საუდის არაბეთი. სამართლიანი სასამართლო – დეკემბერი, 2020

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House საუდის არაბეთში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ პრაქტიკაში, საუდის არაბეთში, სასამართლო დამოუკიდებლობის ძალიან მცირე ხარისხით სარგებლობს. მოსამართლეებს თანამდებობაზე მეფე ნიშნავს და მათ კურირებს უზენაესი იურიდიული საბჭო, რომლის თავმჯდომარეც ქვეყნის იუსტიციის მინისტრია. საუდის არაბეთში კანონის მთავარ საფუძველს წარმოადგენს იურიდიულ ექსპერტთა სპეციალური კომისიის მიერ შემუშავებული ე.წ. „გაიდლაინები“ შარიათის (ისლამური სამართალი) ინტერპრეტაციასთან მიმართებით, როემლთაც მოსამართლეები საკუთარი გადაწყვეტილებების მიღებისას იყენებენ. ზოგადად, მოსამართლეები სარგებლობენ ფართო დისკრეციით იმ საკითხზე, თუ როგორ ინტერპრეტაციას მისცემენ შარიათით გათვალისწინებულ კონრეტულ დანაწესს. მათ, ასევე, არ ევალდებულაბათ საჯაროდ გამოაქვეყნონ ახსნა-განმარტებები მიღებულ გადაწყვეტილებებთან მიმართებით.

ამას გარდა, ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ბრალდებულთა უფლებები კანონით სათანადოდ არ არის დაცული. დაკავებულებს, დაკითხვების დროს, ხშირად არ აქვთ წვდომა ადვოკატზე, ხოლო ხანგრძლივი დროებით წინასწარი დაკავება, ასევე – ბრალდების გარეშე დაკავებები საკმაოდ გავრცელებულია. 2017 წელს, ანტიკორუფციული სადამსჯელო კამპანიისას დაკავებული ასობით პირი არ დაქვემდებარებია არანაირ სამართლიან სასამართლო პროცესს. მათ უბრალოდ აიძულეს, საკუთარი ქონება სახელმწიფოსთვის გადაეფორმებინათ, რის შემდეგაც, გაათავისუფლეს. მთავრობის მხარდაჭმერი პირები აცხადებდნენ, რომ სასამართლოებს არ გააჩნდათ უნარი და შესაძლებლობა, განეხილათ ზემოააღნიშნული საქმეები სწრაფად, რის გამოც იურიდიული კუთხით საქმეების განხილვა წლები გაგრძელდებოდა.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი საუდის არაბეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ კანონმდებლობის თანახმად, მოსამართლეები დამოუკიდებლები არიან და გადაწყვეტილებებს მხოლოდ შარიათის და ქვეყანაში მოქმედი კანონების საფუძველზე იღებენ. თუმცა, სასამართლო შტო არ წარმოადგენდა დამოუკიდებელ უწყებას, რადგან ხშირად უწევდათ საკუთარი გადაწყვეტილებების აღმასრულებელ ხელისუფლებასთან კოორდინირება. მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლოს დამოუკიდებლობაში ჩარევის საჯარო ბრალდებები იშვიათი იყო, გავრცელებული ცნობებით, მოსამართლეები (განსაკუთრებით, სპეციალიზებული სასამართლო უწყებების მოსამართლეები) ხშირად ექვემდებარებოდნენ სხვათა გავლენას.

უფლებადამცველი აქტივისტების ცნობით, მოსამართლეებს მიღებული ჰქონდა ინსტრუქციები, რომ მაქსიმალურად მკაცრი სასჯელი გამოეტანათ აქტივისტების, რეფორმატორების, ჟურნალისტების და დისიდენტების საქმეებში. მათივე ცნობით, როგორც სასამართლო, ასევე – პროკურატურა, ხშირად სრულ იგნორირებას უწევდა შესაბამის სასამართლო პროცესთან დაკავშირებით საჩივრებს, მათ შორის – ბრალდებულის ადვოკატზე წვდომის არქონასთან დაკავშირებით.[2]

რაც შეეხება სამართალდამცავი სისტემის ეფექტურობას,  ზემოხსენებული სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში შინაგან უსაფრთხოებას და წესრიგის დაცვას უზრუნველყოფს არაერთი ორგანო: სახელმწიფო უსაფრთხოების პრეზიდენტურა; ეროვნული გვარდია, თავდაცვისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროები. უშუალოდ პოლიცია ექვემდებარება შიანაგან საქმენთა სამინისტროს. ანგარიშის მიხედვით, სამოქალაქო სამსახურები და ინსტიტუციები ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე.

ანგარიშის მიხედვით, სამხედრო და უსაფრთხოების საკითხთა სასამართლოები იძიებდნენ ბრალდებებს უსაფრთხოების ძალების მხრიდან სავარაუდო სამართალდარღვევების ჩადენის (მათ შორის, მკვლელობების) შესახებ. ასევე აღნიშნულია, რომ მოქალაქეებს შეუძლიათ  სამართალდარღვევების შესახებ პოლიციის შენობებში ან შესაბამის სამონიტორინგო ორგანოებში (HRC; NSHR) უპრობლემოდ განაცხადონ.[3]

[1] Freedom House – Freedom in the World 2020 – Saudi Arabia; published in March 2020; available at

[accessed 25 December 2020]

[2] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Saudi Arabia; published in March 2020; available at

[accessed 28 December 2020]

[3] Ibid

ზიმბაბვე. ზოგადი მდგომარეობა – დეკემბერი, 2020

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ზიმბაბვეში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ზიმბაბვე არის კონსტიტუციური რესპუბლიკა, რომლის მეთაურიც 2018 წელს არჩეული ემმერსონ მნანგაგვაა. მიუხედავად იმისა, რომ გასულ წლებში ჩატარებულ არჩევნებთან შედარებით, შეინიშნებოდა მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება არჩევნების  სამართლიანობობისა და თავისუფლების კუთხით, როგორც შიდა, ისე – საერთაშორისო დამკვირვებლებმა სერიოზული დარღვევები დააფიქსირეს. არჩევნების შედეგად, მთავრობა დააკომპლექტა მმართველმა პარტიამ – „ზიმბაბვეს აფრიკულ-ეროვნული გაერთიანება – პატრიოტული ფრონტი“ (ZANU-PF), რომელმაც მოიპოვა უმრავლესობა ეროვნულ ასამბლეაში, თუმცა სენატში – ვერა.

ქვეყანაში შინაგან უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს ზიმბაბვეს რესპუბლიკური პოლიცია, ხოლო საგარეოს დაცვას – ეროვნული არმია და საჰაერო ძალები. სამოქალაქო ინსტიტუციები, ზოგჯერ, ვერ ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე.

მიმდინარე წელს ქვეყანაში დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებადარღევევათა შორის იყო: უსაფრთხოების ძალების მიერ სამოქალაქო პრითა უკანონო მკვლელობები, მათი წამება და უკანონო დაკავება; მკაცრი და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; პოლიტიკური პატიმრები; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; სასამართლოს დამოუკიდებლობის ხარისხთან დაკავშირებით არსებული სერიოზული პრობლემები; სიტყვის, გამოხატვის და მედიის თავისუფლების კუთხით არსებული უმკაცრესი სამთავრობო შეზღუდვები, მათ შორის – ჟურნალისტების მიმართ ძალადობა, ცენზურა და საიტების დაბლოკვა; შეკრებისა და მანიფესტრაციის კუთხით არსებული შეზღუდვები; ფართოდ გავრცელებული კორუფცია; გოგონათა და ქალთა მიმართ ძალადობა და ა.შ. დაუსჯელობა კვლავ წარმოადგენდა სერიოზულ პრობლემას. მთავრობა არ დგამდა არანაირ ნაბიჯებს, რათა გამოეძიებინა და სათანადოდ დაესაჯა ზემოხსენებულ უფლებადარღვევებში დამნაშავე პირები.

ანგარიშის მიხედვით, მიუხედავად იმისა, რომ კონსტიტუცია და მოქმედი კანონმდებლობა კრძალავს უკანონო დაკავებას, მთავრობის მიერ მხარდაჭერილი უსაფრთხოების ძალები აქტიურად იყენებდნენ ამ მეთოდს, განსაკუთრებით – პოლიტიკური ოპონენტებისა და სამოქალაქო აქტივისტების, ასევე – მთავრობისადმი კრიტიკულად განწყობილი ჟურნალისტების წინააღმდეგ. უსაფრთხოების ძალები ასევე ხშირად აკავებდნენ პირთა დიდ რაოდენობას ანტი-სამთავრობო პროტესტების მიმდინარეობისას და შემდეგ.

სასამართლოს დამოუკიდებლობის კუთხით მნიშვნელოვან პრობლემად რჩებოდა აღმასრულებელი ხელისუფლების ზეგავლენა სასამართლოზე. მიუხედავად ამისა, კვლავ ადგილი ჰქონდა შემთხვევევბს, როდესაც სასამართლო იჩენდა დამოუკიდებლობას და იღებდა ისეთ გადაწყვეტილებებს, რაც ხელისუფლებას არ აწყობდა. მთავრობა ხშირად უარს ამბობდა სასამართლოს გადაწყვეტილებების აღსრულებაზე და რუტინულად აგვიანებდა სასამართლო ხარჯების დაფარვას. სასამართლოში კორუფცია ფართოდ იყო გავრცელებული. არასამთავრობო ორგანიზაციებმა დააფიქსირეს არაერთი შემთხვევა, როდესაც სამთავრობო ჩინოვნიკებები ძირს უთხრიდნენ სასამართლოს დამოუკიდებლობას, ქრთამის სახით აძლევდნენ რა მოსამართლეებს ფერმებსა და სახლებს.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ კონსტიტუციით, გარანტირებულია გამოხატვის და მედიის თავისუფლებებები, თუმცა, მოქმედი კანონმდებლობა ითვალისწინებს მათ შეზღუდვას „თავდაცვის, საჯარო უსაფრთხოების ან პროფესიული კონფიდენციალურობის მიზნით, თუ ეს შეზღუდვა არის სამართლიანი, გონივრული, საჭირო და დემოკრატიული საზოგადოებისთვის აუცილებელი“. მთავრობა აგრძელებდა მისდამი კრიტიკულად განწყობილი პირების დაკავებას, დაპატიმრებასა და დევნას, ხოლო ჟურნალისტები მიმართავდნენ თვით-ცენზურას.

მართალია, არ არსებობდა არანაირი კანონიერი შეზღუდვა პირთა მიერ მთავრობის კრიტიკის ან ქვეყანაში მიმდინარე პროცესების განხილვის შესახებ, თუმცა, ხელისუფლება ზოგადად, საკმაოდ სენსიტიური იყო მისდამი კრიტიკაზე, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ადრესატს პრეზიდენტი მნანგაგვა წარმოადგენდა. პირებს ბრალს დებდნენ სისხლის სამართლის კოდექსის 33 (2) ბ მუხლის დარღვევაში, რომელიც პრეზიდენტის შეურაცხყოფას ეხება. 28 აგვისტოსთვის არსებული მდგომარეობით, წლის განმავლობაში, აღნიშნული დანაშაულისთვის 10 პირს წარუდგინეს ბრალი. ამას გარდა, კიდევ 22 აქტივისტსა თუ მთავრობისადმი კრიტიკულად განწყობილ პირს ედავებოდნენ ისეთ სხვა დანაშაულებს, როგორიცაა, მაგალითად – კონსიტუციურად არჩეული მთავრობის დამხობა და ა.შ.

რაც შეეხება მედიის თავისუფლების კუთხით არსებულ ვითარებას, ანგარიშის მიხედვით, დამოუკიდებელი გაზეთები და რადიო სადგურები მუშაობდნენ და გამოხატავნდნენ აზრთა და შეხედულებათა ფართო სპექტრს, თუმცა,  ექვემდებარებოდნენ გარკვეულ შეზღუდვებს. ქვეყანაში ყველაზე პოპულარული და პრევალენტური მაინც სამთავრობო მედია იყო, რომელსაც მედიის, ინფორმაციის, საჯაროობისა და მაუწყებლობის სერვისების სამინისტრო აკონტროლებდა. დამოუკიდებელი გაზეთები თავისუფლად ოპერირებდნენ, თუმცა, გავრცელებული ცნობებით, ჟურნალისტები თვით-ცენზურას მიმართავდნენ.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ზიმბაბვეს შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ „ზიმბაბვეს აფრიკულ-ეროვნული გაერთიანება – პატრიოტული ფრონტი“ (ZANU-PF) ქვეყნის მიერ 1980 წელს დამოუკიდებლობის მოპოვების პერიოდიდან, მმართველი პოლიტიკური პარტიაა და ინარჩუნებს აღნიშნულ პოზიციას ისეთი მეთოდების გამოყენებით, როგორიცაა: პოლიტიკური ოპოზიციის წინააღმდეგ მიმართული ძალადობრივი კამპანიები, თავდასხმა კრიტიკულად განწყობილ მედიაზე, განსხვავებული აზრის მქონე პირების დევნა და ა.შ. პრეზიდენტმა ემმერსონ მნანგაგვამ თანამდებობა დაიკავა 2017 წელს მას შემდეგ, რაც ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში სამხედროები ჩაერივნენ და თანამდებობა დაატოვებინეს პრეზიდენტ რობერტ მუგაბეს, რომელიც ქვეყნის სათავეში რამდენიმე ათწლეული იყო. მიუხედავად ამისა, ახალმა ადმინისტრაციამ დიდწილად შეინარჩუნა არსებული სამართლებრივი, ადმინისტრაციული და უსაფრთხოების სისტემა, რისი გამოყენებითაც რეპრესიული მეთოდებით განიმტკიცა ძალაუფლება. ანგარიშის მიხედვით, ფართოდ გავრცელებული კორუფცია, კანონის უზენაესობის კუთხით მძიმე სიტუაცია და მშრომელთა უფლებების სუსტი გარანტიები კვლავ რჩება ზიმბაბვესთვის უმნიშვნელოვანეს გამოწვევებად.

ანგარიშის მიხედვით, პოლიტიკურ პარტიების ფორმირება შესაძლებელია ყოველგვარი პრობლემების გარეშე. თუმცა, მთავრობის მიერ კონტროლირებული მედია არ აშუქებს ოპოზიციურ პარტიებს, და, შესაბამისად, ზღუდავს მათ შესაძლებლობას, ოპონირება გაუწიონ მმართველ პარტიას. ხელისუფლება ხშირად ზღუდავს ოპოზიციური პარტიების შეკრებებს. მართალია, 2018 წლის წინასაარჩევნო პერიოდში ამ კუთხით პრობლემები არ ოყო, თუმცა, არჩევნების შემდგომ, ადგილი ჰქონდა ძალადობრივ კამპანიას, რომლის ფარგლებშიც ჩატარდა რეიდები, დააკავეს და დააპატიმრეს მთავარი ოპოზიციური პარტია – Movement for Democratic Change (MDC) წევრები.

ZANU-PF დომინირებს ქვეყნის პოლიტიკურ პროცესებში და 1980 წლიდან მოყოლებული, წარმოადგენდა სახელისუფლებო პარტიას. თუმცა, 2008 წლის არჩევნების შემდომ, 2009-2013 წლებში ქვეყანას მართავდა კოალიციური მთავრობა, რომელიც ზემოხსენებულმა პარტიამ და ქვეყნის მთავარმა ოპოზიციურმა პარტიამ – MDC-მ ჩამოაყალიბეს. პარტიის ერთ-ერთ ლიდერს, ამ პერიოდში ქვეყნის პრემიერ მინისტრის პოსტიც კი ეკავა.

MDC პარტიამ მიუხედავად არათანაბარი შანსებისა, მოახერხა, გაეზარდა პარლამენტში საკუთარი წარმომადგენლობა 2018 წლის არჩევნების შემდეგ და პარტიის ლიდერმა – ნელსონ ჩამისამ მიიღო 1 მილიონი ხმით მეტი, ვიდრე 2013 წელს. თუმცაღა, არჩევნების შემდგომმა ძალადობამ და დღემდე მიმდინარე სადამსჯელო ღონისძიებათა კამპანიამ შეასუსტა ოპოზიციის უნარი, გაეზარდა ელექტორატი, რაც ნათელი გახდა 2019 წლის არჩევნების შედეგებით.

ზიმბაბვეს კონსტიტუციით გარანტირებულია მედიის თავისუფლება, თუმცა, პრაქტიკაში, ეს ასე არაა. ჟურნალისტები ხშირად მიმართავენ თვით-ცენზურას, რადგან არსებობს მათ მიმართ მძიმე სასჯელის დადგომის (მათ შორის – საპატიმრო სასჯელი) საფრთხე. 2019 წლის დასაწყისში მთავრობამ დადო პირობა, რომ გადახედავდა ზემოხსენებულ რეპრესიულ და მედიის შემზღუდველ კანონებს, თუმცა, წლის ბოლოსთვის არსებული სიტუაციით, ამ კუთხით, არანაირი ნაბიჯი არ გადადგმულა.

სამთავრობო მედია – ზიმბაბვეს სამაუწყებლო კორპორაცია (ZBC), რომელიც ZANU-PF-ის პარტიულ ინტერესებს ლობირებს, დომინირებს ადგილობრივ მედია საშუალებებში. ქვეყანაში, სადაც ბევრი ადამიანისთვის ინფორმაციის მიღების მთავარი წყარო რადიოა, მედიის პლურალურობა შეზღდულია მთავრობის მიერ რადიო ლიცენზიებზე უარის თქმით. აღნიშნულ ლიცენზიებს, როგორც წესი, მხოლოდ მთავრობის მიერ კონტროლირებად კომპანიებზე ან ZANU-PF-თან დაახლოებულ პირებზე გასცემენ. ამას გარდა, მთავრობა ასევე აკონტროლებს ორ მთავარ და ყველაზე პოპულარულ გაზეთს, თუმცა, ქვეყანაში ასევე არსებობს დამოუკიდებელი ბეჭვდითი გამოცემები. 2019 წლის ივნისში, ქვეყნის უზენაესმა სასამართლომ დაადგინა სამთავრობო მედიის მხრიდან ხელისუფლებისადმი მიკერძოების ფაქტები და დააკისრა როგორც ZBC-ს, ასევე – სამთავრობო გაზეთებს, სათანადოდ დაეცვათ მიუკერძოებლობის პრინციპი.

2019 წლის განმავლობაში, ჟურნალისტები კვლავ ექვემდებარებოდნენ მცირე ხნით დაკავევებს ან თავდასხმებს პოლიციის მხრიდან, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც აშუქებდნენ საპროტესტო დემონსტრაციებს. მედიის ოპერირებას ასევე მნიშვნელოვნად შეეშელა ხელი იანვარში, როდესაც მთავრობა ინტერნეტზე წვდომა დაბლოკა, რათა ხელი შეეშალა პროტესტების გაშუქებისთვის.

რაც შეეხება გამოხატვის თავისუფლების კუთხით არსებულ ვითარებას,  ანგარიშის მიხედვით, ზიმბაბველებს შეუძლიათ თავისუფლად გამოხატონ საკუთარი აზრი კერძო საუბრებში. თუმცა, სამთავრობო მონიტორინგი საჯარო შეკრებებზე, ისეთი ქმედებებისთვის პირთა სამართლებრივი დევნა, როგორიცაა პრეზიდენტის შეურაცხყოფა და პოლიტიკური ხასიათის მუქარები აიძულებს მათ, ენას კბილი დააჭირონ. იყო შემთხვევები, როდესაც პირები დააკავეს სოციალურ ქსელში მთავრობისადმი კრიტიკული პოსტების განთავსებისთვის, რის შემდეგაც, ბევრი ადამიანი, ონლაინ აზრის გამოხატვისას, მიმართავს თვით-ცენზურას.

განსხვავებული აზრის წინააღმდეგ მიმართული მასობრივი სადამსჯელო კამპანიები სახეზე იყო 2018 წლის არჩევნების შემდგომ, 2019 წლის იანვრის პროტესტებისას და 2019 წლის განმავლობაში, რომელთა ფარგლებშიც, პირები გაიტაცეს და ცემეს საკუთარი პოლტიკური შეხედულების გამო. მსხვერპლთა შორის ასევე იყვნენ პოლიტიკოსები და სამოქალაქო აქტივისტები. მაგალითად, ერთ-ერთი გახმაურებული საქმე ეხებოდა სამანთა კურეიას – პოპულარულ კომიკოსსა და მსახიობს, რომელიც შეიარაღებულმა პირებმა გაიტაცეს, ტანსაცმელი გახადეს და მასზე ფიზიკურად იძალადეს, რის შემდეგაც აიძულეს, საკანალიზაციო წყალი დაელია.

სასამართლო დამოუკიდებლობის ხარისხი კრიტიკას ვერ უძლებს, რადგან ის ხშირად ექვემდებარება აღმასრულებელი ხელისუფლების გადაწყვეტილებებს და ზოგადად, იცავს მმართველი პარტიის ინტერესებს. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ მოსამართლეები იღებენ ანტი-სამთავრობო გადაწყვეტილებებს, მათ შორის –  პოლიტიკურად მნიშვნელოვან საქმეებშიც კი,  ასეთი შემთხვევები უიშვიათესი იყო.

სათანადო სამართლებრივი პროცედურა, რომელიც გარანტირებულია ქვეყნის კონსტიტუციით, პრაქტიკაში არ სრულდება. პოლიცია და უსაფრთხოების ძალები დაკავებისას, ჩხრეკისას და ქონების ჩამორთმევისას,  ხშირად სრულ იგნორირებას უწევენ ადამიანის ელემენტარულ უფლებებს. დაკავებული პირები ხშირად საათობით ჰყავთ დაკითხვაზე ყოველგვარი ადვოკატზე წვდომის ან დაკავების მიზეზის ახსნის გარეშე. მმარველი რეჟიმის პოლიტიკური ოპონენტები მთლიანი 2019 წლის განმავლობაში ექვემდებარებოდნენ დაკავებებსა და დაპატიმრებებს.

მმართველი პარტიის მიერ მხადაჭერილი უსაფრთხოების ძალები ხშირად მიმართვავენ კანონს მიღმა ძალადობას, მათ შორის – ოპოზიციის წარმომადგენლების წინააღმდეგ და აღნიშნული ქმედებების გამო, არანაირ პასუხისმგებლობას არ ექვემდებარებიან. დაკავებულები და დემონსტრანტები ხშირად ხდებიან პოლიციის მხრიდან გადამეტებული ძალის გამოყენების მსხვერპლნი, რასაც ზოგჯერ ფატალური შედეგიც  სდევს თან. 2019 წლის იანვარში, უსაფრთხოების ძალების მიერ განხორციელებული სადამსჯელო კამპანიის ფარგლებში, 17 პირი დაიღუპა, ხოლო ასობით დაშავდა პოლიციის მხრიდან წამების ან სხვა ტიპის ფიზიკური ძალადობის გამო.[2]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch ზიმბაბვეს შესახებ 2020 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ გაუარესებული ეკონომიკური მდგომაროების გამო ქვეყნის მასშტაბით მიმდინარე პროტესტებისას, 14 იანვრიდან 5 თებერვლამდე პერიოდში, უსაფრთხოების ძალებმა დარბევებისას მოკლეს 17 პირი. მათგან 14 სროლების შედეგად გარდაცვალა, ხოლო დანარჩენი 3 კი – ცემის დროს მიყენებული ჭრილობებიდან. ამას გარდა, 15-21 იანვრის პერიოდში მთავრობამ შეზღუდა წვდომა სოციალურ ქსელებსა და ინტერნეტზე. უსაფრთხოების ძალებმა დააკავეს ასობით პირი, რომელთა უმრავლესობაც სასამართლოს წინაშე საჯარო ძალადობისა და არეულობის მოწყობის ბრალდებით წარდგა.

ანგარიშის მიხედვით, პროტესტების შემდგომ უსაფრთხოების ძალებმა სადამსჯელო ღონისძიებათა კამპანია წამოიწყეს მთავარი ოპოზიციური პარტია Movement for Democratic Change Alliance (MDCA) მხარდამჭერების, პროფ. კავშირების ლიდერებისა და სამოქალო საზოგადოების აქტივისტების წინააღმდეგ. ზიმბაბვეს მთავრობა ხშირად იყენებდა სისხლის სამართლის კოდექსის 22 მუხლს (კონსტიტუციური მთავრობის დამხობა), რათა გაესამართლებინა დემონსტრაციების ორგანიზატორები. 2019 წლის პროტესტების მონაწილეებსაც სწორედ აღნიშნული მუხლის საფუძველზე წაუყენეს ბრალი.[3]

[1] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Zimbabwe; published in March 2020; available at

[accessed 9 December 2020]

[2] Freedom House – Freedom in the World 2020 – Zimbabwe; published in March 2020; available at

[accessed 9 December 2020]

[3] Human Rights Watch – World Report 2020 – Zimbabwe; published in January 2020; available at

[accessed 9 December 2020]

სერბეთი. სასამართლო; საპატიმროები; ლგბტი; აივ-შიდსი. ოქტომბერი, 2019

სერბეთი კონსტიტუციური, მრავალპარტიული, საპარლამენტო დემოკრატიაა. ქვეყანაში ბოლო საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები 2016 და 2017 წლებში ჩატარდა. საერთაშორისო დამკვირვებლების მიერ არჩევნები შეფასდა როგორც ძირითადად თავისუფალი. 2017 წელს ქვეყნის პრეზიდენტად ალექსანდარ ვუჩიჩი (სერბეთის პროგრესული პარტია) აირჩიეს. სამოქალაქო ხელისუფლება უსაფრთხოების ძალების ეფექტურ კონტროლს ახორციელებს. ადამიანის უფლებათა დარღვევები ქვეყანაში მოიცავს ისეთ საკითხებს, როგორიცაა კორუფცია მთავრობაში, ძალადობა ჟურნალისტების და ლგბტი თემის მიმართ.[1]

საპატიმრო პირობები – ბევრი ციხე და დაკავების ცენტრი არ შეესაბამება საერთაშორისო სტანდარტებს. საპატიმრო პირობები მძიმეა, რაც გამოწვეულია გადატვირთულობით და არასათანადო ჯანდაცვით. იუსტიციის სამინისტროს მონაცემებით, საპატიმრო დაწესებულებების ტევადობა 9800-მდე გაიზარდა, თუმცა პატიმართა რაოდენობა 2018 წელს 10600 იყო. ხელისუფლება სათანადოდ იძიებს სავარაუდო არასათანადო მოპყრობის ფაქტებს. საპატიმრო დაწესებულებებში, კანონის შესაბამისად, დაიშვებიან დამოუკიდებელი დამკვირვებლები. 2018 წელს ბელგრადის რაიონული ციხე და სპეციალური საპატიმრო ჰოსპიტალი სრულად იქნა რეაბილიტირებული.[2]

წამების პრევენციის კომიტეტის ბოლო ვიზიტი სერბეთში 2017 წელს შედგა და ძირითადად ფოკუსირებული იყო წინასწარ პატიმრობაში მყოფ პირებზე. კომიტეტის შეფასებით, ყველა იმ წინასწარი პატიმრობის დაწესებულებაში, სადაც ვიზიტი განხორციელდა, პატიმრები არ უჩივიან არასათანადო ფიზიკურ მოპყრობას. კომიტეტი აღნიშნულს დადებითად აფასებს. ისევე როგორც 2015 წლის ვიზიტისას, 2017 წელსაც კომიტეტი აღნიშნავს, რომ ჯანდაცვის სამინისტრო კვლავ არ ახორციელებს ციხეებში ჯანდაცვის სერვისების ფუნქციონირების სრულ ინსპექტირებას. ასევე, არ შეინიშნება განვითარება ციხეებში ჯანდაცვაზე პასუხისმგებლობის ჯანდაცვის სამინისტროზე გადაცემის კუთხით. სამედიცინო პერსონალის კუთხით ვითარება დამაკმაყოფილებელია. ზოგადად, ყველა ახალი პატიმარი 24 საათის განმავლობაში გადის სამედიცინო შემოწმებას, რაც გულისხმობს ვიზუალურ დათვალიერებას, ანამნეზს და ძირითად გასაუბრებას. თუმცა, წინასწარ პატიმრობაში მყოფ პირთა უმრავლესობა აღნიშნავს, რომ სამედიცინო შემოწმება მხოლოდ გასაუბრებით შემოიფარგლება. „B“, „C“ ჰეპატიტისა და „HIV“ ტესტის ჩატარება გათვალისწინებულია ყველა ახალი პატიმრისთვის და იმ დაწესებულებებში, რომელიც კომიტეტმა მოინახულა, აღნიშნული ტესტი ძირითადად ტარდება.[3]

სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლობა – სერბეთის კონსტიტუცია ადგენს სასამართლოს დამოუკიდებლობას, თუმცა სისტემა მოწყვლადია კორუფციისა და პოლიტიკური გავლენის მიმართ. წყაროები აღნიშნავენ, რომ მიუხედავად გარკვეული წინსვლისა, პოლიტიკური გავლენა სასამართლოზე მაინც რჩება შეშფოთების საგნად. ამჟამინდელი საკონსტიტუციო და საკანონმდებლო ნორმები კვლავ ტოვებს სივრცეს სასამართლო ხელისუფლებაზე პოლიტიკური გავლენის შესანარჩუნებლად. აღნიშნული საკითხი ევროკავშირის სტრუქტურების მიერ მომზადებულ სხვადასხვა ანგარიშში შეშფოთების საგანს წარმოადგენს.[4] სასამართლოს დამოუკიდებლობაზე პოლიტიკური ზეგავლენის ინსტრუმენტს მოსამართლეთა დანიშვნა წარმოადგენს და ბევრი მოსამართლე განიცდის გარე წნეხს. პოლიტიკოსები რეგულარულად საუბრობენ სასამართლო საქმეებზე, მათ შორის განიხილავენ მიმდინარე საქმეებსა და ძიებას მედიის საშუალებით.[5]

ლგბტი თემის უფლებები – მიუხედავად იმისა, რომ კანონმდებლობით აკრძალულია დისკრიმინაცია სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული კუთვნილების კუთხით, საკანონმდებლო ბაზა კონკრეტულად არ განსაზღვრავს სფეროებს, სადაც დისკრიმინაცია აკრძალულია; თუმცა, ზოგადად, მიიჩნევა, რომ საუბარია განსახლებაზე, დასაქმებაზე, მოქალაქეობის შესახებ კანონზე, ჯანდაცვასა და სახელმწიფო სერვისებზე წვდომაზე. ხელისუფლება ეფექტურად არ აღასრულებს აღნიშნულ კანონმდებლობას და ძალადობა და დისკრიმინაცია ლგბტი თემის მიმართ სერიოზული პრობლემაა. ტრანსგენდერ პირებს არ აქვთ უფლება განაახლონ პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტი და მიუთითონ გენდერული კუთვნილება, ვიდრე არ გაიკეთებენ სქესის შეცვლის ოპერაციას. ადგილობრივი ორგანიზაციების ინფორმაციით, ქვეყანაში 500 ათასამდე ლგბტი პირია. წყაროები საუბრობენ ხალხში ცნობიერების ამაღლებისკენ მიმართული ძალისხმევის ნაკლებობაზე. ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციების ცნობით, ლგბტი თემის დისკრიმინაცია გრძელდება. 2018 წლის 16 სექტემბერს, ბელგრადში ზედიზედ მეხუთედ გაიმართა „ღირსების მარში“, რომელმაც სერიოზული ექსცესებისა და ინციდენტების გარეშე ჩაიარა.[6] 2017 წელს სერბეთის პრემიერი პირველად გახდა ღიად ლგბტი თემის წარმომადგენელი ქალი ანა ბრნაბიჩი. კრიტიკოსების მტკიცებით, მისი დანიშვნა იყო ფორმალური ჩვენება იმისა, რომ თითქოს ქვეყანა ღიაა ლგბტი თემის მიმართ, თუმცა ამას არ მოჰყოლია სისტემური ძალისხმევა და თემისთვის მნიშვნელოვანი პოლიტიკის გატარება. ლგბტი პირები კვლავ აწყდებიან სიძულვილის ენას, მუქარებს და ფიზიკურ ძალადობასაც; დამნაშავეები კი იშვიათად ისჯებიან. მიუხედავად ამისა, წყაროები აღნიშნავენ, რომ მთავრობამ ლგბტი პირების უფლებების დაცვისკენ მიმართული რიგი ნაბიჯები გადადგა. გასულ წელს გამართულ „ღირსების მარშს“ დაესწრო პრემიერი ბრნაბიჩი.[7] ადგილობრივი ლგბტი უფლებების დამცველი ორგანიზაციის „DA SE ZNA!“ ინფორმაციით, გასული წლის იანვარი-აგვისტოს პერიოდში ლგბტი თემის წინააღმდეგ 9 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი, მათ შორის 4 ფიზიკური იერიში და 5 მუქარისა და დაშინების ფაქტი იყო.[8]

აივ ინფექცია/შიდსი – სამთავრობო ოფიციალური პირებისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების ცნობით, სერბეთში აივ ინფექცია/შიდსით დაავადებულ პირთა მიმართ საგრძნობი ცრურწმენები არსებობს საჯარო ცხოვრების ყველა ასპექტში, მათ შორის დასაქმების, განსახლების და საჯარო სერვისებზე წვდომის კუთხით. სერბეთის მოსახლეობის 92%-ს აივ ინფექცია/შიდსით დაავადებულ პირთა მიმართ დისკრიმინაციული განწყობა აქვს. აივ ინფექცია/შიდსით დაავადებული პირების უმრავლესობა ცდილობს არ გაამჟღავნოს საკუთარი ჯანმრთელობის მდგომარეობა და მხოლოდ ნახევარი უმხელს დაავადების არსებობის შესახებ ოჯახის წევრებს. მთავრობამ დაამტკიცა აივ ინფექცია/შიდსის პრევენციისა და კონტროლის 2018-2025 წლების სტრატეგია, რომელიც აივ ინფექცია/შიდსით დაავადებულ პირთა უფლებებისა და დისკრიმინაციისგან დაცვისკენაა მიმართული.[9]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Serbia, 13 March 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[2] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Serbia, 13 March 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[3] CoE-CPT – Council of Europe – European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment: Report to the Government of Serbia on the visit to Serbia carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 31 May to 7 June 2017 [CPT/Inf (2018) 21], 21 June 2018

 (accessed on 15 October 2019)

[4] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Serbia, 13 March 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[5] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Serbia, 4 February 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[6] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Serbia, 13 March 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[7] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Serbia, 4 February 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[8] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Serbia/Kosovo, 17 January 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[9] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Serbia, 13 March 2019

 (accessed on 15 October 2019)

სამხრეთ კორეა. სამართლიანი სასამართლო; საპატიმრო პირობები. სექტემბერი, 2019

სამართლიან სასამართლოზე ხელმისაწვდომობა – ა.შ.შ სახელმწიფო დეპარტამენტი სამხრეთ კორეის რესპუბლიკაში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის  შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ “კანონის შესაბამისად, ქვეყანაში არსებობს დამოუკიდებელი სასამართლო სისტემა და, ზოგადად, ქვეყნის მთავრობა პატივს სცემს სასამართლოს დამოუკიდებლობასა და მიუკერძოებლობას. კონსტიტუციის თანახმად, ყველა ადამიანს გააჩნია წვდომა სამართლიან და საჯარო სასამართლო პროცესზე, ხოლო დამოუკიდებელი სასამართლო სისტემაც, თავის მხრივ, ზოგადად, აღასრულებდა აღნიშნულ უფლებას. სისხლის სამართლის საქმეებში ბრალდებული პირების მიმართ მოქმედებს უდანაშაულობის პრეზუმფცია; მათ შეუძლიათ გამოიყენონ დუმილის უფლება; ჰყავდათ უფლებადამცველი და კომუნიკაცია იქონიონ მასთან ( მათ შორის – საჯარო ფინანსების ხარჯზე); დაესწრონ სასამართლო პროცესს; გამოიყენონ გასაჩივრების უფლება და ა.შ.“[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House სამხრეთ კორეის რესპუბლიკაში სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ „ზოგადად, მიიჩნევა, რომ სასამართლო ხელისუფლება არის დამოუკიდებელი…. ჯერჯერობით, ქვეყანაში არ არსებობს არ არის ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტი, თუმცა 2008 წლიდან  მსგავსი, მსაჯულთა ჟიურის საკონსულტაციო სისტემა მოქმედებს და მოსამართლეები მეტწილად პატივს სცემენ აღნიშნული ინსტიტუტის გადაწყვეტილებებს. ჩვეულებრივ, სამართალწარმოება და სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილებები მიიჩნეოდა, როგორც სამართლიანი, თუმცა, ზოგჯერ მოსამართლეების მიმართ ისმოდა ბრალდებები, რომ ისინი ეროვნული უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ სასამართლო საქმეებში ბრალდებულ პირთა მიმართ მიკერძოებულებნი იყვნენ და არ უზრუნველყოფდნენ მათ წვდომას ობიექტურ და მიუკერძოებელ სასამართლო პროცესზე“.

კანონის უზენაესობის და სამართლიანის სასამართლოს კუთხით კორეის რესპუბლიკაში არსებულ სიტუაციას ორგანიზაცია მაქსიმალური 16 ქულიდან 12-ით აფასებს, რაც საკმაოდ მაღალი მაჩვენებელია.[2]

საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული პირობები – ა.შ.შ სახელმწიფო დეპარტამენტი სამხრეთ კორეის რესპუბლიკაში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის  შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ  „არ ფიქსირდებოდა გავრცელებული ცნობები საპატიმრო დაწესებულებებსა და დაკავების ცენტრებში არსებული გაუსაძლისი ფიზიკური პირობების შესახებ. ამას გარდა, ასევე არ ვრცელდებოდა არანაირი ცნობა საპატიმრო დაწესებულებებში პატიმართა მიმართ ძალადობის ან სხვა ტიპის მსგავსი უფლებადარღვევების შესახებ.

იუსტიციის სამინისტროს ცნობით, პატიმრებისთვის  ხელმისაწვდომია რამდენიმე ტიპის ბერკეტი, რათა აღიდგინონ დარღვეული უფლებები. მაგალითად მათ   შეუძლიათ შუამდგომლობით მიმართონ უშუალოდ მინისტრს, შეიტანონ საჩივარი სამინისტროში არსებული „ადამიანის უფლებების დარღვევის ცენტრში“ ცხელი ხაზის მეშვეობით, მიმართონ ანტიკორუფციისა და სამოქალაქო უფლებების კომისიას, კორეის აუდიტისა და ინსპექციის საბჭოს, ადმინისტრაციულ საგანაჩენო კომისიას და ა.შ. მაგალითად, ივნისის თვის მდგომარეობით, პატიმრებმა იუსტიციის მინისტრის სახე;ზე  შეიტანეს 32 შუამდგომლობა უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებასთან დაკავშირებიტ. აქედან, გამოძიება დასრულდა 28 შემთხვევაში, ხოლო ოთხი საქმე, სექტემბრის მდგომარეობით, კვლავ გამოძიების სტადიაზე იყო. არცერთი გამოძიება არ მიუთითებს უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებაზე.

არ ვრცელდებოდა არანაირი ცნობები საპატიმრო დაწესებულებებში სამონიტორინგო ჯგგუფების დაშვებასთან დაკავშირებით არსებული პრობლემების შესახებ. დამოუკიდებელ „კორეის ეროვნულ ადამიანის უფლებათა კომისიას“ გააჩნდა სრული წვდომა, გამოეკვლია ადამიანის უფლებათა დარღვევის შემთხვევები ყველა საპატიმრო თუ გამოსასწორებელ დაწესებულებაში.“[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House სამხრეთ კორეის რესპუბლიკაში სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ სამხრეთი კორეის საპატიმრო დაწესებულებებში ციხის ბადრაგის მხრიდან უფლებამოსილების გადამეტების ან სხვა ტიპის უფლებადარღვევების შემთხვევები საკმაოდ იშვიათია, ხოლო ზოგადად, ციხეებში არსებული პირობები სრულად თავსებადია საერთაშორისო სტანდარტებთან.[4]

[1] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Republic of Korea; available at

[accessed 23 September 2019]

[2] Freedom House – Freedom in the World 2019 – South Korea; available at

[accessed 23 September 2019]

[3] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Republic of Korea; available at

[accessed 23 September 2019]

[4] Freedom House – Freedom in the World 2019 – South Korea; available at

[accessed 23 September 2019]

რუსეთი. სამართლიან სასამართლოზე ხელმისაწვდომობა. აგვისტო, 2019

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House 2019 წლის თებერვალში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) რუსეთის ფედერაციაში სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ წერდა, რომ „სასამართლო სისტემა დამოკიდებულია აღმასრულებელ ხელისუფლებაზე და კარიერული წინსვლა სრულად თანხვედრაშია პირის მიმართ კრემლის მხრიდან არსებულ დამოკიდებულებაზე. ქვეყნის მასშტაბით, მოსამართლეების დანიშვნის პროცესს აკონტროლებს საპრეზიდენტო კადრების კომისია და სასამართლოს თავმჯდომარე.“[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International 2018 წლის ყოვეწლიურ ანგარიშში რუსეთის შესახებ წერდა, რომ „დამოუკიდებელი სამონიტორინგო ჯგუფები ავრცელებდნენ ინფორმაციას, რომ რუსეთის სასამართლოებში ფიქსირდებოდა სამართლიანი სასამართლოს უფლების სისტემატიური დარღვევის ფაქტები, მათ შორის – მშვიდობიანი აქციის მონაწილეების საქმეებთან დაკავშირებით. ადმინისტრაციულ პროცესთა უმრავლესობა წყდებოდა პოლიციელთა სადავო ჩვენების საფუძველზე, რომელიც ხშირად საქმეთი ერთადერთ მტკიცებულებას წარმოადგენდა. ხშირად, საქმეები საეჭვოდ სწრაფი ტემპით იხილებოდა – მაგალითად, მოსკოვის ტვერსკოის ოლქის სასამართლომ 17 დღეში 476 საქმის განხილვა მოახერხა“.[2]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი რუსეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერდა, რომ „მართალია, კონსტიტუციის თანახმად, სასამართლო დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელია, თუმცა, პრაქტიკაში, მოსამართლეები აღმასრულებელი ხელისუფლების, შეირაღებული და უსაფრთოების ძალების გავლენას ექვემდებარებოდნენ. სისტემის შიგნით, ასევე, გავრცელებული იყო კორუფცია.ზოგიერთი საქმეზე მიღებული განაჩენი, ჩანდა, რომ იყო წინასწარ  გადაწყვეტილი და შეთანხმებული.

ასევე, ვრცელდებოდა ცნობები იმის შესახებ, რომ პოლიტიკურად მოტივირებული ქეისების შემთხვევაში, ხშირად ადგილი ჰქონდა დაცვის მხარეს ადვოკატებზე ზეწოლას.“[3]

[1] Freedom House – Freedom in the World Russia; available at

[accessed 26 August 2019]

[2] Amensty International – Amnesty International Report 2017/18 – The State of the World’s Human Rights – Russian Federation; available at

[accessed 26 August 2019]

[3] USDOS – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Russia; available at

[accessed 26 August 2019]

თურქეთი. კანონის უზენაესაობა და სამართლიანი სასამართლო. თებერვალი, 2019

საერთაშორისო არასამთავორობო ორგანიზაცია Freedom House თურქეთის შესახებ 2018 წლის ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი -2017 წელი) წერს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ გარკვეულ შემთხვევებში კონკრეტული მოსამართლე იღებს მთავრობის საწინააღმდეგო გადაწყვეტილებას, ზოგადად, თურქეთში სასამართლო ხელისუფლება სერიოზულადაა დასუსტებული. აღნიშნული განმაპირობებელი ძირითადი ფაქტორებია უკანასკნელი წლების განმვალობაში ათასობით ახალი, მთავრობისადმი ლოიალურად განწყობილი მოსამართლის დანიშვნა; მოსამართლეების პროფესიული რისკი, რაც შეიძლება შედეგად მოჰყვეს აღმსარულებელი ხელისუფლების წინააღმდეგ სასამართლო გადაწყვეტილების მიღებას და, ასევე, ჯერ კიდევ მიმდინარე „წმენდა“. სამართლიანი სასამართლოს კუთხით სიტუაცია 2016 წლის სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობამდე შედარებით ნორმალური იყო, თუმცა 2017 წლისთვის, 4000-ზე მეტი მოსამართლე და პროკურორი იქნა თანამდებობიდან გათავისუფლებული. საზოგადოების ფართო ფენებისთვის საინტერესო და გახმაურებულ საქმეების განსახილველად მთავრობა ამწესებს კონკრეტულ, მისდამი კეთილად განწყობილ მოსამართლეებს, რატა მათი (მთავრობის) ინტერესი გათვალისწინებული იქნას.

დამოუკიდებელი სასამართლოს კომპონენტში, Freedom House  თურქეთს მაქსიმალური 4 ბალიდან მხოლოდ 1-ით აფასებს; ხოლო კანონის უზენაესობის კომპონენტში – 2 ბალით 16-იდან, რაც წინა წელთან შედარებით 2 ბალიანი კლებაა.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი თურქეთში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2017 წელი) წერს, რომ კონსიტუციის მიხედვით, სასამართლო შტო დამოუკიდებელია, თუმცა კრიტიკოსთა აზრით, ის რჩებოდა აღმასრულებელი ხელისუფლების გავლენის ქვეშ. აპრილის რეფერენდუმის შედეგად მიღებულმა კონსტიტუციურმა ცვლილებებმა, კიდევ უფრო დაასუსტა სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლობა და მიუკერძოებლობა. ახალი კონსტიტუცია საშუალებას აძლევს პრეზიდენტს, დანიშნოს უზენაესი სასამართლოს შემადგენლობის მოსამართლეთა ნახევარი, ხოლო მეორე ნახევარს პარლამენტი ნიშნავს. ამას გარდა ცვლილებები შეეხო მოსამართლეთა და პროკურორთა უმაღლეს საბჭოს, რომელიც ირჩევს და ანაწილებს მოსამართლეებს ქვეყნის მასშტაბით. ცვლილებების მიხედვით, საბჭოს სახელი გადაკეთდა და დაიწყო რესტრუქტურიზაცია, რომლის ფარგლებშიც პრეზიდენტმა ერდოღანმა და მმართველმა AKP პარტიამ საბჭოში საკუთარ გავლენას დაქვემდებარებული პირები დანიშნეს.

სასამართლო ხელისუფლება დადგა უამრავი გამოწვევის წინაშე, რომლებმაც ძირითადად, შეასუსტა მისი დამოუკიდებლობა. მაგალითად, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გამოწვევა იყო იმ მოქმედი მოსამართლეების თუ სხვა სასამართლო პერსონალის თანამდებობიდან დთხოვნა, დროებითი გათავისუფლება ან დაკავება, რომელთაც ბრალს დებდნენ გიულენის ორგანიზაციასთან კავშირისთვის. დამკვირვებლები ასევე ვარაუდობდნენ, რომ მთავრობა ერეოდა კონკრეტულ ისეთ ქეისებში, რომლებიც დაკავშირებული იყო გიულენისტების გასამართლებასთან.

3 აპრილს მოსამართლეთა და პროკურორთა საბჭომ თანამდებობიდან დაითხოვა ის სამი მოსამართლე, რომლებმაც უდანაშაულოდ ცნეს და დარბაზიდან გაათავისუფლეს 21 ჟურნალისტი, რომელთაც გიულენთან კავშირი ედებოდათ ბრალად. ამას გარდა, საბჭომ გააუქმა აღნიშნული 21 ჟურნალისტის გამამართლებელი გადაწყვეტილება. დამკვირვებლები აცხადებდნენ, რომ მოსამართლეების დათხოვნა დაკავშირებული იყო სოციალურ მედიაში გავრცელებულ პრო-სამთავრობო კამპანიასთან, რომლის ფარგლებშიც ჟურნალისტების გათავისუფლება გაკრიტიკებული იყო.

რაც შეეხება სამართლიან, ღია და გამჭირვალე პროცესს, მიუხედავად იმისა, რომ ეს უფლება კანონით გარანტირებულია, ადვოკატები და უფლებადამცველი ჯგუფები აცხადებდნენ, რომ სასამართლო სისტემაში ადგილი ჰქონდა  აღმასრულებელი ხელისუფლების ჩარევის მზარდ  შემთხვევებს. მას გარდა, მათი აზრით, საგანგებო მდგომარეობით განპირობებულმა სამთავრობო ქმედებებმა ზემოაღნიშნულ უფლებას ჩრდილი მიაყენა.

აპრილის რეფერენდუმის საფუძველზე გაუქმდა სამხედრო სასამართლოები.[2]

Amnesty International თურქეთის შესახებ 2018 წელს გამოაქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2017-2018 წლები) წერს, რომ სასამართლო სისტემა, რომელიც თითქმის სრულიად ჩამოიშალა მას შემდეგ, რაც დაითხოვეს და დააკავეს ქვეყანაში მოსამართლეთა დაპროკურორთა მთლიანი რაოდენობის თითქმის მესამედი, რჩებოდა მძიმე პოლიტიკური წნეხისა და გავლენის ქვეშ.[3]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Turkey, 2 February 2018, available at:

[accessed 25 January 2019]

[2] United States Department of State – TURKEY 2017 HUMAN RIGHTS REPORT available at

[accessed 25 January 2019]

[3] Amnesty International Report 2017/18 – Turkey available at https://www.refworld.org/country,COI,AMNESTY,ANNUALREPORT,TUR,,5a9938470,0.html [accessed 25 January 2019]

სერბეთი. სამართლიან სასამართლოზე ხელმისაწვდომობა. ნოემბერი, 2018

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2016 წლის ნოემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში სერბეთის რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კონსტიტუცია ადგენს სასამართლოს როგორც საკანონმდებლო, ასევე აღმასრულებელი ხელისუფლებისგან დამოუკიდებლობას. მოსამართლეები არ მონაწილეობენ პოლიტიკურ აქტივობებში და ემორჩილებიან მხოლოდ კონსტიტუციას და კანონს. იუსტიციის უმაღლესი საბჭო არის დამოუკიდებელი და ავტონომიური ორგანო, რომელიც პასუხისმგებელია სასამართლო ძალაუფლების დამოუკიდებლობასა და ავტონომიურობაზე. მოსამართლის ოფისი მუდმივია, გარდა პირველად დანიშვნისა. პირველი დანიშვნა ხდება 3 წლის ვადით. მუდმივი ვადით მოსამართლეებს ირჩევს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო და ისვეა პასუხისმგებელი მოსამართლისთვის სტატუსის შეწყვეტაზე. სერბეთის სასამართლო ხელისუფლება ხასიათდება, როგორც მეტ-ნაკლებად დამოუკიდებელი; თუმცა მას კვლავ ახასიათებს ნეპოტიზმი და კორუფცია. სერბეთის სასამართლო სისტემამ მიაღწია გარკვეულ სიმაღლეებს და გადაიდგა ნაბიჯები სისტემის გაუმჯობესებისა და სამართალწარმოების ჰარმონიზაციის მიმართულებით; თუმცა სასამართლო კვლავ წარმოადგენს პოლიტიკური გავლენების ობიექტს. 2015 წელს ჩატარებული კვლევის მონაცემებით, სერბეთის მოსახლეობის 63% ჯერ კიდევ არ ენდობა სასამართლო ხელისუფლებას. სასამართლო სისტემის რეფორმის ძირითად სახელმძღვანელო დოკუმენტს წარმოადგენს ეროვნული სასამართლო რეფორმის 2013-2018 წლების სტრატეგია, რომლის მიზანი ევროკავშირის ფასეულობებისა და ღირებულებების დამკვიდრებაა.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში სერბეთის შესახებ წერს, რომ სასამართლოს დამოუკიდებლობას კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს პოლიტიკური გავლენები მოსამართლეების დანიშვნაზე; აგრეთვე, ბევრი მოსამართლე აცხადებს გარე ზეწოლაზე მათ გადაწყვეტილებებთან დაკავშირებით. პოლიტიკოსები მედია საშუალებების გამოყენებით რეგულარულად საუბრობენ სასამართლო საკითხებზე, მათ შორის მიმდინარე სასამართლო განხილვებსა და თუ საგამოძიებო პროცესებზე. სხვა პრობლემებთან ერთად, საქმეების ავტომატური განაწილების პრინციპის გვერდის ავლა ასევე წარმოადგენს ყურადსაღებ საკითხს. მაღალი დონის პოლიტიკურად მნიშვნელოვანი საქმეები განსაკურებით მოწყვლადია. რამდენიმე საქმე ნათლად მიუთითებს იმ ძალისხმევაზე, რომელიც პოლიტიკური ძალაუფლების მქონე დამნაშავეების დაცვისთვის იხარჯება.[2]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) სერბეთის შესახებ წერს, რომ ქვეყნის კონსტიტუცია ადგენს სასამართლოს დამოუკიდებლობას; თუმცა სასამართლო კვლავ მოწყვლადია კორუფციისა და პოლიტიკური გავლენების მიმართ. პოლიტიკოსები, მათ შორის უმაღლესი დონის პოლიტიკური პოზიციებიდანაც, ხშირად საუბრობენ სასამრთლო საქმეებსა და გამოძიებაზე, რითიც ზეწოლას ახდენენ სასამართლო ხელისუფლებაზე. ამასთან, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოსა თუ სახელმწიფო პროკურატურის მხრიდან არ ხდება ადექვატური თავდაცვითი ღონისძიებების გატარება. ანგარიშში, ასევე, ნათქვამია, რომ არ გავრცელებულა ინფორმაცია პოლიტიკურად მოტივირებული დაკავებებისა და ან პოლიტიკური მოტივით გასამართლების შესახებ. ქვეყნის კონსტიტუცია, ასევე, ადგენს მოქალაქეების უფლებას, ადამიანის უფლებათა დარღვევის ფაქტებზე მიმართონ საკონსტიტუციო სასამართლოს. მას შემდეგ, რაც ამოიწურება შიდა რესურსი, სერბეთის მოქალაქეებს უფლება აქვთ, მიმართონ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს.[3]

[1] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO COI Report. Republic of Serbia Country Focus, November 2016, available at:

[accessed 14 November 2018]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Serbia, 28 May 2018, available at:

[accessed 14 November 2018]

[3] US Department of State; 2017 Country Report on Human Rights Practices; Serbia; April 20, 2018; available at: https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2017/eur/277215.htm [accessed 12 November 2018]

ეგვიპტე. სასამართლოსა და სამართალდამცავი სისტემის ეფექტიანობა. ოქტომბერი, 2018

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ეგვიპტის არაბთა რესპუბლიკის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (რომელიც 2017 წელს განვითრებულ მოვლენებს ასახავს) წერს, რომ 2014 წლის კონსტიტუციის კანონპროექტის შედგენაში მთავარი როლი მოსამართლეებმა შეასრულეს, შესაბამისად, ახალმა კონსტიტუციამ მნიშვნელოვნად გაზარდა მათი დამოუკიდებლობის ხარისხი. ცვლილებებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო ბიუჯეტური ცვლილება, რომლის მიხედვითაც თითოულ მსხვილ სასამართლო ერთეულს ექსკლუზიურად მისთვის გამოყოფილი ბიუჯეტი ექნება და ახალი რეგულაცია, რომლის მიხედვითაც უზენაესი საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარე თანამდებობაზე აირჩევა თავად სასამართლო კოლეგიის მიერ.

თუმცა, აღმასრულებელი ხელისუფლება კვლავაც ინარჩუნებს გავლენას სასამართლოებზე, რომლებიც ხშირად მოქმედებდნენ სამთავრობო და სამხედრო ინტერესების შესაბამისად და, რიგ შემთხვევებში, სამართლიან სასამართლოსა და სხვა ძირითად პროცესუალური უფლებების დარღვევასაც არ ერიდებოდნენ მთავრობის პოლიტიკური ოპონენტებს წინააღმდეგ მიმდინარე პროცესებისას. 2017 წლის აპრილში, მოსამართლეთა კლუბის მხრიდან მკაცრი შენიშვნების მიუხედავად, პარლამენტმა მიიღო „კანონი სასამართლო უფლებამოსილებათა შესახებ“, რომელიც ნებას რთავს პრეზიდენტს, ერთპიროვნულად დანიშნოს თანამდებობაზე 4 ძირითადი სასამართლო ორგანოს თავმჯდომარეები. თუ ადრინდელი რეგულაციით, თავმჯდომარეები აირჩეოდნენ პარლამენტის შემადგენლობის უმრავლესობით და პრეზიდენტი მათ თანამდებობაზე დანიშვნას უბრალოდ ფორმალურად ადასტურებდა, ახლა პრეზიდენტი, თითოეული ორგანოს შემთხვევაში, საპარლამენტო უმრავლესობის მიერ შეთავაზებული 3 კანდიდატიდან აირჩევს მისთვის სასურველ ერთს.

2017 წელს ეგვიპტის პარლამენტმა და პრეზიდენტმა მოახდინეს საუდის არაბეთთან ეგვიპტის საზღვაო საზღვრის შესახებ შეთანხმების რატიფიცირება, მიუხედავად ამ საკითხზე მიმდინარე სასამართლო დავისა. ეს ფაქტი აღქმულ იქნა, როგორც მთავრობის მხრიდან სასამართლო ხელისუფლების სრული უგულვებელყოფა. „Freedom House სასამართლო დამოუკიდებლობის მაჩვენებელს 4 ბალიდან 1-ით აფასებს (0 – ყველაზე დაბალი, 4 – ყველაზე მაღალი).

მიუხედავად იმისა, რომ ეგვიპტის კონსტიტუცია უშვებს სამხედრო ტრიბუნალების მეშვეობით საქმის განხილვას მხოლოდ ისეთი შემთხვევების დროს, როცა საქმე ეხება უშუალოდ სამხედრო პირებს ან საკუთრებას, 2014 წლის საპრეზიდენტო დეკრეტის მიხედვით, ყველა „საჯარო და სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი სახელმწიფო საკუთრება“ გადავიდა სამხედრო იურისდიქციაში. შესაბამისად, ათასობით არსით სამოქალაქო დავა გადამისამართდა სამხედრო სასამართლოებში, სადაც წაყენებული ბრალდებები ხშირად ბუნდოვანი ან გაყალბებული იყო, ხოლო მტკიცებულებებთან და სხვა პროცედურულ უფლებებთან მიმართებით სტანდარტები – შეუსაბამო.

გასულ წელს განხორციელებული მასობრივი სასამართლო პროცესების სერიას შედეგად მოჰყვა მძიმე სასჯელები, მათ შორის – სიკვდილით დასჯა ან სამუდამო პატიმრობა, დაფუძვნებული უმნიშვნელო მტკიცებულებებზე. მსაჯვრდებულთა უმრავლესობას ბრალად ედებოდა ორგანიზაცია „მუსლიმთა საძმოს“ წევრობა. თუმცა, თავდაპირველი ვერდიქტების გასაჩივრების შემდეგ, უმეტესწილად ადგილი ჰქონდა საქმის ხელახალი განხილვის, სასჯელის შემცირებისა და სასჯელის გაუქმების შემთხვევებს.

სწორედ ამითაა განპირობებული ამ საკითხთან მიმართებით გასული წლის პირობითი ქულის – 0 ქულის ზრდა 1-მდე (0 – ყველაზე დაბალი, 4 – ყველაზე მაღალი).

რაც შეეხება უშუალოდ სამართალდამცავი სისტემის ეფექტურობას, Freedom House-ის ინფორმაციით, 2017 წლის განმავლობაში არასამთავრობო სექტორმა დააფიქსირა პოლიციის და უსაფრთხოების ძალების წარმომადგენლების მიერ პირთა სავარაუდო კანონგარეშე მკვლელობებისა და იძულებითი გაუჩინარებების ასობით შემთხვევა. პრეზიდენტ სისის მიერ აპრილში გამოცხადებული საგანგებო მდგომარეობა ანიჭებს უსაფრთხოების ძალებს დაკავებისა და დაპატიმრების უფლებას, რაც კიდევ უფრო ზრდის ფიზიკური ძალადობის ჩადენის შესაძლებლობას.

ძალიან მძიმეა პირობები ციხეში; პატიმრები ექვემდებარებიან წამებას, ადგილი აქვს საკნების გადავსებას, ასევე, მძიმეა მდგომარეობა სანიტარული და ჯანდაცვის კუთხით.  2015 წლის ანტიტორერისტული კანონმა შემოგვთავაზა ტერორიზმის ბუნდოვანი განმარტება და მიანიჭა სამართალდამცავებს ფართო უფლებამოსილება და იმუნიტეტი სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულების დროს.

აღნიშნულ საკითხთან მიმართებით სიტუაცია 0 ბალით ფასდება (0 – ყველაზე დაბალი, 4 – ყველაზე მაღალი).[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია Amnesty International ეგვიპტის არაბთა რესპუბლიკის შესახებ 2017-2018 წლების ანგარიშში წერს, რომ ეგვიპტეში ადამიანის უფლებათა კუთხით კრიზისი გრძელდება. ფიქსირდებოდა წამების, არასათანადო მოპყრობისა და იძულებით გაუჩინარების ასობით შემთხვევა, ხოლო ათობით პირი დაექვემდებარა კანონგარეშე მკვლელობას. თვითნებური დაკავებებისა და დაპატიმრებების შემთხვევები, მთავრობის კრიტიკოსთა უმეტესწილად უსამართლო სასამართლო პროცესები და ჟურნალისტებისა და უფლებადამცველების დაკავება იყო რუტინული ხასიათის.

უსაფრთხოების ძალების წარმომადგენლები აგრძელებდნენ ასობით ადამიანის დაპატიმრებას „მუსლიმთა საძმოს“ წევრობის ან სავარაუდო წევრობის ბრალდებით. შესაბამისი სამთავრობო ორგანოები იყენებდნენ წინასწარი პატიმრობის ხანგრძლივ პერიოდებს, ხშირად – ორ წელზე მეტი ვადით, რათა დაესაჯათ პოლიტიკური დისიდენტები. მაგალითად, 2017 წლის ოქტომბერში მოსამართლემ განაახლა უფლებადამცველი – ჰიშამ გააფარის წინასწარი პატიმრობის ვადა, მიუხედავად იმ ფაქტისა, რომ ის 2 წელზე მეტი ხნის  განმავლობაში უკვე იმყოფებოდა საპატიმროში. ეგვიპტის კანონმდებლობის მიხედვით, წინასწარი დაკავების მაქსიმალური ვადა 2 წელია.[2]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch ეგვიპტის არაბთა რესპუბლიკის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ აპრილში, 2 მოსამართლის – ჰუშამ რაუფის და ასსამ აბდი ალ-გაბერის მიმართ გამოყენებულ იქნა დისციპლინური სამართალწარმოება, მათ მიერ წამების აკრძალვის შესახებ კანონის მხარდაჭერისა და ადვოკატირების გამო. შედეგად, მოსამართლეები იმყოფებიან თანამდებობიდან გათავისუფლების რისკის წინაშე, ბრალდების ფორმულირება შემდეგნაირია – „პოლიტიკაში ჩართულობა“.[3]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Egypt, 16 February 2018, available at:

[accessed 16 October 2018]

[2] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Egypt, 22 February 2018, available at:

[accessed 17 October 2018]

[3] Human Rights Watch, World Report 2018 – Egypt, 18 January 2018, available at:

[accessed 17 October 2018]

ყაზახეთი. სამართლიან სასამართლოზე ხელმისაწვდომობა. სექტემბერი, 2018

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2018 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში ყაზახეთის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში სასამართლო შტო იმყოფება აღმასრულებელი ხელისუფლების პირდაპირი დაქვემდებარების ქვეშ. პრეზიდენტი, უზენაესი იურიდიული საბჭოს რეკომენდაციის საფუძველზე, წარადგენს ან პირდაპირი წესით ნიშნავს მოსამართლეებს, ხოლო თავად საბჭოს ყველა წევრი კი, უშუალოდ პრეზიდენტის მიერ ინიშნება. მოსამართლეები ხშირად ექცევიან პოლიტიკური გავლენის ქვეშ, ამას გარდა, კორუფცია საკმაოდ დიდი პრობლემაა მთლიანი სასამართლო სისტემის მასშტაბით.[1]

„Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში „Nations in Transit“ წერს, რომ ყოვლისმომცველი კორუფცია და მმართველი ელიტის კონტროლი მოსამართლეებზე არის მიზეზი იმისა, რომ სასამართლო სისტემის მიმართ არსებობს ძალიან დაბალი საჯარო მოლოდინი და ნდობა მოქალაქეების მხრიდან.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ყაზახეთის რესპუბლიკაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ ქვეყანაში არ არსებობს დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლო. ის მკაცრადაა შეზღუდული აღმასრულებელი ხელისუფლების მიერ. ამას გარდა, პროკურორებს გააჩნიათ კვაზი-იურიდიული ფუნქციები და აქვთ უფლებამოსილება, შეაჩერონ სასამართლო გადაწყვეტილებები.

კორუფცია აშკარაა სასამართლო სისტემის აბსოლუტურად ყველა საფეხურზე. მიუხედავად იმისა, რომ მოსამართლეები ერთ-ერთი ყველაზე მაღალანაზღაურებადი საჯარო მოხელეები არიან, მათ მიმართ ხშირად ისმოდა ბრალდებები იმის შესახებ, რომ ბევრ სამოქალაქო თუ სისხლის სამართლის საქმეში, იღებდნენ ქრთამს მხარისთვის მისაღები სასამართლო გადაწყვეტილების გამოტანის სანაცვლოდ. მოსამართლის თანამდებობაზე დანიშვნის დროს ადგილი აქვს კორუფციას და მოსამართლედ დანიშვნისთვის, ხშირად საჭირო იყო რამდენიმე საჯარო მოხელის მოსყიდვა.

ბიზნეს სუბიექტები თავს იკავებდნენ სასამართლოში სარჩელის შეტანისგან, გამომდინარე იქიდან, რომ უცხოურ კერძო კომპანიებს, ისტორიულად, ადგილობრივი სასამართლო სისტემის ფარგლებში, აქვთ საქმის მოგების მინიმალური შანსი, როდესაც ისინი უპირისპირდებიან სამთავრობო რეგულაციებს. შესაბამისად, სასამართლო გადაწყვეტილებები მიიჩნევა, როგორც პოლიტიკური ჩარევისა და გავლენის სუბიექტი, სასამართლო სისტემის პოლიტიკაზე დაქვემდებარებიდან გამომდინარე.

რაც შეეხება პროცედურულ ნაწილს, მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, ყველა ბრალდებულის მიმართ არსებობს უდანაშაულობის პრეზუმცია. როგორც წესი, საქმის განხილვები არის საჯარო, გარდა რამდენიმე გამონაკლისისა.

ასევე, განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულებს განიხილავს 10 ნაფიცი მსაჯულისგან შემდგარი ჯგუფი. მათ მიმართ, აქტივისტების მხრიდან ხშირად ისმოდა ბრალდებები იმის შესახებ, რომ ისინი მიკერძოებულნი იყვნენ ბრალდების მხარის პოზიციისადმი, გამომდინარე მოსამართლეების და პროკურორების მხრიდან მათზე განხორციელებული ზეწოლისა.

დამკვირვებლების ინფორმაციით, ნაფიც მსაჯულთა შერჩევის პროცესი იყო არათანმიმდევრული და ადგილი ჰქონდა მათ მიმართ მოსამართლეების მხრიდან ზეწოლას. მოსამართლეები, ასევე, იყენებდნენ უფლებას, დაეთხოვათ ნაფიც მსაჯულთა შემადგენლობა მათი მხრიდან ბრძანებისადმი დაუმორჩილებლობისთვის. აღსანიშნავია, რომ ასეთი შემთხვევების დროს, კანონი არ აწესებს მოსამართლის პასუხისმგებლობის საკითხს.

მიუხედავად იმისა, რომ სახელმწიფო ვალდებულია, იმ შემთხვევაში, როდესაც პირი არის არასრულწლოვანი, ქმედუუნარო, არ საუბრობს ადგილობრივ ენაზე ან ემუქრება 10 ან მეტი წლით თავისუფლების აღკვეთა, უზრუნველყოს აღნიშნული პირის ადვოკატის მეშვეობით სასამართლოში წარმომადგენლობა, სისხლის სამართლის საქმეთა დაახლოებით 50 პროცენტის მიმდინარეობისას, ეს უფლება არ იყო გარანტირებული. უმეტეს წილად, ამის მიზეზი იყო ის, რომ შესაბამისმა სამთავრობო უწყებებმა ადვოკატებს დროულად არ გადაუხადეს ანაზღაურება.

ადგილობრივი და საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციები წერდნენ სასამართლო პროცესის მიმდინარეობისას არსებული უამრავი პრობლემის შესახებ. მათ შორის, საპროცესო მოქმედებებზე წვდომის შეუძლებლობის; ბრალდების მხარის ხელში არსებულ მტკიცებულებებზე წვდომის შეუძლებლობის; ხშირი პროცედურული დარღვევებისა და მოსამართლეების მხრიდან წამებით მოპოვებული აღიარებების შემთხვევების გამოუძიებლობის ან არასათანადოდ გამოძიების შესახებ.[3]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Kazakhstan, 1 August 2018, available at:

[accessed 21 September 2018]

[2] Freedom House, Nations in Transit 2018 – Kazakhstan, 11 April 2018, available at:

 [accessed 21 September 2018]

[3] US Department of State – “Annual report on human rights in 2017 – Kazakhstan”, available at

[accessed 21 September 2018]

სომალი. სამართალდამცავი ორგანოები და სასამართლო. ივნისი, 2018

საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაცია ARC-ის („Asylum Research Consultancy“) 2018 წლის ანგარიშში სომალის შესახებ მითითებულია ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის სამინისტროს (DFAT) 2017 წლის ინფორმაცია სომალის შესახებ, რომლის მიხედვითაც, პრაქტიკაში სომალიში არსებულ სიტუაციას უსაფრთხოებისა და სამართლის კუთხით, არ შეუძლია უზრუნველყოს ეფექტიანი დაცვა საზოგადოების უმრავლესობისთვის და ზოგ შემთხვევაში ისეთი აქტორები, როგორიცაა სომალის ეროვნული არმია (SNA) და პოლიცია არღვევენ ადამიანის უფლებებს. ხელისუფლებას არ აქვს საკმარისი კონტროლი უსაფრთხოების ძალებზე და სომალიში ფართოდაა გავრცელებული დაუსჯელობა და კორუფცია. დასაცავად, კლანების უმრავლესობა იყენებს თავიანთ მილიციასა და სხვა კლანებთან ალიანსებს. DFAT-ის ინფორმაციით, შეიარაღებული ძალები და პოლიცია (ეროვნული და რეგიონული) სომალიში ძირითადად არის არაეფექტიანი, ცუდად გადამზადებული და კორუფციის მიმართ მიდრეკილი. წყაროს მიხედვით, პოლიციელები ხშირად იკავებენ თავიანთ პოსტებს კლანებთან კავშირების საფუძველზე და მიდრეკილები არიან იყვნენ უფრო ლოიალურები თავიანთი კლანის ან ოჯახის წევრების მიმართ, ვიდრე მთავრობის მიმართ.[1]

ARC-ის აღნიშნულ ანგარიშში ასევე აღნიშნულია გაეროს 2017 წლის სექტემბრის ანგარიში სომალიში ადამიანის უფლებების შესახებ, რომლის მიხედვითაც სომალიში აუცილებელია შესაძლებლობების ზრდა სასამართლოსა და კანონის უზენაესობის კუთხით მომუშავე სპეციალისტებისთვის.[2]

ორგანიზაცია „Human Rights Watch“-მა 2017 წლის მაისში განაცხადა, რომ პოლიცია კვლავ განაგრძობს სომალის ყველაზე მოწყვლადი მოქალაქეების უფლებების დარღვევას. ორგანიზაციისთვის უაღრესად მნიშვნელოვანია სომალიში კომპეტენტური და სანდო პოლიციის ჩამოყალიბება, რომელსაც შესაძლებლობა ექნება უზრუნველყოს ძირითადი უსაფრთხოება და დახმარება, მათ შორის ყველაზე მოწყვლადი მოქალაქეებისთვისაც.[3]

2017 წლის რეკომენდაციებში, გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესმა კომისარმა აღნიშნა, რომ საჭიროა უზრუნველყოფილი იყოს შესაბამისი, დამოუკიდებელი, მიუკერძოებელი და ეფექტიანი საგამოძიებო და სასამართლო საქმის წარმოება სომალიში აფრიკის კავშირის მისიის (AMISOM) და სხვა საერთაშორისო შენაერთების წინააღმდეგ წარდგენილი ბრალდებების მიმართ, დააკავოს დამნაშავეები და დაზარალებულებისთვის უზრუნველყოს ადეკვატური დახმარება და ეფექტიანი დაცვა.[4]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის 2016 წლის პოზიციის ფურცელში სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში დაბრუნების შესახებ, აღნიშნულია, რომ პოლიცია და უსაფრთხოების ძალები ნაკლებად უნარიანები არიან. ხელისუფლება ვერ ინარჩუნებს ეფექტიან კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. კანონის აღმასრულებელი ინსტიტუტები ვერ უზრუნველყოფენ ძალადობის ინციდენტების პრევენციასა და გამოძიებას. მთელ ქვეყანაში არ ფუნქციონირებს სასამართლო სისტემა.[5]

გაერთიანებული სამეფოს მიერ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში უმრავლესობის კლანებისა და უმცირესობის ჯგუფების შესახებ, აღნიშნულია, რომ სტრუქტურული სისუსტე შეინიშნება სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში (მოგადიშუს ჩათვლით) უშიშროების ძალებში, მათ შორის, შეინიშნება უდისციპლინობა, სუსტი მეთაურობა და დაუსჯელობა ადამიანის უფლებების დარღვევებისთვის. ამასთან ერთად, უფუნქციო სასამართლო სისტემა დაკავებისთვის, გამოძიებისთვის და სასჯელისთვის იმ ქმედებაზე, რომელიც უტოლდება დევნას ან სერიოზულ ზიანს, ასევე ფართოდ გავრცელებული კორუფცია სახელმწიფო ინსტიტუტებში ნიშნავს, რომ ზოგადად, უმრავლესობის კლანებისა და უმცირესობის ჯგუფის წევრებს, რომლებიც არიან რისკის ქვეშ, არ აქვთ შესაძლებლობა ჰქონდეთ წვდომა სახელმწიფოს მხრიდან ეფექტიან დაცვაზე. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, კლანისგან დაცვის მიღების მნიშვნელობა შემცირებულია, განსაკუთრებით მოგადიშუში, თუმცა, ამ მხრივ სიტუაცია განსხვავდება კლანებისა და არეალების მიხედვით. წარსულში ნებისმიერი დევნა ან ეფექტიანი დაცვის ნაკლებობა შეიძლება მიანიშნებდეს, რომ ეფექტიანი დაცვა არ იქნება ხელმისაწვდომი მომავალშიც. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, ამ მხრივ მტკიცების ტვირთი ეკისრება პიროვნებას, რომელმაც უნდა აჩვენოს, რომ მისთვის არ არის ხელმისაწვდომი დაცვა.[6]

აღნიშნულ ანგარიშში ასევე მოყვანილია „Bertelsmann Stiftung’s Transformation Index“-ის (BTI) 2016 წლის ანგარიში სომალის შესახებ, რომლის მიხედვითაც სომალიში არ არსებობს უნიტარული სასამართლო სისტემა და ის ეყრდნობა სეკულარული კანონების კომბინაციას, ტრადიციულ სამართალს (xeer) და შარიათის კანონებს. ტრადიციული სამართლის მიხედვით, კლანებში უხუცესები კონფლიქტში არიან  შუამავლები, რომლებიც აწარმოებენ სამშვიდობო მოლაპარაკებებს და თუ საჭიროა თანხმდებიან ფულად კომპენსაციებზე კლანებს შიგნით და კლანებს შორის. ისლამური სამართალი არეგულირებს საოჯახო და პირად თემებს (ქორწინება, განქორწინება, მემკვიდრეობა). უკანასკნელ წლებში ქალაქებში გავლენა მოიპოვა შარიათის კანონებმა, თუმცა, შარიათის სასამართლოები არ არიან თავისუფლები ტომობრივი პოლიტიკისგან და სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე ხშირად გავლენა აქვს კლანებს.[7]

გაერთიანებული სამეფოს აღნიშნულ ანგარიშში ასევე მოცემულია EASO-ის 2016 წლის ანგარიში სომალიში უსაფრთხოების მხრივ არსებული სიტუაციის შესახებ, რომლის მიხედვითაც სასამართლო სისტემა წარმოადგენს სახელმწიფოს კანონმდებლობის, კლანზე დაფუძნებული ჩვეულებითი სამართლისა (xeer) და ისლამური სამართლის ნაზავს. კონფლიქტებისა და დანაშაულების უმრავლესობა ირჩევა კლანზე დაფუძნებული ჩვეულებითი სამართლის (xeer) მიხედვით, რომლის მიხედვითაც მნიშვნელოვანია ფულადი კომპენსაცია (diya). ანგარიშის მიხედვით, მთავარ გამოწვევას წარმოადგენს კვალიფიკაციური კადრების ნაკლებობა და დაგროვილი საქმეების მენეჯმენტი. ალ-შაბააბის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე არ ფუნქციონირებს ფორმალური სასამართლო სისტემა, აღნიშნულ ადგილებში მოქმედებს შარიათის კანონების მკაცრი ინტერპრეტაცია.[8]

გაერთიანებული სამეფოს ამავე ანგარიშში აღნიშნულია ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2017 წლის ანგარიში, რომლის მიხედვითაც სასამართლო სისტემა დამოუკიდებელია მთავრობის საკანონმდებლო და აღმასრულებელი შტოებისგან, თუმცა, ქვეყნის მასშტაბით სასამართლო სისტემა კვლავ უფუნქციოა. ზოგიერთ რეგიონში დაფუძნებულია ადგილობრივი სასამართლოები, რომელიც დამოკიდებულია ადგილობრივ დომინანტურ კლანზე. ზოგ ადგილებში ეფუძნებიან ტრადიციული და ჩვეულებითი სამართლის, შარიათისა და ოფიციალური კანონმდებლობის კომბინაციას. სასამართლო სისტემა განიცდის ზეგავლენას და შეინიშნება კორუფცია, ასევე ზეწოლა კლანებზე დაფუძნებული პოლიტიკის მხრიდან.[9]

რაც შეეხება ქალების მდგომარეობას, სომალიში ქალები ცხოვრობენ პატრიარქალურ სისტემაში, სადაც არსებობს რიგი დისკრიმინაციული სტრუქტურები მათ წინააღმდეგ. კლანისგან დაცვის მიღების ფარგლებში, ქალები ფართოდ არიან დამოკიდებულები მამრობითი სქესის პირებთან არსებულ კონტაქტებზე, რომლებიც წარმოადგენენ მათ ჩვეულებითი სამართლის (xeer) მოლაპარაკებების დროს, რადგან ქალები მოკლებულნი არიან ამ ტიპის მოლაპარაკებებში გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას. ქალები, რომლებიც ცხოვრობენ თავიანთი კლანების გეოგრაფიულ არეალებში, როგორც წესი უზრუნველყოფილნი არიან თავიანთი კლანის მიერ დაცვაზე წვდომით, თუმცა, დაცვის ხარისხი განსხვავდება და დამოკიდებულია ასევე იმაზე, თუ რომელ კლანს მიეკუთვნება პიროვნება. ქალები სუსტი კლანებიდან, რომლებიც ცხოვრობენ ლტოლვილთა ბანაკებში ძირითადად არიან მოწყვლადები და განიცდიან დაცვის ნაკლებობას ძალადობის, მათ შორის სექსუალური ძალადობის შემთხვევებში.[10]

დამატებითი კომენტარი: წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის საერთაშორისო მონაცემთა ბაზებში, ასევე ისეთ ანგარიშებში, რომელსაც პერიოდულად აქვეყნებს გაერთიანებული სამეფო, ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი; EASO; Amnesty International; Human Rights Watch და სხვა საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაციები, წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ ვერ მოიძებნა ინფორმაცია კონკრეტულად სომალეს ტომის წარმომადგენელ პირებს, მათ შორის ქალებს აქვთ თუ არა შესაძლებლობა ისარგებლონ სამართალდამცავებისა და სასამართლოს მხრიდან ეფექტიანი დაცვით. ყველა აღნიშნული წყაროს ანგარიშებში საუბარია ზოგადად ეფექტიანი დაცვის ხელმისაწვდომობაზე და არ არის კონკრეტულად გამოყოფილი სომალეს ტომის წარმომადგენლებისთვის, მათ შორის ქალებისთვის ეფექტიანი დაცვის ხელმისაწვდომობა.

[1] Asylum Research Consultancy (ARC), Situation in South and Central Somalia (including Mogadishu), 25 January 2018, available at:

[accessed 22 May 2018]

[2] Ibid

[3] Ibid

[4] UN Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR), Protection of Civilians: Building the Foundation for Peace, Security and Human Rights in Somalia, December 2017, available at:

[accessed 22 May 2018]

[5] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note Somalia: Majority clans and minority groups in south and central Somalia, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 23 May 2018]

[6]  Ibid

[7] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note Somalia: Majority clans and minority groups in south and central Somalia, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 23 May 2018]

[8] Ibid

[9] Ibid

[10] Lifo: Somalia: kvinnors position i klansystemet, April, 2018, available at:

[accessed 23 May 2018]