგიური შუღლის გაღვივების შემთხვევებით და ამ ნაბიჯით, მთავრობა ცდილობდა, არ დაეშვა სიტუაციის ესკალაცია. პროვინციულმა მთავრობებმა, შიიტური „აშურა“ დღესასწაულის დროს, შიიტი მომლოცველების დასაცავად ქვეყნის მასშტაბით ასობით ათასი პოლიციელი გამოყვეს. დამკვირვებელთა ცნობით, დღესასწაულმა წინა წლებთან შედარებით, გაცილებით მშვიდობიანად ჩაიარა.

ექსტრემისტული ჯგუფები განაგრძობდნენ რელიგიური ნიშნით მოტივირებულ თავდასხმებს შიიტურ სალოცავ ადგილებზე, შეკრებებსა თუ შიიტ რელიგიურ ლიდერებზე, რასაც წლის განმავლობაში 112 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა.[5]

კანადის იმიგრაციის და ლტოლვილთა საკითხების საბჭო პაკისტანში შიიტი მუსლიმების მდგომარეობის შესახებ 2014 წელს გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2010-2013 წლები) წერს, რომ შიიტები განიცდიან შეიარაღებული ექსტრემისტული ჯგუფების მხრიდან თავდასხმებს მთელი ქვეყნის მასშტაბით. რამდენიმე წყაროს ცნობით, სამთავრობო ქმედებები, რომ თავიდან აერიდებინათ აღნიშნული შემთხვევები და სათანადოდ დაეცვათ უმცირესობის წარმომადგენლები, არ იყო საკმარისი. ანგარიშის მიხედვით, ამის მიზეზია პოლიტიკური ნების არარსებობა. „პაკისტანის მთავრობას ზოგადად არ გაუკეთებია ბევრი, არ იღებს პასუხისმგებლობას და არც სურს, რომ იმოქმედოს აღნიშნულ დანაშაულებთან მიმართებით“ – განაცხადა „ჯინას ინსტიტუტის“ წარმომადგენლმა. “ადამიანის უფლებათა აზიური კომისიის” (AHRC) მიხედვით, პაკისტანის მთავრობამ, უმრავლეს შემთხვევებში „ან უარი განაცხადა მათ დაცვაზე ან ვერ უზრუნველყო შიიტური მუსლიმების დაცვა“.

ამის საპირისპიროდ, მედია საშუალებები წერდნენ, რომ რიგ შემთხვევებში, რელიგიური დაძაბულობის დროს, მთავრობამ პოლიციის მხარდაჭერით უზრუნველყო პირთა უსაფრთხოება.

რაც შეეხება სიტუაციას პოლიციისა და სასამართლოს ქმედებების კუთხით, ანგარიშში ნათქვამია, რომ მთავრობა არ მოქმედებს ძლიერი სექტანტური ორგანიზაციების წინააღმდეგ, შესაბამისად, ვერც სასამართლო და პოლიციის წარმომადგენლები ბედავენ მათ წინააღმდეგ მოქმედებას. „ჯინას ინსტიტუტის“ წარმომადგენლის განცხადებით „არანაირი კონრეტული ნაბიჯები არ გადადგმულა, რომ გამოეძიებიანთ შიიტებზე განხორციელებული თავდასხმები“. AHRC მიხედვით, „არ არსებობს შიიტების მკვლელობის ერთი კონრეტული საქმე, რომელიც სათანადოდ იქნა გამოძიებული. არავის პასუხისმგებლობა არ დამდგარა, რადგან პროკურორებსა და მოსამართლეებს ეშინიათ ექსტრემისტული ჯგუფების წარმომადგენლების დასჯის“. ჯინას ინსიტუტის წარმომადგენლის ინფორმაციით, „არავინ არ დაუპატიმრებიათ ან გაუსამართლებით შიიტების კანონგარეშე მკვლელობისთვის. არსებობს სპეციალური ანტი-ტერორისტული სასამართლოები, თუმცა ისინი რელიგიურად მოტივირებული მკვლელობის საქმეებს იშვიათად განიხილავენ“.[6]

[1] Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Pakistan : Shi’a and Hazaras, June 2018, available at:

[accessed 20 November 2018]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Pakistan, 28 May 2018, available at:

[accessed 20 November 2018]

[3] EASO, “Country of Origin Information Report Pakistan Security Situation” October 2018, available at

[accessed 21 November 2018]

[4] United States Department of State, “PAKISTAN 2017 HUMAN RIGHTS REPORT”, available at

[accessed 21 November 2018]

[5] United States Department of State, “PAKISTAN 2017 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT”, available at 

[accessed 21 November 2018]

[6] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Pakistan: How Shia Muslims differ from Sunnis; treatment of Shias, particularly in Lahore and Multan; government response to violence against Shia Muslims (2010-December 2013), 9 January 2014, PAK104713.E , available at:

[accessed 21 November 2018]

სირია. სუნიტი მუსლიმების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ნოემბერი, 2018

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი სირიაში რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2017 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში წერს, რომ  სირიაში არ არსებობს სახელმწიფო რელიგია, ხოლო თავად სახელმწიფო პატივს სცემს რელიგიის თავისუფლებას და  ყველას აძლევს საშუალებას, შეასრულონ თავიანთი რელიგიური რიტუალები, თუ ეს საფრთხეს არ უქმნის საჯარო წესრიგს.  „ისლამური საძმოს“ და სხვა „სალაფისტური“ (სუნიზმის ფუნდამენტალური ინტერპრეტაცია) ჯგუფების წევრობა კანონით აკრძალულია და სხვადასხვა სახის სასჯელს  ითვალისწინებს (მათ შორის, პატიმრობა და სიკვდილით დასჯა). რელიგიური დემოგრაფიის კუთხით მდგომარეობა შემდეგია: ქვეყანაში დარჩენილი მოსახლეობის დაახლოებით 74 % არის სუნიტი მუსლიმი,  სხვა მუსლიმური ჯგუფები – ალავიტები, ისმაილიტები და შიიტები შეადგენენ მოსახლეობის 13 პროცენტს, ხოლო დრუზეები – 3 პროცენტს. ამას გარდა, ქვეყნის გარეთ იძულებით გადაადგილებულია 5.48 მილიონი ადამიანი, რომელთა უმრავლესობა არის სუნიტი მუსლიმი. ა.შ.შ. მთავრობის გათვლებით, სირიის მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 10 პროცენტს შეადგენენ ქრისტიანები, თუმცა, გავრცელებული ცნობებით, მიმდინარე სამოქალაქო ომის ფონზე, მათმა დიდმა ნაწილმა დატოვა ქვეყანა.

მრავალი მედია წყაროს ცნობით, სირიაში მთავრობისა და მასზე დაქვემდებარებული შიიტური შეიარაღებული დაჯგუფებების მხრიდან, ძირითადად სუნიტური ოპოზიციური ჯგუფების მიმართ ხორციელდებოდა მკვლელობის, დაპატიმრებისა და ფიზიკური შეურაცხყოფის ფაქტები. გამომდინარე იქიდან, რომ სირიის მთავრობის მიერ ფუნდამენტალურ ისლამთან ასოცირებული ტერორიზმი გაიგივებულია სუნიტ მოსახლეობასთან, მთავრობა ოპოზიციის მიერ კონტროლირებადი ქალაქებისა და ტერიტორიების წინააღმდეგ ბრძოლისას, იყენებდა ალყის, დაბომბვებისა და, მათ შორის, ქიმიური იარაღით თავდასხმის მეთოდებს, რასაც მძიმე დანაკარგები მოჰყვა ძირითადად სუნიტ მოსახლეობაში.

სხვადასხვა საერთაშორისო, სამთავრობო თუ არასამთავრობო ორგანიზაციების ცნობით, ტერორისტული ჯგუფების (ე.წ. ისლამური სახელმწიფო, ალ-ქაიდასთან ასოცირებული ადგილობრივი ორგანიზაცია „hayat tahrir al-sham“ (HTS) ) სამიზნეებს წარმოადგენდნენ როგორც ალავიტები, შიიტები და ქრისტიანები, ასევე – გარკვეული შემთხვევების დროს – სხვა სუნიტი მუსლიმები. მათ მიმართ ადგილი ჰქონდა მკვლელობების, გატაცებების, დაპატიმრებებისა და ფიზიკური თავდასხმების ფაქტებს.

ქალაქებში, სოფლებსა და სხვადასხვა დასახლებებში, მოსახლეობა სეგრეგირებულია რელიგიური ნიშნით. თუ ადრე სხვადასხვა რელიგიის წარმომადგენლები ერთად სახლობდნენ, ახლა უბნები დაყოფილია ერთის მხრივ, სუნიტური უმრავლესობის უბნებად, ხოლო მეორეს მხრივ – სხვა რელიგიური უმცირესეობების (ალავიტები, შიიტები,…) დასახლებებად.

გავრცელებული ცნობებით, ალავიტებით დაკომპლექტებული მთავრობის მიერ ოპოციზიური თუ ტერორისტული ჯგუფების წინააღმდეგ ომს ყველაზე მძიმე დანაკარგები სუნიტ მოსახლეობაში მოჰყვა. სხვადასხვა სამოქალაქო აქტივისტისა და თუ ჟურნალისტის ინფორმაციით, მთავრობა აგრძელებდა კანონგარეშე მკვლელობებსა და დაკავებებს. ამას გარდა, ვრცელდებოდა ცნობები სამთავრობო ძალების მიერ სუნიტი პირების იძულებით გაუჩინარებების, ასევე, სამთავრობო ციხეებში მათი მასობრივი და სისტემიზებური მკვლელობების შესახებ. ასევე, მთავრობასთან ასოცირებეული სხვადასხვა შეიარაღებული ჯგუფები იძულებით ასახლებდნენ სუნიტ მოსახლეობას და შემდგომ, იკავებდნენ მათ საცხოვრებელს. გავრცელებული ინფორმაციით, რეჟიმი ამ გზით ცდილობდა, შეეცვალა დემოგრაფიული მდგომარება და სუნიტურ დასახლებებში ჩაესახლებინა არა-სუნიტი მოსახლეობა, რომელიც მათ მიერ აღქმული იყო, როგორც რეჟიმის მხარდამჭერი.

დამოუკიდებელი საერთაშორისო კომისიის მიხედვით, სამოქალაქო დანაკარგებისა და დაკავებულთა რაოდენობის მიხედვით, ყველაზე დიდი წილი სუნიტ მოსახლეობაზე მოდის. გაეროს და პრესის მიერ გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, მთავრობამ განაახლა სამოქალაქო პირების წინააღმდეგ ქიმიური იარაღის გამოყენება. ამ კუთხით, აღსანიშნავია აპრილში, ძირითადად სუნიტებით დასახლებული იდლიბის დაბომბვა, რასაც სულ მცირე 83 ადამიანის სიცოხლე ემსხვერპლა.

ასევე, მძიმეა სიტუაცია ციხეებში. გავრცელებული ცნობებით, წამებას დაქვემდებარებული და სიკვდილით დასჯილი პატიმრების უმრავლესობა იყო სუნიტი მუსლიმი. ანალიტიკოსების ვარაუდით, ეს გამოწვეული იყო იმით, რომ მთავრობას სჯეროდა, რომ ისინი იყვნენ ოპოზიციური ჯგუფების წევრები ან მხარდამჭერები.

ზოგიერთი ოპოზიციური და ტერორისტული ჯგუფი ღიად აცხადებდა, რომ იყო სუნიტური და ამ გზით ცდილობდა სუნიტურ მოსახლეობაში მხარდაჭერის მოპოვებას, რითაც მთავრობის მიერ ოპოზიციის წინაღმდეგ ბრძოლას რელიგიური ნიშნის ელემენტს უმატებდა. ამის საპასუხოდ, მთავრობამ საკუთარი თავი „მოინათლა“, როგორც სუნიტი ტერორისტებისგან რელიგიური უმცირესობების დამცველი და ამ გზით ცდილობდა მათი მხარდამჭერის მოპოვება.

არასამთავრობო ორგანიზაციების ცნობით, ადგილი ჰქონდა სამოქალაქო პირების უკანონო დაკავებების სულ მცირე 6500 ფაქტს. უმრავლეს შემთვევაში, დაკავებულ პირებს სუნიტი არაბები წარმოადგენდნენ.

მთავრობა აგძელებდა სუნიტების მიმართ საჯაროდ დამუქრებას, აფრთხილებდა რა მათ, რომ თავი შეეკავებინათ უცხოელ თანამორწმუნეებთან კომუნიკაციისგან და ამგვარ ქმედებას აიგივებდა, როგორც ოპოზიციის პოლიტიკურ ან სამხედრო ქმედებად.[1]

ა.შ.შ. რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისია სირიის შესახებ 2018 წლის 25 აპრილს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერს, რომ მთავრობა აგრძელებდა სუნიტური დასახლებების დეპოპულიზაციას (მოსახლეობისგან დაცლა). მიმდინარე წელს, ასევე, მკვეთრად გაიზარდა სუნიტების მიმართ რელიგიური ნიშნით ძალადობა, რაც ძირითადად განპირობებული იყო „სირიის ადგილობრივი თავდაცვის ძალების“ მიერ ჩადენილი ქმედებებით. აღნიშნული შეიარაღებული ჯგუფი ფინანსდება ირანის მიერ და ინტეგრირებულია სირიის შეიარაღებულ ძალებში.

ანგარიშის მიხედვით, ალავიტებით დაკომპლექტებული მთავრობა ოპოზიციის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე აგრძელებდა სუნიტურ მოსახლეობაზე თავდასხმებს. გაეროს მიერ შექმნილი წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების სამსახურის (COI) მიხედვით, სირიაში მთლიანი სამოქალაქო დანაკარგების უმრავლესობა სუნიტებზე მოდიოდა. ასევე, სამთავრობო ძალების ძირითადად სუნიტებით დასახლებული ქალაქებისთვის ბრძოლისას იყენებდნენ ალყას, როგორც ომის მეთოდს. ამას გარდა, სუნიტ მოსახლეობას უკრძალავდნენ  იგივე რელიგიის წარმომადგენელ უცხოელებთან კომუნიკაციას.[2]

[1] United States Department of State – “SYRIA 2017 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT”, available at

[accessed 19 November 2018]

[2] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2018 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Syria, 25 April 2018, available at:

[accessed 19 November 2018]

ეგვიპტე. რელიგიათშორისი ქორწინება – კანონმდებლობა და პრაქტიკა. ნოემბერი, 2018

დიდი ბრიტანეთის გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი ეგვიპტეში ქრისტიანების მდგომარეობის შესახებ 2017 წლის 20 ივნისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ პირადი სტატუსის შესახებ კანონის მიხედვით, ეგვიპტეში რელიგია ამოსავალია იდენტობისთვის. სამი აღიარებული რელიგიური ინსტიტუცია განსაზღვრავს პირადი სტატუსის საკითხებს, როგორიცაა მათ შორის ქორწინება, განქორწინება და მემკვიდრეობა. მუსლიმების შემთხვევაში პირად სტატუსთან დაკავშირებული საკითხები შარიათის კანონებით რეგულირდება და ეს კანონები აღიარებულია სასამართლოს მიერ. ქრისტიანებსა და იუდეველებთან მიმართებაში პირად სტატუსთან დაკავშირებული საკითხები რეგულირდება მათი რელიგიური დოქტრინების შესაბამისად, რაც ადმინისტრაციული გადაწყვეტილების შესაბამის ძალას ატარებს ეგვიპტის სასამართლოში.

ეგვიპტე კონსერვატული ქვეყანაა და ქორწინების გარეშე ურთიერთობა არაა მიღებული არც ურბანულ სივრცეში და არც პერიფერიებზე. სახელმწიფო მუსლიმების ქორწინების ადმინისტრირებას შარიათის კანონების შესაბამისად ახდენს; ქრისტიანებისა და მუსლიმების შემთხვევაში, შესაბამისი რელიგიური ინსტიტუციების ნებართვაა საჭირო, ვიდრე სახელმწიფო ქორწინებას დაარეგისტრირებს. საბოლოოდ, ყველა ქორწინება უნდა დარეგისტრირდეს იუსტიციის სამინისტროში, რომელიც ქორწინების ოფიციალურ მოწმობას გასცემს.

შარიათის კანონის თანახმად, მუსლიმ კაცს არა-მუსლიმი ქალი შეუძლია ისე შეირთოს ცოლად, რომ ეს უკანასკნელი არ კონვერტირდეს ისლამზე; მუსლიმი ქალი კი ვერ გაჰყვება ცოლად არა-მუსლიმ კაცს თუ ეს უკანასკნელი არ კონვერტირდება ისლამზე. ზოგიერთი ქრისტიანული დენომინაცია არ ითხოვს კონვერტაციას ქრისტიანული დენომინაციის მიმდევრებს შორის ქორწინებისას; მაგრამ, უმეტესობა, მათ შორის კოპტური მართლმადიდებლური ეკლესია, ძირითადად, აქორწინებს ერთიდაიგივე დენომინაციის მიმდევარ წყვილებს. ეგვიპტეში სამოქალაქო ქორწინება არ არსებობს და ყველა რელიგიური ინსტიტუცია ამის წინააღმდეგია. საზღვარგარეთ დაქორწინების შემთხვევაში, წყვილი ეგვიპტეში აღიარებას მოიპოვებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ ქორწინება იქნება პერსონალური სტატუსის შესახებ კანონმდებლობით დადგენილ სტანდარტების შესაბამისი. მაგალითად, თუ მუსლიმი ქალი ცოლად გაჰყვება არა-მუსლიმ კაცს საზღვარგარეთ, ეგვიპტეში ქორწინების აღიარება არ მოხდება; ისევე როგორც, ეგვიპტე არ აღიარებს ერთი სქესის პირთა ქორწინებას.[1]

ეგვიპტეში არ არსებობს კონკრეტული საკანონმდებლო ნორმა, რომელიც რელიგიათაშორის ქორწინებას აკრძალავს; თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ ეგვიპტეში ისლამი წარმოადგენს კანონმდებლობის ძირითად საფუძველს, ქვეყნის 2014 წლის კონსტიტუციის მეორე მუხლი ადგენს, რომ ოჯახთან დაკავშირებული საკითხები ისლამური კანონების მიხედვით წყდება. დარ ალ იფტა ალ მასრიას (ეგვიპტის ოფიციალური რელიგიური უწყება, რომელსაც შეუძლია რელიგიური დადგენილებების – ფატვას გამოცემა) ფატვა ადგენს, რომ მუსლიმი მამაკაცისთვის, გარკვეულ პირობებში, დასაშვებია არა მუსლიმი ქალის ცოლად შერთვა. ამავე ფატვის მიხედვით, არა მუსლიმ კაცს ეკრძალება მუსლიმი ქალის ცოლად შერთვა, რადგან არა მუსლიმი კაცი პატივს არ სცემს მუსლიმი ქალის რწმენას. ისლამური კანონები უკრძალავს მულიმ კაცს ცოლად შეირთოს ათეისტი ან ისეთი ქალი, რომელსაც აბრაამისეული რელიგიების არ სწამს. აღნიშნული აკრძალვა ეფუძნება ყურანის 2:221 სურას, სადაც წერია, რომ „მუსლიმმა კაცმა ცოლად არ უნდა შეირთოს პოლითეისტი ქალი, ვიდრე ის არ გახდება მორწმუნე“. იგივე სურა იგივე შინაარსის აკრძალვას უწესებს ქალებსაც.[2]

მედია საშუალება BBC 2014 წლის 24 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ რელიგიათაშორისი ქორწინება ეგვიპტეში მიუღებელია; წყვილები მზად უნდა იყვნენ, რომ მათ მძიმე საფასურის გადახდა მოუწევთ. რელიგია უკიდურესად მგრძნობიარე თემაა და ბევრი ქრისტიანი და მუსლიმი უარს აცხადებს მიიღოს ის ხალხი, ვინც ტოვებს თავიანთ კონგრეგაციას. რელიგიური ლიდერები რელიგიათაშორის ქორწინებას აღიქვამენ სხვა რელიგიის წარმომადგენლის გადაბირების მცდელობად. მათი მტკიცებით, სხვადასხვა კონფესიის წარმომადგენელთა შორის ქორწინება კულტურულად მიუღებელია ეგვიპტის სოფლებში. 2013 წელს ერთი მუსლიმი კაცი დაიღუპა და 5 დაშავდა მენიას პროვინციის სოფლად მომხდარი ინციდენტისას. ამავე ინციდენტისას, 5 ქრისტიანის სახლი დაწვეს. ჩხუბის მიზეზი გახდა მუსლიმ ქალსა და მის ქრისტიან მეზობელ კაცს შორის ურთიერთობა.[3]

ეგვიპტელი მწერალი აჰმედ ატალაჰი, რომელიც რელიგიური ნიშნით მომხდარ დაპირისპირებებს იკვლევს, ამბობს, რომ „როდესაც ქრისტიანი ქალი მუსლიმ კაცთან ქორწინების დარეგისტრირებას ცდილობს, ოფიციალური პირები მას სთხოვენ ეკლესიის მიერ გაცემულ წერილობით თანხმობას. ეგვიპტის ეკლესია უარს ამბობს ქრისტიანულ მიმდინარეობს შორის ქორწინებაზე თანხმობაზე, რომ აღარაფერი ვთქვათ სხვადასხვა რელიგიებს შორის ურთიერთობაზე“.

მთავრობა აღიარებს მხოლოდ ქრისტიანების, იუდეველებისა და მუსლიმების ქორწინებას. შარიათის მიხედვით, არა მუსლიმი კაცი უნდა კონვერტირდეს ისლამზე რათა შეირთოს მუსლიმი ქალი. არა მუსლიმ ქალს (ქრისტიანს ან იუდეველს) არ მოეთხოვება კონვერტაცია იმისთვის, რომ მუსლიმ კაცზე გათხოვდეს. თუ არა მუსლიმი ქალი კონვერტირდება ისლამზე და მისი ქმარი (თუ ის არა მუსლიმია) უარს იტყვის კონვერტაციაზე, ქალი უნდა გაშორდეს მას. ასეთ შემთხვევაში, ბავშვზე მეურვეობის უფლება დედას ერგება.

კანონმდებლობა, რომელიც არეგულირებს ქორწინებისა და პირადი სტატუსის სხვა საკითხებს, ძირითადად, ესადაგება პირის რელიგიურ ჯგუფს. მაგალითად, მუსლიმი ქალი კანონიერად ვერ დაქორწინდება არა მუსლიმ კაცზე. თუ ის ასე მოიქცევა არაოფიციალურად, საზოგადოების მხრიდან სერიოზული შევიწროვებისა და ძალადობის მსხვერპლი გახდება. ისლამური რელიგიური კანონების მთავრობისეული ინტერპრეტაციით, ასეთ ქორწინებაში გაჩენილი ბავშვები მუსლიმი მამაკაცის მეურვეობის ქვეშ განთავსდებიან.[4]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ ანგარიშში წერს, რომ ეგვიპტეში, 2015 წლის 18 ნოემბერს, მუსლიმმა ბიძებმა და ბიძაშვილებმა მოკლეს 26 წლის გოგო, რომელიც ქრისტიანობაზე კონვერტირდა და ქრისტიან კაცზე დაქორწინდა. მოკლული გოგოს მამამ, რომელიც ცდილობდა, მაგრამ ვერ შეძლო შვილის დაცვა, პოლიციას მიმართა. პოლიციამ მომხდართან დაკავშირებით გამოძიება დაიწყო. პრესაში გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, უსაფრთხოების სამსახურის მაღალი თანამდებობის პირებს, მსხვერპლის ოჯახსა და მისი ქრისტიანი ქმრის ოჯახს შორის შესარიგებელი შეხვედრა შედგა, რათა აეცილებინათ შემდგომი კონფესიათაშორისი ძალადობა სოფელში. მსხვერპლის ოჯახმა ქრისტიან ქმარსა და მის ოჯახს სოფლის სამუდამოდ დატოვება მოსთხოვა.[5]

მედია საშუალება „Deutsche Welle“ 2016 წლის 26 მაისს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერს, რომ მინიას პროვინციაში მუსლიმთა ბრბომ დაწვა ქრისტიანთა სახლები და ქრისტიანი ქალი გაშიშვლებული ატარა ქუჩებში. მიზეზი გახდა გავრცელებული ჭორი, რომ ქრისტიანი ქალის შვილს ჰქონდა ურთიერთობა მუსლიმ ქალთან. სტატიაში ნათქვამია, რომ პოლიციას სათანადო რეაგირება არ მოუხდენია და შემთხვევის ადგილას თავდასხმის დაწყებიდან ორი საათის შემდეგ მივიდა. საბოლოოდ, მომხდარის გამო 5 პირი დააკავეს და პროკურატურამ კიდევ 18 პირის დაკავების ორდერი გასცა. ასევე, ათმა პარლამენტარმა ინციდენტთან დაკავშირებით შინაგან საქმეთა მინისტრის გამოკითხვა მოითხოვა. ქრისტიანმა სასულიერო პირმა მედიასთან ინტერვიუში განაცხადა, რომ ხალხის რეაქცია არ იქნებოდა ასეთი ძალადობრივი თუ ურთიერთობა მუსლიმ კაცსა და ქრისტიან ქალს შორის იქნებოდა.[6]

[1] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 20 June 2017, v 3.0, available at:

[accessed 3 April 2018]

[2] The Law Library of Congress; Prohibition of Interfaith Marriage; September, 2015; available at:

[accessed 16 November 2018]

[3] BBC; Egypt: The forbidden love of interfaith romances; By Ali Gamal; 24 November, 2014; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29932094 [accessed 16 November 2018]

[4] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 20 June 2017, v 3.0, available at:

[accessed 16 November 2018]

[5] United States Department of State, 2015 Report on International Religious Freedom – Egypt, 10 August 2016, available at:

[accessed 16 November 2018]

[6] Deutsche Welle; Muslim mob burns Christian homes in Egypt over interfaith relationship; By Darko Janevic; 26 May, 2016; available at: https://www.dw.com/en/muslim-mob-burns-christian-homes-in-egypt-over-interfaith-relationship/a-19284932 [accessed 16 November 2018]

საუდის არაბეთი. ათეისტების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ნოემბერი, 2018

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი საუდის არაბეთში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ყოვეწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი)  წერს, რომ მმართველობის შესახებ 1992 წლის ძირითადი კანონის მიხედვით „ოფიციალური სახელმწიფო რელიგიაა ისლამი, ხოლო კონსტიტუცია – ყურანი და სუნნა (წინასწარმეტყველი მუჰამედის ცხოვრებასა და სწავლებებზე დაფუძვნებული ტრადიციები და ჩვეულებები). სამართლებრივი სისტემა დაფუძვნებულია შარიათზე და არ უზრუნველყოფს რელიგიის თავისუფლების ძირითად უფლებას.

საუდის არაბეთში აკრედიტებული უცხო ქვეყნის საელჩოების მონაცემებით, ქვეყანაში დაახლოებით 180.000 არარელიგიური პირი (ათეისტები, აგნოსტიკოსები, პირები, რომლებიც არ არიან კონკრეტული რელიგიის აღმსარებლები) ცხოვრობს.

2014 წელს მთავრობამ მიიღო კონტრტერორიზმის შესახებ ახალი კანონი, რომლის მიხედვითაც, „ათეისტური იდეოლოგიის ნებისმიერი ფორმით პროპაგანდა“ და „ისლამის ფუნდამენტურ სწავლებებზე ჩრდილის მიყენების ნებისმიერი მცდელობა“ სისხლისსამართლებრივი წესით დასჯადი დანაშაულია.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი საუდის არაბეთში რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების შესახებ 2016 წელს გამოქვეყნებულ ყოვეწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2015 წელი)  წერს, ვრცელდებოდა ცნობები მთავრობის მიერ ათეისტთა სისხლისსამართლებრივი დევნის შესახებ და წლის განმავლობაში, სასამართლოებმა ათეიზმის ბრალდებით 2 პირის საქმე განიხილეს. საერთაშორისო მედიის ცნობით, თებერვალში ჰაფრ-ალ-ბატინის სასამართლომ პირს სიკვდილი მიუსაჯა. მას ბრალად ედებოდა მწვალებლობა ანუ მუსლიმური რწმენის უარყოფა. ასევე,  „ყურანის წაბილწვა და ამ პროცესის ვიდეოფირზე ჩაწერა“. წლის ბოლოს მონაცემებით, მისი სასჯელი არ აღსრულებულა.

იანვარში დაახლოებით 20 წლამდე მამაკაცი დააკავეს მას შემდეგ, რაც მან სოციალურ ქსელ Twitter-ზე სავარაუდოდ დაპოსტა ყურანის დამახინჯებული ვერსია და საკუთარი თავის იდენტიფიცირება მოახდინა, როგორც „ურწმუნო“. გავრცელებული ინფორმაციით, პირმა დაკავების შემდეგ გამოხატა მონანიების სურვილი, თუმცა მისი ქეისის საბოლოო შედეგი უცნობია.[2]

 

გამოცემა „რადიო თავისუფალი ევროპა: რადიო თავისუფლება“ 2016 წლის 27 თებერვალს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ საუდის არაბეთში სასამართლომ მამაკაცს, სოციალური ქსელ – “Twitter” საშუალებით გამოქვეყნებული ასობით ათეისტური პოსტის გამო, 10 წლით თავისუფლების აღკვეთა და 2.000 როზგი მიუსაჯა.

28 წლის მამაკაცმა აღიარა, რომ იყო ათეისტი და კატეგორიული უარი განაცხადა მონანიებაზე, რაც ახსნა იმით, რომ აღნიშნული პოსტები ასახავდა მის პირად აზრსა და რწმენას და რომ მას ქონდა ამ აზრების გამოხატვის უფლება.[3]

ამერიკის შეერთებული შტატების რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისია (USCIRF) 2018 წლის ყოვეწლიურ ანგარიშში წერს, რომ საუდის არაბეთში ფიქსირდება დაუდგენელი, თუმცა მზარდი რაოდენობა ადამიანებისა, რომლებიც საკუთარ თავს ათეისტებად ან ქრისტიანებად მიიჩნევენ, თუმცა ერიდებიან ამ ფაქტის საჯარო დემონსტირერებას, ეშინიათ რა მძიმე სოციალური ზეწოლისა და, ასევე, სამართლებრივი შედეგების.

ანგარიშში, ასევე, საუბარია პალესტინელ პოეტსა და ხელოვან – აშრაფ ფაიადჰზე, რომელიც 2015 წელს სასამართლოს მიერ მწვალებლობისა და ნაწარმოებებში ათეისტური იდეების გავრცელებისთვის გამოტანალი სასიკვდილო განაჩენის საფუძველზე ციხეში იმყოფება. 2016 წლის თებერვალში, სააპელაციო სასამართლომ სასიკვდილო სასჯელი გააუქმა და ფაიადჰს მიუსაჯა 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა და 800 როზგი. ბრალდებულის ადვოკატის ინფორმაციით, მან ასევე საჯარო ტელევიზიის საშუალებით უნდა უარყოს საკუთარი პოეზია და ნაწარმოებები.

2017 წლის აპრილში, სასამართლომ აჰმად ალ-შამრის მიუსაჯა სიკვდილი, 2014 წელს სოციალური ქსელის საშუალებით ისლამისა და წინასწარმეტყველი მუჰამედის შეურაცხმყოფელი მასალის სავარაუდო გავრცელების გამო.[4]

[1] United States Department of State “Annual report on religious freedom (covering 2017)”, available at

[accessed 5 November 2018]

[2] United States Department of State, 2015 Report on International Religious Freedom – Saudi Arabia, 10 August 2016, available at:

[accessed 5 November 2018]

[3] Radio Free Europe/Radio Liberty, Saudi man gets 10 years in prison, 2,000 lashes over atheist tweets, 27 February 2016, available at:

[accessed 6 November 2018]

[4] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2018 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Saudi Arabia, 25 April 2018, available at:

[accessed 6 November 2018]

მსოფლიო. რელიგიური მიმდინარეობა პროტესტანტიზმი. ოქტომბერი, 2018

ონლაინ-ენციკლოპედიის Britannica მიხედვით, პროტესტანტიზმი წარმოადგენს კათოლიკური დოქტრინისა და წეს-ჩვეულებების საწინააღმედეგო მოძრაობას, რომელიც დაიწყო ადრეული მე-16 საუკუნის ევროპაში. დღევანდელი მდგომარეობით,  კათოლიციზმსა და მართლმადიდებლობასთან ერთად, პროტესტანტიზმი წარმოადგენს ქრისტიანობის 3 ძირითად მიმდინარეობას.[1]

ჩიკაგოს თეოლოგიის ლუთერანული სკოლის თეოლოგიის პროფესორი გრედი დეივისი პროტესტანტიზმის შესახებ ამბობს, რომ „ზოგადად, ტერმინი „პროტესტანტი“ საკუთარ თავში მოიაზრებს იმდენად ბევრ თეოლოგიურ საკითხს, რელიგიურ თუ კულტურულ ჯგუფებს და იმდენად ბევრ ლოცვისა და თაყვანისცემის ადგილებსა თუ ბიბლიის გამოყენების წესებს, რომ უბრალოდ შეუძლებელია, დაასახელო თუნდაც ერთი კონკრეტული საკითხი პროტესტანტურ ლიტურგიასა თუ აღმსარებლობაში ბიბლიის როლის შესახებ, რომელიც ერთნაირი იქნება ყველა პროტესტანტისთვის. მაგალითად, ანგლიკანურ მიმდირეობაში, ლიტურგიისას ბიბლიას უმეტესწილად ისეთი დატვირთვა აქვს, როგორიც რომაულ-კათოლიკურ ეკლესიაში. მსგავსი სიტუაციაა მე-20 საუკუნის ლუთერანების  უმრავლესობის შემთხვევაში, თუმცა არა ყველა ლუთერანის. მეორეს მხრივ, არსებობს კონრეტული პროტესტანტული მიმდინარეობები, რომლის აღმსარებელები მიიჩნევენ, რომ თაყვანისცემისას და სხვადასხვა რელიგიური რიტუალის შესრულებისას,  მხოლოდ ბიბლია და არაფერი სხვა უნდა იყოს გამოყენებული. პროტესტანტურ ლიტურგიაში ბიბლიის როლიც სწორედ ზემოხსენებულ ორ პოლუსს შორის მერყობს.“ [2]

გამოცემა Deutsche Welle სტატიაში „ძირითადი განსხვავებები კათოლიკეებსა და პროტესტანტებს შორის“ წერს, რომ აღნიშნულ ორ დენომინაციას შორის რამდენიმე მნიშვნელოვანი განსხვავება არსებობს, მაგალითად:

  1. ბიბლიის როლი – პროტესტანტი ქრისტიანებისთვის ბიბლია წარმოადგენს „სოლა სკრიპტურას“ ანუ ღმერთის ერთადერთ წიგნს, მაშინ როდესაც კათოლიკეები გარდა ბიბლიისა, ასევე დამატებით იყენებენ საეკლესიო დოგმებსა და საუკუნეების მანძილზე განვითარებულ კათოლიკური ეკლესიის ტრადიცეიბსა და ადათ-წესებს.
  2. ეკლესიის როლი – კათოლიკური ეკლესია საკუთარ თავს მიიჩნევს, როგორც ერთადერთ ჭეშმარიტ ქრისტიანულ მიმდინარეობას, რომელსაც პაპი უდგას სათავეში. პროტესტანტიზმი კი, რომლის ათასობით დენომინაცია არსებობს, მის თითოეულ მიმდინარეობას თანაბარუფლებიანად მიიჩნევს და, ასევე, არ აღიარებს პაპის პრიმატს ქრისტიანულ სამყაროზე.
  3. მსახურების გაგება – კათოლიკურ ეკლესიაში არსებობს სასულიერო იერარქია და ე.წ. „წმინდა დეკრეტი“, რომლის მიხედვითაც ინიშნებიან საეკლესიო თანამდებობების (ეპისკოპოსი, მოძღვარი, დიაკვანი) პირები და სიცოცხლის ბოლომდე იღებენ ლეგიტიმურ უფლებას, რომ ჰყავდეთ მრევლი. აღნიშნული კურთხევა მხოლოდ მამრობითი სქესის პირებს ეძლევათ.

რაც შეეხება პროტესტანტულ მიმდინარეობებს, ისინი არ ნიშნავენ კონკრეტულ პირებს სპეციფიკურ თანამდებობებზე. მათი რწმენით, მღვდლობა შეუძლია ნებისმიერ მორწმუნეს, მათ შორის – ქალსაც.

  1. ზიარება – კათოლიკურ ეკლესიაში მიღებულია ზიარების წესი, რომლის მიხედვითაც მას შემდეგ, რაც მღვდელი მათ იესოს სახელით აკურთხებს, პური იქცევა ქრისტეს ხორცად, ხოლო ღვინო – ქრისტეს სისხლად. ზემოხსენებული რიტუალი ასახავს „იესოს „უკანაკსნელ ვახშამს“ მოციქულებთან ერთად. არა-კათოლიკე პირებს (თუნდაც ქრისტიანებს) არ შეუძლიათ რიტუალში მონაწილეობა და ზიარების მიღება.

პროტესტანტურ ეკლესიაში ზიარებას განსხვავებული დატვირთვა აქვს. თუ კათოლიკეებისთვის პური ქრისტეს ხორცს განასახიერებს და არის ლოცვისა და თაყვანისცემის ობიექტი, პროტესტანტებისთვის მას უბრალოდ სარიტუალო დატვირთვა აქვს. ასევე, პროტესტანტულ ეკლესიაში ნებისმიერ მონათლულ პირს შეუძლია ზიარების მიღება და ცერემონიის წარმართვაც კი.

  1. „წმინდა საიდუმლოები“ – კათოლიკე ეკლესია აღიარებს ახალი აღქმის 7 საიდუმლოს: ნათლისღება, მირონცხება, ზიარება, სინანული, მღვდლობა, ქორწინება და ზეთის კურთხევა. ეკლესია მიიჩნევს, რომ ისინი ქრისტემ დააწესა და, შესაბამისად, უფლის კურთხევას გამოხატავენ.

რაც შეეხება პროტესტანტებს, ისინი აღიარებენ მხოლოდ ორ საიდუმლოს – ნათლობა და ზიარება.

  1. დოგმები მარიამ ღვთისმშობლის შესახება და წმინდანების თაყვანისცემა – კათოლიკე ქრისტიანები თაყვანს სცემენ მარიამს, როგორც „ზეციურ დედოფალს“. მათთვის ასევე არსებობს მარიამთან დაკავშირებული კონკრეტული დოგმები – ღმერთის დედობა, უმწიკვლო ჩასახვა, ქალწულობა და ზეცაში ამაღლება. გამომდინარე იქიდან, რომ ბიბლიაში ზემოხსენებული დოგმების გამამყარებელი არგუმენტები მცირეა, პროტესტანტები მათ (დოგმებს) არ იზიარებენ.

ამას გარდა, კათოლიკური ეკლესია ასევე აღიარებს წმინდანებს და მათ თაყვანისცემას. ეს ნიშნავს, რომ ეკლესიის მიერ კანონიზაციის ანუ წმინდანად შერაცხვის შემდეგ, ისინი შეიძლება გახდნენ ლოცვის ან თაყვანისცემის ობიექტები. დღეის მდგომარეობით, რომაულ-კათოლიკურ ეკლესიაში 4.000-მდე წმინდანი არსებობს. მათი სხეულის შემორჩენილი ნაწილები „წმინდა ნაწილებადაა“ მიჩნეული და მათ  თაყვანს სცემენ.

პირის წმინდანად შერაცხვა პროტესტანტული ეკლესიის მიერ კატეგორიულად არაბიბლიურადაა მიჩნეული. მათი შეხედულებით, ყველა ადამიანმა უნდა ილოცოს და თაყვანის სცეს უშუალოდ მხოლოდ ღმერთს.

  1. ქორწინებისგან თავის შეკავება – კათოლიკურ ეკლესიაში მღვდლებს მოეთხოვებათ ქორწინებისა და სექსუალური ურთიერთობისგან თავის შეკავება, მაშინ როდესაც, პროტესტანტები ზემოხსენებულ შეზღუდვას არ აღიარებენ.[3]

ონლაინ-გამოცემა Patheos პროტესტანტული რიტუალებისა და ტრადიციების შესახებ წერს, რომ პროტესტანტების გარკვეული ნაწილი არ აღიარებს დღესასწაულებს, გარდა აღდგომისა და შობისა. თუმცა, ბევრი პროტესტანტისთვის არსებობს ე.წ. „წმინდა დრო“, რომელიც თითოეული წლის განმავლობაში აღნიშნავს იესო ქრისტეს ცხოვრების მნიშვნელოვან მონაკვეთებს. მაგალითად, დღესასწაული „ადვენტი“ აღინიშნება შობამდე 4 კვირა დღეს და სრულდება შობის ღამეს მზის ჩასვლისას; შობა და შობის შემდგომი პერიოდი – გრძელდება 6 იანვრამდე, რომლის დროსაც ზეიმობენ ნათლისღებას; დღესასწაული „ვენტი“ –  აღინიშნება აღდგომამდე 6 კვირა დღეს; „წმინდა კვირა“ – ეძღვნება იესოს უკანაკნელ კვირას ჯვარცმამდე; აღდგომის დღესასწაული; ამაღლება – აღინიშნება აღდგომიდან 50 დღეს.

ასევე, ტრადიციული ქრისტიანული მიმდინარეობებისგან მნიშვნელოვნად განსხვავებულია პროტესტანტთა სალოცავი ადგილები. მათი უმრავლესობა უარყოფს ხატების, ფრესკებისა და ქანდაკებების თაყვანისცემას. მაგალითად, ერთ-ერთმა „რეფორმატორმა მამამ“ – ულრიხ ცვინგლიმ ციურიხის გროსმიუნსტერის ეკლესიის კედლები თეთრად გადააღებინა, რადგან სჯეროდა, რომ ღვთის მიერ მიტევების მეშვეობით სულის გადარჩენა ყველაზე პირდაპირ და ნათლად წერილობითი ფორმით არის გადმოცემული, რომელიც შემდეგ იქადაგება და ისწავლება. დღევანდელი პროტესტანტების ნაწილი იზიარებს ცვინგლის შეხედულებებს, თუმცა არსებობს მეორე ნაწილი (თანამედროვე ანგლიკანები, ზოგიერთი ლუთერანული მიმდინარეობა), რომელიც ამ საკითხში უფრო კათოლიკური მიდგომისკენ იხრება.

რაც შეეხება რიტუალებსა და წეს-ჩვეულებებს, თითქმის ყველა პროტესტანტულ მიმდინარეობაში ორი ყველაზე მნიშვნელოვანი რიტუალია ნათლობა და ზიარება.[4]

[1] Encyclopedia Britannica – Protestantism, available at https://www.britannica.com/topic/Protestantism [accessed 23 October 2018]

[2] H. Grady Davis – New Testament Apocrypha, available at https://www.britannica.com/topic/biblical-literature/New-Testament-Apocrypha#ref59822 [accessed 23 October 2018]

[3] Deutsche Welle – article “The main differences between Catholics and Protestants” available at https://www.dw.com/en/the-main-differences-between-catholics-and-protestants/a-37888597  [accessed 23 October 2018]

[4] Patheos – Protestantism, Rituals and Worship, available at http://www.patheos.com/library/protestantism/ritual-worship-devotion-symbolism [accessed 23 October 2018]

ერაყი. სუნიტები მუსლიმების მიმართ დამოკიდებულება. ოქტომბერი, 2018

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Minority Rights Group International“ 2017 წლის ნოემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის მოსახლეობა დაახლოებით 39 მილიონია. ერაყის სამ უმსხვილეს დემოგრაფიულ ჯგუფს წარმოადგენენ შიიტი არაბები, სუნიტი არაბები და ქურთები, რომელთა უმეტესობა სუნიტური ისლამის აღმსარებელია. ზუსტი დემოგრაფიული დაყოფა ამჟამად არ არსებობს, გამომდინარე იქიდან, რომ  საკითხის პოლიტიკური მგრძნობიარობის გამო უკანასკნელი მონაცემები უცნობია. სანდო წყაროებზე დაყრდნობით, მოსახლეობის 99% მუსლიმია; მათგან დაახლოებით 60-65% შიიტი, ხოლო 32-37% სუნიტი.[1] ერაყის რამდენიმე პროვინციაში სუნიტები უმრავლესობით არიან წარმოდგენილნი და ასეთ პროვინციებს „სუნიტურს“ უწოდებენ; ესენია: ნინევა, სალაჰადინი, ანბარი, დიალა და კირკუკი. ასევე, ბაღდადის ზოგიერთი ნაწილიც მიიჩნევა სუნიტურად.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2016/2017 წლების ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ პარამილიტარისტული დაჯგუფებები და სამთავრობო ძალები ჩადიოდნენ ომის დანაშაულს და არღვევდნენ საერთაშორისო ჰუმანიტარულ და ადამიანის უფლებათა სამართლის ნორმებს, ძირითადად სუნიტი არაბების მიმართ. ისინი უსამართლოდ კლავდნენ და აწამებდნენ, იტაცებდნენ ასობით კაცსა და ბიჭს ან ანადგურებდნენ სახლებსა და ქონებას. მუქდადიაში თვითმკვლელი ტერორისტის შეტევის გამო შურისძიების მიზნით, დაჯგუფებები თავს დაესხნენ სუნიტურ საზოგადოებას, დახოცეს ათობით ადამიანი და გაანადგურეს სუნიტური მეჩეთები, მაღაზიები და სხვა ქონება. ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ ერაყის მთავრობა და ქურთისტანის ავტონომიური რეგიონის ხელისუფლება აწესებდა თვითნებურ და დისკრიმინაციულ შეზღუდვებს სუნიტი არაბების გადაადგილების თავისუფლების შესაზღუდად. ათობით ათას სუნიტ არაბს ისლამური სახელმწიფოსგან გათავისუფლებულ ტერიტორიაზე დაბრუნებაში ხელს უშლიდნენ სხვადასხვა სახის ბიუროკრატიული მექანიზმებითა და სხვა სახის უფლებების დარღვევის გზით.[3]

„Amnesty International“ თავის 2017/18 წლების ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ტერორისტულ დაჯგუფება ისლამურ სახელმწიფოსთან შეიარაღებული კონფლიქტის გამო, ერაყის სამთავრობო ძალებმა და შეიარაღებულმა დაჯგუფებებმა მოსახლეობას იძულებით დაატოვებინეს სახლები, რომლებიც შემდეგ გაანადგურეს. მაგალითად, 2017 წლის დასაწყისში, სახალხო მობილიზაციის ძალების შემადგენლობაში მყოფმა სუნიტური ტომის დაჯგუფებამ „Hashd al-Ashari“, ერაყის სამთავრობო ძალებთან ერთად, 125 ოჯახი სალაჰადინიდან იძულებით განდევნა. მათ ისლამურ სახელმწიფოსთან ასოცირება დასდეს ბრალად. ოჯახები, მათი ნების საწინააღმდეგოდ, ტიკრიტთან ახლოს მდებარე ლტოლვილთა ბანაკში გადაიყვანეს.[4]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2017 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ პოპულარული სამობილიზაციო ძალები და სხვა სამთავრობო ძალები ხანდახან არასათანადოდ ექცეოდნენ სუნიტ მოქალაქეებს ისლამური სახელმწიფოსგან გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე და სახელმწიფო უძლური იყო ადეკვატურად მოქცეოდა სუნიტ გადაადგილებულ პირებს. ბევრი სუნიტი გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე გახდა უკანონო დაკავებების, ცემის, გაძარცვის, წამების და მკვლელობის მსხვერპლი, ძირითადად, პოპულარული სამობილიზაციო ძალების მხრიდან. ამავე ანგარიშში წერია, რომ სუნიტი არაბები, რომლებიც ქვეყნის უდიდეს უმცირესობას წარმოადგენენ, უკმაყოფილებას გამოთქვამენ იმის გამო, რომ პოლიტიკურ სისტემაზე შიიტების დომინანტობის პირობებში, ისინი გავლენის მქონე პოზიციებს მიღმა რჩებიან. ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ ის სუნიტები, რომელთა მიმართაც გაჩნდება ეჭვი, რომ ეხმარებოდნენ ისლამურ სახელმწიფოს სიკვდილით დასჯის და ქონების ჩამორთმევის ობიექტები ხდებიან მთავრობის მომხრე ძალების, ძირითადად შიიტური დაჯგუფებების მხრიდან.[5]

„Freedom House“ თავის 2018 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ სუნიტი არაბები, რომლებიც ქვეყნის უდიდესი ეთნო-რელიგიური უმცირესობაა, წარმოდგენილნი არიან პარლამენტში, მაგრამ ხშირად დაობენ შიიტ უმრავლესობასთან იმ მოტივით, რომ მათ რეალური გავლენის მქონე პოზიციების მიღმა ტოვებენ. ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ საანგარიშო წლის განმავლობაში, ვრცელდებოდა ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ შიიტური დაჯგუფებები აფერხებდნენ სუნიტი მუსლიმების გადაადგილებას ისლამური სახელმწიფოსგან გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე.[6]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ თავის 2018 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ისლამური სახელმწიფო სწორედ სუნიტებით დასახლებულ ტერიტორიაზე აწესებდა ყველაზე მკაცრ შეზღუდვებსა და სადამსჯელო მექანიზმებს, მათ შორის იყო სექსუალურ უმცირესობად მიჩნეული მამაკაცების სიკვდილით დასჯა, გარყვნილების ბრალდებით ჩაქოლვა, ტელეფონის გამოყენებისა და სიგარეტის მოწევის აკრძალვა. დაჯგუფებამ დააწესა მკაცრი შეზღუდვები ქალებისა და გოგოების ჩაცმულობასა და გადაადგილებაზე. სუნიტ ქალსა და გოგოს უნდა ეტარებინა ნიქაბი და გადაადგილების უფლება ჰქონდა მხოლოდ მამაკაცი ნათესავის თანხლებით.[7]

ახალი ამბების საერთაშორისო სააგენტო „The Christian Science Monitor“ 2017 წლის 27 დეკემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ მაშინ, როცა ერაყი ზეიმობს ისლამური სახელმწიფოს (ISIS) დამარცხებას, სუნიტი არაბული საზოგადოება, ოკუპაციის შემდეგ, ებრძვის იდენტობის კრიზისს. შიიტური მთავრობის პირობებში ცხოვრება ზოგიერთ მათგანს ერაყის ახალ ნაციონალიზმს სთავაზობს. ერაყში 5 მილიონი იძულებით გადაადგილებული პირიდან უმეტესობა სუნიტია. ISIS-ის ჯიჰადისტების მიერ გატაცებული, გაუპატიურებული ან მოკლული ათი ათასობით ერაყელის უმეტესობა სუნიტი იყო. თითქმის ყველა ქალაქი, რომელიც განადგურებული დარჩა ISIS-ის გაძევებისთვის წარმოებული ბრძოლის გამო – დაწყებული ფალუჯადან და რამადიდან, დამთავრებული მოსულით – უმეტესად სუნიტური იყო.

ერაყის სუნიტმა არაბებმა გრძელი და მტკივნეული გზა განვლეს, დაწყებული რკინის კაცად წოდებული სადამ ჰუსეინის ჩამოგდებით, რასაც მალევე მოყვა სუნიტებით დაკომპლექტებული ერაყის არმიის დაშლა, შემდეგ კი, წლების მანძილზე, გრძელდებოდა ბაღდადის შერეული უბნების ეთნიკური წმენდა, რომლის ძირითად სამიზნეებს ბაასისტები და სუნიტები წარმოადგენდნენ. აღნიშნულს მოყვა, ISIS-ის წინამორბედი, სუნიტური შეიარაღებული დაჯგუფება „ალ-ქაიდა“, რომელიც შიიტების და ამერიკელების წინააღმდეგ ახორციელებდა თვითმკვლელ ტერორისტულ თავდასხმებს. და ბოლოს, 2013 წელს შიიტების წინააღმდეგ დაწყებული ფართომასშტაბიანი აჯანყება, რომელიც მიმართული იყო მაშინდელი პრემიერ-მინისტრის ნური ალ-მალიქის წინააღმდეგ, ნიშნავდა იმას, რომ თავდაპირველად სუნიტები მიესალმნენ ISIS-ის გამოჩენას. ISIS-ის მიერ ჩადენილი ხოცვა-ჟლეტის გამო, ერაყელ შიიტებს და სუნიტ ქურთებს, რომელთათვისაც ეთნიკური იდენტობა რელიგიურ კუთვნილებაზე მიუთითებს, მიაჩნიათ, რომ ყველა არაბი სუნიტი ჯიჰადისტი ექსტრემისტია.

სუნიტი ლიდერი, შეიხ ფარეს ალ-დულაიმი, რომელიც მონაწილეობს მთავრობის შერიგების მცდელობაში, აცხადებს, რომ ყველა სუნიტი ISIS-ის წევრად არის მიჩნეული, თუმცა ის ნგრევა და განადგურება, რაც ISIS-მა სუნიტებს მიაყენა, არცერთი სხვა არმიის თუ ოკუპაციის დროს არ მომხდარა. მისივე თქმით, ნებისმიერ ქვეყანაში, სადაც მთავრობის მხრიდან ხორციელდება ჩაგვრა, ISIS-ის შესვლის შემთხვევაში, ისინი ყოველთვის იპოვიან მხარდამჭერებს. შესაბამისად, ტყუიან ისინი, ვინც ამბობენ, რომ ISIS კეთილგანწყობით არ იქნა მიღებული მათ მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე, განსაკუთრებით კი საწყის პერიოდში. დულაიმის განცხადებით, ISIS-ის გამო ბევრმა სუნიტმა დაკარგა შვილი, რისთვისაც, მათ შურისძიება სურთ. დულაიმის თქმით, ტომის ლიდერები სოფლებისა და ქალაქების მასშტაბით აწყობენ კონფერენციებს, რათა მოხდეს ISIS-ის რეალურ და იძულებით მხარდამჭერებს შორის გარჩევა, რომლებიც, ეკონომიკური საჭიროებების თუ იარაღის ძალით მუქარის გამო, იძულებულები იყვნენ მათ სამსახურში ყოფილიყვნენ. მაგალითისთვის, ერთერთი დიდი ტომის 100-ზე მეტმა გავლენიანმა კაცმა მოაწერა ხელი შეთანხმებას იმის შესახებ, რომ კონკრეტული ოჯახები არ უნდა იყვნენ დასჯილნი სხვების მიერ იმის გამო, რომ ისინი კავშირში იყვნენ ISIS-თან.

დულაიმის თქმით, დღესდღეობით, არმიასა და უსაფრთხოების ძალებს აქვთ რეკრუტირების კომიტეტები, სადაც იწვევენ სუნიტებს და უფრო მეტიც, ყოფილ ოფიცრებს, რომელთაც არ აქვთ სისხლში გასვრილი ხელები. ოქტომბრის ბოლოს, ანბარის შეიხები შეხვდნენ პრემიერ-მინისტრ აბადის, რათა 3,150 სუნიტი პოლიციელი ხელახლა შეერთებოდა ეროვნულ ძალებს, რომლებიც 2014 წელს, ISIS-ის მოსვლის შემდეგ, იქნენ გათავისუფლებულები. დულაიმის განცხადებით, ცენტრალურ ხელისუფლებაში აზროვნების კუთხით სერიოზულ ცვლილებას აქვს ადგილი; ამჟამად ყველა ხვდება, რომ ერაყის მართვა ვერ მოხდება მხოლოდ ერთი რელიგიური მიმდინარეობის მიერ. ხალხი ამის გააზრებას იწყებს, თუმცა მათ დრო სჭირდებათ.[8]

ყოველკვირეული ჟურნალი „The Economist“ 2017 წლის 12 ოქტომბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნავს, რომ მოსულსა და ფალუჯაში სუნიტები ერთსა და იმავე ისტორიებს ყვებიან. მათი თქმით, უმუშევრობის დონე უკიდურესად მაღალია. უნივერსიტეტის დიპლომის მქონე ადამიანი, დღეში 20 დოლარის სანაცვლოდ, გვის ქუჩებს ან ნიჩბით ასუფთავებს ნარჩენებისგან. შეინიშნება დებაასიფიკაციის პოლიტიკის ნიშნები, რამაც ამერიკის ოკუპაციის დროს სუნიტების გაუცხოება გამოიწვია. ფალუჯაში, დაახლოებით 4,600 პოლიციის თანამშრომელი გაათავისუფლეს მას შემდეგ, რაც დაბრუნდნენ ქალაქში.

ადგილობრივი სუნიტი სამხედროები პატრულირებენ ფალუჯას ცენტრში, ხოლო შიიტური ჯგუფები ქალაქის შემოგარენში რჩებიან. ფალუჯადან ბაღდადისკენ მიმავალ გზაზე, სუქურის საკონტროლო გამშვებ პუნქტთან, იმდენად ხანგრძლივი და გართულებული შეზღუდვებია დაწესებული, რომ ბევრი თავს არიდებს მოგზაურობას. მთავრობის მხრიდან ფულის გამოძალვის შესახებ საჩივრებს ჩვეულებრივი ხასიათი აქვს. ფალუჯას ბაზრის ერთერთი ყასბის, იბრაჰიმ ასსადის განცხადებით, თუ სამზე მეტი ცხვრის შეყვანას მოისურვებს ქალაქში, თითო ცხვარზე 10 აშშ დოლარი უნდა გადაიხადოს. მისი თქმით, ისინი ახრჩობენ ქალაქს. ერაყის ოფიციალური პირები უარყოფენ რაიმე მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სუნიტების გაუცხოებამ შესაძლოა კვლავ გამოიწვიოს პრობლემები.[9]

ახალი ამბების პორტალი „Middle East Eye“ 2017 წლის 13 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნავს, რომ ფალუჯაში განხორციელებული დერადიკალიზაციის პროექტი იმდენად წარმატებული აღმოჩნდა, რომ ქვეყნის დანარჩენ ნაწილზეც გავრცელდა.  მუჰამმადი შეიხების საბჭოს (რაბატ ალ-მუჰამმადის საბჭო) – რომელიც ფალუჯაში დაფუძნებული ორგანიზაციაა და ებრძვის ექსტრემისტულ იდეოლოგიას ერაყში – 12 რელიგიური სწავლულიდან ერთერთი, შეიხ ქამელ ალ-ფედავი, განმარტავს თუ როგორ მოხდა ისლამის ულტრა კონსერვატიული ვერსიის გავრცელება ფალუჯაში და როგორ ებრძოდნენ ისინი მას. როდესაც აღნიშნული პროექტი განხორციელების პროცესში იყო, ISIS-მა საკუთარი კონტროლის ქვეშ მოაქცია ქალაქი ფალუჯა, 2014 წელს. საბჭოს შეიხებმა, რომლებმაც საკუთარი საქმიანობის გამო, სიცოცხლის ხელყოფის მუქარები მიიღეს, ქალაქის მოსახლეობის 90%-თან ერთად დატოვეს ფალუჯა (2011 წლის მონაცემებით ქ. ფალუჯაში 275,000 მოსახლე იყო). მას შემდეგ რაც, 2016 წლის ივნისში, ერაყის არმიამ გაათავისუფლა ფალუჯა, საბჭო კვლავ დაბრუნდა, ISIS-ის მიერ განადგურებულ, საკუთარი დაწესებულებების ნანგრევებზე და თავიანთ მეჩეთზე ისლამის თეთრი დროშა აღმართეს. საბჭოს განცხადებით, ფალუჯას გათავისუფლებიდან 16 თვის შემდეგ, მათ რადიკალ ვაჰაბისტ იმამებს ჩამოართვეს კონტროლი ქალაქში არსებულ ყველა, 200-ივე მეჩეთზე. ფალუჯას მოსახლეობის განცხადებით, ქალაქი ამჟამად გაცილებით უფრო უსაფრთხოა, ვიდრე ის ოდესმე იყო, სადამ ჰუსეინის რეჟიმის დამხობის შემდეგ.

29 წლის პირადი მცველი, ჰაიდერ ალ-აბბასი, აცხადებს: „ჩვენ უფრო მეტი უსაფრთხოება და თავისუფლება გვაქვს, ვიდრე დაყიშამდე გვქონდა, რადგან მანამდე აქ ალ-ქაიდა იყო. ახლა, ჩვენ მხოლოდ მძინარე ტერორისტული ქსელები გვყავს, რომლებიც შეშინებულები არიან.“ შეიხების საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე, შეიხ მოჰამმედ ალ-ნური, ერაყის ჰაშდ ალ-შააბის ძალების მიერ ორგანიზებულ ანტი-ტერორისტულ კონფერენციაზე სიტყვით გამოვიდა და განაცხადა, რომ მას შემდეგ, რაც მათ კონტროლი მოიპოვეს ქალაქის მეჩეთებზე, ფალუჯა გახდა ერაყის ქალაქი, რომელსაც სჯერა ერთობლივი თანაარსებობის.

საბჭოს მუშაობა იმდენად წარმატებული აღმოჩნდა ადგილობრივ დონეზე, რომ ერაყის მთავრობამ შეიხებს ქვეყნის მასშტაბით მოქმედება სთხოვა. ერაყის სატელევიზიო არხზე მათ უკვე 67 პროგრამული ეთერი აქვთ და აცხადებენ, რომ მათი იდეები ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც აღწევს. 2003 წლამდე, ფალუჯაში ძალიან მცირე რაოდენობით ხდებოდა ადგილობრივ სუნიტებსა და შიიტებს შორის განსხვავება. შერეული ქორწინებები იმდენად ფართო ხასიათის იყო, რომ საბჭოს ერთერთი სუნიტი შეიხის ცოლი, შიიტურ მიმდინარეობას ეკუთვნოდა. ქამელის განცხადებით, „ნამდვილი ერაყული კულტურა ერთმანეთისგან არ ასხვავებს რელიგიებს და პარტიებს. ფალუჯაში სუნიტები, შიიტები, ქრისტიანები და მანდეიზმის მიმდევრები მშვიდობიანად თანაცხოვრობდნენ, შემდეგ კი ალ-ქაიდა და დაყიში მოვიდა, როგორც იარაღი, რათა ქვეყანა რელიგიური ნიშნით დაეყოთ.“ სტატიის ბოლოს აღნიშნულია, რომ შიიტური დროშა, რომელიც ფრიალებს ქალაქის თავზე, იძლევა შეიხ ალ-ნურის ნათქვამის დადასტურებას, რომ ფალუჯა საბოლოოდ იწყებს 2003 წლამდე არსებული ერთობლივი თანაარსებობის პერიოდთან დაბრუნებას.[10]

აშშ-ის საინფორმაციო სააგენტოს „Associated Press“ მიერ გამოქვეყნებული ინფორმაციით, ერაყის მინისტრთა კაბინეტის გენერალური მდივნის, მაჰდი ალ-ალაქის, განცხადებით, მთავრობამ დაახლოებით 19,5 მილიარდი აშშ დოლარი გამოყო ანბარის პროვინციის სტაბილიზაციის პროექტებისთვის. მისივე თქმით, ბაღდადსა და ფალუჯაში ორი ახალი წყლის სადგური აშენდა, ხოლო დანარჩენი შვიდის რეაბილიტაცია განხორციელდა. ქალაქის გათავისუფლებიდან ცხრა თვის განმავლობაში 370,000 ადამიანი დაუბრუნდა საკუთარ საცხოვრებელს, თუმცა ქუჩებისა და სახლების დიდი ნაწილი განადგურებულია. გაეროს დახმარებით, ფალუჯაში ხელახლა გაიხსნა ათობით სკოლა, ასევე წყლის ფილტრაციის სადგურები, რომლის საშუალებითაც ქალაქის 60% წყლით მარაგდება.[11]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ტერორისტული ორგანიზაცია დაეში მასობრივად არღვევდა ადამიანის უფლებებს, მათ შორის მშვიდობიან მოქალაქეებზე თავდასხმებით, რომელთა სამიზნეს ძირითადად შიიტები, მაგრამ ასევე ის სუნიტებიც წარმოადგენდნენ, რომლებიც მათ ეწინააღმდეგებოდნენ. ტერორისტები სჩადიოდნენ ისეთ დანაშაულებს, როგორებიცაა გატაცება, გაუპატიურება, დამონება, იძულებითი ქორწინება, სექსუალური ძალადობა. ტერორისტები აღნიშნულ ქმედებებს სჩადიოდნენ სხვადასხვა რელიგიური და ეთნიკური წარმომავლობის მქონე ხალხის, მათ შორის შიიტების, სუნიტების, ქურთების, ქრისტიანების, იეზიდების და სხვათა წინააღმდეგ.

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ ადგილობრივი მაცხოვრებლები ჩიოდნენ, რომ ერაყის უსაფრთხოების ძალები, უდანაშაულო სუნიტების, დევნილებისა და სამოქალაქო აქტივისტების დაკავებისას, დაბომბვებს იყენებდნენ თავის გასასამართლებელ მიზეზად. გავრცელდა რიგი ანგარიშებისა, სადაც საუბარი იყო სამთავრობო ძალების, პოპულარული სამობილიზაციო ძალებისა და პეშმერგას მხრიდან ძირითადად სუნიტი არაბების დაპატიმრებებისა და დროებითი დაკავებების შესახებ. ხელისუფლება დროდადრო აპატიმრებდა ტერორიზმში ეჭვმიტანილთა ცოლებსა და ოჯახის სხვა წევრებს, ძირითადად სუნიტებს, რათა ზეწოლა მოეხდინათ ძებნილებს და ეიძულებინათ ისინი, ჩაბარებოდნენ პოლიციას.[12]

როგორც აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ აღნიშნავს, საერთაშორისო და ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციები წერდნენ, რომ ხელისუფლება იყენებდა ანტიტერორისტულ კანონს იმისთვის, რომ პროცედურებზე დროული წვდომის გარეშე დაეპატიმრებინა სუნიტები და სხვები. სუნიტი არაბების ინფორმაციით, მთავრობა იყენებდა რელიგიურ პროფილს დაკავებებისა და დაპატიმრებების დროს და ასევე რელიგიური კუთვნილება იყო განმსაზღვრელი ფაქტორი დასაქმებისას. მედიაში გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, პოპულარული სამობილიზაციო ძალები და პეშმერგა ხელს უშლიდნენ გადაადგილებულ სუნიტ არაბებს ისლამური სახელმწიფოსგან გამოთავისუფლებულ ტერიტორიაზე დაბრუნებაში.[13]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი მსოფლიოში რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) წერს, რომ ერაყის კონსტიტუცია ოფიციალურ რელიგიად ისლამს აწესებს. ქვეყნის კონსტიტუცია აღიარებს რელიგიისა და რწმენის თავისუფლებას მუსლიმებისთვის, ქრისტიანებისთვის, იეზიდებისა და საბეან-მანდეანებისთვის. ასეთი უფლება არ აქვთ სხვა აღმსარებლობებს და ათეისტებს. კანონი კრძალავს ბაჰაიზმის მიმდევრობას და სუნიტური ისლამის ვაჰაბიტურ მიმართულებას. პირადობის დამადასტურებელ დოკუმენტზე რელიგიურ კუთვნილებად შეიძლება დატანილი იყოს მხოლოდ ქრისტიანი, იეზიდი, საბეან-მანდეანი და მუსლიმი; არ არის განსხვავება შიიზმსა და სუნიზმს, ასევე ქრისტიანობის დენომინაციებს შორის.

სუნიტი არაბები კვლავ ავრცელებენ ინფორმაციას იმის შესახებ, რომ ზოგიერთი ოფიციალური პირი მთავრობიდან კვლავ იყენებს კონფესიურ მიდგომას დაკავებისა და დაპატიმრებისას და რელიგიური ფაქტორის გათვალისწინებით იღებს გადაწყვეტილებას დასაქმებისას. კვლავ ვრცელდებოდა ინფორმაცია ერაყის უსაფრთხოების ძალებისა და შიიტი დაჯგუფებების მიერ ისლამური სახელმწიფოს წევრებად ან კოლაბორაციონისტებად მიჩნეული ხალხის დაკავება და დახოცვა; ეს ხალხი, სავარაუდოდ, ყველა სუნიტი იყო. არაბების განცხადებით, სახალხო მობილიზაციის ძალების თურქმენთა ჯგუფები იტაცებდნენ, აპატიმრებდნენ ან კლავდნენ სუნიტ თურქმენებსა და არაბებს ტალ-აფარში, ტერიტორიის ისლამური სახელმწიფოსგან გათავისუფლების შემდეგ.

მედიისა და ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციების ინფორმაციით, მიუხედავად იმისა, რომ 2016 წელთან შედარებით, უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება გაუმჯობესებული იყო 2017 წელს, ვითარება მაინც ძალადობრივი იყო. სოციალურ ძალადობას ძირითადად ადგილი ჰქონდა კონფესიური შეიარაღებული ჯგუფების მხრიდან. შეიარაღებული ჯგუფების სამიზნეს კვლავ წარმოადგენდნენ სუნიტები, რომელთაც უნადგურებდნენ სახლებსა და ბიზნესებს და სიკვდილით სჯიდნენ. ზოგიერთი სუნიტი მუსლიმი კვლავ ამტკიცებს, რომ ისინი შურისძიების კამპანიის მსხვერპლნი არიან, რადგან სადამის დროს იმყოფებოდნენ უპირატეს მდგომარეობაში. სუნიტების თქმით, ისინი დებაასიფიაციის პროცესის გამო, დისკრიმინაციულ პირობებში არიან. სუნიტების თქმით, ისინი დისკრიმინაციას განიცდიან ასევე იმის გამო, რომ საზოგადოება მათ ტერორისტული ელემენტების, მათ შორის ისლამური სახელმწიფოს მხარდამჭერებად მოიაზრებს.[14]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2017 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ის ფაქტი, რომ განმცხადებელი არის სუნიტი, არ ქმნის საფრთხეს, რომ იგი შესაძლოა დადგეს სერიოზული ზიანის რისკის ქვეშ.[15] მიუხედავად იმისა, რომ სუნიტები განიცდიან გარკვეულ სახის დისკრიმინაციას ერაყში და პოპულარული სახალხო სამობილიზაციო ძალები და სხვა, მათ შორის, სამთავრობო ძალები, გარკვეულ შემთხვევებში, არასათანადოდ ექცეოდნენ სუნიტ მოქალაქეებს ისლამური სახელმწიფოსგან გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე,[16] სახელმწიფოს დამოკიდებულება მათდამი არ არის იმ ხარისხის და ინტენსივობის, რომ შეფასდეს დევნად ან ღირსების შემლახველ ან არაადამიანურ მოპყრობად. ამასთანავე, აღსანიშნავია, რომ ჰაიდერ ალ-აბადის მთავრობა ცდილობს სუნიტ მოსახლეობასთან ურთიერთობის მოგვარებას,[17] რაც აისახა 2017 წლის აპრილში მთელი ქვეყნის მასშტაბით ჩატარებულ გამოკითხვაში, რომლის შედეგადაც დადგინდა, რომ 2003 წლის შემდეგ პირველად სუნიტი არაბები ქვეყანაში არსებულ პოლიტიკურ სიტუაციას პოზიტიურად აფასებენ. გამოკითხულ სუნიტ არაბთა 51 პროცენტს მიაჩნია, რომ ქვეყანა სწორი მიმართულებით ვითარდება.[18] პოლიტიკურ ლიდერთა უმრავლესობა, ისლამური სახელმწიფოს მარცხის შემდეგ, აქტიურად მხარს უჭერს რელიგიურ პლურალიზმს და, შედეგად, გათავისუფლებულ რეგიონებში მცხოვრები სუნიტები უბრუნდებიან საკუთარ რელიგიურ მრწამსს და წეს-ჩვეულებებს.[19]

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისის ანგარიშში ნათქვამია, რომ ქვეყნის მასშტაბით ფიქსირდება სუნიტი მოსახლეობის დევნისა და შევიწროების ფაქტები, მაგრამ აღნიშნული, ხშირად, დაკავშირებულია პირის ინდივიდუალურ გარემოებებთან, როგორიცაა: მისი ოჯახი, პროფესია, სოციალური მდგომარეობა და ა.შ. მაგალითად, სუნიტები, რომლებიც წარმოადგენენ იძულებით გადაადგილებულ პირებს ქვეყნის შიგნით, გამომდინარე მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობიდან და ოჯახისგან თუ ნათესავების მხრიდან მხარდაჭერის არარსებობის გამო,  წარმოადგენენ მოწყვლად კატეგორიას.[20]

ავსტრალიის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტის ანგარიშში ერაყის შესახებ ნათქვამია, რომ კონკრეტულად ბაღდადში, სუნიტები წარმოდგენილნი არიან სახელისუფლებო ორგანოებში და აქტიურად არიან ჩართულნი საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. ამასთან, გარკვეული პროვინციების, მაგალითად 2017 წლის 26 ივნისის მონაცემებით ანბარისა და ნინევას გუბერნატორები სუნიტები იყვნენ.[21]

„Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის პარლამენტის სპიკერია სუნიტი არაბი – სელიმ ალ-ჯაბოური. ამას გარდა, პარლამენტში სუნიტების ინტერესებს იცავს სუნიტური პარტია „მუტაჰიიდონი“, რომელიც 31 დეპუტატითაა წარმოდგენილი ქვეყნის უმაღლეს საკანონმდებლო ორგანოში.[22]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი (UNHCR) 2018 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ნინევის პროვინციაში დაბრუნებულთა შესახებ წერს, რომ ერთერთ სატრანზიტო ბანაკში გამოკითხვისას, ძირითადად სუნიტმა იძულებით გადაადგილებულმა პირებმა სინჯარის, ტალაფარის და ქაირაჰის დასახლებებიდან, განაცხადეს, რომ ძირითადი მიზეზი, რის გამოც ისინი იძულებულნი გახდნენ დაეტოვებინათ დროებითი საცხოვრებლები, იყო მუქარის შემთხვევები ადგილობრივი მოსახლეობის მხრიდან; გამომდინარე იქიდან, რომ ადგილობრივების მიერ სუნიტები აღიქმებიან ექსტრემისტებად.[23]

გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭო 2018 წლის 5 ივნისს გამოქვეყნებულ სპეციალური მომხსენებლის შემაჯამებელ ანგარიშში წერს ერაყში კანონგარეშე მკვლელობებისა და თვითნებური სიკვდილით დასჯის შემთხვევების შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ   უსაფრთხოების ძალებს, როგორც მთავრობის, ასევე ქვეყნის სულიერი ლიდერისგან აიათოლა ალ-სისტანისგან, ჰქონდათ მიღებული აშკარა და კონკრეტული მითითებები, დაეცვათ სამოქალაქო მოსახლეობა და საჯარო წესრიგი, მომხსენებელს მიაწოდეს ინფორმაცია უსაფრთხოების ძალების მიერ 2014-2017 წლების განმავლობაში ჩადენილი საერთაშორისო ჰუმანიტარული და ადამიანის უფლებათა სამართლის დარღვევის არაერთი შემთხვევის შესახებ. ყველაზე ხშირად საუბარი იყო სუნიტი მოსახლეობის, მათ შორის, იძულებით გადაადგილებული პირების, დაკავებულებისა და ბავშვების, დაშინების, იძულებითი გაუჩინარების და მკვლელობების ფაქტების, ასევე, სავარაუდოდ ისლამური სახელმწიფოს მხარეს მებრძოლი ტყვედ ჩავარდნილი პირების სიკვდილით დასჯის  შესახებ.[24]

გაეროს ახალი ამბების სამსახური (UN News Service) 2018 წლის 9 მარტის სტატიაში წერს გაეროს წარმომადგენლის ვიზიტის შესახებ ერაყსა და სუდანში. ნიუ-იორკში გამართული პრეს-კონფერენციისას, მან განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა ისლამური სახელმწიფოს წარმომადგენლების მხრიდან სექსუალურ ძალადობაზე. იძულებით გადაადგილებულ ქალთა უმრავლესობის აზრით, მათი სახლებში დაბრუნება საკმაოდ საშიშია, რადგან რეგიონში კვლავ ოპერირებენ შეიარაღებული ჯგუფები და ყოფილი ისლამური სახელმწიფოს მებრძოლები. განსაკუთრებული საშიშროება გამოითქვა სუნიტი ქალების მხრიდან, იმასთან დაკავშირებით, რომ საზოგადოებაში ისინი არასწორად არიან აღქმულნი, როგორც ისლამურ სახელმწიფოსთან სავარაუდო კავშირში მყოფი პირები“.[25]

საინფორმაციო სააგენტო „Reuters“ 2018 წლის 19 აგვისტოს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ერაყის უზენაესმა სასამართლომ 12 მაისის საპარლამენტო არჩევნების შედეგები კანონიერად ცნო და გამარჯვებულ პარტიებს მთავრობის ჩამოსაყალიბებლად 90-დღიანი ვადა მისცა. ივნისში გახდა ცნობილი, რომ არჩევნების შედეგებს ხელახლა დაითვლიდნენ. გადაწყვეტილება სასამართლომ მას შემდეგ მიიღო, რაც ქვეყნის მთავრობამ ანგარიში გამოაქვეყნა, სადაც საარჩევნო პროცესში მასობრივი დარღვევების შესახებ გახდა ცნობილი. არჩევნების შედეგების დამტკიცების შემდეგ კანონმდებლებს 90 დღის ვადაში პარლამენტის თავმჯდომარის არჩევა მოუწევთ, შემდეგ პრეზიდენტის და ბოლოს პრემიერ მინისტრისა და მისი კაბინეტის. ერაყში საპარლამენტო არჩევნები 12 მაისს გაიმართა. მასში მონაწილეობდა 29 საარჩევნო ბლოკი, რომელიც 200 სხვადასხვა პოლიტიკურ პარტიას აერთიანებდა. საარჩევნო კომისიის მონაცემებით, პარლამენტში 369 ადგილისთვის 7,000-ზე მეტი კანდიდატი იბრძოდა. არჩევნებში კოალიცია „საირუნმა“ გაიმარჯვა, რომელსაც შიიტი მქადაგებელი მუქთადა ალ-სადრი ხელმძღვანელობს.[26]

ჯოელ უინგი საკუთარ ბლოგზე „Musings on Iraq“ წერს ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ ვითარებაზე 2018 წლის აგვისტოს მდგომარეობით. თვის განმავლობაში, ერაყის დედაქალაქ ბაღდადში ჯამში 58 ინციდენტი დაფიქსირდა, რაც წინა თვის მაჩვენებელს 9-ით აღემატება. უკანასკნელი თვეების განმავლობაში, ცენტრალურ ერაყში ძალადობამ მნიშვნელოვნად იკლო, რაც ნიშნავს, რომ ამ პერიოდის განმავლობაში უსაფრთხოების კუთხით შემთხვევების ყველაზე დიდი რაოდენობა ბაღდადის რეგიონში დაფიქსირდა. თუმცა, ქალაქის ზომისა და მოსახლეობის რაოდენობის გათვალისწინებით, ეს თითქმის არაფერია. ინციდენტების უმრავლესობა იყო მცირე მასშტაბის თავდასხმები და სროლები, ასევე, რამდენიმე შემთხვევაში გამოყენებული იქნა ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობები. აგვისტოს თვეში ბაღდადის რეგიონში თავდასხმების შედეგად 32 პირი იქნა მოკლული, ხოლო 54 –  დაშავდა.[27]

სექტემბრის პირველ ნახევარში ერაყის დედაქალაქში უსაფრთხოების კუთხით ჯამში 29 ინციდენტი დაფიქსირდა. შედეგად, გარდაიცვალა 10, ხოლო დაშავდა – 22 ადამიანი. ასევე, საჯარო სივრცეში უკანასკნელი გამოჩენიდან 11 თვის შემდეგ, გავრცელდა ე.წ. ისლამური სახელმწიფოს ლიდერის – აბუ ბაქრ ალ-ბაღდადის მიმართვა. მიმართვაში, სხვებთან ერთად, აღნიშნული იყო, რომ მისი მიმდევრები განახორციელებდნენ მიზნობრივ მკვლელობებსა და რეკრუტირებას სუნიტთა თემში.[28] [29]

[1] Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Iraq, November 2017, available at:

[accessed 14 August 2018]

[2] Rudaw; Sunni Arabs want to follow in footsteps of Kurdistan’s referendum; By Mahmood Y. Kurdi; 9 October, 2017; available at: http://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/091020171 [accessed 14 August 2018]

[3] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Iraq, 22 February 2017, available at:

[accessed 20 December 2017]

[4] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Iraq, 22 February 2018, available at:

[accessed 14 August 2018]

[5] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Iraq, 2 June 2017, available at:

[accessed 20 December 2017]

[6] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iraq, 5 April 2018, available at:

[accessed 14 August 2018]

[7] Human Rights Watch, World Report 2018 – Iraq, 18 January 2018, available at:

[accessed 14 August 2018]

[8] The Christian Science monitor – how Sunnis’ post-ISIS crisis is leading some to a new Iraqi nationalism, 27 December 2017, available at: https://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2017/1227/How-Sunnis-post-ISIS-crisis-is-leading-some-to-a-new-Iraqi-nationalism  (accessed 12 March 2018)

[9] The Economist – Iraq’s recaptured territory is being neglected, 12 October 2017, available at: https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21730169-reconstruction-cities-such-fallujah-and-mosul-proceeding-slowly-or-not (accessed 12 March 2018)

[10] MEE – Middle East Eye, The battle of ideas in Iraq’s most dangerous city, 13 November 2017, available at: http://www.middleeasteye.net/news/how-fallujah-iraq-most-dangerous-city-fought-back-after-daesh-islamic-state-supporting-sunni-shia-unity-sheikh-1912522481 (accessed 12 March 2018)

[11] AP News – After liberation from IS, Fallujah struggles to rebuild, 4 January 2017, available at: https://www.apnews.com/6c044247f6284a7d847ec8e846e82dc2 (accessed 12 March 2018)

[12] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Iraq, 3 March 2017, available at:

[accessed 20 December 2017]

[13] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Iraq, 15 August 2017, available at:

[accessed 20 December 2017]

[14] USDOS – US Department of State: 2017 Report on International Religious Freedom – Iraq, 29 May 2018

 (accessed on 14 August 2018)

[15] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Sunni (Arab) Muslims, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 20 June 2018]

[16] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Iraq, 2 June 2017, available at:

[accessed 20 June 2018]

[17] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Sunni (Arab) Muslims, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 20 June 2018]

[18] The Washington Post; A striking positive shift in Sunni opinion in Iraq is underway. Here’s what it means; By Munqith al-dagher and Karl Kaltentheler; 14 September, 2017; available at: https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2017/09/14/iraqi-sunnis-are-impressed-by-the-defeat-of-isis-heres-what-that-could-mean/?noredirect=on&utm_term=.b40b738c13e8 [accessed 20 June 2018]

[19] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iraq, 5 April 2018, available at:

[accessed 20 June 2018]

[20] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Sunni (Arab) Muslims, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 20 June 2018]

[21] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Sunni (Arab) Muslims, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 20 June 2018]

[22] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iraq, 5 April 2018, available at:

[accessed 20 June 2018]

[23] UN High Commissioner for Refugees (UNHCR), Iraq Protection Cluster: Ninewa Returnees Profile, April 2018, available at:

[accessed 5 September 2018]

[24] UN Human Rights Council, Report of the Special Rapporteur on extrajudicial, summary or arbitrary executions on her mission to Iraq, 5 June 2018, A/HRC/38/44/Add.1, available at:

[accessed 5 September 2018]

[25] UN News Service, UN envoy on conflict-related sexual violence reports on visits to Iraq and Sudan, 9 March 2018, available at:

[accessed 5 September 2018]

[26] Reuters; Iraqi Supreme Court ratifies May election results; 19 August, 2018; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-election/iraqi-supreme-court-ratifies-may-election-results-idUSKCN1L40CS?il=0

[27] Blog “Musingsoniraq” by Joel Wing, Security Situation in August 2018, available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2018/09/violence-remained-steady-in-iraq-august.html [accessed 24 September 2018]

[28] Blog “Musingsoniraq” by Joel Wing, Security Situation in September 1-7 2018, available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2018/09/security-in-iraq-sep-1-7-2018.html [accessed 24 September 2018]

[29] Blog “Musingsoniraq” by Joel Wing, Security Situation in September 8-14 2018, available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2018/09/security-in-iraq-sep-8-14-2018.html [accessed 24 September 2018]