ერაყი. სავალდებულო სამხედრო სამსახური. თებერვალი, 2019

ამჟამად ერაყში სამხედრო სამსახური სავალდებულო არ არის. ნებაყოფლობით საფუძველზე ერაყის ჯარში რეკრუტირება შეუძლია 18-დან 40 წლამდე ერაყელს. ჯარში გაწვევა არ ხდება.[1] 2016 წლიდან ქვეყანაში დაიწყო საუბარი სავალდებულო სამხედრო სამსახურის შემოღებაზე და თავდაცვის სამინისტრომ კანონპროექტზე მუშაობა დაიწყო.[2]

2018 წლის დასაწყისში სავალდებულო სამხედრო სამსახურს მხარი დაუჭირა ერაყის უმაღლესმა ისლამურმა საბჭომ და პარლამენტს და მთავრობას მოუწოდა შემოიღოს სავალდებულო სამხედრო სამსახური.[3]

2018 წლის დეკემბერში, საპარლამენტო არჩევნებში გამარჯვებულმა სააირუნის ალიანსმა, რომელსაც შიიტი სასულიერო პირი მუქთადა ალ-სადრი ხელმძღვანელობს, პარლამენტში კანონპროექტი შეიტანა; აღნიშნული კანონპროექტი სავალდებულო სამხედრო სამსახურის დაწესებას ითვალისწინებს. კანონპროექტის თანახმად, სავალდებულო გაწვევა შეეხება ერაყელებს 19 წლის ასაკიდან. პრემიერის განცხადებით, სამხედრო სამსახურიდან დაბრუნების შემდეგ, სახელმწიფო მათ უზრუნველყოფს ანაზღაურებადი სამსახურით სახელმწიფო ინსტიტუციებსა და პარტნიორ კომპანიებში. მისივე თქმით, აღნიშნული ხელს შეუწყობს უმუშევრობის აღმოფხვრას და ახალგაზრდობაში შრომას წაახალისებს.[4]

[1] CIA World Factbook; Iraq; Military and Security; Last Update: 5 February, 2019; available at: https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html [accessed 22 February 2019]

[2] Bas News; Iraq considering compulsory military service; 7 March, 2016; available at: http://www.basnews.com/index.php/en/news/iraq/262964 [accessed 22 February 2019]

[3] Bas News; ISCI calls for compulsory military service in Iraq; 6 January, 2018; available at: http://www.basnews.com/index.php/en/news/iraq/405227 [accessed 22 February 2019]

[4] The Baghdad Post; Saairun proposes imposing compulsory military conscription in Iraq; 8 December, 2019; available at: https://www.thebaghdadpost.com/en/Story/33906/Saairun-proposes-imposing-compulsory-military-conscription-in-Iraq [accessed 22 February 2019]

ირანი. სავალდებულო სამხედრო სამსახურიდან გათავისუფლება. ნოემბერი, 2017

ირანში სამხედრო სამსახურთან დაკავშირებით გაერთიანებული სამეფოს მიერ 2016 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ პუბლიკაციაში აღნიშნულია, რომ ირანში 18-დან 40-წლამდე მამაკაცებისთვის სავალდებულოა სამხედრო სამსახური, რომელიც შესაძლოა გაგრძელდეს 24 თვეს, გაწვევა შესაძლოა დაიწყოს 16 წლის ასაკიდან. არსებობს სავალდებულო სამსახურიდან გათავისუფლების შეზღუდული შესაძლებლობები, თუმცა, ზოგიერთი ადამიანისთვის ხელახლა გახდა შესაძლებელი სამხედრო სამსახურის თანხით „გამოსყიდვა“.[1]

კანადის ლტოლვილთა და საემიგრაციო საბჭოს მიხედვით, სავალდებულო სამხედრო სამსახურიდან თავისუფლდებიან შემდეგი პირები:

  • ოჯახში ერთადერთი ბიჭი. ირანის ადამიანის უფლებათა სადოკუმენტაციო ცენტრის (IHRDC) მიხედვით, ეს გამონაკლისი ეხებათ მხოლოდ იმ მამაკაცებს, რომლებიც ოჯახში არიან მამრობითი სქესის ერთადერთი წარმომადგენლები და რომელთა მამების ასაკი აღემატება 65 წელს. (IHRDC 7 Nov. 2014) გაერთიანებული სამეფოს მიერ 2013 გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ოჯახში მამრობითი სქესის წარმომადგენელი ერთადერთი ბავშვი უნდა აღემატებოდეს 18 წელს, ხოლო მამამისი- 60 წელს; (UK 26 Sept. 2013, 56);
  • მშობლის, არასრულწლოვნის, შეუძლოდ მყოფი დედმამიშვილის ან ბაბუა-ბებიის ერთადერთი მზრუნველი/მომვლელი (IHRDC 7 Nov. 2014) ან Al-Monitor-ის მიხედვით, ერთადერთი შვილი, რომელიც უვლის მშობლებს; (19 Dec. 2013)
  • ვისაც გააჩნია განსაკუთრებული სასწავლო მიღწევები/წარმატებები; (IHRDC 7 Nov. 2014)
  • რადიო თავისუფლების მიხედვით, სამხედრო სამსახურიდან თავისუფლდებიან ასევე ბასიჯები (Basij) (RFE/RL 19 June 2009), ხოლო Middle East Journal-ის მიხედვით, ეს შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ისინი 5 ან მეტი წელია აქტიურები არიან დაჯგუფებაში; (30 June 2013)
  • Al-Monitor-ის მიხედვით, ისინი, ვინც მუშაობენ მთავრობისთვის ან სამხედრო კუთხით სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან დარგებში შესაძლოა ასევე განთავისუფლდნენ სავალდებულო სამხედრო სამსახურიდან; (19 Dec. 2013).[2]

მას შემდეგ, რაც კონკრეტული პირი განთავისუფლდება სავალდებულო სამხედრო სამსახურიდან, მასზე გაიცემა სამხედრო სამსახურიდან განთავისუფლების ბარათი, რომელშიც დაფიქსირებულია განთავისუფლების მიზეზები.[3]

აღნიშნული ბარათი მოიცავს ძირითად ბიოგრაფიულ ინფორმაციას, როგორიცაა სახელი და დაბადების თარიღი. ზოგიერთი მიუთითებს იმ მიზეზებზე, რის გამოც განთავისუფლდა ბარათის მფლობელი სამხედრო სამსახურიდან. არსებობს მრავალი მიზეზი, რის გამოც პირი შესაძლოა განთავისუფლდეს სამხედრო სამსახურიდან, მათ შორის თანხით გამოსყიდვის შემთხვევაში, სამედიცინო მიზეზების არსებობისას, თუ ოჯახში ის ერთადერთი ვაჟია, რომელსაც ჰყავს ხანდაზმული მშობლები ან ძმა, რომელიც იმ მომენტისთვის მსახურობს სამხედრო სამსახურში. სამხედრო სამსახურიდან განთავისუფლება არ შემოიფარგლება მხოლოდ ამ ჩამონათვალით. ბარათი, რომელზეც ახსნილია განთავისუფლების მიზეზები, შესაძლოა არ გაიცეს იმ მამაკაცებზე, რომლებიც 1990 წლამდე განთავისუფლდნენ სამხედრო სამსახურიდან.[4]

ირანში ადამიანის უფლებების შესახებ აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის მარტში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, იმ პირებზე, რომლებიც სამხედრო სამსახურიდან განთავისუფლდნენ სექსუალური ორიენტაციის გამო, გაიცემა განთავისუფლების სპეციალური ბარათი, რომელზეც მითითებულია განთავისუფლების მიზეზი. ირანული კანონმდებლობით, 18 წელს გადაჭარბებული მამრობითი სქესის ყველა წარმომადგენელი ვალდებულია მსახურობდეს სამხედრო სამსახურში, თუმცა გამონაკლისს წარმოადგენენ გეი და ტრანსგენდერი მამაკაცები, რომლებიც კლასიფიცირებულნი არიან ფსიქიკური დარღვევის მქონე პირებად. ახალ სამხედრო საიდენტიფიკაციო ბარათებში ასახული იქნება, კანონის მიხედვით, რომელი ქვეპუნქტის მიხედვით იქნა განთავისუფლებული აღნიშნული პირი სამხედრო სამსახურიდან. ადგილობრივი LGBTI აქტივისტთა ჯგუფ 6Rang-ის მიხედვით, აღნიშნული ბარათები პიროვნებას განსაზღვრავს როგორც გეის ან ტრანსგენდერს და აყენებს მათ ფიზიკური საფრთხისა და ზოგადი დისკრიმინაციის საფრთხის ქვეშ.[5]

გაერთიანებული სამეფოს მიერ 2016 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ პუბლიკაციაში აღნიშნულია, რომ ირანში, კანონმდებლობის მიხედვით, ჰომოსექსუალად ან ტრანსსექსუალად/ტრანსგენდერად აღნიშვნა, როგორც წესი, ასახავს სამედიცინო და ფსიქოლოგიურ მდგომარეობას, რომელიც წარმოადგენს სავალდებულო სამხედრო სამსახურიდან განთავისუფლების გარანტიას. მტკიცებულებები მიუთითებს, რომ მათ, ვისაც თავიანთი სექსუალური/გენდერული იდენტობის გამო სურს სამხედრო სამსახურიდან განთავისუფლება, უნდა გაიარონ რამდენიმე დამამცირებელი ფიზიკური და ფსიქოლოგიური შემოწმებები და გამოცდები, ასევე უნდა წარმოადგინონ ინტიმური ინფორმაცია თავიანთი ცხოვრების შესახებ. გარდა ამისა, მათი სექსუალური ორიენტაცია მითითებული იქნება სამხედრო სამსახურიდან განთავისუფლების ბარათზე, რომელიც შემდგომში შესაძლოა გახდეს დისკრიმინაციის საფუძველი. პიროვნებას, რომელიც სექსუალური/გენდერული იდენტობის გამო, განთავისუფლდა სამხედრო სამსახურიდან,  შესაძლებლობა ექნება დაამტკიცოს, რომ ეს მას აყენებს დევნის რისკის ქვეშ.[6]

ამავე წყაროში აღნიშნულია, რომ არ არის საკმარისი მხოლოდ ის, რომ პიროვნება ჰომოსექსუალია, აღნიშნულმა პიროვნებამ უნდა დაასაბუთოს, რომ იმავე სქესთან ჰქონდა სექსუალური ურთიერთობა, რაც წარმოადგენს არალეგალურ ქმედებას. გეი მამაკაცებს, ტრანსსექსუალებს ან ტრანსგენდერებს შესაძლებლობა აქვთ განთავისუფლებულნი იყვნენ სამხედრო სამსახურიდან, თუმცა, ამის შედეგად მათ, თავიანთი სექსუალური/გენდერული იდენტობიდან გამომდინარე, შესაძლოა ემუქრებოდეთ დისკრიმინაცია ან/და დევნა ირანში.[7]

ACCORD-ის 2015 წლის დეკემბრის ანგარიშის მიხედვით, ხელისუფლებისთვის მიუღებელია არმიაში ჰომოსექსუალურობა. მამაკაცები, რომელთა ჰომოსექსუალურობა გამოაშკარავდა სამედიცინო შემოწმების დროს და რომელთაც თავიანთ სამხედრო ბარათებზე შემდგომში მიენიჭათ „ფსიქიკურად დაავადებულების“ სტატუსი, განთავისუფლებულები არიან სამხედრო სამსახურიდან.[8]

აღნიშნულ წყაროზე დაყრდნობით, სექსუალური უმცირესობის წევრების სამხედრო სამსახურიდან განთავისუფლება დაფუძნებულია სამედიცინო განთავისუფლების შესახებ არმიის რეგულაციების 33-ე მუხლზე. ირანის ადამიანის უფლებათა სადოკუმენტაციო ცენტრის (IHRDC) მიხედვით, მარეგულირებელი კოდექსის 33-ე მუხლის მე-8 პარაგრაფში, რომელიც აწესებს სამხედრო სამსახურიდან სამედიცინო მიზეზების გამო განთავისუფლებას, აღნიშნულია, რომ მორალური და სექსუალური გადახრა, როგორიცაა ტრანსსექსუალობა, წარმოადგენს საფუძველს სამედიცინო მიზეზით განთავისუფლებისთვის.[9]

რეგულაციები ასევე ეხება გეი მამაკაცების განთავისუფლების საკითხს, თუმცა, ეს ხდება მე-7 მუხლის საფუძველზე, რომლის მიხედვითაც, „გადახრები, რომლებიც არღვევენ ქცევის სოციალურ და სამხედრო კოდექსს (როგორიცაა სექსუალური გადახრა და ჰომოსექსუალურობა), წარმოადგენს 6-თვიანი გადავადების გარანტიას.“ „6-თვიანი გადავადებისა და შეიარაღებული ძალების სამედიცინო ცენტრების მხრიდან დასტურის მიღების შემდგომ, პირს უფლება აქვს სამუდამოდ იქნას განთავისუფლებული.“[10] რეგულაციების საფუძველზე სამხედრო საბჭოს სხდომა (MDB) უფლებამოსილია სამხედრო სამსახურიდან გაათავისუფლოს პიროვნება 2 სახით: 1) გენდერული დარღვევის მქონე პირები გაათავისუფლოს სამუდამოდ, სამედიცინო მიზეზებით და 2) დროებით გაათავისუფლოს ის პირები, რომლებმაც განაცხადეს და ჯერ კიდევ ელიან ნებართვის გაცემას. (დროებითი გათავისუფლება არის ორ ეტაპიანი და ძალაშია ერთი წლის განმავლობაში).[11]

გაერთიანებული სამეფოს მიერ 2016 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ პუბლიკაციაში აღნიშნულია, რომ ახალ რეგულაციას, რომელიც გამოვიდა 2014 წელს, აქვს ორი ახალი ნიშანი: პირველ რიგში, ის გამოყოფს ჰომოსექსუალურობას ტრანსსექსუალურობიდან და ტრანსექსუალურობა აღარ ითვლება სექსუალურ გადახრად, ამგვარად ტრანსსექსუალებს ეძლევათ მუდმივი სამხედრო გათავისუფლების უფლება. ამავდროულად, ახალი კატეგორიებით, ჰომოსექსუალურობაც და ტრანსსექსუალურობაც ითვლება ფსიქიკური აშლილობის ფორმად.[12]

 

 

 

[1] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iran: Military service, 24 October 2016, Version 1.0, available at:

[accessed 31 October 2017]

[2] IRB – Immigration and Refugee Board of Canada: Iran: Military service, including recruitment age, length of service, reasons for exemption, the possibility of performing a replacement service and the treatment of people who refuse military service by authorities; whether there are sanctions against conscientious objectors [IRN104809.E], 28 March 2015 available at: http://www.ecoi.net/local_link/299167/421685_en.html [accessed 31 October 2017]

[3] OutRight Action International, Being Transgender in Iran, 2016, available at:

 [accessed 31 October 2017]

[4] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iran: Military service, 24 October 2016, Version 1.0, available at:

[accessed 31 October 2017]

[5] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Iran, 3 March 2017, available at:

[accessed 31 October 2017]

[6] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iran: Military service, 24 October 2016, Version 1.0, available at:

[accessed 31 October 2017]

[7] Ibid

[8] Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation (ACCORD), Iran: Women, children, LGBTI persons, persons with disabilities, “moral crimes”: COI Compilation, December 2015, available at:

[accessed 31 October 2017]

[9] Ibid

[10] OutRight Action International, Being Transgender in Iran, 2016, available at:

 [accessed 31 October 2017]

[11] Ibid

[12] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iran: Military service, 24 October 2016, Version 1.0, available at:

[accessed 31 October 2017]