რუსეთი. უკრაინისა და უკრაინელების მხარდაჭერა რუსეთის უკრაინაში შეჭრის ფონზე. ივნისი, 2022

მედია საშუალება „The Moscow Times“ 2022 წლის 20 მაისს აქვეყნებს სტატიას [სტატია გამოქვეყნებულია The Financial Times მიერ და ნათარგმნია The Moscow Times მიერ] რუსების მხრიდან უკრაინელების დახმარების შესახებ. სტატიაში ნათქვამია, რომ მოხალისეები, რომელთა შორის არიან როგორც ომის მოწინააღმდეგე აქტივისტები, ასევე, უბრალოდ, ის ხალხი, ვინც ვერ რჩება გულგრილი, თავიანთი საქმიანობის ორგანიზებას ეწევიან პირადი კონტაქტებისა და „Telegram“ სოციალური მედია აპლიკაციის გამოყენებით. ისინი ათასობით უკრაინელ ლტოლვილს რუსეთიდან გასვლაში ეხმარებიან. ყველაზე მოთხოვნადი მარშრუტი ბალტიის ქვეყნებია. მოხალისეებმა კარგად იციან, რომ უკრაინელების დახმარება დიდი რისკის მატარებელი საქმიანობაა, რადგან ომის დაწყების შემდეგ, რუსეთში რეპრესიები გაძლიერდა. ერთერთი აქტივისტის თქმით, „[…] ტელეფონის ნომრები ხელიდან ხელში გადადის, რადგან, არსებული გარემოებების გათვალისწინებით, შეუძლებელია ღია განცხადებების გავრცელება […]“. რუსეთში ბევრი უკრაინელი ლტოლვილია, ვისაც რუსეთში მოხვედრა საერთოდ არ უნდა და ისინი ძალით გაიყვანეს საბრძოლო მოქმედებების რეგიონებიდან რუსეთის მიმართულებით. სხვადასხვა მოხალისე ორგანიზაცია ეხმარება ასეთ ხალხს – აწვდის მათ ინფორმაციას და რჩევებს, პოულობს მანქანებს და მძღოლებს, ანაზღაურებს მატარებლის ბილეთების საფასურს, პოულობს ღამის გასათევს ოჯახებისთვის, ვინც მოსკოვისა და პეტერბურგის გავლით, დასავლეთისკენ მიემგზავრება.[1]

მედია საშუალება „ნოვაია გაზეტა“ 2022 წლის 22 მარტს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ რუსები ასევე ეხმარებიან უკრაინელ ლტოლვილებს; მაგრამ მათ ეშინიათ ამის შესახებ საუბარი, მათ შორის სისხლის სამართლებრივი დევნის რისკის გამო. სტატიაში ნათქვამია, რომ ხალხს – როგორც ლტოლვილებს, ასევე რუსებს – ეშინიათ, რომ „მოღალატეებად“ შერაცხავენ; და რომ ბრალსაც კი წაუყენებენ. მათ შიშს ბოლო პერიოდში მიღებული კანონები იწვევს. უკრაინელებს ეშინიათ „რუსეთთან თანამშრომლების შესახებ“ კანონის, რადგან არ არიან დარწმუნებული, რუსეთში გაქცევა აღქმული იქნება თუ არა ღალატად. რუსებს კი ეშინიათ „რუსეთის შეიარაღებული ძალების დისკრედიტაციის შესახებ“ კანონის და იმ მასობრივი მანიის, რამაც ჯაშუშობასთან დაკავშირებით დაისადგურა. სტატიაში საუბარია კონკრეტულ ადამიანებზე [რუსებზე] ვინც ამა თუ იმ ფორმით, დახმარება აღმოუჩინა უკრაინელ ლტოლვილებს. მათ შორისაა მოსკოვური ბარის ერთერთი დამფუძნებელი ნიკიტა ფომკინი. ის ყვება, რომ ყოველთვის აქტიური პოზიცია ჰქონდა. „[…] ახლაც, როდესაც ვიხედები ირგვლივ, ვფიქრობ, ნუთუ ჩვენ, მოსკოველებს, ეს არ გვადარდებს; ჩვენთვის სულერთია? აქ ხომ ხმას არავინ იღებს. გადავწყვიტე, ვაჩვენო, რომ ჩემთვის არაა სულერთი. მოველაპარაკე ფონდს „მეორე სუნთქვა“ და სოციალურ ქსელში გამოვაქვეყნე განცხადება უკრაინელებისთვის ჰუმანიტარული დახმარების შეგროვების შესახებ“. ბარში უამრავი ადამიანი მივიდა, სხვადასხვა ასაკის და ყველა მათგანი ამბობდა, რომ ისინი არ ემხრობიან „სპეცოპერაციას“, მაგრამ მიტინგებზე გასასვლელად მზად არ არიან; მაგრამ მზად არიან გაიღონ ტანისამოსი თუ სხვა ნივთები უკრაინელი ლტოლვილების დასახმარებლად. საბოლოოდ, ბარის თანამშრომლებმა და 30-მდე მოხალისემ 5 ტონა ჰუმანიტარული ტვირთი შეაგროვა და როსტოვის ოლქში ჩასულ უკრაინელ ლტოლვილებს გადასცა. ნიკიტა ფომკინის თქმით, ის აპირებს კიდევ ერთხელ გაუწიოს ორგანიზება ჰუმანიტარული დახმარების შეგროვებას.[2]

ინტერნეტ რესურსი „ნოკტა“, მედია საშუალებაზე „Reuters“ დაყრდნობით, 2022 წლის 11 მაისს ავრცელებს სტატიას რუსების ჯგუფების შესახებ, ვინც უკრაინელ ლტოლვილებს ეხმარებიან. სტატიის თანახმად, აღნიშნული ჯგუფები მალულად აკეთებენ თავის საქმეს, რადგან არ სურთ ხელისუფლების ყურადღების მიქცევა. მოხალისეების საქმიანობა დიდ რისკთანაა დაკავშირებული. რუსებს, ვინც ღიად არ ეთანხმება ომს, აწყდება ფულად ჯარიმებს და სასამართლო დევნას.[3]

უკრაინაში შეჭრის შემდეგ, რუსეთში რამდენიმე კანონი მიიღეს, რომელიც უკრაინაში ომთანაა დაკავშირებული. რუსეთი კრძალავს სიტყვა ომის ხესენებას და თავის შეჭრას უკრაინაში „სპეციალურ სამხედრო ოპერაციად“ მოიხსენიებს. რუსეთის პრეზიდენტმა ასევე ხელი მოაწერა კანონს „რუსული არმიის დისკრედიტაციის“ და მცდარი ინფორმაციის გავრცელების შესახებ. ამის შემდეგ, რუსეთში „მცდარი ინფორმაციის გავრცელება“, რუსეთისთვის სანქციების დაწესების მოთხოვნა და უკრაინაში შეჭრის სხვა ფორმით შეწინააღმდეგება დასჯადი გახდა. უკრაინაში მიმდინარე ომისთვის ომის დაძახებაც შეიძლება 15 წლამდე პატიმრობად დაუჯდეს პირს, რადგან ასეთ ქმედებას, ახალი კანონებით, ხელისუფლება მცდარი ინფორმაციის გავრცელებად ჩათვლის.[4] [5]

[1] მედია საშუალება „The Moscow Times“; როგორ ეხმარებიან რუსები უკრაინელებს დასავლეთით გაღწევაში; გამოქვეყნებულია 2022 წლის 20 მაისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.moscowtimes.ru/2022/05/20/kak-rossiyane-pomogayut-ukrainskim-bezhentsam-vibratsya-na-zapad-a20520 [ნანახია 2022 წლის 7 ივნისს]

[2] მედია საშუალება „ნოვაია გაზეტა“; რთულია იყო ადამიანი; ავტორი: ივან ჟილინი; გამოქვეყნებულია 2022 წლის 22 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://novayagazeta.ru/articles/2022/03/22/trudno-byt-chelovekom [ნანახია 2022 წლის 7 ივნისს]

[3] ინტერნეტ რესურსი „ნოკტა“; რუსების მიწისქვეშა ჯგუფები ეხმარებიან უკრაინელ ლტოლვილებს რუსეთიდან გაქცევაში; ავტორი: კირილ კარასენი; გამოქვეყნებულია 2022 წლის 11 მაისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://nokta.md/podpolnye-gruppy-rossiyan-pomogajut-ukrainskim-bezhentsam-nasilno-zavezennym-v-stranu-sbezhat-iz-rossii/ [ნანახია 2022 წლის 7 ივნისს]

[4] მედია საშუალება „BBC“, რუსულენოვანი რედაქცია; უკრაინის მოვლენებს ომი დაუძახე? 15 წლამდე პატიმრობნა. სახელმწიფო დუმა ამზადებს კანონს სამხედრო ოპერაციის შესახებ მცდარი ინფრომაციის გავრცელების თაობაზე; გამოქვეყნებულია 2022 წლის 3 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.bbc.com/russian/news-60594110 [ნანახია 2022 წლის 7 ივნისს]

[5] მედია საშუალება „Deutsche Welle“, რუსულენოვანი რედაქცია; სახელმწიფო დუმამ მიიღო კანონი რუსული არმიის დისკრედიტაციის გამო დასჯის შესახებ; სტატიის ავტორი: ვიტალი კროპმანი; გამოქვეყნებულია 2022 წლის 4 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.dw.com/ru/gosduma-prinjala-zakon-o-nakazanii-za-diskreditaciju-vs-rf/a-61009600 [ნანახია 2022 წლის 7 ივნისს]

რუსეთი. საყოველთაო მობილიზაცია და უკრაინასთან ომში გაგზავნა. ივნისი, 2022

საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაცია „Jamestown Foundation“ 2022 წლის 3 მაისს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში, რუსეთის ფედერაციაში გაწვევისა და უკრაინაში ფრონტის ხაზზე გაგზავნის შესახებ, წერს, რომ უკრაინაში რუსეთის დანაკარგები იზრდება და შესაბამისად, იზრდება რუსეთის არმიაში გაწვევისა და უკრაინაში გაგზავნის მიმართ წინააღმდეგობა. მოსკოვი ყოველდღიურად უფრო მეტ სირთულეს აწყდება დანაკარგების შესავსებად ჯარისკაცების მობილიზების პროცესში. აღნიშნული პროცესი განსაკუთრებით რთულია იქ, სადაც ბრძოლაში დაღუპულთა დაკრძალვები ყოვედღიურობის ნაწილი გახდა; განსაკუთრებით არა-რუსებით დასახლებულ პატარა სოფლებში ბურიატიასა და დაღესტანის რესპუბლიკებში; ასევე, რუსებით დასახლებულ, მაგრამ კიდევ უფრო პატარა სოფლებში, მოსკოვისგან მოშორებით. ასეთ რეგიონებში, ნებისმიერი რაოდენობის პროპაგანდა უძლურია, გადაფაროს პუტინის ომის ნამდვილი ფასი და ადგილობრივები ეწინააღმდეგებიან ამ ომში მონაწილეობას.

ალეკსეი იზჰაკი, უსაფრთხოების საკითხების მკვლევარი კიევის სტრატეგიული კვლევების ინსტიტუტიდან, ამბობს, რომ რუსები მობილიზებულნი იყვნენ გამარჯვებისთვის, მაგრამ მხოლოდ ტელევიზორებთან და არა რეალობაში, როდესაც აუცილებელი ხდება თავის გაწირვა. მკვლევარი მიიჩნევს, რომ კრემლის გადაწყვეტილება – აირიდოს საყოველთაო მობილიზაცია – დაკავშირებულია რუსული მმართველი წრის გონებაში დალექილ მოგონებასთან 1917 წლის მოვლენებთან დაკავშირებით; როდესაც თავდაპირველად რუსები ენთუზიაზმით იყვნენ განწყობილნი ომის მიმართ, მოგვიანებით კი მათ იარაღი ხელისუფლებისკენ მიატრიალეს და გადააგდეს ორი მთავრობა, რომლებიც მხარს უჭერდნენ ომს, რომელსაც ხალხი ეწინააღმდეგებოდა. ასეთი ისტორიული გამოცდილების გათვალისწინებით, პუტინი და მისი გარემოცვა, ერიდება რისკს არათუ გაზარდოს არმიის რაოდენობა, საერთოდ ახსენოს სიტყვა ომი.

მკვლევარი ასევე მიიჩნევს, რომ დანაკარგების ზრდის პარალელურად, აუცილებლად გაიზრდება წინააღმდეგობა როგორც გაწვევის, ასევე უკრაინაში გაგზავნის მიმართ; და მოსკოვს აღარ დარჩება სხვა გზა, გარდა ახლანდელი არჩევნის შეცვლისა. ამჟამად, რუსეთის ხელისუფლება ცდილობს, ფონს გავიდეს „ფარული მობილიზაციით“, რასაც რეზერვისტების გაწვევით აკეთებს. ხოლო თუ კრემლი გადაწყვეტს, საყოველთაო მობილიზაციის გამოცხადებას, მას მოუწევს, ეს როგორმე „მიჰყიდოს“ საზოგადოებას.[1]

საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაცია „Jamestown Foundation“ 2022 წლის 23 მაისს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერს, რომ რუსეთის სასაზღვრო რეგიონები უკვე, შეიძლება ითქვას, რეგულარულად ხვდება საარტილერიო დარტყმების ობიექტი. კრემლი კი ამის შესახებ სდუმს. პირველი ასეთი თავდასხმების შემდეგ, დასავლეთი ფიქრობდა, რომ კრემლი ოფიციალურადაც გამოაცხადებდა ომს, რაც მას საყოველთაო მობილიზაციის გამოცხადების საშუალებას მისცემდა. თუმცა კრემლი დუმილს ამჯობინებს და არათუ იყენებს ტერმინს „სპეციალური სამხედრო ოპერაცია“, არამედ საერთოდ კრძალავს უკრაინაში მიმდინარე მოვლენებთან დაკავშირებით, სიტყვა ომის გამოყენებას. ზოგიერთი ექსპერტი მიიჩნევს, რომ მიზეზი, რატომაც პუტინი თავს არიდებს საყოველთაო მობილიზაციას, არის სავარაუდო პასუხი „ნატოს“ მხრიდან და მიუხედავად კრემლის რიტორიკისა, აშკარაა, რომ რუსეთს „ნატოსთან“ პირდაპირი სამხედრო კონფრონტაციის ეშინია.[2]

ევროკავშირის თავშესაფრის სააგენტო [EUAA] 2022 წლის 5 აპრილს გამოქვეყნებულ ინფორმაციაში წერს, რომ რუსეთის ფედერაციაში 18-დან 27 წლამდე ასაკის ყველა მამაკაცი ვალდებულია, ერთი წლით იმსახუროს შეიარაღებულ ძალებში. გაწვევა ხორციელდება წელიწადში ორჯერ – გაზაფხულსა და შემოდგომაზე. ახალწვეულები, თავდაპირველად, 1-2-თვიან საბაზისო მომზადებას გადიან. ამის შემდეგ ისინი გადიან 3-6-თვიან ძირითად წვრთნას, ვიდრე მოხდება მათი დანაყოფებში განაწილება. მოქმედი კანონმდებლობით, წვევამდელების საბრძოლო მოქმედებებში ჩართვა არ შეიძლება, ვიდრე ისინი მინიმუმ 4-თვიან წვრთნას არ გაივლიან. თუმცა, საომარი მოქმედებების შესახებ კანონი ან საყოველთაო მობილიზაცია უპირატესია და გადაწონის ამჟამინდელ პოლიტიკას და ხელმძღვანელობას საშუალებას მისცემს, მობილიზებული რეზერვი ან ახალი გაწვეულები დაუყოვლებლივ ჩართონ საბრძოლო მოქმედებებში. წყაროების მტკიცებით, 2021 წლის შემოდგომაზე გაწვეულების ნაწილი უკვე მსახურობს უკრაინაში მებრძოლ დანაყოფებში. ევროკავშირის თავშესაფრის სააგენტო წერს, რომ რუსეთს არ აუმოქმედებია საომარი მდგომარეობის შესახებ კანონი და არც საყოველთაო მობილიზაცია გამოუცხადებია. თუ რუსეთი ასეთ გადაწყვეტილებას მიიღებს, მას მარტივად შეეძლება, რეზერვის გამოძახება და მამაკაცების საბრძოლო მოქმედებებში [თუნდაც იძულებით] ჩართვა მობილიზაციისა და გაწვევის გამოყენებით.[3]

[1] საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაცია „Jamestown Foundation“; უკრაინაში ომი რუსეთს სახლში უბრუნდება, რაც მოსკოვისთვის რიგების შევსებას ართულებს; გამოქვეყნებულია 2022 წლის 3 მაისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 6 ივნისს]

[2] საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაცია „Jamestown Foundation“; რატომ დუმს კრემლი რუსეთის ტერიტორიებზე თავდასხმების შესახებ; ავტორი: ვიქტორ დავიდოფი; გამოქვეყნებულია 2022 წლის 23 მაისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 6 ივნისს]

[3] ევროკავშირის თავშესაფრის სააგენტო [EUAA]; სამხედრო დეზერტირების მიმართ დამოკიდებულება უკრაინაში შეჭრის შემდეგ; გამოქვეყნებულია 2022 წლის 5 აპრილს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2022 წლის 6 ივნისს]

რუსეთი. 2011 წლის ბოლოტნის მოედნის საპროტესტო აქცია. მაისი, 2022

2011 წლის 10 დეკემბერს, მოსკოვში, ბოლოტნის მოედანზე გაიმართა მიტინგი, რომლის მონაწილეებიც სახელმწიფო დუმის 2011 წლის 4 დეკემბრის არჩევნების შედეგებს აპროტესტებდნენ. აქცია იყო ყველაზე მასშტაბური რუსეთის უახლეს ისტორიაში; ორგანიზატორებმა ბოლოტნის მოედანზე მინიმუმ 30 ათასი დემონსტრანტის მობილიზება მოახერხეს. თავად ოპოზიცია ამტკიცებდა, რომ მოედანზე 150 ათასამდე დემონსტრანტი იყო შეკრებილი. აქციამ მშვიდობიანად, დაშავებულებისა და დაკავებულების გარეშე, ჩაიარა. პარალელურად, საპროტესტო აქციები გაიმართა რუსეთის სხვა ქალაქებშიც. აქციის მონაწილეები აცხადებდნენ, რომ არჩევნები ფედერალური კანონმდებლობის დარღვევებითა და მასობრივი ფალსიფიკაციით ჩატარდა. აქციების ერთერთ მთავარ ლოზუნგად იქცა „სამართლიანი არჩევნებისთვის“ და „რუსეთი იქნება თავისუფალი“. მიტინგების ერთერთი სიმბოლო იყო თეთრი ლენტი. გამოსვლები ანტიპუტინისტურ ხასიათსაც ატარებდა.

ბოლოტნის მოედნის საპროტესტო აქციაზე ოპოზიციის ფართო სპექტრი იყო წარმოდგენილი; მათ შორის, „მემარცხენე ფრონტი“, „სამართლიანი რუსეთის“ რადიკალურ-ოპოზიციური ნაწილი, „სხვა რუსეთი“, „რუსეთის სოციალისტური მოძრაობა“, „ავტონომიური მოძრაობა მემარცხენეები“, „რუსები“, „დიადი რუსეთი“, „დემოკრატიული არჩევანი“, „იაბლოკო“, „პარნასი“ და სხვა. დემონსტრაციების ორგანიზატორად მიიჩნეოდა „მემარცხენე ფრონტის“ ლიდერი სერგეი უდალცოვი და მისი ცოლი ჟანა. სერგეი უდალცოვი მოსკოვის სასამართლოს 15-დღიანი პატიმრობით დასაჯა, ერთერთი წინა დაპატიმრების დროს, საავადმყოფოდან გაქცევისთვის. საპროტესტო აქციების საკვანძო ფიგურები იყვნენ, ასევე, გენადი და დმიტრი გუდკოვები და ილია პონომარევი „სამართლიანი რუსეთიდან“, ედუარდ ლიმონოვი „სხვა რუსეთიდან“, დმიტრი დემუშკინი და ალეკსანდრ პოტკინი „რუსებიდან“, გრიგორი იავლინსკი „იაბლოკოდან“ და მიხაილ კასიანოვი, ვლადიმირ რიჟკოვი და ბორის ნემცოვი „პარნასიდან“; ასევე, ალეკსეი ნავალნი და გარი კასპაროვი. საპროტესტო აქციების საკვანძო ფიგურებად მიიჩნეოდნენ, ასევე, საპარლამენტო ოპოზიციის წარმომადგენლები გენადი ზიუგანოვი და ვლადიმირ ჟირინოვსკი.

ბოლოტნის მოედნის აქცია 2011 წლის 10 დეკემბერს 14 საათზე დაიწყო და 18 საათამდე გაგრძელდა. მოსკოვის პოლიციის განცხადებით, დემონსტრანტების საერთო რაოდენობა 25 ათასს არ აჭარბებდა, უშუალოდ მოედანზე; და კიდევ 5 ათასამდე პირი იყო მიმდებარე ქუჩებზე. შინაგან საქმეთა სამინისტროს განცხადებით, მომიტინგეთა შორის რამდენიმე ახალგაზრდამ ცეცხლი დაანთო. პოლიციამ სწრაფადვე მოახდინა მათი იდენტიფიცირება და გაარიდა დემონსტრაციის ადგილს. პოლიციისვე განცხადებით, საერთო ჯამში, აქციამ ექსცესების გარეშე ჩაიარა და პოლიციას არავინ დაუკავებია.

10 დეკემბრის აქცია ბოლოტნის მოედანზე იყო დასაწყისი მოვლენებისა, რომელიც რუსეთის 2011-2013 წლების საპროტესტო მოძრაობის სახელითაა ცნობილი [მედიაში პროცესებს ბოლოტნის რევოლუციას და თოვლის რევოლუციასაც უწოდებნენ] საპროტესტო აქციები გაგრძელდა 2012 წელსაც [საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ, სადაც ვლადიმერ პუტინმა პირველივე ტურში გაიმარჯვა]. მასშტაბური აქცია გაიმართა 2012 წლის 6 მაისს. აღნიშნულ აქციაზე უკვე 400-მდე მონაწილე დააკავეს და საბოლოოდ 30-ზე მეტის მიმართ სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა. საქმე ცნობილი გახდა, როგორც უმსხვილესი სისხლის სამართლის საქმე 2011 – 2013 წლების საპროტესტო მოძრაობის მონაწილეთა წინააღმდეგ. საქმე მუდმივი კრიტიკის ქვეშ იყო სხვადასხვა სასამართლო და საკანონმდებლო დარღვევების გამო. ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლომ არაერთხელ დააკისრა რუსეთის ფედერაციას რიგი ბრალდებულისა და გასამართლებულისთვის კომპენსაციის გადახდა მათ მიმართ ძიებისა და სასამართლო განხილვისას ადამიანის უფლებების დარღვევების გამო. რიგი მიმომხილველი პროცესებს პოლიტიკურად მოტივირებულად აფასებდა.[1] [2] [3] [4]

[1] მედია საშუალება „ბიბისის“ რუსული რედაქცია; ბოლოტნის 5 წელი: როგორ რეაგირებდა ხელისუფლება პროტესტზე; გამოქვეყნებულია 2016 წლის 10 დეკემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.bbc.com/russian/features-38266529 [ნანახია 2022 წლის 25 მაისს]

[2] მედია საშუალება „ფორბსის“ რუსული რედაქცია; 2011 წლის 10 დეკემბერის საპროტესტო მიტინგი. ფორბსის ონლაინ-ტრანსლაცია; გამოქვეყნებულია 2011 წლის 10 დეკემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.forbes.ru/sobytiya/vlast/77345-10-dekabrya-2011-hronika-sobytii-onlain-translyatsiya-forbes [ნანახია 2022 წლის 25 მაისს]

[3] მედია საშუალება „გაზეტა“; როგორ მოატყუა პუტინმა ოპოზიცია; სტატიის ავტორი: ვლადიმირ მილოვი [ლიდერი მოძრაობისა „დემოკრატიული არჩევანი“]; გამოქვეყნებულია 2012 წლის 5 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.gazeta.ru/column/milov/4026641.shtml?updated [ნანახია 2022 წლის 25 მაისს]

[4] მედია საშუალება „ნოვაია გაზეტა“; ვის „ჩაძირავს“ ბოლოტნის საქმე; გამოქვეყნებულია 2012 წლის 25 ივნისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://novayagazeta.ru/politics/53208.html [ნანახია 2022 წლის 25 მაისს]

რუსეთი. იეჰოვას მოწმეების მიმართ არსებული დამოკიდებულება. დეკემბერი, 2021

დემოგრაფიაგაერთიანებული სამეფოს სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთში იეჰოვას მოწმეთა შესახებ წერია, რომ რუსეთის ფედერაციის მოსახლეობა 2019 წლის მონაცემებით შეადგენდა 141.9 მილიონ ადამიანს და მოსახლეობის 1 პროცენტზე ნაკლები იდენტიფიცირდებოდა როგორც იეჰოვას მოწმე.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2021 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] რელიგიის თავისუფლების შესახებ რუსეთში წერია, რომ ქვეყანაში 2020 წლის მდგომარეობით იეჰოვას  150.000-ზე მეტი მიმდევარი იმყოფება.

კანონმდებლობა და პრაქტიკა

კონსტიტუცია ახასიათებს რუსეთის ფედერაციას, როგორც სეკულარულ სახელმწიფოს, სადაც დაცულია რელიგიისა და რწმენის თავისუფლებები. აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ ქვეყნის კანონმდებლობა აღიარებს 4 ტრადიციულ რელიგიას: ქრისტიანობას, ისლამს, იუდაიზმსა და ბუდიზმს. გარდა ამისა, კანონმდებლობაში აღნიშნულია რუსული მართლმადიდებლური ქრისტიანობის „განსაკუთრებული როლი“ ქვეყნის ისტორიის, მისი სულიერებისა და კულტურის ჩამოყალიბება-განვითარებაში.[2]

რუსეთის უზენაესი სასამართლოს 2017 წელს მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე იეჰოვას მოწმეთა ადმინისტრაციული ცენტრი [Jehovah’s Witnesses Administrative Center] გამოცხადდა ექსტრემისტულ ორგანიზაციად, რამაც მისი და მასში შემავალი 395 სხვა იეჰოვას მოწმეთა ორგანიზაციის ლიკვიდაცია გამოიწვია.[3]

აღნიშნული გადაწყვეტილების მიხედვით, უზენაესმა სასამართლომ აკრძალა 396 დარეგისტრირებული და მოქმედი იეჰოვას მოწმეთა ორგანიზაცია. ის პირები, რომლებიც არიან მსგავსი ორგანიზაციის წევრები და ახორციელებენ გარკვეული სახის ქმედებებს უმეტესწილად ხდებიან სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ობიექტები და ისჯებიან რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსის 282.2 მუხლით, კერძოდ ექსტრემისტული საზოგადოების აქტივობის ორგანიზებისთვის.[4]

უზენაესი სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილების საპირწონედ იეჰოვას მოწმეებმა შეიტანეს სარჩელი ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში, სადაც გაასაჩივრეს მათი საქმიანობის აკრძალვა. აღნიშნულ სარჩელთან დაკავშირებით რუსეთის ფედერაციამ განაცხადა, რომ უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 20 აპრილს მიღებული გადაწყვეტილება და ასევე უზენაესი სასამართლოს სააპელაციო კოლეგიის განჩინება არ ზღუდავს იეჰოვას მოწმეების მიერ რელიგიის ინდივიდუალურ სწავლებასა და პრაქტიკას.[5]

გარდა ამისა რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტთან არსებულმა საბჭომ სამოქალაქო საზოგადოებისა და ადამიანის უფლებების განვითარებისთვის განაცხადა, რომ უზენაესი სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მოიცავს სალიკვიდაციო იურიდიული პირების ამომწურავ ჩამონათვალს. ამასთან ერთად განცხადებაში აღინიშნა, რომ სასამართლო გადაწყვეტილება არ შეიცავს რაიმე სახის დასკვნას იმასთან დაკავშირებით, რომ რელიგია „იეჰოვას მოწმეები“, როგორც ასეთი აიკრძალა.[6]

ადამიანის უფლებათა დაცვის ცენტრ „მემორიალის“ მიერ 2021 წლის 27 დეკემბერს განახლებული მონაცემების თანახმად სისხლის სამართლის კოდექსის 282.2 მუხლის საფუძველზე იეჰოვას 566 მოწმე იმყოფება პასუხისგებაში. აქედან 35 პირს მისჯილი აქვს პატიმრობა, 31 იმყოფება შინაპატიმრობაში, ხოლო 16 პირმა სასჯელის სახით მიიღო ჯარიმა.[7]

ორგანიზაცია „Human Rights Watch“-ის მიერ 2020 წელს გამოქვეყნებული ცნობების თანახმად, რუსეთში ჩატარდა იეჰოვას მოწმეთა სახლის ჩხრეკები, რომელსაც ხშირად შეიარაღებული და შენიღბული ეროვნული გვარდია [როს გვარდია] ახორციელებდა. ისინი კონფისკაციას უკეთებდნენ ბიბლიებს და სხვა რელიგიურ მასალებს, კომპიუტერებს, ტელეფონებსა და სხვა პირად ნივთებს.[8]

ორგანიზაცია “Freedom House“-ის მიერ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის შესახებ წერია, რომ 2019 წლის თებერვალში იეჰოვას მოწმე დენის კრისტენსენი იყო პირველი ადამიანი, რომელსაც მიესაჯა პატიმრობა ექსტრემიზმის საფუძვლით. აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ 2019 წლის ბოლოს დამატებით 8 იეჰოვას მოწმეს მიესაჯა პატიმრობა ვადით 2-დან 6 წლამდე.[9]

ორგანიზაცია „Human Rights Watch“-ის მიერ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის შესახებ წერია, რომ 2020 წელს რუსეთის სასამართლოებმა ათობით იეჰოვას მოწმეს გამოუტანა გამამტყუნებელი განაჩენი მათ მიერ განხორციელებული რელიგიური ქმედებებისთვის.[10]

გამამართლებელი განაჩენები

2020 წლის ოქტომბერში იური ზალიპაევი გახდა იეჰოვას პირველი მოწმე, რომელიც სასამართლომ ექსტრემიზმთან დაკავშირებული სამართალდარღვევისთვის გაამართლა.  ვებ-გვერდზე „იეჰოვას მოწმეები რუსეთში“ განთავსებული ინფორმაციის თანახმად, გადაწყვეტილების  მიღების პროცესში სასამართლომ მხედველობაში მიიღო გაეროს სამუშაო ჯგუფის უკანასკნელი დასკვნები, რომლებიც ადასტურებს, რომ იეჰოვას მოწმეები არ ახორციელებენ და არ მოუწოდებენ ძალადობისკენ.[11] ასევე აღსანიშნავია, რომ 2021 წლის იანვარში ყაბარდო-ბალყარეთის უზენაესმა სასამართლომ უარყო პროკურორის საჩივარი თავდაპირველი განაჩენის შესახებ, რომლითაც იური ზალიპაევი უდანაშაულოდ ცნო.[12]

2021 წლის 28 ოქტომბერს რუსეთის უზენაესი სასამართლოს პლენუმმა გამოსცა განკარგულება, რომლის თანახმად იეჰოვას მოწმეთა შეხვედრა და მსახურება არ შეიძლება ჩაითვალოს ექსტრემისტულ საქმიანობად.[13]

განკარგულების თანახმად, იმ პირთა საქმიანობა, რომლებიც არ არიან კავშირში სასამართლოს მიერ ექსტრემისტულად აღიარებული ორგანიზაციების საქმიანობის გაგრძელებასა ან განახლებასთან და რომელიც მოიცავს მხოლოდ სინდისის თავისუფლებისა და რელიგიის თავისუფლების რეალიზაციას, მათ შორის რელიგიის ინდივიდუალური ან ერთობლივი პრაქტიკა ან სხვა რელიგიური რიტუალებისა და ცერემონიების შესრულება, თავისთავად არ წარმოადგენენ დანაშაულის შემადგენელ ქმედებებს თუ ისინი არ შეიცავენ ექსტრემიზმის ნიშნებს.[14]

რუსეთის უზენაესი სასამართლოს პლენუმის მიერ აღნიშნული განკარგულების მიღების შემდეგ, 2021 წლის 23 ნოემბერს ვლადივოსტოკის რაიონულმა სასამართლომ იეჰოვას ადგილობრივი მოწმე დიმიტრი ბარმაკინი გაამართლა ექსტრემისტული ჯგუფის აქტივობების ორგანიზების საქმეში იმ განმარტებით, რომ მისი ქმედებები დანაშაულს არ წარმოადგენდა.[15]

მედია პროექტი „Idel.Реалии“-ის 2021 წლის 29 ნოემბერს გამოქვეყნებული სტატიაში წერია, რომ რუსეთის უზენაესი სასამართლოს პლენუმის განკარგულების მიხედვით, რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსის 282.2 მუხლის ქვეშ საქმეების განხილვისას სასამართლომ უნდა დაადგინოს ის თუ კონკრეტულად რა ქმედებები ჩაიდინა ბრალდებულმა, რა მნიშვნელობა აქვთ მათ ექსტრემისტულად გამოცხადებული ორგანიზაციის განახლებასა და გაგრძელებისთვის და ასევე, რა მოტივით ხელმძღვანელობდა პირი აღნიშნული ქმედებების განხორციელებისას.

გარდა ამისა, სტატიაში წერია, რომ საინფორმაციო და ანალიტიკური ცენტრი „სოვას“ [აღნიშნული ცენტრი შეტანილია რუსეთის მთავრობის მიერ „უცხოურო აგენტების“ სიაში] დირექტორის განცხადებით, უზენაესი სასამართლოს აღნიშნული განჩინება დადებითად უნდა აისახოს იმ პირებზე მაინც, რომლებსაც ბრალი ერთდროულად 282.2 მუხლის ორი ნაწილით ედებათ.[16]

ქვეყნების მიდგომა

პოლონეთი: ევროპის მიგრაციის ქსელისა და ევროპული კომისიის მიერ 2018 წელს გამოქვეყნებულ გამოკითხვაში რუსეთიდან იეჰოვას მოწმეების დაცვის შესახებ წერია, რომ პოლონეთმა 2015-2018 პერიოდში იეჰოვას მოწმეთა 12 განაცხადი განიხილა ლტოლვილის სტატუტის მინიჭებაზე და მხოლოდ ერთი დააკმაყოფილა. განმარტებით ნაწილში პოლონეთი უთითებს, რომ რუსეთში იეჰოვას ყველა მოწმე არ ექვემდებარება დევნას. თითოეული განცხადება ფასდება ინდივიდუალურად და რომ განმცხადებლებმა უნდა აჩვენონ რელიგიური შეხედულებების გამო დევნის რეალური რისკი.

ნორვეგია: კითხვაზე თვლის თუ არა ნორვეგიის საიმიგრაციო სამსახური, რომ არსებობს რუსეთში იეჰოვას ყველა მოწმის დევნის რეალური რისკი ნორვეგიამ უპასუხა, რომ ისინი არ მიიჩნევენ, რომ იეჰოვას ყველა მოწმე რუსეთში რისკის ქვეშ იმყოფება. გარდა ამისა განმარტებით ნაწილში მითითებული იყო, რომ რიგითი წევრების განცხადებები, რომლებსაც არანაირი პრობლემა არ შექმნიათ რუსეთში, შესაძლებელია არ დაკმაყოფილდეს. ხოლო პირები, რომლებსაც წამყვანი პოზიციები ეკავათ აღნიშნულ ორგანიზაციაში [იეჰოვას მოწმეები], უფრო მეტად დადგებიან დევნის რეალური რისკის წინაშე. განმარტებით ნაწილში ნორვეგიამ ხაზი იმასაც გაუსვა, რომ აღნიშნული გამოკითხვის ჩატარების პერიოდში ისინი რუსეთზე ახალ უფრო ღრმა კვლევას აკეთებენ.[17]

ფინეთი: რუსული ონლაინ გამოცემა „მედუზას“ [აღნიშნული ცენტრი შეტანილია რუსეთის მთავრობის მიერ „უცხოურო აგენტების“ სიაში] მიერ 2019 წლის 28 ივლისს გამოქვეყნებული სტატიის თანახმად, რუსეთში იეჰოვას მოწმეების წინააღმდეგ მიღებული გადაწყვეტილების შემდეგ, ფინეთის საიმიგრაციო სამსახურმა იეჰოვას მოწმეთა უმეტესობას თავშესაფარზე უარი უთხრა იმ საფუძვლით, რომ არ ჩანს იეჰოვას წევრთა მიმართ არსებული დევნის რეალური საფრთხე.[18]

ბელარუსი: ადამიანის უფლებათა დაცვის ცენტრ „მემორიალის“ მიერ გავრცელებული ცნობებით, 2021 წლის 14 ოქტომბერს ბელარუსის პროკურატურამ უარი უთხრა რუსეთის ფედერაციას ოლეგ ლონშაკოვის ექსტრადიციის მოთხოვნაზე, რომელიც რუსეთმა ექსტრემიზმის საფუძვლით სახელმწიფოთაშორის ძებნაში გამოაცხადა.[19] ეს არ არის პირველი შემთხვევა როდესაც, ბელარუსი უარყოფს რუსეთის ფედერაციის მოთხოვნას იეჰოვას მოწმეთა ექსტრადაციაზე. 2020 წლის 7 აპრილს პროკურატურამ უარყო რუსეთის მოთხოვნა იეჰოვას მოწმე ნიკოლაი მახალიჩევის ექსტრადაციასთან დაკავშირებით, რომელსაც ბრალად ედებოდა ექსტრემისტული ორგანიზაციის ორგანიზება და დაფინანსება. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ, ბელარუსში რელიგიის თავისუფლების შესახებ, 2021 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშის, [საანგარიშო პერიოდი 2020]  მიხედვით, ნიკოლაი მახალიჩევმა ბელარუსში მოითხოვა თავშესაფარი, რაზეც მთავრობისგან თანხმობაც მიიღო.[20]

[1] დიდი ბრიტანეთის სახელმწიფო დეპარტამენტი – საინფორმაციო ჩანაწერი – რუსეთი: იეჰოვას მოწმეები; გამოქვეყნებულია 2021 წლის აპრილში; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 29 დეკემბერს]

[2] აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი – ანგარიში რელიგიის თავისუფლების შესახებ – რუსეთი; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 12 მაისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

 [ნანახია 2021 წლის 29 დეკემბერს]

[3] „Human Rights Watch“ – Russia: Court Bans Jehovah’s Witnesses; გამოქვეყნებულია 2017 წლის 20 აპრილს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.hrw.org/news/2017/04/20/russia-court-bans-jehovahs-witnesses [ნანახია 2021 წლის 29 დეკემბერს]

[4] დიდი ბრიტანეთის სახელმწიფო დეპარტამენტი – საინფორმაციო ჩანაწერი – რუსეთი: იეჰოვას მოწმეები; გამოქვეყნებულია 2021 წლის აპრილში; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 29 დეკემბერს]

[5] „იეჰოვას მოწმეები რუსეთში“- Российская Федерация представила в ЕСПЧ ответ на жалобу Свидетелей Иеговы о запрете их юридических лиц; გამოქვეყნებულია 2018 წლის 10 აპრილს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://jw-russia.org/news/2018/04/297.html [ნანახია 2021 წლის 29 დეკემბერს]

[6] რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტთან არსებული საბჭო სამოქალაქო საზოგადოებისა და ადამიანის უფლებების განვითარებისთვის – Cовет просит Генпрокуратуру проверить законность и обоснованность уголовного преследования Свидетелей Иеговы; გამოქვეყნებულია 2018 წლის 20 ივნისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://president-sovet.ru/presscenter/news/covet_prosit_genprokuraturu_proverit_zakonnost_i_obosnovannost_ugolovnogo_presledovaniya_svideteley_/ [ნანახია 2021 წლის 29 დეკემბერს]

[7] ადამიანის უფლებათა დაცვის ცენტრი „მემორიალი“ – Список преследуемых по обвинению в принадлежности к свидетелям Иеговы (обновляется); განახლებულია 2021 წლის 27 დეკემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://memohrc.org/ru/special-projects/spisok-presleduemyh-po-obvineniyu-v-prinadlezhnosti-k-svidetelyam-iegovy [ნანახია 2021 წლის 29 დეკემბერს]

[8] “Human Rights Watch” – რუსეთი: Escalating Persecution of Jehovah’s Witnesses; გამოქვეყნებულია 2020 წლის 9 იანვარს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.hrw.org/news/2020/01/09/russia-escalating-persecution-jehovahs-witnesses [ნანახია 2021 წლის 29 დეკემბერს]

[9] „Freedom House“ – რუსეთი: თავისუფლება მსოფლიოში;  ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://freedomhouse.org/country/russia/freedom-world/2020 [ნანახია 2021 წლის 29 დეკემბერს]

[10] “Human Rights Watch” – მსოფლიო ანგარიში – რუსეთი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/russia [ნანახია 2021 წლის 29 დეკემბერს]

[11]„იეჰოვას მოწმეები რუსეთში“- Russian Court Finds Brother Yuriy Zalipayev Not Guilty!; გამოქვეყნებულია 2020 წლის 7 ოქტომბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.jw.org/en/news/jw/region/russia/Russian-Court-Finds-Brother-Yuriy-Zalipayev-Not-Guilty/ [ნანახია 2021 წლის 29 დეკემბერს]

[12] „იეჰოვას მოწმეები რუსეთში“- Russian Appeal Court Upholds Brother Zalipayev’s Not-Guilty Verdict; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 25 იანვარს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.jw.org/en/news/jw/region/russia/Russian-Appeal-Court-Upholds-Brother-Zalipayevs-Not-Guilty-Verdict/ [ნანახია 2021 წლის 29 დეკემბერს]

[13] „НОВАЯ ГАЗЕТА“ – Верховный суд России постановил, что собрания «Свидетелей Иеговы» нельзя считать экстремизмом; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 16 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:  https://novayagazeta.ru/articles/2021/11/16/verkhovnyi-sud-rossii-postanovil-chto-sobraniia-svidetelei-iegovy-nelzia-schitat-ekstremizmom-news [ნანახია 2021 წლის 29 დეკემბერს]

[14] რუსეთის უზენაესი სასამართლოს პლენუმის განჩინება; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 28 ოქტომბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 28 დეკემბერს]

[15] „იეჰოვას მოწმეები რუსეთში“-  Первый оправдательный приговор Свидетелю Иеговы по статье 282.2 УК РФ вынесен во Владивостоке; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 26 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://dgoj30r2jurw5.cloudfront.net/news/2021/11/221624.html [ნანახია 2021 წლის 28 დეკემბერს]

[16] „Idel.Реалии“ – Спасет ли новое решение Пленума Верховного суда участников “экстремистских организаций”?; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 29 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.idelreal.org/a/31573576.html [ნანახია 2021 წლის 30 დეკემბერს]

[17] ევროპის მიგრაციის ქსელი– ევროპული კომისია – EMN Ad-Hoc Query on NO EMN AHQ ON applications for protection from Jehovah’s Witnesses from Russia; გამოქვეყნებულია 2018 წლის 18 სექტემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:  

[ნანახია 2021 წლის 29 დეკემბერს]

[18] “MEDUZA” – Finland is none too eager to grant asylum to Russia’s fleeing Jehovah’s Witnesses; გამოქვეყნებულია 2018 წლის 22 აგვისტოს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:   https://meduza.io/en/news/2018/08/22/finland-is-none-too-eager-to-grant-asylum-to-russia-s-fleeing-jehovah-s-witnesses [ნანახია 2021 წლის 29 დეკემბერს]

[19] ადამიანის უფლებათა დაცვის ცენტრი „მემორიალი“  – Беларусь отказалась выдать России свидетеля Иеговы. Верующего отпустили из СИЗО; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 20 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://memohrc.org/ru/news_old/belarus-otkazalas-vydat-rossii-svidetelya-iegovy-veruyushchego-otpustili-iz-sizo [ნანახია 2021 წლის 30 დეკემბერს]

[20] აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი – ანგარიში რელიგიის თავისუფლების შესახებ – ბელორუსია; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 12 მაისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.state.gov/reports/2020-report-on-international-religious-freedom/belarus/ [ნანახია 2021 წლის 30 დეკემბერს]

რუსეთი. სატვირთო ავტომობილების მძღოლების პროტესტი. ნოემბერი, 2021

2015 წლის ნოემბერში, რუსეთის ფედერაციაში დაიწყო სატვირთო ავტომობილების მფლობელებისა და მძღოლების ფართომასშტაბიანი გაფიცვა. სატვირთო ავტომობილების მძღოლები და მფლობელები აპროტესტებდნენ ახალ საგადასახადო სისტემას „პლატონი“, რომელიც აწესებდა გადასახდს ფედერალური გზებით სარგებლობისთვის, როდესაც ტვირთის წონა აღემატებოდა 12 ტონას. 2014 წელს რუსეთის მთავრობამ, დიმიტრი მედვედევის მეთაურობით, გადაწყვიტა, ფედერალური გზებისთვის მიყენებული ზიანი [რომელსაც იწვევდა მძიმე სატვირთო მანქანების მოძრაობა] აენაზღაურებინა სატვირთო ავტომობილებისთვის გადასახადის დაწესებით. საგადასახადო სისტემის შესაქმნელად, ფედერალური გზების სააგენტომ ხელშეკრულება გააფორმა კომპანიასთან „РТ-Инвест“, რომლის მფლობელიც კრემლთან დაახლოებული არკადი როტენბერგის შვილი იგორ როტენბერგია.[1] საგადასახადო სისტემამ „პლატონი“, პირველი 5 დღის განმავლობაში, სატვირთო ავტომობილების მფლობელებისა და მძღოლებისგან, გადასახადის სახით, 191 მილიონი რუბლი ამოიღო.[2]

საგადასახადო სისტემის „პლატონი“ შემოღების შემდეგ, რუსეთის ფედერაციის სხვადასხვა რეგიონში სატვირთო ავტომობილების მფლობელებისა და მძღოლების გაფიცვა დაიწყო და ისინი სხვადასხვა რეგიონში პერიოდულად ატარებდნენ საპროტესტო აქციებს. ადგილობრივ მედიაში მუდმივად შუქდებოდა აღნიშნული საპროტესტო აქციები. 2015 წლის 11 ნოემბერს, ადგილობრივი მედია საშუალება „გაზეტა“ წერდა, რომ რუსეთში სატვირთო ავტომობილების მძღოლების მსხვილი საპროტესტო აქცია გაიმართა. აქცია რუსეთის ფედერაციის რამდენიმე რეგიონში, მათ შორის პოდმოსკოვიეში გაიმართა. საპროტესტო აქციები გაიმართა ტიუმენში, იაროსლავლში, როსტოვში, ბარნაულში, სამარაში, რიაზანში, ეკატერინბურგში, სტავროპოლში, ვორონეჟში, ჩერეპოვეცში, კოლომნეში, პერმში, ჩუვაშიიში, ჩელიაბინსკში, კიროვში, ორენბურგში, ლიპეცკში, სმოლენსკში, ჩერკესკეში, ნიჟნი ნოვგოროდში, კოსტრომეში, კრასნოიარსკის ოლქში, ულიანოვსკში, პოკროვში, იჟევსკში, ტვერში, ორლში, ომსკში, პეტროზავოდსკსა და სხვა ქალაქებში. სტატიაში ნათქვამია, რომ რეგიონებში აქციებმა სერიოზული ინციდენტების გარეშე ჩაიარა. მაგალითად, ნოვოსიბისრკში, სხვადასხვა რეგიონიდან ჩასული, 370-ზე მეტი სატვირთო ავტომობილი მოგროვდა და ნოვოსიბირსკი-ომსკის ფედერალური გზის პირას განლაგდა [ისე, რომ სხვა სატრანსპორტო საშუალებების მოძრაობა არ შეუფერხებიათ] და დაახლოებით 15-კილომეტრიანი ჯაჭვი შექმნა.[3]

სატვირთო ავტომობილების მძროლების საპროტესტო აქციები მომდევნო წლებშიც გაგრძელდა. 2017 წლის 27 მარტს, ადგილობრივი მედია საშუალება „კომერსანტი“ წერდა, რომ რუსეთში სატვირთო ავტომობილების მძღოლები სისტემას „პლატონი“ აპროტესტებდნენ. საპროტესტო აქციები რუსეთის სხვადასხვა რეგიონში გაიმართა – სანკტ პეტერბურგში, კაზანში, ჩელიაბინსკში, მიასეში, ორენბურგში, ნიჟნი ნოვგოროდში, სამარაში, ირკუტსკში, ენგელსეში, იაროსლავლში, როსტოვის ოლქში, ეკატერინბურგში, მურმანსკის ოლქში, ულიანოვსკში, სარატოვსა და დაღესტანში.[4]

2017 წლის 16 დეკემბერს, გერმანული მედია საშუალების „დოიჩე ველე“ რუსულენოვანი სექცია წერდა, რომ სატვირთო ავტომობილების მძღოლები რუსეთში სისტემის „პლატონი“ წინააღმდეგ პროტესტს აგრძელებდნენ. სტატიაში ნათქვამი იყო, რომ მორიგი საპროტესტო აქციები რუსეთის 11 ქალაქში, მათ შორის პეტერბურგში, მოსკოვსა და ეკატერინბურგში გაიმართა. გაფიცვები ასვე მოეწყო სარატოვში, კიროვში, ვოლოგდაში, ირკუტსკში, ნოვოსიბირსკში, ორენბურგში, კომსომოლსკ-ნა-ამურესა და რიაზანში.[5]

ინტერნეტ რესურსი „ახალი ომსკი“ 2015 წლის 6 ნოემბერს წერდა, რომ სატვირთო ავტომობილების მძღოლები ომსკში გაფიცვას გეგმავდნენ. ომსკელი მძღოლები საგადასახადო სისტემის „პლატონის“ დანერგვას აპროტესტებდნენ. გეგმის მიხედვით, 11 ნოემბერს, ომსკელი, პეტერბურგელი, რიაზანელი, ბელგოროდელი მძღოლები და მძღოლები ასევე სხვა ქალაქებიდანაც, საკუთარ სატვირთო ავტომობილებს ნოვოსიბისრსკი-ომსკის გზის პირას განალაგებდნენ და ამით გააპროტესტებდნენ საგადასახადო სისტემას „პლატონი“.[6] იგივე წყარო, 2015 წლის 11 ნოემბერს წერდა, რომ გაფიცული სატვირთოების მძღოლების გამო, ქალაქ ომსკის შესასვლელში საცობი შეიქმნა და ტრანსპორტის გადაადგილება შეფერხდა.[7] იგივე წყარო 2015 წლის ნოემბერში წერდა, რომ 25 ნოემბერს 300 ომსკელი სატვირთოს მძღოლი თეატრის მოედანზე შეიკრიბა და საგადასახადო სისტემა „პლატონი“ გააპროტესტა.[8]

ინტერნეტ რესურსი „OM1“ 2015 წლის 21 ნოემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერდა, რომ სატვირთო ავტომობილების მძღოლებს დროებით გაათავისუფლებდნენ იმ ჯარიმებისგან, რომლებიც მათ ფედერალურ გზებზე გავლისთვის დაწესებული გადასახადის გადაუხდელობის გამო დაეკისრათ. შესაბამისი საკანონმდებლო ინიციატივა რუსეთის ტრანსპორტის მინისტრმა და საკანონმდებლო ორგანოს დეპუტატებმა მოამზადეს. დუმის დეპუტატები, ასევე, ჯარიმების შემცირების ინიციატივითაც გამოვიდნენ.[9]

მედია საშუალება „Kavkaz Uzel“ 2017 წლის 7 ივნისს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერდა, რომ კაბარდინო-ბალკარეთში, სატვირთო ავტომობილების მძროლების საპროტესტო აქციებში მონაწილეები ძლავანი სტრუქტურების მხრიდან ზეწოლას უჩიოდნენ.[10] მედია საშუალება „კომერსანტი“ 2020 წლის 17 სექტემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერდა, რომ სატვირთო ავტომობილების მძღოლების აქციაში მონაწილეს – სატვირთოს მძღოლი ჩრდილოეთ ოსეთიდან მიხაილ ვედროვი – ტვერის სასამართლომ შინაპატიმრობა მიუსაჯა.[11] ვედროვს სამართალდამცველების მიმართ მსუბუქ ძალადობას ედავებიან. ტვერის სასამართლომ მას შინაპატიმრობა 2021 წლის 9 მარტამდე გაუგრძელეს.[12] მიხაილ ვედროვს, საბოლოოდ, სასამართლომ ორნახევარი წლით პირობით თავისუფლების აღკვეთა და 3 წლის ვადით გამოსაცდელი ვადა მიუსაჯა.[13]

[1] მედია საშუალება „რადიო თავისუფლება“; „პლატონი“ – როტენბერგის მეგობარი; სტატიის ავტორი: ივან ბელიაევი; გამოქვეყნებულია 2015 წლის 13 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.svoboda.org/a/27363060.html [ნანახია 2021 წლის 1-ელ ნოემბერს]

[2] ინტერნეტ რესურსი „ბეზფორმატა“; 5 დღის განმავლობაში, სისტემამ „პლატონი“ 191 მილიონი რუბლზე მეტი მოაგროვა; გამოქვეყნებულია 2015 წლის 21 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://sanktpeterburg.bezformata.com/listnews/dnej-sistema-platon-sobrala/40466336/ [ნანახია 2021 წლის 1-ელ ნოემბერს]

[3] მედია საშუალება „გაზეტა“; სატვირთო ავტომობილების მძღოლებმა გზის ნაპირი დაიკავეს;  სტატიის ავტორი: დანიილ ლომაკინი, ალინა რასპოპოვა; გამოქვეყნეულია 2015 წლის 11 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.gazeta.ru/auto/2015/11/11_a_7885955.shtml [ნანახია 2021 წლის 1-ელ ნოემბერს]

[4] მედია საშუალება „კომერსანტი“; რუსეთში სატვირთო ავტომობილების მძღოლები სისტემას „პლატონი“ აპროტესტებენ; გამოქვეყნებულია 2017 წლის 27 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 1-ელ ნოემბერს]

[5] მედია საშუალება „დოიჩე ველე“; რუსულენოვანი სექცია; სატვირთო ავტომობილების მძღოლები სისტემას „პლატონი“ აპროტესტებენ; სტატიის ავტორი: ოლგა მიშენკო; გამოქვეყნებულია 2017 წლის 16 დეკემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.dw.com/ru/%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%89%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83%D1%8E%D1%82-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2-%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%8B-%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD/a-41825937 [ნანახია 2021 წლის 1-ელ ნოემბერს]

[6] ინტერნეტ რესურსი „ახალი ომსკი“; ომსკელი სატვირთოების მძღოლები გაფიცვას ამზადებენ; სტატიის ავტორი: ნატალია კორობოვა; გამოქვეყნებულია 2015 წლის 6 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://newsomsk.ru/news/33744-omskie_dalnoboychshiki_gotovyat_zabastovku/ [ნანახია 2021 წლის 1-ელ ნოემბერს]

[7] ინტერნეტ რესურსი „ახალი ომსკი“; გაფიცული სატვირთოების მძღოლების გმო ომკში საცობები შეიქმნა; სტატიის ავტორი: ალეკსანდრა სუხორუკოვა; გამოქვეყნებულია 2015 წლის 11 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://newsomsk.ru/news/33899-iz_za_protestuyuchshix_dalnoboychshikov_v_omske_ob/ [ნანახია 2021 წლის 1-ელ ნოემბერს]

[8] ინტერნეტ რესურსი „ახალი ომსკი“; 300 ომსკელმა სატვირთოს მძღოლმა „პლატონს“ უარი უთხრა; სტატიის ავტორი: ტატიანა ტელიაშოვა; გამოქვყენბულია 2015 წლის 26 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://newsomsk.ru/news/34470-300_omskix_dalnoboychshikov_skazali_net_platonu/ [ნანახია 2021 წლის 1-ელ ნოემბერს]

[9] ინტერნეტ რესურსი „OM1“; სატვირთო მანქანების მძღოლებს დროებით გაათავისუფლებენ ჯარიმებისგან; გამოქვეყნებულია 2015 წლის 21 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.om1.ru/auto/news/74347/ [ნანახია 2021 წლის 1-ელ ნოემბერს]

[10] მედია საშუალება „Kavkaz Uzel“; სატვირთო ავტომობილების მძღოლების საპროტესტო აქციებში მონაწილეები კაბარდინო-ბალკარეთში ძალოვანების მხრიდან ზეწოლას უჩივიან; გამოქვეყნებულია 2017 წლის 7 ივნისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/303941/ [ნანახია 2021 წლის 1-ელ ნოემბერს]

[11] მედია საშუალება „კომერსანტი“; სატვირთო ავტომობილების მძღოლების აქციის მონაწილე შინაპატიმრობაში მოხვდა; გამოქვეყნებულია 2020 წლის 17 სექტემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 1-ელ ნოემბერს]

[12] მედია საშუალება „ოვდ ინფო“; ტვერში „პლატონის“ საწინააღმდეგო აქციის მონაწილეს შინაპატიმრობა გაუგრძელეს; გამოქვეყნებულია 2020 წლის 24 დეკემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://ovdinfo.org/express-news/2020/12/24/v-tveri-uchastniku-akcii-protiv-platona-prodlili-domashniy-arest [ნანახია 2021 წლის 1-ელ ნოემბერს]

[13] მედია საშუალება „Kavkaz Uzel“; სატვირთო ავტომობილების მძღოლების პროტესტის მონაწილე პოლიციელზე ძალადობისთვის გაასამართლეს; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 20 თებერვალს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/359985/ [ნანახია 2021 წლის 1-ელ ნოემბერს]

რუსეთი. ალეკსეი ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი. ოქტომბერი, 2021

კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი საკუთარ ინტერნეტ გვერდზე წერს, რომ რუსეთის ფედერაციაში მოქმედი არაკომერციული ორგანიზაციაა, რომელიც იძიებს ხელისუფლების უმაღლეს ორგანოებში კორუფციის ფაქტებს. ფონდი 2011 წელს რუსმა ოპოზიციონერმა პოლიტოკსმა ალექსეი ნავალნიმ დააფუძნა. დაარსებიდან მოყოლებული ფონდმა ასობით გამოძიება ჩაატარა, შეისწავლა ათასობით სახელმწიფო შესყიდვა და კორუფციული გარიგებებისგან გადაარჩინა ბიუჯეტის კუთვნილი მილიარდობით რუბლი. როგორც ფონდი თავად წერს, რუსეთის ხელისუფლება წლიდან წლამდე ზრდის ზეწოლას ფონდის საქმიანობისთვის ხელის შესაშლელად.[1]

საკუთარ ინტერნეტ გვერდზე ფონდი ასევე წერს, რომ მათ საგამოძიებო ფილმები მოამზადეს რუსეთის ფედერაციის გენერალური პროკურორი ჩაიკის და პრემიერ-მინისტრი მედვედევის შესახებ. აღნიშნულმა ვიდეოებმა 40 მილიონზე მეტი ნახვა მოაგროვა. ფონდის მტკიცებით, მათ დაფინანსების ერთადერთი წყარო აქვთ – მომხრეების შემოწირულობები. ფონდი საქმიანობას აგრძელებს მხოლოდ იმ მოქალაქეების წყალობით, რომლებიც გულგრილნი არ არიან. ფონდი წერს, რომ ხელისუფლება ცდილობს, ყველა დაარწმუნოს, რომ ეს ხალხი რეალურად არ არსებობს და ფონდს ბრალს სდებს ფულის გათეთრებაში; ხელისუფლება ამტკიცებს, რომ ფონდი უცხოური დაფინანსებით მოქმედებს.[2]

გერმანული მედია საშუალების „Deutsche Welle“ რუსულენოვანი სექცია 2021 წლის 28 სექტემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდის თანამშრომლები ახორციელებენ სხვადასხვა პროექტს. ფონდის საქმიანობაში ჩართულნი არიან იურისტები, სოციოლოგები და მოხალისეების მრავალრიცხოვანი ჯგუფი. ფონდის საქმიანობის „გმირები“ არიან გენპროკურორი ჩაიკა, პრემიერი მედვედევი, ეროვნული გვარდიის უფროსი ზოლოტოვი და პუტინის ახლო მეგობარი, ბიზნესმენი უსმანოვი და ბევრი სხვა, მათ შორის თავად პრეზიდენტი პუტინი.

2019 წლის 9 ოქტომბერს რუსეთის ფედერაციის იუსტიციის სამინისტრომ კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი „უცხოელი აგენტების“ სიაში შეიყვანა. ნავალნიმ აღნიშნულ ქმედებას პუტინის პირდაპირი ბრძანების შესრულება უწოდა. 2021 წლის 9 ივნისს მოსკოვის საქალაქო სასამართლომ დააკმაყოფილა დედაქალაქის პროკურატურის სარჩელი და კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი, მოქალაქეთა უფლებების დაცვის ფონდი და სამოქალაქო მოძღაობა „ნავალნის შტაბი“ ექსტრემისტულ ორგანიზაციებად გამოაცხადა. 11 აგვისტოს კი ნავალნის ბრალი წაუყენეს ისეთი ორგანიზაციის შექმნის ბრალდებით, რომელიც ხელყოფს მოქალაქეთა პიროვნებას და უფლებებს. მალევე, კორუფციასთან ბრძოლის ფონდის რამდენიმე თანამშრომელმა რუსეთის ფედერაცია დატოვა. 2021 წლის 31 აგვისტოს კორუფციასთან ბრძლის ფონდმა, როგორც იურიდიულმა პირმა, არსებობა შეწყვიტა.[3]

რუსული მედია საშუალება „ინტერფაქსი“ 2021 წლის 1-ელ სექტემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ნავალნის მიერ დაფუძნებული კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი, ასევე მოქალაქეთა უფლებების დაცვის ფონდი და სამოქალაქო მოძრაობა ნავალნის შტაბი გამოცხადებულია უცხოურ აგენტად, აკრძალულია და ლიკვიდირებულია 2021 წლის 31 აგვისტოსთვის. პირველმა სააპელაციო სასამართლომ მოსკოვის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ძალაში დატოვა და 2021 წლის 1-ელი სექტემბრიდან, ზემოაღნიშნული ორგანიზაციები ამოღებულია რეესტრიდან და როგორც იურიდიული პირები, აღარ არსებობენ. პროკურატურის მტკიცებით, აღნიშნული ორგანიზაციები ეწეოდნენ ექსტრემისტულ საქმიანობას – „დესტაბილიზაცია შეაქვთ სამოქალაქო-პოლიტიკურ ცხოვრებაში, მათ შორის, ძალადობრივი ქმედებებისკენ მოწოდებებით, მასობრივი არეულობებისკენ მოწოდებებით და ცდილობენ კანონსაწინააღმდეგო ქმედებებში ჩართონ არასრულწლოვნები“. ამჟამად, თავად ნავალნი, „ივ როშეს“ საქმეზე, სასჯელს იხდის ვლადიმირის ოლქში, ქალაქ პოკროვში, მეორე გამოსასწორებელ კოლონიაში.[4]

კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი, როგორც თავის საიტზე წერს, შემოწირულობებით ფინანსდებოდა. ფონდის ინტერნეტ გვერდზე განთავსებულია სპეციალური განყოფილება, საიდანაც ნებისმიერ პირს შეუძლია, ფონდს ნებისმიერ ოდენობის თანხა, მათ შორის კრიპტოვალუტა გადაურიცხოს. რუსულ მედია საშუალებებში, ასევე, ვრცელდება ინფორმაცია რამდენიმე პირის შესახებ, ვინც ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდს სხვადასხვა დროს, ერთჯერადად ან სისტემატურად, თანხა შესწირა. ნავალნის ფონდის სპონსორთა შორის სახელდება მიხაილ ხადარკოვსკი, რომელმაც 2017 წელს ღია მხარდაჭერა გამოუცხადა ნავალნის საპრეზიდენტო არჩევნების წინ. მედიაში ვარაუდობენ, რომ ხადარკოვსკის ფინანსური მდგომარეობის გათვალისწინებით (ოლიგარქის ქონება 600 მილიონ დოლარს შეადგენს), არაფერი შეუშლიდა მას ხელს, ნავალნის ფონდის დაფინანსებაში. ნავალნის ფონდს სისტემატურად აფინანსებს მილიონერი ბორის ზიმინი, რომელიც „ვიმპელკომისა“ და „ბილაინის“ დამფუძნებლის შვილია და საზღვარგარეთ ცხოვრობს. ის რვა წლის განმავლობაში ურიცხავდა ფონდს ფულს და ამას არც მალავდა. ნავალნის ფონდს ხშირად აფინანსებდა მილიონერი ევგენი ჩიჩვარკინი, რომელიც ათ წელზე მეტია დიდ ბრიტანეთში ცხოვრობს. რუსული მედია ამტკიცებს, რომ ის არა მხოლოდ თავად აფინანსებდა ნავალნის, არამედ იყო შუამავალი საზღვარგარეთიდან ფონდისთვის თანხების მიწოდების პროცესში. ნავალნის ფონდს თავიდანვე დაუჭირა მხარი კონსორციუმ „ალფა-ჯგუფის“ ახლა უკვე ყოფილმა ტოპ მენეჯერმა ვლადიმირ აშურკოვმა, რომელიც ამჟამად ფონდის აღმასრულებელი დირექტორია და ლონდონშია გაქცეული. ნავალნის ფონდის ინკოგნიტო სპონსორად ასახელებენ მიხაილ ფრიდმანსაც, რომლის მითითებითაც აშურკოვმა „ალფა-ჯგუფი“ დატოვა. მათი მიმოწერიდან ჩანს, რომ ფრიდმანი დაინტერესებული იყო ნავალნისთან თანამშრომლობით და მას სასამართლო წარმომადგენლობასაც სთავაზობდა.[5]

რუსული მედია საშუალება „რადიო სპუტნიკი“ (შენიშვნა: განყოფილების მიერ აღნიშნული წყარო მიიჩნევა მიკერძოებულ წყაროდ; მიუხედავად ამისა, ინფორმაცია გამოყენებულია ანგარიშში, რადგან ის ასახავს ხელისუფლების პოზიციას ფონდთან მიმართებაში და განყოფილებას მიაჩნია, რომ ინფორმაცია საინტერესო იქნება თავშესაფრის სისტემაში ჩართული მხარეებისთვის) 2021 წლის 16 ივნისს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ 2017 – 2020 წლებში კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ფონდისთვის შემოწირული თანხების 22% მოდის რიგით მოქალაქეებზე და 78% მობილიზებულია ისეთი მსხვილი შემომწირველებისგან, როგორებიც არიან შეერთებულ შტატებში მცხოვრები ბორის ზიმინი, ბრიტანეთში მცხოვრები ევგენი ჩიჩვარკინი და თავად ფონდის თანამშრომლები. მაგალითად, ნავალნის შტაბის ხელმძღვანელი ლეონიდ ვოლკოვი, ვინც სხვებზე უფრო ხშირად ახორციელებდა გადარიცხვებს. სტატიაში ასევე ნათქვამია, რომ შესწავლილი დოკუმენტებიდან დასტურდება, რომ 2020 წლის მარტში ფონდში 950 ათასი რუბლი გადარიცხა ინდივიდუალურმა მეწარმემ ალეკსეი ანატოლის ძე ნავალნიმ.[6]

მედია საშალება „ვედომოსტი“ ჯერ კიდევ 2012 წლის მაისში წერდა იმ პირების შესახებ, ვინც ნავალნის ფონდს თანხა შესწირა. სტატიაშ ნავალნის შემომწირველებად სახელდებოდნენ რუსეთის სახელმწიფო სადაზღვევო კომპანიის „როსგოსსტრახი“ ვიცე-პრეზიდენტი რომან ბორისოვიჩი, „ალფა-ჯგუფის“ სტრატეგიული დაგეგმარების დირექტორი ალეკსეი სავჩენკო, ეროვნული სარეზერვო კორპორაციის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარე ალეკსეი ლებედევი; ასევე, „როსინვესტოტელის“ პარტნიორი კირილ ირტიუგი, საბუღალტრო მომსახურების კომპანია „დიდი ქალაქის“ გენერალური დირექტორის მოადგილე არტემ ლიუბიმოვი. ასევე, რამდენიმე ბიზნეს მოღვაწე – ბორის ზიმინი, სერგეი ფილინოვი, დენის სოკოლოვი და ფინანსისტები – პაველ პროსიანკინი და სერგეი გრეშკინი.[7]

ნავალნის კორუფციის წინააღმდეგ ბრძლის ფონდის და მისი დაფინანსების გზების შესახებ ოფიციალური განცხადება გააკეთა რუსეთის ფედერაციის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ოფიციალურმა წარმომადგენელმა მარია ზახაროვამ. მედია საშუალება „ლენტა“ 2021 წლის 4 სექტმბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ ზახაროვას თქმით, ფონდი უცხო ქვეყნების საელჩოების თანამშრომლების მიერ ფინანსდებოდა, ძირითადად შეერთებული შტატებისა და გერმანიის საელჩოების თანამშრომლების მიერ. ზახაროვას თქმით, სქემა ასეთი იყო: უცხო ქვეყნების საელჩოები რუსეთში ასაქმებდნენ რუსეთის მოქალაქეებს, უხდიდნენ მათ ფულს და ეს უკანასკნელნი ამ თანხებს ურიცხავდნენ შესაბამის სტრუქტურებს. ზახაროვა ასევე აცხადებდა, რომ მისთვის უცნობია, საელჩოებმა ასეთი სქემა სპეციალურად მოიფიქრეს თუ ეს დამსაქმებლებისა და დასაქმებულების ინტერესების საოცარი დამთხვევა იყო. რუსეთის დუმის დეპუტატი, რუსეთის საშინაო საქმეებში უცხო ქვეყნების ჩარევის ფაქტების გამოძიების კომისიის თავმჯდომარე ვასილი პისკარევი კი ამბობდა, რომ აუცილებელია, გაირკვეს, ხდებოდა თუ არა რუსეთის მოქალაქეების შუამავლებად გამოყენება.[8]

რუსულ მედიაში აქტიურად ვრცელდება ინფორმაცია ნავალნის მხარდამჭერების და აქტივისტების დაკავებების და პასუხისგებაში მიცემის ფაქტების შესახებ. „გაზეტა“ 2021 წლის 10 თებერვალს წერდა, რომ რუსეთის ფედერაციის საგამოძიებო ორგანოებმა სასამართლოს მიმართეს შუამდგომლობით, ალეკსეი ნავალნის მხარდამჭერს, ბლოგერ ლეონოდ ვოლკოვს, რომელიც საერთაშორისო ძებნაშია გამოცხადებული, დაუსრწებლად მიესაჯოს პატიმრობა.[9] გერმანული მედია საშუალების „Deutsche Welle“ რუსულენოვანი სექცია 2021 წლის 18 მარტს წერდა, რომ ნავალნის მომხრეებს, რომელთაც ე.წ. „სანიტარული საქმის“ ფარგლებში შინაპატიმრობა ჰქონდათ მისჯილი, სასჯელის ვადა 3 თვით გაუხანგრძლივეს. ძიება მათ, 2021 წლის იანვარში, საპტოტესტო აქციებზე გამოსვლისკენ მოწოდების გამო ედავება. ძიების მტკიცებით, აქტივისტებმა გაუფრთხილებლობით ხალხის მასობრივად დაავადების საფრთხე შექმნეს.[10] 2021 წლის 20 აპრილს ნავალნის მომხრე ივან ტუმანოვი, საპატიმროსთან შეკრების გამართვის გამო დააკავეს. ტუმანოვმა მეორე საპყრობილესთან, სადაც ნავალნი სასჯელს იხდის, აქცია გამართა, რის გამოც საპატიმროში 11 დღეს გაატარა.[11] ნავალნის მომხრე და მისი პრეს-მდივანი კირა იარმიში, არასანქცირებულ მიტინგში მონაწილეობის მოწოდების გამო, 9 დღით დააკავეს. იგივე ბრალდებით დააკავეს ნავალნის კიდევ ერთი მომხრე, ბლოგერი ლიუბოვ სობოლი.[12] 2021 წლის 16 აგვისტოს, მოსკოვის სასამართლომ არასანქცირებული მიტინგისას სანიტარული ნორმების დარღვევისკენ მოწოდების ბრალდებით, კირა იარმიშს 1,5 წლით პატიმრობა მიუსაჯა. იარმიშის ადვოკატმა განაჩენი სააპელაციო სასამართლოში გაასაჩივრა, თავად კირა იარმიშმა კი რუსეთის ფედერაცია დატოვა.[13]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფრომაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებზე არ მოიძებნა ინფორმაცია ნავალნის კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ფონდის მხარდამჭერებისა თუ შემომწირველების მიმართ, მათ მიერ ფონდის დაფინანსების ბრალდებით ან სავარაუდოდ ფონდის დაფინანსების მიზეზით, სისხლის სამართლის საქმის აღძვრის ფაქტების შესახებ.

[1] კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი; ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ფონდის შესახებ; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://fbk.info/ [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[2] კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი; ოფიციალური ინტერნეტ გვერდი; ვინ დგას კორუფციასთან ბრძოლის ფონდის უკან? ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://delo.fbk.info/ [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[3] მედია საშუალება „Deutsche Welle“; რუსულენოვანი სექცია; ალეკსეი ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდი; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 28 სექტემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.dw.com/ru/%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%B4-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B1%D1%8B-%D1%81-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%80%D1%83%D0%BF%D1%86%D0%B8%D0%B5%D0%B9-%D1%84%D0%B1%D0%BA-%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%8F-%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE/t-18899405 [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[4] მედია საშუალება „ინტერფაქსი“; კორუფციასთან ბრძოლის ფონდმა არსებობა შეწყვიტა; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 1-ელ სექტემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.interfax.ru/russia/787974 [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[5] მედია საშალება „სევასტოპოლის ახალი ამბები“; გახსნილია ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდის სპონსორების ვინაობა; გამოქვეყნებულია 2020 წლის 16 ივნისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://sevastopol.su/news/raskryty-imena-sponsorov-navalnogo-i-ego-fbk [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[6] მედია საშუალება „რადიო სპუტნიკი“; მედია საშალებებმა გაარკვიეს, ვინ აფინანსებდა ნავალნის კორუფციასთან ბრძოლის ფონდს; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 16 ივნისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://radiosputnik.ria.ru/20210616/fbk-1737288336.html [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[7] მედია საშუალება „ვედომოსტი“; ვინ აფინანსებს ნავალნის კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ფონდს? ავტორები: მარია ჟელეზნოვა, ალეკსეი როჟკოვი, პოლინა ხიმშიაშვილი; გამოქვეყნებულია: 2012 წლის 30 მაისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2012/05/30/16_druzej_navalnogo [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[8] მედია საშალება „ლენტა“; ზახაროვამ ნავალნის ფონდის საელჩოების მიერ დაფინანსების სქემა გაშიფრა; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 4 სექტემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/news/2021/09/04/navalnymoney/ [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[9] მედია საშუალება „გაზეტა“; ძიება ნავალნის მხარდამჭერი ალექსეი ვოლკოვის დაუსწრებლად დაპატიმრებას ითხოვს; ავტორი: ანნა სვეტლოვა; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 10 თებერვალს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.gazeta.ru/social/news/2021/02/10/n_15602300.shtml [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[10] მედია საშუალება „Deutsche Welle“; რუსულენოვანი სექცია: სანიტარული საქმე: ნავალნის მომხრეებს შინაპატიმრობის ვადა გაუხანგრძლივეს; ავტორები: იური რეშეტკო, ელენა ბარიშოვა; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 18 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.dw.com/ru/storonnikam-navalnogo-prodlen-domashnij-arest/av-56921877 [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[11] მედია საშუალება „ოვდ-ინფო“; ნავალნის მომხრე კოლონიასთან შეკრების გამო 11 დღით დააკავეს; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 20 აპრილს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://ovdinfo.org/express-news/2021/04/20/storonnika-navalnogo-arestovali-na-11-sutok-iz-za-shoda-u-kolonii-zasedanie [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[12] მედია საშუალება „ლენტა“; ნავალნის მომხრე უკანონო აქციისკენ მოწოდების ბრალდებით 9 დღით დააკავეს; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 22 იანვარს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/news/2021/01/22/arest/ [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

[13] მედია საშუალება „ლენტა“; ნავალნის პრეს-მდივანი რუსეთიდან წავიდა; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 30 აგვისტოს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/news/2021/08/30/yarmish/ [ნანახია 2021 წლის 5 ოქტომბერს]

რუსეთი. ხელისუფლებისა და კრიმინალის გავლენა ბიზნესზე. სექტემბერი, 2021

მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის ექსპერტების მიერ 2017 წელს შედგენილ რეიტინგში, რომელიც ქვეყნებში ბიზნეს საქმიანობის წარმართვაზე ორგანიზებული დანაშაულებრივი სამყაროს გავლენას განსაზღვრავს, რუსეთის ფედერაცია 137 ქვეყანას შორის 86-ე ადგილს იკავებს. აღნიშნულ რეიტინგში რუსეთის ფედერაციის პოზიცია 2012 წლიდან მოყოლებული უმჯობესდება. მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმი ქვეყნებს 12 მაჩვენებლის მიხედვით აფასებს, მათ შორისაა ბაზრის სიდიდე, უმაღლესი და პროფესიული განათლების მდგომარეობა, ინსტიტუტების მდგომარეობა და ინფრასტრუქტურის განვითარების დონე. თითოეული მაჩვენებელი კი, თავის მხრივ, ქვე მაჩვენებლებად იყოფა. მაგალითად, ინსტიტუტების მდგომარეობა თავის თავში მოიაზრებს ორგანიზებული დანაშაულის დონეს სახელმწიფო რესურსების გამოყენების დროს, ქრთამს, დამოუკიდებელ სასამართლოს, პოლიციის მომსახურების სანდოობას და ა.შ.

მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის ექსპერტები კვლევის პროცესში კომპანიების ხელმძღვანელებს უსვამდნენ შემდეგ კითხვას – რამდენად ზრდის ხარჯებს ორგანიზებული დანაშაული? თუ ხარჯები დიდი ოდენობისაა, იწერება 1 ქულა, ხოლო თუ ორგანიზებული დანაშაულის გამო გამოწვეული ხარჯები კომპანიას არ აქვს, წერს 7 ქულას. აღნიშნული მაჩვენებელი რუსეთის ფედერაციის შემთვევაში 4.5 ქულაა.

მრეწველებისა და მეწარმეების რუსულ-აზიური კავშირის პრეზიდენტი ვიტალი მონკევიჩის თქმით, „დღევანდელ დღეს რეკეტი და ე.წ. „მფარველობა“ რუსეთში აქტუალური აღარაა და ასეთი პრაქტიკა წარსულში დარჩა. დანაშაულებრივი სამყარო დღეს უფრო კონცენტრირებულია კრიმინალურ სფეროებზე, ბიზნესი გაცილებით მოწყვლადი გახდა კრიმინალური ჯგუფების მიმართ, განსაკუთრებით, როდესაც ვსაუბრობთ უცხოურ პროექტებზე. ამიტომ უცხოური კომპანიები ცდილობენ ბაზარზე შევიდნენ ადგილობრივი კომპანიის გამოყენებით, რომელსაც უკვე დიდი გამოცდილება აქვს. მეორე ვარიანტი, რომელსაც უცხოური კომპანიები მიმართავენ, არის საკუთარი საქმიანობის წარმართვა მთავრობის გავლით. ასეთ შემთხვევაში ბიზნეს საქმიანობას ორი სახელმწიფოს მთავრობა კურირებს და ასეთი პროექტები კრიმინალური სამყაროსთვის ნაკლებად მიმზიდველია. საბოლოოდ, თითქმის ყველა უცხოური პროექტი რუსეთის ფედერაციაში სახელმწიფოს კონტროლით ხორციელდება, რაც ორგანიზებული დანაშაულისგან საკმარის დაცვას უზრუნველყოფს“.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ ძალაუფლება და ქონება ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირშია. მაღალი თანამდებობის პირები ხშირად იყენებენ სამთავრობო პოზიციებს. კერძო ბიზნესი სულ უფრო ფართოდ და რუტინულად წარმოადგენს სამართალდამცავი ორგანოებისა და ორგანიზებული კრიმინალური ჯგუფების სამიზნეს გამოძალვისა და ექსპროპრიაციის მოტივებით.[2]

რუსული ონლაინ სივრცის ერთერთი უმსხვილესი პლატფორმა სტარტაპების, ბიზნესისა და ტექნოლოგიების კუთხით, 2020 წლის 30 ივლისს აქვეყნებს ალიკ განიევის საკუთარ გამოცდილებაზე დაფუძნებულ საავტორო სტატიას რუსეთში ბიზნესის წარმოების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ. ავტორი, ბიზნესის კუთხით არსებული პრობლემების შესახებ საუბრისას, მათ შორის, წერს, რომ ბიზნესი ხელისუფლების მხრიდან თავს დაცულად არ გრძნობს; პირიქით, განიცდის ზეწოლას სხვადასხვა ორგანოს მხრიდან. მრავალი სტრუქტურა ითხოვს გადასახადის გადახდას და გასცემს მითითებებს, როგორ უნდა მოიქცეს ბიზნესი, რომ არ დაჯარიმდეს. ავტორი წერს, რომ ბევრს ნერვები უმტყუნებს ხოლმე და საერთოდ უარს ამბობს ბიზნეს საქმიანობის გაგრძელებაზე.[3]

რუსული ონაილ გამოცემა მეწარმეებისთვის „მოდულბანკის საქმე“ 2020 წლის 30 ოქტემბერს გამოქვეყნებულ სტატიაში წერს, რომ რუსეთის ფედერაციის ხელისუფლებას მცირე ბიზნესი არ აინტერესებს. სტატიაში ნათქვამია, რომ მცირე ბიზნესის კონტროლი ძნელია და შემოსავალი მცირე მოაქვს. ხელისუფლებას გადასახადების სახით დიდი ფული სჭირდება, მაგრამ მისთვის კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია ბიზნესის კონტროლი, რაც მსხვილი ბიზნესის შემთხვევაში გაცილებით ადვილია.[4]

რუსეთის ფედერაციის სისხლის სამართლის კოდექსის 163-ე მუხლის მიხედვით გამოძალვა სისხლის სამართლის დანაშაულია და ისჯება, მათ შორის, თავისუფლების აღკვეთით 4 წლამდე ვადით. ამავე მუხლის მიხედვით, თუ დანაშაული ჩადენილია წინასწარი განზრახვით, პირთა ჯგუფის მიერ ან დანაშაული ჩადენილია ძალადობრივი ქმედებების გამოყენებით, სასჯელის ზომად განისაზღვრება 7 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა. ამავე მუხლის მიხედვით, თუ დანაშაული ჩადენილია ორგანიზებული ჯგუფის მიერ, სასჯელის ზომად განსაზღვრულია 7-დან 10 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა. ასევე გათვალისწინებულია უფრო მსუბუქი სასჯელები, როგორიცაა ჯარიმა ან გამასწორებელი სამუშაოები.[5]

რუსეთის ფედერაციის შინაგან საქმეთა სამინისტრო, ასევე კერძო იურიდიული კომპანიები მოქალაქეებს აწვდიან ინფორმაციას იმის შესახებ თუ როგორ უნდა მოიქცნენ გამოძალვის ფაქტის წინაშე დადგომის შემთხვევაში. რუსეთის შსს მოქალაქეებს ურჩევს გამოძალვის ფაქტის წინაშე აღმოჩენის შემთვევაში, შეინარჩუნოს სიმშვიდე, მოუსმინოს გამომძალველს და არ მოიქცეს ისე, რომ გამომძალველმა რაიმე იეჭვოს; დაუთქვას მას შეხვედრა თანხის გადასაცემად და ეცადოს, რაც შეიძლება მეტი ინფორმაცია მიიღოს გამომძალველისგან. ამის შემდეგ შსს მოქალაქეებს ურჩევს სასწრაფოდ მიმართონ შსს-ის სამორიგეო ნაწილს, რაიონულ პროკურატურას ან რუსეთის ფედერაციის პროკურატურის საგამოძიებო კომიტეტის საგამოძიებო განყოფილებას. საჩივარი მოქალაქეებს შეუძლიათ წარადგინონ როგორც წერილობითი, ასევე ზეპირი ფორმით.[6]

რუსულ მედიაში პერიოდულად ვრცელდება ინფორმაციები პოლიციის მიერ გამომძალველების დაკავების ან ძებნაში მიცემის ფაქტების შესახებ. მაგალითად, 2017 წლის 26 იანვარს, მედია საშუალება „ინტერფაქსი“  წერდა, რომ ნოვოსიბირსკის პოლიციამ ძებნაში მისცა ბოროტმოქმედები, რომლებიც კრიპტოვალუტის გამოძალვით იყვნენ დაკავებულნი.[7] 2021 წლის 13 აპრილს კრასნოდარში გაასამართლეს ორი პიროვნება, ვინც ვითომ გატაცებული გოგონას გათავისუფლების სანაცვლოდ ფულის გამოძალვას ცდილობდა.[8] 2021 წლის 10 აგვისტოს, სევასტოპოლის სასამართლომ გამოძალვის ბრალდებით გაასამართლა 4 პირი, რომლებიც ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში კრიმინალურ ცხოვრებას ეწეოდნენ. მათ მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენი დადგინდა, მათ შორის, გამოძალვის 3 შემთხვევის გამო, რომლებიც ძალადობრივი მეთოდების გამოყენებით იყო ჩადენილი.[9] 2021 წლის 9 სექტემბერს, კრასნოდარში გამოძალვისთვის გაასამართლეს იურისტი და ბლოგერი, რომლებმაც ერთერთი კომპანიისგან მოითხოვეს 300 ათასი, რათა კომპანიის შესახებ ვითომ არსებული კომპრომატი გაენადგურებინათ.[10] 2021 წლის 17 სექტემბერს სარატოვის ოლქის ქალაქ მარკსში გაასამართლეს 5 თანამზრახველი, რომლებიც სააგენტო „სოვესტის“ სახელით, ე.წ. კოლექტორებად თავის გასაღების გზით, ბიზნესმენებს ფულს სძალავდნენ.[11]

რუსულ მედიაში, ნაკლები სიხშირით, თუმცა მაინც ვრცელდება ინფორმაციები სამართალდამცავების მხრიდან გამოძალვის ფაქტების შესახებაც. მაგალითად, 2021 წლის მაისში, ეკატერინბურგის პოლიციის სამი თანამშრომლის მიმართ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე გამოძალვის ბრალდებით. ძიება მათ ნარკომოვაჭრისთვის ფულის გამოძალვას ედავება.[12]

[1] რუსული მედია საშუალება „ნეზავისიმაია გაზეტა“; ბიზნესი სულ უფრო ცოტას იხდის კრიმინალური მფარველობისთვის; ავტორი: ანატოლი კომრაკოვი; გამოქვეყნებულია: 2017 წლის 28 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.ng.ru/economics/2017-11-28/1_7124_bisness.html [ნანახია: 2021 წლის 21 სექტემბერს]

[2] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Russia, 3 March 2021

 (accessed on 21 September 2021)

[3] რუსული ონლაინ პლატფორმა „VC.RU“; რატომაა ბიზნესი რუსეთში მაზოხიზმი; ავტორი: ალიკ განიევი; გამოქვეყნებულია: 2020 წლის 30 ივლისს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://vc.ru/life/146396-pochemu-biznes-v-rossii-eto-mazohizm [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[4] რუსული ონლაინ პლატფორმა „მოდულბანკის საქმე“; რატომ ვერ ვითარდება ბიზნესი რუსეთში; ავტორი: ექსპერტთა ჯგუფი; გამოქვეყნებულია: 2020 წლის 30 ოქტომბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://delo.modulbank.ru/all/business-stop [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[5] რუსეთის ფედერაციის სისხლის სამართლის კოდექსი; მუხლი 163 – გამოძალვა; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[6] რუსეთის ფედერაციის შინაგან საქმეთა სამინისტრო; ანტი კორუფციული ქმედებები; პოლიცია განმარტავს, როგორ მოვიქცეთ გამოძალვის დროს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[7] მედია საშუალება „ინტერფაქსი“; ნოვოსიბირსკის პოლიციამ ბიტკოინების გამომძალველები ძებნაში მისცა; გამოქვეყნებულია: 2017 წლის 26 იანვარი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.interfax.ru/russia/547022 [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[8] მედია საშუალება „კუბან 24“; კრასნოდარში გაასამართლეს გამომძალველები, რომლებიც ვითომ გატაცებული გოგონას სანაცვლოდ ფულს ითხოვდნენ; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 13 აპრილს; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://kuban24.tv/item/v-krasnodare-osudili-vymogatelej-trebovavshih-dengi-za-yakoby-pohishhennuyu-devushku [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[9] სევასტოპოლის ტელევიზია; სევასტოპოლში გამომძალველების ჯგუფი გაასამართლეს; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 10 აგვისტო; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://stv92.ru/novosti/gorodskie-novosti/v-sevastopole-osudili-gruppu-vymogateley/ [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[10] მედია საშუალება „კომერსანტი“; კრასნოდარის ოლქში იურისტი და ბლოგერი გამოძალვისთვის გაასამართლეს; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 9 სექტემბერი; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[11] მედია საშუალება „რეგიონ 64“; ცრუ კოლექტორები ბიზნესმენებისთვის 21 მილიონი რუბლის გამოძალვისთვის გაასამართლეს; გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 17 სექტემბერი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://sarnovosti.ru/news/lzhekollektorov-osudili-za-vymogatelstvo-21-mln-rubley-u-biznesmenov/ [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

[12] მედია საშუალება „ლენტა“; რუსი პოლიციელების ბანდა ნარკომოვაჭრისთვის ფულის გამოძალვაში დაადანაშაულეს. გამოქვეყნებულია: 2021 წლის 20 მაისი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://lenta.ru/news/2021/05/20/ekb/ [ნანახია 2021 წლის 22 სექტემბერს]

რუსეთი. ოპოზიციური აქტივისტებისა და ჟურნალისტების მდგომარეობა. სექტემბერი, 2021

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ რუსეთი კონსოლიდირებული ავტორიტარული რეჟიმია, რომელიც სრულად აკონტროლებს განსხვავებულ აზრს და პოლიტიკურ ოპოზიციურ აზრს აღმასრულებელი ძალაუფლების, კანონმდებლობის კონტროლის და მართვადი დემოკრატიული ინსტიტუტების კომბინაციის გამოყენებით. არჩევნები მანიპულაციებით მიმდინარეობს და ფართოდ გამოიყენება ადმინისტრაციული რესურსი, ხელდასმული კანდიდატები და „სისტემური“ ოპოზიციური პარტიები (მოჩვენებითი ოპოზიციური პარტიები, რომლებიც დე ფაქტოდ ეწინააღმდეგებიან კრემლის პოზიციას). მაღალი ხარისხის ფორმალური პოლიტიკური ბუნება ხელს უშლის ქვეყანაში სოციალური, ეკონომიკური და პოლიტიკური კონტექსტის ცვლილებას.

სამოქალაქო სექტორი კვლავ სერიოზულ შეფერხებებსა და ზეწოლას აწყდება, თუმცა მაინც პოულობს გზებს, შეიკრიბოს და სხვადასხვა პოლიტიკური საკითხის გარშემო პოლიტიკური მოძრაობების ორგანიზება შეძლოს. ტაქტიკა, რომელსაც ხელისუფლება სამოქალაქო სექტორზე ზეწოლის მიზნით იყენებს, მოიცავს ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა გამოძიებები და იურიდიული რეგისტრაციის შეზღუდვა უცხოელ აგენტებად გამოცხადების საფუძვლით; ასევე, პოლიციის მიერ ორგანიზაციების შევიწროვება, დაპატიმრებები ყალბი საფუძვლებით და კრემლის ერთგული კერძო პირების მიერ სამოქალაქო სექტორის ორგანიზაციების ფინანსური ვალდებულებების გამოსყიდვაც კი. გარდა ამისა, რეჟიმთან დაკავშირებული დაინტერესებული პირები აფუძნებენ და აფინანსებენ სამოქალაქო სექტორში მოღვაწე ორგანიზაციებს, რათა საკუთარი ინეტერესების შესაბამისი გარემო და აქტიური სამოქალაქო ცხოვრების ილუზია შექმნან. მაგალითად, ხელისუფლებამ, პრეზიდენტის განკარგულებით, მოსკოვში შენობა გადასცა ახლად შექმნილ „ბავშვთა დაცვის ფონდს“. აღნიშნული ნაბიჯით ხელისუფლებამ დააკმაყოფილა ისეთი ინტერესთა ჯგუფების სურვილები, როგორიცაა მაგალითად რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესია, რომელსაც ხელისუფლება აქტიურად იყენებს საარჩევნოდ.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ მშვიდობიანი შეკრების უფლება კვლავ იზღუდება. ბოლო პერიოდში, პანდემიის საფუძვლით, საჯარო შეკრებებისა და ერთ-კაციანი პიკეტირების კანონებიც კი გამკაცრდა და რიგ რეგიონში მსგავსი ღონისძიებები საერთოდ აიკრძალა. მიუხედავად შეზღუდვებისა, საჯარო პროტესტი იყო მცირე, მაგრამ რეგულარული. ამასთან, მნიშვნელოვნად გაიზარდა ერთი კაცის პიკეტირებების შედეგად დაპატიმრებულთა და სისხლის სამართლებრივ პასუხისგებაში მიცემულთა რაოდენობა.

გარდა იმისა, რომ პოლიცია რუტინულად იყენებს გადამეტებულ არა საჭირო ძალას დემონსტრანტების წინააღმდეგ, ის ასევე თვალს ხუჭავს და, პირიქით, ახალისებს კიდეც დემონსტრანტების მიმართ სხვა ჯგუფების მხრიდან ძალადობას. მაგალითად, ბაშკირეთში, გარემოსდაცვითი მშვიდობიანი დემონსტრანტების ჯგუფს, რომლებიც წიაღისეულის მოპოვების ადგილობრივ პროექტს აპროტესტებდნენ, თავს დაესხნენ კერძო პირები, რომლებიც, სავარაუდოდ, პოლიციასთან შეთანხმებით მოქმედებდნენ. ინციდენტი გამოუძიებელი და დამნაშეევბი დაუსჯელნი დარჩნენ. 2020 წლის აგვისტოში, კერძო დაცვის სამსახურის 30-მდე თანამშრომელი და ასამდე ნიღბიანი პირი თავს დაესხა გარემოს დამცველთა აქტივისტების ბანაკს. პოლიცია გამოიძახეს, მაგრანმ სამართალდამცველები სიტუაციაშ არ ჩარეულან. მომხდარმა კიდევ უფრო მეტი ადგილობრივი პროტესტი გამოიწვია, რასაც საბოლოოდ წიაღისეულის მოპოვების პროექტის დახურვა მოჰყვა.

ოპოზიციური აქტივისტები და სხვა განსხვავებული აზრის მქონე პირები აწყდებიან მკაცრ რეპრესიებს. ოპოზიციური ლიდერის ალექსეი ნავალნის ანტი-კორუფციული ფონდის წინააღმდეგ მიმდინარე პოლიტიკურად მოტივირებული საქმის ფარგლებში, გაიყინა ფონდთან დაკავშირებული 126 საბანკო ანგარიში, რასაც ნავალნისა და სხვათა მიმართ სისხლის სამართლებრივი საქმეების დაწყება მოჰყვა. 20 აგვისტოს, ნავალნი თვითმფრინავის ბორტზე გახდა ცუდად და გადაუდებელი წესით გადაყვანილ იქნა გერმანიის ერთერთ ჰოსპიტალში. მოგვიანებით დადგინდა, რომ ის სამხედრო ნერვული აგენტის გამოყენებით იყო მოწამლული. რუსეთის ხელისუფლებამ ნავალნის მოწამვლის ფაქტის გამოძიება ვერ შეძლო.

ციმბირელი შამანი ალექსანდრ გაბიშევი, რომელმაც დაიფიცა, რომ კრემლს პუტინისგან „გაასუფთავებდა“, კოვიდ ტესტზე უარის მოტივით, ფსიქიატრიულ კლინიკაში განათავსეს. ის ათი დღის შემდეგ გაათავისუფლეს, მას შემდეგ, რაც საქმე რეზონანსული გახდა და მომხდარს მწვავე კრიტიკა მოჰყვა როგორც რუსეთში, ისე საზღვარგარეთ.

2020 წლის ივნისში, პოლიტიკური ბლოგერი ნიკოლაი პლატოშკინი, მას შემდეგ, რაც „მასობრივი არეულობისკენ მოწოდებებში“ და „წინასწარი შეცნობით ცრუ ინფორმაციის გავრცელებაში“ დაადანაშაულეს, შინა პატიმრობაში გაამწესეს. რეალურად კი ნიკოლაი პლატოშკინი საკონსტიტუციო ცვლილებების საწინააღმდეგო მშვიდობიან პროტესტს გეგმავდა.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ მრავალპარტიული სისტემა კარგად კონტროლდება კრემლის მიერ, რომელიც უშვებს მხოლოდ ფორმალურ შეჯიბრებითობას და ინარჩუნებს „ერთიანი რუსეთის“ პარტიის დომინანტურ როლს. 2012 წელს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით, გამარტივდა პოლიტიკური პარტიების რეგისტრაცია, რამაც მრავალი ახალი პოლიტიკური პარტია შექმნა. მიუხედავად ამისა, არცერთი პარტია რეალურ საფრთხეს ხელუსფლებისთვის არ წარმოადგენს და მეტიც, ბევრი მათგანი პოლიტიკური ოპოზიციის გახლეჩვასა და დაყოფას ემსახურება. იუსტიციის სამინისტრო კვლავ უარს აცხადებს ნავალნის პოლიტიკური პარტიის რეგისტრაციაზე.

2020 წლის ადგილობრივ არჩევნებზე სამმა ახალმა პოლიტიკურმა პარტიამ გადალახა ბარიერი, რომელიც 2021 წლის საკანონმდებლო არჩევნებში მონაწილეობისთვისაა საჭირო. ეს პარტიები არიან: ახალი ხალხი, სიმართლისთვის და მწვანე ალტერნატივა. რეალურად, სამივე პარტიას კავშირი აქვს მმართველ ძალასთან; ეს საშუალებას აძლევს კრემლის მეგობარ პოლიტიკურ ფიგურებს დისტანცია დაიჭირონ „ერთიან რუსეთთან“, რომელიც მზარდი ტემპით არაპოპულარული ძალაა, თუმცა მაინც დომინანტურ ძალად რჩება.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ სანდო ცნობები ვრცელდება, რუსეთში პოლიტიკური პატიმრების არსებობის შესახებ. პოლიტიკურად მოტივირებულ საქმეებში, ძირითადად, ფიგურირებს ისეთი ბრალდებები, როგორიცაა „ტერორიზმი“, „ექსტრემიზმი“, „სეპარატიზმი“ და „ჯაშუშობა“. გავრცელებული ცნობებით, პოლიტიკური პატიმრები განსაკუთრებით მძიმე საპატიმრო პირობებში ჰყავთ გამწესებული და არიან ისეთი სადამსჯელო მოპყრობის ობიექტები, როგორიცაა სამარტოო საკანი და ფსიქიატრიულ განყოფილებაში განთავსება.

ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციის „მემორიალი“ მიერ გამოქვეყნებული სია, რომელიც  2020 წლის დეკემბრის მდგომარეობას ასახავდა, მოიცავდა 358 პირს. ორგანზიაციის ცნობით, აღნიშნული პირები რუსეთში პოლიტიკურად მოტივირებული საქმეების შედეგად იყვნენ დაპატიმრებული. მათგან 295 პირის პატიმრობა რელიგიური პრაქტიკის აღსრულებით იყო გამოწვეული. ორგანიზაციის მტკიცებით, პოლიტიკურ პატიმართა რეალური რაოდენობა გაცილებით დიდია; შეიძლება ორჯერ და სამჯერ მეტიც კი. ორგანზიაციის მიერ გამოქვეყნებული სია, მათ შორის, მოიცავს ჟურნალისტებს, რომლებიც მათი პროფესიული საქმიანობის გამო დააპატიმრეს; მაგალითად, აბდულმუმინ გაჯიევი; მოიცავს, ასევე, ადამიანის უფლებათა აქტივისტებს და უკრაინელებს, რომლებიც რუსეთის მიერ ყირიმის ოკუპაციას აპროტესტებენ.[4]

ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „მემორიალი“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ 2018-2019 წლებში პოლიტიკური მოტივით დაპატიმრებული პირები ორ ჯგუფად შეიძლება დაიყოს – პოლიტიკური მიზეზებით დაკავებული პირები, როგორც ასეთი და ისინი, ვისი პოლიტიკური მოტივით დაპატიმრება დაკავშირებულია მათ მიერ რელიგიის თავისუფლების პრაქტიკასთან.

ზემოაღნიშნული კატეგორიებიდან პირველი ჯგუფის შემთხვევაში, პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლნი არიან პოლიტიკოსები და პოლიტიკური აქტივისტები, რომლებიც, როგორც წესი, ოპოზიციური ბუნების არიან. პირველ რიგში, ესენი არიან ე.წ. „არა-სისტემური ოპოზიციის“ წევრები სხვადასხვა გაერთიანებიდან. მათ შრის არიან ოპოზიციური აქტივისტები შეხედულებების ფართო არეალით: ლიბერალები, სოციალისტები და კომუნისტები, ანარქისტები, ნაციონალისტები (როგორც რუსი, ასევე სხვა ეთნიკური ჯგუფები) და „ზოგადად“ ოპოზიციური აქტივისტები. ამასთან, პოლიტიკური მიზეზით რეპრესიების ობიექტები შეიძლება გახდნენ ასევე „სისტემური ოპოზიციის“ წევრებიც, რომლებიც განსაკუთრებით გავლენიანები არიან რეგიონულ და ადგილობრივ დონეზე.

ორგანიზაციის შეფასებით, 2018 წელს სიტუაცია განსხვავებული იყო და პოლიტიკური მოტივით დაპატიმრებულთა შორის მხოლოდ ერთეულები იყვნენ ცნობილი პოლიტიკური აქტივისტები. სხვა პირები კონკრეტულად იმ დროს აქციაზე მყოფი პირები იყვნენ, რომელთა შესახებ ბევრი არაფერი იყო ცნობილი. 2019 წელს კი მშვიდობიანი აქციების დევნის პროცესში არა მხოლოდ რიგით დემონსტრანტებს, არამედ კარგად ცნობილ პოლიტიკურ აქტივისტებს აპატიმრებდნენ მასობრივად.

პოლიტიკური მოტივით დაპატიმრებულთა შორის ძალიან მცირე რაოდენობით არიან ჟურნალისტები. „მემორიალის“ მიერ გამოქვეყნებულ სიაში მხოლოდ 4 ჟურნალისტია, რომლებიც პოლიტიკურად მოტივირებული დევნის მსხვერპლნი გახდნენ. ბლოგერები და დამოუკიდებელი ჟურნალისტები გაცილებით მეტი საფრთხის წინაშე დგანან, ვიდრე მედია ორგანიზაციების თანამშრომლები. ორგანიზაციის შეფასებით, აღნიშნული დამოკიდებულის ძირითადი გამომწვევი ფაქტორი არიას ის გარემოება, რომ ბლოგერები და დამოუკიდებელი ჟურნალისტები, რომლებიც არ წარმოადგენენ რაიმე მედია ორგანიზაციას, უფრო ნაკლებად სარგებლობენ მედია სოლიდარობით და ორგანიზაციის რესურსით. გარდა ამისა, მედია ორგანიზაციების წარმომადგენელი ჟურნალისტები უფრო მეტად არიან მოქცეული პროფესიულ სტანდარტებში და გაშუქების დადგენილ წესებში. ბლოგერები და დამოუკიდებელი ჟურნალისტები კი გაცილებით მძიმე ფორმებით გამოხატავენ საკუთარ აზრს და ამიტომ, მათ მიმართ სამართალდამცავი სტრუქტურები უფრო აგრესიულები არიან.

სოციალური მედიის პოპულარობის ზრდა განაპირობებს რეალობას, სადაც დამოუკიდებელ ჟურნალისტებზე გაცილებით მეტი ოპოზიციური ბლოგერია სახეზე. რუსული კანონმდებლობით, ფორმალურად, განმარტებულია, რა შემთხვევაში ხდება სოციალური ქსელის მომხმარებელი ბლოგერი (მომხმარებლის გვერდის ნახვების რაოდენობა დღიურად უნდა აჭარბებდეს 3 ათასს). თუმცა, ბლოგერთა რეგისტრაციის პოტენციურად რეპრესიული ნორმა, რომელიც 2014 წელს შეიმუშავეს, პრაქტიკაშ არასდროს გატარებულა და საბოლოოდ, 2017 წელს გაუქმდა.[5]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ 2020 წელს გრძელდებოდა სივრცის შეზღუდვა ისეთი დამოუკიდებელი მედია საშუალებებისთვის, როგორიცაა გაზეთი, ტელევიზია და რადიო. ამასთან, ინტერნეტი კვლავ რჩება უფრო კრიტიკულ პლატფორმად. აღსანიშნავია, რომ ჟურნალისტების წარსული პროფესიული საქმიანობა გავლენას ახდენს მათ სამომავლო დასაქმებაზე, როდესაც ისინი საქმიანობის სფეროს შეცვლას ცდილობენ.

„მედუზას“ ყოფილი რედაქტორი ილია აზარი მოსკოვში 15-დღიან პატიმრობაში გაამწესეს. 2019 წელს აზარი მუნიციპალურ დონეზე პოლიტიკური თანამდებობის პირი გახდა და აქტიურად აპროტესტებდა და ითხოვდა საეჭვო ბრალდებებით დაკავებული ჟურნალისტების გათავისუფლებას, მათ შორის ვლადიმირ ვორონცოვისა და ვიქტორ ნემიტოვის, რომლებიც მათი საქმიანობის გამო დააპატიმრეს. ისინი კრიტიკულ მოსაზრებებს აქვეყნებდნენ შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებების ფაქტების შესახებ.[6]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ დევნა, შევიწროვება და ფიზიკური ანგარიშსწორება ჟურნალისტების მიმართ კვლავ გრძელდება. 2020 წლის 30 ივნისს, სანკტ პეტერბურგში, საარჩევნო უბანზე პოლიცია თავს დაესხა ჟურნალისტ დავიდ ფრენკელს და ხელი მოტეხა. 15 ოქტემბერს ჟურნალისტი ხაბაროვიდან, სერგეი პლოტნიკოვი, გაიტაცეს ნიღბიანმა პირებმა, წაიყვანეს ტყეში, სცემეს და მისი სიკვდილით დასჯა გაითამაშეს. პლოტნიკოვმა, გათავისუფლების შემდეგ მიმართა პოლიციას, თუმცა 2020 წლის ბოლოსთვის მას კვლავ არანაირი ინფორმაცია ჰქონდა გამოძიების დაწყების შესახებ. ჟურნალისტი ნიჟნი ნოვგოროდიდან, ირინა სლავინა, ხელისუფლების მხრიდან რუტინული ძალადობის ობიექტი გახდა. 2020 წლის პირველ ოქტომბერს მის სახლში რეიდი და ჩხრეკა ჩატარდა და გამოიძახეს მოწმედ სისხლის სამართლის საქმეში ერთერთი ადგილობრივი აქტივისტის წინააღმდეგ, რომელსაც „არასასურველი ორგანიზაციების“ კანონით ასამართლებდნენ. მომდევნო დღეს მან პროტესტის ნიშნად სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა რეგიონული პოლიციის ოფისის წინ.

2020 წლის 6 ივლისს, პსკოვის სამხედრო სასამართლომ ჟურნალისტი სვეტლანა პროკოფიევა „ტერორიზმის საჯარო გამართლებაში“ დაადანაშაულა და 500 ათასი რუსული რუბლით დააჯარიმა. სვეტლანა პროკოფიევამ საჯაროდ განაცხადა, რომ რეპრესიული პოლიტიკა არხანგელსკში, ფედერალური უსაფრთხოების სამსახურის შენობასთან, 17 წლის ბიჭის მიერ თავის აფეთქების მოტივატორი იყო.[7]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კონსტიტუცია ადგენს სიტყვის თავისუფლებას, თუმცა რეალურად, ექსტრემიზმის შესახებ კანონი ხელისუფლებას აძლევს დიდ დისკრეციას საკუთარი შეხედულებებისამებრ შეზღუდოს სტყვის თავისუფლების ნებისმიერი გამოხატულება, ასევე ორგანიზაცია ან აქტივობა, რომელიც ოფიციალური მხარდაჭერით არ სარგებლობს. მთავრობა, პირდაპირ ან სახელმწიფო კომპანიოებისა და მეგობარი ბიზნესების დამხრებით, აკონტროლებს ყველა ეროვნულ სატელევიზიო ქსელს და ბევრ რადიო და ბეჭდვით საშუალებებს, ისევე როგორც ბევრ მედია სარეკლამო კომპანიას. დამოუკიდებელი მედია საშუალებები მაინც განაგრძობენ საქმიანობას, ბევრი ონლაინ და ბევრიც წარმომადგენლობებით საზღვარგარეთ. ძალიან ცოტა ოპერირებს რუსეთიდან და ისინი აწყდებიან დიდ წინააღმდეგობებს სახელმწიფოს ინტერესებისგან დამოუკიდებლობის შესანარჩუნებლად. ტელევიზიები ინფორმაციის ყველაზე პოპულარუი წყაროები არიან, თუმცა მათი გავლენა კლებულობს ახალგაზრდებში, ვინც უპირატესობას სოციალურ ქსელებს ანიჭებენ.

თავდასხმები, დაპატიმრებები, ოფისის რეიდები და მუქარები ჟურნალისტების მიმართ ფართოდაა გავრცელებული და ხელისუფლება აქტიურად ებრძვის ჟურნალისტებს მოსკოვს გარეთაც. ივან საფრონოვი, რომელიც „კომერსანტისა“ და „ვედომოსტის“ კორესპონდენტად მუშაობდა, 2020 წლის ივლისში დააპატიმრეს და „დასავლეთისთვის ჯაშუშობაში“ დაადანაშაულეს. სექტემბერში, ინგუშეთის ხელისუფლებამ ჟურნალისტ რაშიდ მაისიგოვს, ნარკოტიკული საშულებების ქონის ბრალდებით, სამი წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა. მაისიგოვი ადგილობრივ პროტესტებსა და აქტივისტების დევნას აშუქებდა.

„როსკომნადზორმა“ – მედია და სატელეკომუნიკაციო ცენზურის ფედერალურმა სააგენტომ – შეწყვიტა დაშიფრული საკომუნიკაციო პროგრამის „ტელეგრამის“ აკრძალვისკენ მიმართული მცდელობები და 2020 წლის ივნისში პლატფორმას ორ-წლიანი აკრძალვა მოუხსნა.[8]

[1] Freedom House: Nations in Transit 2021 – Russia, 28 April 2021

 (accessed on 3 September 2021)

[2] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Russian Federation 2020, 7 April 2021

 (accessed on 3 September 2021)

[3] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Russia, 3 March 2021

 (accessed on 3 September 2021)

[4] USDOS – US Department of State: 2020 Country Report on Human Rights Practices: Russia, 30 March 2021

 (accessed on 3 September 2021)

[5] Memorial: Political Repression and Political Prisoners in Russia 2018–2019, October 2020

 (accessed on 3 September 2021)

[6] Freedom House: Nations in Transit 2021 – Russia, 28 April 2021

 (accessed on 3 September 2021)

[7] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Russian Federation 2020, 7 April 2021

 (accessed on 3 September 2021)

[8] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Russia, 3 March 2021

 (accessed on 3 September 2021)

რუსეთი. მენტალური პრობლემების მქონე პირთა მიმართ დამოკიდებულება. ოქტომბერი, 2020

ა.შ.შ. ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტის მედიცინის ეროვნული ბიბლიოთეკის ვებ-გვერდზე მოცემულია 2015 წლის თებერვალში გამოქვეყნებული სტატია რუსეთში მენტალური ჯანდაცვის მიწოდების შესახებ. სტატიის მიხედვით, მენტალური და ფსიქიატრიული ხასიათის ჯანდაცვა რუსეთში გარანტირებულია „მენტალური ჯანდაცვის შესახებ კანონით“, თუმცა, ამ კუთხით არსებობს კიდევ დამატებითი ფედერალური და სხვა ტიპის აქტები. კანონი შემუშავებულ იქნა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის პრინციპებთან თანხვედრაში და ძალაში შევიდა 1993 წლის 1 იანვარს. კანონის პრეამბულაში აღნიშნულია, რომ „მენტალური ჯანმრთელობა  თითოეული პირისთვის ფუნდამენტალური მნიშვნელობის მქონე საკითხია“.

კანონის მიხედვით, მენტალური დარღვევის დიაგნოზს მხოლოდ შესაფერისი კვალიფიკაციის ფსიქიატრი და სხვა პროფილის ნებისმიერი ექიმის მოსაზრება მხოლოდ პირველადი ხასიათისაა. ამას გარდა, მკურნალობა, როგორც წესი, ტარდება მხოლოდ პაციენტის გამოხატული თანხმობის შემთხვევაში, მას შემდეგ, რა ისი მიიღებს სრულ და ობიექტური ინფორმაციას როგორც უშუალოდ პროცედურის, ასევე – მისი ალტერნატივების ან დაკავშირებული გართულებების შესახებ. თუ პაციენტს არ შეუძლია გამოხატოს თანხმობა, მაშინ მესამე პირი (მეურვე; მშობელი) აკეთებს ამას.

ამას გარდა, კანონი ასევე ითვალისწინებს იძულებითი ჰოსპიტალიზაციის წინაპირობებსაც, როდესაც:

  • პირის ჩადის საკუთარი თავისთვის ან გარშემომყოფთათვის პოტენიურად საშიშ ქმედებებს;
  • პირი უძლურია და არ შეუძლიათ საკუთარი თავის ელემენტარული პირობებით უზრუნველყოფა;
  • არსებობს პირის მენტალური ჯანმრთელობისთვის „სერიოზული ზიანის“ მიყენების რისკი, თუ ის არ დაქვემდებარება შესაბამის მკურნალობას;

აღნიშნულთან დაკავშირებით, გადაწყვეტილებას იღებს უშუალოდ ფსიქიატრი, რომელიც დეტალურად და სიღრმისეულად აღწერს პაციენტის მენტალურ  კონდიციას. შესაბამის სამკურნალო მანიპულაციებს  ატარებს მხოლოდ სამედიცინო პერსონალი, რომელიც ასევე სიღრმისეულად უნდა აღწერილი და გამართლებული სამედიცინო ისტორიაში.

ამას გარდა, რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსის თანახმად, იძულებითი ხასიათის მკურნალობას ექვემდებარება მენტალურად დაავადებული ადამიანი, რომელიც საზოგადოებისთვის საშიშ ქმედებებს სჩადის. იმ საკითხზე, თუ რამდენად საჭიროებს ესა თუ ის გონებრივი დარღვევა აღნიშნული ტიპის მკურნალობას, გადაწყვეტილებას იღებს სასამართლო. მკურნალობა ჩატარებულ იქნება ფსიქიატრიულ დაწესებულებაში, იმ შემთხვევაში, თუ იძულებითი ღონისძიებები მის გარეთ ვერ განხორციელდება.

„რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეების ფუნდამენტალური ჯანდაცვის შესახებ  ფედერალური კანონის“ მიხედვით, ფედერაციის სუბიექტებში (წევრ რესპუბლიკებში) მოქმედი სამედიცინო დაწესებულებები პასუხისმგებელნი არიან „სოციალურად მნიშვნელოვანი დაავადებებით“ (მათ შორის – მენტალური დაავადებებით) დაავადებული მოქალაქეებისთვის ჯანდაცვითი სერვისებისა და „სოციალური მხარდაჭერის“ მიწოდებაზე. ამას გარდა, მათ, ასევე, ევალდებულებათ აღნიშნული კატეგორიის პაციენტების შესაბამისი მედიკამანტებით უზრუნველყოფა. „სოციალურად მნიშვნელოვანი დაავადებებით“ დაავადებული პირები უფლებამოსილნი არიან, მიიღონ ადექვატური მკურნალობა და რეგულარული სამედიცინო შემოწმების სერვისები რელევანტურ სამედიცინო დაწესებულებებში (ე.წ. დისპენსერებში).

მენტალური ჯანდაცვის შესახებ კანონის 16 მუხლში ჩამოთვლილია ის სამკურნალო სერვისები და სოციალური მხარდაჭერის ზომები, რომლებიც გარანტირებულია სახელმწიფოს მიერ. ესენია:

  • გადაუდებელი მენტალური ჯანდაცვა;
  • კონსულტაცია დიაგნოსტიკურ, სამკურნალო, ფსიქოპრევენციულ და სარეაბილიტაციო სერვისებთან დაკავშირებით როგორც უშუალოდ დაწესებულებაში, ასევე – პაციენტთან ვიზიტით;
  • მენტალურად დაავადებული პირების სოციალური მხარდაჭერა და მათი დახმარება დასაქმების კუთხით;
  • მეურვეობასთან დაკავშირებული დავების გადაწყვეტა;
  • იურიდიული კონსულტაცია და სხვა ტიპის იურიდიული დახმარება ფსიქიატრიულ დაწესებულებებში;
  • მენტალური პრობლემების მქონე მოხუცებულთა და შ.შ.მ. პირთა მოვლა;
  • მენტალური პრობლემების მქონდე არასრულწლოვნების და მოხუცებული პირების განათლება;
  • ბუნებრივი კატასტროფების დროს ფსიქიატრიული დახმარების გაწევა

მენტალური ჯანდაცვის მიწოდება რუსეთში ხდება როგორც უშუალოდ რესპუბლიკის, ასევე – ფედერალურ დონეზე.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი რუსეთში ადამინის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში მოქმედი კანონმდებლობით დაცულია ფიზიკური, ინტელექტუალური და მენტალური შეზღუდვების მქონე პირთა წვდომა ისეთ მნიშვნელოვან სერვისებზე, როგორიცაა – განათლება, დასაქმება, ჯანდაცვა, ინფორმაცია, კომუნიკაცია და ა.შ. თუმცა, ზოგჯერ, მთავრობა ეფექტურად არ აღასრულებდა აღნიშნულ დანაწესებს.

სასამართლოს მიერ მენტალური პრობლემების მქონე პირების მეურვეობისთვის  განკუთვნილი წინაპირობები თითქმის სრულად ართმევდა მათ პირად უფლებებს. აქტივისტების ინფორმაციით, სასამართლოებმა ათობით ათასი პირი გამოაცხადეს, როგორც „სამართლებრივად ქმედუუნარო“ და აიძულებდნენ მათ, საკუთარი ელემენტარული უფლებები განეხორციელებინათ მეურვეების საშუალებით, მიუხედავად იმისა, რომ მათ თავადვე, დამოუკიდებლად შეეძლოთ აღნიშნული უფლებების რეალიზება. სასამართლოები ასევე, იშვიათად თუ აღუდგენდნენ შ.შ.მ. პირს ქმედუნარიანის სტატუსს.

ანგარიშის მიხედვით, იყო შემთხვევები, როდესაც მენტალური ან ფსიქიკური პრობლემების მქონე პაციენტები განწესებული იყვნენ კონკრეტულ დაწესებულებებში, სადაც ისინი ექვემდებარებოდნენ არასათანადო მოპყრობას ან დაუდევრობას.  ერთ-ერთმა წყარომ აღნიშნული დაწესებულებები „გულაგებს“ შეადარა, სადაც პაციენტები დიდ დროს შებოჭილები ატარებენ და ზოგჯერ, ექვემდებარებიან არასათანადო სამედიცინო მომსახურებასა და კვებას.[2]

[1] US National Library of Medicine – “Legal regulation of mental healthcare provision in Russia” by N. G. Neznanov and V. Vasileva; published on 1 February 2015; available at https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5619598/ [accessed 6 October 2020]

[2] United States Department of State – Annual report on human rights in 2019 – Russia; published in March 2020; available at

[accessed 6 October 2020]

რუსეთი. საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული ვითარება. ოქტომბერი, 2020

2017 წლის 6-7 ივნისს ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტმა, თავის 1288-ე შეხვედრაზე დადებითად შეაფასა რუსეთის ფედერაციის ხელისუფლების მიერ პენიტენციურ სისტემაში განხორციელებული რეფორმები და მიიღო გადაწყვეტილება CM/Del/Dec(2017)1288/H46-24, რომლის მიხედვითაც, მინისტრთა კომიტეტმა:

„4. დადებითად შეაფასა ხელისუფლების მიერ ფედერალური პენიტენციური სამსახურის მმართველობის ქვეშ მყოფ დაწესებულებებში დაკავების არასათანადო პირობების გამოსწორების მიმართულებით განხორციელებული მნიშვნელოვანი პროგრესი; ….

  1. ამ მიმართულებით დადებითად შეაფასა ფედერალური მიზნობრივი პროგრამის – „სასჯელაღსრულების სისტემის განვითარების“ ფარგლებში დაკავების პირობების გაუმჯობესების მიზნით საპატიმრო დაწესებულებების, მათ შორის, სამედიცინო პალატებისა და დაწესებულებების რეკონსტრუქციისა და განახლების მიზნით განხორციელებული ძალისხმევა;
  2. აღნიშნა ინსპექტირებისა და ხელახალი განხილვის მექანიზმის გაძლიერების საკითხი პატიმრობის პირობების კონვენციისეულ მოთხოვნებთან შესაბამისობის უზრუნველსაყოფად;
  3. დადებითად შეაფასა, ასევე, პატიმრობის დაწესებულებების გადატვირთულობის პრობლემის აღმოსაფხვრელად სისხლის სამართლის წარმოების ეფექტიანობის ზრდა და წინასწარი პატიმრობის შემთხვევების შემცირება, დაკავების ალტერნატივების გამოყენების გზით; …
  4. ასევე, აღნიშნა, ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, რუსეთის სასამართლოებში არსებული ზრდადი პრაქტიკა, დაკავების არასათანადო პირობების გამო ფულადი კომპენსაციის გაცემის შესახებ….“.[1]

***

2019 წლის 4-6 ივნისს ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტმა განიხილა რუსეთის ფედერაციის საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული პირობები და მიიღო გადაწყვეტილება CM/Del/Dec(2019)1348/H46-23, რომლის მიხედვითაც, მინისტრთა კომიტეტმა:

„6. დადებითად შეაფასა დაკავების პირობების გაუმჯობესების მიმართულებით გაწეული პროგრესი;…..

  1. დადებითად შეაფასა ციხეების გადატვირთულობის შესამცირებლად გატარებული ზომები, განსაკუთრებით, წინასწარი პატიმრობისა და თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებებში თავისუფლების აღკვეთის ღონისძიებების გამოყენების შემცირება; ასევე, წინასწარი პატიმრობისა და მსჯავრდებულთა რაოდენობის 30%-ით შემცირება;
  2. სასამართლო განხილვის ეტაპზე სამართლებრივი დაცვის საშუალებაზე წვდომის საკითხთან დაკავშირებით, კომიტეტმა დადებითაც შეაფასა პრევენციული მექანიზმების ფუნქციონირება, მათ შორის, უზენაესი სასამართლოს პლენუმის გადაწყვეტილებაში გაკეთებული განმარტებები მტკიცების ტვირთთან, რუსეთის ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის საფუძველზე საპატიმრო დაწესებულებებში მყოფი პირების მიერ მტკიცებულებების შეგროვებაში სასამართლოს დახმარების კომპეტენციებთან დაკავშირებით და სასამართლო ბაჟის შემცირებასთან დაკავშირებით.
  3. დადებითად შეაფასა დაკავების პირობების მონიტორინგი საპროკურორო, დეპარტამენტისა და სახალხო დამცველის დონეზე.“[2]

***

რუსეთის ფედერაციის  შესახებ წამების კომიტეტის 2018 წლის 28 აგვისტოს მეექვსე პერიოდული ანგარიშის (CAT/C/RUS/CO/6) მიხედვით,  კომიტეტი მიესალმება რუსეთის ინიციატივებს კონვენციის შესაბამისად თავისი ეროვნული კანონმდებლობის გადახედვასა და შესწორებასთან დაკავშირებით, მათ შორის:

(ა) რუსეთის ფედერაციის სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 43-ე და 96-ე მუხლებში 2015 წელს შესულ ცვლილებებს, რომლის საფუძველზეც გამომძიებელს ეკისრება ვალდებულება, პატივი სცეს დაკავებული პირების მიერ ნათესავებთან კონტაქტის ქონის უფლებას;

ბ) 2015 წლის 13 ივლისს 260-ე ფედერალურ კანონში, სასჯელაღსრულების კოდექსში შესულ ცვლილებას, რომლის საფუძველზეც ბრალდებულ პირებს გაეზარდათ ყოველთვიური შემწეობა.[3]

კომიტეტი, ასევე, მიესალმება რუსეთის მიერ კონვენციის აღსრულებისთვის გადადგმულ ნაბიჯებს და შესაბამისი პროგრამებისა თუ ადმინისტრაციული ზომების დახვეწას, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა კომისრის დანიშვნას 85-ვე ოლქში.[4]

წამების კომიტეტი 2018 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშის 24-ე პარაგრაფში მიესალმება წამებისა და არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის ან სასჯელის წინააღმდეგ ბრძოლის ევროპულ კომიტეტთან რუსეთის ფედერაციის აქტიურ თანამშრომლობას და მიესალმება რუსეთის ფედერაციის პოზიტიურ დამოკიდებულებას ვიზიტების შესახებ კომიტეტის მიერ შესაბამისი ანგარიშების გამოქვეყნებასთან დაკავშირებით.[5]

წამების კომიტეტი მიესალმება რუსეთის ფედერაციის მიერ პენიტენციურ დაწესებულებებში დაკავების პირობების გაუმჯობესებასთან, მათ შორის, სამედიცინო სერვისებზე დაკავებულების წვდომასთან დაკავშირებით 2015 წელს განხორციელებულ რეფორმებს.[6]

***

გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის 2018 წლის ანგარიშის (A/HRC/WG.6/30/RUS/2) მიხედვით, გაეროს უნივერსალური პერიოდული მიმოხილვის ფარგლებში, მოსამარლეთა და იურისტთა დამოუკიდებლობის შესახებ სპეციალურმა მომხსენებელმა დადებითად შეაფასა რუსეთის ხელისუფლების მიერ სასამართლოს დამოუკიდებლობის მიმართულებით განხორციელებული რეფორმები.[7]

***

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ 2020 წლის 9 აპრილს მიიღო გადაწყვეტილება საქმეზე ევგენი მიხაილოვიჩ შმელევი რუსეთის წინააღმდეგ (Yevgeniy Mikhaylovich Shmelev against Russia), სადაც სასამართლო დადებითად აფასებს რუსეთში ბოლო პერიოდში პენიტენციური სისტემის დახვეწის მიმართულებით განხორციელებულ რეფორმებს, მათ შორის, მართლმსაჯულებაზე ხელმისაწვდომობის, სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის, ისევე როგორც, სამართლებრივ დახმარებაზე წვდომის უზრუნველსაყოფად გატარებულ ზომებს. სტრასბურგის სასამართლო ასევე დადებითად აფასებს, საპატიმრო დაწესებულებებში პატიმართა უფლებების დარღვევასთან დაკავშირებით ახლადდაარსებულ ზიანის ანაზღაურების მექანიზმს. სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ასევე კმაყოფილებაა გამოხატული იმასთან დაკავშირებით, რომ ადგილობრივი ხელისუფლება და სასამართლოები კარგად იცნობენ და ითვალისწინებენ სტრასბურგის სასამართლოს პრაქტიკას.

უფრო ვრცლად:

2019 წლის 31 ოქტომბერს და 2020 წლის 10 იანვარს რუსეთის მთავრობამ სტრასბურგის სასამართლოს წერილობით აცნობა იმ საკანონმდებლო და პრაქტიკული რეფორმების შესახებ, რომლებიც რუსეთის პენიტენციურ სისტემაში განხორციელდა და რომლებიც მიზნად ისახავდა დაკავების პირობების დახვეწასა და ამ მიზნით სამართლებრივი დაცვის ახალი მექანიზმების დანერგვას.[8] განსაკუთრებით ყურადღება გამახვილებული იყო ახალ ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსზე, სისხლის სამართლის კოდექსში განხორციელებულ ცვლილებებზე და რუსეთის უზენაესი სასამართლოს შესაბამის პრაქტიკაზე.[9] რუსეთის მთავრობამ სასამართლოს ასევე ინფორმაცია მიაწოდა 2019 წლის 27 დეკემბერს მიღებული „კომპენსაციის აქტთან“ დაკავშირებითაც, რომელიც ადგენს ზიანის ანაზღაურების უფლებას დაკავების პირობების დარღვევების გამო.

2019 წლის 29 აპრილს რუსეთის მთავრობამ ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტს წარუდგინა დაკავების პირობებთან დაკავშირებით ანგარიში[10] და სამოქმედო გეგმა, რომლის მიხედვითაც, 2018 წლის 6 აპრილს რუსეთის მთავრობამ დაამტკიცა ფედერალური მიზნობრივი პროგრამა „პენიტენციური სისტემის განვითარება 2018-2026“, რომლის ბიუჯეტიც შეადგენს 54.9 მილიარდ რუბლს (დაახლოებით 763 მილიონი ევრო). აღნიშნული სამოქმედო გეგმა ფარავს როგორც წინა საპატიმრო, ასევე საპატიმრო დაწესებულებებს. 2018 წელს განხორციელდა 135 შენობის რეკონსტრუქცია, 183 წინა საპატიმრო დაწესებულების განახლება, 3 საპატიმრო დაწესებულებისა და 27 სასჯელაღსრულების ცენტრის გახსნა და ა. შ. 2018 წლის დეკემბერში რუსეთის სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსში შესული ცვლილებების, კერძოდ, განახლებული 109-ე მუხლის თანახმად, გაიზარდა გამომძიებლის მტკიცების ტვირთი დაკავების საჭიროების დასაბუთების შესახებ. 2016 წლიდან განხორციელებული რეფორმების შედეგად, საპატიმრო დაწესებულებებში მყოფ პირთა რაოდენობა 117,500 პირიდან (2016 წელს) შემცირდა 99,800 პირამდე (2019 წელს). საერთო ჯამში, საპატიმრო დაწესებულებებში მყოფ პატიმართა რაოდენობა 2017 წელთან შედარებით 2018 წელს შემცირდა 7%-ით (2013 წელთან შედარებით 17.2%-ით).

საქმეზე ევგენი მიხაილოვიჩ შმელევი რუსეთის წინააღმდეგ სტრასბურგის სასამართლომ აღნიშნა, რომ რუსეთის ფედერაციის მიერ მიღებული „კომპენსაციის აქტით“ დაკავების პირობების დარღვევის საფუძველზე ზიანის ანაზღაურების დადგენილი მექანიზმი არის მარტივი და ხელმისაწვდომი, არ აწესებს მოსარჩელისათვის მიზანშეუწონელ ტვირთს.[11]

სტრასბურგის სასამართლოს ასევე აღნიშნავს, რომ საჩივრების განხილვის მექანიზმი შეიცვას მთელ რიგ პროცედურულ გარანტიებს. საჩივრები განიხილება კანონიერი სასამართლოს მიერ, შეჯიბრებითი და ღია პროცესის გარანტირებით; მოსარჩელეს აქვს შესაძლებლობა ჰყავდეს მის მიერ არჩეული სამართლებრივი წარმომადგენელი. სასამართლოს აქვს შესაძლებლობა წინასწარი ზომები გამოიყენოს, ეს არის მნიშვნელოვანი მექანიზმი განმცხადებლის სხვა დაწესებულებაში გადასაყვანად ან სამედიცინო შემოწმებისთვის.[12]

სტრასბურგის სასამართლომ გადაწყვეტილების 115-ე პარაგრაფში განმარტა, რომ: „სასამართლო კმაყოფილია პროცედურის განხორციელებისას არსებული პროცედურული გარანტიებით, როგორიცაა დამოუკიდებლობა და მიუკერძოებლობა, სამართლებრივ დახმარებასა და დაცვის სხვა საშუალებებზე წვდომა, რომლებიც დაკავშირებულია შეჯიბრებითობის პრინციპთან. დაკავებულთა სპეციალური მდგომაროების გასათვალისწინებლად მიღებულია შესაბამისი უსაფრთხოების ზომები. არ არსებობს მიზეზი იმ დასკვნის გამოსატანად, რომ პროცესი გონივრულ ვადაში არ წარიმართება ან არ მოხდება ზიანის ანაზღაურება დროულად.“

დაკავების არასათანადო პირობების შემთხვევაში შესაბამისი ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, სტრასბურგის სასამართლომ ამავე გადაწყვეტილებაში დაადგინა, რომ „ახალი კომპენსაციის აქტი, წარმოადგენს, რეალურად ადეკვატურ და ეფექტურ საშუალებას ზიანის ანაზღაურების მისაღებად და განმცხადებლებს დავის მათ სასარგებლოდ გადასაწყვეტად გონივრულ შესაძლებლობას სთავაზობს.“[13]

ამავე გადაწყვეტილების 129-ე პარაგრაფში სტრასბურგის სასამართლომ გამოხატა თავისი კმაყოფილება რუსეთის წინასწარი პატიმრობის დაწესებულებებში განხორციელებული მთელი რიგი პოზიტიური რეფორმების შესახებ.

ამ გადაწყვეტილების 133-ე, 134-ე და 135-ე პარაგრაფებში სასამართლომ დადებითად შეაფასა პენიტენციურ დაწესებულებებში დაკავების პირობების გაუმჯობესების მიმართულებით რუსეთის მთავრობის მიერ გატარებული ღონისძიებები.

ამავე გადაწყვეტილების 154-ე პარაგრაფის მიხედვით, სტრასბურგის სასამართლომ 2020 წლის 9 აპრილის გადაწყვეტილებით დაადგინა, რომ „კომპენსაციის შესახებ აქტი“ წარმოადგენს ადეკვატურ და ეფექტიან სამართლებრივი დაცვის საშუალებას რუსეთის ფედერაციაში პენიტენციურ დაწესებულებებში მყოფ პირთათვის. ამავე გადაწყვეტილების 155-ე პარაგრაფში სასამართლომ განაცხადა, რომ რუსეთის ფედერაციის წინააღმდეგ სტრასბურგის სასამართლოში შეტანილი ყველა იმ პირის სარჩელი,  რომელიც ეხება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-3 და მე-13 მუხლების დარღვევას რუსეთის პენიტენციურ დაწესებულებებში დაკავების არასათანადო პირობების არსებობის გამო, არ უნდა იქნეს დასაშვებად ცნობილი იმ საფუძვლით, რომ რუსეთშივე არსებობს მათი უფლებების ეფექტიანი დაცვის საშუალება „კომპენსაციის შესახებ აქტის“ სახით.

ამავე გადაწყვეტილების 161-ე პარაგრაფში სტრასბურგის სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს რუსეთის ხელისუფლების მიერ დაკავების მატერიალური პირობებისა და წინასწარ პატიმრობაში/პატიმრობაში მყოფი პირების რაოდენობის შემცირების საკითხზე. სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტი დადებითად აფასებს რუსეთის პენიტენციურ დაწესებულებებში განხორციელებულ რეფორმებს. ყოველივე ზემოაღნიშნულზე დაყრდნობით, სტრასბურგის სასამართლო ადგენს, რომ რუსეთში ეროვნულ დონეზე არსებობს სამართლებრივი დაცვის ეფექტიანი მექანიზმები წინასწარ პატიმრობასა და პატიმრობაში მყოფი პირებისთვის.

საბოლოოდ, სასამართლომ დასაშვებად არ ცნო განმცხადებლების საჩივარი რუსეთის ციხეებში კონვენციის მესამე მუხლით დაცული წამების აკრძალვის უფლების დარღვევის შესახებ.[14]

***

ყურადსაღებია, ასევე, სტრასბურგის სასამართლოს მიერ 2014 წლის 31 ივლისს გამოტანილი განაჩენი საქმეზე ტერშიევი აზერბაიჯანის წინააღდეგ (Case of Tershiyev V. Azerbaijan)[15]:

განმცხადებელი აცხადებდა, რომ რუსეთში ექსტრადიციის შემთხვევაში იგი დაექვემდებარებოდა წამებას და მისი სიცოცხლე იქნებოდა საფრთხის ქვეშ, რამდენადაც იგი იყო ჩეჩენი და მონაწილეობდა სამხედრო მოქმედებებში რუსეთის ფედერალური ძალების წინააღმდეგ.[16]

განაჩენის მე-60, 62-ე და 63-ე პარაგრაფების მიხედვით, სასამართლომ დაადგინა, რომ განმცხადებლის ინდივიდუალური გარემოებების გათვალისწინების მიუხედავად, რუსეთში ექსტრადიციის შემთხვევაში, იგი არ დაექვემდებარებოდა წამებას ან არაადამიანურ მოპყრობას.[17]

განაჩენის 61-ე პარაგრაფის მიხედვით, სასამართლომ დაადგინა, რომ გასათვალისწინებელი იყო ის ფაქტიც, რომ მოცემულ საქმეში ექსტრადიცია უნდა განხორციელებულიყო ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის ხელშემკვრელ სახელმწიფოში, რომელსაც კონვენციის დებულებების შესრულების ვალდებულება აქვს აღებული.[18]

[1] ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტი, 1288-ე შეხვედრა, გადაწყვეტილება CM/Del/Dec(2017)1288/H46-24, 2017 წლის 6-7 ივნისი.

[2] ევროპის საბჭო, მინისტრთა კომიტეტი, CM/Del/Dec(2019)1348/H46-23.

[3] რუსეთის ფედერაციის  შესახებ წამების კომიტეტის 2018 წლის 28 აგვისტოს მეექვსე პერიოდული ანგარიში (CAT/C/RUS/CO/6), პარაგრაფი 5.

[4] რუსეთის ფედერაციის  შესახებ წამების კომიტეტის 2018 წლის 28 აგვისტოს მეექვსე პერიოდული ანგარიში (CAT/C/RUS/CO/6), პარაგრაფი 6(e).

[5] რუსეთის ფედერაციის  შესახებ წამების კომიტეტის 2018 წლის 28 აგვისტოს მეექვსე პერიოდული ანგარიში (CAT/C/RUS/CO/6), პარაგრაფი 24.

[6] რუსეთის ფედერაციის  შესახებ წამების კომიტეტის 2018 წლის 28 აგვისტოს მეექვსე პერიოდული ანგარიში (CAT/C/RUS/CO/6), პარაგრაფი 38.

[7] გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის 2018 წლის ანგარიში (A/HRC/WG.6/30/RUS/2), პარაგრაფი 29; იხ. ასევე, მოსამარლეთა და იურისტთა დამოუკიდებლობის შესახებ სპეციალური მომხსენებლის 2014 წლის 30 აპრილის ანგარიში (A/HRC/26/32/Add.1), პარაგრაფი 89.

[8] ევგენი მიხაილოვიჩ შმელევი რუსეთის წინააღმდეგ (Yevgeniy Mikhaylovich Shmelev against Russia), ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო (ECtHR), Application no. 41743/17,  2020 წლის 9 აპრილი, პარაგრაფი 13 [შემდეგში: შმელევი რუსეთის წინააღმდეგ].

[9] შმელევი რუსეთის წინააღმდეგ, პარაგრაფი 14.

[10] DH-DD(2019)473, იხილეთ ასევე: ევროპის საბჭოს 2019 წლის 4-6 ივნისს გამართული 1348-ე შეხვედრის ოქმი, CM/Notes/1348/H46-21, 2019 წლის 6 ივნისი.

[11] შმელევი რუსეთის წინააღმდეგ, პარაგრაფი 111.

[12] იქვე, პარაგრაფი 112.

[13] იქვე, პარაგრაფი 119.

[14] იქვე, პარაგრაფები 163-164.

[15] ტერშიევი აზერბაიჯანის წინააღმდეგ (Case of Tershiyev V. Azerbaijan), ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო (ECtHR), Application no. 10226/13, 2014 წლის 31 ივლისი.

[16] იქვე, პარაგრაფი 51.

[17] იქვე, პარაგრაფები 60, 62, 63.

[18] იქვე, პარაგრაფი 61.