ეგვიპტე. სასამართლოსა და სამართალდამცავი სისტემის ეფექტიანობა. ოქტომბერი, 2018

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ეგვიპტის არაბთა რესპუბლიკის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (რომელიც 2017 წელს განვითრებულ მოვლენებს ასახავს) წერს, რომ 2014 წლის კონსტიტუციის კანონპროექტის შედგენაში მთავარი როლი მოსამართლეებმა შეასრულეს, შესაბამისად, ახალმა კონსტიტუციამ მნიშვნელოვნად გაზარდა მათი დამოუკიდებლობის ხარისხი. ცვლილებებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო ბიუჯეტური ცვლილება, რომლის მიხედვითაც თითოულ მსხვილ სასამართლო ერთეულს ექსკლუზიურად მისთვის გამოყოფილი ბიუჯეტი ექნება და ახალი რეგულაცია, რომლის მიხედვითაც უზენაესი საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარე თანამდებობაზე აირჩევა თავად სასამართლო კოლეგიის მიერ.

თუმცა, აღმასრულებელი ხელისუფლება კვლავაც ინარჩუნებს გავლენას სასამართლოებზე, რომლებიც ხშირად მოქმედებდნენ სამთავრობო და სამხედრო ინტერესების შესაბამისად და, რიგ შემთხვევებში, სამართლიან სასამართლოსა და სხვა ძირითად პროცესუალური უფლებების დარღვევასაც არ ერიდებოდნენ მთავრობის პოლიტიკური ოპონენტებს წინააღმდეგ მიმდინარე პროცესებისას. 2017 წლის აპრილში, მოსამართლეთა კლუბის მხრიდან მკაცრი შენიშვნების მიუხედავად, პარლამენტმა მიიღო „კანონი სასამართლო უფლებამოსილებათა შესახებ“, რომელიც ნებას რთავს პრეზიდენტს, ერთპიროვნულად დანიშნოს თანამდებობაზე 4 ძირითადი სასამართლო ორგანოს თავმჯდომარეები. თუ ადრინდელი რეგულაციით, თავმჯდომარეები აირჩეოდნენ პარლამენტის შემადგენლობის უმრავლესობით და პრეზიდენტი მათ თანამდებობაზე დანიშვნას უბრალოდ ფორმალურად ადასტურებდა, ახლა პრეზიდენტი, თითოეული ორგანოს შემთხვევაში, საპარლამენტო უმრავლესობის მიერ შეთავაზებული 3 კანდიდატიდან აირჩევს მისთვის სასურველ ერთს.

2017 წელს ეგვიპტის პარლამენტმა და პრეზიდენტმა მოახდინეს საუდის არაბეთთან ეგვიპტის საზღვაო საზღვრის შესახებ შეთანხმების რატიფიცირება, მიუხედავად ამ საკითხზე მიმდინარე სასამართლო დავისა. ეს ფაქტი აღქმულ იქნა, როგორც მთავრობის მხრიდან სასამართლო ხელისუფლების სრული უგულვებელყოფა. „Freedom House სასამართლო დამოუკიდებლობის მაჩვენებელს 4 ბალიდან 1-ით აფასებს (0 – ყველაზე დაბალი, 4 – ყველაზე მაღალი).

მიუხედავად იმისა, რომ ეგვიპტის კონსტიტუცია უშვებს სამხედრო ტრიბუნალების მეშვეობით საქმის განხილვას მხოლოდ ისეთი შემთხვევების დროს, როცა საქმე ეხება უშუალოდ სამხედრო პირებს ან საკუთრებას, 2014 წლის საპრეზიდენტო დეკრეტის მიხედვით, ყველა „საჯარო და სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი სახელმწიფო საკუთრება“ გადავიდა სამხედრო იურისდიქციაში. შესაბამისად, ათასობით არსით სამოქალაქო დავა გადამისამართდა სამხედრო სასამართლოებში, სადაც წაყენებული ბრალდებები ხშირად ბუნდოვანი ან გაყალბებული იყო, ხოლო მტკიცებულებებთან და სხვა პროცედურულ უფლებებთან მიმართებით სტანდარტები – შეუსაბამო.

გასულ წელს განხორციელებული მასობრივი სასამართლო პროცესების სერიას შედეგად მოჰყვა მძიმე სასჯელები, მათ შორის – სიკვდილით დასჯა ან სამუდამო პატიმრობა, დაფუძვნებული უმნიშვნელო მტკიცებულებებზე. მსაჯვრდებულთა უმრავლესობას ბრალად ედებოდა ორგანიზაცია „მუსლიმთა საძმოს“ წევრობა. თუმცა, თავდაპირველი ვერდიქტების გასაჩივრების შემდეგ, უმეტესწილად ადგილი ჰქონდა საქმის ხელახალი განხილვის, სასჯელის შემცირებისა და სასჯელის გაუქმების შემთხვევებს.

სწორედ ამითაა განპირობებული ამ საკითხთან მიმართებით გასული წლის პირობითი ქულის – 0 ქულის ზრდა 1-მდე (0 – ყველაზე დაბალი, 4 – ყველაზე მაღალი).

რაც შეეხება უშუალოდ სამართალდამცავი სისტემის ეფექტურობას, Freedom House-ის ინფორმაციით, 2017 წლის განმავლობაში არასამთავრობო სექტორმა დააფიქსირა პოლიციის და უსაფრთხოების ძალების წარმომადგენლების მიერ პირთა სავარაუდო კანონგარეშე მკვლელობებისა და იძულებითი გაუჩინარებების ასობით შემთხვევა. პრეზიდენტ სისის მიერ აპრილში გამოცხადებული საგანგებო მდგომარეობა ანიჭებს უსაფრთხოების ძალებს დაკავებისა და დაპატიმრების უფლებას, რაც კიდევ უფრო ზრდის ფიზიკური ძალადობის ჩადენის შესაძლებლობას.

ძალიან მძიმეა პირობები ციხეში; პატიმრები ექვემდებარებიან წამებას, ადგილი აქვს საკნების გადავსებას, ასევე, მძიმეა მდგომარეობა სანიტარული და ჯანდაცვის კუთხით.  2015 წლის ანტიტორერისტული კანონმა შემოგვთავაზა ტერორიზმის ბუნდოვანი განმარტება და მიანიჭა სამართალდამცავებს ფართო უფლებამოსილება და იმუნიტეტი სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულების დროს.

აღნიშნულ საკითხთან მიმართებით სიტუაცია 0 ბალით ფასდება (0 – ყველაზე დაბალი, 4 – ყველაზე მაღალი).[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია Amnesty International ეგვიპტის არაბთა რესპუბლიკის შესახებ 2017-2018 წლების ანგარიშში წერს, რომ ეგვიპტეში ადამიანის უფლებათა კუთხით კრიზისი გრძელდება. ფიქსირდებოდა წამების, არასათანადო მოპყრობისა და იძულებით გაუჩინარების ასობით შემთხვევა, ხოლო ათობით პირი დაექვემდებარა კანონგარეშე მკვლელობას. თვითნებური დაკავებებისა და დაპატიმრებების შემთხვევები, მთავრობის კრიტიკოსთა უმეტესწილად უსამართლო სასამართლო პროცესები და ჟურნალისტებისა და უფლებადამცველების დაკავება იყო რუტინული ხასიათის.

უსაფრთხოების ძალების წარმომადგენლები აგრძელებდნენ ასობით ადამიანის დაპატიმრებას „მუსლიმთა საძმოს“ წევრობის ან სავარაუდო წევრობის ბრალდებით. შესაბამისი სამთავრობო ორგანოები იყენებდნენ წინასწარი პატიმრობის ხანგრძლივ პერიოდებს, ხშირად – ორ წელზე მეტი ვადით, რათა დაესაჯათ პოლიტიკური დისიდენტები. მაგალითად, 2017 წლის ოქტომბერში მოსამართლემ განაახლა უფლებადამცველი – ჰიშამ გააფარის წინასწარი პატიმრობის ვადა, მიუხედავად იმ ფაქტისა, რომ ის 2 წელზე მეტი ხნის  განმავლობაში უკვე იმყოფებოდა საპატიმროში. ეგვიპტის კანონმდებლობის მიხედვით, წინასწარი დაკავების მაქსიმალური ვადა 2 წელია.[2]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch ეგვიპტის არაბთა რესპუბლიკის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ აპრილში, 2 მოსამართლის – ჰუშამ რაუფის და ასსამ აბდი ალ-გაბერის მიმართ გამოყენებულ იქნა დისციპლინური სამართალწარმოება, მათ მიერ წამების აკრძალვის შესახებ კანონის მხარდაჭერისა და ადვოკატირების გამო. შედეგად, მოსამართლეები იმყოფებიან თანამდებობიდან გათავისუფლების რისკის წინაშე, ბრალდების ფორმულირება შემდეგნაირია – „პოლიტიკაში ჩართულობა“.[3]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Egypt, 16 February 2018, available at:

[accessed 16 October 2018]

[2] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Egypt, 22 February 2018, available at:

[accessed 17 October 2018]

[3] Human Rights Watch, World Report 2018 – Egypt, 18 January 2018, available at:

[accessed 17 October 2018]

ყაზახეთი. სამართლიან სასამართლოზე ხელმისაწვდომობა. სექტემბერი, 2018

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2018 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში ყაზახეთის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში სასამართლო შტო იმყოფება აღმასრულებელი ხელისუფლების პირდაპირი დაქვემდებარების ქვეშ. პრეზიდენტი, უზენაესი იურიდიული საბჭოს რეკომენდაციის საფუძველზე, წარადგენს ან პირდაპირი წესით ნიშნავს მოსამართლეებს, ხოლო თავად საბჭოს ყველა წევრი კი, უშუალოდ პრეზიდენტის მიერ ინიშნება. მოსამართლეები ხშირად ექცევიან პოლიტიკური გავლენის ქვეშ, ამას გარდა, კორუფცია საკმაოდ დიდი პრობლემაა მთლიანი სასამართლო სისტემის მასშტაბით.[1]

„Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში „Nations in Transit“ წერს, რომ ყოვლისმომცველი კორუფცია და მმართველი ელიტის კონტროლი მოსამართლეებზე არის მიზეზი იმისა, რომ სასამართლო სისტემის მიმართ არსებობს ძალიან დაბალი საჯარო მოლოდინი და ნდობა მოქალაქეების მხრიდან.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ყაზახეთის რესპუბლიკაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ ქვეყანაში არ არსებობს დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლო. ის მკაცრადაა შეზღუდული აღმასრულებელი ხელისუფლების მიერ. ამას გარდა, პროკურორებს გააჩნიათ კვაზი-იურიდიული ფუნქციები და აქვთ უფლებამოსილება, შეაჩერონ სასამართლო გადაწყვეტილებები.

კორუფცია აშკარაა სასამართლო სისტემის აბსოლუტურად ყველა საფეხურზე. მიუხედავად იმისა, რომ მოსამართლეები ერთ-ერთი ყველაზე მაღალანაზღაურებადი საჯარო მოხელეები არიან, მათ მიმართ ხშირად ისმოდა ბრალდებები იმის შესახებ, რომ ბევრ სამოქალაქო თუ სისხლის სამართლის საქმეში, იღებდნენ ქრთამს მხარისთვის მისაღები სასამართლო გადაწყვეტილების გამოტანის სანაცვლოდ. მოსამართლის თანამდებობაზე დანიშვნის დროს ადგილი აქვს კორუფციას და მოსამართლედ დანიშვნისთვის, ხშირად საჭირო იყო რამდენიმე საჯარო მოხელის მოსყიდვა.

ბიზნეს სუბიექტები თავს იკავებდნენ სასამართლოში სარჩელის შეტანისგან, გამომდინარე იქიდან, რომ უცხოურ კერძო კომპანიებს, ისტორიულად, ადგილობრივი სასამართლო სისტემის ფარგლებში, აქვთ საქმის მოგების მინიმალური შანსი, როდესაც ისინი უპირისპირდებიან სამთავრობო რეგულაციებს. შესაბამისად, სასამართლო გადაწყვეტილებები მიიჩნევა, როგორც პოლიტიკური ჩარევისა და გავლენის სუბიექტი, სასამართლო სისტემის პოლიტიკაზე დაქვემდებარებიდან გამომდინარე.

რაც შეეხება პროცედურულ ნაწილს, მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, ყველა ბრალდებულის მიმართ არსებობს უდანაშაულობის პრეზუმცია. როგორც წესი, საქმის განხილვები არის საჯარო, გარდა რამდენიმე გამონაკლისისა.

ასევე, განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულებს განიხილავს 10 ნაფიცი მსაჯულისგან შემდგარი ჯგუფი. მათ მიმართ, აქტივისტების მხრიდან ხშირად ისმოდა ბრალდებები იმის შესახებ, რომ ისინი მიკერძოებულნი იყვნენ ბრალდების მხარის პოზიციისადმი, გამომდინარე მოსამართლეების და პროკურორების მხრიდან მათზე განხორციელებული ზეწოლისა.

დამკვირვებლების ინფორმაციით, ნაფიც მსაჯულთა შერჩევის პროცესი იყო არათანმიმდევრული და ადგილი ჰქონდა მათ მიმართ მოსამართლეების მხრიდან ზეწოლას. მოსამართლეები, ასევე, იყენებდნენ უფლებას, დაეთხოვათ ნაფიც მსაჯულთა შემადგენლობა მათი მხრიდან ბრძანებისადმი დაუმორჩილებლობისთვის. აღსანიშნავია, რომ ასეთი შემთხვევების დროს, კანონი არ აწესებს მოსამართლის პასუხისმგებლობის საკითხს.

მიუხედავად იმისა, რომ სახელმწიფო ვალდებულია, იმ შემთხვევაში, როდესაც პირი არის არასრულწლოვანი, ქმედუუნარო, არ საუბრობს ადგილობრივ ენაზე ან ემუქრება 10 ან მეტი წლით თავისუფლების აღკვეთა, უზრუნველყოს აღნიშნული პირის ადვოკატის მეშვეობით სასამართლოში წარმომადგენლობა, სისხლის სამართლის საქმეთა დაახლოებით 50 პროცენტის მიმდინარეობისას, ეს უფლება არ იყო გარანტირებული. უმეტეს წილად, ამის მიზეზი იყო ის, რომ შესაბამისმა სამთავრობო უწყებებმა ადვოკატებს დროულად არ გადაუხადეს ანაზღაურება.

ადგილობრივი და საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციები წერდნენ სასამართლო პროცესის მიმდინარეობისას არსებული უამრავი პრობლემის შესახებ. მათ შორის, საპროცესო მოქმედებებზე წვდომის შეუძლებლობის; ბრალდების მხარის ხელში არსებულ მტკიცებულებებზე წვდომის შეუძლებლობის; ხშირი პროცედურული დარღვევებისა და მოსამართლეების მხრიდან წამებით მოპოვებული აღიარებების შემთხვევების გამოუძიებლობის ან არასათანადოდ გამოძიების შესახებ.[3]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Kazakhstan, 1 August 2018, available at:

[accessed 21 September 2018]

[2] Freedom House, Nations in Transit 2018 – Kazakhstan, 11 April 2018, available at:

 [accessed 21 September 2018]

[3] US Department of State – “Annual report on human rights in 2017 – Kazakhstan”, available at

[accessed 21 September 2018]

სომალი. სამართალდამცავი ორგანოები და სასამართლო. ივნისი, 2018

საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაცია ARC-ის („Asylum Research Consultancy“) 2018 წლის ანგარიშში სომალის შესახებ მითითებულია ავსტრალიის საგარეო ურთიერთობებისა და ვაჭრობის სამინისტროს (DFAT) 2017 წლის ინფორმაცია სომალის შესახებ, რომლის მიხედვითაც, პრაქტიკაში სომალიში არსებულ სიტუაციას უსაფრთხოებისა და სამართლის კუთხით, არ შეუძლია უზრუნველყოს ეფექტიანი დაცვა საზოგადოების უმრავლესობისთვის და ზოგ შემთხვევაში ისეთი აქტორები, როგორიცაა სომალის ეროვნული არმია (SNA) და პოლიცია არღვევენ ადამიანის უფლებებს. ხელისუფლებას არ აქვს საკმარისი კონტროლი უსაფრთხოების ძალებზე და სომალიში ფართოდაა გავრცელებული დაუსჯელობა და კორუფცია. დასაცავად, კლანების უმრავლესობა იყენებს თავიანთ მილიციასა და სხვა კლანებთან ალიანსებს. DFAT-ის ინფორმაციით, შეიარაღებული ძალები და პოლიცია (ეროვნული და რეგიონული) სომალიში ძირითადად არის არაეფექტიანი, ცუდად გადამზადებული და კორუფციის მიმართ მიდრეკილი. წყაროს მიხედვით, პოლიციელები ხშირად იკავებენ თავიანთ პოსტებს კლანებთან კავშირების საფუძველზე და მიდრეკილები არიან იყვნენ უფრო ლოიალურები თავიანთი კლანის ან ოჯახის წევრების მიმართ, ვიდრე მთავრობის მიმართ.[1]

ARC-ის აღნიშნულ ანგარიშში ასევე აღნიშნულია გაეროს 2017 წლის სექტემბრის ანგარიში სომალიში ადამიანის უფლებების შესახებ, რომლის მიხედვითაც სომალიში აუცილებელია შესაძლებლობების ზრდა სასამართლოსა და კანონის უზენაესობის კუთხით მომუშავე სპეციალისტებისთვის.[2]

ორგანიზაცია „Human Rights Watch“-მა 2017 წლის მაისში განაცხადა, რომ პოლიცია კვლავ განაგრძობს სომალის ყველაზე მოწყვლადი მოქალაქეების უფლებების დარღვევას. ორგანიზაციისთვის უაღრესად მნიშვნელოვანია სომალიში კომპეტენტური და სანდო პოლიციის ჩამოყალიბება, რომელსაც შესაძლებლობა ექნება უზრუნველყოს ძირითადი უსაფრთხოება და დახმარება, მათ შორის ყველაზე მოწყვლადი მოქალაქეებისთვისაც.[3]

2017 წლის რეკომენდაციებში, გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესმა კომისარმა აღნიშნა, რომ საჭიროა უზრუნველყოფილი იყოს შესაბამისი, დამოუკიდებელი, მიუკერძოებელი და ეფექტიანი საგამოძიებო და სასამართლო საქმის წარმოება სომალიში აფრიკის კავშირის მისიის (AMISOM) და სხვა საერთაშორისო შენაერთების წინააღმდეგ წარდგენილი ბრალდებების მიმართ, დააკავოს დამნაშავეები და დაზარალებულებისთვის უზრუნველყოს ადეკვატური დახმარება და ეფექტიანი დაცვა.[4]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის 2016 წლის პოზიციის ფურცელში სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში დაბრუნების შესახებ, აღნიშნულია, რომ პოლიცია და უსაფრთხოების ძალები ნაკლებად უნარიანები არიან. ხელისუფლება ვერ ინარჩუნებს ეფექტიან კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. კანონის აღმასრულებელი ინსტიტუტები ვერ უზრუნველყოფენ ძალადობის ინციდენტების პრევენციასა და გამოძიებას. მთელ ქვეყანაში არ ფუნქციონირებს სასამართლო სისტემა.[5]

გაერთიანებული სამეფოს მიერ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში უმრავლესობის კლანებისა და უმცირესობის ჯგუფების შესახებ, აღნიშნულია, რომ სტრუქტურული სისუსტე შეინიშნება სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში (მოგადიშუს ჩათვლით) უშიშროების ძალებში, მათ შორის, შეინიშნება უდისციპლინობა, სუსტი მეთაურობა და დაუსჯელობა ადამიანის უფლებების დარღვევებისთვის. ამასთან ერთად, უფუნქციო სასამართლო სისტემა დაკავებისთვის, გამოძიებისთვის და სასჯელისთვის იმ ქმედებაზე, რომელიც უტოლდება დევნას ან სერიოზულ ზიანს, ასევე ფართოდ გავრცელებული კორუფცია სახელმწიფო ინსტიტუტებში ნიშნავს, რომ ზოგადად, უმრავლესობის კლანებისა და უმცირესობის ჯგუფის წევრებს, რომლებიც არიან რისკის ქვეშ, არ აქვთ შესაძლებლობა ჰქონდეთ წვდომა სახელმწიფოს მხრიდან ეფექტიან დაცვაზე. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, კლანისგან დაცვის მიღების მნიშვნელობა შემცირებულია, განსაკუთრებით მოგადიშუში, თუმცა, ამ მხრივ სიტუაცია განსხვავდება კლანებისა და არეალების მიხედვით. წარსულში ნებისმიერი დევნა ან ეფექტიანი დაცვის ნაკლებობა შეიძლება მიანიშნებდეს, რომ ეფექტიანი დაცვა არ იქნება ხელმისაწვდომი მომავალშიც. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, ამ მხრივ მტკიცების ტვირთი ეკისრება პიროვნებას, რომელმაც უნდა აჩვენოს, რომ მისთვის არ არის ხელმისაწვდომი დაცვა.[6]

აღნიშნულ ანგარიშში ასევე მოყვანილია „Bertelsmann Stiftung’s Transformation Index“-ის (BTI) 2016 წლის ანგარიში სომალის შესახებ, რომლის მიხედვითაც სომალიში არ არსებობს უნიტარული სასამართლო სისტემა და ის ეყრდნობა სეკულარული კანონების კომბინაციას, ტრადიციულ სამართალს (xeer) და შარიათის კანონებს. ტრადიციული სამართლის მიხედვით, კლანებში უხუცესები კონფლიქტში არიან  შუამავლები, რომლებიც აწარმოებენ სამშვიდობო მოლაპარაკებებს და თუ საჭიროა თანხმდებიან ფულად კომპენსაციებზე კლანებს შიგნით და კლანებს შორის. ისლამური სამართალი არეგულირებს საოჯახო და პირად თემებს (ქორწინება, განქორწინება, მემკვიდრეობა). უკანასკნელ წლებში ქალაქებში გავლენა მოიპოვა შარიათის კანონებმა, თუმცა, შარიათის სასამართლოები არ არიან თავისუფლები ტომობრივი პოლიტიკისგან და სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე ხშირად გავლენა აქვს კლანებს.[7]

გაერთიანებული სამეფოს აღნიშნულ ანგარიშში ასევე მოცემულია EASO-ის 2016 წლის ანგარიში სომალიში უსაფრთხოების მხრივ არსებული სიტუაციის შესახებ, რომლის მიხედვითაც სასამართლო სისტემა წარმოადგენს სახელმწიფოს კანონმდებლობის, კლანზე დაფუძნებული ჩვეულებითი სამართლისა (xeer) და ისლამური სამართლის ნაზავს. კონფლიქტებისა და დანაშაულების უმრავლესობა ირჩევა კლანზე დაფუძნებული ჩვეულებითი სამართლის (xeer) მიხედვით, რომლის მიხედვითაც მნიშვნელოვანია ფულადი კომპენსაცია (diya). ანგარიშის მიხედვით, მთავარ გამოწვევას წარმოადგენს კვალიფიკაციური კადრების ნაკლებობა და დაგროვილი საქმეების მენეჯმენტი. ალ-შაბააბის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე არ ფუნქციონირებს ფორმალური სასამართლო სისტემა, აღნიშნულ ადგილებში მოქმედებს შარიათის კანონების მკაცრი ინტერპრეტაცია.[8]

გაერთიანებული სამეფოს ამავე ანგარიშში აღნიშნულია ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2017 წლის ანგარიში, რომლის მიხედვითაც სასამართლო სისტემა დამოუკიდებელია მთავრობის საკანონმდებლო და აღმასრულებელი შტოებისგან, თუმცა, ქვეყნის მასშტაბით სასამართლო სისტემა კვლავ უფუნქციოა. ზოგიერთ რეგიონში დაფუძნებულია ადგილობრივი სასამართლოები, რომელიც დამოკიდებულია ადგილობრივ დომინანტურ კლანზე. ზოგ ადგილებში ეფუძნებიან ტრადიციული და ჩვეულებითი სამართლის, შარიათისა და ოფიციალური კანონმდებლობის კომბინაციას. სასამართლო სისტემა განიცდის ზეგავლენას და შეინიშნება კორუფცია, ასევე ზეწოლა კლანებზე დაფუძნებული პოლიტიკის მხრიდან.[9]

რაც შეეხება ქალების მდგომარეობას, სომალიში ქალები ცხოვრობენ პატრიარქალურ სისტემაში, სადაც არსებობს რიგი დისკრიმინაციული სტრუქტურები მათ წინააღმდეგ. კლანისგან დაცვის მიღების ფარგლებში, ქალები ფართოდ არიან დამოკიდებულები მამრობითი სქესის პირებთან არსებულ კონტაქტებზე, რომლებიც წარმოადგენენ მათ ჩვეულებითი სამართლის (xeer) მოლაპარაკებების დროს, რადგან ქალები მოკლებულნი არიან ამ ტიპის მოლაპარაკებებში გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას. ქალები, რომლებიც ცხოვრობენ თავიანთი კლანების გეოგრაფიულ არეალებში, როგორც წესი უზრუნველყოფილნი არიან თავიანთი კლანის მიერ დაცვაზე წვდომით, თუმცა, დაცვის ხარისხი განსხვავდება და დამოკიდებულია ასევე იმაზე, თუ რომელ კლანს მიეკუთვნება პიროვნება. ქალები სუსტი კლანებიდან, რომლებიც ცხოვრობენ ლტოლვილთა ბანაკებში ძირითადად არიან მოწყვლადები და განიცდიან დაცვის ნაკლებობას ძალადობის, მათ შორის სექსუალური ძალადობის შემთხვევებში.[10]

დამატებითი კომენტარი: წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის საერთაშორისო მონაცემთა ბაზებში, ასევე ისეთ ანგარიშებში, რომელსაც პერიოდულად აქვეყნებს გაერთიანებული სამეფო, ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი; EASO; Amnesty International; Human Rights Watch და სხვა საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაციები, წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ ვერ მოიძებნა ინფორმაცია კონკრეტულად სომალეს ტომის წარმომადგენელ პირებს, მათ შორის ქალებს აქვთ თუ არა შესაძლებლობა ისარგებლონ სამართალდამცავებისა და სასამართლოს მხრიდან ეფექტიანი დაცვით. ყველა აღნიშნული წყაროს ანგარიშებში საუბარია ზოგადად ეფექტიანი დაცვის ხელმისაწვდომობაზე და არ არის კონკრეტულად გამოყოფილი სომალეს ტომის წარმომადგენლებისთვის, მათ შორის ქალებისთვის ეფექტიანი დაცვის ხელმისაწვდომობა.

[1] Asylum Research Consultancy (ARC), Situation in South and Central Somalia (including Mogadishu), 25 January 2018, available at:

[accessed 22 May 2018]

[2] Ibid

[3] Ibid

[4] UN Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR), Protection of Civilians: Building the Foundation for Peace, Security and Human Rights in Somalia, December 2017, available at:

[accessed 22 May 2018]

[5] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note Somalia: Majority clans and minority groups in south and central Somalia, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 23 May 2018]

[6]  Ibid

[7] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note Somalia: Majority clans and minority groups in south and central Somalia, June 2017, v 2.0, available at:

[accessed 23 May 2018]

[8] Ibid

[9] Ibid

[10] Lifo: Somalia: kvinnors position i klansystemet, April, 2018, available at:

[accessed 23 May 2018]

ირანი – სამართალდამცავი ორგანოები და კანონის უზენაესობა – მარტი, 2017

ავსტრიის წითელი ჯვრის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრის 2015 წლის ივლისში გამოქვეყნებული ანგარიშის თანახმად, ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში სხვადასხვა სააგენტოს შორისაა გადანაწილებული კანონის აღსრულებისა და წესრიგის დაცვის პასუხისმგებლობა. უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი ორგანოებია: დაზვერვის სამინისტრო, ირანის რევოლუციის გუშაგთა კორპუსი, ბასიჯი და კანონის აღმასრულებელი ძალები (სარეიდო პოლიცია, რეგულარული პოლიცია და ჟანდარმერია). დამატებით, კულტურისა და ისლამური წესების სამინისტრო ახდენს მედიისა და საკომუნიკაციო ატივობების მონიტორინგს.

კანონის აღმასრულებელი ძალები (ირანის ეროვნული საპოლიციო ძალები LEF) 1992 წელს შეიქმნა და თავის თავში გააერთიანა პოლიცია, ჟანდარმერია, რევოლუციის კომიტეტი და სასაზღვრო პოლიცია. ძველი ინსტიტუციების უმეტესობა ამჟამადაც წარმოდგენილია ძალების შიდა სტრუქტურაში და თანამშრომლები თავს კვლავაც ძველი კუთვნილებით აღიქვამენ. რევოლუციის კომიტეტი სრულად გამქრალია.

ირანის ეროვნული საპოლიციო ძალები მოიცავს – საზღვრის კონტროლს; დანაშაულთან ბრძოლას; პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტაციის შემოწმებას; ინტერპოლთან თანამშრომლობას დამნაშავეების დაკავებისა და ექსტრადირების კუთხით; ტერორიზმთან ბრძოლას და პრევენციას; ნაკროდანაშაულთან ბრძოლას, ადამიანებისა და იარაღის ტრეფიკინგის წინააღმდეგ ბრძოლას; და ასევე, საჯარო უსაფრთხოების, მშვიდობისა და საგზაო მოძრაობის კონტროლს. საპოლიციო ძალები მოიცავს შემდეგ დანაყოფებს: საჰაერო პოლიცია, ანტი-ნარკოტიკული პოლიცია, სასაზღვრო პოლიცია, კიბერდანაშაულთან ბრძოლის პოლიცია, კრიმინალური სადაზვერვო საგამოძიებო პოლიცია, საგანგებო საპოლიციო ცენტრი, სადაზრვერვო და საჯარო უსაფრთხოების პოლიცია, საერთაშორისო ურთოერთობების და ინტერპოლის დეპარტამენტი, პრევენციის განყოფილება დასაგზაო მოძრაობის კონტროლის პოლიცია.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი მსოფლიოში ადამიანის უფლებების დაცვის უკანასკნელ ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ უსაფრთხოების ძალები არ იყვნენ სრულყოფილად ეფექტურები დანაშაულთან ბრძოლაში და კორუფცია და დაუსჯელობა დარჩა პრობლემად. ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფები ხშირად ადანაშაულებდნენ რეგულარულ და ნახევრად სამხედრო უსაფრთხოების ძალებს, როგორიცაა მაგალითად ბასიჯი, ადამიანის უფლებების დარღვევაში, მათ შორის საჯარო დემონსტრაციებში მონაწილეების წინააღმდეგ ძალადობაში. არ ყოფილა გამჭვირვალე მექანიზმი უსაფრთხოების ძალების მხრიდან ძადენილი დანაშაულების გამოძიებისთვის და ძალიან მცირე იყო მთავრობის მიერ დისციპლინური სანქციების გამოყენების ფაქტები.[2]

დიდი ბრიტანეთის საშიანო საქმეთა ოფისის მიერ 2016 წლის ივლისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერია, რომ ეფექტური დაცვის მიღების შესაძლებლობა, როდესაც საუბარია არასახელმწიფო აქტორებისგან დაცვის აუცილებლობაზე, მცირდება უსაფრთხოების ძალების არაეფექტურობის, კორუფციისა და არასამართლიანი სასამართლოების გამო.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი მსოფლიოში ადამიანის უფლებების დაცვის უკანასკნელ ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუცია ადგენს სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებელ ძალას, რომელიც თავისუფალია ყველანაირი სახის არაჯანსაღი ურთიერთობისა და კავშირებისგან. ანგარიშში ნათქვამია, რომ სასამართლო სისტემა იყო პოლიტიკური გავლენის ობიექტი და მოსამართლეების დანიშვნა მოხდა რელიგიური კრიტერიუმებით. უზენაესი ლიდერი ნიშნავს სასამართლო ხელისუფლების მეთაურს. სასამართლო ხელისუფლების მეთაური, უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეები და გენერალური პროკურორი არიან სასულიერო პირები. საერთაშორისო დამკვირვებლები აკრიტიკებენ ქვეყნის სასამართლო სისტემასა და მოსამართლეებს დამოუკიდებლობის დაბალი ხარისხის გამო და აცხადებენ, რომ სასამართლო პროცესებზე ხდება სამართლიანობის საერთაშორისო სტანდარტების უგულებელყოფა. ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ მოქალაქეებს მცირე შესაძლებლობა ჰქონდათ, ეჩივლათ მთავრობისთვის და ამასთან არ ჰქონდათ შესაძლებლობა, შიგა სასამართლოებში სარჩელი შეეტანათ მთავრობის წინააღმდეგ სამოქალაქო და ადამიანის უფლებების დაღვევის გამო.[4]

„Freedom House“ 2016 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ სასამართლო სისტემა გამოიყენება კრიტიკული აზრის მქონე ხალხის და ოპოზიციის წევრების გასაჩუმებლად. სასამართლო სისტემის ხელმძღვანელი ინიშნება ხუთი წლის ვადით უზენაესი ლიდერის მიერ. ამჟამინდელი ხელმძღვანელის აიათოლა სადეგ ლარიჯანის მმართველობისას, სასამართლო ხელისუფლებაზე უსაფრთხოების სამსახურების კონტროლი მნიშვნელოვნად გაიზარდა და ადამიანის უფლებათა ადვოკატებისა და პოლიტიკური აქტივისტების მიმართ ადგილი ჰქონდა უსამართლო სასამართლო პროცესებს. უსაფრთხოების ძალებს იშვიათად ეკისრებათ პასუხისმგებლობა ადამიანის უფლებების დარღვევებისთვის.[5]

„Human Rights Watch“ 2017 წლის ანგარიშში ირანის ისლამური რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ირანის სასამართლოებს, განსაკუთრებით კი რევოლუციის სასამართლოებს, რეგულარულად აქვთ ჩავარდნა სამართლიანი სასამართლო პროცესების გამართვის მხრივ და სავარაუდოდ, იყენებენ ისეთ აღიარებით ჩვენებებს, რომლებიც მოპოვებულია წამების გამოყენებით. ირანის კანონმდებლობით, მოპასუხეს ეზღუდება ადვოკატზე წვდომა, განსაკუთრებით ძიების მიმდინარეობის დროს.[6]

[1] Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation (ACCORD), Iran: Political Opposition Groups, Security Forces, Selected Human Rights Issues, Rule of Law: COI Compilation, July 2015, available at:

[accessed 22 March 2017]

[2] United States Department of State, 2015 Country Reports on Human Rights Practices – Iran, 13 April 2016, available at:

[accessed 22 March 2017]

[3] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Iran: Background Information, including actors of protection and internal relocation, July 2016, Version 3.0, available at:

[accessed 22 March 2017]

[4] United States Department of State, 2015 Country Reports on Human Rights Practices – Iran, 13 April 2016, available at:

[accessed 22 March 2017]

[5] Freedom House, Freedom in the World 2016 – Iran, 7 March 2016, available at:

[accessed 22 March 2017]

[6] Human Rights Watch, World Report 2017 – Iran, 12 January 2017, available at:

[accessed 22 March 2017]

ნეპალი – სამართლიანი სასამართლო და კანონის უზენაესობა – იანვარი, 2017

2016 წელს, „Freedom House“-ის მიერ გამოქვეყნებული მონაცემებით, რომელიც ეხება მსოფლიოში თავისუფლების შეფასებას, ნეპალში თავისუფლების მაჩვენებელი შეფასებულია როგორც ნაწილობრივ თავისუფალი. პოლიტიკური უფლებები ფასდება 3 ქულით, სამოქალაქო თავისუფლების ხარისხი 3 ქულით და თავისუფლების ხარისხი 3.5 ქულით (1 არის ყველაზე კარგი მაჩვენებელი).[1]

ნეპალში, სამოქალაქო საზოგადოებამ ბოლო 25 წლის განმავლობაში მოიპოვა სიძლიერე და ქვეყანაში შექმნილი ხელსაყრელი გარემოს გამო, რომელსაც წინ უძღვოდა, 1990 წელს არსებული, მრავალპარტიული დემოკრატია, სწრაფად გაიზარდა სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების (CSOs)  რიცხვი.

ნეპალის ადამიანის უფლებათა დაცვისადმი ვალდებულება ასახულია პოლიტიკის დოკუმენტებში, რომელიც არა ერთხელ უსვამს ხაზს განზრახვას იმის შესახებ, რომ ნეპალელ ხალხს ჰქონდეს ღია და თავისუფალი გარემო, სადაც ისარგებლებენ საკუთარი უფლებებით, მათ შორის შეკრების, ასოციაციის, ინფორმაციისა და გამოხატვის თავისუფლებით, თუმცა სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები ხშირად აკრიტიკებენ არსებულ სამართლებრივ ჩარჩოს, წინა სამეფო რეჟიმის მაკონტროლებელი მემკვიდრეობის გატარების გამო.

ნეპალის სამართლებრივი ჩარჩო მიყვება საერთო სამართლის ტრადიციას. ქვეყნის კონსტიტუცია ძალაში შევიდა 2015 წლის 20 სექტემბერს. შესაბამის კონსტიტუციური დებულებები მოიცავს შემდეგს:

ნეპალის კონსტიტუციის მე-3 ნაწილის, მე-17 მუხლი სამოქალაქო საზოგადოებისათვის  ხელსაყრელი გარემოს შესაქმნელად უზრუნველყოფს მთელ რიგ თავისუფლებას. მუხლში 17(1) ნათქვამია, რომ „კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, არც ერთ ადამიანს არ უნდა ჩამოერთვას მისი პირადი თავისუფლება“. მუხლი 17(2)-ის მიხედვით თითოეულ მოქალაქეს აქვს შემდეგი სახის თავისუფლება:

  • აზრისა და გამოხატვის თავისუფლება;
  • შეუიარაღებელი და მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლება;
  • პოლიტიკური პარტიების შექმნის თავისუფლება;
  • გაერთიანებებისა და ასოციაციების შექმნის თავისუფლება;
  • ნეპალის ნებისმიერ ნაწილში გადაადგილებისა და ცხოვრების თავისუფლება;
  • ნეპალის ნებისმიერ ნაწილში საქმიანობის, დასაქმების, მრეწველობის, ვაჭრობისა და ბიზნესის ჩამოყალიბებისა და წარმოების თავისუფლება.

ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2014 წლის ანგარიშში ადამიანის უფლებათა დაცვის შესახებ ნეპალში, აღნიშნულია, რომ კანონი ითვალისწინებს დამოუკიდებელი სასამართლოს არსებობას, თუმცა სასამართლო კვლავ რჩება მოწყვლადი ისეთი საკითხების მიმართ როგორებიცაა პოლიტიკური ზეწოლა, მექრთამეობა და დაშინება. უზანეასი სასამართლო უფლებამოსილია გადახედოს კანონების კონსტიტუციურობის საკითხს. მიუხედავად იმისა, რომ რაიონულმა და სააპელაციო სასამართლომ უმეტეს შემთხვევაში გამოავლინა დამოუკიდებლობა და მიუკერძოებლობა, ისინი მაინც რჩებიან პოლიტიკური წნეხის ქვეშ. 27 მაისს, მთავრობამ დანიშნა უზენაესი სასამართლოს რვა მოსამართლე, რომლებიც ადრე შემჩნეულნი იყვნენ კორუფციულ საქმიანობაში. დანიშვნამდე, უზენაესი სასამართლოს სამმა შტომ გასცა განკარგულება, რომ დაწყებულიყო დისციპლინარული დევნა ერთ-ერთი დანიშნული მოსამართლის წინააღმდეგ, იმ გამამრთლებელი ვერდიქტის გამო, რომელიც მან ერთ-ერთ საქმეში გამოიტანა. მიუხედავად ამისა, ჯერ კიდევ არ დაწყებულა არანაირი მოკვლევა ამ მოსამართლეების კორუფციულ საქმიანობასთან დაკავშირებით. ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ ხელისუფლება ხშირ შემთხვევაში არ იცავს და არ ასრულებს სასამართლოს ბრძანებებს, მათ შორის, არც უზენაესი სასამართლოს გამოტანილ ვერდიქტებს, განსაკუთრებით ეს ეხება ისეთ შემთხვევებს, რომლებიც დაკავშირებულია კონფლიქტური პერიოდის საქმეეთან[2].

„Freedom House“-ის 2016 ანგარიშში ნეპალის შესახებ, კანონის უზენაესობას მინიჭებული აქვს 16-დან 5 ქულა. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ მიუხედავად 2015 წლის კონსტიტუციისა, რომელიც უზრუნველყოს სასამართლო დამოუკიდებლობას, სასამართლოები კვლავ ჩართულნი არიან კორუფციულ საქმიანობაში და ბევრ ნეპალელს შეზღუდული აქვს მართლმსაჯულებაზე წვდომის უფლება. ანგარიშში ასევე ვკითხულობთ, რომ გასაჩივრების პროცესის გაჭიანურებისა და გადაწყვეტილების მიღების პროცესის ნელი ტემპის გამო, ეჭვმიტანილები ხშირ შემთხვევაში, წინასწარი დაკავების საკანში რჩებიან იმაზე დიდი ხნით, ვიდრე ბრალის დამტკიცების შემთხვევაში შეიძლება მიესაჯოთ[3].

[1] Freedom House, Freedom in the World 2016, Nepal, available at: https://freedomhouse.org/report/freedom-world/freedom-world-2016 [accessed 17 January 2017]

[2] United States Department of State, 2014 Country Reports on Human Rights Practices – Nepal, 25 June 2015, available at:

[accessed 17 January 2017]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2016, Nepal, available at: https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2016/nepal [accessed 17 January 2017]