რუსეთი. მენტალური პრობლემების მქონე პირთა მიმართ დამოკიდებულება. ოქტომბერი, 2020

ა.შ.შ. ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტის მედიცინის ეროვნული ბიბლიოთეკის ვებ-გვერდზე მოცემულია 2015 წლის თებერვალში გამოქვეყნებული სტატია რუსეთში მენტალური ჯანდაცვის მიწოდების შესახებ. სტატიის მიხედვით, მენტალური და ფსიქიატრიული ხასიათის ჯანდაცვა რუსეთში გარანტირებულია „მენტალური ჯანდაცვის შესახებ კანონით“, თუმცა, ამ კუთხით არსებობს კიდევ დამატებითი ფედერალური და სხვა ტიპის აქტები. კანონი შემუშავებულ იქნა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის პრინციპებთან თანხვედრაში და ძალაში შევიდა 1993 წლის 1 იანვარს. კანონის პრეამბულაში აღნიშნულია, რომ „მენტალური ჯანმრთელობა  თითოეული პირისთვის ფუნდამენტალური მნიშვნელობის მქონე საკითხია“.

კანონის მიხედვით, მენტალური დარღვევის დიაგნოზს მხოლოდ შესაფერისი კვალიფიკაციის ფსიქიატრი და სხვა პროფილის ნებისმიერი ექიმის მოსაზრება მხოლოდ პირველადი ხასიათისაა. ამას გარდა, მკურნალობა, როგორც წესი, ტარდება მხოლოდ პაციენტის გამოხატული თანხმობის შემთხვევაში, მას შემდეგ, რა ისი მიიღებს სრულ და ობიექტური ინფორმაციას როგორც უშუალოდ პროცედურის, ასევე – მისი ალტერნატივების ან დაკავშირებული გართულებების შესახებ. თუ პაციენტს არ შეუძლია გამოხატოს თანხმობა, მაშინ მესამე პირი (მეურვე; მშობელი) აკეთებს ამას.

ამას გარდა, კანონი ასევე ითვალისწინებს იძულებითი ჰოსპიტალიზაციის წინაპირობებსაც, როდესაც:

  • პირის ჩადის საკუთარი თავისთვის ან გარშემომყოფთათვის პოტენიურად საშიშ ქმედებებს;
  • პირი უძლურია და არ შეუძლიათ საკუთარი თავის ელემენტარული პირობებით უზრუნველყოფა;
  • არსებობს პირის მენტალური ჯანმრთელობისთვის „სერიოზული ზიანის“ მიყენების რისკი, თუ ის არ დაქვემდებარება შესაბამის მკურნალობას;

აღნიშნულთან დაკავშირებით, გადაწყვეტილებას იღებს უშუალოდ ფსიქიატრი, რომელიც დეტალურად და სიღრმისეულად აღწერს პაციენტის მენტალურ  კონდიციას. შესაბამის სამკურნალო მანიპულაციებს  ატარებს მხოლოდ სამედიცინო პერსონალი, რომელიც ასევე სიღრმისეულად უნდა აღწერილი და გამართლებული სამედიცინო ისტორიაში.

ამას გარდა, რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსის თანახმად, იძულებითი ხასიათის მკურნალობას ექვემდებარება მენტალურად დაავადებული ადამიანი, რომელიც საზოგადოებისთვის საშიშ ქმედებებს სჩადის. იმ საკითხზე, თუ რამდენად საჭიროებს ესა თუ ის გონებრივი დარღვევა აღნიშნული ტიპის მკურნალობას, გადაწყვეტილებას იღებს სასამართლო. მკურნალობა ჩატარებულ იქნება ფსიქიატრიულ დაწესებულებაში, იმ შემთხვევაში, თუ იძულებითი ღონისძიებები მის გარეთ ვერ განხორციელდება.

„რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეების ფუნდამენტალური ჯანდაცვის შესახებ  ფედერალური კანონის“ მიხედვით, ფედერაციის სუბიექტებში (წევრ რესპუბლიკებში) მოქმედი სამედიცინო დაწესებულებები პასუხისმგებელნი არიან „სოციალურად მნიშვნელოვანი დაავადებებით“ (მათ შორის – მენტალური დაავადებებით) დაავადებული მოქალაქეებისთვის ჯანდაცვითი სერვისებისა და „სოციალური მხარდაჭერის“ მიწოდებაზე. ამას გარდა, მათ, ასევე, ევალდებულებათ აღნიშნული კატეგორიის პაციენტების შესაბამისი მედიკამანტებით უზრუნველყოფა. „სოციალურად მნიშვნელოვანი დაავადებებით“ დაავადებული პირები უფლებამოსილნი არიან, მიიღონ ადექვატური მკურნალობა და რეგულარული სამედიცინო შემოწმების სერვისები რელევანტურ სამედიცინო დაწესებულებებში (ე.წ. დისპენსერებში).

მენტალური ჯანდაცვის შესახებ კანონის 16 მუხლში ჩამოთვლილია ის სამკურნალო სერვისები და სოციალური მხარდაჭერის ზომები, რომლებიც გარანტირებულია სახელმწიფოს მიერ. ესენია:

  • გადაუდებელი მენტალური ჯანდაცვა;
  • კონსულტაცია დიაგნოსტიკურ, სამკურნალო, ფსიქოპრევენციულ და სარეაბილიტაციო სერვისებთან დაკავშირებით როგორც უშუალოდ დაწესებულებაში, ასევე – პაციენტთან ვიზიტით;
  • მენტალურად დაავადებული პირების სოციალური მხარდაჭერა და მათი დახმარება დასაქმების კუთხით;
  • მეურვეობასთან დაკავშირებული დავების გადაწყვეტა;
  • იურიდიული კონსულტაცია და სხვა ტიპის იურიდიული დახმარება ფსიქიატრიულ დაწესებულებებში;
  • მენტალური პრობლემების მქონე მოხუცებულთა და შ.შ.მ. პირთა მოვლა;
  • მენტალური პრობლემების მქონდე არასრულწლოვნების და მოხუცებული პირების განათლება;
  • ბუნებრივი კატასტროფების დროს ფსიქიატრიული დახმარების გაწევა

მენტალური ჯანდაცვის მიწოდება რუსეთში ხდება როგორც უშუალოდ რესპუბლიკის, ასევე – ფედერალურ დონეზე.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი რუსეთში ადამინის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში მოქმედი კანონმდებლობით დაცულია ფიზიკური, ინტელექტუალური და მენტალური შეზღუდვების მქონე პირთა წვდომა ისეთ მნიშვნელოვან სერვისებზე, როგორიცაა – განათლება, დასაქმება, ჯანდაცვა, ინფორმაცია, კომუნიკაცია და ა.შ. თუმცა, ზოგჯერ, მთავრობა ეფექტურად არ აღასრულებდა აღნიშნულ დანაწესებს.

სასამართლოს მიერ მენტალური პრობლემების მქონე პირების მეურვეობისთვის  განკუთვნილი წინაპირობები თითქმის სრულად ართმევდა მათ პირად უფლებებს. აქტივისტების ინფორმაციით, სასამართლოებმა ათობით ათასი პირი გამოაცხადეს, როგორც „სამართლებრივად ქმედუუნარო“ და აიძულებდნენ მათ, საკუთარი ელემენტარული უფლებები განეხორციელებინათ მეურვეების საშუალებით, მიუხედავად იმისა, რომ მათ თავადვე, დამოუკიდებლად შეეძლოთ აღნიშნული უფლებების რეალიზება. სასამართლოები ასევე, იშვიათად თუ აღუდგენდნენ შ.შ.მ. პირს ქმედუნარიანის სტატუსს.

ანგარიშის მიხედვით, იყო შემთხვევები, როდესაც მენტალური ან ფსიქიკური პრობლემების მქონე პაციენტები განწესებული იყვნენ კონკრეტულ დაწესებულებებში, სადაც ისინი ექვემდებარებოდნენ არასათანადო მოპყრობას ან დაუდევრობას.  ერთ-ერთმა წყარომ აღნიშნული დაწესებულებები „გულაგებს“ შეადარა, სადაც პაციენტები დიდ დროს შებოჭილები ატარებენ და ზოგჯერ, ექვემდებარებიან არასათანადო სამედიცინო მომსახურებასა და კვებას.[2]

[1] US National Library of Medicine – “Legal regulation of mental healthcare provision in Russia” by N. G. Neznanov and V. Vasileva; published on 1 February 2015; available at https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5619598/ [accessed 6 October 2020]

[2] United States Department of State – Annual report on human rights in 2019 – Russia; published in March 2020; available at

[accessed 6 October 2020]

რუსეთი. საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული ვითარება. ოქტომბერი, 2020

2017 წლის 6-7 ივნისს ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტმა, თავის 1288-ე შეხვედრაზე დადებითად შეაფასა რუსეთის ფედერაციის ხელისუფლების მიერ პენიტენციურ სისტემაში განხორციელებული რეფორმები და მიიღო გადაწყვეტილება CM/Del/Dec(2017)1288/H46-24, რომლის მიხედვითაც, მინისტრთა კომიტეტმა:

„4. დადებითად შეაფასა ხელისუფლების მიერ ფედერალური პენიტენციური სამსახურის მმართველობის ქვეშ მყოფ დაწესებულებებში დაკავების არასათანადო პირობების გამოსწორების მიმართულებით განხორციელებული მნიშვნელოვანი პროგრესი; ….

  1. ამ მიმართულებით დადებითად შეაფასა ფედერალური მიზნობრივი პროგრამის – „სასჯელაღსრულების სისტემის განვითარების“ ფარგლებში დაკავების პირობების გაუმჯობესების მიზნით საპატიმრო დაწესებულებების, მათ შორის, სამედიცინო პალატებისა და დაწესებულებების რეკონსტრუქციისა და განახლების მიზნით განხორციელებული ძალისხმევა;
  2. აღნიშნა ინსპექტირებისა და ხელახალი განხილვის მექანიზმის გაძლიერების საკითხი პატიმრობის პირობების კონვენციისეულ მოთხოვნებთან შესაბამისობის უზრუნველსაყოფად;
  3. დადებითად შეაფასა, ასევე, პატიმრობის დაწესებულებების გადატვირთულობის პრობლემის აღმოსაფხვრელად სისხლის სამართლის წარმოების ეფექტიანობის ზრდა და წინასწარი პატიმრობის შემთხვევების შემცირება, დაკავების ალტერნატივების გამოყენების გზით; …
  4. ასევე, აღნიშნა, ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, რუსეთის სასამართლოებში არსებული ზრდადი პრაქტიკა, დაკავების არასათანადო პირობების გამო ფულადი კომპენსაციის გაცემის შესახებ….“.[1]

***

2019 წლის 4-6 ივნისს ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტმა განიხილა რუსეთის ფედერაციის საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული პირობები და მიიღო გადაწყვეტილება CM/Del/Dec(2019)1348/H46-23, რომლის მიხედვითაც, მინისტრთა კომიტეტმა:

„6. დადებითად შეაფასა დაკავების პირობების გაუმჯობესების მიმართულებით გაწეული პროგრესი;…..

  1. დადებითად შეაფასა ციხეების გადატვირთულობის შესამცირებლად გატარებული ზომები, განსაკუთრებით, წინასწარი პატიმრობისა და თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებებში თავისუფლების აღკვეთის ღონისძიებების გამოყენების შემცირება; ასევე, წინასწარი პატიმრობისა და მსჯავრდებულთა რაოდენობის 30%-ით შემცირება;
  2. სასამართლო განხილვის ეტაპზე სამართლებრივი დაცვის საშუალებაზე წვდომის საკითხთან დაკავშირებით, კომიტეტმა დადებითაც შეაფასა პრევენციული მექანიზმების ფუნქციონირება, მათ შორის, უზენაესი სასამართლოს პლენუმის გადაწყვეტილებაში გაკეთებული განმარტებები მტკიცების ტვირთთან, რუსეთის ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის საფუძველზე საპატიმრო დაწესებულებებში მყოფი პირების მიერ მტკიცებულებების შეგროვებაში სასამართლოს დახმარების კომპეტენციებთან დაკავშირებით და სასამართლო ბაჟის შემცირებასთან დაკავშირებით.
  3. დადებითად შეაფასა დაკავების პირობების მონიტორინგი საპროკურორო, დეპარტამენტისა და სახალხო დამცველის დონეზე.“[2]

***

რუსეთის ფედერაციის  შესახებ წამების კომიტეტის 2018 წლის 28 აგვისტოს მეექვსე პერიოდული ანგარიშის (CAT/C/RUS/CO/6) მიხედვით,  კომიტეტი მიესალმება რუსეთის ინიციატივებს კონვენციის შესაბამისად თავისი ეროვნული კანონმდებლობის გადახედვასა და შესწორებასთან დაკავშირებით, მათ შორის:

(ა) რუსეთის ფედერაციის სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 43-ე და 96-ე მუხლებში 2015 წელს შესულ ცვლილებებს, რომლის საფუძველზეც გამომძიებელს ეკისრება ვალდებულება, პატივი სცეს დაკავებული პირების მიერ ნათესავებთან კონტაქტის ქონის უფლებას;

ბ) 2015 წლის 13 ივლისს 260-ე ფედერალურ კანონში, სასჯელაღსრულების კოდექსში შესულ ცვლილებას, რომლის საფუძველზეც ბრალდებულ პირებს გაეზარდათ ყოველთვიური შემწეობა.[3]

კომიტეტი, ასევე, მიესალმება რუსეთის მიერ კონვენციის აღსრულებისთვის გადადგმულ ნაბიჯებს და შესაბამისი პროგრამებისა თუ ადმინისტრაციული ზომების დახვეწას, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა კომისრის დანიშვნას 85-ვე ოლქში.[4]

წამების კომიტეტი 2018 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშის 24-ე პარაგრაფში მიესალმება წამებისა და არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის ან სასჯელის წინააღმდეგ ბრძოლის ევროპულ კომიტეტთან რუსეთის ფედერაციის აქტიურ თანამშრომლობას და მიესალმება რუსეთის ფედერაციის პოზიტიურ დამოკიდებულებას ვიზიტების შესახებ კომიტეტის მიერ შესაბამისი ანგარიშების გამოქვეყნებასთან დაკავშირებით.[5]

წამების კომიტეტი მიესალმება რუსეთის ფედერაციის მიერ პენიტენციურ დაწესებულებებში დაკავების პირობების გაუმჯობესებასთან, მათ შორის, სამედიცინო სერვისებზე დაკავებულების წვდომასთან დაკავშირებით 2015 წელს განხორციელებულ რეფორმებს.[6]

***

გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის 2018 წლის ანგარიშის (A/HRC/WG.6/30/RUS/2) მიხედვით, გაეროს უნივერსალური პერიოდული მიმოხილვის ფარგლებში, მოსამარლეთა და იურისტთა დამოუკიდებლობის შესახებ სპეციალურმა მომხსენებელმა დადებითად შეაფასა რუსეთის ხელისუფლების მიერ სასამართლოს დამოუკიდებლობის მიმართულებით განხორციელებული რეფორმები.[7]

***

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ 2020 წლის 9 აპრილს მიიღო გადაწყვეტილება საქმეზე ევგენი მიხაილოვიჩ შმელევი რუსეთის წინააღმდეგ (Yevgeniy Mikhaylovich Shmelev against Russia), სადაც სასამართლო დადებითად აფასებს რუსეთში ბოლო პერიოდში პენიტენციური სისტემის დახვეწის მიმართულებით განხორციელებულ რეფორმებს, მათ შორის, მართლმსაჯულებაზე ხელმისაწვდომობის, სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის, ისევე როგორც, სამართლებრივ დახმარებაზე წვდომის უზრუნველსაყოფად გატარებულ ზომებს. სტრასბურგის სასამართლო ასევე დადებითად აფასებს, საპატიმრო დაწესებულებებში პატიმართა უფლებების დარღვევასთან დაკავშირებით ახლადდაარსებულ ზიანის ანაზღაურების მექანიზმს. სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ასევე კმაყოფილებაა გამოხატული იმასთან დაკავშირებით, რომ ადგილობრივი ხელისუფლება და სასამართლოები კარგად იცნობენ და ითვალისწინებენ სტრასბურგის სასამართლოს პრაქტიკას.

უფრო ვრცლად:

2019 წლის 31 ოქტომბერს და 2020 წლის 10 იანვარს რუსეთის მთავრობამ სტრასბურგის სასამართლოს წერილობით აცნობა იმ საკანონმდებლო და პრაქტიკული რეფორმების შესახებ, რომლებიც რუსეთის პენიტენციურ სისტემაში განხორციელდა და რომლებიც მიზნად ისახავდა დაკავების პირობების დახვეწასა და ამ მიზნით სამართლებრივი დაცვის ახალი მექანიზმების დანერგვას.[8] განსაკუთრებით ყურადღება გამახვილებული იყო ახალ ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსზე, სისხლის სამართლის კოდექსში განხორციელებულ ცვლილებებზე და რუსეთის უზენაესი სასამართლოს შესაბამის პრაქტიკაზე.[9] რუსეთის მთავრობამ სასამართლოს ასევე ინფორმაცია მიაწოდა 2019 წლის 27 დეკემბერს მიღებული „კომპენსაციის აქტთან“ დაკავშირებითაც, რომელიც ადგენს ზიანის ანაზღაურების უფლებას დაკავების პირობების დარღვევების გამო.

2019 წლის 29 აპრილს რუსეთის მთავრობამ ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტს წარუდგინა დაკავების პირობებთან დაკავშირებით ანგარიში[10] და სამოქმედო გეგმა, რომლის მიხედვითაც, 2018 წლის 6 აპრილს რუსეთის მთავრობამ დაამტკიცა ფედერალური მიზნობრივი პროგრამა „პენიტენციური სისტემის განვითარება 2018-2026“, რომლის ბიუჯეტიც შეადგენს 54.9 მილიარდ რუბლს (დაახლოებით 763 მილიონი ევრო). აღნიშნული სამოქმედო გეგმა ფარავს როგორც წინა საპატიმრო, ასევე საპატიმრო დაწესებულებებს. 2018 წელს განხორციელდა 135 შენობის რეკონსტრუქცია, 183 წინა საპატიმრო დაწესებულების განახლება, 3 საპატიმრო დაწესებულებისა და 27 სასჯელაღსრულების ცენტრის გახსნა და ა. შ. 2018 წლის დეკემბერში რუსეთის სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსში შესული ცვლილებების, კერძოდ, განახლებული 109-ე მუხლის თანახმად, გაიზარდა გამომძიებლის მტკიცების ტვირთი დაკავების საჭიროების დასაბუთების შესახებ. 2016 წლიდან განხორციელებული რეფორმების შედეგად, საპატიმრო დაწესებულებებში მყოფ პირთა რაოდენობა 117,500 პირიდან (2016 წელს) შემცირდა 99,800 პირამდე (2019 წელს). საერთო ჯამში, საპატიმრო დაწესებულებებში მყოფ პატიმართა რაოდენობა 2017 წელთან შედარებით 2018 წელს შემცირდა 7%-ით (2013 წელთან შედარებით 17.2%-ით).

საქმეზე ევგენი მიხაილოვიჩ შმელევი რუსეთის წინააღმდეგ სტრასბურგის სასამართლომ აღნიშნა, რომ რუსეთის ფედერაციის მიერ მიღებული „კომპენსაციის აქტით“ დაკავების პირობების დარღვევის საფუძველზე ზიანის ანაზღაურების დადგენილი მექანიზმი არის მარტივი და ხელმისაწვდომი, არ აწესებს მოსარჩელისათვის მიზანშეუწონელ ტვირთს.[11]

სტრასბურგის სასამართლოს ასევე აღნიშნავს, რომ საჩივრების განხილვის მექანიზმი შეიცვას მთელ რიგ პროცედურულ გარანტიებს. საჩივრები განიხილება კანონიერი სასამართლოს მიერ, შეჯიბრებითი და ღია პროცესის გარანტირებით; მოსარჩელეს აქვს შესაძლებლობა ჰყავდეს მის მიერ არჩეული სამართლებრივი წარმომადგენელი. სასამართლოს აქვს შესაძლებლობა წინასწარი ზომები გამოიყენოს, ეს არის მნიშვნელოვანი მექანიზმი განმცხადებლის სხვა დაწესებულებაში გადასაყვანად ან სამედიცინო შემოწმებისთვის.[12]

სტრასბურგის სასამართლომ გადაწყვეტილების 115-ე პარაგრაფში განმარტა, რომ: „სასამართლო კმაყოფილია პროცედურის განხორციელებისას არსებული პროცედურული გარანტიებით, როგორიცაა დამოუკიდებლობა და მიუკერძოებლობა, სამართლებრივ დახმარებასა და დაცვის სხვა საშუალებებზე წვდომა, რომლებიც დაკავშირებულია შეჯიბრებითობის პრინციპთან. დაკავებულთა სპეციალური მდგომაროების გასათვალისწინებლად მიღებულია შესაბამისი უსაფრთხოების ზომები. არ არსებობს მიზეზი იმ დასკვნის გამოსატანად, რომ პროცესი გონივრულ ვადაში არ წარიმართება ან არ მოხდება ზიანის ანაზღაურება დროულად.“

დაკავების არასათანადო პირობების შემთხვევაში შესაბამისი ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, სტრასბურგის სასამართლომ ამავე გადაწყვეტილებაში დაადგინა, რომ „ახალი კომპენსაციის აქტი, წარმოადგენს, რეალურად ადეკვატურ და ეფექტურ საშუალებას ზიანის ანაზღაურების მისაღებად და განმცხადებლებს დავის მათ სასარგებლოდ გადასაწყვეტად გონივრულ შესაძლებლობას სთავაზობს.“[13]

ამავე გადაწყვეტილების 129-ე პარაგრაფში სტრასბურგის სასამართლომ გამოხატა თავისი კმაყოფილება რუსეთის წინასწარი პატიმრობის დაწესებულებებში განხორციელებული მთელი რიგი პოზიტიური რეფორმების შესახებ.

ამ გადაწყვეტილების 133-ე, 134-ე და 135-ე პარაგრაფებში სასამართლომ დადებითად შეაფასა პენიტენციურ დაწესებულებებში დაკავების პირობების გაუმჯობესების მიმართულებით რუსეთის მთავრობის მიერ გატარებული ღონისძიებები.

ამავე გადაწყვეტილების 154-ე პარაგრაფის მიხედვით, სტრასბურგის სასამართლომ 2020 წლის 9 აპრილის გადაწყვეტილებით დაადგინა, რომ „კომპენსაციის შესახებ აქტი“ წარმოადგენს ადეკვატურ და ეფექტიან სამართლებრივი დაცვის საშუალებას რუსეთის ფედერაციაში პენიტენციურ დაწესებულებებში მყოფ პირთათვის. ამავე გადაწყვეტილების 155-ე პარაგრაფში სასამართლომ განაცხადა, რომ რუსეთის ფედერაციის წინააღმდეგ სტრასბურგის სასამართლოში შეტანილი ყველა იმ პირის სარჩელი,  რომელიც ეხება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-3 და მე-13 მუხლების დარღვევას რუსეთის პენიტენციურ დაწესებულებებში დაკავების არასათანადო პირობების არსებობის გამო, არ უნდა იქნეს დასაშვებად ცნობილი იმ საფუძვლით, რომ რუსეთშივე არსებობს მათი უფლებების ეფექტიანი დაცვის საშუალება „კომპენსაციის შესახებ აქტის“ სახით.

ამავე გადაწყვეტილების 161-ე პარაგრაფში სტრასბურგის სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს რუსეთის ხელისუფლების მიერ დაკავების მატერიალური პირობებისა და წინასწარ პატიმრობაში/პატიმრობაში მყოფი პირების რაოდენობის შემცირების საკითხზე. სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტი დადებითად აფასებს რუსეთის პენიტენციურ დაწესებულებებში განხორციელებულ რეფორმებს. ყოველივე ზემოაღნიშნულზე დაყრდნობით, სტრასბურგის სასამართლო ადგენს, რომ რუსეთში ეროვნულ დონეზე არსებობს სამართლებრივი დაცვის ეფექტიანი მექანიზმები წინასწარ პატიმრობასა და პატიმრობაში მყოფი პირებისთვის.

საბოლოოდ, სასამართლომ დასაშვებად არ ცნო განმცხადებლების საჩივარი რუსეთის ციხეებში კონვენციის მესამე მუხლით დაცული წამების აკრძალვის უფლების დარღვევის შესახებ.[14]

***

ყურადსაღებია, ასევე, სტრასბურგის სასამართლოს მიერ 2014 წლის 31 ივლისს გამოტანილი განაჩენი საქმეზე ტერშიევი აზერბაიჯანის წინააღდეგ (Case of Tershiyev V. Azerbaijan)[15]:

განმცხადებელი აცხადებდა, რომ რუსეთში ექსტრადიციის შემთხვევაში იგი დაექვემდებარებოდა წამებას და მისი სიცოცხლე იქნებოდა საფრთხის ქვეშ, რამდენადაც იგი იყო ჩეჩენი და მონაწილეობდა სამხედრო მოქმედებებში რუსეთის ფედერალური ძალების წინააღმდეგ.[16]

განაჩენის მე-60, 62-ე და 63-ე პარაგრაფების მიხედვით, სასამართლომ დაადგინა, რომ განმცხადებლის ინდივიდუალური გარემოებების გათვალისწინების მიუხედავად, რუსეთში ექსტრადიციის შემთხვევაში, იგი არ დაექვემდებარებოდა წამებას ან არაადამიანურ მოპყრობას.[17]

განაჩენის 61-ე პარაგრაფის მიხედვით, სასამართლომ დაადგინა, რომ გასათვალისწინებელი იყო ის ფაქტიც, რომ მოცემულ საქმეში ექსტრადიცია უნდა განხორციელებულიყო ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის ხელშემკვრელ სახელმწიფოში, რომელსაც კონვენციის დებულებების შესრულების ვალდებულება აქვს აღებული.[18]

[1] ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტი, 1288-ე შეხვედრა, გადაწყვეტილება CM/Del/Dec(2017)1288/H46-24, 2017 წლის 6-7 ივნისი.

[2] ევროპის საბჭო, მინისტრთა კომიტეტი, CM/Del/Dec(2019)1348/H46-23.

[3] რუსეთის ფედერაციის  შესახებ წამების კომიტეტის 2018 წლის 28 აგვისტოს მეექვსე პერიოდული ანგარიში (CAT/C/RUS/CO/6), პარაგრაფი 5.

[4] რუსეთის ფედერაციის  შესახებ წამების კომიტეტის 2018 წლის 28 აგვისტოს მეექვსე პერიოდული ანგარიში (CAT/C/RUS/CO/6), პარაგრაფი 6(e).

[5] რუსეთის ფედერაციის  შესახებ წამების კომიტეტის 2018 წლის 28 აგვისტოს მეექვსე პერიოდული ანგარიში (CAT/C/RUS/CO/6), პარაგრაფი 24.

[6] რუსეთის ფედერაციის  შესახებ წამების კომიტეტის 2018 წლის 28 აგვისტოს მეექვსე პერიოდული ანგარიში (CAT/C/RUS/CO/6), პარაგრაფი 38.

[7] გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის 2018 წლის ანგარიში (A/HRC/WG.6/30/RUS/2), პარაგრაფი 29; იხ. ასევე, მოსამარლეთა და იურისტთა დამოუკიდებლობის შესახებ სპეციალური მომხსენებლის 2014 წლის 30 აპრილის ანგარიში (A/HRC/26/32/Add.1), პარაგრაფი 89.

[8] ევგენი მიხაილოვიჩ შმელევი რუსეთის წინააღმდეგ (Yevgeniy Mikhaylovich Shmelev against Russia), ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო (ECtHR), Application no. 41743/17,  2020 წლის 9 აპრილი, პარაგრაფი 13 [შემდეგში: შმელევი რუსეთის წინააღმდეგ].

[9] შმელევი რუსეთის წინააღმდეგ, პარაგრაფი 14.

[10] DH-DD(2019)473, იხილეთ ასევე: ევროპის საბჭოს 2019 წლის 4-6 ივნისს გამართული 1348-ე შეხვედრის ოქმი, CM/Notes/1348/H46-21, 2019 წლის 6 ივნისი.

[11] შმელევი რუსეთის წინააღმდეგ, პარაგრაფი 111.

[12] იქვე, პარაგრაფი 112.

[13] იქვე, პარაგრაფი 119.

[14] იქვე, პარაგრაფები 163-164.

[15] ტერშიევი აზერბაიჯანის წინააღმდეგ (Case of Tershiyev V. Azerbaijan), ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო (ECtHR), Application no. 10226/13, 2014 წლის 31 ივლისი.

[16] იქვე, პარაგრაფი 51.

[17] იქვე, პარაგრაფები 60, 62, 63.

[18] იქვე, პარაგრაფი 61.

რუსეთი. უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურისგან განდგომილი თანამშრომლები. ივლისი, 2020

რუსული პრესა ბევრს წერს უსაფრთხოების სამსახურის ყოფილ თანამშრომლებზე, რომლებმაც საკუთარ ქვეყანას უღალატეს და მოწინააღმდეგე ქვეყნის სპეცსამსახურებთან ითანამშრომლეს. რუსული მედია საშუალება „პოლიტ.რუ“ 2016 წლის ივლისში წერს რუსეთის საგარეო დაზვერვის ყოფილ პოლკოვნიკზე ალექსანდრ პოტეევზე, რომელიც ამერიკის შეერთებულ შტატებში გაიქცა და გაასაჯაროვა რუსი არალეგალების (აგენტების) მთელი ქსელი. ალექსანდრ პოტეევს რუსეთში დაუსწრებლად მიუსაჯეს 25 წლით თავისუფლების აღკვეთა. პრესაში გავრცელებული დაუდასტურებელი ინფორმაციით, პოტეევი 2016 წლის ივლისში გარდაიცვალა. ამავე სტატიაში საუბარია სხვა მსგავს შემთხვევებზეც. „კა-გე-ბეს“ მაიორმა, ნორვეგიის რეზიდენტურის თანამშრომელმა მიხაილ ბუტკოვმა 1991 წელს მიმართა ბრიტანეთის საელჩოს და პოლიტიკური თავშესაფარი მოითხოვა. მან თავშესაფართან ერთად სპეცსამსახურებისგან პენსიაც მიიღო. მისი ბედ-იღბალი 1999 წლიდან უცნობია. რუსეთის დაზვერვის თანამშრომელი, ევგენი ტოროპოვი, რომელიც კანადაში რუსეთის საკონსულოში პირველი მდივანი იყო, 2000 წელს გაიქცა. 2010 წელს ის საკუთარ აბაზანაში დენის დარტყმის შედეგად გარდაიცვალა. კანადური პრესა წერდა, რომ მან შემთხვევით მოკიდა ხელი ელექტრომოწყობილობას. სერგეი ტრეტიაკოვი აშშ-ში 2001 წელს დარჩა. ის 2010 წელს დაიღუპა – გაიგუდა ხორცის ნაჭრით. სტატიაში, ასევე, ნათქვამია, რომ მოწინააღმდეგის მხარეზე გადასული აგენტების ბედი უმეტეს შემთხვევაში უცნობი რჩება, რადგან ასეთ ინფორმაციას ყველა ქვეყანა მკაცრად საიდუმლოდ ინახავს.[1]

რუსული მედია საშუალება „ლენტა“ 2016 წლის ივლისში წერს მოწინააღმდეგის მხარეზე გადასული რუსეთის სპეცსამსახურების ყოფილი თანამშრომლების შესახებ. „კა-გე-ბეს“ გენერალ-მაიორმა ოლეგ კალუგინმა, რომელიც 1973-1979 წლებში კონტრდაზვერვის უფროსი იყო, 1990 წელს სპეცსამსახურების ღია კრიტიკა დაიწყო. 1995 წელს ის აშშ-ში გაიქცა და 2001 წელს ჩვენება მისცა ჯორჯ ტროფიმოვის წინააღმდეგ, რომელსაც საბჭოთა კავშირის სასარგებლოდ ჯაშუშობა ედებოდა ბრალად. 2002 წელს კალუგინს მოსკოვში დაუსწრებლად მიუსაჯეს 15 წლით პატიმრობა. კალუგინი აშშ-ში ცხოვრობს. მან 2003 წელს მოქალაქეობა მიიღო და მუშაობა დაიწყო კერძო საგამოძიებო სტრუქტურებში.

„კა-გე-ბეს“ თანამშრომელი ალექსანდრ ზაპოროჟსკი 1994 წელს დაუკავშირდა აშშ-ის სპეცსამსახურებს და მას შემდეგ აწვდიდა მათ საიდუმლო ინფორმაციას. 1997 წელს დატოვა რუსეთი და გაემგზავრა აშშ-ში, სადაც ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა და კერძო ფირმაში მუშაობდა. 2001 წელს, მოსკოვში ვიზიტისას, დააპატიმრეს და 2003 წელს 18 წლით პატიმრობა მიუსაჯეს. საბოლოოდ, ის აშშ-ში დაპატიმრებულ რუს ჯაშუშებში გაცვალეს. ამჟამად ზაპოროჟსკი მერილენდში ცხოვრობს. ალექსანდრ ზაპოროჟსკისთან ერთად, რუსი გამოაშკარავებული ჯაშუშების სანაცვლოდ, რუსეთმა შტატებს გადასცა იგორ სუტიაგინი, დაზვერვის ოფიცერი გენადი ვასილენკო და „გრუ“-ს ოფიცერი სერგეი სკრიპალი.[2]

სერგეი სკრიპალი დიდ ბრიტანეთში მოწამლეს, რის შედეგადაც ის გარდაიცვალა. ბრიტანეთში მოკლეს, ასევე ნიკოლაი გლუშკოვი. 2018 წლის მარტში, რადიო თავისუფლებასთან ინტერვიუში „კა-გე-ბესა“ და „ფე-ეს-ბეს“ ყოფილი ოფიცერი ბორის კარპიჩკოვი ამბობს, რომ რუსეთის სპეცსამსახურების კლავენ. მისი თქმით, მან გაფრთხილება მიიღო ყოფილი კოლეგისგან, რომ მზადდებოდა 8 პოლიტიკური ემიგრანტის მკვლელობა. მათ შორის თავად კარპიჩკოვის სახელიც იყო. სიაში იყო ასევე სკრიპალიც.[3]

სერგეი სკრიპალის მოწამვლის შესახებ საუბრისას, ჟურნალისტის კითხვაზე, სოლსბერის შემთხვევა ხომ არ არის ორაზროვანი ნიშანი მათთვის, ვინც რუსეთის სახელმწიფოს ღალატს ფიქრობს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა შემდეგნაირად უპასუხა – „[…] ღალატი ყველაზე მძიმე დანაშაულია და მოღალატეები უნდა დაისაჯონ […] მე არ ვამბობ, ისე უნდა გაკეთდეს, როგორც ეს სოლსბერიში მოხდა, ამას არ ვამბობ; მაგრამ მოღალატეები უნდა დაისაჯონ […]“.[4]

რუსეთის ფედერაციაში ყოფილი „ძალოვნები“, მსჯავრის დადების შემთხვევაში, სასჯელს სპეციალურ ციხეებში იხდიან. ყოფილი „ძალოვნები“ წინასწარი დაკავების იზოლატორში ცალკე ჰყავთ და მათი საპატიმროებში გადაყვანაც სხვა პატიმრებისგან განცალკევებით ხდება. ამის მიზეზი ყოფილი „ძალოვნების“ უსაფრთხოებიდან გამომდინარეობს. რუსეთში ყოფილი „ძალოვნებისთვის“ 15 სპეციალური კოლონია მოქმედებს, აქედან 3 საერთო რეჟიმის, 11 – მკაცრი და 1 – განსაკუთრებული რეჟიმის.

რუსულ მედიაში მრავლად ვრცელდება ინტერვიუები და სხვა სახის ცნობები ყოფილი „ძალოვნების“ ციხეებში არსებული პირობების შესახებ. ყოფილი ან მოქმედი პატიმრები, რომლებიც ადრე სხვადასხვა სამართალდამცავ სტრუქტურაში მუშაობდნენ, ჰყვებიან თავიანთ ისტორიებს და საუბრობენ იმ პირობებზე, რომელიც ე.წ. „წითელ ზონაზე“ აქვთ. რესპონდენტები აღნიშნავენ, რომ სპეციალურ კოლონიებში განსხვავებული სიტუაციაა და ჩვეულებრივ ციხეებთან შედარებით, კურორტს შეიძლება შეადარო. ციხის ადმინისტრაციასთან პრობლემები არ იქმნება, მათ უფლებას აძლევენ, იქონიონ ტელეფონი და ისარგებლონ პაემანით იმ დროსაც, როცა კანონით ეს არაა დაშვებული. სპეციალურ ციხეებში სხვადასხვა წარსულის მქონე კონტინგენტია – შინაგანი ჯარის მოსამსახურეები, შინაგან საქმეთა სამინისტროს და პოლიციის თანამშრომლები, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის თანამშრომლები, პროკურორები, გამომძიებლები და მოსამართლეები. ციხის ადმინისტრაცია სპეციალურ კონტინგენტს, საერთო ჯამში, კარგად ექცევა, რადგან აცნობიერებენ, რომ თავადაც შეიძლება მათ ადგილას აღმოჩნდნენ. როგორც რესპონდენტები ყვებიან, საერთო ჯამში, თავად პატიმრებიც, რომლებიც დაკავებამდე სხვადასხვა სისტემაში მუშაობდნენ, ერთმანეთს კარგად ექცევიან. პროკურორები, მოსამართლეები და უსაფრთხოების სამსახურის თანამშრომლები, როგორც წესი, დაკავებამდე მათი საქმიანობიდან გამომდინარე, არავის უყვარს, თუმცა პრეტენზიებს მათ მიმართ ღიად არავინ გამოხატავს. საყოფაცხოვრებო პირობები სპეციალურ ციხეებში კარგია და ეს ძირითადად თავად პატიმრების დამსახურებაა, რომლებიც ყველანაირად ცდილობენ პირობები გაიუმჯობესონ.[5] [6] [7] [8]

[1] „პოლიტ.რუ“; ყველა მოღალატის ბედი; 07.07.2016; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://polit.ru/article/2016/07/07/poteev/ [ნანახია 02.07.2020]

[2] „ლენტა“; რეზიდენტების დაუბრუნებლობა; 09.07.2016; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/articles/2016/07/09/defectors/ [ნანახია 02.07.2020]

[3] „რადიო თავისუფლება“; რუსული სპეცსამსახურები კლავენ. „კა-გე-ბეს“ ყოფილი თანამშრომელი სკრიპალის საქმეზე. 17.03.2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.svoboda.org/a/29105795.html [ნანახია 02.07.2020]

[4] „რბს ნიუსი“; პუტინმა მოღალატეების დასჯის აუცილებლობაზე ისაუბრა; 27.06.2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5d1515639a7947683187c6e0 [ნანახია 02.07.2020]

[5] „გულან ინფო“; კანონის მეორე მხარეს; როგორ იხდიან სასჯელს ყოფილი სამართალდამცველები; 10.01.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://gulag-info.ru/gulag-info-news/282-po-tu-storonu-zakona-kak-otbyvayut-nakazanie-byvshie-sotrudniki.html [ნანახია 02.07.2020]

[6] „ლენტა“; „ეტაპზე“ „ბრიონის“ კოსტიუმებით მიდიან; 22.07.2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/articles/2018/06/22/redzone/ [ნანახია 02.07.2020]

[7] „ჯგუფი 29“; შინაურების ზონა: როგორ ცხოვრობენ კოლონიებში ყოფილი თანამშრომლები; 30.04.2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://team29.org/story/2020-04-zona-dlya-svoih-kak-sidyat-byvshie/ [ნანახია 02.07.2020]

[8] „ციხის კონსულტანტი“; პოლიციური ზონები. კურორტები ყოფილი თანამშრომლებისთვის; 15.11.2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://vturme.info/mentovskie-zony-lagerja-dlja-byvshih-sotrudnikov/ [ნანახია 02.07.2020]

რუსეთი. უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ჩართულობა შავ ბიზნესში. ივლისი, 2020

უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ჩართულობა უკანონო ბიზნეს საქმიანობაში – 2019 წლის აგვისტოში, რუსულ მედიაში გაჩნდა ინფორმაცია უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის კორუფციულ სქემაზე, რომლის გამოყენებითაც უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის მაღალჩინოსნები, ფულის სანაცვლოდ, „მფარველობას“ (Крышевание) უწევდნენ რუსულ ბანკებს. დანაშაულებრივ სქემაში ჩართული იყო უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის მოსკოვის „კ“ სამმართველო, რომელიც კურირებს საბანკო, საპენსიო და სადაზღვევო სექტორებს.

უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის წარმომადგენლები ბანკებთან, რომლებიც ფულის უკანონო განაღდებით იყვნენ დაკავებულნი („Обналичка“ [1]), ორი გზით თანამშრომლობდა – განაღდებული თანხის 0,1-0,2% ან ფიქსირებული „სააბონენტო გადასახადი“. სქემის ეფექტურად მუშაობისა და სიტუაციის კონტროლისათვის, ბანკებში, როგორც წესი, ბანკის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის უფროსის თანამდებობაზე, ინიშნებოდნენ უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის მიერ მივლენილი კადრები, როგორც წესი, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ყოფილი (პენსიაზე გასული) თანამშრომლები.

უსაფრთხოების სამსახურის მოსკოვის განყოფილებას სქემის განსახორციელებლად სჭირდებოდა რეგიონული სამსახურების დახმარება, რადგან დიდი ოდენობით ნაღდი ფულის შოვნა რეგიონებში უფრო ადვილია, სადაც კონცენტრირებულია რუსეთის ფედერაციის ჩრდილოვანი ეკონომიკის უდიდესი ნაწილი. რეგიონული სამმართველოები მოიპოვებდნენ დიდი ოდენობით ნაღდ ფულს, რომელსაც გზავნიდნენ მოსკოვში, „კ“ სამმართველოში, რომელიც „ურთიერთობებს ალაგებდა“ ბანკებთან. ფულის ტრანსპორტირებას უზრუნველყოფდნენ უსაფრთხოების სამსახურის სპეცდანიშნულების ქვედანაყოფების, „ალფასა“ და „ვიმპელის“ თანამშრომლები.

დანაშაულებრივი სქემის შესახებ რუსული მედიისთვის ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის „კ“ სამმართველოს თავმჯდომარე კირილ ჩერკალინი დააპატიმრეს. როგორც მედია იტყობინება, 2014 წელს ჩერკალინმა ფინანსური ჯგუფის „ლაიფ“ ერთერთ მფლობელს ალეკსანდრ ჟელეზნიაკს „შესთავაზა“, ვიცე-პრეზიდენტად უსაფრთხოების სამსახურის ყოფილი თანამშრომელი დაენიშნა და მისთვის გადაეხადა ხელფასი 120 ათასი ამერიკული დოლარი წელიწადში. ამასთან, ფინანსური ჯგუფის „ლაიფ“ დიდი ნაწილი უნდა გადასულიყო კომერციული სტრუქტურის საკუთრებაში, რომელიც მოგებას გაუნაწილებდა უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურისა და გენერალური პროკურატურის თანამშრომლებს. ჟელეზნიაკმა „შეთავაზება“ არ მიიღო, რის შემდეგაც მისი და სხვა აქციონერების წინააღმდეგ დაიწყო სისხლის სამართლებრივი დევნა და მათ საკუთრებაში არსებულ ბანკებს შეუჩერეს ლიცენზია. 2019 წლის აპრილში, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის „კ“ სამმართველოს თავმჯდომარე კირილ ჩერკალინი, ორ კოლეგასთან ერთად (მისი ყოფილი უფროსი დიმიტრი ფროლოვი და დაქვემდებარებული თანამშრომელი ანდრეი ვასილევი), დააპატიმრეს. ჩხრეკისას, მისი სახლიდან, ნაღდი ფულისა და ძვირფასეულობის სახით, 12 მილიარდი რუსული რუბლი ამოიღეს.[2]

ერთერთი მსხვილი რუსი ბანკირი ჩერკალინს ახასიათებს როგორც ძალიან ჭკვიან და საკითხში კარგად გარკვეულ პირს, რომელსაც, სხვა შემთხვევაში, აუცილებლად აიყვანდა სამსახურში – „[…] თუმცა, ეს ხალხი, ყველა, „კომერციული ტიპები“ არიან, ასეთი თაობაა […]“. კომერციულ საქმიანობაზე ორიენტირებული თაობა უსაფრთხოების ფედერალურ სამსახურში 2000-იანი წლების დასაწყისში გამოჩნდა, როდესაც რუსეთში საბანკო განაღდებების ბუმი იყო. იგივე ბანკის თქმით, „[…] ცნობილი პრინციპია, როდესაც აცნობიერებ, რომ რაღაცასთან ბრძოლა უსაფუძვლოა, მას სათავეში უნდა ჩაუდგე […]“. ბანკებს, რომლებიც დაკავებულნი იყვნენ „შავი ფულის“ მოპოვებით, ეკონომიკური უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის „კ“ სამმართველო „სააბონენტო გადასახადს“ ახდევინებდა.[3]

2019 წლის აპრილში რუსული მედია, ასევე, ამახვილებდა ყურადღებას ძალოვნების მხრიდან მეწარმეებზე კონტროლის გამკაცრების დინამიკაზე. ადგილობრივი მედია წერდა, რომ 2012 წელთან შედარებით, ეკონომიკური დანაშაულების გამო აღძრული სისხლის სამართლის საქმეების რაოდენობა 3-ჯერ გაიზარდა. ადგილობრივი ექსპერტების თქმით, ასეთი საქმეების რაოდენობა ყოველწლიურად 20-25%-ით იზრდება. პოლიტოლოგი კირილ როგოვი ყურადღებას ამახვილებს იმ ფაქტზე, რომ ზუსტად უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურია მთავარი მოქმედი პირი პოლიტიკურად მგრძნობიარე სისხლის სამართლის საქმეებში, სადაც უსაფრთხოების სამსახური ან მხარდამჭერია ან თავად აღძრავს და აწარმოებს საქმის ძიებას. პოლიტოლოგის თქმით, ასეთი ტენდენცია განსაკუთრებით თვალშისაცემია მას შემდეგ, რაც სუგრობოვის საქმეში, უსაფრთხოების სამსახურის თანამშრომლებმა „გაანადგურეს“ შინაგან საქმეთა სამინისტროს ანალოგიური „ანტიკორუფციული“ ქვედანაყოფი.[4]

2019 წლის ნოემბერში „ბი-ბი-სის“ რუსულენოვანი განყოფილება წერდა, რომ რუსულმა ბიზნეს გაერთიანებებმა, სამართალდამცავ სტრუქტურებთან და მთავრობასთან თანამშრომლობით, შექმნეს ინტერნეტ გვერდი, რომლის გამოყენებითაც, ნებისმიერ ბიზნესმენს შეუძლია, პოლიციის, პროკურატურის ან უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის თანამშრომლების მხრიდან ზეწოლის შესახებ განაცხადოს.[5]

ილია კლიგმანის საქმე – ილია კლიგმანს კრიმინალური სქემების ორგანიზატორად და რამდენიმე ათეული ბანკი-ბანკროტის საბოლოო ბენეფიციარად მიიჩნევენ. მასზე ძებნა 2019 წლის დეკემბერში გამოცხადდა. მას დაუსწრებლად აქვს ბრალი დადებული თაღლითობაში. კლიგმანს ძიება მიიჩნევს ათობით გაბანკროტებული ბანკის საბოლოო ბენეფიციარად. აღნიშნული ბანკებიდან საერთო ჯამში 100 მილიარდი რუბლი გაქრა, საიდან უმეტესი ნაწილი საზღვარგარეთ გატანილი. ბანკებს შორისაა „გელენჯიკის ბანკი“, „ინტერკომერც ბანკი“, „ტაიმ ბანკი“, „ანტალბანკი“, „არკსბანკი“ და სხვა. როგორც ძიებამ გაარკვია, ყველა ამ ბანკს უკან ილია კლიგმანი დგას.[6]

დენის ვორონენკოვის საქმე (ვიტალი კაჩური, დენის პანაიოტოვი) – დენის ვორონენკოვი რუსეთის პარლამენტის ყოფილი წევრია, რომელსაც ძიება ედავებოდა, მოსკოვში შენობის მიტაცების მიზნით, განსაკუთრებით ფართო მასშტაბის თაღლითობის ორგანიზებას. მისი დაკავება დეპუტატის მანდატის გამო ვერ ხერხდებოდა. პროკურატურამ ორჯერ უშედეგოდ მიმართა პარლამენტს ვორონენკოვისთვის (რომლის მეუღლეც, ასევე, პარლამენტარი იყო) იმუნიტეტის ჩამორთმევის თხოვნით. 2016 წელს ვორონენკოვი და მისი მეუღლე პარლამენტის წევრებად აღარ აირჩიეს და ისინი უკრაინაში გაიქცნენ. 2017 წლის 23 მარტს მედიაში გავრცელდა ინფორმაცია დენის ვორონენკოვის მკვლელობის შესახებ. გავრცელებული ინფორმაციით, ის კიევის ცენტრში ჩაცხრილეს. ოჯახმა ვორონენკოვის მკვლელობაში დენის პეტროვიჩ პანაიოტოვი დაადანაშაულა და საჯაროდ განაცხადა, რომ შესაბამის ორგანოებს გადაუგზავნა მასალები, რომლებიც პანაიოტოვის ბრალს ადასტურებდა. დენის პანაიოტოვი ოდენცოვის რაიონის საგამოძიებო კომიტეტის ხელმძღვანელი იყო. ის 2013 წელს ეთიკური ნორმების დარღვევის გამო თანამდებობას ჩამოაშორეს და დაითხოვეს. დენის პანაიოტოვი ვორონენკოვის საუკეთესო მეგობარი იყო. სწორედ მან ურჩია ვორონენკოვს და მის მეუღლეს უკრაინაში გაქცევა. უკრაინაში ყოფილი დეპუტატები სწორედ პანაიოტოვის საკუთრებაში არსებულ ბინაში იყვნენ. სანაცვლოდ პანაიოტოვს გაქცეულების მოსკოვში არსებული აპარტამენტები დარჩა. პანაიოტოვი დაპირდა ვორონენკოვს, რომ ქონებას მოგვიანებით გადაუფორმებდა, თუმცა ასე არ მოიქცა. ვორონენკოვის საქმეში ფიგურირებდა ასევე ვიტალი კაჩური, რომლის ფულითაც მოხდა მოსკოვში მდებარე შენობის თაღლითური გზით შეძენა. ვიტალი კაჩურმა კოლონიაში 5 წელი გაატარა და 2017 წელს პირობით ვადაზე ადრე გათავისუფლდა. ძიების ვერსიით, 2010-2011 წლებში ვიაჩესლავ პოლოზკოვმა, სერგეი ვორონცოვმა და მარინა ვლადიმერსკაიამ გადაწყვიტეს 127-მილიონად შეფასებული შენობის მიტაცება. ვიტალი კაჩური მყიდველის როლში გამოვიდა და შენობა 20 მილიონ რუბლად იყიდა. კოლონიიდან გათავისუფლების შემდეგ, კაჩურის ადვოკატი აღნიშნული თანხის კლიენტისთვის დაბრუნების აუცილებლობაზე საუბრობდა. რაც შეეხება დენის ვორონენკოვს, მედიაში არ წყდება ცნობები იმის შესახებ, რომ მან თავისი სიკვდილი გაითამაშა და სინამდვილეში ყოფილი დეპუტატი ცოცხალია.[7] [8] [9]

გენერალი ივან ტკაჩოვი და გენერალი ოლეგ ფოეკტისტოვი – გენერალი ივან ტკაჩოვი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის „კ“ განყოფილების ხელმძღვანელია. როგორც მედიაში წერენ, მას არ უყვარს ტელეეკრანებზე გამოჩენა და არც ინტერვიუების მიცემა. მიუხედავად ამისა, ბოლო რამდენიმე წელია, მისი სახელი აქტიურად ფიგურირებს საინფორმაციო ბადეში და მისი სახელის ხსენებაზე რუსი ბანკირები ნერვიულობას იწყებენ. გენერალი ტკაჩოვი, რომელიც ადრე უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის მეექვსე სამმართველოს ხელმძღვანელი იყო, სათავეში ედგა გახმაურებულ დაკავებებს, მათ შორის მინისტრების, რეგიონების ხელმძღვანელებისა და მსხვილი ბიზნესმენების. ახლა კი გენერალი ტკაჩოვი ხელმძღვანელობს უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის საკვანძო განყოფილებას, რომელიც კურირებს პრაქტიკულად მთელ საკრედიტო-საფინანსო სისტემას რუსეთში.

გენერალმა ივან ტკაჩოვმა კარიერა გაიკეთა ლუბიანკაზე (უსაფრთხოების ორგანოების შენობა ლუბიანკას ქუჩაზე მდებარეობს) თავის ჯარის მეგობართან გენერალ ოლეგ ფოეკტისტოვთან ერთად, რომელიც უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ეკონომიკური უსაფრთხოების სამსახურის მეექვსე განყოფილებას მეთაურობდა, რომელსაც „სეჩინსკის სპეცრაზმს“ ან „ექვსიანს“ ეძახდნენ. ტკაჩოვი და ფოეკტისტოვი ხელმძღვანელობდნენ ეკონომიკური განვითარების მინისტრის ალექსეი ულუკიაევის, კომის გუბერნატორის ვიაჩესლავ გეიზერის და შინაგან საქმეთა სამინისტროს მაღალჩინოსნის, გენერალ-ლეიტენანტის დენის სუგრობოვის გახმაურებულ დაკავებებს. გენერალი ტკაჩოვი პირადად იმყოფებოდა „ობორონსერვისის“ დირექტორთა საბჭოს წევრის ევგენი ვასილევის სახლის ჩხრეკაზე, სადაც იმ მომენტში მაშინდელი თავდაცვის მინისტრი ანატოლი სერდიუკოვიც იმყოფებოდა.

მას შემდეგ, რაც გენერალი ფოეკტისტოვი „როსნეფტში“ გადავიდა, ტკაჩოვმა „ექვსიანი“ ჩაიბარა და მას მთელი „ჩეკისტური“ სისტემის მომავალ ხელმძღვანელადაც მოიაზრებდნენ, თუმცა 2016 წელს, ლუბიანსკის კლანებს შორის მომხდარი დიდი ომის შედეგად, გენერალი ტკაჩოვი „კ“ განყოფილების ხელმძღვანელად დაინიშნა და მისი კონტროლის ქვეშ აღმოჩნდა, პრაქტიკულად, ყველა ბანკი, სადაზღვევო კომპანია და სხვა საფინანსო დაწესებულებები. მას შემდეგ, რაც ტკაჩოვმა ჩაიბარა „საბანკო“ განყოფილება, მან დაიწყო ღონისძიებები „სუმმა“ ჯგუფის მფლობელების – ძმები მაგომედოვების, ღია ხელისუფლების ექს-მინისტრის მიხაილ აბიზოვის, ფედერაციული საბჭოს სენატორის რაუფა არაშუკოვის და ამერიკელი ინვესტორის მაიკლ კალვის წინააღმდეგ. სწორედ გენერალ ტკაჩოვს მიეწერება თავის დაქვემდებარებაში მყოფი, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის პოლკოვნიკის კირილ ჩერკალინის დაჭერა, რომლის სახლის ჩხრეკისას 12 მილიარდი რუბლი იქნა ამოღებული. საბოლოოდ, ჩერკალინთან ერთად, „საბანკო“ განყოფილების კიდევ ორი თანამშრომელი დააპატიმრეს.

გენერალი ტკაჩოვის კარიერაში ერთადერთი უსიამოვნო ეპიზოდი სერპუხოვის რაიონის ხელმძღვანელის ალექსანდრ შესტუნის სახელს უკავშირდება. ტკაჩოვმა შესტუნს მოუწოდა, თავისი ნებით დაეტოვებინა თანამდებობა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გააფრთხილა, რომ მას არჩევნებამდე მიხედავდნენ – „რაღაცას ნახავენ და დაგიჭერენ“. შესტუნმა საუბარი ჩაიწერა და გამოაქვეყნა და ამით საზოგადოებისთვის ცნობილი გახდა ზოგიერთი გუბერნატორის დაკავების მიზეზები და ის მეთოდები, რომელიც ასეთ შემთხვევებში გამოიყენებოდა. მალევე, როგორც ტკაჩოვმა გააფრთხილა, შესტუნი დააპატიმრეს თანამდებობრივი უფლებამოსილების გადამეტებისთვის.[10]

2019 წლის ოქტომბერში რუსული მედია საშუალება „პასმი“ წერდა, რომ გენერალმა ტკაჩოვმა სისხლის სამართლებრივი დევნა აიცილა. სტატიის მიხედვით, 2019 წლის მარტში შესტუნმა დანაშაულის შესახებ განაცხადა. მისი მტკიცებით, მას სახელმწიფოს მხრიდან მფარველობის სანაცვლოდ გენერალი ტკაჩოვი ქრთამს სძალავდა. 11 ივლისს მოსკოვის სამხედრო სასამართლომ სამხედრო გამომძიებლების უმოქმედობა უკანონოდ ცნო და დაავალა მათ მოკვლევის ჩატარება. 2019 წლის ოქტომბერში მოსკოვის რაიონულმა სამხედრო სასამართლომ გააუქმა ქვემდგომი ინსტანციის გადაწყვეტილება. იმავე დღეს მოსკოვის სამხედრო პროკურორის ალექსანდრ სამოილოვის მოადგილემ შეწყვიტა მოკვლევა შესტუნის განცხადებაზე და თავად განცხადების რეგისტრაციაც გააუქმა.[11]

გენერალი ოლეგ ფოეკტისტოვი, მას შემდეგ, რაც უსაფრთხოების ფედერალური სამსახური დატოვა, ერთი წლის განმავლობაში (2016-2017) იყო „როსნეფტის“ უსაფრთხოების სამსახურის უფროსი. შემდეგ ის ბანკ „პერესვეტის“ ხელმძღვანელის მრჩეველი გახდა. 2018 წლის ივლისში ის სასამართლომ ორი მილიონი ამერიკული დოლარის (ნაღდი ფულის სახით) კანონიერ მფლობელად ცნო. საქმე ეხებოდა იმ თანხას, რომელიც „როსნეფტის“ მთავარმა აღმასრულებელმა დირექტორმა იგორ სეჩინმა, ოპერატიული ექსპერიმენტის დროს, ქრთამის სახით გადასცა ეკონომიკური განვითარების მაშინდელ მინისტრს ალექსეი ულიუკაევს. ეს უკანასკნელი გაასამართლეს და 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს.[12]

[1] „Обналичка“ – ფინანსური ქმედების ჟარგონული სახელწოდება. ქმედება გულისხმობს ნაღდი ფულის მიღებას ისე, რომ ის არ აისახოს დოკუმენტაციაში და არ იყოს საჭირო გადასახადების გადახდა. ე.წ. „შავი ფული“

[2] „დოიჩე ველე“; ჟურნალისტებმა გაშიფრეს სქემა, რომლის გამოყენებითაც უსაფრთხოების ფედერალური სამსახური „მფარველობას“ უწევდა რუსულ ბანკებს; სტატიის ავტორი: ოლგა მიშენკო; გამოქვეყნებულია: 01.08.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.dw.com/ru/%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-%D1%83%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%BE-%D1%81%D1%85%D0%B5%D0%BC%D0%B5-%D0%BA%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%84%D1%81%D0%B1-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2/a-49841235 [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[3] „The Bell“; „კომერციული ტიპები“: როგორ „მფარველობს“ უსაფრთხოების ფედერალური სამსახური რუსულ ბანკებს; სტატიის ავტორები: ანასტასია სტოგნეი და ირინა მალკოვა; 31.07.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://thebell.io/kommercheskie-rebyata-kak-fsb-kryshuet-rossijskie-banki [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[4] „Кто в курсе“; რუსული ბიზნესი უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის წნეხის ქვეშ; გამოქვეყნებულია: 01.04.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://ktovkurse.com/biznes/rossijskij-biznes-popal-pod-gnet-fsb [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[5] „ბი-ბი-სი“; რუსეთში შეიქმნა ინტერნეტ გვერდი, სადაც ბიზნესმენებს ძალოვნებზე საჩივრების გაცხადება შეუძლიათ; ავტორები: ოლგა შამინა და სერგეი კოზლოვსკი; გამოქვეყნებულია: 19.11.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.bbc.com/russian/features-50479418 [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[6] „Banki.ru“; ათეულობით გაკოტრებული ბანკის საბოლოო ბენეფიციარზე ძებნა გამოცხადდა; გამოქვეყნებულია: 18.12.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.banki.ru/news/lenta/?id=10913446 [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[7] „Daily Storm“; ვორონენკოვის თანამზრახველი პირობით ვადამდე გაათავისუფლეს; ავტორი: ილია გორშკოვი; გამოქვეყნებულია: 04.08.2017; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://dailystorm.ru/obschestvo/podelnika-voronenkova-otpustili-iz-kolonii-po-udo [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[8] „Kolibri Press“; ვინ არის დენის პანაიოტოვი; ავტორი: ნიკიტა გრომოვი; გამოქვეყნებულია 02.06.2019: ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://kolibri.press/4226 [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[9] „Gazeta.ru“ მაკსაკოვამ ქმრის მკვლელზე ისაუბრა; 02.06.2019; ავტორი: ივან აპულეევი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.gazeta.ru/culture/2019/06/02/a_12390301.shtml [ნანახია 2020 წლის 30 ივნისს]

[10] „მბკ ნიუსი“; „დამწყები თეორიტიკოსი“. უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის გენერალი ივანი ტკაჩოვი; 18.07.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2020 წლის 1-ელ ივლისს]

[11] „პასმი“; უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის გენერალს ივან ტკაჩოვს, ალექსანდრ შესტუნის განცხადებაზე, სისხლის სამართლებრივი დევნა აღარ ემუქრება; 07.10.2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://pasmi.ru/archive/244286/ [ნანახია 2020 წლის 1-ელ ივლისს]

[12] „ვედომოსტი“; სასამართლომ უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ყოფილი გენერალი ოლეგ ფოეკტისტოვი 2 მილიონი აშშ დოლარის მფლობელად აღიარა; ავტორები: ანასტასია კორნია და ალექსეი ნიკოლსკი; გამოქვეყნებულია: 01.07.2018; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2018/07/02/774292-sud-feoktistova-vladeltsem-2-mln [ნანახია 2020 წლის 1-ელ ივლისს]

რუსეთი. დაღესტანში ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. ივნისი, 2020

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნის და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2020 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში წერს დაღესტანში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ზოგადი მდგომარეობის შესახებ. ანგარიშის მიხედვით, დაღესტანი რუსეთის ფედერაციაში შემავალი ყველაზე დიდი კავკასიური რესპუბლიკაა და ამავე დროს, რეგიონი, სადაც ისლამი ყველაზე ფართოდ არის გავრცელებული. ქვეყნის მოსახლეობის 90 % მუსლიმია, რომელთაგან 97 % სუნიტი, ხოლო დანარჩენი 3 კი – შიიტური ისლამის მიმდევარია. დაღესტანში, ისტორიულად, ასევე ფართოდ გავრცელებულია სუფიზმი, რომელიც როგორც შიიტ, ასევე – სუნიტ მორწმუნეებში გვხვდება. 90-იანი წლებიდან მოყოლებული, დაღესტანში ასევე მნიშვნელოვნად გაიზარდა სალაფიტი (სუნიტური ისლამის ერთ-ერთი, შედარებით კონსერვატიული მიმდინარეობა) სუნიტების რაოდენობა და მათი გავლენაც. მაგალითად, 2011 წლის გამოკითხვის მიხედვით, დაღესტნელი ახალგაზრდების 20 % თავს ზომიერ სალაფიტს უწოდებდა, ხოლო მხოლოდ 10 % აცხადებდა, რომ დაღესტანში ისტორიულად ყველაზე გავრცელებულ მიმდინარეობას – სუფიზმს მისდევდა.

უკანასკნელ წლებში, ქვეყანაში გაიზარდა დაპირისპირებები რელიგიურ ჯგუფებს შორის, რაც ძირითადად განპირობებული იყო სალაფიტებსა (რომელთაც ხშირად შეცდომით „ვაჰაბისტებსაც“ უწოდებენ) და სუფისტებს შორის არსებული უთანხმოებით. პოლიტიკურ სათავეში მყოფმა სუფისტებმა „ვაჰაბიზმი“ კანონგარეშედ გამოაცხადეს და უკანასკნელი წლების განმავლობაში, ზემოხსენებული კონფლიქტის გამო, ხშირი იყო ზომიერი სალაფიტი ლიდერების მიმართ დევნა და მათი დაპატიმრება. 2017 წლის მონაცემებით, რესპუბლიკის მთავრობა კვლავ დაპირისპირებაში იმყოფებოდა სალაფიტ მორწმუნეებთან და გააჩნა ე.წ. „ვაჰაბიტების შავი სია“, სადაც 100 000-მდე ახალგაზრდა პირი იყო შეყვანილი. 2018 წელს დაღესტანის შ.ს. სამინისტრომ განაცხადა, რომ ისინი აღარ იყვნენ ორიენტირებულნი „არა-ტრადიციული ისლამის მიმდევრების“ წინააღმდეგ მოქმედებაზე, თუმცა, დაღესტანში, სალაფიტი მუსლიმების მიმართ დევნა და თვითნებური დაკავებები, კვლავ გრძელდებოდა.

ანგარიშის მიხედვით, უკანასკნელი ათწლეულის განმავლობაში, დაღესტანში ადგილი ჰქონდა განგრძობად შეიარაღებულ კონფლიქტს რესპუბლიკის მთავრობას და ისლამისტურ დაჯგუფებებს შორის. აღნიშნული კონფლიქტის კიდევ უფრო გაღვივებას ხელი შეუწყო ახლო აღმოსავლეთში განვითარებულმა მოვლენებმა, კერძოდ – ე.წ. „ისლამური სახელმწიფოს“ შექმნამ, რომელთა რიგებში „ჯიჰადში“ მონაწილეობის მისაღებად არაერთი დაღესტნელი სალაფიტი გაემგზავრა.  ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში, დაღესტანში ძალადობის დონემ შედარებით იკლო (2011 წელს შეტაკებებში დაიღუპა 413 ადამიანი, ხოლო 2017 წლის მონაცემებით  – 47; ასევე , 2018 წელს –  36, რომელთაგან 27 სამხედრო პირი იყო). მიუხედავად ამისა, ექსპერტების აზრით, დაღესტანში ერთეული ტერორისტული თავდასხმების რისკი, კვლავ არსებობს.

რაც შეეხება უშუალოდ გასულ წელს არსებულ ვითარებას, ანგარიშის მიხედვით, იანვრის, თებერვლის, მაისისა და ივნისის თვეებში ადგილი ჰქონდა რამდენიმე ინციდენტს. კერძოდ, 22 ივნისს მახაჩკალაში მოკლეს 2 პირი, რომელნიც რუსეთის ანტიტერორისტული ეროვნული კომიტეტის განცხადებით, „ისლამური სახელმწიფოს“ მომხრეები იყვნენ. მაისის, იანვარისა და თებერვალის თვეებში ჩატარდა თითო კონტრ-ტერორისტული ოპერაცია, რასაც რამდენიმე შეიარაღებული ექსტრემისტის სიცოცხლე ემსხვერპლა.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი რუსეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ჩრდილოეთ კავკასიაში კვლავ ფიქსირდებოდა ძალადობრივი შეტაკებები უსაფრთხოების ძალებსა და შეიარაღებულ დაჯგუფებებს შორის. ამ მხრივ, ყველაზე ცხელი წერტილი ყაბარდო-ბალყარეთი იყო, სადაც წლის პირველი ნახევრის განმავლობაში, აღნიშნულ კონფლიქტს 10 პირის სიცოცხლე შეეწირა. მეორე ადგილზე იყო დაღესტანი, სადაც დაპირისპირებების დროს 9 ადამიანი მოკლეს.

ანგარიშის მიხედვით, უშუალოდ დაღესტანში, ადამიანის უფლებების კუთხით აქტუალური საკითხები იყო:

  • გავრცელებული ცნობებით, მთავრობა ჟურნალისტების გასაჩუმებლად იყენებდა ტერორისტულ ბრალდებებს. მაგალითად, 14 ივნისს უსაფრთხოების სამსახურებმა “ტერორიზმის დაფინანსების“ ბრალდებით დააპატიმრეს აბდულმუმინ გადჟიევი, რომელიც ერთ-ერთი ადგილობრივი გაზეთის რელიგიური საკითხების სექციის რედაქტორი იყო. აღნიშნული გაზეთი ხშირად აქვეყნებდა სტატიებს დაღესტანში მუქარების, პოლიტიკურად მოტივირებული დაკავებების, კორუფციისა და სხვა სკანდალური თემების შესახებ;
  • ზოგიერთი არასამთავრობო ორგანიზაციის ცნობით, დაღესტანის ზოგიერთ სოფელში, კვლავ ადგილი ჰქონდა ქალთა სასქესო ორგანოების დასახიჩრებას (FGM), სხვადასხვა გათვლებით, დაღესტანში ყოველწლიურად 1240 გოგონა ექვემდებარება აღნიშნულ მავნე პრაქტიკას ;
  • ასევე, ჩრდილოეთ კავკასიაში, განსაკუთრებით კი – ჩეჩნეთსა და დაღესტანში, გავრცელებული იყო ქალთა წინააღმდეგ მიმართული „ღირსების მკვლელობები“;
  • ვრცელდებოდა ცნობები იმის შესახებაც, რომ დაღესტანში ადგილი ჰქონდა იძულებითი შრომის შემთხვევებსაც.[2]

აშშ-ის რელიგიის საერთაშორისო თავისუფლების კომისიის 2020 წლის ანგარიშის (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) მიხედვით, დეკემბერში, დაღესტანის დედაქალაქ მახაჩკალაში პოლიციამ მეჩეთების მიმდებარედ საკონტროლო-გამშვები პუნქტები მოაწყო და აიძულებდა იქედან გამოსულ მომლოცველებს, ეპასუხათ კონკრეტულ კითხვებზე და გაემხილათ პირადი ხასიათის ინფორმაცია. ადგილობრივი მუსლიმები აცხადებდნენ, რომ აღნიშნული ხასიათის ქმედებები საკმაოდ ტიპიური იყო და რომ ამ გზით, მთავრობა მათ დაშინებას ცდილობდა.[3]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილი ძირითადი წყაროები, საკუთარ  ანგარიშებში თითქმის არაფერს წერდნენ უშუალოდ დაღესტანში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული პრობლემების შესახებ. მაგალითად, 3 ძირითადი წყარო  – Amnesty International; Freedom House და Human Rights Watch, რუსეთის ფედერაციის შესახებ უახლეს შესაბამის ანგარიშებში დაღესტანში უფლება დარღვევების შესახებ მხოლოდ ერთ ფაქტს ახსენებდნენ. კერძოდ, საუბარი იყო ზემოხსენებული ჟურნალისტისა და რედაქტორის – აბდულმუმინ გადჟიევის  დაპატიმრებაზე. [4] [5] [6]

სხვა დამატებითი ინფორმაცია, წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, მათ შორის – ავტორიტეტულ საერთაშორისო არასამთავრობო თუ სამთავრობო ორგანიზაციების შესაბამის ანგარიშებში, არ იძებნება.

[1] ACCORD  – “General Security Situation and Events in Dagestan”; published in January 2020; available at https://www.ecoi.net/en/countries/russian-federation/featured-topics/general-security-situation-and-events-in-dagestan/ [accessed 26 June 2020]

[2] United States Department of State – “Country Report on Human Rights Practices 2019 – Russia”; published in March 2020; available at

[accessed 26 June 2020]

[3] USCIRF – US Commission on International Religious Freedom – Annual report on religious freedom (covering 2019); available at

[accessed 26 June 2020]

[4] Amnesty International  – “Human Rights in Eastern Europe and Central Asia – Review of 2019 – Russian Federation “; published in April 2020; available at

[accessed 26 June 2020]

[5] Freedom House – “Freedom in the World 2020 – Russia”; published in 4 March 2020; available at

[accessed 26 June 2020]

[6] Human Rights Watch  -“World Report 2020 – Russia”; published in January 2020; available at

[accessed 26 June 2020]

რუსეთი. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკა. მაისი, 2020

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ რუსეთის ავტორიტარულ პოლიტიკურ სისტემაში ძალაუფლება პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინის ხელშია კონცენტრირებული. ერთგული უსაფრთხოების ძალები, დაქვემდებარებული სასამართლო, მართული მედია და მმართველი პარტიის ინტერესებს მორგებული კანონმდებლობა, კრემლს საშუალებას აძლევს, იმანიპულიროს არჩევნებით და ჩაახშოს ნებისმიერი განსხვავებული აზრი. მასშტაბური კორუფცია ხელს უწყობს ბიუროკრატიასა და ორგანიზებულ დანაშაულს შორის კავშირის გამყარებას.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ ადამიანის უფლებების დაცვით კუთხით მნიშვნელოვან დარღვევებს წარმოადგენს თვითნებური მკვლელობები, მათ შორის ლგბტი პირების მკვლელობები ჩეჩნეთში ადგილობრივი ხელისუფლების მიერ; იძულებითი გაუჩინარებები; წამება მთავრობის სამართალდამცავი ორგანოების თანამშრომლების მხრიდან; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; თვითნებური დაკავებები და დაპატიმრებები; გამოხატვის თავისუფლებისა და მედიის თავისუფლების მკაცრი შეზღუდვა; ძალადობა ჟურნალისტების მიმართ; ინტერნეტ შინაარსის ფილტრაცია, ვებ-გვერდების ბლოკირება და ონლაინ ანონიმურობის აკრძალვა; მშვიდობიანი შეკრების შეზღუდვა; რელიგიის თავისუფლების მკაცრი შეზღუდვა; პოლიტიკურ პროცესში მონაწილეობის შეზღუდვა და კორუფცია და ყველა დონეზე და ხელისუფლების ყველა შტოში.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ რუსეთის საარჩევნო სისტემა მორგებულია მმართველი პარტიის ინტერესებს. ხელისუფლება ხშირად ცვლის კანონმდებლობას, რათა სასურველი კანდიდატებისთვის მაქსიმალური უპირატესობა უზრუნველყოს. ოპოზიციის კანდიდატებს ძალიან მცირე შანსი აქვთ ასეთი გადაწყვეტილებების წარმატებით გასაჩივრებისთვის. მრავალპარტიული სისტემა კრემლის მიერ იმართება და მმართველის პარტიის წინააღმდეგ მხოლოდ მოჩვენებითი კონკურენციისთვის ტოვებს ადგილს.[3]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ წამება და არა ადამიანური მოპყრობა კვლავ ფართოდაა გავრცელებული; განსაკუთრებით წინასწარი დაკავების ცენტრებსა და ციხეებში. 2018 წელს იაროსლავლის ციხეში პატიმრის ცემაში ბრალდებული ციხის თანამშრომელთა სასამართლო პროცესი კვლავ გრძელდება. ხელისუფლებამ პირობა დადო, გამოიძიოს პატიმართა საჩივრები, აღიარებითი ჩვენების მიღების მიზნით, არა ადამიანური მოპყრობის ფაქტების შესახებ სანკტ პეტერბურგის წინასწარი დაკავების საპატიმროში. 2019 წლის სექტემბერში, პირველად ისტორიაში გამამტყუნებელი განაჩენი გამოუტანეს ეჭვმიტანილის წამებაში ბრალდებულ უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ყოფილ აგენტს.[4]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციები 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშებში რუსეთის შესახებ წერენ, რომ რუსეთის ხელისუფლება განაგრძობს რელიგიური უმცირესობების დევნას მათი ექსტრემისტულ ორგანიზაციებად გამოცხადების გზით. ხელისუფლება რელიგიური უმცირესობების მიმართ, ყოველგვარი მტკიცებულებების გარეშე, აქტიურად იყენებს ანტი-ექსტრემისტულ კანონს. ასობით იეჰოვას მოწმე მთელი ქვეყნის მასშტაბით სისხლის სამართლებრივი დევნის ქვეშაა, რადგან 2017 წელს იეჰოვას მოწმეები ექსტრემისტებად გამოაცხადეს. ხელისუფლება სისხლის სამართლებრივ დევნას მიმართავს სხვადასხვა ისლამური ჯგუფის წევრების მიმართაც, რომელთაც არანაირი კრიმინალური წარსული ან ძალადობის ისტორია აქ აქვთ.[5] [6]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ დისკრიმინაცია და ძალადობა ლგბტი პირების მიმართ, ისევე როგორც მუქარები ლგბტი აქტივისტების მიმართ, კვლავ ფართოდაა გავრცელებული. უამრავი მტკიცებულების არსებობის მიუხედავად, ფედერალურმა ხელისუფლება უყურადღებოდ დატოვა, გასულ წლებში ჩეჩნეთის რესპუბლიკის ადგილობრივი ხელისუფლების მიერ გეების გატაცებები, წამება და მკვლელობები.[7]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ ოჯახში ძალადობა კვლავ გარვცელებულია და ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა დახმარების სერვისები არა ადექვატურია. პოლიცია კვლავ განაგრძობს ხალხის მიმართ დისკრიმინაციულ მიდგომას მათი რასის მიხედვით და არა-სლავური გარეგნობის მოსახლეობა ხშირად ხდება თვითნებური დაკავებისა და გამოძალვის მსხვერპლი.[8]

[1] Freedom House: Freedom in the World 2020 – Russia, 4 March 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[2] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2019 – Russia, 11 March 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[3] Freedom House: Freedom in the World 2020 – Russia, 4 March 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[4] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Russia, 14 January 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[5] AI – Amnesty International: Human Rights in Eastern Europe and Central Asia – Review of 2019 – Russian Federation [EUR 01/1355/2020], 16 April 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[6] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Russia, 14 January 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[7] AI – Amnesty International: Human Rights in Eastern Europe and Central Asia – Review of 2019 – Russian Federation [EUR 01/1355/2020], 16 April 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[8] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Russia, 14 January 2020

 (accessed on 4 May 2020)

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 24-29 თებერვალი, 2020

ავღანეთში არსებული ვითარება – აშშ-მა და „თალიბანმა“ ავღანეთში ომის დასრულების შესახებ შეთანხმებას ხელი მოაწერეს. შეერთებული შტატები და ნატოს მოკავშირეები თანხმდებიან, რომ მათი ყველა სამხედრო ავღანეთს სრულად 14 თვის განმავლობაში დატოვებს. აშშ-სა და „თალიბანს“ შორის შეთანხმება ყატარში გაფორმდა. ცერემონიას ამერიკის სახელმწიფო მდივანი მაიკ პომპეო და „თალიბანის“ ლიდერი ესწრებოდნენ. მხარეებს იმედი აქვთ, რომ დოკუმენტი ავღანეთში, 18-წლიანი კონფლიქტის შემდეგ, მშვიდობის დამყარებას შეუწყობს ხელს.[1]

სირიის კრიზისი – იდლიბის პროვინციაში საჰაერო დარტყმის შედეგად 33 თურქი სამხედრო დაიღუპა. „იდლიბში ასადის რეჟიმის მხარდაჭერებმა საჰაერო იერიში მიიტანეს ჩვენს სამხედროებზე. თავდასხმის შედეგად ჩვენი 33 სამხედრო დაიღუპა“, – განაცხადა ხათაის პროვინციის გუბერნატორმა, რახმი დოგანმა. მისივე თქმით, თურქ სამხედროებს შორის არიან მძიმედ დაშავებულებიც.[2]

ინციდენტის შესახებ საუბრისას, რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ თურქი სამხედროები „ბოევიკებს“ შორის იმყოფებოდნენ. „27 თებერვალს, დასახლებულ პუნქტ ბეხუნის რაიონში თურქი სამხედროები სირიის შეიარაღებული ძალების ცეცხლის ქვეშ მოჰყვნენ. თურქი სამხედროები ტერორისტული ფორმირებების საბრძოლო რიგებში იმყოფებოდნენ“, – განაცხადეს რუსეთის თავდაცვის უწყებაში. რუსეთის თავდაცვის უწყებაში ასევე აცხადებენ, რომ „27 თებერვალს ტერორისტთა დაჯგუფება „ჰაიატ ტახრირ ან-შამი“ იდლიბის დეესკალაციის ზონაში შეეცადა, შეტევა სირიის სამთავრობო ძალების პოზიციებზე განეხორცილებინა“. ასევე რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, თურქული მხარის მიერ დაპირისპირებული მხარეების შერიგების ცენტრისთვის გადმოცემული კოორდინატების მიხედვით, თურქეთის შეიარაღებული ძალების დანაყოფები არ იყვნენ და არ უნდა ყოფილიყვნენ დასახლებულ პუნქტ ბეხუნის რაიონში.[3]

თურქეთმა სირიელ მიგრანტებს ევროპასთან საზღვარი გაუხსნა. „ჩვენ არაერთხელ გვითქვამს, რომ ვალდებულები არ ვართ, ამდენი მიგრანტი მივიღოთ. ევროპა დახმარებას დაგვპირდა, მაგრამ არაფერს აკეთებს. ამიტომ გუშინ ჩვენ საზღვრები გავხსენით“, – განაცხადა ერდოღანმა. მისივე თქმით, გუშინ ევროპასთან საზღვარი 18 ათასმა მიგრანტმა გადაკვეთა, დღეს კი ამ რიცხვმა შესაძლოა 30 ათასს მიაღწიოს. ერდოღანის განცხადებით, ანკარა მიგრანტებს საზღვარს აღარ ჩაუკეტავს. იდლიბში სიტუაციის გამწვავების ფონზე, თურქეთის მმართველი პარტიის ოფიციალურმა წარმომადგენელმა განაცხადა, რომ ქვეყანა დევნილებისა და ლტოლვილების ტალღას, რომელიც ევროპისკენ მიემართება, აღარ შეაჩერებს. თურქეთში ამჟამად 3.7 მილიონი სირიელი დევნილია. 2016 წლის შეთანხმებით, ევროკავშირმა თურქეთს ფინანსური დახმარება გამოუყო დევნილების მიღებისა და განთავსების მიზნით.[4]

ინდოეთში მუსლიმებსა და ინდუისტებს შორის შეტაკებების შედეგად 20 ადამიანი დაიღუპა – საავადმყოფოებში 200 დაშავებულია მოთავსებული. მათ სხვადასხვა სახის დაზიანება აღენიშნებათ. შეტაკებები ჯერ კიდევ კვირას, კანონის მხარდამჭერებსა და მოწინააღმდეგეებს შორის დაიწყო, თუმცა შემდეგ დაპირისპირებამ რელიგიური ელფერი მიიღო და ინდუისტებს და მუსლიმებს შორის კონფლიქტში გადაიზარდა. კანონი მოქალაქეობის შესახებ ქვეყნის ხელისუფლებამ გასული წლის ბოლოს მიიღო. დოკუმენტის მიხედვით, პაკისტანიდან, ბანგლადეშიდან და ავღანეთიდან არალეგალურად ჩასულ მიგრანტებს ინდოეთის მოქალაქეობის მიღება შეუძლიათ. თუმცა კანონი მხოლოდ არა მუსლიმებზე ვრცელდება, რაც ინდოეთის მოსახლეობის ნაწილის პროტესტს იწვევს.[5]

[1] BBC; Afghan conflict: US and Taliban sign deal to end 18-year war; 29 February, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-51689443

[2] იმედის ახალი ამბები; სირიაში, იდლიბის პროვინციაში საჰაერო დარტყმის შედეგად 33 თურქი სამხედრო დაიღუპა; 28 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/129408/siriashi-idlibis-provintsiashi-sahaero-dartkmis-shedegad-33-turqi-samkhedro-daigupa

[3] იმედის ახალი ამბები; რუსეთის თავდაცვის სამინისტრო: სირიაში თურქი სამხედროები „ბოევიკებს“ შორის იმყოფებოდნენ; 28 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/129438/rusetis-tavdatsvis-saministro-siriashi-turqi-samkhedroebi-boevikebs-shoris-imkopebodnen

[4] Daily Sabah; Erdogan vows to keep gates open for refugees to enter EU; 29 February, 2020; available at: https://www.dailysabah.com/politics/eu-affairs/erdogan-vows-to-keep-gates-open-for-refugees-to-enter-eu

[5] The Guardian; Delhi protests: death toll climbs amid worst religious violence for decades; 26 February, 2020; available at: https://www.theguardian.com/world/2020/feb/26/delhi-protests-death-toll-climbs-amid-worst-religious-violence-for-decades

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 თებერვალი, 2020

ავღანეთში არსებული ვითარება – ავღანეთის აღმოსავლეთ ნაწილში, ნანგარჰარის პროვინციაში ამერიკელ და ავღანელ სამხედროებს შორის ორმხრივ სროლას მსხვერპლი მოჰყვა. ავღანეთში ამერიკული ჯარის წარმომადგენლის, პოლკოვნიკ სონი ლეჯეტის განცხადებით, ავღანელ და ამერიკელ სამხედროებს ცეცხლი ავღანეთის შეიარაღებული ძალების ფორმაში ჩაცმულმა პირმა გაუხსნა. მისივე განცხადებით, ინციდენტის შედეგად ორი ამერიკელი სამხედრო დაიღუპა და 6 დაიჭრა. ინციდენტის გამომწვევი მიზეზების დასადგენად გამოძიება მიმდინარეობს.[1]

5 ადამიანი დაიღუპა და 15 დაშავდა ქაბულში, მარშალ ფახიმის სახელობის უნივერსიტეტთან მომხდარი აფეთქების დროს. ადგილობრივი მედიის ცნობით, დაღუპულები სამხედროები და რიგითი მოქალაქეები არიან. აფეთქება თვითმკვლელმა ტერორისტმა განახორციელა.[2]

აშშ და თალიბანი დროებით ზავზე შეთანხმდნენ. აშშ-ის ხელისუფლება და რადიკალური დაჯგუფება „თალიბანი“ შეთანხმდნენ, რომ ავღანეთის მთელ ტერიტორიაზე 7 დღის განმავლობაში ძალადობის დონე შემცირდება. შეთანხმების ძალაში შესვლის შემდეგ, 10 დღეში ავღანეთთან დიალოგი დაიწყება, სადაც მხარეები ქვეყნის პოლიტიკური მოწყობის საკითხზე იმსჯელებენ. მოლაპარაკების თემა ასევე ავღანეთიდან აშშ-ის სამხედრო ძალების გასვლა იქნება.[3]

სირიის კრიზისი – თურქმა სამხედროებმა სირიის არმიაზე იერიში მიიტანეს და დარტყმები 115 მიზანზე განახორციელეს. გავრცელებული ცნობით, განადგურებულია 3 ტანკი და 1 ვერტმფრენი. როგორც თურქეთის თავდაცვის უწყებაში განმარტავენ, იერიშის მიზეზი იდლიბის პროვინციაში თურქ სამხედროებზე განხორციელებული თავდასხმა გახდა, რომელსაც 5 ადამიანი ემსხვერპლა, კიდევ 5 კი დაშავდა. თებერვლის განმავლობაში იდლიბში დაღუპული თურქი სამხედოების რიცხვმა 12-ს მიაღწია.[4]

2019 წლის 1-ლი დეკემბრიდან 800 ათასზე მეტ სირიელს, ძირითადად ქალებს და ბავშვებს რუსეთის მიერ ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთით განხორციელებული სამხედრო ოპერაციის გამო საკუთარი სახლების დატოვება მოუწიათ. გაეროში ვარაუდობენ, რომ ტენდენცია მომავალშიც გაგრძელდება და კიდევ ათასობით ადამიანი საბრძოლო მოქმედებებს თავს თურქეთში შეაფარებს.[5]

ერაყში არსებული ვითარება – ჩრდილოეთ ერაყში, კირკუკში მდებარე ამერიკულ ბაზაზე სარაკეტო თავდასხმა განხორციელდა. K1 ბაზის მიმართულებით, საერთო ჯამში, სულ მცირე 10 რაკეტა გაუშვეს. ამერიკული სარდლობის ინფორმაციით, თავდასხმის შედეგად ამერიკელ სამხედროებს შორის დაღუპულები ან დაშავებულები არ არიან. თავის მხრივ, პენტაგონში აღნიშნეს, რომ თავდასხმა პრო-ირანულმა ძალებმა განახორციელეს, რაზეც მკაცრად უნდა აგონ პასუხი.[6]

[1] NY Times; Two American soldier killed in shootout with Afghan forces; 8 February, 2020; available at: https://www.nytimes.com/2020/02/08/world/asia/afghan-us-soldiers-shooting-deaths.html

[2] იმედის ახალი ამბები; ქაბულში უნივერსიტეტთან აფეთქებას ხუთი ადამიანი ემსხვერპლა; 11 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/127484/qabulshi-universitettan-apetqebas-khuti-adamiani-emskhverpla

[3] AP; Us and Taliban agree to truce, way forward in Afghanistan; 15 February, 2020; available at: https://apnews.com/fa41245d47d48332b10c8aeadcd6cb73

[4] იმედის ახალი ამბები; თურქეთმა სირიის არმიაზე იერიში მიიტანა; 10 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/127454/turqetma-siriis-armiaze-ierishi-miitana

[5] Reuters; Over 800,000 Syrians, mostly women and children, flee Russian-backed offensive: UN; 13 February, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-syria-security-displaced/over-800000-syrians-mostly-women-and-children-flee-russian-led-offensive-u-n-idUSKBN2072ID

[6] Al Jazeera; Rocket attack hits northern Iraq base hosting US troops; 14 February, 2020; available at: https://www.aljazeera.com/news/2020/02/rocket-attack-hits-northern-iraq-base-hosting-troops-200213183836910.html

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-7 თებერვალი, 2020

ერაყის პრემიერად მუჰამედ ალავი დაინიშნა – მის კანდიდატურაზე ქვეყნის პარლამენტის ფრაქციები შეთანხმდნენ, რომლებსაც პრეზიდენტმა ვადა 1-ელ თებერვლამდე მისცა. წინააღმდეგ შემთხვევაში თანამდებობაზე სალეჰის მიერ შერჩეული ადამიანი დაინიშნებოდა. 65 წლის ალავის, რომელიც კავშირგაბმულობის მინისტრი იყო, მთავრობის ჩამოსაყალიბებლად 1 თვე აქვს. ერაყის პრემიერმინისტრის პოსტი ვაკანტური 2019 წლის ნოემბერში გახდა, როცა საპროტესტო აქციების გამო პოსტი აბდელ მაჰდიმ დატოვა. სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებულ ვიდეომიმართვაში ალავიმ პირობა დადო, რომ დემონსტრანტების მოთხოვნებს გაითვალისწინებს. პარლამენტი მის კანდიდატურას კენჭს უახლოეს სხდომაზე უყრის. არეულობა ერაყში 2019 წლის ოქტომბერში დაიწყო. დემონსტრანტები ქვეყანაში კორუფციის დასრულებას ითხოვენ. საპროტესტო აქციების მსვლელობისას 500-მდე ადამიანი დაიღუპა.[1]

სირიის კრიზისი – აშშ-მა სირიაში არსებული ორი უმსხვილესი სამხედრო ბაზის გაფართოება გადაწყვიტა. ამ ნაბიჯით ვაშინგტონს რეგიონის ნავთობის საბადოებთან თავისი წარმომადგენლობის შენარჩუნება სურს. საუბარია ჰასაკის პროვინციაში არსებულ „ომარის“ და „თალ ბაიდარის“ ბაზებზე. ამერიკელმა სამხედროებმა ბაზების გაფართოების სამუშაოები უკვე დაიწყეს. კერძოდ, „ომართან“ უკვე განლაგებულია შესაბამისი ტექნიკა. „თალ ბაიდარის“ გაფართოების მიზნით კი ვაშინგტონმა ბაზის მახლობლად მდებარე ტერიტორია შეიძინა.[2]

რუსეთის მიერ მხარდაჭერილ ბაშარ ასადის ძალების მიერ იდლიბის პროვინციაში განხორციელებულ ავია იერიშებს 9 სამოქალაქო პირის სიცოცხლე ემსხვერპლა. დაღუპულთაგან 7 ადამიანი ერთი ოჯახის წევრია. სირიის სამთავრობო ძალების იერიშებს მცირეწლოვანი ბავშვი ემსხვერპლა ქალაქ ბინიშში, ხოლო რუსი სამხედროების რეიდს ქალაქ ატარებში ქალის სიცოცხლე შეეწირა. ბოლო პერიოდში, მოსკოვის მხარდაჭერილმა სირიის სამთავრობო ძალებმა გააძლიერეს დარტყმები იმ რეგიონში, სადაც ჯიჰადისტები დომინირებენ. ავია დარტყმების შედეგად ათასობით ადამიანს სახლის დატოვება მოუწია.[3]

იდლიბის პროვინციაში სირიის სამთავრობო ძალების მიერ განხორციელებული იერიშების შედეგად, ოთხი თურქი ჯარისკაცი დაიღუპა, ხოლო 9 დაიჭრა. თურქეთის ცნობით, საპასუხო ცეცხლს 35 სირიელი სამხედრო ემსხვერპლა. იდლიბში ოპოზიციის კონტროლის ქვეშ არსებულ ბოლო დასახლებულ პუნქტში, სირიის სამთავრობო ძალებისა და მისი მხარდამჭერი რუსი სამხედროების იერიშების გამო ათასობით ადამიანმა დატოვა სახლი. დევნილთა ნაწილმა თურქეთის საზღვრებისკენ გადაინაცვლა, რომელიც მხარს ოპოზიციის ძალებს უჭერს. რეჯეფ თაიფ ერდოღანის განცხადებით, თურქმა ჯარისკაცებმა რეჟიმის მხარდამჭერი 46 სამხედრო ამოიღეს მიზანში და შეუტიეს. მისი თქმით, ჯამში 30-35 სირიელი განეიტრალდა. სირიის საინფორმაციო სააგენტო SANA-ის განცხადებით კი თურქეთის იერიშებს სირიის მხრიდან მსხვერპლი არ მოჰყოლია. რუსეთი და თურქეთი იდლიბში დეესკალაციის ზონების შექმნის შესახებ 2018 წლის შეთანხმდნენ. მორიგი შეთანხმება კი მხარეებმა სოჭში, 2019 წელს გააფორმეს, როცა თურქეთმა სირიაში ოპერაცია „მშვიდობის წყარო“ განახორციელა, თუმცა იდლიბში იერიშები ორივე მხრიდან გრძელდება.[4]

თურქეთის პრეზიდენტმა სირიის მთავრობას ულტიმატუმი წაუყენა. რეჯეფ თაიფ ერდოღანი ოფიციალური დამასკოსგან იდლიბის პროვინციაში სირიული ჯარის თურქული საგუშაგოების ტერიტორიიდან გაყვანას ითხოვს. მან სირიის მთავრობას ჯარის გასაყვანად დრო თებერვლის ბოლომდე მისცა. „იმედი გვაქვს, რომ ჯარის გაყვანის პროცესი თებერვლამდე დასრულდება. თუ რეჟიმი ამ დროისთვის ამას ვერ მოახერხებს, თურქეთს ამ საქმის გაკეთება თავად მოუწევს“, – განცხადა პრეზიდენტმა. სირია რუსეთის ავიაციის მხარდაჭერით იდლიბში მასშტაბურ ოპერაციას ახორციელებს. ეს უკანასკნელი რეგიონია ქვეყანაში, რომელსაც თურქეთის მიერ მხარდაჭერილი მეამბოხეები აკონტროლებენ. ერთერთი ოპერაციის დროს სირიელმა ჯარისკაცებმა 8 თურქი სამხედრო მოკლეს. ანკარამ საპასუხო დარტყმა განახორციელა და ახალი, მყისიერი ქმედებებით დაიმუქრა. ერდოღანის თქმით, შეტევების შედეგად თურქეთისკენ და მის მიერ კონტროლირებად სირიულ ტერიტორიისკენ უკვე თითქმის მილიონი ადამიანი მოძრაობს. „არავის აქვს უფლება ასეთი ტვირთი დაგვადოს მხრებზე“, – თქვა თურქეთის პრეზიდენტმა. თურქეთს სირიის ტერიტორიაზე ე.წ. „დეესკალაციის ზონაში“ 12 საგუშაგო აქვს, რომლებიც 2017 წლის ხელშეკრულებით არის განთავსებული. ერდოღანის თქმით, 2 საგუშაგო სირიის სამთავრობო ძალების საფრონტო ხაზს მიღმა მოექცა.[5]

იემენში ალ-ქაიდას ერთერთი დამფუძნებელი მოკლეს – ამერიკელებმა იემენში ჩატარებული კონტრტერორისტული ოპერაციის შედეგად ყასიმ ალ-რიმი მოკლეს, რომელიც არაბეთის ნახევარკუნძულზე „ალ-ქაიდას“ მეთაურობდა. ამის შესახებ დონალდ ტრამპმა განაცხადა. მისივე თქმით, ალ-რიმის ამერიკელების წინააღმდეგ არაერთი თავდასხმის განხორციელება ჰქონდა დაგეგმილი, მისი სიკვდილი კი „ალ-ქაიდას“ მნიშვნელოვნად დაასუსტებს. ყასიმ ალ-რიმი „ალ-ქაიდას“ ერთერთი დამფუძნებელი და ორგანიზაციის ლიდერის, აიმან ალ-ზავაჰირის მოადგილე იყო. გავრცელებული ინფორმაციით, ყასიმ ალ-რიმი იემენის ქალაქ მარიბში დრონით განხორციელებული იერიშის შედეგად მოკლეს.[6]

[1] DW; Iraqi president appoints Mohammed Allawi as PM; 1st February, 2020; available at: https://www.dw.com/en/iraqi-president-appoints-mohammed-allawi-as-pm/a-52227661

[2] იმედის ახალი ამბები; აშშ სირიაში სამხედრო ბაზებს აფართოებს; 2 თებერვალი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/126781/anadolu-ashsh-siriashi-arsebul-samkhedro-bazebs-apartoebs

[3] France 24; Air strikes in northwest Syria kill 9 civilians; 2 February, 2020; available at: https://www.france24.com/en/20200202-air-strikes-in-northwest-syria-kill-9-civilians-monitor

[4] BBC; Turkish soldiers killed in Syrian army shelling in Idlib; 3 February, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51354545

[5] Reuters; Turkey’s Erdogan demands Syrian forces in Idlib withdraw; 5 February, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey/turkeys-erdogan-demands-syrian-forces-in-idlib-withdraw-idUSKBN1ZZ14L

[6] White House; Statement from the President; 6 February, 2020; available at: https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/statement-from-the-president-13/

რუსეთი. ფინანსური მონიტორინგის ფედერალური სამსახური. თებერვალი, 2020

რუსეთის ფედერაციის ფინანსური მონიტორინგის ფედერალური სამსახური (Росфинмониторинг) აღმასრულებელი ხელისუფლების ფედერალური ორგანოა, რომლის ფუნქციაა გამოავლინოს და წინ აღუდგეს არალეგალური გზებით მიღებული შემოსავლის დაკანონებას (ფულის გათეთრება), ტერორიზმის დაფინანსებას და მასობრივი განადგურების იარაღის გავრცელების დაფინანსებას. სამსახური დაკისრებულ ფუნქცია-მოვალეობებს ახორციელებს აღნიშნულ სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკისა და სამართლებრივი-ნორმატიული რეგულაციების შესაბამისად. ფინანსური მონიტორინგის სამსახური მუშაობს კოორდინირებულად აღმასრულებელი ხელისუფლების სხვა ორგანოებთან, სხვა სახელმწიფო ორგანოებთან და ორგანიზაციებთან ერთად. სამსახური, ასევე, ახორციელებს ეროვნული უსაფრთხოებისათვის საფრთხეების შეფასების ეროვნული ცენტრის ფუნქციას, რაც გულისხმობს შესაბამისი ზომების შემუშავებას იმ საფრთხეების მიმართ, რომელიც წარმოიშვება ფულადი სახსრებისა თუ სხვა ქონების გამოყენებით განხორციელებული ოპერაციების (გარიგებების) შედეგად.

ფინანსური მონიტორინგის ფედერალური სამსახურის საქმიანობის ხელმძღვანელობას ახორციელებს რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტი. სამსახური თავის საქმიანობას ახორციელებს პირდაპირ ან/და საკუთარი ტერიტორიული ორგანოების მეშვეობით და აღმასრულებელი ხელისუფლების სხვა ფედერალურ ორგანოებთან, რუსეთის ფედერაციის სუბიექტების აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოებთან, ადგილობრივ თვითმმართველობასთან, საზოგადოებრივ გაერთიანებებთან და ორგანიზაციებთან ერთად.[1]

ფინანსური მონიტორინგის ფედერალური სამსახურის საქმიანობის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს რუსეთის ფედერაციის 2015 წლის კანონი არალეგალური გზებით მიღებული შემოსავლის დაკანონებასთან (ფულის გათეთრება) და ტერორიზმის დაფინანსებასთან ბრძოლის შესახებ; ასევე, რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის 2013 და 2015 წლის ბრძანებულებები აღმასრულებელი ხელისუფლების ფედერალური ორგანოების სტრუქტურისა და სისტემის და ასევე, ფინანსური მონიტორინგის ფედერალურ სამსახურთან დაკავშირებული საკითხების შესახებ.[2]

ფინანსური მონიტორინგის ფედერალური სამსახურის დროშა და გერბი დამტკიცებულია რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის ბრძანებულებით.[3]

ფინანსური მონიტორინგის ფედერალური სამსახური ზედამხედველობას უწევს იურიდიული და ფიზიკური პირების მიერ არალეგალური გზებით მიღებული შემოსავლის დაკანონებასთან (ფულის გათეთრება) და ტერორიზმის დაფინანსებასთან ბრძოლის შესახებ რუსეთის ფედერაციის 2015 წლის კანონის მოთხოვნების დაცვას; აღნიშნულ ფუნქციას სამსახური ასრულებს შემოწმებებისა და გამოვლენილი დარღვევების აღკვეთისათვის საჭირო შესაბამისი ღონისძიებების გატარების გზით. ასევე, სამსახურის ფუნქციაა სამართლებრივ პასუხისგებაში მისცეს იურიდიული და ფიზიკური პირები, რომლებიც აღნიშნულ სფეროში მოქმედ კანონმდებლობას დაარღვევენ. ამასთან, სამსახური ამზადებს და იღებს ზემოაღნიშნულ სფეროსთან დაკავშირებული ნორმატიული აქტების პროექტებს.

ფინანსური მონიტორინგის სამსახური აგროვებს, ამუშავებს და აანალიზებს ინფორმაციას ფულადი სახსრების ან სხვა ქონების გამოყენებით განხორციელებული იმ ოპერაციების (გარიგებების) შესახებ, რომლებიც კანონმდებლობის შესაბამისად ექვემდებარება კონტროლს და ასევე მათთვის მიწოდებულ სხვა ინფორმაციას. ახორციელებს ფულადი სახსრებით ან სხვა ქონებით განხორციელებული ოპერაციების შესახებ ინფორმაციის შემოწმებას ისეთი ოპერაციების გამოვლენის მიზნით, რომლებიც დაკავშირებული ფულის გათეთრებასთან ან ტერორიზმის დაფინანსებასთან. მონაწილეობს კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ღონისძიებებში.

სამსახური გამოითხოვს და დადგენილი ფორმით იღებს ინფორმაციას კლიენტების ოპერაციების (გარიგებების) და ორგანიზაციების მფლობელების შესახებ, რომლებიც ახორციელებენ ოპერაციებს ფულადი სახსრების ან სხვა ქონების გამოყენებით; ასევე, ინფორმაციას ფულადი სახსრების ანგარიშებს შორის გადაადგილების შესახებ. ინფორმაციის შესწავლის შემდეგ, გამოავლენს ნიშნებს და მტკიცებულებებს იმის შესახებ, რომ ესა თუ ის ოპერაცია დაკავშირებულია ფულის გათეთრებასთან ან ტერორიზმის დაფინანსებასთან. კანონით დადგენილი წესით, სამსახური ახორცილებს ფულადი სახსრებისა თუ სხვა ქონების გამოყენებით განხორციელებული ოპერაციების კონტროლს.

სამსახური, საქმიანობის სფეროსთან დაკავშირებულ ინფორმაციას (გარდა ისეთი ინფორმაციისა, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას მოქალაქეების პირადი ცხოვრების შესახებ), დადგენილი წესით იღებს აღმასრულებელი ხელისუფლების ფედერალური ორგანოებიდან; საპენსიო ფონდიდან; სოციალური დაზღვევის ფონდიდან; სავალდებულო სამედიცინო დაზღვევის ფედერალური ფონდიდან; სახელმწიფო კორპორაციებიდან და ორგანიზაციებიდან, რომლებიც რუსეთის ფედერაციის მიერაა შექმნილი; ფედერაციის სუბიექტების სახელმწიფო ორგანოებიდან; ადგილობრივი თვითმართველობის ორგანოებიდან და ცენტრალური ბანკიდან.

სამსახური ახდენს აღმასრულებელი ხელისუფლების ფედერალური ორგანოების და სხვა სახელმწიფო ორგანოების ინფორმირებას ეროვნული უსაფრთხოებისთვის უკანონო ფინანსური ოპერაციების შედეგად წარმოქმნილი საფრთხეების შესახებ და მათთან ერთად ან დამოუკიდებლად შეიმუშავებს ღონისძიებებს აღნიშნული საფრთხეების გასანეიტრალებლად. კანონის შესაბამისად გამოსცემს დადგენილებებს ფულადი სახსრების ან სხვა ქონების გამოყენებით განსახორციელებელ ამა თუ იმ ოპერაციის შეჩერების შესახებ.

რუსეთის ფედერაციის მიერ დადებული საერთაშორისო შეთანხმებების შესაბამისად და დადგენილი წესით ახორციელებს ინფორმაციის გაცვლას სხვა ქვეყნების შესაბამის სამსახურებთან. რუსეთის ფედერაციის სახელით ურთიერთობს აღნიშნულ სფეროში მოღვაწე უცხო ქვეყნების სახელმწიფო ორგანოებთან, საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და უცხო ქვეყნების მოქალაქეებთან.

სამსახური თავის ოფიციალურ ინტერნეტ გვერდზე აქვეყნებს ოპერაციების (გარიგებების) რისკების ეროვნული შეფასების შესახებ მოხსენებას. აგზავნის ინფორმაციას სამართალდამცავ სტრუქტურებში თუ არსებობს საკმარისი საფუძველი ვარაუდისა, რომ ოპერაცია (გარიგება) დაკავშირებულია ფულის გათეთრებასთან ან ტერორიზმის დაფინანსებასთან. თავის ოფიციალურ საიტზე აქვეყნებს ინფორმაციას იმ პირებისა და ორგანიზაციების შესახებ, რომლებიც შეყვანილნი იქნებიან იმ ორგანიზაციებისა და პირების სიაში, რომელთა შესახებაც არსებობს ცნობები მათი ექსტრემისტული ან ტერორისტული საქმიანობის შესახებ.

რუსეთის ფედერაციის იუსტიციის სამინისტროს მოთხოვნით ან საკუთარი ინიციატივით, სამსახური სამინისტროს აცნობებს არაკომერციული ორგანიზაციის შესახებ, რომელიც ვერ აკმაყოფილებს არალეგალური გზებით მიღებული შემოსავლის დაკანონებასთან (ფულის გათეთრება) და ტერორიზმის დაფინანსებასთან ბრძოლის შესახებ რუსეთის ფედერაციის 2015 წლის კანონის მოთხოვნებს.[4]

[1] რუსეთის ფედერაციის ფინანსური მონიტორინგის სამსახურის ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; „როსფინმონიტორინგის“ შესახებ; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://www.fedsfm.ru/about [ნანახია 2020 წლის 6 თებერვალს]

[2] რუსეთის ფედერაციის ფინანსური მონიტორინგის სამსახურის ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; საქმიანობის სამართლებრივი საფუძვლები; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://www.fedsfm.ru/about/legal?index=1 [ნანახია 2020 წლის 6 თებერვალს]

[3] რუსეთის ფედერაციის ფინანსური მონიტორინგის სამსახურის ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; დროშა და გერბი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://www.fedsfm.ru/about/emblem [ნანახია 2020 წლის 6 თებერვალს]

[4] რუსეთის ფედერაციის ფინანსური მონიტორინგის სამსახურის ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; საქმიანობა; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://www.fedsfm.ru/activity [ნანახია 2020 წლის 6 თებერვალს]