ერაყი. სუნიტი მუსლიმების მიმართ დამოკიდებულება. აგვისტო, 2018

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Minority Rights Group International“ 2017 წლის ნოემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის მოსახლეობა დაახლოებით 39 მილიონია. ერაყის სამ უმსხვილეს დემოგრაფიულ ჯგუფს წარმოადგენენ შიიტი არაბები, სუნიტი არაბები და ქურთები, რომელთა უმეტესობა სუნიტური ისლამის აღმსარებელია. ზუსტი დემოგრაფიული დაყოფა ამჟამად არ არსებობს, გამომდინარე იქიდან, რომ  საკითხის პოლიტიკური მგრძნობიარობის გამო უკანასკნელი მონაცემები უცნობია. სანდო წყაროებზე დაყრდნობით, მოსახლეობის 99% მუსლიმია; მათგან დაახლოებით 60-65% შიიტი, ხოლო 32-37% სუნიტი.[1] ერაყის რამდენიმე პროვინციაში სუნიტები უმრავლესობით არიან წარმოდგენილნი და ასეთ პროვინციებს „სუნიტურს“ უწოდებენ; ესენია: ნინევა, სალაჰადინი, ანბარი, დიალა და კირკუკი. ასევე, ბაღდადის ზოგიერთი ნაწილიც მიიჩნევა სუნიტურად.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ თავის 2017/18 წლების ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ტერორისტულ დაჯგუფება ისლამურ სახელმწიფოსთან შეიარაღებული კონფლიქტის გამო, ერაყის სამთავრობო ძალებმა და შეიარაღებულმა დაჯგუფებებმა მოსახლეობას იძულებით დაატოვებინეს სახლები, რომლებიც შემდეგ გაანადგურეს. მაგალითად, 2017 წლის დასაწყისში, სახალხო მობილიზაციის ძალების შემადგენლობაში მყოფმა სუნიტური ტომის დაჯგუფებამ „Hashd al-Ashari“, ერაყის სამთავრობო ძალებთან ერთად, 125 ოჯახი სალაჰადინიდან იძულებით განდევნა. მათ ისლამურ სახელმწიფოსთან ასოცირება დასდეს ბრალად. ოჯახები, მათი ნების საწინააღმდეგოდ, ტიკრიტთან ახლოს მდებარე ლტოლვილთა ბანაკში გადაიყვანეს.[3]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ თავის 2018 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ სუნიტი არაბები, რომლებიც ქვეყნის უდიდესი ეთნო-რელიგიური უმცირესობაა, წარმოდგენილნი არიან პარლამენტში, მაგრამ ხშირად დაობენ შიიტ უმრავლესობასთან იმ მოტივით, რომ მათ რეალური გავლენის მქონე პოზიციების მიღმა ტოვებენ. ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ საანგარიშო წლის განმავლობაში, ვრცელდებოდა ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ შიიტური დაჯგუფებები აფერხებდნენ სუნიტი მუსლიმების გადაადგილებას ისლამური სახელმწიფოსგან გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე.[4]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ თავის 2018 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ისლამური სახელმწიფო სწორედ სუნიტებით დასახლებულ ტერიტორიაზე აწესებდა ყველაზე მკაცრ შეზღუდვებსა და სადამსჯელო მექანიზმებს, მათ შორის იყო სექსუალურ უმცირესობად მიჩნეული მამაკაცების სიკვდილით დასჯა, გარყვნილების ბრალდებით ჩაქოლვა, ტელეფონის გამოყენებისა და სიგარეტის მოწევის აკრძალვა. დაჯგუფებამ დააწესა მკაცრი შეზღუდვები ქალებისა და გოგოების ჩაცმულობასა და გადაადგილებაზე. სუნიტ ქალსა და გოგოს უნდა ეტარებინა ნიქაბი და გადაადგილების უფლება ჰქონდა მხოლოდ მამაკაცი ნათესავის თანხლებით.[5]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი მსოფლიოში რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) წერს, რომ ერაყის კონსტიტუცია ოფიციალურ რელიგიად ისლამს აწესებს. ქვეყნის კონსტიტუცია აღიარებს რელიგიისა და რწმენის თავისუფლებას მუსლიმებისთვის, ქრისტიანებისთვის, იეზიდებისა და საბეან-მანდეანებისთვის. ასეთი უფლება არ აქვთ სხვა აღმსარებლობებს და ათეისტებს. კანონი კრძალავს ბაჰაიზმის მიმდევრობას და სუნიტური ისლამის ვაჰაბიტურ მიმართულებას. პირადობის დამადასტურებელ დოკუმენტზე რელიგიურ კუთვნილებად შეიძლება დატანილი იყოს მხოლოდ ქრისტიანი, იეზიდი, საბეან-მანდეანი და მუსლიმი; არ არის განსხვავება შიიზმსა და სუნიზმს, ასევე ქრისტიანობის დენომინაციებს შორის.

სუნიტი არაბები კვლავ ავრცელებენ ინფორმაციას იმის შესახებ, რომ ზოგიერთი ოფიციალური პირი მთავრობიდან კვლავ იყენებს კონფესიურ მიდგომას დაკავებისა და დაპატიმრებისას და რელიგიური ფაქტორის გათვალისწინებით იღებს გადაწყვეტილებას დასაქმებისას. კვლავ ვრცელდებოდა ინფორმაცია ერაყის უსაფრთხოების ძალებისა და შიიტი დაჯგუფებების მიერ ისლამური სახელმწიფოს წევრებად ან კოლაბორაციონისტებად მიჩნეული ხალხის დაკავება და დახოცვა; ეს ხალხი, სავარაუდოდ, ყველა სუნიტი იყო. არაბების განცხადებით, სახალხო მობილიზაციის ძალების თურქმენთა ჯგუფები იტაცებდნენ, აპატიმრებდნენ ან კლავდნენ სუნიტ თურქმენებსა და არაბებს ტალ-აფარში, ტერიტორიის ისლამური სახელმწიფოსგან გათავისუფლების შემდეგ.

მედიისა და ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციების ინფორმაციით, მიუხედავად იმისა, რომ 2016 წელთან შედარებით, უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება გაუმჯობესებული იყო 2017 წელს, ვითარება მაინც ძალადობრივი იყო. სოციალურ ძალადობას ძირითადად ადგილი ჰქონდა კონფესიური შეიარაღებული ჯგუფების მხრიდან. შეიარაღებული ჯგუფების სამიზნეს კვლავ წარმოადგენდნენ სუნიტები, რომელთაც უნადგურებდნენ სახლებსა და ბიზნესებს და სიკვდილით სჯიდნენ. ზოგიერთი სუნიტი მუსლიმი კვლავ ამტკიცებს, რომ ისინი შურისძიების კამპანიის მსხვერპლნი არიან, რადგან სადამის დროს იმყოფებოდნენ უპირატეს მდგომარეობაში. სუნიტების თქმით, ისინი დებაასიფიაციის პროცესის გამო, დისკრიმინაციულ პირობებში არიან. სუნიტების თქმით, ისინი დისკრიმინაციას განიცდიან ასევე იმის გამო, რომ საზოგადოება მათ ტერორისტული ელემენტების, მათ შორის ისლამური სახელმწიფოს მხარდამჭერებად მოიაზრებს.[6]

[1] Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Iraq, November 2017, available at:

[accessed 14 August 2018]

[2] Rudaw; Sunni Arabs want to follow in footsteps of Kurdistan’s referendum; By Mahmood Y. Kurdi; 9 October, 2017; available at: http://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/091020171 [accessed 14 August 2018]

[3] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Iraq, 22 February 2018, available at:

[accessed 14 August 2018]

[4] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iraq, 5 April 2018, available at:

[accessed 14 August 2018]

[5] Human Rights Watch, World Report 2018 – Iraq, 18 January 2018, available at:

[accessed 14 August 2018]

[6] USDOS – US Department of State: 2017 Report on International Religious Freedom – Iraq, 29 May 2018

 (accessed on 14 August 2018)

პაკისტანი. აჰმადიაზე კონვერტირებულთა მიმართ დამოკიდებულება. ივლისი, 2018

საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ თავის 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუციური გარანტიები რელიგიური უმცირესობებისთვის ვერ უზრუნველყოფდნენ დისკრიმინაციული კანონმდებლობისგან, სოციალური შეზღუდვებისა და კონფესიათაშორისი ძალადობისგან მათ ეფექტურ დაცვას. 2017 წელს გაიზარდა კონფესიათაშორისი ძალადობის შედეგად დაღუპულთა რაოდენობა – 231 მოკლულს შორის უმეტესობა შიიტი მუსლიმი იყო. ინდუისტები კვლავ მოწყვლადები არიან გატაცებისა და იძულებითი გათხოვების პრაქტიკის მიმართ. განსაკუთრებით დისკრიმინაციულია კანონმდებლობა აჰმადიას მიმდევრების მიმართ, რომელთაც ეკრძალებათ, საკუთარ თავს მუსლიმების უწოდონ. აჰმადიას მიმდევრები ასევე აწყდებიან პოლიტიკურ დისკრიმინაციას და მათთვის არჩევნებში ხმის მიცემის განსხვავებული წესები მოქმედებს.[1]

საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ თავის 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ ქალები, რელიგიური უმცირესობები და ტრანსგენდერები აწყდებიან დისკრიმინაციას, ძალადობას და მთავრობის მხრიდან დევნას, რასაც თან სდევს იმს, რომ ხელისუფლება ვერ უზრუნველყოფს მათ ადეკვატურ დაცვასა და დამნაშავეების პასუხისგებაში მიცემას. ჩანაწერები პაკისტანის სისხლის სამართლის კოდექსში, რომელიც დისკრიმინაციულია აჰმადიას მიმდევრების მიმართ, კვლავ უცვლელია – კანონი უკრძალავს აჰმადიას მიმდევრებს, პირდაპირ ან ირიბად, მოიხსენიონ საკუთარი თავი მუსლიმად, განაცხადონ ან იქადაგონ საკუთარი რწმენა საჯაროდ, ააშენონ მეჩეთები ან საჯაროდ მოიწვიონ ხალხი სალოცავად.[2]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანში აჰმადიების შესახებ წერს, რომ სანდო სტატისტიკური მონაცემები იმი შესახებ თუ რამდენი აჰმადიაა პაკისტანში, არ არსებობს. ეროვნული მონაცემთა ბაზის სარეგისტრაციო სამსახურის ინფორმაციით, 2018 წლის მარტის მდგომარეობით, 167 ათასზე მეტი აჰმადიაა რეგისტრირებული. იქიდან გამომდინარე, რომ აჰმადიები ბოიკოტს უცხადებენ ხელისუფლების მიერ დაწესებულ რეგისტრაციის წესებს, მათი რაოდენობა შეიძლება იყოს 400-დან 600 ათასამდე; ზოგიერთი წყარო 2-5 მილიონსაც ასახელებს. ასეთი სხვაობა იმითაა გამოწვეული, რომ აჰმადიები ამჯობინებენ არ დარეგისტრირდნენ ოფიციალურად, რადგან აჰმადიად რეგისტრაციის შემთხვევაში მათ არეგისტრირებენ როგორც არა-მუსლიმებს.

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ პაკისტანში პირი, რომელიც ისლამიდან სხვა რელიგიაზე კონვერტირდება ან უარყოფს ისლამს ნებისმიერი სხვა ფორმით, შეიძლება ღვთისგმობის კანონის მიხედვით დაისაჯოს; აღნიშნული კანონი სიკვდილით დასჯასაც ითვალისწინებს. პაკისტანის საზოგადოება განსაკუთრებით მტრულადაა განწყობილი კონვერტირებულების მიმართ და ხშირია ინფორმაცია კონვერტირებულების მიმართ ძალადობის, თავდასხმების და წამების ფაქტების შესახებ. განსაკუთრებით რთული და საშიშია აჰმადიაზე კონვერტირებულთა მდგომარეობა. თუ პირის ისლამიდან აჰმადიაზე კონვერტაცია საჯარო გახდება, ის ოფიციალურად გამოცხადდება არა-მუსლიმად და შესაძლოა ის მოკლან ღვთისგმობის კანონის სახელით. იმ შემთხვევაში თუ აჰმადიაზე კონვერტაცია დარჩება საიდუმლოდ, პირმა შეიძლება თავი დააღწიოს სამართლებრივად დასჯას, მაგრამ ის კვლავ იქნება სოციალური განდევნის, მენტალური წამებისა და დისკრიმინაციული მოპყრობის მსხვერპლი. რელიგიური კონვერტაცია, თავისთავად, არ არის უკანონო ქმედება, მაგრამ ის შეიძლება განხილული იყოს როგორც ღვთისმგმობი საქციელი და გამოიწვიოს ან ღვთისგმობის კანონის მიხედვით გასამართლება ან ძალადობა საზოგადოებისა და ოჯახის მხრიდან ან ორივე.[3]

ამერიკის შეერთებული შტატების კომისია რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების შესახებ 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ აჰმადიას მიმდევრები აწყდებიან პოლიტიკურ, სოციალურ და ეკონომიკურ დისკრიმინაციას და ასევე, არიან საჯაროდ ღვთისგმობის ბრალდების მსხვერპლნი.[4]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში პაკისტანში ადამიანის უფლებათა დაცვის პრაქტიკის შესახებ (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელს) წერს, რომ აჰმადიათა მუსლიმური თემის ლიდერები და ადამიანის უფლებადამცველი ორგანიზაციები კვლავ გამოხატავდნენ შეშფოთებას დისკრიმინაციული მიდგომების და მთავრობის მხრიდან აჰმადიების ღვთისგმობის კანონის გამოყენებით დევნის გამო. 2017 წლის 2 ოქტომბერს პრეზიდენტმა ხელი მოაწერა კანონს, რომელიც საარჩევნო რეგისტრაციისას აჰმადიებისთვის ცალკე ხმის მიცემის სიას აუქმებდა და ცვლიდა ფიცის ტექსტს. აღნიშნულმა გადაწყვეტილებამ საპროტესტო აქციები გამოიწვია და საბოლოოდ პარლამენტმა ცვლილებები გააუქმა და ძალაში დარჩა ფიცის ტექსტიც და ცალკე საარჩევნო სიებიც აჰმადიებისთვის. მთელი 2017 წლის განმავლობაში მთავრობის წარმომადგენლები იყენებდნენ ანტი-აჰმადიურ რიტორიკას და მონაწილეობდნენ ისეთ აქტივობებში, რომელიც აჰმადიების თქმით, აქეზებდა მათ მიმართ ძალადობას.[5]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Pakistan, 28 May 2018, available at:

[accessed 30 July 2018]

[2] Human Rights Watch, World Report 2018 – Pakistan, 18 January 2018, available at:

[accessed 30 July 2018]

[3] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Pakistan: Ahmadis, June 2018, Version 3.0, available at:

[accessed 30 July 2018]

[4] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2018 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 25 April 2018, available at:

[accessed 30 July 2018]

[5] USDOS – US Department of State: 2017 Report on International Religious Freedom – Pakistan, 29 May 2018

 (accessed on 30 July 2018)

ეგვიპტე. შიიტი მუსლიმების მიმართ დამოკიდებულება. ივლისი, 2018

„Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კონსტიტუციისა და კანონების მიხედვით, ყველა მოქალაქე, განურჩევლად რელიგიური კუთვნილებისა, გენდერული იდენტობისა, რასის, ეთნიკურობის თუ სხვა ნიშნით განსხვავებისა, სარგებლობს პოლიტიკური უფლებებით. მიუხედავად ამისა, ქალები, ქრისტიანები, შიიტი მუსლიმები, სხვა რასის წარმომადგენლები და ლგბტ თემი აწყდება დისკრიმინაციის სხვადასხვა ფორმით გამოხატულებას, რაც ზღუდავს მათ პოლიტიკურ ჩართულობას. 2014 წლის კონსტიტუციის მეორე მუხლი ადგენს, რომ ისლამი ქვეყნის ოფიციალური რელიგიაა, თუმცა 64-ე მუხლით გარანტირებულია რელიგიის თავისუფლება. ეგვიპტელთა სრული უმრავლესობა სუნიტი მუსლიმია. დიდ უმცირესობას შეადგენენ კოპტი ქრისტიანები. ასევე, უმცირესობებს წარმოადგენენ შიიტი მუსლიმები, სხვა ქრისტიანული დენომინაციები და სხვა რელიგიური ჯგუფები. რელიგიური უმცირესობები და ათეისტები აწყდებიან დევნასა და ძალადობას, კერძოდ კოპტები წლების მანძილზე არიან იძულებითი გადაადგილების, ფიზიკური თავდასხმების, აფეთქებების მსხვერპლნი; ასევე, წლების განმავლობაში მათ ხელს უშლიან ეკლესიების მშენებლობის პროცესში.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტეში რელიგიის თავისუფლების შესახებ (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) წერს, რომ ქვეყნის მოსახლეობა დაახლოებით 97 მილიონია. მოსახლეობის თითქმის 90% სუნიტი მუსლიმია. დაახლოებით 10% – კოპტი ქრისტიანი. ქვეყანაში შიიტი მუსლიმების რაოდენობა 800 ათასიდან 2 მილიონამდე მერყეობს. შიიტი მუსლიმების უფლება აღასრულონ თავიანთი რელიგიური რიტუალები ხშირად იზღუდება. კვლავ ვრცელდება ინფორმაცია რელიგიური ნიშნით დისკრიმინაციის და იუდეველების, ქრისტიანებისა და შიიტების მიმართ რეპუტაციის შემლახავი და ცილისმწამებლური ენის გამოყენების ფაქტების შესახებ.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ გასულ წელს, აშურას სამდღიანი დღესასწაულის დროს, მთავრობამ დახურა ძველ ქაიროში, ალ-ჰუსეინის მეჩეთის ტერიტორიაზე მდებარე იმამ ალ-ჰუსეინის (მოციქულ მუჰამედის შვილთაშვილი, რომელიც შიიტებისთვის დიად საპატივსაცემო პირია) საფლავი. აღნიშნული ქმედება მედიაში შეფასდა როგორც შიიტი მუსლიმების შეკრების წინააღმდეგ მიმართული ქმედება. მეჩეთის ძირითადი ტერიტორია ღია იყო; დაიხურა მხოლოდ ის ადგილი, სადაც სალოცავი აკლდამაა განთავსებული.

გარდა ამისა, გრძელდებოდა ანტი-შიიტური რიტორიკა. 2017 წლის 11 თებერვალს ერთერთმა სასულიერო პირმა ტელევიზიით ინტერვიუს დროს შიიტების შესახებ თქვა, რომ ისინი გარყვნილი ხალხია. მისი მტკიცებით, აიათოლა ჰომეინის 5 წლის ბავშვთან ჰქონდა სექსუალური კავშირი, რაც შემდეგ იმით ახსნა, თითქოს ეს ისლამში დაშვებული იყოს.

სუნიტი სასულიერო პირი სამეჰ აბდელ ჰამეედ ჰამოუდა მთავრობას ალ-ჰუსეინის მეჩეთის დანგრევისკენ მოუწოდებდა. ის ადანაშაულებდა შიიტებს, რომ ისინი იტყუებიან მეჩეთში ალ-ჰუსეინის თავის ქალის არსებობის შესახებ, რათა შეინარჩუნონ მეჩეთი და განაგრძონ იქ შიიზმის პროპაგანდა.[2]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Egypt, 16 February 2018, available at:

[accessed 10 July 2018]

[2] USDOS – US Department of State: 2017 Report on International Religious Freedom – Egypt, 29 May 2018

 (accessed on 10 July 2018)

ირანი. კონვერტირებულ ქრისტიანთა მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ივლისი, 2018

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი ირანში რელიგიის თავისუფლების შესახებ საკუთარ 2018 წლის ანგარიშში (რომელიც 2017 წელს განვითარებულ მოვლენებს ასახავს) წერს, რომ კონსტიტუციის თანახმად, ირანი წარმოადგენს ისლამურ რესპუბლიკას და ყველა კანონი შესაბამისობაში უნდა იყოს შარიათთან. ასევე, ადამიანებს აქვთ საკუთარ ძირითად, პოლიტიკურ, ეკონომიკურ თუ სხვა ტიპის უფლებებზე წვდომა, მხოლოდ „ისლამისტური კრიტერიუმების“ გათვალისწინებით. ირანის სისხლის სამართლის კოდექსი აწესებს სიკვდილით დასჯას მუსლიმების მიმართ სხვა რელიგიის წარმომადგენელი პირის მხრიდან პროზელიტიზმისთვის (რელიგიის აქტიური ქადაგება, მისწრაფება საკუთარ სარწმუნოებაზე მოაქციო სხვები), ასევე, „ღმერთის მიმართ მტრობისა“ და წინასწარმეტყველის შეურაცხყოფისთვის. კონსტიტუცია, ასევე, უკრძალავს მუსლიმ მოქალაქეებს საკუთარი რელიგიის შეცვლას ან უარყოფას.

რელიგიური დემოგრაფიის კუთხით მდგომარეობა შემდეგია: ირანის მოსახლეობა 80 მილიონზე მეტია. აქედან 99.4% არის მუსლიმი, მათ შორის 90-95 % შიიტი, ხოლო 5-10 % სუნიტი; რელიგიური უმცირესობა ირანში მოსახლეობის ერთ პროცენტზე ნაკლებს შეადგენს და მოიცავს ბაჰაებს, ქრისტიანებს, საბეან-მანდეანებს, ზოროასტრებს, ებრაელებს და იარსანებს. სამი ყველაზე დიდი არა-მუსლიმური უმცირესობა არიან ბაჰაები, ქრისტიანები და იარსანები.[1]

ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისია საკუთარ 2018 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუცია ცნობს მხოლოდ ქრისტიანებს, ებრაელებს და ზოროასტრებს, როგორც დაცულ რელიგიურ უმცირესობას და ნებას რთავს მათ, აღასრულონ საკუთარი რელიგიური რიტუალები „კანონის მოთხოვნების ფარგლებში“.  ზემოხსენებული ჯგუფების უფლებების დასაცავად, პარლამენტის 290 ადგილიდან გამოყოფილია 5.

ანგარიშის მიხედვით, გასული წლის განმავლობაში ირანში რელიგიური უმცირესობების მდგომაროება გაუარესდა, განსაკუთრებით კი, სამთავრობო ძალების მხრიდან ძალადობის სამიზნეს წარმოადგენდნენ ბაჰაები და კონვერტირებული ქრისტიანები. კონვერტირებული ქრისტიანების მიმართ გამოიყენებოდა განსაკუთრებით მკაცრი სადამსჯელო ზომები, მაგალითად, საკუთარი რელიგიური აქტივობების გამო, ზოგიერთ მათგანს შეეფარდა 10 ან მეტი წლით თავისუფლების აღკვეთა. ასევე, გამახვილებული იყო ყურადღება იმ ფაქტზე, რომ კონვერტირებული ქრისტიანები განსაკუთრებულ სამიზნეს წარმოადგენენ იმის გამო, რომ ისინი, როგორც სპარსელები, წირვებს ატარებენ სპარსულ ენაზე და, ასევე,  მიმართავენ პროზელიტიზმს სხვა რელიგიის წარმომადგენელი პირების მიმართ.[2]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი საკუთარ 2017 წლის ანგარიშში ირანში ქრისტიანებისა და კონვერტირებული ქრისტიანების მდგომარეობის შესახებ წერს, რომ შარიათის მიხედვით, მუსლიმებს სხვა რელიგიაზე კონვერტაცია ეკრძალებათ. ასევე, კონვერტირებულ პირებს, სახელწმიფო არ რთავს ნებას, საკუთარი რელიგიის ცვლილება ასახონ შესაბამის დოკუმენტში. ისლამიდან კონვერტირებული ქრისტიანები წარმოადგენენ რისკ ჯგუფს, რადგან ისინი მიიჩნევიან განდგომილებად, რაც წარმოადგენს სისხლის სამართლის დანაშაულს და შესაძლო სიკვდილით დასჯის წინაპირობას შარიათის მიხედვით. კონვერტირებული ქრისტიანები ხშირად წარმოადგენენ თავდასხმების სამიზნეს; ისინი ასევე, ხშირად ექვემდებარებიან სამთავრობო ძალების მხრიდან ძალადობას, დაკავებას, საპატიმროებში წამებისა და ა.შ.

ანგარიშში ასევე საუბარია ზემოხსენებული პირების მიმართ საზოგადოების და ოჯახის მხრიდან დამოკიდებულებაზე. მაგალითად, კონვერტირებული პირები, რომლებიც არიან რელიგიური ოჯახებიდან, ხშირად სერიოზულ პრობლემებს აწყდებიან, იმ შემთხვევაში, თუ ოჯახის წევრები შეიტყობენ მათი კონვერტაციის ფაქტის შესახებ.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია „Amnesty International“ საკუთარი 2018 წლის ანგარიშში ირანის შესახებ წერს, რომ ადამიანის უფლება, შეიცალოს საკუთარი რელიგია, ხშირად ირღვეოდა. მაგალითად, კონვერტირებული ქრისტიანების შემთხვევაში, სახეზე იყო ზედმეტად მკაცრი საპატიმრო ვადები (10-15 წელი), ასევე, ხშირ რეიდებს ექვემდებარებოდა მათი სალოცავი ადგილები.[4]

„Human Rights Watch“ საკუთარ 2017 წლის ანგარიშში ირანის შესახებ წერს, რომ მუსლიმური წარმომავლობის მქონე კონვერტირებული ქრისტიანები ხშირად წარმოადგენენ სამთავრობო ძალების მხრიდან სამიზნეებს. ასევე, საუბარი იყო ე.წ. სახლის ეკლესიების (ადგილები, სადაც კონვერტირებული ქრისტიანები ატარებენ წირვას, ლოცულობენ და ა.შ) დარბევის ფაქტებზე.[5]

„Freedom House“ ირანის შესახებ საკუთარ 2018 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში წერს, რომ სამთავრობო ძალების მხრიდან ხშირია არა-მუსლიმური რელიგიური უმცირესობების მიმართ ძალადობის და დისკრიმინაციის ფაქტები. ხშირია კონვერტირებული ქრისტიანების დარბევის ფაქტები. გასული წლების განმავლობაში, ფიქსირდებოდა ე.წ. სახლის ეკლესიებზე განხორციელებული რეიდებისა და პასტორების დაკავების შემთხვევები.[6]

[1] United States Department of State, Annual report on religious freedom (covering 2017), available at

[accessed July 2 2018]

[2] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2018,  available at

[accessed July 2 2018}

[3] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iran: Christians and Christian converts, 27 February 2017, Version 3.0, available at:

[accessed 2 July 2018]

[4] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Iran, 22 February 2018, available at:

[accessed 2 July 2018]

[5] Human Rights Watch, World Report 2017 – Iran, 12 January 2017, available at:

[accessed 2 July 2018]

[6] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iran, 19 January 2018, available at:

[accessed 2 July 2018]

ერაყი. სუნიტების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. ივნისი, 2018

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2017 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ის ფაქტი, რომ განმცხადებელი არის სუნიტი, არ ქმნის საფრთხეს, რომ იგი შესაძლოა დადგეს სერიოზული ზიანის რისკის ქვეშ.[1] მიუხედავად იმისა, რომ სუნიტები განიცდიან გარკვეულ სახის დისკრიმინაციას ერაყში და პოპულარული სახალხო სამობილიზაციო ძალები და სხვა, მათ შორის, სამთავრობო ძალები, გარკვეულ შემთხვევებში, არასათანადოდ ექცეოდნენ სუნიტ მოქალაქეებს ისლამური სახელმწიფოსგან გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე,[2] სახელმწიფოს დამოკიდებულება მათდამი არ არის იმ ხარისხის და ინტენსივობის, რომ შეფასდეს დევნად ან ღირსების შემლახველ ან არაადამიანურ მოპყრობად. ამასთანავე, აღსანიშნავია, რომ ჰაიდერ ალ-აბადის მთავრობა ცდილობს სუნიტ მოსახლეობასთან ურთიერთობის მოგვარებას,[3] რაც აისახა 2017 წლის აპრილში მთელი ქვეყნის მასშტაბით ჩატარებულ გამოკითხვაში, რომლის შედეგადაც დადგინდა, რომ 2003 წლის შემდეგ პირველად სუნიტი არაბები ქვეყანაში არსებულ პოლიტიკურ სიტუაციას პოზიტიურად აფასებენ. გამოკითხულ სუნიტ არაბთა 51 პროცენტს მიაჩნია, რომ ქვეყანა სწორი მიმართულებით ვითარდება.[4] პოლიტიკურ ლიდერთა უმრავლესობა, ისლამური სახელმწიფოს მარცხის შემდეგ, აქტიურად მხარს უჭერს რელიგიურ პლურალიზმს და, შედეგად, გათავისუფლებულ რეგიონებში მცხოვრები სუნიტები უბრუნდებიან საკუთარ რელიგიურ მრწამსს და წეს-ჩვეულებებს.[5]

„Human Rights Watch“ თავის 2018 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ისლამური სახელმწიფოს „მორალის პოლიციამ“, მისი ეფექტური კონტროლის ზონაში მდებარე რამდენიმე სუნიტური დასახლება საკმაოდ მკაცრ სასჯელებსა და აკრძალვებს დაუქვემდებარა, მათ შორის, ადგილი ჰქონდა ჰომოსექსუალების სიკვდილით დასჯას, მობილური ტელეფონებისა და სიგარეტის აკრძალვას, ასევე, შეიზღუდა ქალთა თავისუფალი გადაადგილების უფლება, რაც გამოიხატა იმით, რომ ქალებს სახლის გარეთ გასვლა შეეძლოთ მხოლოდ მაშინ, თუ თან ახლდათ ახლობელი მამაკაცი და მათი მთლიანი სხეული ტანსაცმლით იყო დაფარული.[6]

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისის ანგარიშში ნათქვამია, რომ ქვეყნის მასშტაბით ფიქსირდება სუნიტი მოსახლეობის დევნისა და შევიწროების ფაქტები, მაგრამ აღნიშნული, ხშირად, დაკავშირებულია პირის ინდივიდუალურ გარემოებებთან, როგორიცაა: მისი ოჯახი, პროფესია, სოციალური მდგომარეობა და ა.შ. მაგალითად, სუნიტები, რომლებიც წარმოადგენენ იძულებით გადაადგილებულ პირებს ქვეყნის შიგნით, გამომდინარე მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობიდან და ოჯახისგან თუ ნათესავების მხრიდან მხარდაჭერის არარსებობის გამო,  წარმოადგენენ მოწყვლად კატეგორიას.[7]

ავსტრალიის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტის ანგარიშში ერაყის შესახებ ნათქვამია, რომ კონკრეტულად ბაღდადში, სუნიტები წარმოდგენილნი არიან სახელისუფლებო ორგანოებში და აქტიურად არიან ჩართულნი საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. ამასთან, გარკვეული პროვინციების, მაგალითად 2017 წლის 26 ივნისის მონაცემებით ანბარისა და ნინევას გუბერნატორები სუნიტები იყვნენ.[8]

„Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის პარლამენტის სპიკერია სუნიტი არაბი – სელიმ ალ-ჯაბოური. ამას გარდა, პარლამენტში სუნიტების ინტერესებს იცავს სუნიტური პარტია „მუტაჰიიდონი“, რომელიც 31 დეპუტატითაა წარმოდგენილი ქვეყნის უმაღლეს საკანონმდებლო ორგანოში.[9]

[1] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Sunni (Arab) Muslims, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 20 June 2018]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Iraq, 2 June 2017, available at:

[accessed 20 June 2018]

[3] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Sunni (Arab) Muslims, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 20 June 2018]

[4] The Washington Post; A striking positive shift in Sunni opinion in Iraq is underway. Here’s what it means; By Munqith al-dagher and Karl Kaltentheler; 14 September, 2017; available at: https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2017/09/14/iraqi-sunnis-are-impressed-by-the-defeat-of-isis-heres-what-that-could-mean/?noredirect=on&utm_term=.b40b738c13e8 [accessed 20 June 2018]

[5] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iraq, 5 April 2018, available at:

[accessed 20 June 2018]

[6] Human Rights Watch, World Report 2018 – Iraq, 18 January 2018, available at:

[accessed 20 June 2018]

[7] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Sunni (Arab) Muslims, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 20 June 2018]

[8] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iraq: Sunni (Arab) Muslims, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 20 June 2018]

[9] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iraq, 5 April 2018, available at:

[accessed 20 June 2018]

ირანი. იარის (კაკაი) წარმომადგენლების მდგომარეობა. აპრილი, 2018

დანიის იმიგრაციის სამსახურის მიერ 2017 წლის 6 აპრილს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში აღნიშნულია, რომ იარის სარწმუნოების მიმდევრებს, იარსანებს ირანში იცნობენ როგორც „აჰლე ჰაქ“-ის მიმდევრებს. აღნიშნული ჯგუფი თავის თავს ხშირად უწოდებს „ტაიეფეს“ (ტომის ან ჯგუფის აღმნიშვნელი) ან „იარსანს“. იარის სხვა ჯგუფის მიმდევრების სხვა სახელწოდებაა „ალიულაჰი“ ან „ალი-ილაჰი“ (ისინი ვისაც სწამს, რომ ალი ღმერთია).

იარის სარწმუნოების ფესვები ირანის ქურთულ ტერიტორიას უკავშირდება, მისი ტრადიციები, რწმენა და მითები შემონახულია უძველეს ირანულ ელემენტებში. იარსანები არ არიან ერთიანები თავიანთ შეხედულებებსა და წარმოდგენებში. მათ ტრადიციაში არსებობს სხვადასხვა განშტოება. იარსანებს შორის კარდინალურ სხვაობას წარმოადგენს იარის სარწმუნოების ისლამთან სიახლოვის და გაერთიანების საკითხი.

ირანში იარსანები, ძირითადად, კერმანშაჰის პროვინციაში არიან წარმოდგენილები. დაახლოებით ნახევარი მილიონი იარსანი ცხოვრობს აღნიშნულ ტერიტორიაზე. იარსანების ჯგუფები ირანის სხვა პროვინციებშიც ცხოვრობენ, მათ შორის დასავლეთ აზერბაიჯანის, ლორესტანის, თეირანის, ჰამადანის, კელარდაშტის, კარაჯაის, სავეჰის ტერიტორიებზე. ირანში მცხოვრები იარსანების ზუსტი რაოდენობა უცნობია, მათი რაოდენობა, დაახლოებით, ერთი მილიონიდან ოთხ მილიონამდე მერყეობს.

კერმანშაჰის პროვინციის დასავლეთ ნაწილში არსებობს გურანის (ან გორანი) ტერიტორია, რომელიც იარის სარწმუნოების წარმოშობის ადგილად მიიჩნევა და სადაც განთავსებულია იმ ობიექტების უმეტესი ნაწილი, რომელიც იარსანების წმინდა ადგილებად არის მიჩნეული; სწორედ ამ ტერიტორიაზე არის კონცენტრირებული იარსანთა უმეტესი ნაწილი. კერმანშაჰის აღმოსავლეთ ნაწილში, ქ. საჰნეჰში და მის ახლოს მდებარე სოფლებშიც ცხოვრობენ იარსანები.[1]

„Minority Rights Group International“-ის მიერ 2018 წლის 13 მარტს გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ირანის 1979 წლის კონსტიტუცია (1989 წელს ჩასწორებული) ქვეყანას აცხადებს ისლამურ რესპუბლიკად, ხოლო სახელმწიფო რელიგიად ასახელებს ჯაფარის სკოლის შიიტურ ისლამს. მიუხედავად ამისა, კონსტიტუცია აღიარებს ეთნიკურ და რელიგიურ უმცირესობებს და მათ საბაზისო დაცვას სთავაზობს, რაც დისკრიმინაციისგან დაცვის გარანტიასაც მოიცავს. თუმცა, უფლებები, რომელიც კონსტიტუციაშია გაწერილი, არ არის საყოველთაო და გარკვეულ შემთხვევებში შეზღუდვებიც არის დაწესებული. მაგალითად, კონსტიტუციის მე-12 მუხლი აცხადებს რომ სხვა ისლამურ სკოლებს, მათ შორის ოთხი სუნიტური სკოლა, სრული პატივისცემით უნდა სარგებლობდეს და იმ ტერიტორიებზე, სადაც უმრავლესობას წარმოადგენენ ამ სკოლის მიმდევრები, უფლებას აძლევს მისდიონ თავიანთ წესებს. მე-13 მუხლი რელიგიური აღმსარებლობის, პერსონალური სტატუსის და რელიგიური განათლების სფეროში თავისუფლებას ანიჭებს რელიგიურ უმცირესობებს – ზოროასტრიზმის მიმდევრებს, იუდეველებს და ქრისტიანებს. აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ მე-13 მუხლი აცხადებს, რომ მხოლოდ სამი ზემოხსენებული ჯგუფი არის აღიარებული რელიგიურ უმცირესობად, რაც იმას გულისხმობს, რომ სხვა რელიგიის მიმდევრები (როგორებიცაა ბაჰაიზმი, საბეან-მანდეანები და იარსანები) არ სარგებლობენ იგივე უფლებებით.

ანგარიშში აღნიშნულია, რომ იარსანები (აჰლ-ე-ჰაქ ან კაკა’ი) სინკრეტული რელიგიის მიმდევრები არიან, რომელიც მეოთხე საუკუნეში შეიქმნა. ისინი ძირითადად კერმანშაჰის  და ირანის ქურთისტანის სხვა ტერიტორიებზე ცხოვრობენ. სახელმწიფო არ აღიარებს ამ რელიგიას და მათ მიიჩნევს „შეცდომაში შეყვანილ კულტებად“. მათ ასევე მუსლიმებად მიიჩნევენ, დისკრიმინაციის თავიდან აცილებისთვის ამ სტრატეგიას ზოგიერთი იარსანიც იყენებს. თითქმის ყველა იარსანი ქურთული წარმოშობისაა და შესაბამისად ისინი განიცდიან დისკრიმინაციას როგორც ეთნიკური, ისე რელიგიური კუთვნილების საფუძველზე.

იარსანები და საბეან-მანდეანები არ სარგებლობენ ოფიციალური დაცვით და ზოგჯერ ძირითად სამიზნეებს წარმოადგენენ. ორივე საზოგადოების წევრები ჩივიან, რომ ხელისუფლება არ აძლევს მათ უფლებას ააშენონ რელიგიური შენობები. 2016 წლის მარტში, თავდამსხმელთა დიდი ჯგუფი, რომლებიც ქვებით და ხელკეტებით იყვნენ შეიარაღებულები და აცხადებდნენ, რომ უზენაესი ლიდერის მიმდევრები იყვნენ, თავს დაესხნენ იარსანის საზოგადოების კუთვნილ სალოცავს; გაანადგურეს ფანჯრები და მთელი შენობა. თუმცა, იარსანთა საზოგადოების სხვა წევრები აცხადებდნენ, რომ მათ აქვთ შესაძლებლობა, რომ დაუბრკოლებლად მისდიონ თავიანთ წესებს მშვიდად და თავისუფლად მართონ თავიანთი წმინდა ადგილები, მიუხედავად იმისა, რომ ხელისუფლება მათზე დაკვირვებას ახორციელებდა.[2]

გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს სპეციალური მომხსენებლის მიერ 2018 წლის 5 მარტს გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ იგი შეხვდა იარსანთა საზოგადოების წარმომადგენლებს, რომლებმაც განაცხადეს რომ აწყდებიან დისკრიმინაციას და რეპრესიას თავიანთი რელიგიური კუთვნილების გამო. მათ განმარტეს, რომ არ აქვთ უფლება თავიანთი შვილები დაარეგისტრირონ იარსანებად. მათ ასევე ეკრძალებათ რელიგიური სახლების აშენება, რომ თავიანთი რელიგიის შესაბამისად განახორციელონ დაკრძალვები და რეჟიმის ან სასულიერო ლიდერის შეურაცხყოფის ბრალდების წაყენების შიშით, ვერ ბეჭდავენ  თავიანთ წმინდა წიგნს. 2016 წლის თებერვალში, იარსანთა სალოცავზე, შაჰ აბაზე თავდასხმა განხორციელდა. სპეციალურმა მომხსენებელმა მიიღო უამრავი ცნობა იარსანთა სამუშაო ადგილებზე დისკრიმინაციის შესახებ, რაც მოიცავს დასაქმების შესახებ აქტს, რომელიც ინდივიდს ავალდებულებს, რომ იყოს მუსლიმი ან აღიარებული რელიგიის მიმდევარი. იარსანთა წარმომადგენლებმა წარმოადგინეს ინფორმაცია, რომ მას შემდეგ რაც ცხადი გახდა, რომ გარკვეული პირები იარსანები იყვნენ, მასინვე მოხდა მათი სამსახურებიდან გათავისუფლება. ინფორმაციაში აღნიშნულია, რომ ინდივიდებს აიძულებდნენ, რომ ულვაში გაეპარსათ (ულვაში წმინდა სიმბოლოს წარმოადგენს იარსანთა საზოგადოებაში) იმ შემთხვევებში, როდესაც უარს ამბობდნენ ლოცვაზე, მაგალითად სამხედრო სამსახურის დროს.[3]

ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისიის 2017 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ მაშინ, როდესაც ირანის მთავრობა იარსანის მიმდევრებს მიაკუთვნებს შიიტ მუსლიმებს, რომლებიც სუფიზმს ქადაგებენ, იარსანები თავიანთ რელიგიას განცალკევებულად მიიჩნევენ. 2016 წლის ივნისში, იარსანთა რელიგიურმა ლიდერმა  ირანის მთავრობას მიმართა და კონსტიტუციაში ცვლილების შეტანა სთხოვა, რაც აკრძალავდა მათ მიმართ დისკრიმინაციას და აღიარებდა მათ საზოგადოებას, როგორც რელიგიურ უმცირესობას. გავრცელებული ინფორმაციით, ირანის მთავრობამ საპასუხოდ განაცხადა, რომ ის ისედაც პატივს სცემს მათ რელიგიას და სამოქალაქო უფლებებს.[4]

განათლებაზე წვდომა

შიდა კანონმდებლობა და საერთაშორისო ნორმები უზრუნველყოფენ ყველა ირანელის უფლებას განათლების მიღების კუთხით. თუმცა, სამართლებრივ და პრაქტიკულ დონეზე დაწესებული შეზღუდვები ხელს უშლის უმცირესობების განათლებაზე წვდომის შესაძლებლობას.

რელიგიური უმცირესობების შემთხვევაში, ჩარიცხვისთვის არსებული მოთხოვნები  უნივერსიტეტში დარეგისტრირების შესაძლებლობას უზღუდავს, იმათ ვინც არაღიარებულ რელიგიურ უმცირესობას მიეკუთვნებიან. უნივერსიტეტში მიღების წესები, რომლებიც დაწესებულია კულტურული რევოლუციის უმაღლესი საბჭოს მიერ, აცხადებს რომ სტუდენტები უნდა მიეკუთვნებოდნენ ოთხი აღიარებული რელიგიიდან ერთერთს. სტუდენტთა შერჩევის ცენტრალური საბჭოს სამდივნოს მიერ, 2010 წლის ივნისში გაკეთებული განცხადების მიხედვით, სტუდენტები, რომლებიც ადამიანის მიერ შექმნილი რელიგიის მიმდევრები არიან და არაოფიციალურ უმცირესობებს წარმოადგენენ არ აქვთ უფლება, რომ უნივერსიტეტში ისწავლონ, ხოლო თუ ისინი უკვე დარეგისტრირებულები არიან, დაუყოვნებლივ უნდა აცნობონ საბჭოს. აქედან გამომდინარე, უმაღლესი განათლების  მიღების მსურველი საბეან-მანდეანები, იარსანები და სხვა არაღიარებული უმცირესობები განაცხადის ფორმებში თავიანთ თავს უწოდებენ ქრისტიანებს ან მუსლიმებს. უმცირესობების წარმომადგენლები იმ შემთხვევაში თუ გამოაშკარავდება მათი რელიგიური კუთვნილება, ხშირად ექვემდებარებიან სასწავლებლიდან გარიცხვას. მაგალითად, 2017 წლის დასაწყისში, ხელისუფლებამ უნივერსიტეტში სწავლის გაგრძელება აუკრძალა იურისტს, რომელიც „გონაბადი სუფის“ წევრი იყო.[5]

[1]The Danish Immigration Service: IRAN: The Yaresan; 6 April 2017  

[accessed on 16 April 2018]

[2] Minority Rights Group International (MRG); Ceasefire Centre for Civilian Rights; Centre for Supporters of Human Rights (CSHR) (Author), published by MRG – Minority Rights Group International: Rights Denied: Violations against ethnic and religious minorities in Iran, 13 March 2018

[accessed on 16 April 2018]

[3] HRC – UN Human Rights Council (formerly UN Commission on Human Rights): Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Islamic Republic of Iran [A/HRC/37/68], 5 March 2018

[accessed on 16 April 2018]

[4] U.S. Commission on International Religious Freedom/Annual Report 2017/ Iran

   [accessed on 16 April 2018]

[5] Minority Rights Group International (MRG); Ceasefire Centre for Civilian Rights; Centre for Supporters of Human Rights (CSHR) (Author), published by MRG – Minority Rights Group International: Rights Denied: Violations against ethnic and religious minorities in Iran, 13 March 2018

[accessed on 16 April 2018]

პაკისტანი. სუფისტების მიმართ დამოკიდებულება. მაისი, 2018

ამერიკის შეერთებული შტატების რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისია 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში 50-მდე სხვადასხვა ადგილობრივი და ტრანსნაციონალური ტერორისტული და ექსტრემისტული დაჯგუფებაა აქტიური. ეს დაჯგუფებები სერიოზულ პრობლემას უქმნიან რეგიონის, ქვეყნის, მოსახლეობის და განსაკუთრებით რელიგიური უმცირესობების უსაფრთხოებას. სამთავრობო და სამხედრო ობიექტებზე თავდასხმის პარალელურად, ისეთი ჯგუფები, როგორებიც არიან პაკისტანის თალიბანი და „Lashkar-e-Jhangvi“, დევნიან რელიგიურ უმცირესობებს და იმ სუნიტებს, ვინც მათ რელიგიურ და პოლიტიკურ დღის წესრიგს ეწინააღმდეგება. აღნიშნულმა ჯგუფებმა, შიიტებისა და სუფისტების მიზანში ამოღებით, ღრმა კონფესიათაშორისი დაძაბულობა დათესეს. შიიტური პოლიტიკური ორგანიზაციის „Majlis Wahdat-e-Muslimeen Pakistan (MWM)“ ინფორმაციით, პაკისტანის თალიბანმა და სხვა ტერორისტულმა დაჯგუფებებმა გასული ათწლეულის განმავლობაში, დაახლოებით, 25 ათასი შიიტი მუსლიმი მოკლეს.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ საანგარიშო პერიოდის განმავლობაში, შიიტი და სუფისტი მუსლიმები პაკისტანის თალიბანისა და ტერორისტული დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს პაკისტანური ფრთის სამიზნეს წარმოადგენდნენ. 2016 წლის ნოემბერში ისლამურმა სახელმწიფომ პასუხისმგებლობა აიღო ბალოჩისტანში, ქუეტაში, სუფისტურ სალოცავზე განხორციელებულ თავდასხმაზე, რომლის შედეგადაც 52 ადამიანი დაიღუპა და ასზე მეტი დაშავდა. 2016 წლის ივნისში აჰმად საბრი, ცნობილი პაკისტანელი სუფისტი მომღერალი, ცეცხლსასროლი იარაღიდან გასროლით, კარაჩიში მოკლეს. 2017 წლის 16 თებერვალს თვითმკვლელმა ტერორისტმა, რომელიც სავარაუდოდ ისლამური სახელმწიფოს წევრი იყო, თავი აიფეთქა სინდჰის პროვინციაში, ქალაქ სეჰვანში მდებარე სუფისტურ სალოცავში ლალ შაბჰაზ ქალანდარი, რის შედეგადაც 80-ზე მეტი მლოცველი დაიღუპა, მათ შორის 20 ბავშვი; ასზე მეტი ადამიანი დაშავდა. მოგვიანებით, პაკისტანის პოლიციამ და უსაფრთხოების ძალებმა გაძლიერებული რეიდი განახორციელეს და ისლამური სახელმწიფოს წევრებად მიჩნეული ასამდე შეიარაღებული პირი მოკლეს და ათობით დააპატიმრეს.[1]

„Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ შეიარაღებული დაჯგუფებების სამიზნეს წარმოადგენდნენ შიიტი და სუფისტი მუსლიმები. ამ ანგარიშშიც ნახსენებია სუფისტურ სალოცავში ლალ შაბჰაზ ქალანდარი 2017 წლის თებერვალში მომხდარი ინციდენტი.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რელიგიის თავისუფლების შესახებ წერს, პაკისტანის მთავრობა განაგრძობდა ტერორიზმთან ბრძოლის ეროვნული სამოქმედო გეგმის განხორციელებას, მათ შორის კონფესიათაშორისი სიძულვილის ენისა და ექსტრემისტების წინააღმდეგ ბრძოლას და სამხედრო ოპერაციებს ტერორისტული ჯგუფების წინააღმდეგ. მიუხედავად ამისა, აშშ-ის და სხვა მთავრობების მიერ ტერორისტულ ორგანიზაციებად აღიარებული ჯგუფები ახორციელებდნენ იერიშებს, რომელთა სამიზნეებს წარმოადგენდნენ ქრისტიანები, აჰმადია მუსლიმები, სუფისტი მუსლიმები და განსაკუთრებით შიიტი ჰაზარა საზოაგდოება.[3]

[1] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 26 April 2017, available at:

[accessed 8 May 2018]

[2] Human Rights Watch, World Report 2018 – Pakistan, 18 January 2018, available at:

[accessed 8 May 2018]

[3] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Pakistan, 15 August 2017, available at:

[accessed 8 May 2018]

პაკისტანი. ქრისტიანების მიმართ დამოკიდებულება. მაისი, 2018

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში მსოფლიოში რელიგიის თავისუფლების შესახებ წერს, რომ პაკისტანის მოსახლეობა დაახლოებით 201.2 მილიონია. მოსახლეობის 95% მუსლიმია, მათგან 75% ოფიციალურად ითვლება სუნიტად და 25% – შიიტად. პაკისტანის მთავრობის მონაცემებით, დანარჩენი 5%-ს შეადგენენ აჰმადი მუსლიმები, ინდუსები, ქრისტიანები, ზოროასტრები, ბაჰაები, სიქჰები, კალაშები, კიჰალები და იანები. პაკისტანში, დაახლოებით, 1.3 მილიონი ქრისტიანი ცხოვრობს.

პაკისტანის კონსტიტუცია ისლამს სახელმწიფო რელიგიის სტატუსს ანიჭებს და აწესებს მოთხოვნას, რომ ყველა კანონი ისლამის პრინციპებს შეესაბამებოდეს. რელიგიური უმცირესობების საზოგადოებები გამთქვამენ შეშფოთებას იმის გამო, რომ მთავრობა არ იცავს თანასწორობის პრინციპს უმცირესობების უფლებების დაცვის კუთხით და რელიგიური უმცირესობების მიმართ დისკრიმინაცია არსებობს. ანგარიშის მიხედვით, საანგარიშო წლის განმავლობაში თავდამსხმელების სამიზნეს წარმოადგენდნენ ქრისტიანები, აჰმადიები, სუფისტები და შიიტები; 2016 წლის 27 მარტს, აღდგომის კვირას, თვითმკვლელმა ტერორისტმა თავი აიფეთქა ლაჰორის გულშენ-ე-იქბალის პარკში, რასაც 78 ადამიანის სიცოცხლე შეეწია, მათ შორის იყო 29 ბავშვი; ინციდენტის შედეგად, ასევე დაშავდა 350 ადამიანზე მეტი; მსხვერპლთა დიდი ნაწილი ქრისტიანი ოჯახები იყვნენ, რომლებიც რელიგიურ დღესასწაულზე შეიკრიბნენ, თუმცა უმრავლესობა მუსლიმები იყვნენ.[1]

აშშ-ის რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისია 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ საანგარიშო წლის განმავლობაში, პაკისტანის მთავრობა განაგრძობდა რელიგიის თავისუფლების წინააღმდეგ მიმართული ქმედებების სისტემატურ დაუსჯელობას და შემწყნარებლობას. სასიკვდილო ან სამუდამო პატიმრობის განაჩენი ღვთისგმობის ბრალდებით გამოტანილი იქნა მინიმუმ 40 პირის მიმართ, მათ შორის იყო 2 ქრისტიანი, რომელთაც სიკვდილით დასჯა მიესაჯათ. რელიგიური უმცირესობები, მათ შორის ქრისტიანები, ჰინდუსები, აჰმადიები და შიიტი მუსლიმები ასევე განიცდიდნენ რელიგიურად მოტივირებულ და კონფესიათაშორის ძალადობას როგორ ტერორისტული ორგანიზაციების, ასევე საზოგადოებაში ინდივიდების მხრიდან. გრძელდებოდა ქრისტიანებისა და ინდუსების იძულებითი კონვერტაცია და გათხოვება, მიუხედავად იმისა, რომ ამ მიმართულებით პაკისტანის მთავრობამ გარკვეული პოზიტიური ნაბიჯები გადადგა.[2]

„Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ რელიგიური უმცირესობის წარმომადგენელი ქალები განსაკუთრებით მოწყვლადები არიან. პაკისტანის მოძრაობა სოლიდარობისთვის ავრცელებს ინფორმაციას, რომ ყოველწლიურად მინიმუმ ათას ქრისტიან და ინდუს ქალს და გოგონას ათხოვებენ იძულებით მუსლიმ კაცზე. მთავრობამ ვერ შეძლო ასეთი იძულებითი ქორწინებების აღკვეთა.[3]

„Freedom House“ 2017 წლის ანგარიშში პაკისტანის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუციური გარანტიები, რელიგიის თავისუფლებისა და უმცირესობების დაცვის შესახებ, არ აისახება დისკრიმინაციულ კანონმდებლობაზე, სოციალურ შეხედულებებზე და კონფესიათაშორის ძალადობაზე. ქრისტიანი საზოგადოება იყო ღვთისგმობის საქმეებისა და ბრბოს მხრიდან ძალადობის მსხვერპლი.[4]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2016 წლის ანგარიშში პაკისტანში ქრისტიანებისა და კონვერტირებული ქრისტიანების შესახებ წერს, რომ ქრისტიანებს, ზოგადად, აქვთ უფლება თავიანთი რწმენა აღასრულონ, იარონ ეკლესიებში, მონაწილეობა მიიღონ რელიგიურ აქტივობებში და იქონიონ საკუთარი სკოლები და ჰოსპიტალები. ევანგელიზმი, თავისი ბუნებიდან გამომდინარე, გულისხმობს ქადაგების ვალდებულებას. პირი, რომელიც რწმენის პროპაგანდას ეწევა და მოუწოდებს სხვას კონვერტირდეს, შეიძლება ღვთისგმობის ბრალდების მსხვერპლი გახდეს. ევანგელისტური ქრისტიანული მოძღვრების მიმდევარი ქრისტიანები უფრო დიდი რისკის ქვეშ არიან, ვიდრე ის ქრისტიანები, რომლებიც საჯაროდ არ აქტიურობენ. როგორც ევანგელისტი, ასევე არა-ევანგელისტი ქრისტიანები განიცდიან დისკრიმინაციას და არიან იერიშების სამიზნეები თავიანთი რწმენის გამო.

ქრისტიანების მიმართ დისკრიმინაცია არსებობს დასაქმებისა და განათლების სფეროში ბევრ ასპექტში. ვრცელდება ინფორმაციები ქრისტიანების და ასევე ქრისტიანების დამცველი ადვოკატების, ჟურნალისტების და ადამიანის უფლებათა აქტივისტების მიმართ შევიწროვების, ძალადობისა და მუქარების შესახებ; ასევე, თავდასხმების შესახებ არა-სახელმწიფო აქტორების მხრიდან, რასაც ზოგჯერ მსხვერპლიც ახლავს; დაბალი ფენის წარმომადგენელი ქრისტიანები უფრო დიდ დისკრიმინაციას განიცდიან, ვიდრე შედარებით მაღალი სოციალურ-ეკონომიკური სტატუსის მქონე ქრისტიანები. რელიგიური უმცირესობები ღვთისგმობის შესახებ კანონის არაპროპორციული გამოყენების მსხვერპლი არიან; კანონის გამოყენება ხდება პირადი ან პოლიტიკური ნიშნით. ზოგი ქრისტიანი ქალი გაუპატიურების, სექსუალური ძალადობის, გატაცების, იძულებითი კონვერტაციის და მუსლიმ კაცზე გათხოვების მსხვერპლი გახდა.

ანგარიშში ასევე საუბარია სახელმწიფოს მხრიდან დაცვის შესაძლებლობაზე. თუ პირს საფრთხე სახელწმიფოს მხრიდან ემუქრება, ის ვერ ისარგებლებს ხელისუფლების დაცვით. იმ შემთხვევაში თუ საფრთხე არა-სახელმწიფო აქტორებისგან მომდინარეობს, მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს კონსტიტუციური გარანტიები და მოწოდება, რომ რელიგიური უმცირესობების უფლებები იყოს დაცული, ბევრი წყარო ამტკიცებს, რომ პაკისტანის მთავრობა ვერ უზრუნველყოფს ვერც სათანადო დაცვის უზრუნველყოფას რელიგიური უმცირესობებისთვის და ვერ დამნაშავეთა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემას. ზოგიერთი წყარო ამტკიცებს, რომ პოლიციაში შეღწევას ახერხებენ ექსტრემისტები, რის შემდეგაც, მათ ხელი მიუწვდებათ პირთა პერსონალურ მონაცემებზე. გავრცელებული ინფორმაციით, პოლიციამ ვერ შეძლო ეფექტურად გამოეძიებინა, დაეკავებინა და სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიეცა დამნაშავეები რელიგიური უმცირესობების წინააღმდეგ საზოგადოების მხრიდან ჩადენილი დანაშაულების შემთხვევებში.[5]

[1] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Pakistan, 15 August 2017, available at:

[accessed 2 May 2018]

[2] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Pakistan, 26 April 2017, available at:

[accessed 2 May 2018]

[3] Human Rights Watch, World Report 2018 – Pakistan, 18 January 2018, available at:

[accessed 2 May 2018]

[4] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Pakistan, 19 May 2017, available at:

[accessed 2 May 2018]

[5] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Pakistan: Christians and Christian converts, May 2016, v 2.0, available at:

[accessed 2 May 2018]

ნიგერია. კონვერტირებული ქრისტიანების მიმართ დამოკიდებულება. აპრილი, 2018

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2017 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ნიგერიის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის რელიგიური დემოგრაფიის ზუსტი სტატისტიკა არ არსებობს. აშშ-ის ცენტრალური სადაზვერვო სამსახურის ინფორმაციით, ნიგერიის მოსახლეობის 50% მუსლიმია, 40% – ქრისტიანი და 10% ძირძველი რელიგიების მიმდევარი. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ინფორმაციით, მკვლევართა უმეტესობა ქვეყნის მოსახლეობას ორ ნაწილად ჰყოფს – მოსახლეობის 50% მუსლიმია და 50% ქრისტიანი. ბევრი ნიგერიელი ძირძველი რელიგიის პარალელურად არის ან მუსლიმი ან ქრისტიანი. ზოგადად, ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში მცხოვრები ნიგერიელების უმეტესობა მუსლიმია, ხოლო სამხრეთ ნაწილში მცხოვრებთა უმრავლესობა ქრისტიანი. ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, სადაც ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კულტურები იკვეთება, ბევრი მომთაბარე ტომი მუსლიმია, ხოლო სხვა ტომები ქრისტიანები.

ნიგერიის კონსტიტუციის მიხედვით, მთავრობას ეკრძალება სახელმწიფო რელიგიის დაწესება და ინდივიდები თავისუფალნი არიან თავიანთ არჩევანში და შეუძლიათ დისკრიმინაციის გარეშე აირჩიონ და აღასრულონ ესა თუ ის რელიგია. მიუხედავად ამისა, ზოგიერთი რელიგიური და სხვა ჯგუფები აცხადებენ, რომ მთავრობა ყოველთვის ეფექტურად არ რეაგირებს რელიგიური მოტივით ჩადენილ დანაშაულზე, მსხვერპლთა რელიგიური კუთვნილების გამო. მუსლიმები და ქრისტიანები დისკრიმინაციაზე საუბრობენ იმ რეგიონებში, სადაც ისინი უმცირესობას წარმოადგენენ. ისინი ასევე, საუბრობენ ძალადობის საფრთხესა და სოციალურ გარიყულობაზე თუ ისინი შეიცვლიან ან უარს იტყვიან თავიანთ რწმენაზე.

ნიგერიაში კონფლიქტურ სიტუაციებს ხშირად უკავშირებენ რელიგიურ მოტივს, როგორც საერთაშორისო, ასევე ადგილობრივი მედია, თუმცა მკვლევარის აკინოლა ეიოდამე ოლოიოს მოსაზრებით, ასეთი მიდგომა ძალიან მარტივი ხედვაა. მისი თქმით, მიუხედავად იმისა, რომ კონფლიქტში შეიძლება რელიგიური ჯგუფები მონაწილეობდნენ, არ ნიშნავს იმას, რომ კონფლიქტის მიზეზი რელიგიაა. შიდა მუსლიმური დაპირისპირება და ძალადობა თითქმის ექსკლუზიურად ჩრდილოეთ ნიგერიისთვის დამახასითებელი ფენომენია, სადაც მუსლიმები უმრავლესობას წარმოადგენენ. კონფლიქტი ბოკო ჰარამთან არ არის მხოლოდ ტერორისტებისა და სახელმწიფოს შორის დაპირისპირება. ბოკო ჰარამის სამიზნეებს ასევე წარმოადგენენ მუსლიმები და მშვიდობიანი მოქალაქეები – როგორც ადგილობრივი მუსლიმები, ასევე ქრისტიანები სამხრეთის რეგიონებიდან. ქრისტიანებსა და მუსლიმებს შორის კონფლიქტი, ძირითადად, ჩრდილოეთ და ცენტრალური შტატებისთვისაა დამახასიათებელი.[1]

„Freedom House“ 2017 წლის ანგარიშში ნიგერიის შესახებ წერს, რომ რელიგიის თავისუფლება კონსტიტუციურად და სამართლებრივად დაცულია და მთავრობა, ძირითადად, პრაქტიკაშიც პატივს სცემს აღნიშნულ უფლებას. მიუხედავად ამისა, ზოგიერთ ინსტანციაში სახელმწიფო და ადგილობრივი მთავრობები აწესებენ გარკვეულ შეზღუდვებს რელიგიურ აქტივობებზე და შემოაქვთ დომინანტი აღმსარებლობა.[2]

კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭო ნიგერიაში კონვერტირებულთა მდგომარეობის შესახებ 2012 წლის ანგარიშში წერს, რომ „ჰაუსა-ფულანი“ და მსგავსი ჯგუფები ჩრდილოეთ ნიგერიაში თავს მიიჩნევენ ქრისტიანობისა და დასავლური კულტურის ნიგერიაში გავრცელების პრევენციის ბასტიონად. გამომდინარე იქიდან, რომ ისინი დასავლური კულტურის მზარდ გავლენას მათ ხალხზე „მძიმე შეშფოთების“ საფუძვლად მიიჩნევენ, ისლამიდან ქრისტიანობაზე კონვერტაციას ღალატის ტოლფას ქმედებად მიიჩნევენ. კონვერტირებულები გარიყულები ხდებიან თავიანთი საზოგადოებისგან და ეზღუდებათ სარგებელი და პატრონაჟი როგორც მთავრობისგან, ასევე მუსლიმი ნათესავებისგან და აქედან გამომდინარე, საფრთხეში იგდებენ თავს. ანგარიშში ნათქვამია, რომ სხვა სარწმუნო ინფორმაცია კანადის იმიგრაციისა და ლტოლვილთა საბჭოს მიერ ვერ იქნა მოძიებული. მკვლევარები გამოთქვამენ მოსაზრებას, რომ „ჰაუსა-ფულანი“ არის მუსლიმთა ქრისტიანების მიმართ არა-ტოლერანტულობის ყველაზე მძიმე ფორმის გამომხატველი.[3]

[1] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information Report: Nigeria – Country Focus, June 2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Nigeria, 2 June 2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[3] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Nigeria: Treatment of Christians who convert to Islam; treatment of Muslims who convert to Christianity; information on state protection for mistreated religious converts, 8 November 2012, NGA104211.E, available at:

[accessed 10 April 2018]

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-7 აპრილი, 2018

ნიგერიაში „ბოკო ჰარამის“ თავდასხმას 18 ადამიანი ემსხვერპლა – ინციდენტის შედეგად 84 ადამიანი დაშავდა. შემთხვევას ადგილი ჰქონდა ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ქალაქ მაიდაგურის მახლობლად. თებერვალში, ამავე ქალაქში „ბოკო ჰარამის“ მებრძოლების თავდასხმას 18 ადამიანი ემსხვერპლა.[1]

რელიგიური უმცირესობების დემონსტრაციას ინდოეთში 8 ადამიანი ემსხვერპლა – აქციის მონაწილეები უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებას აპროტესტებდნენ. მათი თქმით, სასამართლოს ბრძანება დალიტთა (ყოფილი შეუხებლები) გაერთიანების უფლებებს არღვევს. ქვეყანაში მოქმედებს აქტი, რომელიც კასტებს შორის ძალადობის პრევენციის მექანიზმად მიიჩნევა დალიტების მიერ. სასამართლოს გადაწყვეტილებით აღნიშნული აქტის მოქმედება შეიზღუდა. დემონსტრაცია ძალადობრივ ქმედებებში გადაიზარდა; აქციის მონაწილეებმა გზატკეცილიც გადაკეტეს. მთავრობამ სასამართლოს ურჩია, რომ გადაწყვეტილებას გადახედოს. ქვეყანაში კასტებს შორის იერარქიით გამოწვეული ძალადობა დიდი პრობლემაა. 2016 წელს დაბალი კასტის წარმოამდგენლების წინააღმდეგ ძლადობის 40 ათასზე მეტი ფაქტი დაფიქსირდა.[2]

ავღანეთის ავიაიერიშებს მშვიდობიანი მოქალაქეები ემსხვერპლნენ – ავღანელმა სამხედროებმა ჩრდილოეთ კუნდუზში თალიბანზე მიიტანეს იერიში, რასაც მშვიდობიანი მოსახლეობაც ემსხვერპლა. თვითმხილველების თქმით, ავღანეთის თავდაცვის ვერტმფრენებმა მიზანში ადგილობრივი რელიგიური სკოლა ამოიღეს და ცეცხლი გახსნეს. ავღანეთის ხელისუფლების ცნობით, იერიშების დროს 25-მდე ისლამისტი დაიჭრა და დაიღუპა, თუმცა საინფორმაციო სააგენტო BBC-სთან საუბრისას ექიმები ამბობენ, რომ საავადმყოფოში 50-ზე მეტი დაშავებული შეიყვანეს. თალიბანი კი აცხადებს, რომ იერიშების დროს მათი თანამებრძოლები არ დაშავებულან და მხოლოდ მშვიდობიანი მოქალაქეები დაიღუპნენ.[3]

ღაზას სექტორში დაძაბულობა გრძელდება – ღაზას სექტორის საზღვართან მასობრივი დემონსტრაციის დროს ისრაელის ძალებმა პალესტინელი ჟურნალისტი მოკლეს. 30 წლის გარდაცვლილი ჟურნალისტი ჰალილ აბუ ატირა სააგენტოში „Ain Media“ მუშაობდა და სამუშაოს შესრულების დროს პრესის აღმნიშვნელი ჟილეტი ეცვა. ერთერთი პალესტინელი ჟურნალისტის თქმით, მედიის კიდევ შვიდი წარმოამდგენელი დაშავდა. ღაზასა და ისრაელის საზღვარზე არეულობა გრძელდება. პალესტინელი აქტივისტი, რომელიც ერთი კვირის წინ მძიმე ტრავმით საავადმყოფოში მოათავსეს, გუშინ გარდაიცვალა, რასაც საპროტესტო აქციის განახლება მოჰყვა. ე.წ. დაბრუნების მარში ღაზას სექტორში 10 დღის წინ დაიწყო, რომელიც პალესტინელებისთვის ისრაელის მიერ მიწების ოკუპაციისადმი დაუმორჩილებლობის იდეას გამოხატავს. მარშის 20000-მდე მონაწილე მავთულხლართებს მიუახლოვდა, რასაც ისრაელის სპეცრაზმთან შეტაკებები მოჰყვა. პალესტინურმა მხარემ 6-კვირიანი მარში დააანონსა.[4]

[1] BBC News; Boko Haram attack: More than a dozen dead in Maiduguri; 2 April, 2018; available at: http://www.bbc.com/news/world-africa-43617482

[2] BBC News; Eight dead in massive India caste protests; 2 April, 2018; available at: http://www.bbc.com/news/world-asia-india-43616242

[3] BBC News; Afghanistan air strike ‘kills civilians’ at religious school; 2 April 2018; available at: http://www.bbc.com/news/world-asia-43619834

[4] Al Jezeera; Israel forces kill Palestinian journalist covering Gaza rally; 7 April, 2018; available at: https://www.aljazeera.com/news/2018/04/palestinian-journalist-yasser-murtaja-dies-shot-israeli-forces-180407054201619.html