დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-7 აპრილი, 2018

ნიგერიაში „ბოკო ჰარამის“ თავდასხმას 18 ადამიანი ემსხვერპლა – ინციდენტის შედეგად 84 ადამიანი დაშავდა. შემთხვევას ადგილი ჰქონდა ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ქალაქ მაიდაგურის მახლობლად. თებერვალში, ამავე ქალაქში „ბოკო ჰარამის“ მებრძოლების თავდასხმას 18 ადამიანი ემსხვერპლა.[1]

რელიგიური უმცირესობების დემონსტრაციას ინდოეთში 8 ადამიანი ემსხვერპლა – აქციის მონაწილეები უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებას აპროტესტებდნენ. მათი თქმით, სასამართლოს ბრძანება დალიტთა (ყოფილი შეუხებლები) გაერთიანების უფლებებს არღვევს. ქვეყანაში მოქმედებს აქტი, რომელიც კასტებს შორის ძალადობის პრევენციის მექანიზმად მიიჩნევა დალიტების მიერ. სასამართლოს გადაწყვეტილებით აღნიშნული აქტის მოქმედება შეიზღუდა. დემონსტრაცია ძალადობრივ ქმედებებში გადაიზარდა; აქციის მონაწილეებმა გზატკეცილიც გადაკეტეს. მთავრობამ სასამართლოს ურჩია, რომ გადაწყვეტილებას გადახედოს. ქვეყანაში კასტებს შორის იერარქიით გამოწვეული ძალადობა დიდი პრობლემაა. 2016 წელს დაბალი კასტის წარმოამდგენლების წინააღმდეგ ძლადობის 40 ათასზე მეტი ფაქტი დაფიქსირდა.[2]

ავღანეთის ავიაიერიშებს მშვიდობიანი მოქალაქეები ემსხვერპლნენ – ავღანელმა სამხედროებმა ჩრდილოეთ კუნდუზში თალიბანზე მიიტანეს იერიში, რასაც მშვიდობიანი მოსახლეობაც ემსხვერპლა. თვითმხილველების თქმით, ავღანეთის თავდაცვის ვერტმფრენებმა მიზანში ადგილობრივი რელიგიური სკოლა ამოიღეს და ცეცხლი გახსნეს. ავღანეთის ხელისუფლების ცნობით, იერიშების დროს 25-მდე ისლამისტი დაიჭრა და დაიღუპა, თუმცა საინფორმაციო სააგენტო BBC-სთან საუბრისას ექიმები ამბობენ, რომ საავადმყოფოში 50-ზე მეტი დაშავებული შეიყვანეს. თალიბანი კი აცხადებს, რომ იერიშების დროს მათი თანამებრძოლები არ დაშავებულან და მხოლოდ მშვიდობიანი მოქალაქეები დაიღუპნენ.[3]

ღაზას სექტორში დაძაბულობა გრძელდება – ღაზას სექტორის საზღვართან მასობრივი დემონსტრაციის დროს ისრაელის ძალებმა პალესტინელი ჟურნალისტი მოკლეს. 30 წლის გარდაცვლილი ჟურნალისტი ჰალილ აბუ ატირა სააგენტოში „Ain Media“ მუშაობდა და სამუშაოს შესრულების დროს პრესის აღმნიშვნელი ჟილეტი ეცვა. ერთერთი პალესტინელი ჟურნალისტის თქმით, მედიის კიდევ შვიდი წარმოამდგენელი დაშავდა. ღაზასა და ისრაელის საზღვარზე არეულობა გრძელდება. პალესტინელი აქტივისტი, რომელიც ერთი კვირის წინ მძიმე ტრავმით საავადმყოფოში მოათავსეს, გუშინ გარდაიცვალა, რასაც საპროტესტო აქციის განახლება მოჰყვა. ე.წ. დაბრუნების მარში ღაზას სექტორში 10 დღის წინ დაიწყო, რომელიც პალესტინელებისთვის ისრაელის მიერ მიწების ოკუპაციისადმი დაუმორჩილებლობის იდეას გამოხატავს. მარშის 20000-მდე მონაწილე მავთულხლართებს მიუახლოვდა, რასაც ისრაელის სპეცრაზმთან შეტაკებები მოჰყვა. პალესტინურმა მხარემ 6-კვირიანი მარში დააანონსა.[4]

[1] BBC News; Boko Haram attack: More than a dozen dead in Maiduguri; 2 April, 2018; available at: http://www.bbc.com/news/world-africa-43617482

[2] BBC News; Eight dead in massive India caste protests; 2 April, 2018; available at: http://www.bbc.com/news/world-asia-india-43616242

[3] BBC News; Afghanistan air strike ‘kills civilians’ at religious school; 2 April 2018; available at: http://www.bbc.com/news/world-asia-43619834

[4] Al Jezeera; Israel forces kill Palestinian journalist covering Gaza rally; 7 April, 2018; available at: https://www.aljazeera.com/news/2018/04/palestinian-journalist-yasser-murtaja-dies-shot-israeli-forces-180407054201619.html

ერაყი. სუნიტების მდგომარეობა ქალაქ ფალუჯაში. მარტი, 2018

ახალი ამბების საერთაშორისო ორგანიზაციის „The Christian Science Monitor“-ის მიერ, 2017 წლის 27 დეკემბერს, გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნულია, რომ მაშინ, როცა ერაყი ზეიმობს ისლამური სახელმწიფოს (ISIS)  დამარცხებას, სუნიტი არაბული საზოგადოება, ოკუპაციის შემდეგ, ებრძვის იდენტობის კრიზისს. შიიტური მთავრობის პირობებში ცხოვრება, ზოგიერთ მათგანს ერაყის ახალ ნაციონალიზმს სთავაზობს.

ერაყში 5 მილიონი იძულებით გადაადგილებული პირიდან უმეტესობა სუნიტია. ISIS-ის ჯიჰადისტების მიერ გატაცებული, გაუპატიურებული ან მოკლული ათი ათასობით ერაყელის უმეტესობა სუნიტი იყო. თითქმის ყველა ქალაქი, რომელიც განადგურებული დარჩა, ISIS-ის გაძევებისთვის წარმოებული ბრძოლის გამო – დაწყებული ფალუჯადან და რამადიდან, დამთავრებული მოსულით – უმეტესად სუნიტური იყო.

ერაყის სუნიტმა არაბებმა გრძელი და მტკივნეული გზა განვლეს, დაწყებული რკინის კაცად წოდებული სადამ ჰუსეინის ჩამოგდებით, რასაც მალევე მოყვა სუნიტებით დაკომპლექტებული ერაყის არმიის დაშლა, შემდეგ კი, წლების მანძილზე, გრძელდებოდა ბაღდადის შერეული უბნების ეთნიკური წმენდა, რომლის ძირითად სამიზნეებს ბაასისტები და სუნიტები წარმოადგენდნენ. აღნიშნულს მოყვა, ISIS-ის წინამორბედი, სუნიტური შეიარაღებული დაჯგუფება „ალ-ქაიდა“, რომელიც შიიტების და ამერიკელების წინააღმდეგ ახორციელებდა თვითმკვლელ ტერორისტულ თავდასხმებს. და ბოლოს, 2013 წელს შიიტების წინააღმდეგ დაწყებული ფართომასშტაბიანი აჯანყება, რომელიც მიმართული იყო მაშინდელი პრემიერ-მინისტრის ნური ალ-მალიქის წინააღმდეგ, ნიშნავდა იმას, რომ თავდაპირველად სუნიტები მიესალმნენ ISIS-ის გამოჩენას.

ISIS-ის მიერ ჩადენილი ხოცვა-ჟლეტის გამო, ერაყელ შიიტებს და სუნიტ ქურთებს, რომელთათვისაც ეთნიკური იდენტობა რელიგიურ კუთვნილებაზე მიუთითებს,  მიაჩნიათ, რომ ყველა არაბი სუნიტი ჯიჰადისტი ექსტრემისტია.

სუნიტი ლიდერი, შეიხ ფარეს ალ-დულაიმი, რომელიც მონაწილეობს მთავრობის შერიგების მცდელობაში, აცხადებს, რომ ყველა სუნიტი ISIS-ის წევრად არის მიჩნეული, თუმცა ის ნგრევა და განადგურება, რაც ISIS-მა სუნიტებს მიაყენა, არც ერთი სხვა არმიის თუ ოკუპაციის დროს არ მომხდარა. მისივე თქმით, ნებისმიერ ქვეყანაში, სადაც მთავრობის მხრიდან ხორციელდება ჩაგვრა, ISIS-ის შესვლის შემთხვევაში, ისინი ყოველთვის იპოვიან მხარდამჭერებს. შესაბამისად, ტყუიან ისინი, ვინც ამბობენ, რომ ISIS კეთილგანწყობით არ იქნა მიღებული მათ მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე, განსაკუთრებით კი დასაწყის პერიოდში. დულაიმის განცხადებით, ISIS-ის გამო ბევრმა სუნიტმა დაკარგა შვილი, რისთვისაც, მათ შურისძიება სურთ.

დულაიმის განცხადებით, ტომის ლიდერები სოფლებისა და ქალაქების მასშტაბით აწყობენ კონფერენციებს, რათა მოხდეს ISIS-ის რეალურ და იძულებით მხარდამჭერებს შორის გარჩევა, რომლებიც, ეკონომიკური საჭიროებების თუ იარაღის ძალით მუქარის გამო, იძულებულები იყვნენ მათ სამსახურში ყოფილიყვნენ. მაგალითისთვის, ერთ-ერთი დიდი ტომის 100-ზე მეტმა გავლენიანმა კაცმა მოაწერა ხელი შეთანხმებას იმის შესახებ, რომ კონკრეტული ოჯახები არ უნდა იყვნენ დასჯილნი სხვების მიერ იმის გამო, რომ ისინი კავშირში იყვნენ ISIS-თან.

დულაიმის თქმით, დღესდღეობით, არმიასა და უსაფრთხოების ძალებს აქვთ რეკრუტირების კომიტეტები, სადაც იწვევენ სუნიტებს და უფრო მეტიც, ყოფილ ოფიცრებს, რომელთაც არ აქვთ სისხლში გასვრილი ხელები. ოქტომბრის ბოლოს, ანბარის შეიხები შეხვდნენ პრემიერ-მინისტრ აბადის, რათა 3,150 სუნიტი პოლიციელი ხელახლა შეერთებოდა ეროვნულ ძალებს, რომლებიც 2014 წელს, ISIS-ის მოსვლის შემდეგ, იქნენ გათავისუფლებულები.

დულაიმის განცხადებით, ცენტრალურ ხელისუფლებაში აზროვნების კუთხით სერიოზულ ცვლილებას აქვს ადგილი; ამჟამად ყველა ხვდება, რომ ერაყის მართვა ვერ მოხდება მხოლოდ ერთი რელიგიური მიმდინარეობის მიერ. ხალხი ამის გააზრებას იწყებს, თუმცა მათ დრო სჭირდებათ.[1]

ყოველკვირეული ჟურნალი „The Economist“ 2017 წლის 12 ოქტომბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნავს, რომ მოსულსა და ფალუჯაში სუნიტები ერთსა და იმავე ისტორიებს ყვებიან. მათი თქმით, უმუშევრობის დონე უკიდურესად მაღალია. უნივერსიტეტის დიპლომის მქონე ადამიანი, დღეში 20 დოლარის სანაცვლოდ, გვის ქუჩებს ან ნიჩბით ასუფთავებს ნარჩენებისგან. შეინიშნება დებაასიფიკაციის პოლიტიკის ნიშნები, რამაც ამერიკის ოკუპაციის დროს სუნიტების გაუცხოება გამოიწვია. ფალუჯაში, დაახლოებით 4,600 პოლიციის თანამშრომელი გაათავისუფლეს მას შემდეგ, რაც დაბრუნდნენ ქალაქში.

ადგილობრივი სუნიტი სამხედროები პატრულირებენ ფალუჯას ცენტრში, ხოლო შიიტური ჯგუფები ქალაქის შემოგარენში რჩებიან. ფალუჯადან ბაღდადისკენ მიმავალ გზაზე, სუქურის საკონტროლო გამშვებ პუნქტთან, იმდენად ხანგრძლივი და გართულებული შეზღუდვებია დაწესებული, რომ ბევრი თავს არიდებს მოგზაურობას. მთავრობის მხრიდან ფულის გამოძალვის შესახებ საჩივრებს ჩვეულებრივი ხასიათი აქვს. ფალუჯას ბაზრის ერთ-ერთი ყასბის, იბრაჰიმ ასსადის განცხადებით, თუ სამზე მეტი ცხვრის შეყვანას მოისურვებს ქალაქში, თითო ცხვარზე 10 აშშ დოლარი უნდა გადაიხადოს. მისი თქმით, ისინი ახრჩობენ ქალაქს.

ერაყის ოფიციალური პირები უარყოფენ რაიმე მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სუნიტების გაუცხოებამ შესაძლოა კვლავ გამოიწვიოს პრობლემები.[2]

ახალი ამბების პორტალი „Middle East Eye“ 2017 წლის 13 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნავს, რომ ფალუჯაში განხორციელებული დერადიკალიზაციის პროექტი იმდენად წარმატებული აღმოჩნდა, რომ ქვეყნის დანარჩენ ნაწილზეც გავრცელდა.  მუჰამმადი შეიხების საბჭოს (რაბატ ალ-მუჰამმადის საბჭო) – რომელიც ფალუჯაში დაფუძნებული ორგანიზაციაა და ებრძვის ექსტრემისტულ იდეოლოგიას ერაყში – 12 რელიგიური სწავლულიდან ერთ-ერთი, შეიხ ქამელ ალ-ფედავი, განმარტავს თუ როგორ მოხდა ისლამის ულტრა კონსერვატიული ვერსიის გავრცელება ფალუჯაში და როგორ ებრძოდნენ ისინი. როდესაც აღნიშნული პროექტი განხორციელების პროცესში იყო, ISIS-მა საკუთარი კონტროლის ქვეშ მოაქცია ქ. ფალუჯა, 2014 წელს. საბჭოს შეიხებმა, რომლებმაც საკუთარი საქმიანობის გამო, სიცოცხლის ხელყოფის მუქარები მიიღეს, ქალაქის მოსახლეობის 90%-თან ერთად დატოვეს ფალუჯა (2011 წლის მონაცემებით ქ. ფალუჯაში 275,000 მოსახლე იყო).

მას შემდეგ რაც, 2016 წლის ივნისში, ერაყის არმიამ გაათავისუფლა ფალუჯა, საბჭო კვლავ დაბრუნდა, ISIS-ის მიერ განადგურებულ, საკუთარი დაწესებულებების ნანგრევებზე და თავიანთ მეჩეთზე ისლამის თეთრი დროშა აღმართეს. საბჭოს განცხადებით, ფალუჯას გათავისუფლებიდან 16 თვის შემდეგ, მათ რადიკალ ვაჰაბისტ იმამებს ჩამოართვეს კონტროლი ქალაქში არსებულ ყველა, 200-ივე მეჩეთზე.

ფალუჯას მოსახლეობის განცხადებით, ქალაქი ამჟამად გაცილებით უფრო უსაფრთხოა, ვიდრე ის ოდესმე იყო, სადამ ჰუსეინის რეჟიმის დამხობის შემდეგ.

29 წლის პირადი მცველი, ჰაიდერ ალ-აბბასი, აცხადებს: „ჩვენ უფრო მეტი უსაფრთხოება და თავისუფლება გვაქვს, ვიდრე დაყიშამდე გვქონდა, რადგან მანამდე აქ ალ-ქაიდა იყო. ახლა, ჩვენ მხოლოდ მძინარე ტერორისტული ქსელები გვყავს, რომლებიც შეშინებულები არიან.“

შეიხების საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე, შეიხ მოჰამმედ ალ-ნური, ერაყის ჰაშდ ალ-შააბის ძალების მიერ ორგანიზებულ ანტი-ტერორისტულ კონფერენციაზე სიტყვით გამოვიდა და განაცხადა, რომ მას შემდეგ, რაც მათ კონტროლი მოიპოვეს ქალაქის მეჩეთებზე, ფალუჯა გახდა ერაყის ქალაქი, რომელსაც სჯერა ერთობლივი თანაარსებობის.

საბჭოს მუშაობა იმდენად წარმატებული აღმოჩნდა ადგილობრივ დონეზე, რომ ერაყის მთავრობამ შეიხებს ქვეყნის მასშტაბით მოქმედება სთხოვა. ერაყის სატელევიზიო არხზე მათ უკვე 67 პროგრამული ეთერი აქვთ და აცხადებენ, რომ მათი იდეები ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც აღწევს.

2003 წლამდე, ფალუჯაში ძალიან მცირე რაოდენობით ხდებოდა ადგილობრივ სუნიტებსა და შიიტებს შორის განსხვავება. შერეული ქორწინებები იმდენად ფართო ხასიათის იყო, რომ საბჭოს ერთ-ერთი სუნიტი შეიხის ცოლი, შიიტურ მიმდინარეობას ეკუთვნოდა.

ქამელის განცხადებით, „ნამდვილი ერაყული კულტურა ერთმანეთისგან არ ასხვავებს რელიგიებს და პარტიებს. ფალუჯაში სუნიტები, შიიტები, ქრისტიანები და მანდეიზმის მიმდევრები მშვიდობიანად თანაცხოვრობდნენ, შემდეგ კი ალ-ქაიდა და დაყიში მოვიდა, როგორც იარაღი, რათა ქვეყანა რელიგიური ნიშნით დაეყოთ.“

სტატიის ბოლოს აღნიშნულია, რომ შიიტური დროშა, რომელიც სპორადულად ფრიალებს ქალაქის თავზე, იძლევა შეიხ ალ-ნურის ნათქვამის დადასტურებას, რომ ფალუჯა საბოლოოდ იწყებს 2003 წლამდე არსებული ერთობლივი თანაარსებობის პერიოდთან დაბრუნებას.[3]

აშშ-ის საინფორმაციო სააგენტოს “Associated Press”-ის მიერ გამოქვეყნებული ინფორმაციით, ერაყის მინისტრთა კაბინეტის გენერალური მდივნის, მაჰდი ალ-ალაქის, განცხადებით, მთავრობამ დაახლოებით 19,5 მილიარდი აშშ დოლარი გამოყო ანბარის პროვინციის (სადაც მდებარეობს ქ. ფალუჯა) სტაბილიზაციის პროექტებისთვის. მისივე თქმით, ბაღდადსა და ფალუჯაში ორი ახალი წყლის სადგური აშენდა, ხოლო დანარჩენი შვიდის რეაბილიტაცია განხორციელდა.

ქალაქის გათავისუფლებიდან ცხრა თვის განმავლობაში 370,000 ადამიანი დაუბრუნდა საკუთარ საცხოვრებელს, თუმცა ქუჩებისა და სახლების დიდი ნაწილი განადგურებულია.

გაეროს დახმარებით, ფალუჯაში ხელახლა გაიხსნა ათობით სკოლა, ასევე წყლის ფილტრაციის სადგურები, რომლის საშუალებითაც ქალაქის 60% წყლით მარაგდება.[4]

[1] The Christian Science monitor – how Sunnis’ post-ISIS crisis is leading some to a new Iraqi nationalism, 27 December 2017, available at: https://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2017/1227/How-Sunnis-post-ISIS-crisis-is-leading-some-to-a-new-Iraqi-nationalism  (accessed 12 March 2018)

[2] The Economist – Iraq’s recaptured territory is being neglected, 12 October 2017, available at: https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21730169-reconstruction-cities-such-fallujah-and-mosul-proceeding-slowly-or-not (accessed 12 March 2018)

[3] MEE – Middle East Eye, The battle of ideas in Iraq’s most dangerous city, 13 November 2017, available at: http://www.middleeasteye.net/news/how-fallujah-iraq-most-dangerous-city-fought-back-after-daesh-islamic-state-supporting-sunni-shia-unity-sheikh-1912522481 (accessed 12 March 2018)

[4] AP News – After liberation from IS, Fallujah struggles to rebuild, 4 January 2017, available at: https://www.apnews.com/6c044247f6284a7d847ec8e846e82dc2 (accessed 12 March 2018)

ეგვიპტე. კოპტი ქრისტიანების მიმართ დამოკიდებულება. მარტი, 2018

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წლის 15 აგვისტოს გამოქვეყნებულ ანგარიშში „რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლება 2016 წელს“ ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის მოსახლეობა დაახლოებით 94.7 მილიონია (2016 წლის დაახლოებითი მონაცემი). წყაროების უმეტესობა ამტკიცებს, რომ მოსახლეობის დაახლოებით 90% სუნიტი მუსლიმია და დაახლოებით 10% ქრისტიანი (სავარაუდო ზღვარი მერყეობს 5-დან 15 პროცენტამდე). ქრისტიანი ლიდერების თქმით, ქრისტიანების დაახლოებით 90 პროცენტი თავს კოპტურ მართლმადიდებლურ ეკლესიას მიაკუთვნებს.[1]

რელიგიური უმცირესობები კვლავ დგანან ტერორისტული აქტებისა და რელიგიურ ნიადაგზე ჩადენილი ძალადობის სერიოზული საფრთხის წინაშე. 2016 წლის ივნისში, ჩრდილოეთ სინაიში სამმა შეიარაღებულმა პირმა მოკლა კოპტი მართლმადიდებელი მღვდელი. 2016 წლის ივლისში, მინაიში ხელკეტებითა და დანებით შეიარაღებული პირები თავს დაესხნენ ორი კოპტი მართლმადიდებელი მღვდლის ოჯახებს – მოკლეს ოჯახის ერთი წევრი; აღნიშნული ინციდენტისას კიდევ სამი ადამიანი დაშავდა. 2016 წლის 11 დეკემბერს, კაიროს კოპტურ მართლმადიდებლურ საკათედრო კომპლექსში, კვირის წირვისას ისლამური სახელმწიფოს მიერ ორგანიზებულ ტერორისტულ აქტს 29 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. შინაგან საქმეთა მინისტრის განცხადებით, მომხდართან დაკავშირებით ოთხი პირი დააკავეს. სამხედროებმა დაზიანებული სალოცავი ორ კვირაში შეაკეთეს მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტმა სისიმ გასცა ბრძანება, დაზიანებული ეკლესია მართლმადიდებელთა შობამდე, 7 იანვრამდე აღდგენილიყო.[2] კოპტურმა საზოგადოებამ პრეზიდენტი სისი შეაქო იმის გამო, რომ პრეზიდენტმა მოუწოდა მთავრობას აღედგინა დაზიანებული ეკლესიები.[3]

ქრისტიანულ, ისლამურ და იუდეურ დენომინაციებს შეუძლიათ, რომ მთავრობისგან მოითხოვონ ოფიციალური აღიარება, რაც მათ აძლევს იმის უფლებას, რომ იმართებოდნენ თავიანთი კანონიკური წესებით, განახორციელონ რელიგიური მსახურება, დააფუძნონ სალოცავი სახლები და შემოიტანონ რელიგიური ლიტერატურა. ოფიციალური აღიარებისთვის რელიგიურმა ჯგუფმა თხოვნით უნდა მიმართოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს რელიგიური საკითხების დეპარტამენტს. დეპარტამენტი ადგენს, ჯგუფი წარმოადგენს თუ არა საფრთხეს ქვეყნის უსაფრთხოებისა და საზოგადოებრივი მშვიდობისთვის. დადგენის პროცესში დეპარტამენტი კონსულტაციას გადის წამყვან რელიგიურ ინსტიტუციებთან, მათ შორის კოპტურ მართლმადიდებლურ ეკლესიასთან და ისლამური სწავლების მთავარ ეროვნულ ინსტიტუტთან ალ-აზჰართან. ამის შემდეგ პრეზიდენტი განიხილავს და გადაწყვეტს აპლიკაციის რეგისტრაციას.[4]

ქრისტიანი ლიდერების ინფორმაციით, 2016 წლის ბოლოსთვის მთავრობამ თითქმის დაასრულა 2013 წლის შემდეგ ბრბოს მიერ ჩადენილი ძალადობის შედეგად დაზიანებული და დანგრეული 78 ეკლესიისა და სხვა ქრისტიანული სივრცეების შეკეთება და აღდგენა. პრეზიდენტმა სისიმ განაცხადა, რომ ორი სალოცავი საჭიროებდა მოხატვას და რომ აღნიშნული სამუშაოების დასრულება მოსალოდნელი იყო ორი თვის ვადაში. ჯერ კიდევ თავდაცვის მინისტრობისას, სისიმ პირობა დადო, რომ სამხედროები აღადგენდნენ 2013 წელს დაზიანებულ ეკლესიებს. წმინდა მარკოზის მართლმადიდებლურ საკათედრო ტაძარში, საშობაო ლიტურგიისას, 6 იანვარს პრეზიდენტმა მოუბოდიშა შეკრებილებს, რომ 2015 წელს ვერ მოესწრო აღდგენითი სამუშაოების დასრულება და პირობა დადო, რომ ეცდებოდა აღნიშნული სამუშაოების დასრულებას 2016 წელს.[5]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წლის 3 მარტს გამოქვეყნებულ ანგარიშში 2016 წელს მსოფლიოში ადამიანის უფლებათა დაცვის პრაქტიკის შესახებ წერს, რომ ოფიციალური სტატისტიკა ტერორისტული აქტების შედეგად დაღუპულთა რაოდენობის შესახებ არ გამოქვეყნებულა. ადგილობრივი მედია ანგარიშების მიხედვით, მთელი ქვეყნის მასშტაბით ტერაქტებს ასობით ადამიანი შეეწირა. 2016 წლის ოქტომბრის ბოლოს, სინაიში, შეიარაღებული დაჯგუფების მხრიდან ძალადობის შედეგად მინიმუმ 230 მშვიდობიანი მოქალაქე და უსაფრთხოების ძალების 299 წევრი (პოლიციელი და სამხედრო) დაიღუპა. ოფიციალური სტატისტიკით, ამავე პერიოდის განმავლობაში, სინაიში მთავრობამ 2,436 ტერორისტის ლიკვიდაცია მოახდინა.[6]

ანგარიშში ასევე საუბარია კოპტების მიმართ ბრბოს მიერ ჩადენილ ძალადობაზე. 2016 წლის 20 მაისს, დაახლოებით, 300 შეიარაღებული მუსლიმი სოფელ ელ-კარმში, მინიაში, თავს დაესხა შვიდ ქრისტიან ოჯახს, მას შემდეგ, რაც გავრცელდა ხმა ქრისტიან კაცსა და მუსლიმ ქალს შორის სავარაუდო ურთიერთობის შესახებ.[7]

აშშ-ის საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისია 2017 წლის 26 აპრილს გამოქვეყნებულ ანგარიშში „ყოველწლიური ანგარიში 2017 – II საფეხურის ქვეყნები“, ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ მიუხედავად მთავრობის მხრიდან ადამიანის უფლებების შეზღუდვისა, რელიგიის თავისუფლების მხრივ არსებული მდგომარეობა გაუმჯობესდა სხვადასხვა მიმართულებით. პრეზიდენტმა აბდელ ფატაჰ სისიმ თანმიმდევრულად დაგმო რელიგიური თავდასხმები და მსხვერპლებს დახმარება აღუთქვა, რელიგიური დისკურსის რეფორმა წაახალისა და ზედიზედ მესამედ დაესწრო კოპტურ საშობაო ლოცვას. 2016 წლის აგვისტოში ახალმა პარლამენტმა მიიღო კანონი ეკლესიების რეკონსტრუქციისა და შენარჩუნების შესახებ და 2017 წლის დასაწყისისთვის მთავრობას დასრულებული ჰქონდა ექსტრემისტების მიერ 2013 წელს დანგრეული 50-ზე მეტი ეკლესიის აღდგენის და ხელახლა აშენების პროცესი. რელიგიურ ნიადაგზე ჩადენილმა თავდასხმებმა იფეთქა ქრისტიანების წინააღმდეგ, განსაკუთრებით ზემო ეგვიპტეში (Upper Egypt) და ჩრდილო სინაიში; კაიროში, წმინდა მარკოზის კოპტური ეკლესიის სიახლოვეს თვითმკვლელმა ტერორისტმა თავი აიფეთქა. პარალელურად კი ეგვიპტის სასამართლომ გარკვეულ პროგრესს მიაღწია იმ პირების გასამართლების კუთხით, რომელთაც წარსულში ჩაიდინეს დანაშაულები. 2016 წელს, ღვთისგმობის გამო სისხლისსამართლებრივი დევნისა და თავისუფლების აღკვეთის ფაქტებმა იკლო. გარკვეული ხასიათის დისკრიმინაციული და რელიგიის თავისუფლების შემზღუდველი კანონმდებლობა კვლავ ძალაშია, მაგრამ რელიგიის თავისუფლების საკითხებზე საჯარო დებატები აქტიურად იმართებოდა პარლამენტსა და სამოქალაქო საზოგადოებაში. აღნიშნულის გათვალისწინებით, აშშ-ის საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისიამ ეგვიპტე „განსაკუთრებული შეშფოთების ქვეყნების“ სიიდან მეორე საფეხურის ქვეყნების სიაში გადაიყვანა.[8]

„Amnesty International“ 2017/18 წლების ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლება განაგრძობს რელიგიის თავისუფლების უფლების დარღვევას, რაც გამოიხატება ქრისტიანების დისკრიმინაციაში. 2017 წლის აგვისტოში, უსაფრთხოების ძალებმა ათობით ქრისტიანს აუკრძალეს მინიას რეგიონში მდებარე სოფელ ალფრონში ერთერთ სახლში სალოცავად შეკრება, რაც უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მიზეზებით ახსნეს. ანგარიშში ნათქვამია, რომ გრძელდებოდა ქრისტიანულ საზოგადოებაზე რელიგიური ნიშნით თავდასხმების დაუსჯელად დატოვება და რომ ხელისუფლება განაგრძობდა ადგილობრივი ხელისუფლებისა და რელიგიური ლიდერების მიერ შერიგებებზე დაყრდნობას. დაუსჯელობის გამო, იზრდებოდა ძალადობა ქრისტიანების მიმართ არასახელმწიფო აქტორების მიერ. 2017 წლის იანვარ-თებერვალში შეიარაღებულმა ჯგუფებმა ჩრდილოეთ სინაიში მოკლეს 7 კოპტი ქრისტიანი, რასაც 150 კოპტი ოჯახის ჩრდილოეთ სინაიდან იძულებითი შიდა გადაადგილება მოჰყვა. ხელისუფლებმა ვერ შეძლო მათთვის სათანადო დაცვის ან შესაბამისი კომპენსაციის მიწოდება. 2017 წლის დეკემბერში ისლამურმა სახელმწიფომ პასუხისმგებლობა აიღო ჩრდილოეთ კაიროში, ჰელვანის ეკლესიაზე მომხდარ თავდასხმაზე, რასაც 10 ადამიანი შეეწირა. ნოემბერში, ჩრდილოეთ სინაიში, პარასკევის ლოცვისას მეჩეთზე განხორციელებული თავდასხმის შედეგად, მინიმუმ 300 მლოცველი დაიღუპა. ანგარიშზე მუშაობისას მომხდარზე პასუხისმგებლობა არცერთ დაჯგუფებას არ ჰქონდა აღებული.[9]

„Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ კოპტი ქრისტიანები, რომლებიც მოსახლეობის, დაახლოებით, 10 პროცენტს შეადგენენ, პარტიების 120-ადგილიანი საპარლამენტო სიის 24 ადგილს იკავებენ. 2015 წლის არჩევნებში 36 ქრისტიანი იქნა არჩეული და კიდევ რამდენიმე კანონშემოქმედთა შორის პრეზიდენტმა დანიშნა. კვოტების დამსახურებით, 596 ადგილიდან 75 საპარლამენტო მანდატი ქალებმა მოიგეს, დამატებით 14 – დანიშნა პრეზიდენტმა. პარტიული სიის კვოტები, ასევე ითვალისწინებს ადგილებს მშრომელთა და ფერმერთათვის, 35 წლამდე ახალგაზრდებისთვის, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირებისა და საზღვარგარეთ მცხოვრები ეგვიპტელებისთვის.[10]

ამავე ანგარიშში „Freedom House“ წერს, რომ 2014 წლის კონსტიტუციის მეორე მუხლი ისლამს ქვეყნის ოფიციალურ რელიგიად აცხადებს, თუმცა 64-ე მუხლი ადგენს, რომ რწმენის თავისუფლება აბსოლუტურია. ეგვიპტელთა უმეტესობა სუნიტი მუსლიმია. კოპტი ქრისტიანები ქმნიან არსებით უმცირესობას; მცირე ოდენობით ქვეყანაში წარმოდგენილნი არიან შიიტი მუსლიმები, არა-კოპტი ქრისტიანული დენომინაციები და სხვა ჯგუფები. რელიგიური უმცირესობები და ათეისტები აწყდებიან დევნასა და ძალადობას; კერძოდ, კოპტები ხდებიან იძულებითი გაუჩინარების, ფიზიკური თავდასხმის, ბომბებითა და ცეცხლის წაკიდებით იერიშების მსხვერპლნი; ასევე, გასულ წლებში მათ უკრძალავდნენ ეკლესიების მშენებლობას.[11]

„Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ ბზობის კვირას, 2017 წლის 9 აპრილს ისლამური სახელმწიფოს მიერ ორგანიზებულ აფეთქებებს ტანტასა და ალექსანდრიის ეკლესიებში 45 ადამიანი შეეწირა. აღნიშნული თავდასხმა მსხვერპლის რაოდენობით იყო ყველაზე ძალადობრივი 2016 წლის დეკემბერში, კაიროში მთავარ კოპტურ მართლმადიდებლურ კათედრალზე განხორციელებული თავდასხმის შემდეგ, რასაც 25 ადამიანი შეეწირა. ამის შემდეგ, ხელისუფლებამ ეკლესიების გარშემო უსაფრთხოების ზომები გაამკაცრა. 2017 წლის მაისში, მინაიში ისლამური სახელმწიფო თავს დაესხა ავტობუსს, რომელსაც კოპტი მგზავრები მონასტერში გადაჰყავდა; თავდასხმას 29 ადამიანი შეეწირა.[12]

„The Guardian“ 2017 წლის 27 მაისს ავრცელებს ინფორმაციას, რომ ეგვიპტემ საჰაერო იერიში მიიტანა ლიბიაში ტერორისტების ბანაკზე. აღნიშნული ქმედება იყო პასუხი იმ ტერაქტზე, რომელიც კაიროში მოხდა – ავტობუსს, რომელსაც კოპტი ქრისტიანები გადაჰყავდა, თავს დაესხნენ შეიარაღებული პირები და 26 ადამიანი, ძირითადად ბავშვები დახოცეს, 25 ადამიანი კი დაშავდა. დაღუპულებს შორის იყვნენ 2 და 4 წლის ბავშვები. პრეზიდენტმა სისიმ საჯარო გამოსვლისას განაცხადა, რომ „ეგვიპტე არ მოერიდება ტერორისტების ბანაკების დაბომბვას მსოფლიოს ნებისმიერ წერტილში“. მიმართვის შემდეგ ეგვიპტის საჰაერო ძალებმა 6 იერიში მიიტანეს დერნას სიახლოვეს მდებარე ბანაკებზე, სადაც, ტერაქტში ეჭვმიტანილებს წვრთნიდნენ. სტატიაში ნათქვამია, რომ ეგვიპტეში კოპტურ ეკლესიებზე განხორციელებული ტერაქტების გამო პრეზიდენტმა სისიმ ქვეყანაში საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა.[13]

„Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ 2017 წლის სექტემბერში ეგვიპტის მართლმადიდებელმა ეკლესიამ გამოაქვეყნა სია, სადაც ჩამოთვლილი იყო 2 ათასზე მეტი ეკლესია, რომლებიც 2016 წლის დისკრიმინაციული კანონის მიხედვით, საჭირო ლიცენზიის არ ქონის გამო, ვერ ახერხებდნენ თავიანთი სტატუსის ლეგალიზებას. რელიგიურ ნიადაგზე ჩადენილი ძალადობა კვლავ ხდება ეკლესიების მშენებლობისა და შეკეთების სამუშაოებისას და როდესაც ასეთი ფაქტი ხდება, მაგალითად როგორიც იყო 2017 წლის აპრილში, მინაის რეგიონში კომ ალ-ლოფიში მომხდარი ფაქტი, ხელისუფლება გამოძიებისა და სისხლის სამართლებრივი დევნის ნაცვლად, თემის მიერ შერიგების პრაქტიკას ახალისებს.[14]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ეგვიპტის შესახებ წერს, რომ 2016 წლის აგვისტოში პარლამენტმა მიიღო კანონი, რომელიც აწესებს გარკვეულ შეზღუდვებს ეკლესიების მშენებლობასა და განახლებაზე; აღნიშნული კანონი ქვეყნის ქრისტიანული მოსახლეობის მიმართ დისკრიმინაციულია. ახალი კანონი უფლებას აძლევს მმართველებს, არ გასცენ ეკლესიების მშენებლობის ნებართვა გასაჩივრების წესის მითითების გარეშე; კანონის თანახმად, ეკლესიები უნდა აშენდეს ქრისტიანთა შესაბამისი რაოდენობის ადგილებში, მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალური აღწერის სტატისტიკა არ არსებობს; ამასთან, მმართველებს უფლება აქვთ უარი განაცხადონ ეკლესიის მშენებლობის ნებართვაზე, თუკი აღნიშნული დაარღვევს საზოგადოებრივ წესრიგს, საფრთხეს შეუქმნის საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას.[15]

მაისი-ივლისში, ანტი-ქრისტიანულმა ძალადობამ, რომელიც გამოიწვია ზოგიერთ ადგილობრივ მუსლიმში ეკლესიის რეალურმა თუ სავარაუდო მშენებლობამ, გამოიწვია ერთი ადამიანის სიკვდილი, რამდენიმე დაშავდა, ხოლო ქრისტიანთა გარკვეული საკუთრება კი დაზიანდა. ოფიციალური პირები ვერ ახერხებენ ქრისტიანი უმცირესობის დაცვას ხანდახან ფატალური თავდასხმებისგან და იძულებითი „შემრიგებლური სესიებისგან“, რომლებიც მუსლიმ დამნაშავეებს აძლევს საშუალებას გაექცნენ სისხლის სამართლებრივ დევნას და აძლიერებს დაუსჯელობას.[16]

თებერვალში არასრულწლოვანთა მცირე დანაშაულების სასამართლომ ოთხ ქრისტიან ბავშვს ხუთი წლით პატიმრობა მიუსაჯა იმის გამო, რომ მათ ინტერნეტში „ისლამური სახელმწიფოს“ დამცინავი ვიდეო განათავსეს. ბიჭებმა ეგვიპტე აპრილში დატოვეს (გაიქცნენ ქვეყნიდან). მარტში, სააპელაციო სასამართლომ, მწერალ ფატმა ნაოუტს, რელიგიის შეურაცხყოფისთვის სამწლიანი პატიმრობა მიუსაჯა, ვინაიდან მან საქონლის ხოცვის მუსლიმური ტრადიცია გააკრიტიკა, რომელიც ეიდ ალ-ადჰას მსხვერპლშეწირვის სახელით არის ცნობილი. ეგვიპტურმა ადამიანის უფლებათა ჯგუფებმა დააფიქსირეს სხვა რელიგიური უმცირესობების, მათ შორის შიიტი მუსლიმებისა და ათეისტების, დამცირების ფაქტებიც – გადაადგილების შეზღუდვა და დაკითხვებზე გამოძახება.[17]

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისი 2016 წლის ნოემბრის ანგარიშში ეგვიპტეში ქრისტიანების შესახებ წერს, რომ ზოგადად, ტერმინი „კოპტი“ ყველა ეგვიპტელი ქრისტიანის აღსანიშნავად გამოიყენება და მოიცავს, როგორც კოპტური მართლმადიდებლური (ორთოდოქსული) ეკლესიის წევრებს, ასევე, ევანგელისტებსა და კათოლიკებს.[18]

ანგარიშში ნათქვამია, რომ დიდი ბრიტანეთის უმაღლესმა ტრიბუნალმა დაადგინა, რომ „არსებობს მტკიცებულებები, რომლის თანახმადაც არსებობს ადგილები, სადაც კოპტი ქრისტიანები დადგებიან წამების ან ღირსების შემლახავი მოპყრობის რეალური რისკის ქვეშ, რაც გამოიწვევს კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევას. ზოგადად ეს ადგილებია: ა) ტერიტორიები დიდი ქალაქების გარეთ; ბ) ადგილები, სადაც რადიკალ ისლამისტებს აქვთ მყარი პოზიციები და გ) სადაც, ბოლო დროს თავს დაესხნენ კოპტ ქრისტიანებსა და მათ ეკლესიებს, ბიზნესსა და საკუთრებას. ტრიბუნალის ხელთ არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, მოცემულია რისკ-ჯგუფები, რომლებიც დევნის ან მესამე მუხლის დარღვევის რეალური რისკის ქვეშ ექცევიან, სულ მცირე საკუთარ საცხოვრებელ ტერიტორიაზე:

  1. კოპტურ ქრისტიანობაზე კონვერტირებულები;
  2. ადამიანები, რომლებიც ჩართულნი არიან იმ ეკლესიების მშენებლობაში, რეკონსტრუქციაში ან გარემონტებაში, რომლებზეც განხორციელდა თავდასხმა;
  3. ისინი, ვინც ბრალდებულნი არიან პროზელიტიზმში და როდესაც ბრალდება სერიოზულია და არა შემთხვევითი;
  4. ისინი, ვინც ბრალდებულნი არიან მუსლიმ ქალთან ფიზიკურ ან ემოციურ კავშირში, როდესაც ბრალდება არის სერიოზული და არა შემთხვევითი.[19]

ზოგადად, კოპტი ქრისტიანი ქალები ეგვიპტეში დევნის ან ღირსების შემლახავი მოპყრობის რეალური რისკის ქვეშ არ არიან, მიუხედავად იმისა, რომ სხვა ქალებისგან განსხვავებით, ისინი გარკვეულ სირთულეებს აწყდებიან – გაუჩინარება და იძულებითი კონვერტაცია. მიუხედავად იმისა, რომ ქრისტიანები განიცდიან სოციალურ დისკრიმინაციასა და ძალადობას, ზოგადად, კოპტებისა და მათი ქონების მიტაცება-განადგურების ძალადობრივი ინციდენტები შემცირდა.[20]

მიუხედავად იმისა, რომ 2013 წლამდე არსებულმა სასამართლო პრაქტიკამ დაადგინა, რომ ქრისტიანებისთვის ეფექტური სახელმწიფო დაცვა არ არსებობს, მას შემდეგ ეგვიპტეში მდგომარეობა გამოსწორდა და არის შესაბამისი მტკიცებულებები იმისა, რომ სახელმწიფოს სურს და გარკვეულ შემთხვევებში შეუძლია კიდეც აღმოუჩინოს დაცვა ქრისტიანებს. ზოგადად კი, ქრისტიანებს აქვთ შესაძლებლობა თავისუფლად გადაადგილდნენ ქვეყნის შიგნით, განსაკუთრებით კი იმ ადგილებში, სადაც ექსტრემისტები არ არიან ძლიერად წარმოდგენილნი.[21]

უმცირესობათა უფლებების დაცვის საერთაშორისო ჯგუფი (Minority Rights Group International) 2017 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეგვიპტეში კოპტების მდგომარეობის შესახებ წერს, რომ სისის რეჟიმის მიერ მუსლიმთა საძმოს მხარდამჭერების და ასევე სხვა პოლიტიკური ოპოზიციის მიმდინარე დარბევამ, რაც მოიცავს თვითნებურ დაპატიმრებებს, უვადო დაკავებებს და მკვლელობებს, საზოგადოების მნიშვნელოვანი ნაწილის გაუცხოება გამოიწვია, რამაც კოპტები და სხვა რელიგიური უმცირესობები თავდასხმების მზარდი რისკის ქვეშ დააყენა. 2015 წლის იანვარში კოპტი ლიდერები მინაიში იძულებული გახდნენ საშობაო აღნიშვნა ჩაეშალათ, რადგან ორმა პოლიციელმა, რომლებიც კოპტურ ეკლესიას იცავდნენ, იარაღი დაყარეს. მეზობელ ლიბიაში, ისლამური სახელმწიფოს მიერ 21 კოპტი ქრისტიანის სიკვდილით დასჯა იყო მტკივნეული შეხსენება იმისა, რომ კოპტი საზოგადოება კვლავ მოწყვლადია. მედიის მიერ ჩატარებული გამოძიების მიხედვით, მსხვერპლთა უმეტესობა ზედა ეგვიპტის (Upper Egypt) სოფლებიდან იყო და თავიანთი სახლები დატოვებული ჰქონდათ იმიტომ, რომ ოჯახებს ფინანსურად დახმარებოდნენ. ზოგიერთმა აქტივისტმა მთავრობა გააკრიტიკა იმის გამო, რომ მან ვერ შეძლო ამ ხალხის დაცვა.[22]

მიუხედავად ამისა, როგორც ანგარიშშია ნათქვამი, სისის მმართველობისას კოპტებმა ბევრი მიმართულებით სარგებელიც მიიღეს. მაგალითად, ეგვიპტის პარლამენტში 2015 წლის ოქტომბერში 36 ქრისტიანი აირჩიეს, რაც მთლიანი მანდატების 6%-ია, რაც უპრეცედენტო მიღწევაა. ამას თან ახლდა სისის მცდელობები კოპტური ეკლესიის ხელმძღვანელობის ჩართულობის უზრუნველსაყოფად, რაც გამოიხატებოდა, მაგალითად, საშობაო ლიტურგიაზე დასწრებაში 2015 წლის იანვარში; საშობაო წირვას სისი მომდევნო წლებშიც რეგულარულად სტუმრობს; თავის მხრივ, სისი და მისი მთავრობა, ყოფილი პრეზიდენტი მორსის გადაგდებისა და ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, სარგებლობს კოპტური მართლმადიდებლური ეკლესიის (პაპი ტავადროს II-ის ხელმძღვანელობით) მხარდაჭერით. მიუხედავად ამისა, ბევრი ეგვიპტელი კოპტი მიიჩნევს, რომ ხელისუფლებისა და ეკლესიის ასეთი სიახლოვით კოპტი საზოგადოება მხოლოდ ზარალდება. მიუხედავად იმისა, რომ რეჟიმი სიმბოლურ საშობაო ვიზიტებს არ წყვეტს, კოპტი ეგვიპტელები განიცდიან დისკრიმინაციას სახელმწიფო ინსტიტუციების მხრიდან და რელიგიური ძალადობის რისკის წინაშე დგანან.[23]

[1] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Egypt, 15 August 2017, available at:

[accessed 19 February 2018]

[2] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Egypt, 15 August 2017, available at:

[accessed 19 February 2018]

[3] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 2 countries – Egypt, 26 April 2017, available at:

[accessed 19 February 2018]

[4] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Egypt, 15 August 2017, available at:

[accessed 19 February 2018]

[5] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Egypt, 15 August 2017, available at:

[accessed 19 February 2018]

[6] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Egypt, 3 March 2017, available at:

[accessed 19 February 2018]

[7] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Egypt, 3 March 2017, available at:

[accessed 19 February 2018]

[8] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 2 countries – Egypt, 26 April 2017, available at:

[accessed 12 June 2017]

[9] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Egypt, 22 February 2018, available at:

[accessed 6 March 2018]

[10] Freedom House; Freedom in the World 2018 – Egypt; available at: https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2018/egypt [accessed 19 February 2018]

[11] Freedom House; Freedom in the World 2018 – Egypt; available at: https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2018/egypt [accessed 19 February 2018]

[12] Human Rights Watch, World Report 2018 – Egypt, 18 January 2018, available at:

[accessed 19 February 2018]

[13] The Guardian; Egypt launches raids in Libya after attack on Coptic Christians kills 26; 26 May 2017; available at: https://www.theguardian.com/world/2017/may/26/several-killed-in-attack-on-bus-carrying-coptic-christians-in-egypt

[14] Human Rights Watch, World Report 2018 – Egypt, 18 January 2018, available at:

[accessed 19 February 2018]

[15] Human Rights Watch, World Report 2017 – Egypt, 12 January 2017, available at:

[accessed 19 February 2018]

[16] Human Rights Watch, World Report 2017 – Egypt, 12 January 2017, available at:

[accessed 19 February 2018]

[17] Human Rights Watch, World Report 2017 – Egypt, 12 January 2017, available at:

[accessed 19 February 2018]

[18] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 21 November 2016, Version 2.0, available at:

[accessed 19 February 2018]

[19] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 21 November 2016, Version 2.0, available at:

[accessed 19 February 2018]

[20] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 21 November 2016, Version 2.0, available at:

[accessed 19 February 2018]

[21] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Egypt: Christians, 21 November 2016, Version 2.0, available at:

[accessed 19 February 2018]

[22] Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Egypt : Copts of Egypt, October 2017, available at:

[accessed 9 March 2018]

[23] Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Egypt : Copts of Egypt, October 2017, available at:

[accessed 9 March 2018]

რუსეთი. ინფორმაცია მახაჩყალაში მდებარე სალაფიტური მეჩეთების შესახებ. მარტი, 2018

ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „მემორიალი“ 2015 წლის 24 ნოემბერს აქვეყნებს სტატიას მახაჩყალაში, კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთში სამართალდამცავი სტრუქტურების მიერ განხორციელებულ ოპერაციაზე და მეჩეთის მრევლის დაკავებაზე. სტატიაში ნათქვამია, რომ მომხდარმა შეიძლება დიდი ნეგატიური გავლენა იქონიოს დაღესტანში მუსლიმურ თემებს შორის ურთიერთობაზე და ზოგადად რეგიონის განვითარებაზე. სტატიაში ასევე ნათქვამია, რომ დაღესტანის შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლების დახმარებით, ახალგაზრდა ხალხმა, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ მოქმედებდნენ დაღესტანის მუსულმანთა სულიერი ხელმძღვანელობის სახელით, ფაქტობრივად დაისაკუთრეს მეჩეთი, სადაც უკანასკნელი წლების განმავლობაში ძირითადად ლოცულობდნენ ისლამის სალაფიტური განშტოების მიმდევრები.[1]

ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „Новое Дело“ 2015 წლის 21 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ დაღესტნის მეჩეთებში მასობრივ დაკავებებს ჰქონდა ადგილი. თვითმხილველების თქმით, ასობით ადამიანი დააკავეს; დღის ბოლოს კი ერთერთ მეჩეთში იმამი შეცვალეს. სტატიაში ნათქვამია, რომ ინციდენტებს ადგილი ჰქონდა კოტროვასა და უნგრელი მებრძოლების სახელობის ქუჩებზე მდებარე მეჩეთებში. კოტროვას ქუჩზე მდებარე მეჩეთში სპეცოპერაცია ქუჩების გადაკეტვით დაიწყო, ისმოდა სროლის ხმა. თვითმხილველების თქმით, პოლიციელებმა ჰაერში სროლა დაიწყეს მას შემდეგ, რაც ხალხმა სცადა გამოსარჩლებოდა ერთერთ ბიჭს, რომელსაც პოლიციელები მიათრევდნენ. დაკავებულები წინასწარ მობილიზებული სამი ავტობუსით წაიყვანეს განყოფილებებში.

მეჩეთის მომლოცველებთან ერთად დაკავებულებს შორის „კომერსანტის“ ჟურნალისტებიც მოხვდნენ, რომლებიც შემთხვევის დროს მეჩეთში იმყოფებოდნენ. შინაგან საქმეთა სამინისტროს პრესსამსახურის თანამშრომლის განცხადებით, მათ მომლოცველები არ დაუკავებიათ; „ჩვენ ისინი განყოფილებაში გადავიყვანეთ დოკუმენტების შესამოწმებლად, ეს დაკავება არაა. ოპერაცია უსაფრთხოების გაძლიერების ფარგლებში ჩატარდა. რაც შეეხება ჟურნალისტებს, ისინი დაუყოვნებლივ გაუშვეს“ – განაცხადა შსს-ის პრესსამსახურის თანამშრომელმა. თვითმხილველების ინფორმაციით, დაკავებულების უმეტესობა განყოფილებიდან მალევე გამოუშვეს.

სტატიაში ასევე საუბარია კიდეც ერთ ოპერაციაზე, რომელიც უნგრელი მებრძოლების სახელობის ქუჩაზე მდებარე მეჩეთში ჩატარდა, სადაც მეჩეთის მომლოცველის თქმით, პარასკევის ლოცვის დროს 5 ადამიანი დააკავეს. შსს-ში დაადასტურეს იმ რაიონში, სადაც მეჩეთი მდებარეობს, ოპერაციის ჩატარება, მაგრამ უარყვეს 5 ადამიანის დაკავების ფაქტი. მეჩეთის მომლოცველის თქმით, ბოლო ორი კვირის განმავლობაში ეს იყო მესამე შემთხვევა – აქამდე პოლიციის განყოფილებაში გადაიყვანეს, მათ შორის, მეჩეთის იმამიც. დღის ბოლოს სოციალური ქსელებით გავრცელდა ინფორმაცია, რომ კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთში საღამოს ლოცვის შემდეგ, დაღესტანის მუფტის ინიციატივით მოხდა იმამის ცვლილება. თვითმხილველები წერდნენ პატარა დაპირისპირების ფაქტზე, რომელსაც ადგილი ჰქონდა ახალი იმამის მომხრეებსა და მოწინააღმდეგეებს შორის. თვითმხილველების ინფორმაციით, რაიონში შეიმჩნეოდა პოლიციელების დიდი რაოდენობა.[2]

ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „Кавказский Узел“ 2015 წლის 20 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ მახაჩყალის მეჩეთში იმამის დანიშვნამ კონფლიქტი გამოიწვია. სტატიაში ნათქვამია, რომ დაღესტანის სულიერმა ხელმძღვანელობამ მახაჩყალაში, კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთისთვის, რომელიც მიიჩნევა, რომ სალაფიტურია, ახალი იმამი შეარჩია, რომელიც მომლოცველებს უკვე წარუდგინა. მეჩეთის ერთერთმა წევრმა იმამის შეცვლას იძულებითი უწოდა. „თავდაპირველად სულიერი ხელმძღვანელობის ხალხი მოვიდა, დაახლოებით 30-40 კაცი; მათ ერთერთ მომლოცველს სცემეს და ახლა ვიღაც დაუდი მოგვიყვანეს მეჩეთის იმამად. ეს უკანონობაა. ჩვენ გვყავს ჩვენი იმამი ჰასან-ჰაჯი, რომელიც მეჩეთის საბჭომ აირჩია. იმამი მეჩეთის საბჭომ უნდა აირჩიოს, მუფტმა კი არ უნდა დანიშნოს“, – მისივე თქმით, ქუჩაში პოლიციის მინიმუმ 5-6 ეკიპაჟი მუდმივად მორიგეობს.[3]

ადამიანის უფლება დამცველი ორგანიზაცია „მემორიალი“ 2015 წლის 2 დეკემბერს აქვეყნებს სტატიას კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთის შესახებ, სადაც წერია, რომ მეჩეთი დაკეტილია. როგორც ადგილობრივი მცხოვრები აცხადებს, 20 ნოემბერს დანიშნული იმამი მავუდ ჰაჯი ტურმალაევი 24 ნოემბერს გადადგა, ხოლო მის ნაცვლად დანიშნული მაგომედრასულ საადუევი 29 ნოემბერს გაათავისუფლეს დაკავებული თანამდებობიდან. 1-ლი დეკემბრის მდგომარეობით, მეჩეთი ცარიელი და დაკეტილ იყო; იქვე პოლიციელი განაგრძობდნენ პატრულირებას.[4]

ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „Кавполит“ 2016 წლის 10 დეკემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ პოლიციამ კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთის პატრულირება შეწყვიტა. მეჩეთის თანამშრომლის თქმით, პოლიციელები აღარ პატრულირებენ. შსს-მ მეჩეთის შენობა გადასცა ხაჩილაევების ოჯახს, ვისი ძალისხმევითაც მოხდა მისი აშენება. თუმცა, როგორც მეჩეთი, ის ჯერ არ იფუნქციონირებს. შსს-ის პრესსამსახურის თქმით, ისინი არ ფლობენ ინფორმაციას მეჩეთის გარშემო არსებული სიტუაციის შესახებ.[5]

საინფორმაციო-ანალიტიკური პორტალი „ისლამის ხმა“ 2016 წლის 16 აპრილს აქვეყნებს სტატიას, სადაც საუბარია მახაჩყალაში უნგრელი მებრძოლების სახელობის ქუჩაზე მდებარე მეჩეთზე განხორციელებული რეიდის და დაახლოებით 200 ადამიანის დაკავების შესახებ. თვითმხილველები პოლიციელების დიდი რაოდენობით მობილიზებაზე საუბრობდნენ; მეჩეთის საზოგადოებრივი საბჭოს წევრის თქმით, დაკავებები უმიზეზოდ ხდება. „დაკავებები უბრალოდ იმის გამო ხდება, რომ ხალხი ამ მეჩეთში დადის მოსალოცად“.[6]

ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „Кавполит“ 2016 წლის 17 ივნისს აქვეყნებს სტატიას მახაჩყალაში უნგრელი მებრძოლების სახელობის ქუჩაზე მდებარე მეჩეთის 80-მდე მომლოცველის დაკავების შესახებ. მედიასაშუალების ინფორმაციით, პოლიციელებს გადაკეტილი ჰქონდათ ქუჩები, ისინი მეჩეთიდან გამოსულებს აჩერებდნენ, დოკუმენტებს სთხოვდნენ და ავტობუსებში ანაწილებდნენ. სულ, დაახლოებით 80 პირი დააკავეს. დაკავებულთა უმეტესობას დოკუმენტები თან ჰქონდათ, თუმცა ისინი მაინც გადაიყვანეს სხვადასხვა განყოფილებაში. პოლიციელებმა მომხდარი საკონტროლო-პროფილაქტიკური ღონისძიებებით ახსნეს. გამოცემის ინფორმაციით, საკონტროლო-პროფილაქტიკურ აღრიცხვაზე 2800 მახაჩყალელი დგას, ხოლო რესპუბლიკაში ასეთი ხალხის რაოდენობა დაახლოებით 10 ათასია.[7]

ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „ჩვენი ვერსია კავკასიაზე“ 2017 წლის 23 მაისს აქვეყნებს სტატიას მახაჩყალაში უნგრელი მებრძოლების სახელობის ქუჩაზე მდებარე მეჩეთის პოლიციელების მიერ დაბლოკვის შესახებ. სტატიაში ნათქვამია, რომ უნგრეთის მებრძოლთა სახელობის ქუჩაზე მდებარე სალაფიტურ მეჩეთს პოლიციამ ალყა მას შემდეგ შემოარტყა, რაც მიიღო ინფორმაცია მეჩეთთან ახლოს მდებარე სკოლაში ბომბის დამონტაჟების შესახებ. საბოლოოდ, ბომბის შესახებ შეტყობინება მცდარი აღმოჩნდა.[8]

ახალი ამბების სააგენტო „მედუზა“ 2016 წლის 24 თებერვალს აქვეყნებს რეპორტაჟს სახელწოდებით „მეჩეთები, სადაც სიარული საშიშია – რატომ გამოუცხადეს ძალოვნებმა ომი დაღესტნელ სალაფიტებს“. რეპორტაჟში ნათქვამია, რომ ბოლო რამდენიმე თვეა, რაც დაღესტანში ხურავენ სალაფიტურ მეჩეთებს, რომელთა მომლოცველები მისდევენ ულტრაკონსერვატიულ ისლამს. მორწმუნეებმა მახაჩყალაში მდებარე ყველაზე მსხვილი მეჩეთის დაცვა და შენარჩუნებაც ვერ შეძლეს. ძალოვნები თვლიან, რომ სალაფიტურ მეჩეთებში ტერორისტული დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოსთვის“ მებრძოლების რეკრუტირება ხდება. მომლოცველებს მასობრივად აყენებენ „პროფილაქტიკურ აღრიცხვაზე“, რაც უზღუდავს მათ რესპუბლიკის ტერიტორიაზე გადაადგილებას; რეპორტაჟში ნათქვამია, რომ სალაფიტებს პოლიცია რეგულარულად აკავებს.[9]

[1] ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „მემორიალი“; მახაჩყალაში კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთის დაკავების შესახებ; 24 ნოემბერი, 2015; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://memohrc.org/ru/news/o-zahvate-mecheti-na-ulice-kotrova-v-mahachkale [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

[2] ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „Новое Дело“; მახაჩყალაში, კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთში მომლოცველები დააკავეს და იმამი შეცვალეს; 21 ნოემბერი, 2015; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://ndelo.ru/detail/v-mechetyakh-na-ul-kotrov [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

[3] ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „Кавказский Узел“; მახაჩყალის მეჩეთში იმამის დანიშვნამ კონფლიქტი გამოიწვია; 20 ნოემბერი, 2015; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/272887/ [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

[4] ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „მემორიალი“; დაღესტანი: კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთი დაკეტილია; 2 დეკემბერი, 2015; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://memohrc.org/ru/news/dagestan-mechet-na-ul-kotrova-zakryta [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

[5] ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „Кавполит“; პოლიციელები კოტროვას ქუჩაზე მდებარე მეჩეთს აღარ პატრულირებენ; 10 დეკემბერი, 2016; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://kavpolit.com/articles/politsejskie_perestali_patrulirovat_mechet_po_uli-30279/ [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

[6] საინფორმაციო-ანალიტიკური პორტალი „ისლამის ხმა“; მახაჩყალაში, უნგრელი მებრძოლების სახელობის ქუჩაზე მდებარე მეჩეთის მომლოცველების მასობრივი დაკავებები; 16 აპრილი, 2016; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://golosislama.com/news.php?id=29553 [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

[7] ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „Кавполит“; მახაჩყალაში უნგრელი მებრძოლების სახელობის ქუჩაზე მდებარე მეჩეთის 80-მდე მომლოცველი დააკავეს; 17 ივნისი, 2016; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://kavpolit.com/articles/v_mahachkale_zaderzhali_okolo_80_prihozhan_mecheti-26457/ [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

[8] ახალი ამბების ონლაინ სააგენტო „ჩვენი ვერსია კავკასიაზე“; მახაჩყალაში უნგრელი მებრძოლების სახელობის ქუჩაზე მდებარე მეჩეთს პოლიციელებმა ალყა შემოარტყეს; 23 მაისი, 2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://kavkaz.versia.ru/v-maxachkale-siloviki-zablokirovali-mechet-po-ulice-vengerskix-bojcov [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

[9] ახალი ამბების სააგენტო „მედუზა“; მეჩეთები, სადაც სიარული საშიშია – რატომ გამოუცხადეს ძალოვნებმა ომი დაღესტნელ სალაფიტებს; 24 თებერვალი, 2016; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://meduza.io/feature/2016/02/24/mecheti-v-kotorye-opasno-hodit [ნანახია 2018 წლის 2 მარტს]

რუსეთი. იეჰოვას მოწმეების მიმართ დამოკიდებულება. იანვარი, 2018

ნორვეგიის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების ცენტრმა “Landinfo”-მ 2017 წლის 3 ნოემბერს, მოამზადა ანგარიში, რუსეთში იეჰოვას მოწმეების მდგომარეობის შესახებ. ანგარიშის მომზადებისას, “Landinfo” ძირითადად დაეყრდნო ნორვეგიულ საინფორმაციო საშუალება „Forum 18“-ს, რომელიც მუშაობს რელიგიის და  რელიგიის თავისუფლების საკითხებზე და დეტალურად აშუქებს იეჰოვას მოწმეების მდგომარეობას. ასევე, დაეყრდნო მოსკოვში დაფუძნებულ ორგანიზაცია „SOVA“-ს (ინფორმაციისა და ანალიზის ცენტრი) მიერ მიწოდებულ ინფორმაციას, რომელთანაც „Landinfo“-ს არა ერთი შეხვედრა აქვს გამართული და დიდ ნდობას უცხადებს აღნიშნული ორგანიზაციის საქმიანობას.  ანგარიშში ასევე გამოყენებულია სხვადასხვა საერთაშორისოდ აღიარებული წყაროები.

იეჰოვას მოწმეები რუსეთში, მათი რიცხვი და ადგილმდებარეობა

რუსულ ვებ-გვერდზე ერთ-ერთი იეჰოვას მოწმის მიერ მოცემული ინფორმაციის მიხედვით, იეჰოვას მოწმეების რიცხვი რუსეთში დაახლოებით 171,828 პირს შეადგენს. მედია საშუალება „Reuters“-ის ცნობით, იეჰოვას მოწმეების შტაბი და ადმინისტრაციული ცენტრი სანქტ-პეტერბურგის გარეთ მდებარეობს. ცენტრი, 1999 წლიდან, რეგისტრირებულია, როგორც „ცენტრალიზებული რელიგიური ორგანიზაცია“. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, 1991 წელს, საბჭოთა კანონის ფარგლებში, პირველად მოხდა იეჰოვას მოწმეების ოფიციალური რეგისტრაცია, თუმცა ისინი რუსეთში მე-19 საუკუნის ბოლოდან არსებობენ. საბჭოთა კავშირის პერიოდში, აღნიშნული ორგანიზაცია აკრძალული იყო, თუმცა სხვა რელიგიური ჯგუფების მსგავსად, ისიც ფარულად განაგრძობდა საქმიანობას. მას შემდეგ, რაც მათი საქმიანობა ლეგალური გახდა, ყველგან შეეძლოთ აქტივობების განხორციელება. განსაკუთრებით კი, სანქტ-პეტერბურგში, რომელიც ლიბერალურ ქალაქად მიიჩნევა და შესაბამისად, პრობლემებიც არ შეხვდებოდათ.

უზენაესი სასამართლოს გადაწვეტილება

რუსეთის უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 20 აპრილის დადგენილებით, იეჰოვას მოწმეების ადმინისტრაციული ცენტრი ექსტრემისტულ ორგანიზაციად გამოცხადდა. ამასთანავე, მას შემდეგ, რაც იუსტიციის სამინისტრომ თხოვნით მიმართა უზენაეს სასამართლოს, ორგანიზაცია რუსეთში მოქმედ სხვა 395 ადგილობრივ იეჰოვას მოწმეების ცენტრთან ერთად გამოცხადდა აკრძალულად. 2016 წლის 10 მაისს, რუსეთის ფედერაციის ფედერალური პროკურატურის უფროსის მოადგილისგან იეჰოვას მოწმეების ადმინისტრაციულმა ცენტრმა მიიღო ოფიციალური გაფრთხილება, რომ ექსტრემისტულ საქმიანობაში ჩართვა ნებადართული არ არის.

„Reuters“-ის მიერ 2017 წლის 20 აპრილს გამოქვეყნებული ინფორმაციით, უზენაესმა სასამართლომ დადგინა, რომ რუსეთმა გადაწყვიტა დახუროს იეჰოვას მოწმეების ადმინისტრაციული ცენტრი და მისი ადგილობრივი ორგანიზაციები, ხოლო მათი ქონება რუსეთის ფედერაციას გადასცეს. მანამდე, რუსეთის იუსტიციის სამინისტრომ შეამოწმა იეჰოვას მოწმეების ადმინისტრაციული ცენტრი რუსეთში და 2017 წლის 20 თებერვალს, განაცხადა, რომ ცენტრმა დაარღვია კანონი და გამოავლინა ექსტრემისტული საქმიანობის ნიშნები.  საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“-ის 2017 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ  რეგიონულმა სასამართლოებმა აკრძალეს იეჰოვას მოწმეების ათზე მეტი პუბლიკაცია, რადგან ექსტრემისტულად იქნა მიჩნეული.  მიუხედავად იმისა, რომ იეჰოვას მოწმეების ინტერესების დამცველი ადვოკატები უარყოფდნენ ექსტრემისტული საქმიანობის მტკიცებულებებს, უზენაესმა სასამართლომ ზემოაღნიშნული განაჩენი 2017 წლის 17 ივლისს გამოაცხადა.

უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებმა დაადგინეს, რომ იეჰოვას მოწმეების ადმინისტრაციული ცენტრი და ყველა რეგისტრირებული იეჰოვას მოწმე უნდა გაუქმდეს, სახელმწიფომ უნდა მოახდინოს ქონების კონფისკაცია, ხოლო მათი საქმიანობა მიჩნეული უნდა იქნას ექსტრემისტულად და უკანონოდ. რამდენიმე ასეულმა იეჰოვას მოწმე ინდივიდუალურმა პირმა და ადგილობრივმა ორგანიზაციამ საკუთარი სარჩელი შეიტანა უზენაეს სასამართლოში, რომელშიც უარყოფენ პირველი სასამართლო პროცესის ნაწილად ყოფნას და ამბობენ, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება არღვევს მათ უფლებებს. „Forum 18”-ის 2017 წლის ოქტომბრის მონაცემებით, აღნიშნული სასამართლო პროცესები ჯერ კიდევ დამთავრებული არ იყო.

იეჰოვას მოწმეების მიმართ დამოკიდებულება უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებამდე და გადაწყვეტილების შემდეგ

რუსეთის ხელისუფლების რეაქცია იეჰოვას მოწმეებთან მიმართებაში არ არის ახალი. აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტი 2016 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში აღნიშნავს, რომ იეჰოვას მოწმეების, პენტაკოსტალების, მუსლიმების და ებრაელების მიმართ ადგილი ჰქონდა ფიზიკურ თავდასხმებს. ქვეყნის ზოგიერთ ქალაქში, რუსეთის ხელისუფლებამ დაშალა რელიგიური უმცირესობები, განსაკუთრებით კი იეჰოვას მოწმეები, რომლის ძირითადი საფუძველიც იყო ექსტრემისტული საქმიანობა. იეჰოვას მოწმეები საკუთარი საქმიანობის გამო მანამდეც აწყდებოდნენ რეაქციულ ქმედებებს, სანამ აიკრძალებოდა მათი ორგანიზაცია.

რუსეთის „ექსტრემიზმის კანონი“ და სისხლის სამართლის კოდექსი გამოიყენება რელიგიის თავისუფლებით მოსარგებლე პირების დასასჯელად და დასაპატიმრებლად, ასევე შეკრებების განმახორციელებელი ორგანიზაციების დასასჯელად და რელიგიურ თემატიკაზე შექმნილი პუბლიკაციების ასაკრძალად. „Forum 18“-ის ცნობით, ბოლო ათი წლის განმავლობაში „ექსტრემიზმის კანონის“ არსებობა რელიგიის და რელიგიის თავისუფლებისთვის წარმოადგენს დიდ საფრთხეს რუსეთში.

რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსის ე. წ. ექსტრემისტული მუხლები: მუხლი 280 (აქტივობა, რომელიც ხელს უწყობს ექსტრემისტული ორგანიზაციის საქმიანობას) და მუხლი 282 (ეთნიკური, რელიგიური ან სოციალური სიძულვილისკენ ან მტრობისკენ მოწოდება), ასევე იქნა გამოყენებული იეჰოვას მოწმეების წინააღმდეგ, თუმცა, ამ მხრივ, მცირე პროგრესი აღინიშნა.

„SOVA“-ს განცხადებით, იეჰოვას მოწმეების საყოველთაო აკრძალვამდე, დაიხურა მათი მოქმედების ცხრა ადგილი. ეს მოხდა შემდეგ რაიონებში: ტაგანროგი (2009 წელი), სამარა (2014 წელი), აბინსკი (2015 წელი), სტარი ოსკოლი, ბელგოროდი, ელისტა, ორჯოლი და ბირობიდჯანი (2016 წელი) და ჩერქესსკი (2017 წელი). მორწმუნეები დაჯარიმდნენ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა აქტის 20.29-ე მუხლის მიხედვით, ვინაიდან ისინი არიგებდნენ ექსტრემისტული შინაარსის შემცველ ბროშურებს. აღნიშნული მუხლი ითვალისწინებს, 15 დღემდე პატიმრობას და აკრძალული ლიტერატურის ჩამორთმევას. ორგანიზაციებისთვის ჯარიმა შეადგენს 50,000-დან 100,000-მდე რუბლს, ან საქმიანობის შეწყვეტას 90 დღის განმავლობაში.

პირები ასევე მიცემული იყვნენ სისხლის სამართლის პასუხისგებაში, თუმცა ტაგანროგის საქმის გარდა, ყველა მათგანს გამოუტანეს გამამართლებელი განაჩენი. ტაგანროგის 16 იეჰოვას მოწმის წინააღმდეგ აღძრული სისხლის სამართლის საქმე მიმდინარეობდა იმ ბრალდებით, რომ ადგილობრივი ორგანიზაციის ექსტრემისტულად აღიარების მიუხედავად, მათ დაარღვიეს აკრძალვა და განაგრძეს საქმიანობა. საბოლოოდ, 2015 წელს, ყველა წევრი დამნაშავედ იქნა ცნობილი და დაეკისრათ 10,000-დან  70,000-მდე რუბლის ოდენობის ჯარიმების გადახდა, თუმცა მათ აღნიშნული თანხა ვერ გადაიხადეს.

2016 წელს, რუსეთმა გაამკაცრა ანტი-ტერორისტული კანონმდებლობა, როდესაც დამატებით მიიღო ე. წ. იაროვაიალოვენის კანონი. სახელწოდება მომდინარეობს აღნიშნული კანონის ერთ-ერთი დამფუძნებლისგან ირინა იაროვაიასგან. დამატებები მიმართულია ტერორიზმისა და ექსტრემიზმის წინააღმდეგ, მაგრამ ასევე მოიცავს ქადაგების წინააღმდეგ მიმართულ ზომებს. დამატებითი კანონის მიხედვით, თუ პირს სურს საკუთარი რწმენა გაუზიაროს სხვებს, ოფიციალურად დამტკიცებული შენობის გარეთ და განახორციელოს ქადაგება, ამისთვის მას უნდა ჰქონდეს ნებართვა საკუთარი რელიგიური ჯგუფისგან/რეგისტრირებული ორგანიზაციისგან. აკრძალულია ქადაგება საცხოვრებელ ადგილებში, ხოლო ის, ვინც დაარღვევს კანონს, დაჯარიმდება ერთი მილიონი რუბლის ოდენობით. იაროვაიას აქტი, ასევე, მოიცავს იმ პირების მიმართ ვიზის გაცემის შეზღუდვებს, რომლებიც რუსეთში ქადაგების მიზნით ჩადიან.

2017 წლის ივლისში „Forum 18“-მა გამოაქვეყნა ინფორმაცია, სადაც აღწერს იუსტიციის სამინისტროს ქმედებებისგან გამოწვეულ შედეგებს, რომელსაც უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებამდე ჰქონდა ადგილი, მათ შორის იყო რელიგიური შეკრებების ორგანიზატორი რელიგიური ლიდერებისადმი ბრალის დადება, სკოლებში ბავშვებზე ზეწოლა და დისკრიმინაცია. ასევე, რამდენიმე იეჰოვას მოწმის იძულებითი გათავისუფლება სამსახურიდან.

ერთ-ერთი დიპლომატიური წყაროს ცნობით, 2017 წლის ოქტომბრის მონაცემებით, უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაიხურა იეჰოვას მოწმეების დაწესებულებები, როგორც რეგიონულ, ისე ცენტრალურ დონეზე. ვიბორგის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლის მიერ იეჰოვას მოწმეების ბიბლია გამოცხადდა ექსტრემისტულად.

„Forum 18“-ის შეფასებით, უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებამდე და გადაწყვეტილების შემდგომ ძირითადი განსხვავება არის ის, რომ მანამდე იეჰოვას მოწმეების პუბლიკაციები მიიჩნეოდა ექსტრემისტულად ადმინისტრაციული სამართლის მიხედვით, ხოლო ისინი, ვინც ავრცელებდნენ აღნიშნულ ლიტერატურას სამართლდებოდნენ ადმინისტრაციული კანონის 20.29-ე მუხლით. მიუხედავად ამისა, იეჰოვას მოწმეები მონაწილეობას იღებდნენ თაყვანისცემაში, ჰქონდათ საკუთრების უფლება და მოქმედებდნენ თავისუფლად. უზენაესი სასამართლოს 20 აპრილის გადაწყვეტილებით, რომელიც ძალაში 2017 წლის 17 ივლისს შევიდა, იეჰოვას მოწმეების არა მხოლოდ წიგნები და საინფორმაციო მასალა, არამედ ისინი, როგორც ორგანიზაცია აიკრძალა. იეჰოვას მოწმეებს აღარ შეუძლიათ შეკრება, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მაინც შეიკრიბებიან, ან მათ შეკრებაზე ეჭვს მიიტანენ, დანაშაულებრივ საქმიანობაში იქნებიან ბრალდებულები, რომელიც ითვალისწინებს დიდი რაოდენობის ჯარიმის გადახდას და წლობით პატიმრობას. აღნიშნული ეხება იეჰოვას მოწმეების ყველა წევრს. ამჟამად, იეჰოვას მოწმეების საქმიანობა პერმანენტულად აკრძალულია. იეჰოვას მოწმეების ინდივიდუალური წევრები შესაძლოა გახდნენ დევნის მსხვერპლი თუ  საკუთარ რწმენას ამჟღავნებენ საჯარო ან კერძო სახით და იმ შემთხვევაშიც, თუ მათ იეჰოვას მოწმეებისგან გადაცემული ლიტერატურა უჭირავს ხელში. ისინი შესაძლოა დაისაჯონ სისხლის სამართლის კოდექსის 282.2-ე მუხლის მიხედვით, აკრძალულ ორგანიზაციაში შესრულებული საქმიანობის გამო.

„Forum 18“- ის ინფორმაციით, რეაქცია იმ პირების მიმართ, რომელთაც იეჰოვას მოწმეებში მნიშვნელოვანი პოზიცია უკავით, უფრო მკაცრია, ვიდრე რიგითი წევრების მიმართ. თუ იეჰოვას მოწმე განაგრძობს თავის საქმიანობას ექსტრემისტულ ორგანიზაციაში, მაშინ რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსის 282.2-ე მუხლის პირველი ნაწილის (ორგანიზაციისადმი კუთვნილება) მიხედვით, სასჯელი უფრო მკაცრია და ითვალისწინებს ჯარიმას ან თავისუფლების აღკვეთას ექვსიდან ათ წლამდე, ვიდრე მეორე ნაწილის (მონაწილეობა) მიხედვით, რომელიც ითვალისწინებს ჯარიმას ან თავისუფლების აღკვეთას ოთხიდან რვა წლამდე.

უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ არსებული პრაქტიკა

„Forum 18“-ის შეფასებით, ძნელია იმის თქმა თუ რა მოხდება იეჰოვას მოწმეებთან მიმართებაში. 2017 წლის ივლისის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრეს სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში. „Forum 18“-ის შეფასებით, რა მიმართულებითაც არ უნდა წავიდეს საქმე, შედეგები ასევე სერიოზული და ყოვლისმომცველი იქნება რიგითი  მორწმუნეებისთვისაც.

„Forum 18“-ის ინფორმაციით, უზენაესი სასამართლოს 17 ივლისის აკრძალვის შემდეგ იეჰოვას მოწმის წინააღმდეგ პირველი სარჩელი 2017 წლის 25 აგვისტოს შევიდა სასამართლოში. ექსტრემიზმში ბრალდებული არის ქალბატონი სამხრეთ-დასავლეთ მოსკოვიდან, კურსკიდან, რომელიც 15 წლის ვაჟთან ერთად, 4 აგვისტოს, ქალაქის ბაზრის ტერიტორიაზე, არიგებდა ბუკლეტებს და ხალხს იეჰოვას მოწმეებთან გაწევრიანებისკენ მოუწოდებდა. „Forum 18“-ის განცხადებით, მისიონერული საქმიანობის განსახორციელებლად მათ უნდა ჰქონოდათ საჭირო დოკუმენტაცია. თუ ქალი დაადანაშაულეს, მოუწევს გადაიხადოს 300,000-დან 700,000-მდე რუბლის ოდენობის ჯარიმა, ან ორიდან ოთხ წლამდე ყოველწლიური ხელფასი, ორიდან ხუთ წლამდე იძულებითი სამუშაო, ან ოთხიდან რვა წლამდე პატიმრობა. „Forum 18“-ის ინფორმაციით, აღნიშნული საქმე ჯერ კიდევ ძიების ქვეშ არის. ამავე წყაროს ცნობით, 2017 წლის ივლისის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ, იეჰოვას მოწმეების წინააღმდეგ სხვა საქმე ჯერ-ჯერობით არ აღძრულა.

გეოგრაფიული ფაქტორი

„Forum 18“-ის ინფორმაციით, წარსულში, იეჰოვას მოწმეების მდგომარეობა ქვეყნის რომელიმე ტერიტორიაზე შესაძლოა უფრო რთული ყოფილიყო, ვიდრე სხვა ნაწილში, ეს დამოკიდებული იყო იმაზე, რომ ინდივიდუალური საქმეების გადაწყვეტა ადგილობრივ სასამართლოებში ხდებოდა, სადაც იეჰოვას მოწმეები აკრძალულად მიიჩნეოდნენ, ხოლო მას შემდეგ რაც უზენაესი სასამართლოს მიერ, აღნიშნული ჯგუფი საყოველთაოდ აიკრძალა, ქვეყნის ყველა ნაწილში მათ მიმართ ერთნაირი დამოკიდებულებაა.

შეურაცხყოფის შემთხვევაში დახმარების აღმოჩენის შესაძლებლობა

რუსეთის ხელისუფლება (რუსეთის პოლიცია) უზრუნველყოფს თუ არა იეჰოვას მოწმეების დაცვას მათ მიმართ ძალადობისა და ვანდალიზმის არსებობის შემთხვევაში, „Forum 18“-ს აღნიშნული საკითხი არ აქვს შესწავლილი, თუმცა აცხადებს, რომ კერძო პირების მხრიდან განხორციელებული ვანდალიზმის ცალკეული შემთხვევების დროს, იეჰოვას მოწმეები მიმართავენ პოლიციას, მაგრამ თუ რა მოყვება აღნიშნულ ქმედებას, „Forum 18“-ის მიხედვით, უცნობია. „SOVA“-ს ინფორმაციით, იეჰოვას მოწმეები, როგორც წესი, სერიოზული ინციდენტების დროს, უკავშირდებიან პოლიციას, მაგრამ პოლიციელთა უმეტესობა არაფერს აკეთებს და ხშირ შემთხვევაში, გაღიზიანებული რეაქციით პასუხობენ მათ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, როდესაც მცირე ფორმის ინციდენტებს აქვს ადგილი, იეჰოვას მოწმეები, როგორც წესი, არ მიმართავენ პოლიციას.[1]

[1] Landinfo – Norwegian Country of Origin Information Centre: Russland: Jehovas vitner, 3 November 2017

 (accessed on 4 January 2018)

ერაყი. სუნიტი მუსლიმების მიმართ დამოკიდებულება. დეკემბერი, 2017

„Amnesty International“ 2016/2017 წლების ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ პარამილიტარისტული დაჯგუფებები და სამთავრობო ძალები ჩადიოდნენ ომის დანაშაულს და არღვევდნენ საერთაშორისო ჰუმანიტარულ და ადამიანის უფლებათა სამართლის ნორმებს, ძირითადად სუნიტი არაბების მიმართ. ისინი უსამართლოდ კლავდნენ და აწამებდნენ, იტაცებდნენ ასობით კაცსა და ბიჭს ან ანადგურებდნენ სახლებსა და ქონებას. მუქდადიაში თვითმკვლელი ტერორისტის შეტევის გამო შურისძიების მიზნით, დაჯგუფებები თავს დაესხნენ სუნიტურ საზოგადოებას, დახოცეს ათობით ადამიანი და გაანადგურეს სუნიტური მეჩეთები, მაღაზიები და სხვა ქონება. ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ ერაყის მთავრობა და ქურთისტანის ავტონომიური რეგიონის ხელისუფლება აწესებდა თვითნებურ და დისკრიმინაციულ შეზღუდვებს სუნიტი არაბების გადაადგილების თავისუფლების შესაზღუდად. ათობით ათას სუნიტ არაბს ისლამური სახელმწიფოსგან გათავისუფლებულ ტერიტორიაზე დაბრუნებაში ხელს უშლიდნენ სხვადასხვა სახის ბიუროკრატიული მექანიზმებითა და სხვა სახის უფლებების დარღვევის გზით.[1]

„Freedom House“ 2017 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ პოპულარული სამობილიზაციო ძალები და სხვა სამთავრობო ძალები ხანდახან არასათანადოდ ექცეოდნენ სუნიტ მოქალაქეებს ისლამური სახელმწიფოსგან გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე და სახელმწიფო უძლური იყო ადეკვატურად მოქცეოდა სუნიტ გადაადგილებულ პირებს. ბევრი სუნიტი გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე გახდა უკანონო დაკავებების, ცემის, გაძარცვის, წამების და მკვლელობის მსხვერპლი, ძირითადად, პოპულარული სამობილიზაციო ძალების მხრიდან. ამავე ანგარიშში წერია, რომ სუნიტი არაბები, რომლებიც ქვეყნის უდიდეს უმცირესობას წარმოადგენენ, უკმაყოფილებას გამოთქვამენ იმის გამო, რომ პოლიტიკურ სისტემაზე შიიტების დომინანტობის პირობებში, ისინი გავლენის მქონე პოზიციებს მიღმა რჩებიან. ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ ის სუნიტები, რომელთა მიმართაც გაჩნდება ეჭვი, რომ ეხმარებოდნენ ისლამურ სახელმწიფოს სიკვდილით დასჯის და ქონების ჩამორთმევის ობიექტები ხდებიან მთავრობის მომხრე ძალების, ძირითადად შიიტური დაჯგუფებების მხრიდან.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ტერორისტული ორგანიზაცია დაეში მასობრივად არღვევდა ადამიანის უფლებებს, მათ შორის მშვიდობიან მოქალაქეებზე თავდასხმებით, რომელთა სამიზნეს ძირითადად შიიტები, მაგრამ ასევე ის სუნიტებიც წარმოადგენდნენ, რომლებიც მათ ეწინააღმდეგებოდნენ. ტერორისტები სჩადიოდნენ ისეთ დანაშაულებს, როგორებიცაა გატაცება, გაუპატიურება, დამონება, იძულებითი ქორწინება, სექსუალური ძალადობა. ტერორისტები აღნიშნულ ქმედებებს სჩადიოდნენ სხვადასხვა რელიგიური და ეთნიკური წარმომავლობის მქონე ხალხის, მათ შორის შიიტების, სუნიტების, ქურთების, ქრისტიანების, იეზიდების და სხვათა წინააღმდეგ.

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ ადგილობრივი მაცხოვრებლები ჩიოდნენ, რომ ერაყის უსაფრთხოების ძალები, უდანაშაულო სუნიტების, დევნილებისა და სამოქალაქო აქტივისტების დაკავებისას, დაბომბვებს იყენებდნენ თავის გასასამართლებელ მიზეზად. გავრცელდა რიგი ანგარიშებისა, სადაც საუბარი იყო სამთავრობო ძალების, პოპულარული სამობილიზაციო ძალებისა და პეშმერგას მხრიდან ძირითადად სუნიტი არაბების დაპატიმრებებისა და დროებითი დაკავებების შესახებ. ხელისუფლება დროდადრო აპატიმრებდა ტერორიზმში ეჭვმიტანილთა ცოლებსა და ოჯახის სხვა წევრებს, ძირითადად სუნიტებს, რათა ზეწოლა მოეხდინათ ძებნილებს და ეიძულებინათ ისინი, ჩაბარებოდნენ პოლიციას.[3]

როგორც აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რელიგიის თავისუფლების შესახებ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ აღნიშნავს, საერთაშორისო და ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციები წერდნენ, რომ ხელისუფლება იყენებდა ანტიტერორისტულ კანონს იმისთვის, რომ პროცედურებზე დროული წვდომის გარეშე დაეპატიმრებინა სუნიტები და სხვები. სუნიტი არაბების ინფორმაციით, მთავრობა იყენებდა რელიგიურ პროფილს დაკავებებისა და დაპატიმრებების დროს და ასევე რელიგიური კუთვნილება იყო განმსაზღვრელი ფაქტორი დასაქმებისას. მედიაში გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, პოპულარული სამობილიზაციო ძალები და პეშმერგა ხელს უშლიდნენ გადაადგილებულ სუნიტ არაბებს ისლამური სახელმწიფოსგან გამოთავისუფლებულ ტერიტორიაზე დაბრუნებაში.[4]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Iraq, 22 February 2017, available at:

[accessed 20 December 2017]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Iraq, 2 June 2017, available at:

[accessed 20 December 2017]

[3] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Iraq, 3 March 2017, available at:

[accessed 20 December 2017]

[4] United States Department of State, 2016 Report on International Religious Freedom – Iraq, 15 August 2017, available at:

[accessed 20 December 2017]

ბაჰრეინი – ქრისტიანების მდგომარეობა – ოქტომბერი, 2017

საერთაშორისო რელიგიური თავისუფლების შესახებ აშშ-ს კომისიის (USCIRF) მიერ, ბაჰრეინის შესახებ, 2017 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ქვეყნის მთლიანი მოსახლეობის (დაახლოებით 1,3 მილიონი ადამიანი) ნახევარი ბაჰრეინის მოქალაქეა, ხოლო მეორე ნახევარი ემიგრირებულ მუშა ხელს წარმოადგენს, ძირთადად სამხრეთ აზიის ქვეყნებიდან. ემიგრანტთა თითქმის ნახევარი  არამუსლიმია (დაახლოებით 250,000-300,000). მიუხედავად იმისა, რომ არ არსებობს ოფიციალური სტატისტიკა, ბაჰრეინის მოსახლეობის სულ მცირე 60% შიიტი მუსლიმია, ხოლო დაახლოებით 35% – სუნიტი მუსლიმი. მოსახლეობის 1-2% კი არამუსლიმი, მათ შორის არიან ქრისტიანები, ინდუსები, სიქჰები, ებრაელები და ბაჰაები. რეგიონში არსებულ სხვა ქვეყნებთან შედარებით, არამუსლიმ  რელიგიურ უმცირესობებთან მიმართებაში,   ბაჰრეინი ერთ-ერთი ყველაზე ტოლერანტული ქვეყანაა. მთავრობა ოფიციალურად აღიარებს სულ მცირე 19 ქრისტიანულ დენომინაციას (მიმდინარეობას), მცირე ებრაულ თემს, ინდუსებს და სიქჰებს. ბაჰაის მცირე თემი აღიარებულია, როგორც სოციალური გაერთიანება. ბაჰრეინელების უმრავლესობა აღიარებს, რომ ისტორიულად ტოლერანტული დამოკიდებულება ჰქონდათ ყველა რწმენისა და რელიგიის მიმართ.[1]

აშშ-ს სახელმწიფო დეპატამენტის მიერ ბაჰრეინის შესახებ, 2017 წლის აგვისტოში, გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ კონსტიტუციით, ისლამი გამოცხადებულია ოფიციალურ რელიგიად, ხოლო შარიათი კანონმდებლობის ძირითად წყაროდ. იგი ითვალისწინებს სინდისის თავისუფლებას, თაყვანისცემის ადგილების ხელშეუხებლობას და რელიგიური რიტუალების შესრულების თავისუფლებას. კონსტიტუცია იძლევა აზრის გამოხატვისა და გამოქვეყნების უფლებას, თუ აღნიშული არ ზღუდავს „ისლამური დოქტრინის ფუნდამენტურ რწმენებს“. კანონი კრძალავს ისლამის საწინააღმდეგო პუბლიკაციებს და „სახელმწიფო ოფიციალური რელიგიის შეურაცხყოფისა და კრიტიკის“ შემთხვევაში, აწესებს თავისუფლების აღკვეთას.

აშშ-ს მთავრობის შეფასებით, ქვეყნის მოსახლეობა შეადგენს 1.4 მილიონ ადამიანს (2016 წლის ივლისის მონაცემებით). მთლიანი მოსახლეობის 585,000 ადამიანი ბაჰრეინის მოქალაქეა (2015 წლის მონაცემები). აშშ-ს ინფორმაციით, მუსლიმები მოსახლეობის 70%-ს შეადგენენ, ქრისტიანები – 14.5%, ინდუსები – 9.8%, ბუდისტები – 2.5%, ხოლო ებრაელები 0.6%. ადგილობრივი წყაროების მიხედვით კი, მოქალაქეთა 99% მუსლიმია, ხოლო დარჩენილ 1%-ს ქრისტიანები, ინდუსები, ბაჰაები და ებრაელები შეადგენენ.

მთავრობა რეგისტრირებულ არამუსლიმურ საზოგადოებებს ნებას რთავდა, შეენარჩუნებინათ ღვთისმსახურების ადგილები, მოეწყოთ რელიგიური შეკრებები და გამოეჩინათ რელიგიური სიმბოლოები. შინაგან საქმეთა სამინისტრო რელიგიური თემების, მათ შორის არამუსლიმების, მიერ ორგანიზებულ მასშტაბური ღონისძიებების დროს, უზრუნველყოფდა უსაფრთხოების ზომებს. უსაფრთხოების ძალების განცხადებით, უსაფრთხოებისა და მშვიდობის შენარჩუნების მიზნით, ახორციელებდნენ რელიგიური შეკრებებისა და დაკრძალვის რიტუალების მონიტორინგს.

რელიგიური უმცირესობათა ჯგუფის მიმდევრების განცხადებით, მათ შეეძლოთ რელიგიური ხასიათის ინფორმაციისა და პუბლიკაციების გამოქვეყნება და მათი როგორც ეკლესიებში, ისე წიგნის მაღაზიებში დარიგება, თუმცა მთავრობა ისეთი პუბლიკაციების გამოქვეყნების ნებას რთავდა, რომელიც არ აკრიტიკებდა ისლამს.

ქრისტიანული თემის ლიდერების განცხადებით, მთავრობის მუდმივი მცდელობის კუთხით, რათა მოხდეს ქრისტიანული სასაფლაოების გაფართოება, მცირე პროგრესი შეინიშნება.

შურას საბჭოს (პარლამენტის სახლი) 40 წევრი შედგება 15 შიიტისგან, ერთი ებრაელისა და ერთი ქრისტიანისაგან, ხოლო 23 წევრი არის სუნიტი მუსლიმი.[2]

საინფორმაციო საშუალება Gulf News -ის მიერ 2017 წლის ივლისში გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნულია, რომ ექსპატრიანტთა ასოციაციების ბაჰრეინული ფედერაციის (BFEA) გენერალური მდივნის, ბეტსი მატიესონის, განცხადებით, მსოფლიოში და ასევე, რეგიონში მიმდინარე კონფლიქტების ფონზე, მშვიდობიანი რელიგიური თანაარსებობა ბაჰრეინის მთავარი მახასიათებელია.

ბაჰრეინი, რომელიც უმეტესად მუსლიმებით არის დასახლებული, ასევე წარმოადგენს ადგილობრივი ქრისტიანების და ებრაელების სამშობლოს. ქრისტიანი ოჯახების უმრავლესობა ბაჰრეინში მე-19 საუკუნის ბოლოსკენ დასახლდა, რომლებიც ძირითადად ერაყიდან და თურქეთიდან ჩავიდნენ. 1940 წელს კი, უფრო მეტი არაბი ქრისტიანი ჩავიდა ბაჰრეინში, ძირითადად სირიიდან, ლიბანიდან, ეგვიპტიდან, პალესტინიდან და იორდანიიდან. მათი მიზანი იყო, ემუშავათ მასწავლებლებად, ექიმებად და ბიზნესმენებად.

ქრისტიანული თემის მიხედვით, ბაჰრეინელი ქრისტიანები მთლიანი მოსახლეობის 1%-ს შეადგენენ, თუმცა სხვა ეროვნების ქრისტიანების რიცხვი, რომლებიც ცხოვრობენ და მუშაობენ ბაჰრეინში, 100,000-ზე მეტია. ბაჰრეინში 19 რეგისტრირებული ეკლესიაა. პირველი ქრისტიანული ეკლესია 1905 წელს აშენდა ამერიკელი მისიონერების მიერ. 1906 წელს, ეროვნული ევანგელისტური ეკლესია იყო პირველი ეკლესია, რომელმაც დაიწყო მსახურება.

რომის კათოლიკეებს აქვთ ორი ეკლესია, „Sacred Heart“-ის სახელობის ეკლესია მანამაში და „Our Lady of the Visitation“-ის სახელობის კათოლიკური ეკლესია ავალიში (ცენტრალური ბაჰრეინის ყოფილი ნავთობ-ქალაქი). „Sacred Heart“ აშენებულია 1940 წელს და ემსახურება 140,000 ადამიანს, ძირითადად ინდოელებს, ფილიპინელებს, პაკისტანელებს, ბანგლადეშელებს და შრი-ლანკელებს.[3]

 

[1] USCIRF – US Commission on International Religious Freedom: United States Commission on International Religious Freedom 2017 Annual Report; 2017 Country Reports: Tier 2 Countries: Bahrain, 26 April 2017 (available at ecoi.net)

 (accessed 26 September 2017)

[2] USDOS – US Department of State: 2016 Report on International Religious Freedom – Bahrain, 15 August 2017 (available at ecoi.net)
http://www.ecoi.net/local_link/345216/476367_en.html (accessed 26 September 2017)

[3] Gulf News – Religious freedom is what makes life great in Bahrain, 7 July 2017, available at: http://gulfnews.com/news/gulf/bahrain/religious-freedom-is-what-makes-life-great-in-bahrain-1.2054476 (26 September 2017)

გერმანია – ეთნიკურად თურქი მოსახლეობის მდგომარეობა – ოქტომბერი, 2017

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლებამ გადადგა ნაბიჯები სიძულვილის ნიადაგზე ჩადენილი დანაშაულის საპასუხოდ, მათ შორის ჩაატარა ტრენინგები სამართალდამცავი და სასამართლო ხელისუფლების წარმომადგენლებისთვის, რათა უკეთ მოხდეს რასიზმით მოტივირებული დანაშაულების გამოძიება და დამნაშავეთა პასუხისგებაში მიცემა. 2016 წლის მარტში რაიონულმა სასამართლომ პატიმრობა მიუსაჯა სამ პირს, რომელთაც ე.წ. „მოლოტოვის კოქტეილი“ ესროლეს თავშესაფრის მაძიებელთა საცხოვრებელს; აღნიშნული ქმედების მოტივად სასამართლომ ქსენოფობია და რასიზმი დაადგინა.[1]

„Minorities Rights Group International“ 2013 წლის ანგარიშში გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ უმცირესობები აწყდებიან სირთულეებს ჯანდაცვის სფეროში. თურქები, როგორც წესი, ამჯობინებენ ჰოსპიტალებში ვიზიტს, რადგან ზოგადად არ ენდობიან ზოგადი პროფილის ექიმებს. 2012 წელს მიუნხენის ერთერთ სამედიცინო ცენტრში ჩატარებულმა ანალიზმა აჩვენა, რომ ვიზიტორების 68%-სთვის ხელმისაწვდომი იყო მხოლოდ გადაუდებელი სამედიცინო მომსახურება; მხოლოდ 8%-ს გააჩნდა სამედიცინო დაზღვევა. ენობრივი ბარიერი არის მთავარი პრობლემა უმცირესობებისთვის სამედიცინო მომსახურების კუთხით. პრევენციულ მედიცინაზე წვდომა ასევე პრობლემური საკითხია. უმცირესობების გერმანის სოციალურ და ეკონომიკურ ცხოვრებაში სრული ჩართულობა მუდმივი და გადაუჭრელი საკითხია.[2]

„Amnesty International“ 2016/17 წლების ანგარიშში გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ სამოქალაქო საზოგადოებრივი ორგანიზაციების მხრიდან კვლავ ვრცელდება ინფორმაცია პოლიციის მხრიდან ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობების წარმომადგენლების პირადობის დისკრიმინაციული შემოწმების შესახებ.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ მემარჯვენე ექსტრემიზმი და ქსენოფობია ადამიანის უფლებათა კუთხით მნიშვნელოვან პრობლემას წარმოადგენს. დამნაშავეების მხრიდან ადგილი ჰქონდა თავდასხმებს ეთნიკურად არა გერმანელ მოსახლეობაზე, მათ შორის თავშესაფრის მაძიებლების, ლტოლვილებისა და მიგრანტების საცხოვრებლებზე. უცხოელთა და რასობრივი უმცირესობების წარმომადგენელთა შეურაცხყოფა კვლავ რჩება პრობლემურ საკითხად. უცხოელებისთვის რთულია საცხოვრებლის პოვნა. ბერლინში დაფუძნებულმა ქსელმა დისკრიმინაციისა და ისლამოფობიის წინააღმდეგ გაავრცელა ინფორმაცია სამსახურში გასაუბრებების დროს დისკრიმინაციის ფაქტების შესახებ.[4]

[1] Human Rights Watch, World Report 2017 – European Union, 12 January 2017, available at:

[accessed 29 September 2017]

[2] Minority Rights Group International, State of the World’s Minorities and Indigenous Peoples 2013 – Germany, 24 September 2013, available at:

[accessed 29 September 2017]

[3] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Germany, 22 February 2017, available at:

[accessed 29 September 2017]

[4] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Germany, 3 March 2017, available at:

[accessed 29 September 2017]

ირანი – კონვერტირებული ქრისტიანების მდგომარეობა – ივლისი, 2017

აშშ-ის საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისია 2017 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ირანის მოსახლეობა 80 მილიონზე მეტია. აქედან 99% არის მუსლიმი, მათ შორის 90% შიიტი და 9% სუნიტი; რელიგიური უმცირესობა ირანში მოსახლეობის 1 პროცენტს შეადგენს და მოიცავს იარსანებს (დაახლოებით 1 მილიონი), ბაჰაებს (300 ათასზე მეტი), სხვადასხვა ქრისტიანულ დენომინაციებს (დაახლოებით 300 ათასი), ზოროასტრებს (30-35 ათასი), ებრაელებს (20 ათასი) და საბეან-მანდეანებს (5-10 ათასი).

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ სასტიკი ძალადობის სამიზნეები არიან რელიგიური უმცირესობები, განსაკუთრებით ბაჰაები, კონვერტირებული ქრისტიანები და სუნიტი მუსლიმები. 2016 წლის მაისში 4 კონვერტირებული ქრისტიანი დააპატიმრეს ეროვნულ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ბრალდებებით იმ საქმიანობისთვის, რასაც ისინი ეწეოდნენ საოჯახო ეკლესიებში. მათ 6 წლამდე პატიმრობა ემუქრებათ. 2016 წლის დეკემბერში ისლამიდან კონვერტირებულ ქრისტიანს, რომელსაც 4 წლით პატიმრობა ჰქონდა მისჯილი, პატიმრობის ვადა გაუგრძელეს 6 თვით, რადგან სწორედ ამდენი ხნით ის მკურნალობდა სამედიცინო დაწესებულებაში და იმყოფებოდა საპატიმროს გარეთ.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2017 წლის 27 თებერვალს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ქრისტიანებისა და კონვერტირებული ქრისტიანების შესახებ ირანში წერს, რომ შარიათის კანონი უკრძალავს მუსლიმებს სხვა რელიგიაზე კონვერტაციას და არ არის იმის შესაძლებლობა, რომ პირმა რელიგიური კუთვნილების ცვლილება დოკუმენტებში ასახოს.

ირანის ისლამური რესპუბლიკის კონსტიტუცია დაცულ რელიგიურ უმცირესობებად აღიარებს ებრაელებს, ზოროასტრიზმის მიმდევრებს და ქრისტიანობის ზოგიერთ დენომინაციას (ძირითადად მართლმადიდებელ ქრისტიანებს, რომლებიც ეთნიკურად სომხები ან ასირიელები არიან და თავს იკავებენ ქადაგებისგან. პროტესტანტები და ის ქრისტიანული დენომინაციები, რომლებიც მოწოდებული არიან ქადაგებისთვის და აქეზებენ კონვერტაციას, ამ ჯგუფში არ შედიან). აღნიშნულ უმცირესობებს თავიანთი რელიგიური მსახურების უფლება აქვთ. მიუხედავად ამისა, სახელმწიფოს მხრიდან ადგილი აქვს დისკრიმინაციის ფაქტებს, რადგან ყველა კანონი და რეგულაცია დაფუძნებულია შიიტური ისლამის კრიტერიუმებზე. ძალიან ბევრი ქრისტიანისთვის სირთულეს წარმოადგენს თავისუფალი და ღია ცხოვრება ირანში. ასეთი სახის დისკრიმინაცია გავრცელებულია მთელი ირანის მასშტაბით.

ქრისტიანები, რომლებიც კონვერტირდნენ ისლამიდან, არიან სახელმწიფოს მხრიდან ზიანის მიყენების რისკის ქვეშ, რადგან აღნიშნული ჯგუფის წევრები მიიჩნევიან განდგომილებად, რაც სისხლის სამართლის დანაშაულია ირანში. შარიათის კანონი კრძალავს ისლამიდან სხვა რელიგიაზე კონვერტაციას და შეუძლებელია რელიგიური კუთვნილების შეცვლა პირად დოკუმენტებში. კონვერტირებული ქრისტიანები წარმოადგენენ ფიზიკური თავდასხმების სამიზნეს; ისინი არიან ძალადობის, თვალთვალის, დაკავების, დაპატიმრების და საპატიმროებში წამებისა და არასათანადო მოპყრობის ობიექტები. ისლამიდან კონვერტირებული ქრისტიანები არიან დევნის რეალური რისკის ქვეშ. კონვერტირებულები, რომლებიც არიან რელიგიური ოჯახებიდან, შესაძლოა პრობლემებს წააწყდნენ თავიანთი ოჯახის მხრიდან, თუ ოჯახი გაიგებს კონვერტაციის შესახებ. აღნიშნული კატეგორიისთვის, გამომდინარე იქიდან, რომ არასათანადო მოპყრობის შიში დაკავშირებულია ხელისუფლებასთან, გადაადგილება ქვეყნის სხვა რეგიონში არ წარმოადგენს ეფექტურ გამოსავალს.[2]

„Amnesty International“ 2016/2017 წლების ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ რელიგიური უმცირესობების წევრები, მათ შორის ბაჰაები, სუფები, იარესანები, კონვერტირებული ქრისტიანები და სუნიტი მუსლიმები აწყდებიან დისკრიმინაციას საკანონმდებლო დონეზე და პრაქტიკაში განათლების, დასაქმებისა თუ რელიგიური მსახურების კუთხით. სახლის ეკლესიების რეიდებისას, ხელისუფლებამ დააპატიმრა ათობით კონვერტირებული ქრისტიანი, რომლებიც მშვიდობიანად იყვნენ შეკრებილები სალოცავად.[3]

„Freedom House“ 2017 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ირანში მოსახლეობის უმრავლესობა შიიტი მუსლიმია. კონსტიტუცია რელიგიურ უმცირესობად აღიარებს მხოლოდ ზოროასტრებს, ებრაელებს და ქრისტიანების ზოგიერთ დენომინაციას. ანგარიშში ნათქვამია, რომ კონვერტირებული ქრისტიანების დარბევა გრძელდება. გასული წლების განმავლობაში რიგი არაოფიციალური სახლის ეკლესიებში მოეწყო რეიდები და მოხდა პასტორების დაკავება.[4]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ მუსლიმური წარმომავლობის მქონე კონვერტირებული ქრისტიანები კვლავ წარმოადგენენ უსაფრთხოების ძალების სამიზნეს. ასევე მათ სამიზნეს წარმოადგენენ „სახლის ეკლესიები“, სადაც ხალხი სალოცავად იკრიბება.[5]

[1] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 1: USCIRF-recommended Countries of Particular Concern (CPC) – Iran, 26 April 2017, available at:

[accessed 12 July 2017]

[2] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iran: Christians and Christian converts, 27 February 2017, Version 3.0, available at:

[accessed 12 July 2017]

[3] Amnesty International, Amnesty International Report 2016/17 – Iran, 22 February 2017, available at:

[accessed 12 July 2017]

[4] Freedom House, Freedom in the World 2017 – Iran, 15 April 2017, available at:

[accessed 12 July 2017]

[5] Human Rights Watch, World Report 2017 – Iran, 12 January 2017, available at:

[accessed 12 July 2017]

ქურთისტანი – კონვერტირებული ქრისტიანების მდგომარეობა – ივლისი, 2017

2012 წელს, ერაყის შესახებ გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის (UNHCR) მიერ გაცემულ სახელმძღვანელო პრინციპებში აღნიშნულია, რომ ერაყის კონსტიტუცია აღიარებს, როგორც რელიგიის თავისუფლებას, ისე ისლამის პრინციპების დაცვას, რომელიც, ბევრი მუსლიმი მეცნიერის მიხედვით, ისლამიდან განდგომის შემთხვევაში, მოიცავს სიკვდილით დასჯას. ერაყის სისხლის სამართლის კანონმდებლობა არ კრძალავს ისლამიდან ქრისტიანობაზე (ან სხვა რელიგიაზე) კონვერტაციას, მაგრამ პირადი სტატუსის სამართალი იურიდიულად არ აღიარებს რელიგიის შეცვლას. ეს აშკარა წინააღმდეგობები ჯერ არ არის გამოცდილი სასამართლოს მიერ, რის გამოც, ისლამიდან კონვერტირების შემთხვევაში, პირის სამართლებრივი მდგომარეობა გაურკვეველია. კონვერტაციის შედეგად პირი შეიძლება წააწყდეს ისეთ სირთულეებს, როგორიცაა დოკუმენტების მიღება, დაქორწინება და ბავშვების ქრისტიანულ სკოლაში დარეგისტრირება.

ზოგადად გავრცელებული რელიგიური არა ტოლერანტობის გამო, მტრული განწყობაა მათ მიმართ, ვინც ისლამზე უარს ამბობს; შესაბამისად, მუსლიმი, რომელიც ქრისტიანობას მიიღებს, თავისი ოჯახიდან თუ თემიდან განდევნილი იქნება. ბევრ რელიგიურ და პოლიტიკურ ლიდერს კი სჯერა, რომ ისლამის  უარყოფა სიკვდილით ისჯება, მათ სწამთ, რომ ამგვარი მუსლიმების სიკვდილით დასჯა რელიგიური მოვალეობაცაა.

მაშინ როცა, ერაყში, არ არსებობს შარიათის სასამართლო, რომელიც სიკვდილით დასჯიდა ისლამიდან განდგომილებს, ინდივიდუალური პირები თავის თავზე იღებენ ინიციატივას და თავს ესხმიან კონვერტირებულ პირებს. ასევე გაუგებარია, თუ როგორ უმკლავდება ერაყის სამართლებრივი სისტემა მსგავს შემთხვევებს, რადგან ერაყის კონსტიტუცია და კანონები მოიცავენ ურთიერთსაწინააღმდეგო დებულებებს.

აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის 2014 წლის ინფორმაციით, პირადი სტატუსის სამართალი და რეგულაციები მუსლიმებს უკრძალავს სხვა რელიგიაზე გადასვლას და იმ შემთხვევაში, თუ ერთ-ერთმა მშობელმა მიიღო ისლამი, არასრულწლოვანი ბავშვი ავტომატურად გადადის ისლამზე. კონვერტაციის აღნიშნული  პოლიტიკის შედეგად, ერაყის ქურთისტანში, დაზარალდა რამდენიმე ქრისტიანი მარტოხელა მშობლისგან შემდგარი ოჯახი. ზოგიერთი მარტოხელა მშობელი თავის არასრულწლოვან შვილთან ერთად გაიქცა ქვეყნიდან, რათა არ მომხდარიყო ბავშვების კონვერტაცია.[1]

დანიის იმიგრაციის სამსახურის მიერ 2016 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში, რომელიც მოიცავს, 2015 წლის 26 სექტემბრიდან 6 ოქტომბრამდე პერიოდში, ქურთისტანის რეგიონის ქალაქ ერბილში განხორციელებულ ფაქტების დამდგენი მისიის ანგარიშს, აღნიშნულია, რომ კონვერტაციის კუთხით კანონმდებლობა დისკრიმინაციული ხასიათისაა, ვინაიდან მუსლიმებს არ აქვთ უფლება შეიცვალონ რელიგია, თუმცა სხვა რელიგიიდან ისლამზე გადასვლა ნებადართულია. ანგარიშში ნათქვამია, რომ იყო შემთხვევები, როდესაც ადამიანები, კონვერტაციის გამო მოკლულნი იქნენ. როდესაც ფაქტების დამდგენმა მისიამ კონკრეტული მაგალითის შესახებ სხვადასხვა წყაროს დაუსვა კითხვა, მათ მოიყვანეს მღვდელი აბდულლაჰის მაგალითი, რომლის მოკვლაც უცხო პირებმა სამჯერ სცადეს და რომელიც, შემდეგში, დააკავა ასაიშმა (ქურთისტანის უსაფრთხოების ძალები). წყაროების თქმით, რამდენადაც მათთვის ცნობილია, საბოლოოდ, მღვდელი გაიქცა ევროპაში, რათა მოეთხოვა თავშესაფარი.

წყაროებმა ასევე განაცხადეს, რომ აღნიშნული საკითხი ძალიან აქტუალურია ერაყში, განსაკუთრებით კი, ბოლო რამდენიმე კვირის მანძილზე, ვინაიდან ერაყის პარლამენტმა მიიღო ახალი კანონი, რომელიც „ეროვნული იდენტობის დამადასტურებელი მოწმობის კანონის“ ნაწილია და შერეულ ოჯახებში არსებულ ბავშვებს აიძულებს მიიღონ ისლამი.[2]

ამერიკული ახალი ამბების ვებგვერდის „CNSNews.com“-ის მიერ 2016 წლის 2 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში მოთხრობილია, კონვერტირებული ქურთი ქრისტიანი  ეკლესიის ლიდერის ამბავი, რომელმაც ანონიმურად დარჩენა ამჯობინა. „World Watch Monitor“-თან (მსოფლიოს მასშტაბით, აშუქებს იმ ქრისტიანების ამბებს, რომლებიც საკუთარი აღმსარებლობის გამო ზეწოლას განიცდიან) ინტერვიუში, ქრისტიანმა ეკლესიის ლიდერმა განაცხადა, რომ ჩრდილოეთ საფრანგეთში, ლტოლვილთა ბანაკში ცხოვრებისას, მუსლიმების მხრიდან იღებდა მუქარებს, ისინი ეუბნებოდნენ: „შენ ქურთი ხარ და თან ქრისტიანი? გრცხვენოდეს! ალჟირელებს და მაროკოელებს ვეტყვით, რომ მოგკლან“.

ასევე, ცუდი იყო  კონვერტირებულთათვის ქურთისტანში ცხოვრება. მისი თქმით, ქრისტიანობის ქუჩაში ღიად ქადაგების გამო, იგი დააკავეს და სცემეს – „მეჩეთებში იმამები ჩემზე, მამაჩემზე და ჩემს პატარა ძმაზე, რომელიც ასევე ქრისტიანი გახდა, ლაპარაკობდნენ. იმამები, მეჩეთში ქადაგებისას, მიკროფონში ჩვენზე ამბობდნენ – ისინი ქაფირები (ურწმუნოები) არიან და უნდა მოკვდნენ – მამაჩემს [რომელიც მუსლიმია] ამის რცხვენოდა“. მისივე თქმით, იმამები მათ ისრაელის და ამერიკელების მონებად მოიხსენიებდნენ.

სტატიაში აღნიშნულია, რომ ქრისტიანი ეკლესიის ლიდერი საფრანგეთში დარჩენას არ აპირებს და თავშესაფარს, ამჟამად, ბრიტანეთში ითხოვს.[3]

2017 წლის 5 თებერვალს, ქურთული მედია საშუალება „Rudaw“-ის მიერ გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნულია, რომ ქურთისტანის რეგიონში მცხოვრებმა ზოროასტრიზმის წარმომადგენლებმა, ისლამის ქურთი მქადაგებლის წინააღმდეგ, შეიტანეს ოფიციალური საჩივარი, რომელმაც, მათი თქმით, გასცა განკარგულება, რომ ისლამამდე არსებულ რელიგიებზე კონვერტირებული პირები უნდა იქნენ მოკლულნი, თუ რელიგიის შეცვლიდან რამდენიმე დღეში არ მოინანიებენ თავიანთ საქციელს. საინფორმაციო საშუალება BBC-ის სპარსულ ენოვან არხზე, მალა ჰასიბმა, რომლის მიმართაც შეტანილია აღნიშნული საჩივარი, ისაუბრა იმის თაობაზე, რომ ისლამურ სახელმწიფოს წინააღმდეგ მიმდინარე ომის ფონზე, ზოგიერთი ქურთი ახალგაზრდა ტოვებს ისლამს და გადადის ზოროასტრიზმზე ან ქრისტიანობაზე. მისი თქმით, ისლამური სახელმწიფოს მიერ ისლამის ზოგიერთი მახასიათებლის გამოყენება არ ნიშნავს, რომ ის წარმოადგენს რელიგიას, ვინაიდან  იგი მოკლებულია სიბრძნეს. BBC-ის ჟურნალისტის შეკითხვაზე, რომ ასობით ქურთი მუსლიმი იცვლის რელიგიას და გადადის ან ქრისტიანობაზე, ან ზოროასტრიზმზე, ჰასიბი პასუხობს, რომ „ისლამური წესის მიხედვით, მათ აქვთ სამი დღე იმისთვის, რომ დაფიქრდნენ საკუთარ საქციელზე. თუ ისინი მოინანიებენ და უარყოფენ ახალ რელიგიას, კარგია, მაგრამ თუ არ დაუბრუნდებიან ისლამს, ისინი მიიჩნევიან სარწმუნოებიდან განდგომილებად და უნდა მოკლა. მათი სასჯელი, სიკვდილით დასჯაა“.

2015 წელს ქურთისტანის რეგიონმა მიიღო კანონი, რომელიც იცავს სხვადასხვა რელიგიური და ეთნიკური ჯგუფების უფლებებს და რომლის მიხედვითაც, რელიგიის მიმდევრებს აქვთ უფლება, გამოხატონ და შეასრულონ საკუთარი რელიგიური რიტუალები და ასევე, ააშენონ სალოცავები.

ქურთისტანის რელიგიურ საქმეთა სამინისტროს ზოროასტრების წარმომადგენლის ავათ ჰუსსამადდინ ტაიბის განცხადებით, სწორედ აღნიშნული კანონის მიღების გამო, ისინი თავისუფლად ასრულებენ საკუთარ რელიგიურ რიტუალებს და მათ არავისთვის შეუქმნიათ საფრთხე.

საჩივრის შეტანის შემდეგ, როგორც ტაიბმა განაცხადა, სულეიმანიაში გამართულ პრეს კონფერენციაზე, აღნიშნული კანონი არ მიემართება ერთი რელიგიიდან მეორე რელიგიაზე გადასვლის საკითხს. მიუხედავად ამისა, ქურთისტანის სასამართლოებში, არ დაფიქსირებულა რომელიმე პირის წინააღმდეგ, რელიგიის შეცვლის გამო, საქმის აღძვრის შემთხვევები.

ტაიბის განცხადებით, სწორედ სპარსულ ენოვან BBC-ზე მიცემული ინტერვიუს შემდეგ შეიტანა ჰასიბის წინააღმდეგ საჩივარი, თუმცა, მისივე თქმით, ჰასიბმა აღნიშნული მოსაზრება ბევრგან დააფიქსირა, მათ შორის მეჩეთებში ქადაგებისას და ქურთულ გაზეთებთან ინტერვიუებში. ტაიბის განცხადებით, ჰასიბის ნათქვამი იყო ტოლერანტობის და ქურთისტანში თანაარსებობის წინააღმდეგ მიმართული, რის გამოც, ქურთისტანის რელიგიურ საქმეთა სამინისტრომ მწუხარება გამოთქვა ისლამური მქადაგებლის მხრიდან მსგავსი კომენტარის გაკეთების გამო.

ტაიბი ითხოვს, რომ ჰასიბს ჩამოერთვას მეჩეთებში ქადაგების უფლება, მოიხადოს ბოდიში და შეეფარდოს სათანადო სასჯელი.[4]

საერთაშორისო რელიგიური თავისუფლების შესახებ აშშ-ს კომისიის (USCIRF) მიერ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში, რომელიც ეხება 2016 წელს მიმდინარე მოვლენებს, აღნიშნულია, რომ ქურთისტანის რეგიონი, რელიგიის თავისუფლების კუთხით, უმცირესობებისთვის წარმოადგენს სამოთხეს. ქურთისტანის მთავრობამ უმცირესობებთან მიმართებაში გადადგა პოზიტიური ნაბიჯები, რამდენადაც მიიღო უმცირესობების უფლებების დაცვის შესახებ კანონი, რომელიც მიზნად ისახავს რელიგიის თავისუფლების დაცვას და რელიგიური ნიშნით დისკრიმინაციის აკრძალვას, ასევე, დანიშნა რელიგიური წარმომადგენლობები და სცადა, რელიგიური ნიშნით, პეშმერგას (ქურთული შეიარაღებული ძალების) გამრავალფეროვნება. ქურთისტანის კონსტიტუციის პროექტი მოიცავს შარიათს, როგორც კანონმდებლობის ერთ-ერთ წყაროს, მაგრამ, ერაყის კონსტიტუციისგან განსხვავებით, არ კრძალავს ისეთ კანონმდებლობას, რომელიც არღვევს ისლამს და აღიარებს არა მუსლიმთა უფლებებს. გარდა ამისა, ქურთისტანის პარლამენტის 111 წევრს შორის ხუთი ადგილი უკავია თურქმენებს, ხუთი ასირიელებს, ქალდეველებს და სირიელებს. რელიგიური უმცირესობების თქმით, მართალია ქურთისტანში არსებული კანონები არ არის აშკარად დისკრიმინაციული, თუმცა ისინი არ ავალდებულებენ უმცირესობების უფლებების დაცვას და სასამართლო სისტემა ქურთი მოსახლეობის სასარგებლოდ მოქმედებს.

ქრისტიანული თემი აღიარებს ქურთისტანის მიერ გაღებულ ძალისხმევას, რათა დაიცვას ისინი ისლამური სახელმწიფოსგან. ქურთისტანის მთავრობამ ქრისტიანულ თემს გამოუყო თანხა ეკლესიების ასაშენებლად, თუმცა აშენების ნებართვა ცენტრალური დასახლებებისგან მოშორებით მისცა. ასირიული თემის განცხადებით, ქალაქ დაჰუკში, ეთნიკურად ქურთების მხრიდან ადგილი ჰქონდა მათი კუთვნილი მიწების მითვისებას.[5]

USCIRF-ის ანგარიშში, ასევე, აღნიშნულია, რომ ქურთულ ხელისუფლებას ადანაშაულებენ სადავო ტერიტორიებზე არსებული ეთნიკურად მრავალფეროვანი ტეროტორიების „ქურთიზაციის“ მცდელობაში.[6]

აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ ადამიანის უფლებების შესახებ 2016 წელს  გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ 2015 წლის ოქტომბერში ქვეყნის პარლამენტმა მიიღო „ეროვნული იდენტობის დამადასტურებელი მოწმობის კანონი“, რომელიც ძალაში თებერვალში შევიდა. კანონი უფლებას არ აძლევს არა მუსლიმებს, რომ თავად მოახდინონ საკუთარი ეთნიკური ჯგუფისადმი კუთვნილების იდენტიფიცირება და არც მუსლიმებს რთავს ნებას შეიცვალონ აღმსარებლობა. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ქურთისტანის ხელისუფლების მხრიდან, უმცირესობების მისამართით, ფიქსირდებოდა დისკრიმინაციის შემთხვევები, მათ შორის იყვნენ თურქმენები, არაბები, იეზიდები, შაბაკები და ქრისტიანები, აღნიშნულ ქმედებებს ადგილი ჰქონდა, როგორც სადავო ტერიტორიებზე, ისე ქურთისტანის რეგიონის სამ პროვინციაში.[7]

 

[1] UK Home Office: Country Information and Guidance Iraq: Religious minorities, August 2016 (available at ecoi.net)

 (accessed 27 July 2017)

[2] DIS – Danish Immigration Service: The Kurdistan Region of Iraq (KRI); Access, Possibility of Protection, Security and Humanitarian Situation; Report from fact finding mission to Erbil, the Kurdistan Region of Iraq (KRI) and Beirut, Lebanon, 26 September to 6 October 2015, 12 April 2016 (available at ecoi.net)

(accessed 28 July 2017)

[3] CNS News: Kurdish Christian Reports Receiving Death Threats from Muslims in a French Refugee Camp, 2 November 2016, available at: http://www.cnsnews.com/news/article/lauretta-brown/kurdish-christian-reports-receiving-death-threats-muslims-french-refugee (accessed 25 July 2017)

[4] Rudaw: Converts must die: Kurdistan’s Zoroastrians outraged by Islamic preacher, February 5 2017, available at: http://www.rudaw.net/english/kurdistan/050220171 (accessed 25 July 2017)

[5] United States Commission on International Religious Freedom, USCIRF Annual Report 2017 – Tier 2 countries – Iraq, 26 April 2017, available at: http://www.refworld.org/docid/59072f3d130.html [accessed 27 July 2017]

[6] USCIRF – U.S. Commission on International Religious Freedom: Annual report 2017, available at: http://www.uscirf.gov/news-room/press-releases/uscirf-releases-2017-annual-report (accessed 25 July 2017)

[7] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Iraq, 3 March 2017, available at: http://www.refworld.org/docid/58ec8a234.html [accessed 27 July 2017]