დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 16-23 იანვარი, 2018

თავდასხმა ტრიპოლის აეროპორტზე – ლიბიის დედაქალაქ ტრიპოლიში, მიტიგას საერთაშორისო აეროპორტზე შეიარაღებული დაჯგუფების თავდასხმის შედეგად სულ მცირე 20 ადამიანი დაიღუპა, 60 კი დაიჭრა. ინფორმაცია, ჯანდაცვის სამინისტროზე დაყრდნობით, ადგილობრივმა გამოცემამ გაავრცელა. მიტიგას საერთაშორისო აეროპორტს შეიარაღებული დაჯგუფება დაესხა თავს. თავდასხმა სხვადასხვა სახის იარაღის გამოყენებით მიმდინარეობდა. აეროპორტში მყოფი ადამიანების ევაკუაცია მოხერხდა. შეტაკება მთავრობისადმი ლოიალურ ორ დაჯგუფებას შორის მოხდა. კერძოდ, აეროპორტს თავს დაესხა დაჯგუფება „ალ-ბაქარა“, რომელსაც ლიბიის აღმოსავლეთიდან დევნილი რადიკალები შეუერთდნენ.[1]

შეტაკება პოლიციასა და როჰინჯებს შორის – მიანმარში, რაკჰაინის შტატში  პოლიციასა და როჰინჯა მუსლიმებს შორის დაპირისპირებას 7 ადამიანი ესხვერპლა, 33 კი დაშავდა. დაშავებულებს შორის 20 პოლიციელია. შემთხვევა მაშინ მოხდა, როდესაც 5000-მდე ბუდისტი აქციას მართავდა. ამასთან, გამოცემა წერს, რომ ისინი მაშინ დაუპირისპირდნენ პოლიციას, როდესაც მიანმარსა და ბანგლადეშს შორის როჰინჯა მუსლიმების რეპატრიაციის დოკუმენტი გაფორმდა. მიანმარში სიტუაცია 2017 წლის 25 აგვისტოს შემდეგ გამწვავდა. ამ დღეს „როჰინჯა არაკანას გადარჩენის არმიის“ დანებით და ხელნაკეთი ბომბებით შეიარაღებულმა მებრძოლებმა კოორდინირებული თავდასხმა მოაწყვეს მიანმარის არმიის ბაზასა და პოლიციის 30-ზე მეტ საგუშაგოზე, მოკლეს ქვეყნის სპეცსამსახურების, სულ ცოტა, 12 წარმომადგენელი.[2]

ტერაქტები ნიგერიაში – ნიგერიაში მომხდარ ორმაგ ტერაქტს 12 ადამიანი ემსხვერპლა, 48 კი დაშავდა. თავდასხმა ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე ქალაქ მაიდუგურიში მოხდა. ორმა ტერორისტმა თავი მუნა-გარაჟის რაიონთან აიფეთქა, სადაც იძულებით გადაადგილებულ პირთა ბანაკია. ადგილობრივი ხელისუფლების ცნობით, თავდასხმის უკან, სავარაუდოდ, „ბოკო ჰარამი“ დგას.[3]

ვითარება თურქეთსა და სირიის საზღვარზე; თურქეთის სამხედრო ოპერაციები სირიელი ქურთების წინააღმდეგ – თურქეთისგან მხარდაჭერილმა „თავისუფალი სირიის არმიის“ წევრებმა საზღვარი გადალახეს და სირიის ტერიტორიაზე შევიდნენ. 20 ავტობუსისგან შემდგარი კოლონა სირიის ქალაქ აზაზისკენ გაემართა. თურქეთის თავდაცვის მინისტრის ნურეთინ ჯანიკლის განცხადებით, დაბომბვები დაიწყო, თუმცა თურქეთის არმია ქალაქ აფრინში არ შესულა. ჯანიკლის თქმით, ოპერაცია საერთაშორისო სამართლის შესაბამისად თავდაცვითია და ტერორისტული კორიდორის განადგურებას ისახავს მიზნად. ავიაციის გამოყენებაზე საბოლოო გადაწყვეტილება ჯერჯერობით არ არის მიღებული. სირიის ხელისუფლება თურქული თვითმფრინავების ჩამოყრას იმუქრება.

15 იანვარს თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა სირიის სასაზღვრო ძალებს ტერორისტული არმია უწოდა და აღნიშნა, რომ სრულ დაკომპლექტებამდე აღნიშნულ სამხედრო ფორმირებას თურქეთი გაანეიტრალებს. დამასკოში აცხადებენ, რომ აშშ-ის სურვილი სირიაში სასაზღვრო უსაფრთხოების ზონის შექმნა ქვეყნის სუვერენიტეტსა და ტერიტორიულ მთლიანობაზე უხეში თავდასხმაა. ვაშინგტონის გეგმის თანახმად, სირიის სასაზღვრო ზონების გასაკონტროლებლად 30 ათასი მებრძოლისგან ფორმირებული შენაერთი უნდა შეიქმნას. შეირაღებული მილიცია სირიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით იქნება ბაზირებული.[4]

ქურთთა სახალხო თავდაცვის შენაერთებმა, თურქეთის იმ შეიარაღებულ ძალებზე იერიში მიიტანეს, რომლებიც შეეცადნენ, სირიის ტერიტორიის სიღრმეში შეეღწიათ. მოსაზღვრე რაიონის სოფელ ბიულბიულში, შეიარაღებული შეტაკების დროს, 4 თურქი ჯარისკაცი დაიღუპა. 19 იანვარს, თურქმა სამხედროებმა ქურთთა შენაერთის მიმართულებით დაიწყეს სროლა ქალაქ აფრინთან, რომელიც სირიის ჩრდილოეთით მდებარე ალეპოს პროვინციაში მდებარეობს. თურქეთის თავდაცვის მინისტრმა, ნურეტინ ჯანიკლიმ განაცხადა, რომ ქურთთა სამხედროებზე თავდახმის ბრძანება გაცეულია და ის არ შეიცვლება.

თურქეთის ავიაციამ სირიის ჩრდილოეთ ნაწილში, აფრინის რაიონში ქურთთა პოზიციები დაბომბა. თურქეთის გენშტაბმა ცოტა ხნის წინ სამხედრო ოპერაციის სახელწოდებით “ზეთისხილის რტო” დაწყების შესახებ განაცხადა. ოპერაცია “სირიის ტერიტორიული მთლიანობის პატივისცემით” ჩატარდება. მედიის ცნობით, თურქეთის ავიაციამ 108 სამიზნე იობიექტზე მიიტანა იერიში, მათ შორის, აეროდრომზე, რომლითაც აშშ ქურთებს იარაღით ამარაგებდა. თურქეთის მიერ ოპერაციის დაწყების პარალელურად, რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ აფრინის რაიონიდან რუსი სამხედროების გაყვანის განკარგულება გასცა. თურქეთის ხელისუფლება ცდილობს, განდევნოს აფრინიდან ქურთები, რომლებმაც აღნიშნული რაიონი 2012 წელს დაიკავეს.

თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა განაცხადა, რომ სირიაში, აფრინში ანტიტერორისტული ოპერაცია, ფაქტობრივად, დაწყებულია. თურქეთის პრეზიდენტმა მოუწოდა დასავლეთს, გადახედოს საკუთარ პოლიტიკას სირიაში და შეწყვიტოს თანამშრომლობა ქურთ ტერორისტებთან, რომლებიც ამერიკამ და ევროკავშირმა ტერორისტული ორგანიზაციების სიაში შეიყვანეს.[5]

ქურთების ჯარის (YPG) მეთაური სიპან ჰემო, სირიაში ქურთების ბაზაზე თურქეთის თავდასხმას რუსეთს აბრალებს და მათ მოღალატეებს უწოდებს. თურქეთი კი სირიაში, კერძოდ აფრინში მშვიდობიანი მოსახლეობის გარდაცვალებას უარყოფს. ამის შესახებ ოფიციალური განცხადება ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრმა მევლუთ ჩავუშოღლუმ სოციალურ ქსელში გაავრცელა. „როგორც ყოველთვის ტერორისტები ახერხებენ მსოფლიო, პროპაგანდის საშუალებით, შეცდომაში შეიყვანონ და მოატყუონ. ისინი ლიკვიდირებულ ტერორისტებს მშვიდობიან მოსახლეობად ასაღებენ. ისინი იყენებენ სამოქალაქო პირებს, როგორც ცოცხალ ფარს. ჩვენი სამიზნე არც ჩვენი ქურთი ძმები და არც სირიელები არიან. ჩვენ მხოლოდ ტერორისტებს ვებრძვით“, – დაწერა მევლუთ ჩავუშოღლუმ.[6]

თავდასხმა ქაბულის ერთერთ სასტუმროზე – ავღანეთის დედაქალაქ ქაბულში, სასტუმროში მომხდარ თავდასხმის შედეგად ბოლო მონაცემებით 18 ადამიანი დაიღუპა, მათგან 14 უცხოელია. ამ 14-დან სულ ცოტა 6 უკრაინის მოქალაქეა, 4 ავღანელი, 1 გერმანელი, 1 ბერძენი და 1 ყაზახი. ორი ადამიანი ჯერ ამოუცნობია. ზოგიერთი წყაროს თანახმად კი დაღუპულთა რიცხვი 43-ს აღწევს. თავდასხმა 20 იანვარს მოხდა. დაპირისპირება 17 საათზე მეტ ხანს გრძელდებოდა. მედიის ცნობით, თავდასხმის დროს სასტუმროში კონფრენცია და ასევე 2 ქორწილი იმართებოდა. დაცვის წევრებმა შენობიდან 129 ადამიანის გაყვანა მოახერხეს. თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა დაჯგუფება „თალიბანმა“ აიღო.[7]

მაროკოში ქალებს ნოტარიუსად მუშაობის უფლება მისცეს – ქორწინების დოკუმენტაციის შედგენა  მთავრობის სახელით, უძრავი ქონების ტრანზაქციების ადმინისტრირება, სასამართლოს დოკუმენტაციის მომზადება – ეს ის სფეროებია, რომელთა შესახებაც სანოტარო დოკუმენტების შედგენის უფლებაც მაროკოელმა ქალებმა მოიპოვეს. ბოლო წლებში, მაროკოში ქალთა უფლებების გასაფართოებლად, რამდენიმე მნიშვნელოვანი საკანონმდებლო ცვლილება დაინერგა. მათ შორის, ქალებს მიეცათ უფლება, იმსახურონ პოლიციის თანამშრომლის პოზიციაზე.[8]

[1] Libyan Express; Death toll of Tripoli Mitiga Airport clashes hit 20 and 60 injuries: Health Ministry says; 15 January, 2018; available at: http://www.libyanexpress.com/death-toll-of-tripoli-mitiga-airport-clashes-hit-20-and-60-injuries-health-ministry-says/

[2] Dhaka Tribune; 7 ethnic Rakhine killed as Myanmar police fore on riot; 17 January, 2018; available at: http://www.dhakatribune.com/world/south-asia/2018/01/17/7-ethnic-rakhine-killed-myanmar-police-open-fire-riot/

[3] Aljazeera; Suicide bombing in Borno market causes multiple death; 18 January, 2018; available at: http://www.aljazeera.com/news/2018/01/suicide-bombing-borno-market-multiple-deaths-180117194033715.html

[4] Reuters; Turkey shells Syria’s Afrin region, minister says operation has begun; Mert Ozkan; 19 January, 2018; available at: https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-turkey/turkey-shells-syrias-afrin-region-minister-says-operation-has-begun-idUSKBN1F80XX

[5] BBC; Syria: Turkey war planes lunch strikes on Afrin; 20 January, 2018; available at: http://www.bbc.com/news/world-middle-east-42759944

[6] Imedi News; თურქეთის აფრინში მშვიდობიანი მოსახლეობის დაღუპვის ფაქტს უარყოფს; 22 იანვარი, 2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/45141/turqeti-aprinshi-mshvidobiani-mosakhleobis-dagupvis-paqts-uarkops

[7] BBC; Kabul: Gunmen attack Intercontinental Hotel; 20 January, 2018; available at: http://www.bbc.com/news/world-asia-42761881

[8] Aljazeera; Morocco allows women to take up public notary positions; 23 January, 2018; available at: http://www.aljazeera.com/news/2018/01/morocco-women-public-notary-positions-180123084521772.html

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 16-23 ნოემბერი, 2017

ტერაქტები ნიგერიაში – 18 ადამიანი დაიღუპა და 29 დაშავდა ნიგერიის ქალაქ მაიდუგურში ოთხი თვითმკვლელი ტერორისტის თავდასხმის შედეგად. მედიის ცნობით, თავდამსხმელებს შორის ორი ქალიც იყო. ტერორისტებმა თავდასხმა ქალაქის ოთხ სხვადასხვა ადგილზე განახორციელეს. ადგილობრივი პოლიციის ინფორმაციით, ტერაქტის ორგანიზატორი დაჯგუფება ბოკო ჰარამია. 23 ოქტომბრის ტერაქტიც სწორედ ამ დაჯგუფებას ბრალდება. მაშინ თავდასხმას 13 ადამიანი ემსხვერპლა.

ნიგერიაში, ქალაქ მუბის მეჩეთში აფეთქებას 50-მდე ადამიანი ემსხვერპლა. პოლიციის უფროსის ინფორმაციით, მეჩეთში 17 წლის თვითმკვლელმა ტერორისტმა აიფეთქა თავი. დაშავებულთა ზუსტი რიცხვი უცნობია. ისინი ადგილობრივ საავადმყოფოში გადაიყვანეს. ჯერჯერობით, რეგიონში მოქმედ არცერთ დაჯგუფებას არც ამ ტერაქტზე აუღია პასუხისმგებლობა.

ნიგერიაში რადიკალური ისლამისტური დაჯგუფება ბოკო ჰარამი მოქმედებს. მისი წევრები ქვეყანაში დასავლური განათლების შემოღებას ეწინააღმდეგებიან და ხელისუფლებას მოუწოდებენ შარიათის კანონები გამოიყენონ. ნიგერიაში ბოლო დროს განხორციელებული ტერაქტების ორგანიზება თავის თავზე სწორედ ამ დაჯგუფებამ აიღო.[1]

ერაქტი ქაბულში – თვითმკვლელი ტერორისტის მიერ განხორციელებულ ტერორისტულ აქტს 18 ადამიანი ემსხვერპლა, მათ შორის 8 ავღანელი ოფიცერია. აფეთქების შედეგად სულ მცირე 10 ადამიანი დაშავდა. ტერორისტს ადგილობრივი პარტიის წევრების მოკვლა სურდა, რომლებიც იმ მომენტში ტერაქტის ადგილთან ახლოს იკრიბებოდნენ. თალიბანის პრესსპიკერმა ჟურნალისტებს განუცხადა, რომ მათ ტერაქტთან კავშირი არ აქვთ. მოგვიანებით ტერაქტზე პასუხისმგებლობა ტერორისტულმა დაჯგუფება „ისლამურმა სახელმწიფომ“ აიღო.[2]

ერაქტი ერაყში – რაყის ქალაქ ტუზ-ხურმატუში სატვირთო ავტომობილი აფეთქდა, შედეგად სულ მცირე 23 ადამიანი დაიღუპა და 60-მდე დაშავდა. სატვირთო მანქანაში ხელნაკეთი ბომბი იყო დამონტაჟებული. ტერაქტზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[3]

ერაყის არმიამ „ისლამური სახელმწიფო“ ბოლო ქალაქიდან გააძევა – ერაყის სამთავრობო კოალიციურმა არმიამ ტერორისტული დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ მიერ კონტროლირებული ბოლო ქალაქი რავა დაიკავა. ერაყის მთავრობის ცნობით, დასახლებული პუნქტის გათავისუფლების ოპერაცია 11 ნოემბერს დაიწყო. ქალაქი რავა სირიის საზღვართან ახლოს, მდინარე ევფრატთან მდებარეობს. ერაყის პრემიერმინისტრმა, ჰაიდერ ალ-აბადიმ ქვეყნის დასავლეთით მდებარე ქალაქების, ალ-ყაიმისა და რავას გათავისუფლების ფართომასშტაბიანი ოპერაციის დაწყების შესახებ ოქტომბერში განაცხადა. ერაყის არმიამ კონტროლი დაამყარა სირიის სასაზღვრო ზონაში მდებარე საკონტროლო გამშვებ პუნქტებზეც.[4]

ზიმბაბვეს პრეზიდენტს ყოფილი ვიცე-პრეზიდენტი ცვლის – ზიმბაბვეს ყოფილი ვიცე-პრეზიდენტი ემერსონ მნანგაგვა, რობერტ მუგაბეს გადადგომის შესახებ განცხადებიდან ორი დღის განმავლობაში, ზიმბაბვეს პრეზიდენტის პოსტს დაიკავებს. მისი კანდიდატურა მმართველმა პარტიამ წამოაყენა. მნანგაგვას განცხადებით, მან მუგაბესთან უკვე განიხილა ქვეყანაში შექმნილი სიტუაცია და ზიმბაბვეში უსაფრთხოების გარანტიის მიღების შემთხვევაში დაბრუნდება. ზიმბაბვეს პრეზიდენტი, მისი იმპიჩმენტის შესახებ პარლამენტის გადაწყვეტილების შემდეგ გადადგა.

15 ნოემბერს ზიმბაბვეში სამხედროებმა პრეზიდენტი მუგაბე მძევლად აიყვანეს. მათ სახელმწიფო ტელერადიოკომპანია ZBC-ის შენობა და პრეზიდენტის სასახლე დაიკავეს. ნოემბრის დასაწყისში ზიმბაბვეს პრეზიდენტმა, 93 წლის რობერტ მუგაბემ თავისი მოადგილე ემერსონ მნანგაგვა გაათავისუფლა. მნანგაგვა პრეზიდენტის პოსტზე ყველაზე რეალურ კანდიდატად ითვლებოდა. მას სამხედროების მხარდაჭერა ჰქონდა.[5]

თალიბანის ტყვეობიდან 30 ადამიანი გაათავისუფლეს – ავღანეთის სპეცდანიშნულების რაზმის მებრძოლებმა „თალიბანის“ ტყვეობიდან 30 ადამიანი დაიხსნეს. ავღანეთის ძალოვანი უწყების წარმომადგენლის ცნობით, გათავისუფლებული ტყვეებიდან 4 ბავშვია, მათ შორის ყველაზე უმცროსი 12 წლისაა. გავრცელებული ცნობით, ისინი „თალიბანის“ მებრძოლებმა ხელისუფლებასთან კავშირისა და ძალოვან უწყებებთან თანამშრომლობის გამო დააპატიმრეს.[6]

მიანმარი და ბანგლადეში როჰინჯა მუსლიმების რეპატრიაციაზე შეთანხმდნენ – მიანმარმა და ბანგლადეშმა როჰინჯა მუსლიმების რეპატრიაციის შესახებ შეთანხმება გააფორმეს. ბანგლადეშის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ცნობით, ლტოლვილები სამშობლოში დაბრუნებას 2 თვეში შეძლებენ. მიანმარსა და ბანგლადეშს შორის როჰინჯა მუსლიმების რეპატრიაციაზე მოლაპარაკებები რამდენიმე დღის განმავლობაში მიმდინარეობდა. ბოლო მონაცემებით მიანმარი 830 ათასზე მეტმა როჰინჯა მუსლიმმა დატოვა.

მიანმარში სიტუაცია 2017 წლის 25 აგვისტოს შემდეგ გამწვავდა. ამ დღეს „როჰინჯა არაკანას გადარჩენის არმიის“ დანებით და ხელნაკეთი ბომბებით შეიარაღებულმა მებრძოლებმა კოორდინირებული თავდასხმა მოაწყვეს მიანმარის არმიის ბაზასა და პოლიციის 30-ზე მეტ საგუშაგოზე, მოკლეს ქვეყნის სპეცსამსახურების, სულ მცირე, 12 წარმომადგენელი.

როჰინჯა არის ეთნიკური ჯგუფი, რომელიც მიანმარის შტატ რაკჰაინში ცხოვრობს და ტერიტორიის მკვიდრად მიაჩნია თავი, თუმცა ისტორიკოსების უმეტესობა მიიჩნევს, რომ როჰინჯები ბრიტანული კოლონიალიზმის პერიოდში ბანგლადეშიდან მიანმარში ჩაასახლეს.[7]

ანკარაში ლგბტ თემის შესახებ ფილმები და გამოფენები აიკრძალა – საჯარო მოთხოვნიდან გამომდინარე, ანკარაში ლგბტ თემის შესახებ ფილმების ჩვენება და გამოფენები აიკრძალა. დღეიდან, „საზოგადოებრივი მოთხოვნიდან გამომდინარე, ისეთი ღონისძიებები (კინო, თეატრი, ინტერვიუები, გამოფენები, და სხვ.), რომლებიც შეეხება ლგბტ თემს იკრძალება იქამდე, სანამ აკრძალვის გაუქმების შესახებ ახალი განცხადება არ გავრცელდა. ეს დაკავშირებულია უსაფრთხოებისა და მშვიდობის უზრუნველსაყოფად“, – წერია ანკარის გუბერნიის განცხადებაში.

გასულ ოთხშაბათს ანკარის ხელისუფლებამ კინოფესტივალის ფარგლებში გერმანული ფილმის ჩვენება აკრძალა, რომელიც გეების ცხოვრებას შეეხებოდა. აკრძალვის მოტივად კი საზოგადოების უსაფრთხოება და ტერორისტული რისკები დასახელდა.

ბოლო ორი წლის განმავლობაში სტამბოლში არ ჩატარებულა არც გეი აღლუმი, რომელიც 2003 წლიდან იმართებოდა. სხვა მუსლიმი ქვეყნებისგან განსხვავებით, თურქეთში ჰომოსექსუალობა დასჯადი არ არის, მაგრამ ლგბტ პირების მიმართ მტრული დამოკიდებულებაა გავრცელებული. თურქეთის დედაქალაქს 6 ნოემბერიდან ახალი მერი მართავს.[8]

[1] Premium Times; 18 killed, 29 injured as suicide bomber attacks Maiduguri; By Abdulkareem Haruna; 15 November, 2017; available at: https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/249546-18-killed-29-injured-suicide-bombers-attack-maiduguri.html

[2] The New York Times; A policeman’s Bear Hug Stops a Suicide Bomber From Killing More; By Rod Nordland and Fahim Abed; 16 November, 2017; available at: https://www.nytimes.com/2017/11/16/world/asia/kabul-explosion-police.html

[3] Reuters; Truck bomb in northern Iraq kills at least 23; By Mustafa Mahmoud; 21 November, 2017; available at: https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-attacks/truck-bomb-in-northern-iraq-kills-at-least-23-idUSKBN1DL1JZ?il=0

[4] CNN; Iraqi forces retake last ISIS-held town; By Hamdi Alkhashali; 17 November, 2017; available at: http://edition.cnn.com/2017/11/17/middleeast/iraq-isis-rawa/index.html

[5] The Guardian; Zimbabwe’s ousted vice-president calls for Mugabe to quit; By Emma Graham-Harrison; 21 November, 2017; available at: https://www.theguardian.com/world/2017/nov/21/zimbabwes-ousted-vice-president-emmerson-mnangagwa-breaks-silence-to-call-for-mugabe-to-go

[6] Khaama Press; Afghan forces rescue over 30 people including children from Taliban prison; 19 November, 2017; available at: http://www.khaama.com/afghan-forces-rescue-over-30-people-including-children-from-taliban-prison-03878

[7] BBC; Myanmar Rohingya Crisis: Deal to allow return of Muslim refugees; 23 November, 2017; available at: http://www.bbc.com/news/world-asia-42094060

[8] Reuters; Turkish capital bans LGBT cinema, exhibitions; 19 November, 2017; available at: https://www.reuters.com/article/us-turkey-lgbt/turkish-capital-bans-lgbt-cinema-exhibitions-idUSKBN1DJ0GC

მსოფლიო. ეთნიკური ჯგუფი როჰინჯას მახასიათებლები. ოქტომბერი, 2017

წარმომავლობა – როჰინჯები წარმოადგენენ ინდო-არიული წარმოშობის ეთნიკურ უმცირესობას, რომლებიც ძირითადად ცხოვრობენ რაკხაინის პროვინციაში, დასავლეთ მიანმარში. მათი უმრავლესობა მუსლიმია, მცირე ნაწილი კი – ინდუიზმის მიმდევარი. როჰინჯები საუბრობენ ბენგალის დიალექტზე, რომელიც  ბანგლადეშში, ჩიტაგონგის რეგიონში გავრცელებული დიალექტის მსგავსია. მათ ენაში შერეულია სიტყვები ურდუდან, ჰინდიდან და არაბული ენებიდან, ასევე ბამადან და ინგლისური ენებიდან.[1]

ტერმინი როჰინჯა მომდინარეობს სიტყვა „როჰანჯისგან“ (Rohang), რომელიც რაკხაინის პროვინციის ძველი სახელია, შესაბამისად როჰინჯად მოიხსენიებენ მუსლიმს რაკხაინის პროვინციიდან.[2]

როჰინჯებს არ აქვთ მიანმარის მოქალაქეობა, რადგან მათზე ვრცელდება კანონი, რომელიც მიანმარში ბრიტანეთის მმართველობის დასრულების შემდეგ ჩამოსახლებულ მიგრანტებს უზღუდავს მოქალაქეობის მიღებას. მიანმარი მათ ბანგლადეშის ტერიტორიიდან ჩამოსახლებულ ინდოელ მიგრანტებად აღიქვამს და ბენგალის თემს უწოდებს. მოქალაქეობის არქონის გამო როჰინჯას წარმომადგენლებს მიანმარში შეზღუდული აქვთ გადაადგილება, არ აქვთ ხმის მიცემის უფლება, ვერ იღებენ განათლებას და ვერ მსახურობენ საჯარო სამსახურში.

განმასხვავებელი ნიშნები

დანიის საემიგრაციო სამსახურის მიერ 2011 წლის მაისში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, როჰინჯები გვანან ბანგლადეშელ ხალხს, ისინი საუბრობენ ერთი და იმავე დიალექტზე და მიუხედავად არსებული ზოგიერთი განსხვავებისა, ესმით ერთმანეთის ენა. ამასთან ერთად მათ აქვთ ერთნაირი რელიგია და კულტურა. წყაროზე დაყრდნობით, თავად ბანგლადეშელ ხალხსაც კი უჭირს ამ ორი ჯგუფის ერთმანეთისგან განსხვავება. ენა არის ერთადერთი ნიშანი, რომელიც ბენგალისგან გარკვეულწილად განსხვავდება, თუმცა, იმ მიანმარელებმა, ვინც  გარკვეული ხანი დაჰყო ბანგლადეშში, აითვისეს ადგილობრივი ენა. ამავე წყაროზე დაყრდნობით სასაზღვრო ზონებში არ არსებობს როჰინჯებსა და ადგილობრივ ბანგლადეშელებს შორის განსხვავება ეთნიკურობასა და ენის მხრივ, ჩრდილოეთ ბანგლადეშში ეთნიკურად როჰინჯა გამოირჩევა საზოგადოებისგან, მაგრამ სასაზღვრო ზონებში – არა. სოფლებში ყველამ იცის ვინ არის როჰინჯა. ამავე წყაროში მოყვანილია მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის (IOM) ინფორმაცია, რომლის მიხედვითაც კოკს ბაზარის (Cox’s Bazar) ტერიტორიაზე მყოფ როჰინჯებსა და ბანგლადეშელებს შორის არ არსებობს გამოსარჩევი ფიზიკური თვისებები, მთავარი გამოსარჩევი ნიშანია ენა, რომელიც თითქმის ჰგავს ბანგლადეშელების ენას. როჰინჯები, რომლებიც ბანგლადეშში ცხოვრობდნენ მრავალი წელი, არიან კარგად ინტეგრირებულნი და ძნელია მათი განსხვავება ბანგლადეშელებისგან.[3]

ბანგლადეშში გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისის მიხედვით, როჰინჯების ენა არ არის დამწერლობითი ენა და ზოგადად როჰინჯები არ არიან ძალიან განათლებულები.[4]

როჰინჯებმა თავიანთი კულტურული მემკვიდრეობა მიიღეს სხვადასხვა მუსლიმი ხალხისგან, სპარსული და არაბული კულტურიდან, რომლებმაც საუკუნეების მანძილზე გადაკვეთეს რაკხაინის პროვინცია ან იქ დასახლდნენ.[5]

კულტურა და რელიგია

დანიის საემიგრაციო სამსახურის მიერ 2011 წლის მაისში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, როჰინჯების მიერ შესრულებული კულტურული და რელიგიური პრაქტიკები/წესები ადგილობრივი ბანგლას პრაქტიკების/წესების მსგავსია.[6] გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის მიხედვით, როჰინჯები ეთნიკურად და კულტურულად ძალიან გვანან სამხრეთ-აღმოსავლეთ ბანგლადეშში მცხოვრებ ადგილობრივ ბანგლადეშელებს. როჰინჯები იცავენ მსგავს კულტურულ და რელიგიურ წესებს, როგორც ადგილობრივი მუსლიმი ბანგლადეშელები და კულტურისა და რელიგიის მხრივ არ არსებობს აშკარა განსხვავება ამ ორ საზოგადოებას შორის.[7]

დანიის საემიგრაციო სამსახურის მიერ 2011 წლის მაისში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, ბანაკებში როჰინჯებს აქვთ თავიანთი მეჩეთები და მედრესეები გოგონებისთვის და ბიჭებისთვის, სადაც სწავლობენ ყურანს ურდუს ენაზე.

ამავე წყაროზე დაყრდნობით, რაც შეეხება რელიგიურ პრაქტიკებს შორის განსხვავებებს, ბანაკებში მყოფი როჰინჯები უფრო მეტად იცავენ ისლამურ წესებს, ვიდრე ბანგლადეშის მოსახლეობა და ისინი არიან უფრო მეტად კონსერვატიულები, ვიდრე ადგილობრივი ბანგლადეშელები, განსაკუთრებით როჰინჯა ქალები, რომლებიც უფრო ხშირად ატარებენ ბურკას, ვიდრე ადგილობრივი ქალები. ეს განსხვავება ნაკლებად აშკარაა ბანაკებს გარეთ, რადგან როჰინჯები ჩაითვლებიან არალეგალ მიგრანტებად თუ ეცდებიან თავიანთი გამორჩეული ნიშნის წარმოჩენას.[8]

დღესასწაულები

ვებ-გვერდის: http://www.thestateless.com – ის მიხედვით, როჰინჯების დღესასწაულები დამყარებულია მთვარისა და მზის კალენდარზე. მიანმარში არსებული დაპირისპირებების გამო, ქვეყანაში მხოლოდ რელიგიური დღესასწაულები აღინიშნება. ერთ-ერთი ასეთი რელიგიური დღესასწაული, რომელიც როჰინჯებისთვის ეროვნულ დღესასწაულს წარმოადგენს, არის „Eid-Ul-Adha“, ასევე მნიშვნელოვან სპირიტუალურ დღესასწაულებს წარმოადგენს „Lailatul Qadr“ (ყურანის დედამიწაზე გარდამოვლენის დღე) და „Shabe Barat“ (თავისუფლების ღამე – ცოდვების მიტევების დღე).[9]

სხვა დღესასწაულებში შედის:

  • 3 მარტი – როჰინჯების მასწავლებლების დღე;
  • 28 მარტი – როჰინჯები იხსენებენ 1942 წლის მოვლენებს, როცა მოხდა მათი მასობრივი ხოცვა;
  • 25 სექტემბერი – როჰინჯების ეთნიკურობის დღე;
  • 18 ნოემბერი – ლტოლვილი როჰინჯების ხსენების დღე.[10]

სხვადასხვა ნიშან-თვისებები

ჩაცმულობა –  ვებ-გვერდის: http://www.thestateless.com – ის მიხედვით, ტრადიციულად როჰინჯები მისდევენ ჩაცმის ინდო-ბირმულ სტილს. როგორც წესი ის არ გამოირჩევა ჩვეულებრივი ბირმული ჩაცმულობისგან. კაცებს აცვიათ  გრძელსახელოებიანი პერანგი (Bazu) და ქვედასაცვლები (Longgi; Doothi), რელიგიური პირები ამჯობინებენ გრძელი ტანსაცმლის (Kurutha; Jubba; Panjabi) ტარებას ქუდებთან ერთად. აგრეთვე, როჰინჯა ქალებს აცვიათ მოკრძალებულად. გარეთ გასვლისას ისინი იცვამენ ბურკასა და ჰიჯაბს. ლოცვისას მათ აცვიათ გრძელი თეთრი ტანსაცმელი, დიდ შარფთან ერთად.[11]

სახელები და ქორწინება – ვებ-გვერდის: http://www.thestateless.com – ის მიხედვით, ბევრი როჰინჯა ატარებს ორ სახელს, ერთი არის მუსლიმური სახელი, ხოლო მეორე – ბირმული, აქედან არც-ერთი სახელი არ წარმოადგენს გვარს და თითოეულ სიტყვას თავისი მნიშვნელობა გააჩნია. სხვადასხვა ასაკისა და გენდერის ხალხს როჰინჯები სხვადასხვაგვარად მიმართავენ, მაგალითად: “Gera” – უფროსი ბიძა მამის მხრიდან; “Cacha” – უმცროსი ბიძა მამის მხრიდან; “Mamu” – ბიძა დედის მხრიდან;  “Bodda” – უფროსი ძმა; “Majja” – მეორე უფროსი ძმა. სახელები იგივე რჩებათ ქორწინების შემთხვევაშიც. როგორც წესი, ქორწინების სადილს მასპინძლობენ სიძე-პატარძლის ოჯახები, თუმცა, განსაკუთრებულ შემთხვევებში, რომელსაც მოიხსენიებენ როგორც “Salami” აღნიშნულ სადილს მასპინძლობს პატარძლის ოჯახი. თითქმის ყველა როჰინჯას საქორწინო ცერემონიას წარმოადგენს გუნდური სიმღერა და ფოლკლორული ცეკვების შესრულება ქალებისა და გოგონების მიერ, ე.წ „Howlla”.[12]

სიმღერები – სიმღერები განსაკუთრებით დიდ როლს თამაშობს ლტოლვილი როჰინჯების ცხოვრებაში, რადგან ისინი ამ გზით უფრთხილდებიან თავიანთ კულტურულ მეხსიერებას. თავიანთი შეკრებებისას, რომელიც ხშირად სავსე მთვარის დროს არის, ისინი იყენებენ თავიანთ ტრადიციულ საკრავებს ჯურისა „Juri“ და ტობლას „Tobla“ და მღერიან სხვადასხვა სიმღერებს (ე.წ „tarana“), მათ შორის რელიგიურსა და ფილოსოფიურს და სიმღერებს, რომელიც გამოხატავს მათ პრობლემებსა და ყოველდღიურ ყოფას. ასე მაგალითად: სიმღერა სახელწოდებით – “Kandi kandi din katailam”, რომლის თარგმანიც შემდეგნაირად ჟღერს – „ჩვენი ცხოვრება გავატარეთ ტირილში“; სიმღერა – “Ara Hoilam Porbashi” „ჩვენ ლტოლვილები გავხდით“ და ა.შ.[13] როჰინჯებში ასევე პოპულარულ სიმღერებს წარმოადგენს: “Bitayali Geet”; “Jari Geet”; “Gazir Geet”.[14]

სამზარეულო – ვებ-გვერდის: http://www.thestateless.com – ის მიხედვით, ბრინჯი წარმოადგენს როჰინჯებისთვის მთავარ საკვებ პროდუქტს. მათი საკვები რაციონი შედგება ბრინჯისგან, თევზისგან, ბოსტნეულისა და რძისგან, ხორცს იყენებენ იშვიათად. როჰინჯების უმრავლესობა მიირთმევს თევზს ბოსტნეულთან და კარტოფილთან ერთად. ტრადიციულ დესერტს წარმოადგენს „პირა“ „Pira”, რომელიც მზადდება ბრინჯის ფხვნილისგან, ქოქოსისგან, ბადაგისგან და ა.შ.[15]

 

 

[1] Amnesty International, The Rohingya: Fundamental rights denied (Index: ASA 16/005/2004), May 2004.

available at:

[accessed 8 September 2017]

[2] Equal Rights Trust, Equal Only in Name: The Human Rights of Stateless Rohingya in Malaysia, October 2014, available at:

[accessed 10 October 2017]

[3] Danish Immigration Service, Rohingya refugees in Bangladesh and Thailand, May 2011, 1/2011, available at:

[accessed 10 October 2017]

[4] Equal Rights Trust, Equal Only in Name: The Human Rights of Stateless Rohingya in Malaysia, October 2014, available at:

[accessed 10 October 2017]

[5] Equal Rights Trust, Equal Only in Name: The Human Rights of Stateless Rohingya in Malaysia, October 2014, available at:

 [accessed 10 October 2017]

[6] Danish Immigration Service, Rohingya refugees in Bangladesh and Thailand, May 2011, 1/2011, available at:

[accessed 10 October 2017]

[7] Danish Immigration Service, Rohingya refugees in Bangladesh and Thailand, May 2011, 1/2011, available at:

[accessed 10 October 2017]

[8] Danish Immigration Service, Rohingya refugees in Bangladesh and Thailand, May 2011, 1/2011, available at:

[accessed 10 October 2017]

[9] The Stateless Rohingya, Rohingya Holidays, available at: http://www.thestateless.com/2012/08/rohingya-holidays.html [accessed 10 October 2017]

[10] The Stateless Rohingya, Rohingya Holidays, available at: http://www.thestateless.com/2012/08/rohingya-holidays.html [accessed 10 October 2017]

[11] The Stateless Rohingya, Rohingya clothing, available at: http://www.thestateless.com/2012/09/rohingya-clothes-dress.html [accessed 10 October 2017]

[12] The Stateless Rohingya, Rohingya Name & Marriage, available at: http://www.thestateless.com/2012/08/name-marriage.html [accessed 10 October 2017]

[13] Farzana, K. F. (2011). Music and Artistic Artefacts: Symbols of Rohingya Identity and Everyday Resistance in Borderlands. ASEAS – Austrian Journal of South-East Asian Studies, 4(2), 215-236. Available at:

[accessed 10 October 2017]

[14] The Stateless Rohingya, Rohingya Music & Songs, available at: http://www.thestateless.com/2012/08/rohingya-music-song.html [accessed 10 October 2017]

[15] The Stateless Rohingya, Rohingya Food, available at: http://www.thestateless.com/2012/08/rohingya-food.html [accessed 10 October 2017]

დაიჯესტი – მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა – 24-30 სექტემბერი

გერმანიაში მძღოლებს მანქანის მართვისას სახის ნაწილობრივ ან მთლიანად დაფარვა აეკრძალათ – შეზღუდვა ავტოსაგზაო მოძრაობის შესახებ კანონის გამკაცრებას მოყვა. კანონის მოთხოვნის დარღვევის შემთხვევაში, მძღოლს 60 ევროს ოდენობის ჯარიმა ემუქრება. შეზღუდვის დაწესების მიზეზად კანონმდებლებმა სიჩქარის გადაჭარბების ან სხვა შემთხვევის დროს მძღოლის იდენტიფიცირების პრობლემა დაასახელეს. მათი განმარტებით, საჭესთან მჯდომი მძღოლის სახე ადვილად გასარჩევი უნდა იყოს. კანონის გამკაცრების შესახებ უკმაყოფილება გერმანიაში მუსლიმთა ცენტრალური საბჭოს ხელმძღვანელმა ნურჰან სოიკანმა გამოთქვა. მისი განმარტებით, „კანონი მკაცრდება იმ მიმართულებით, სადაც ამის საჭიროება არ არის. არც ერთი ავტოსაგზაო შემთხვევა არ ყოფილა დაფიქსირებული, სადაც დამნაშავე ჩადრიანი ან ხიჯაბიანი მძღოლი იყო“. 2017 წლის დასაწყისში, გერმანიის პარლამენტმა მხარი დაუჭირა კანონპროექტს, რომელიც სახელმწიფო დაწესებულებებში, სასამართლოსა და სამხედრო სამსახურში ქალებს ხიჯაბის და ჩადრის ტარებას უკრძალავდა.[1]

თალიბანმა აშშ-ის თავდაცვის მდივნის მოკვლა სცადა – ავღანეთის აეროპორტზე სარაკეტო იერიშზე პასუხისმგებლობა სამხედრო მოძრაობა „თალიბანმა“ აიღო. „თალიბანის“ მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, დაბომბვის დროს მთვარი სამიზნე, აშშ-ის თავდაცვის მდივანი, ჯეიმს მეტისი იყო. ქაბულის აეროპორტზე თავდასხმა მას შემდეგ განხორციელდა, რაც ავღანეთში აშშ-ის თავდაცვის მდივანი ჩავიდა. ავღანეთის დედაქალაქის აეროპორტის სიახლოვეს რამდენიმე რაკეტის აფეთქების შედეგად არავინ დაშვებულა. სარაკეტო იერიშის შემდეგ აეროპორტში ყველა ფრენა გადაიდო და ევაკუაცია გამოცხადდა. გავრცელებული ცნობით, აეროპორტისა და მისი მიმდებარე ტერიტორიის მიმართულებით 30-მდე რაკეტა გაუშვეს.[2]

საუდის არაბეთის მოქალაქე ქალებს 2018 წლიდან ავტომანქანის მართვის უფლება მიენიჭებათ – საუდის არაბეთის მეფის აღნიშნულ განკარგულებას პარლამენტი უახლოეს ერთ თვეში დაამტკიცებს, კანონი კი 2018 წლიდან ამოქმედდება. საუდის არაბეთი ერთადერთი სახელმწიფო იყო მსოფლიოში, სადაც ქალს საჭესთან დაჯდომა ეკრძალებოდა. კანონის დარღვევის შემთხვევაში, მათ აქამდე რამდენიმე წლით თავისუფლების აღკვეთას უსჯიდნენ.[3]

Human Rights Watch მიანმარის შეიარაღებულ ძალებს როჰინჯების მიმართ კაცობრიობის წინააღმდეგ დანაშაულის ჩადენაში ადანაშაულებს – „სამხედროები აიძულებდნენ დეპორტაციას, კვლავდნენ, აუპატიურებდნენ და დევნიდნენ მუსლიმ როჰინჯებს რაქჰაინის შტატის ჩრდილოეთით, რამაც მასობრივი გადაადგილება და ურიცხვი სიკვდილი გამოიწვია“, – ნათქვამია ორგანიზაციის მიერ გავრცელებულ ინფორმაციაში.

ორგანიზაცია გაეროს უშიშროების საბჭოს და დაინტერესებულ ქვეყნებს მოუწოდებს სასწრაფოდ დაუწესონ სანქციები და იარაღის ემბარგო მიანმარის შეიარაღებულ ძალებს. ასევე ქვეყნის ხელისუფლებამ უზრუნველყოს ჰუმანიტარული ორგანიზაციების წვდომა დაზარალებულ ხალხთან. სტატიაში ხაზგასმულია, რომ უშიშროების საბჭომ უნდა განიხილოს სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოში პასუხისმგებელი პირების მართლმსაჯულების წინაშე წარდგენის ზომები.

მიანმარელი როჰინჯების რიცხვმა კი, რომელთაც გასული ერთი თვის განმავლობაში ბანგლადეშს შეაფარეს თავი, უკვე 436 ათასს გადააჭარბა. ლტოლვილთა საკითხებში გაეროს უმაღლესი კომისარი, ედრიან ედვარდსი ბანგლადეშში ჰუმანიტარული დახმარების გაორმაგების მოწოდებით გამოდის.

რაქჰაინის შტატში ვითარება 25 აგვისტოდან გამწვავდა, მას შემდეგ რაც მოძრაობა „როჰინჯას“ გადარჩენის არაკანულმა არმიამ პოლიციის 30-მდე პუნქტზე თავდასხმა განახორციელა. დღეისათვის ბანგლადეშში 800 ათასზე მეტი მუსლიმი როჰინჯა ცხოვრობს.[4]

ბაქოში სექსუალური უმცირესობების წარმომადგენლების წინააღმდეგ რეიდები ჩატარდა – ერთერთი ლგბტ აქტივისტი იხსენებს, რომ რამდენიმე საათის განმავლობაში, სამართალდამცველებმა ათობით პირი დააკავეს, ზოგიერთი მათგანი ქრთამის სანაცვლოდ მალევე გაათავისუფლეს. უფლებადამცველების მონაცემებით, სულ 100-მდე ადამიანი დააკავეს. აზერბაიჯანის შინაგან საქმეთა სამინისტროს პრესსამსახურის ხელმძღვანელი ეხსან ზახიდოვი რეიდის ჩატარებას ადასტურებს, თუმცა ქრთამის აღებასთან დაკავშირებით გავრცელებულ ინფორმაციას კატეგორიულად უარყოფს. მისი თქმით, დაკავებები ბაქოს მცხოვრებლების საჩივრების საფუძველზე მოხდა.[5]

ქურთისტანის რეფერენდუმი – ისტორიული მნიშვნელობის რეფერენდუმი ახლო აღმოსავლეთში. ერაყის ქურთისტანის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემთხვევაში, ქურთებს, ისტორიაში პირველად, საკუთარი სახელმწიფო ექნებათ. საყოველთაო გამოკითხვის შემდეგ ოფიციალური შედეგები ჯერ არ გამოცხადებულა, თუმცა ერბილში უკვე სახალხო ზეიმია. თურქეთში კი ერაყის ქურთისტანს სანქციებით და საზღვრის ჩაკეტვით ემუქრებიან. მწვავეა საერთაშორისო გამოხმაურებაც. ევროკავშირი და ოფიციალური ვაშინგტონი ერაყის ტერიტორიულ მთლიანობას მხარს უჭერენ და ხაზს უსვამენ, რომ რეფერენდუმის ჩატარების დრო არასწორად შეირჩა.

რეფერენდუმის მიმდინარეობისას ამომრჩეველთა აქტივობამ 72,16% შეადგინა. მაღალი აქტივობის გამო, საარჩევნო უბნებზე ხმის მიცემის პროცედურა ერთი საათით გახანგრძლივდა. სულ 6800-ზე მეტი საარჩევნო უბანი იყო გახსნილი. ერაყის საზღვრებს გარეთ მცხოვრებ ამომრჩევლებს ხმის მიცემა სპეციალურ ვებგვერდზე შეეძლოთ. ხმის მიცემის უფლება ქურთისტანის ავტონომიაში, ასევე ერაყის ხელისუფლებასა და ქურთებს შორის სადავო ტერიტორიებზე რეგისტრირებულ მოქალაქეებს ჰქონდათ – სულ ხუთ მილიონზე მეტ ამომრჩეველს. ერაყის ხელისუფლება რეფერენდუმს არაკონსტიტუციურად მიიჩნევს და მის შედეგებს არ აღიარებს. რეფერენდუმის წინასწარი შედეგების გამოცხადებამდე ერაყის მთავრობამ ქურთებთან სადავო რეგიონებში სამხედრო დანაყოფები განათავსა.

რეფერენდუმის ლეგიტიმურობას აშშ არ აღიარებს. „რეფერენდუმი და მისი შედეგები ლეგიტიმაციას მოკლებულია და ჩვენ კვლავ ვუჭერთ მხარს ერთიან, ფედერალურ, დემოკრატიულ და აყვავებულ ერაყს“, – განაცხადა რექს ტილერსონმა. ვაშინგტონმა ასევე მოუწოდა მხარეებს, მათ შორის ერაყის მეზობლებს, შეინარჩუნონ სიმშვიდე და რეფერენდუმის შემდეგ უარი თქვან ძალის გამოყენებაზე.

რეფერენდუმის შემდეგ ერაყის ცენტრალური ხელისუფლება ავტონომიურ რეგიონზე ზეწოლას აძლიერებს. სადავო ტერიტორიებზე შესაძლოა სამხედრო ძალები გაგზავნონ. სამხედრო ჩარევის შემთხვევაში, ქურთისტანი წინააღმდეგობის გასაწევად მზადყოფნას აცხადებს. შექმნილი კრიზისის დასაძლევად, ერაყის ქურთისტანის ლიდერი ოფიციალურ ბაღდადს ერაყიდან გამოყოფის პროცესის დროებით შეჩერებას სთავაზობს. ბაღდადი ამ თემაზე მოლაპარაკებას გამორიცხავს. ერაყის ხელისუფლებამ ქურთისტანის ქალაქების, ერბილისა და სულაიმანიას აეროპორტებიდან საერთაშორისო ფრენები აკრძალა. „ადგილობრივი დროით 29 სექტემბრის 18:00 საათიდან ერბილისა და სულაიმანიას აეროპორტებში ავიარეისების მიღება და გაშვება შეიზღუდა შემდგომ შეტყობინებამდე. გამონაკლისია მხოლოდ ერაყული ავიახაზების შიდა რეისები“, – ნათქვამია ერაყის სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს მიერ გავრცელებულ განცხადებაში.

ერაყის თავდაცვის სამინისტრო ირანთან და თურქეთთან კოორდინაციით ერაყის ქურთისტანის სასაზღვრო პოსტებზე კონტროლის დაწესებას გეგმავს. ბაღდადში ამბობენ, რომ ქურთისტანის ტერიტორიაზე არსებულ სასაზღვრო გამშვებ პუნქტებზე კონტროლის დასაწესებლად სამი სამხედრო კოლონა გაიგზავნება. ერაყის მთავრობის გადაწყვეტილების მიუხედავად, ქურთისტანის რეგიონული ხელისუფლება სასაზღვრო პოსტებზე კონტროლის დათმობას არ აპირებს.

თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო მოქალაქეებს მოუწოდებს, ერაყის ქურთისტანის ტერიტორია დატოვონ. შესაბამისი რეკომენდაცია უწყებამ ერაყის ავტონომიურ რეგიონში დამოუკიდებლობის შესახებ მიმდინარე რეფერენდუმთან დაკავშირებით გამოსცა. რეფერენდუმამდე ორი დღით ადრე, თურქეთის პარლამენტმა რიგგარეშე სხდომაზე კიდევ ერთი წლით გაახანგრძლივა ერაყსა და სირიაში თურქეთის შეიარაღებული ძალების გამოყენების ნებართვა.[6]

ისლამურმა სახელმწიფომ ალ-ბაღდადის აუდიო მიმართვა გაავრცელა – 46-წუთიანი მიმართვა ჯიჰადისტებთან დაკავშირებულმა სააგენტომ გაავრცელა. აუდიოჩანაწერში აბუ ბაქრ ალ-ბაღდადი სირიასა და ერაყზე, ასევე აშშ-სა და იაპონიის მიმართ ჩრდილოეთ კორეიდან არსებულ საფრთხეებზე საუბრობს. ჯიჰადისტების ლიდერის ბოლო აუდიომიმართვა 2016 წლის ნოემბრის დასაწყისში გამოქვეყნდა. 2017 წლის 16 ივნისს რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ ალ-ბაღდადი ავიაიერიშის შედეგად მოკლეს.[7]

ანგელა მერკელი მეოთხე ვადით აირჩიეს – გერმანიაში არჩევნები დასრულდა. პირველ ადგილზე გასული „ქრისტიან დემოკრატიული“ კავშირის ლიდერი, ანგელა მერკელი გერმანიის ახალი მთავრობის ფორმირებისთვის მზადყოფნას აცხადებს. „ჩვენ ყველაზე ძლიერი პარტია ვართ და ჩვენი ამოცანა მთავრობის ფორმირებაა. რა თქმა უნდა, ჩვენ იმედი გვქონდა უკეთესი შედეგების“, – აღნიშნა მერკელმა მხარდამჭერებთან შეხვედრის დროს. ანგელა მერკელის მეთაურობით „ქრისტიან დემოკრატიული კავშირი“ 32.9%-ით გერმანიის პარლამენტის არჩევნებში ლიდერობს.

გამარჯვების მიუხედავად, პარტიამ 1949 წლის შემდეგ ყველაზე ცუდი შედეგი აჩვენა. შესაძლოა ამომრჩევლებმა მსგავსი რეაგირება ლტოლვილებთან დაკავშირებით მერკელის „ღია კარის“ პოლიტიკაზე მოახდინეს, რომლის შედეგად გერმანიაში მილიონზე მეტი მიგრანტი ჩავიდა. ანგელა მერკელს სავარაუდო კოალიციური პარტნიორები ჯერჯერობთ არ დაუსახელებია. „ქრისტიან დემოკრატიულ კავშირთან“ სამთავრობო ალიანსის სურვილი უკვე გამოთქვეს „მწვანეებმა.“

გერმანიის „სოციალ-დემოკრტიულმა“ პარტიამ, რომელსაც მარტინ შულცი ხელმძღვანელობს, არჩევნებში 20.8% აიღო. შულცმა და პარტიის სხვა ლიდერებმა უკვე აღნიშნეს, რომ სოციალ-დემოკრატები სამთავრობო ალიანსში შესვლას არ გეგმავენ და დემოკრატიის გასაძლიერებლად ოპოზიციაში წავლენ. „ჩვენს მთავარ ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის ფედერალურ მიწაზე დამარცხების შემდეგ, ჩვენ ბუნდესტაგის არჩევნებშიც წავაგეთ“, – განაცხადა შულცმა პარტიის შტაბში და არჩევნების დღეს გერმანიის „სოციალ-დემოკრატებისთვის“ მძიმე დღე უწოდა.

ბუნდესტაგში მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ პირველად შედის ულტრამემარჯვენე პარტია „ალტერნატივა გერმანიისთვის“, რომელიც მიგრაციული პოლიტიკის გამკაცრების ინიციატივით გამოდის, არ ემხრობა ევროს და რუსეთისთვის სანქციების მოხსნა სურს. პარტიამ არჩევნებში 13% აიღო. აღსანიშნავია, რომ აღმოსავლეთ გერმანიაში ულტრამემარჯვენე პარტიას თითქმის 23%-მა მისცა ხმა. პარტიის ლიდერები ამბობენ, რომ მსგავს შედეგს თავადაც არ ელოდნენ და გერმანიაში „პოლიტიკური მიწისძვრა“ მოხდა.

საერთო ჯამში ბუნდესტაგში ექვსი პარტია შევიდა. მათ შორის „თავისუფალი დემოკრატები“, „მემარცხენეები“ და „მწვანეები.“ არჩევნების შედეგების თანახმად, გერმანიის პარლამენტში ადგილების რაოდენობა 709-მდე გაიზრდება, სკამების რაოდენობა კი შემდეგნაირად გადანაწილდება: „ქრისტიან დემოკრატიული კავშირი“ – 246 (ადრე 311), „სოციალ-დემოკრატები“ – 153, „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ – 94, „თავისუფალი დემოკრატები“ – 80, პოზიციები გაიმყარა „მემარცხენეების“ ფრაქციამ, რომელმაც 69 მანდატი მიიღო (ადრე 64), ფრაქცია „მწვანეები“ – 67 (ადრე 63).

შედეგების გამოცხადების შემდეგ, ანგელა მერკელს კოალიციური პარტნიორების ძებნა მოუწევს. უკვე ცნობილია, რომ ალიანსში არ მიიწვევენ ულტრამემარჯვენე პარტიას „ალტერნატივა გერმანიისთვის.“ გარდა ამისა, მერკელმა უნდა დაარწმუნოს მთელი ქვეყანა და შესაძლოა პარტიის ზოგიერთი წევრიც, რომ ყველაზე უკეთ უხელმძღვანელებს ქვეყანას. ეს იყო ხანგრძლივი და დამღლელი კამპანია. მართალია მერკელმა გაიმარჯვა, თუმცა შედეგი ტრიუმფით გამარჯვებას ნამდვილად არ ადასტურებს.

არჩევნების შედეგები ცხადყოფს, რომ ბუნდესტაგში მართვის სადავეების ასაღებად გამარჯვებულ „ქრისტიან დემოკრატების კავშირს“ კოალიცია მინიმუმ ორ პარტიასთან სჭირდება. შეიძლება გამოითქვას ვარაუდი, რომ გერმანიის კოალიციური მთავრობის ფორმირებას მერკელის პარტია „თავისუფალ დემოკრატებთან“ და „მწვანეებთან“ ერთად მოახდენს. მსგავსი თანამშრომლობის გამოცდილება აღნიშნულ პარტიებს უკვე აქვთ. მსგავსი კოალიცია არსებობს შლეზვიგ-ჰოლშტეინის ფედერალურ მიწაზე.

ისტორიაში 2017 წლის ბუნდესტაგის არჩევნები რამდენიმე მიზეზით შევა. პირველი, მიუხედავად იმისა, რომ ანგელა მერკელი გერმანიის კანცლერი მეოთხე ვადით გახდება, ეს მისი ყველაზე ცუდი შედეგია არჩევნებში. მეორე, „მემარჯვენე ნაციონალისტები“ ოფიციალურად გახდნენ გერმანიის პოლიტიკური ისტებლიშმენტის ნაწილი. ის, რაც ევროპის ბევრ ქვეყანაში დიდი ხანია ნორმა გახდა, ომის შემდგომ გერმანიაში წარმოუდგენელი იყო. ახლა უკვე ეს რეალობაა.

გერმანიაში ფედერალური არჩევნები ოთხ წელიწადში ერთხელ იმართება. 18 წელს ზემოთ ამომრჩეველთა რაოდენობა 61.5 მილიონს აღწევს. გერმანიის პარლამენტი შერეული სისტემით ფორმირდება. ადგილების ნახევარი ეკუთვნის ერთმანდატიან ოლქებში არჩეულ კანდიდატებს, რომლებმაც უბრალო უმრავლესობით მოიპოვეს გამარჯვება. ეს არის მაჟორიტარული სისტემით არჩევა. მანდატების მეორე ნახევარი კი ნაწილდება პარტიულ სიაში მოხვედრილ კანდიდატებზე იმის მიხედვით, თუ რამდენი ხმა აიღო პარტიამ არჩევნებზე.[8]

[1] Deutche Welle; German Bundesrat approves “burqa ban” for drives, beefs up road-race sanctions; By Jefferson Chase; 22.09.2017; available at: http://www.dw.com/en/german-bundesrat-approves-burqa-ban-for-drivers-beefs-up-road-race-sanctions/a-40642060

[2] CNN; Mattis target of failed Kabul airport rocket attack, Taliban says; By Euan McKirdy, Keith Allen and Ryan Browne; September 27, 2017; available at: http://edition.cnn.com/2017/09/26/politics/mattis-afghanistan/index.html

[3] AlJazeera; Saudi Arabia to allow women to drive; 27 September 2017; available at: http://www.aljazeera.com/news/2017/09/saudi-arabia-women-drive-170926190857109.html

[4] AlJazeera; HRW: Myanmar committing “crimes against humanity”; 26 September 2017; available at: http://www.aljazeera.com/news/2017/09/hrw-myanmar-committing-crimes-humanity-170926084344042.html

[5] The Guardian; Outcry as Azerbaijan police launch crackdown on LGBT community; By Shaun Walker; 28 September 2017; available at: https://www.theguardian.com/world/2017/sep/28/azerbaijan-police-crackdown-lgbt-community

[6] საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი; ახალი ამბები ქურთისტანის რეფერენდუმის შესახებ; 24-30 სექტემბერი; სტატიები ხელმისაწვდომია შემდეგ ბმულებზე: http://1tv.ge/ge/news/view/180934.html ; http://1tv.ge/ge/news/view/180775.html ; http://1tv.ge/ge/news/view/181452.html ; http://1tv.ge/ge/news/view/181426.html ; http://1tv.ge/ge/news/view/181007.html ; http://1tv.ge/ge/news/view/181460.html ; http://1tv.ge/ge/news/view/180606.html

[7] საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი; ე.წ. ისლამური სახელმწიფოს მებრძოლებმა აბუ ბაქრ ალ-ბაღდადის აუდიო მიმართვა გაავრცელეს; თამთა რუხაძე; 29.09.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://1tv.ge/ge/news/view/181288.html

[8] საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი; არჩევნები გერმანიაში – ბერლინი ახალი პოლიტიკური გადანაწილების მოლოდინში; გივი ბარამიძე; 25.09.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://1tv.ge/ge/news/view/180676.html

ბანგლადეში – ეთნიკური როჰინჯების მდგომარეობა – სექტემბერი, 2017

როჰინჯები წარმოადგენენ ინდო-არიული წარმოშობის ეთნიკურ უმცირესობას, რომლებიც ძირითადად ცხოვრობენ რაკხაინის პროვინციაში, დასავლეთ მიანმარში. მათი უმრავლესობა მუსლიმია, მცირე ნაწილი კი – ინდუიზმის მიმდევარი. როჰინჯები საუბრობენ ბენგალის დიალექტზე, რომელიც  ბანგლადეშში, ჩიტაგონგის რეგიონში გავრცელებული დიალექტის მსგავსია.[1] მათ მიანმარის მოქალაქეობა არ აქვთ, რადგან მათზე ვრცელდება კანონი, რომელიც მიანმარში ბრიტანეთის მმართველობის დასრულების შემდეგ ჩამოსახლებულ მიგრანტებს მოქალაქეობის მიღებას უზღუდავს. მიანმარი მათ ბანგლადეშის ტერიტორიიდან ჩამოსახლებულ ინდოელ მიგრანტებად აღიქვამს და ბენგალის თემს უწოდებს. მოქალაქეობის არქონის გამო როჰინჯას წარმომადგენლებს მიანმარში შეზღუდული აქვთ გადაადგილება, არ აქვთ ხმის მიცემის უფლება, ვერ იღებენ განათლებას და ვერ მსახურობენ საჯარო სამსახურში.

კონფლიქტი მიანმარში და როჰინჯების გადაადგილება ბანგლადეშში

მრავალი წელია მიმდინარეობს კონფლიქტი მიანმარში როჰინჯას წარმომადგენლებსა და სამთავრობო ძალებს შორის. პერიოდული სისხლისმღვრელი შეტაკებები მიმდინარეობს ბუდისტურ უმრავლესობასა და მუსლიმ უმცირესობას, ძირითადად როჰინჯებს შორის. მასშტაბური შეტაკებების შედეგად, მრავალი ეთნიკურად როჰინჯა იძულებული გახდა დაეტოვებინა ქვეყანა და მეზობელ სახელმწიფოებში ეძია თავშესაფარი.

1970-იანი წლებიდან როჰინჯების გადაადგილებას ბანგლადეშში რამდენიმე ეტაპი ჰქონდა. 1978 წელს დაახლოებით 200 000 როჰინჯა გადაადგილდა ბანგლადეშში მიანმარის არმიის მიერ ჩატარებული ოპერაცია – „ნაგამინის“ (Nagamin) შედეგად, თუმცა საერთაშორისო ზეწოლის შედეგად, მიანმარის მთავრობამ უმრავლესობა მათგანს, რომელიც გაქცეული იყო ბანგლადეშში, დართო დაბრუნების ნება.[2]

1991-92 წლებშიც მრავალი როჰინჯა გახდა იძულებული გადასულიყო ბანგლადეშში, რადგან ისინი იყვნენ იძულებითი შრომის, სიკვდილით დასჯის, წამებისა და გაუპატიურების მსხვერპლნი.

ბოლო ათწლეულების მანძილზე ყველაზე მასშტაბურ დაპირისპირებებს ადგილი ჰქონდათ 2012 წელს, როდესაც მუსლიმების მიერ ბუდისტი ქალის ჯგუფურად გაუპატიურების ბრალდებას დაპირისპირება მოჰყვა ბუდისტებსა და მუსლიმებს შორის, რის გამოც რეგიონში საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა.[3]

2016 წელს სისხლისღვრა როჰინჯას მხრიდან სასაზღვრო პოლიციაზე თავდასხმამ გამოიწვია. გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისის (გლუკი) მონაცემებით, დაპირისპირების შედეგად, დაახლოებით 74 000 ადამიანი გადავიდა რაკხაინიდან ბანგლადეშში. 2016 წლის ბოლოს, დაახლოებით, 490 000 ლტოლვილი იყო მიანმარიდან მეზობელ სახელმწიფოებში გადასული.[4]

2016 წელს თავშესაფრის მაძიებელთა დიდი ნაკადის ფონზე ბანგლადეშის მთავრობამ მიიღო გადაწყვეტილება მიანმართან საზღვრის ჩაკეტვის შესახებ. ნოემბერში, დამატებით განათავსა ბანგლადეშის სასაზღვრო პოლიცია და შეიყვანა გემები საზღვრის პატრულირებისთვის. ბანგლადეშის სასაზღვრო პოლიციის ინფორმაციით, მხოლოდ ნოემბერში, სულ ცოტა 2 320 როჰინჯა გააბრუნეს უკან მიანმარში, ხოლო დეკემბრის პირველ ნახევარში სულ ცოტა 2 400 ადამიანი.[5] გლუკის მიხედვით, იანვრისა და სექტემბრის შუალედში დაახლოებით 3 487 როჰინჯა გააბრუნა ბანგლადეშის მთავრობამ უკან, 2015 წლის იმავე პერიოდში ეს რიცხვი 4 719-ს უდრიდა.[6]

ახალი სისხლისმღვრელი შეტაკებები დაიწყო 2017 წლის აგვისტოში, როცა ორგანიზაციის „არკან როჰინჯას ხსნის არმია“ წევრები მიანმარის სამხედრო ბაზაზე შეიჭრნენ. აღნიშნულის პასუხად, მიანმარის ხელისუფლებამ განახორციელა ანტიტერორისტული ოპერაცია, რამაც წარმოშვა თავშესაფრის მაძიებელი როჰინჯების ახალი ნაკადი.

კონფლიქტის გაღვივების შემდეგ, ცნობილი გახდა, რომ როჰინჯების დასახლება გადაწვეს. უფლებადამცველმა ორგანიზაციამ „Human RightsWatch“ სატელიტური გამოსახულებები გამოაქვეყნა, სადაც ჩანს, რომ როჰინჯებით დასახლებულ ერთ-ერთ სოფელში 700 შენობა არის დამწვარი.[7]

აღნიშნული დაპირისპირებების შედეგად, ბანგლადეშში გადაადგილებული მიანმარელები შეიძლება დაიყოს 3 კატეგორიად:

1) ლტოლვილების ნაკადი 1990-იან წლებში. გლუკის მონაცემებით 33 000 დარეგისტრირებული ლტოლვილი ცხოვრობს ლტოლვილთა ორ ბანაკში (კუტუპალონგსა და ნეიპარაში);

2) 70 000-ზე მეტი როჰინჯა გადავიდა ბანგლადეშში 2016-2017 წლებში მიმდინარე ქმედებების შედეგად, რომლებსაც ახალი ნაკადის ლტოლვილებად მოიხსენიებენ;

3) დაახლოებით 200 000 – 500 000 როჰინჯა, რომლებსაც არ გააჩნიათ არანაირი დოკუმენტი და რომლებიც გადავიდნენ ბანგლადეშში სხვადასხვა დროს. ისინი ცხოვრობენ გარეთ სხვადასხვა დასახლებაში და ადგილობრივ სოფლებში და ბოლო დრომდე ხელი არ მიუწვდებოდათ ჰუმანიტარულ დახმარებაზე.[8]

ამასთანავე აღსანიშნავია, რომ ბანგლადეში არ არის ლტოლვილთა სტატუსის შესახებ 1951 წლის ჟენევის კონვენციისა და 1967 წლის ოქმის მხარე.

როჰინჯების მდგომარეობა ბანგლადეშში

„Amnesty International“-ის ცნობით, როჰინჯები ბანგლადეშში არიან მოქალაქეობის არმქონენი. 1992 წლიდან ბანგლადეშის ხელისუფლება უარს ამბობს დაარეგისტრიროს იძულებით გადაადგილებული როჰინჯების ახალი ნაკადი ლტოლვილებად, იმ მიზეზით, რომ აიცილოს შემდგომი ნაკადების შედინება ქვეყანაში. ათი ათასობით როჰინჯა ცხოვრობს კოკს ბაზარის (Cox’s Bazar) რამდენიმე არაფორმალურ ბანაკში, მათ შორის ლედასა და კუტუპალონგის დროებით ბანაკში (KMC), დანარჩენები კი დასახლდნენ ადგილობრივ სოფლებსა და ქალაქებში.

ოფიციალური დახმარების მიღებამდე პირველადი საკვებისა და თავშესაფრის საჭიროების დაკმაყოფილება ხდებოდა საგანგებო რეჟიმში, ქვეყანაში უკვე არსებული როჰინჯელი ლტოლვილებისა და ადგილობრივი ბანგლადეშელი მაცხოვრებლების მიერ, რომლებიც წარმოადგენდნენ რეაგირების პირველ ხაზს. ბევრმა ახალი ნაკადის ლტოლვილმა როჰინჯამ იპოვა თავისი ოჯახის წევრები ან ყოფილი მეზობლები, რომლებიც უკვე ცხოვრობდნენ ოფიციალურ ბანაკებში ან დროებით თავშესაფრებში, ამან კიდევ უფრო დაამძიმა ისედაც რთული მდგომარეობა შეზღუდული საცხოვრებელი ადგილებისა და რესურსების მხრივ. „International Refugee“-ის ცნობით, ბანგლადეშელი ხალხი სოლიდარობას უცხადებს როჰინჯებს მიანმარიდან, ეხმარება ახალ ჩასულებს და ცხოვრობს მათთან მშვიდობიანად, მაგრამ დიდმა რაოდენობამ შექმნა დაძაბულობა და პოლიტიკური ოპოზიცია. როჰინჯები ხშირად აღიქმებიან, როგორც არალეგალური მიგრანტები, რომლებიც ადგილობრივ მოსახლეობას ართმევენ სამუშაო ადგილებს. მთავრობის მხრიდან ბევრი როჰინჯა, რომელიც ცხოვრობს კოკს ბაზარის და ტეკნაფის (Teknaf) სანაპიროზე, აღიქმება ტურისტული ინდუსტრიის განვითარებისთვის ხელისშემშლელ ფაქტორად.

ხელისუფლება როჰინჯელ ლტოლვილებს არ რთავს ქვეყანაში ლეგალურად მუშაობის ნებას, თუმცა, გადაადგილების შეზღუდვების მიუხედავად, ზოგიერთი ლტოლვილი არალეგალურად მუშაობს. დოკუმენტების არმქონე როჰინჯებიც ასევე არალეგალურად მუშაობენ.

რელიგიისა და რწმენის თავისუფლების საკითხებში სპეციალურმა მომხსენებელმა ბანგლადეშის შესახებ 2016 წლის ანგარიშში აღნიშნა, რომ როჰინჯებს ძირითადად აქვთ ისლამის კონსერვატიული გაგება, რის გამოც მოსახლეობის ნაწილში ისინი ეჭვს იწვევენ.[9]

დოკუმენტების არმქონე როჰინჯები ბანგლადეშში

„Amnesty International“-ის ცნობით, დოკუმენტების არმქონე როჰინჯები ცხოვრობენ ექსტრემალურად ცუდ პირობებში, შეზღუდული წვდომა აქვთ საკვებზე, წყალსა და ბაზისურ მომსახურებებზე. დასაქმების შეზღუდული შესაძლებლობიდან გამომდინარე, ზოგიერთი მიმართავს არალეგალურ ქმედებებს, როგორიცაა ნარკოტიკებით ვაჭრობა ან ტრეფიკინგი, ბევრი როჰინჯა არარეგულარულად მოგზაურობს ბანგლადეშიდან სხვა ქვეყანაში საარსებო წყაროების საძებნელად. დოკუმენტების არმქონე როჰინჯები ასევე ცხოვრობენ მუდმივ შიშში, რადგან ბანგლადეშის საემიგრაციო კანონის, კერძოდ 1946 წლის უცხოელთა აქტის მიხედვით, ქვეყანაში არალეგალური შესვლა ისჯება ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთით.[10] ამიტომაც ბევრ როჰინჯას არ სურს არაფორმალური ბანაკების დატოვება სამუშაოს ან საკვების საძებნელად.

2014 წელს ბანგლადეშის მთავრობამ გამოაცხადა ახალი ეროვნული სტრატეგია დოკუმენტების არმქონე როჰინჯებისთვის, რომელიც ორიენტირებული იყო მათ ბაზისურ ჰუმანიტარულ საჭიროებებზე, საზღვრის მართვის გაძლიერებასა და მიანმარის მთავრობასთან შეთანხმების მიღწევაზე. 2016 წელს ბანგლადეშის მთავრობამ ჩაატარა დოკუმენტების არმქონე როჰინჯების აღწერა, მთავრობის თქმით, აღწერის შედეგად მოხდება დოკუმენტების არმქონე როჰინჯების გაუმჯობესებული წვდომა მომსახურებებზე და მათ მიენიჭება  საბაზისო იურიდიული სტატუსი. მაისში მთავრობამ დააფინანსა გამოკითხვა 6 რეგიონში, სადაც როჰინჯები ყველაზე მეტად არიან  დასახლებულები. ცნობიერების ამაღლების კამპანიის ფარგლებში, მთავრობამ განაცხადა, რომ აღნიშნული გამოკითხვა გამოყენებული იქნება დოკუმენტების არმქონე როჰინჯებისთვის ხელმისაწვდომი მომსახურებების გასაუმჯობესებლად. აღნიშნული გამოკითხვა იყო ნებაყოფლობითი, არ იწვევდა ლტოლვილის სტატუსის მინიჭებას და არ იქნებოდა გამოყენებული იძულებითი რეპატრიაციისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ აღწერა შეფასდა პოზიტიურ ნაბიჯად, რომელიც გააუმჯობესებდა ყველა ლტოლვილი როჰინჯას წვდომას საბაზისო მომსახურებებზე, კრიტიკა მაინც გამოითქვა მის წინააღმდეგ. ათი ათასობით როჰინჯამ თავი აარიდა ამ აღწერას, რადგან მათი აზრით, საბოლოოდ ეს გამოკითხვა მათი მიანმარში გაბრუნების საწინდარი იქნებოდა. ასევე, გაურკვეველი რაოდენობით, როჰინჯებისა და ბანგლადეშელი მშობლების შვილები შერეული ოჯახებიდან ჩაითვალნენ დოკუმენტების არმქონე ლტოლვილებად, მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართლის მიხედვით ისინი უფლებამოსილნი იყვნენ ჰქონოდათ ბანგლადეშის მოქალაქეობა.[11]

ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ ბანგლადეშში ადამიანის უფლებების შესახებ 2017 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ დოკუმენტების არმქონე მოსახლეობის წევრებს არ აქვთ სამართლებრივი დაცვა და ზოგჯერ მათ აკავებდნენ უსაფრთხოების ძალები ან სხვადასხვა ჯგუფები იმ მოტივით, რომ როჰინჯები იყვნენ პასუხისმგებლები სამხრეთ-აღმოსავლეთ ბანგლადეშში რიგი კრიმინალური და ტერორისტული აქტების განხორციელებაში. აღნიშნულ ანგარიშში მაგალითად მოყვანილია მაისში განხორციელებული ქმედებები, კერძოდ ნეიაპარას ოფიციალურ ბანაკთან ახლოს განლაგებულ უსაფრთხოების ძალებზე განხორციელებული თავდასხმის საპასუხოდ, ხელისუფლებამ დააკავა და დაკითხა ხუთი ლტოლვილი როჰინჯა, მათ შორის ერთ-ერთი იყო მოხალისე არასამთავრობო ორგანიზაციაში.[12]

ახალი ნაკადის ლტოლვილები

„Amnesty International“-ის ცნობით, პირველ ეტაპზე მთავრობამ უარი განაცხადა მიეწოდებინა დახმარება ახალი ნაკადის ლტოლვილებისთვის, რათა არ შეექმნა წამახალისებელი ფაქტორი. საერთაშორისო სადამხმარებლო სააგენტოებმა ფორმალურად მოითხოვეს მთავრობისგან რომ შეეფასებინათ ახალი ნაკადის ლტოლვილების საჭიროებები და დახმარებოდნენ მათ, თუმცა, მათ წინააღმდეგობა შეხვდათ ამ მხრივ, თუმცა, დეკემბრის შემდეგ მთავრობამ არაფორმალურად შეამსუბუქა აღნიშნული შეზღუდვები დახმარებებზე. მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის (IOM) ცნობით, ახალი ნაკადის ლტოლვილები უზრუნველყვეს საბაზისო დახმარებით, მათ შორის ტანსაცმლითა და პლედებით. მთავრობამ სხვა სადამხმარებლო სააგენტოებსაც შეატყობინა, რომ მათ შეუძლიათ დაეხმარონ ახალი ნაკადის ლტოლვილებს, თუმცა წამახალისებელი ფაქტორის თავიდან ასაცილებლად, მთავრობას არ სურს ოფიციალურად დართოს დახმარების ნება.[13] აღნიშნული შეზღუდვები დახმარებაზე მნიშვნელოვნად შემცირდა 2017 წლის იანვრიდან, თუმცა საბოლოოდ მაინც არ აღმოფხვრილა.[14]

დახმარებაზე წვდომის გარეშე ბევრი ახალი ნაკადის ლტოლვილი ცხოვრობს ექსტრემალურად მძიმე მდგომარეობაში და გადარჩენის ზღვარზე. კოკს ბაზარი ბანგლადეშში ისედაც არის ერთ-ერთი უღარიბესი რეგიონი და ახალი ნაკადის დიდმა რაოდენობამ შეზღუდა ადგილობრივი თემის რესურსები. მიუხედავად აკრძალვისა, ათი ათასობით ლტოლვილმა ახალი ნაკადიდან დაიწყო თავშესაფრების მშენებლობა ტალახის, თოკების, ბამბუკებისა და ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ გადაცემული პლასტმასის ნაჭრებისგან. ხშირად ეს ნაგებობები არის მყიფე, ზაფხულში ცხელი და მოწყვლადი ძლიერი ქარის ან წვიმის დროს. წყლისა და სანიტარული სისტემის განუვითარებლობამ ახალ დასახლებებში გაზარდა ჯანმრთელობის რისკები.

ახალი ნაკადის ლტოლვილებიდან ბევრი არის ჯანმრთელობის მხრივ რთულ მდგომარეობაში და საჭიროებს სასწრაფო სამედიცინო დახმარებას. სამედიცინო კუთხით ყველაზე გახშირებული პრობლემები ჩასვლისას არის დეჰიდრატაცია, დიარეა, სიცხე, პნევმონია, ხველა და დერმატოლოგიური დაავადებები.

ახალი ნაკადიდან ზოგიერთისთვის ხელმისაწვდომი იყო სამედიცინო კლინიკა კოკს ბაზარში, თუმცა, ადგილობრივი კლინიკების მონიტორინგს ახორციელებს ბანგლადეშის საზღვრის დაცვის პოლიცია, ზოგიერთმა როჰინჯამ „Amnesty International“-თან საუბრისას აღნიშნა, რომ დაკავებისა და დეპორტაციის შიშით ისინი არ ცდილობენ სამედიცინო დახმარების მიღებას.[15]

„Refugees International“-ის მიერ ბანგლადეშში როჰინჯების მდგომარეობის შესახებ 2017 წლის მოხსენებაში აღნიშნულია, რომ საკვები წარმოადგენდა უპირველეს საზრუნავს ლტოლვილების ახალი ნაკადისთვის. მსოფლიო სასურსათო პროგრამა (WFP) ყოველ 2 კვირაში აწვდიდა ყოველ ოჯახს 25კგ ბრინჯს, თუმცა ამისა და სხვა არასამთავრობო ორგანიზაციების დახმარებების მიუხედავად, ახალი ნაკადის ლტოლვილები მოკლებულნი არიან საარსებო წყაროებს და განაგრძობენ ცდებს საკმარისი საკვების მოსაპოვებლად.

მსოფლიო სასურსათო პროგრამას ოფიციალურ ბანაკებში, მთავრობის მიერ ლტოლვილებად აღიარებული პირებისთვის აქვს ელექტრონული ვაუჩერის პროგრამა, სადაც ირიცხება გარკვეული რაოდენობის თანხა, რომლის დახარჯვაც ლტოლვილებს შეუძლიათ სპეციალურ ადგილობრივ მაღაზიებში, ლტოლვილებისთვის მეტი არჩევანის უზრუნველსაყოფად. მსოფლიო სასურსათო პროგრამას სურს აღნიშნული პროგრამის გაფართოება, დოკუმენტების არმქონე და ახალი ნაკადის ლტოლვილების დასახმარებლად, თუმცა, ანგარიშის მომზადების დროისთვის ბანგლადეშის მთავრობისგან ჯერ კიდევ არ იყო თანხმობა აღნიშნულ საკითხზე.[16]

2016 წლის აგვისტოში, მთავრობამ და გლუკმა უზრუნველყვეს დროებითი დაცვა და საბაზისო დახმარება 32 967 დარეგისტრირებული ლტოლვილი როჰინჯასთვის, რომლებიც იყვნენ მიანმარიდან და ცხოვრობდნენ 2 ოფიციალურ ბანაკში (კუტუპალონგსა და ნეიაპარაში).[17]

ჯანდაცვაზე ხელმისაწვდომობა:

„Refugees International“-ის ცნობით, მარტის შუა რიცხვებში „Médicins Sans Frontiére (MSF)“-მა ბალუხალის ახალ ბანაკში გახსნა კლინიკა, ხოლო მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციამ – კუტუპალონგში, ასევე აღნიშნული ორგანიზაციის საავადმყოფო გაიხსნება ნოემბერში ლედაში.[18]

სასწრაფო დახმარების კუთხით, ერთ-ერთი ყველაზე პოზიტიური ნაბიჯი იყო თანამშრომლობა მთავრობასა და არასამთავრობო ორგანიზაციებს შორის იმუნიზაციის კამპანიის ჩატარების ფარგლებში. წითელას ეპიდემიისა და ქოლერას გავრცელების საფრთხის გათვალისწინებით, ხელისუფლება მჭიდროდ და სწრაფად მუშაობდა ათობით ათასი ადამიანისთვის. მთავრობამ ნება დართო ქვეყანაში ყველა ადამიანს, დოკუმენტის მქონესა თუ არმქონეს, მიეღო მკურნალობა, იგი მჭიდროდ მუშაობდა გაეროსა და არასამთავრობო ორგანიზაციებთან გადაუდებელი დახმარებისა და რეფერალური სისტემის ჩამოსაყალიბებლად.[19]

განათლებაზე ხელმისაწვდომობა:

ოფიციალურად აღიარებული ლტოლვილებისთვის განათლება ხელმისაწვდომია მერვე კლასამდე და საშუალო დასწრება არის 70-80%.[20] დოკუმენტების არმქონე ლტოლვილებისთვის არჩევანი გაცილებით შეზღუდულია. მათაც კი, ვინც ოფიციალურ ბანაკებში მიიღო განათლება, არ აქვთ შესაძლებლობა სამომავლოდ მიიღონ განათლება, რადგან მათ სერთიფიკატებს ბანგლადეშის მთავრობა არ აღიარებს. რამდენიმე მაგალითი არის, რომ ლტოლვილმა როჰინჯამ მიიღო უმაღლესი განათლება, თუმცა, ასეთი ფაქტები იშვიათია.

კრიზისამდე, გაეროს ბავშვთა ფონდმა (UNICEF) დროებით დასახლებებში დაიწყო პირველი საფეხურისა და წინა-სასკოლო სწავლების მიწოდება. კრიზისის დაწყებისთანავე აღნიშნული ძალისხმევა კიდევ უფრო გაიზარდა, დროებით დასახლებებში დაარსდა ბავშვისთვის უსაფრთხო სივრცეები და ბავშვთა დაცვის ქსელები, 2017 წლის ივნისში კოკს ბაზარში გაიხსნა გაეროს ბავშვთა ფონდის ოფისი.[21]

ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ ბანგლადეშში ადამიანის უფლებების შესახებ 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, მთავრობა დათანხმდა საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციებს, რომ არაფორმალურ განათლებაზე წვდომით უზრუნველეყოთ ბანაკებს გარეთ მყოფი ეთნიკურად როჰინჯა ლტოლვილები. მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობა არ რთავს ბანაკებს გარეთ მცხოვრებ ლტოლვილებს სკოლაში დასწრების ნებართვას, ზოგი მაინც ახერხებს ამას.[22]

ძალადობა:

„Refugees International“-ის ცნობით, 2016 წლის დეკემბერსა და 2017 წლის აპრილის შუალედში,  ოთხ დასახლებაში, სადაც ძირითადად არიან ახალი ნაკადის ლტოლვილები და დოკუმენტების არმქონე მიანმარელები, გენდერზე დაფუძნებული ძალადობის დაახლოებით 200-მდე შემთხვევა დაფიქსირდა ინტერ სექტორული საკოორდინაციო ჯგუფის მიერ.[23] ქალები და მოზარდი გოგონები განსაკუთრებულად მოწყვლადნი არიან სექსუალური ექსპლუატაციის მიმართ. „Amnesty International“-ის ცნობით, ძალიან მაღალია როგორც ადგილობრივი მოსახლეობის, ასევე სხვა ლტოლვილების მხრიდან როჰინჯა ქალებზე სექსუალური ძალადობის დონე. ეს ქმედებები დაუსჯელია ნაწილობრივ იმიტომ, რომ მსხვერპლები განიცდიან ფორმალურ სასამართლო სისტემაზე წვდომის ნაკლებობას.[24]

ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ბანგლადეშში ადამიანის უფლებების შესახებ ხაზგასმულია გლუკის სტატისტიკა, რომლის მიხედვითაც, იანვარიდან სექტემბრის პერიოდში, ორ ოფიციალურ ბანაკში გლუკმა დააფიქსირა სექსუალური და გენდერზე დაფუძნებული ძალადობის 168 ფაქტი, აქედან 129 ფაქტი იყო ოჯახური ძალადობის და 14 ფაქტი – გაუპატიურების.[25] მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის ივნისის მოხსენების მიხედვით, დასახლებებში მცხოვრები როჰინჯა ლტოლვილების 53.3% იყო ძალადობის მსხვერპლი, მათგან 50.5%-მა თქვა, რომ იყო ფიზიკური ძალადობის მსხვერპლი, 6.5% – სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი, 3.8% – ფსიქოლოგიური ძალადობის მსხვერპლი და 2.8%-მა განაცხადა, რომ მათ ჩამოართვეს სურსათი.[26]

ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშის მიხედვით, არარეგისტრირებული ლტოლვილი როჰინჯები, მათ შორის ტრეფიკინგის პოტენციური მსხვერპლები არიან განუსაზღვრელი დროით დაკავების რისკის წინაშე, იმის გამო, რომ მათ არ აქვთ დოკუმენტები.[27] ამავე წყაროზე დაყრდნობით, როჰინჯებისთვის მოქალაქეობის არქონა და დახმარებისა და სამსახურის ლეგალურად მიღების შეუძლებლობა ზრდის მათ მოწყვლადობას ტრეფიკინგის მიმართ. მიუხედავად იმისა, რომ წინა წლებისგან განსხვავებით ასეთი მიგრანტების ოდენობამ იკლო, ზოგიერთი როჰინჯა და ბანგლადეშელი მიგრანტი, რომელიც ნავით გადადის სამხრეთ აზიის ქვეყნებში, ექვემდებარება ექსპლუატაციას, როდესაც მათ არ აქვთ გამოსასყიდის გადახდის საშუალება და ამის სანაცვლოდ ებმებიან იძულებით შრომაში.

ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ ბანგლადეშში ადამიანის უფლებების შესახებ 2017 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ექსტრემისტულმა ორგანიზაციებმა, რომლებიც ამტკიცებენ თავიანთ კავშირს ალ-ქაიდასა და დაეშთან, გაზარდეს ქვეყანაში თავიანთი აქტივობები, როგორიცაა გახმაურებული თავდასხმები რელიგიურ უმცირესობებზე, მეცნიერებზე, უცხოელებზე, ადამიანის უფლებათა დამცველ აქტივისტებზე, LGBTI პირებზე და სხვა ჯგუფებზე. ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფების მიხედვით ამ ქმედებების საპასუხოდ მთავრობის ნაბიჯებმა გამოიწვია  გაუსამართლებლად ჩადენილი მკვლელობების, უკანონო დაკავების, გამოძალვის, წამებისა და ადამიანის უფლებების სხვა დარღვევების ფაქტების მატება.[28]

მთავრობის ქმედებები

ბანგლადეშის მთავრობა ცდილობს მოაგვაროს როჰინჯებთან დაკავშირებული პრობლემები ბანგლადეშში, თუმცა, ლტოლვილთა დიდი ნაკადი კიდევ უფრო ართულებს მდგომარეობას, რომელიც აღნიშნულ კრიზისამდეც არც თუ ისე სახარბიელო იყო ბანგლადეშში.

ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ როჰინჯების მიმართ მთავრობა აგრძელებს ეროვნული სტრატეგიის იმპლემენტაციას ექვს ძირითად ელემენტებში: საზღვრის მართვა, უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული საფრთხეების მართვა, ჰუმანიტარული დახმარება, მიანმართან გაძლიერებული ჩართულობა, შიდა კოორდინაცია როჰინჯების პრობლემებზე და დოკუმენტების არმქონე როჰინჯების აღწერა.[29]

2016 წლის სექტემბერში გაეროში ლტოლვილებთან დაკავშირებულ სამიტზე ბანგლადეშის მთავრობამ პირობა დადო, რომ გასცემდა საინფორმაციო ბარათებს, რომელიც უზრუნველყოფდა დაცვასა და წვდომას საბაზისო სერვისებზე, მათ შორის გადაადგილების თავისუფლებას, საარსებო წყაროებთან წვდომასა და ინფორმაციას განათლების მიღების შესაძლებლობებზე.

როჰინჯა ლტოლვილებისთვის საცხოვრებელთან დაკავშირებული პრობლემის გადაჭრის და ჰუმანიტარული სერვისების გაუმჯობესების მიზნით, მთავრობამ შეიმუშავა გეგმა, რომლის მიხედვითაც როჰინჯა ლტოლვილები უნდა გადასახლდნენ ბანგლადეშის ერთ-ერთ კუნძულ ტენგარ ჩარზე. ამ გეგმამ დიდი რეზონანსი გამოიწვია სხვადასხვა ორგანიზაციისა და აქტივისტის მხრიდან. გლუკის მხრიდან კრიტიკა დაიმსახურა ჯერ კიდევ  გეგმის პირველად, 2015 წელს გაჟღერებისას და ამბობდა, რომ ეს იყო „რთული და წინააღმდეგობრივი“ და რომ აღნიშნული გადასახლება უნდა მოხდეს მიგრანტების თანხმობის საფუძველზე.[30]

„Human Rights Watch“-ის აზიის განყოფილების უფროსის მოადგილემ ფილ რობერტსონმა განაცხადა, რომ აღნიშნული გეგმა ქმნიდა ჰუმანიტარული კატასტროფის საფრთხეს, მისი განცხადებით: „ბანგლადეში უნდა ეძებდეს როჰინჯების დაცვისთვის უკეთეს გზებს, ვიდრე იღებდეს სადამსჯელო გეგმებს, რომელიც მათ სიცოცხლეს აყენებს რისკის ქვეშ.“[31] „Human Rights Watch“-ის პოზიციით, ლტოლვილების გადასახლება აღნიშნულ კუნძულზე ჩამოართმევს მათ გადაადგილების თავისუფლების, საარსებო წყაროების, საკვებისა და განათლების უფლებას და დაარღვევს ბანგლადეშის მიერ ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართლის მიხედვით ნაკისრ ვალდებულებებს.[32]

[1] Amnesty International, The Rohingya: Fundamental rights denied (Index: ASA 16/005/2004), May 2004.

available at:

[accessed 8 September 2017]

[2] Amnesty International, The Rohingya: Fundamental rights denied (Index: ASA 16/005/2004), May 2004.

available at:

[accessed 8 September 2017]

[3] International Crisis Group (ICG), Myanmar Conflict Alert: Preventing communal bloodshed and building better relations , 12 June 2012, available at:

[accessed 8 September 2017]

[4] UNHCR GLOBAL REPORT. REGIONAL SUMMARIES. Asia and the Pacif. 2016. available at: http://www.unhcr.org/publications/fundraising/593e4c627/unhcr-global-report-2016-asia-pacific-regional-summary.html [accessed 8 September 2017]

[5] Amnesty International, ROHINGYA: PERSECUTED IN MYANMAR, NEGLECTED IN BANGLADESH (Index: ASA 16/5362/2016), October 2016. available at:

[accessed 7 September 2017]

[6] United States Department of State. Bureau of Democracy, Human Rights and Labor. Country Reports on Human Rights Practices for 2016.

available at: http://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/humanrightsreport/index.htm?year=2016&dlid=265532 [accessed 7 September 2017]

[7] Burma: Satellite Images Show Massive Fire Destruction. (2017, September 05). available at:  https://www.hrw.org/news/2017/09/02/burma-satellite-images-show-massive-fire-destruction [accessed 8 September 2017]

[8] United Nations High Commissioner for Refugees. (n.d.). UNHCR seeks equal treatment for all Rohingya in Bangladesh. Available at: http://www.unhcr.org/news/latest/2017/3/58cfac434/unhcr-seeks-equal-treatment-rohingya-bangladesh.html?query=rohingya [accessed 8 September 2017]

 

[9] Human Rights Council. Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief on his mission to Bangladesh. January 2016. available at:

[accessed 7 September 2017]

[10] THE FOREIGNERS ACT, 1946. (ACT NO. XXXI OF 1946). Article 14. available at:

[accessed 7 September 2017]

[11] Amnesty International, ROHINGYA: PERSECUTED IN MYANMAR, NEGLECTED IN BANGLADESH (Index: ASA 16/5362/2016), October 2016. available at:

[accessed 7 September 2017]

[12] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Bangladesh, 3 March 2017, available at:

[accessed 8 September 2017]

[13] Amnesty International, ROHINGYA: PERSECUTED IN MYANMAR, NEGLECTED IN BANGLADESH (Index: ASA 16/5362/2016), October 2016. available at:

[accessed 7 September 2017]

[14] Amnesty International SUBMISSION TO THE UNITED NATIONS HUMAN RIGHTS COMMITTEE (Index: ASA 13/5584/2017), October 2016. available at:

[accessed 9 September 2017]

[15] Amnesty International, ROHINGYA: PERSECUTED IN MYANMAR, NEGLECTED IN BANGLADESH (Index: ASA 16/5362/2016), October 2016. available at:

[accessed 7 September 2017]

[16] Refugees International, Reluctant refuge: Rohingya safe but not secure in Bangladesh, July 2017, available at:

[accessed 11 September 2017]

[17] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Bangladesh, 3 March 2017, available at:

[accessed 8 September 2017]

[18] Refugees International, Reluctant refuge: Rohingya safe but not secure in Bangladesh, July 2017, available at:

[accessed 8 September 2017]

[19] Refugees International, Reluctant refuge: Rohingya safe but not secure in Bangladesh, July 2017, available at:

[accessed 8 September 2017]

[20] Refugees International, Reluctant refuge: Rohingya safe but not secure in Bangladesh, July 2017, available at:

[accessed 11 September 2017]

[21] Refugees International, Reluctant refuge: Rohingya safe but not secure in Bangladesh, July 2017, available at:

[accessed 8 September 2017]

[22] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Bangladesh, 3 March 2017, available at:

[accessed 8 September 2017]

[23] Refugees International, Reluctant refuge: Rohingya safe but not secure in Bangladesh, July 2017, available at:

[accessed 7 September 2017]

[24] Amnesty International, ROHINGYA: PERSECUTED IN MYANMAR, NEGLECTED IN BANGLADESH (Index: ASA 16/5362/2016), October 2016. available at:

[accessed 7 September 2017]

[25] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Bangladesh, 3 March 2017, available at:

[accessed 7 September 2017]

[26]  See above

[27] United States Department of State, 2017 Trafficking in Persons Report – Bangladesh, 27 June 2017, available at:

[accessed 7 September 2017]

[28] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Bangladesh, 3 March 2017, available at:

[accessed 8 September 2017]

[29] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Bangladesh, 3 March 2017, available at:

[accessed 8 September 2017]

[30] Sattar, M. (2017, January 31). Rohingya Refugees in Bangladesh to Be Relocated to Remote Island. Available at: https://www.nytimes.com/2017/01/31/world/asia/rohingya-refugees-bangladesh.html?mcubz=1[accessed 7 September 2017]

[31] Agencies, S. A. (2017, February 02). Plan to move Rohingya to remote island prompts fears of human catastrophe. Available at:  https://www.theguardian.com/global-development/2017/feb/02/bangladesh-government-plan-move-rohingya-remote-island-human-catastrophe [accessed 7 September 2017]

[32] Human Rights Watch, Bangladesh: Reject Rohingya Refugee Relocation Plan, 8 February 2017, available at:

 [accessed 7 September 2017]