ირანი. სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდება. ნოემბერი, 2018

კანადის იმიგრაციის და ლტოლვილთა საკითხების საბჭო ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში სავალდებულო სამხედრო სამსახურის შესახებ 2014 წლის სპეციალურ ანგარიშში წერს, რომ ქვეყანაში სამხედრო სამსახური სავალდებულოა 18-დან 40 წლამდე ასაკის მამაკაცებისთვის. წყაროები მიუთითებენ, რომ სამხედრო სამსახურის ვადა განისაზღვრება 18-დან 24 თვემდე და განსხვავდება გეოგრაფიული ლოკაციების მიხედვით. მედია საშუალება BBC-ის ინფორმაციით, ირანის შეიარაღებული ძალების შტაბის ადამიანური რესურსების დეპარტამენტის ხელმძღვანელის მოადგილემ – გენერალმა მუსა კამალიმ განაცხადა, რომ „სავალდებულო სამხედრო სამსახურის ხანგრძლივობა შეადგენს 18 თვეს საომარ და უსაფრთოების კუთხით არასტაბილურ რეგიონებში, 19 თვეს ცუდი ამინდისა და არასათანადო პირობების მქონე რეგიონებში, 21 თვეს სხვა ლოკაციებზე, ხოლო 24 თვეს – სამთავრობო ოფისებში“.

სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან პირი გამოირიცხება, თუ:

  1. ის არის ოჯახში ერთადერთი ვაჟი და მისი მამა არის 65 წელს გადაცილებული;
  2. ის არის მშობლის, არასრულწლოვნის, ავადმყოფი ბებია-ბაბუის ან ავადმყოფი დედ-მამიშვილის ერთადერთი მეურვე;
  3. თუ მან თავი გამოიჩინა „განსაკუთრებული მეცნიერული მიღწევებით“

ამას გარდა, არსებობს გამორიცხვა სამედიცინო ჩვენების საფუძელზე, რომლის მიხედვითაც, პირები, რომლებიც ფიზიკური თუ გონებრივი დაავადების ან კონდიციის გამო ვერ იმსახურებენ სამხედრო ძალებში, დროებით ან მუდმივად გამორიცხული არიან სამხედრო სამსახურიდან. აღსანიშნავია, რომ პირებს, რომელთა ჯანმრთელობის მდგომარეობა არ არის ბოლომდე დამაკმაყოფილებელი, თუმცა მისაღებია ოფისებში სამუშაოდ, ევალდებულებათ, რომ  სავალდებულო სამხედრო სამსახური არა-საბრძოლო პირობებში, სამხედრო ოფისებში მოიხადონ.

წყაროების მიხედვით, ხშირად ადგილი აქვს შემთხვევებს, როდესაც სექსუალური უმცირესობის წარმომადგენლები გამორიცხულნი არიან სავალდებულო სამხედრო სამსახურიდან. შესაბამისი კანონი „მორალურ ან სექსუალურ გადახვევას, მაგალითად, ტრანსსექსუალიზმს“ სამედიცინო ჩვენების საფუძველზე სამხედრო სამსახურისგან გამორიცხვის ერთ-ერთ საფუძვლად მიიჩნევს.

ქვეყნის კანონმდებლობა არ ითავლისწინებს ალტერნატიულ სავალდებულო სამსახურს.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა ოფისი ირანში სამხედრო სამსახურის შესახებ 2016 წლის სპეციალურ ანგარიშში წერს, რომ არ არსებობს საფუძველი იმის ვარაუდისა, რომ სავალდებულო სამხედრო სამსახურზე უარის თქმა ირანის მთავრობის მხრიდან აღქმული იქნება, როგორც პოლიტიკური დაუმორჩილებლობა. იმ შემთვევაში, თუ ირანში დაბრუნებული პირი დაექვემდებარება სასჯელს, ეს სავარაუდოდ იქნება სისხლისსამართლებრივი სასჯელი დეზერტირობის ან სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდებისთვის. სასჯელის ზომა განპირობებული იქნება პირის საქმის კონკრეტული გარემოებებით.

ანგარიშის მიხედვით, ზოგადად, ირანში ახალწვეულთა პირობები საკმაოდ ცუდია, მათ აქვთ დაბალი ანაზღაურება, ცუდი საცხოვრებელი პირობები და არასაკმარისი კვებითი უზრუნველყოფა. არის შემთხვევები, როდესაც ახალწვეულზე ძალადობენ და შეურაცხყოფას აყენებენ რელიგიის გამო, რაც ზოგჯერ თვითდასახიჩრებით ან სუიციდით სრულდება. თუმცა, ზოგადად, ის პირობები და მოპყრობა, რომელსაც ირანში ახალწვეული ექვემდებარება, არ არის იმდენად მკაცრი, რომ ის გაუტოლდეს სერიოზული ზიანის რეალურ რისკს.

რაც შეეხება სასჯელს, რომელიც პირს სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდებისთვის შეიძლება დაეკისროს, ანგარიშის მიხედვით, თავის არიდება წარმოადგენს სისხლისსამართლებრივ დანაშაულს. „შეირაღებული ძალების სისხლისამართლებრივი კანონი“ -ის 40-ე მუხლის მიხედვით, სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდება ისჯება 6 თვიდან 2 წლამდე თავისუფლების აღკვეთით ან სამხედრო სამსახურის გაგრძელებით.

2009 წელს დანიის იმიგრაციის სამსახურის და დანიის ლტოლვილთა საბჭოს ფაქტების მოძიების მისიამ შესაბამის ანგარიშში დაწერა, რომ

„პირს, რომელმაც თავი აარიდა სავალდებულო სამხედრო სამსახურს, ქვეყანაში დაბრუნების შემთვევაში, მოუწევს მისი გაგრძელება, თუ ის 40 წლამდეა. 40 წელს ზემოთ პირებს არ მოეთხოვებათ სამხედრო სამსახურის მოხდა. თუ პირმა ჩაიდინა დეზერტირობა ან თავი აარიდა სამხედრო სამსახურს და ირანში 40 წელს მიღწევის შემდეგ დაბრუნდა, მას დააკისრებენ ფულად ჯარიმას ან/და, შესაძლებელია, რომ დააპატიმრონ კიდეც. ამ საკითხს მოსამართლე წყვეტს. ადგილობრივი ადვოკატის ინფორმაციით, სამხედრო სამართლის მიხედვით, პირს, რომელსაც ევალდებულებოდა 20 თვით სამხედრო სამსახური და მან თავი აარიდა მას, სამსახურის ხანრგძლივობა გაეზრდება 24-26 თვემდე.“

ნიდერლანდების საგარეო საქმეთა სამინისტრო 2013 წლის ზოგად ანგარიშში უთითებს, რომ „პირებს, რომლებიც თავს აარიდებენ სამხედრო სამსახურს 3 თვით მშვიდობიანობის პერიოდში ან 15 დღით ომისას, მოუწევთ რეგულარული ვადის გარდა, კიდევ 3 დამატებითი თვით იმსახურონ. თუ ახალწვეული 3 თვეზე მეტია, რაც არ ჩანს (15 დღეზე მეტი ომიანობის დროს), ზემოხსენებული 3 დამატებითი თვე ორმაგდება და ხდება 6 თვე. უფრო ხანრგძილივი პერიოდით თავის არიდების შემთვევაში (1 წელი და ზემოთ მშვიდობიანობის პერიოდში, ან 2 თვე და ზემოთ ომისას), შესაძლებელია, პირის წინააღმდეგ სამხედრო სასამართლოში სისხლისსამართლებრივი საქმე აღიძრას. სამხედრო სამსახურისგან თავის ამრიდებლები რისკის ქვეშ დგებიან, რომ დაკარგონ სოციალური და სამოქალაქო უფლებები, მათ შორის, უფლება მიიღონ განათლება, მუშაობის უფლება და საკუთარი ბიზნესის ფლობის უფლება.

იმავე წყაროს ინფორმაციით, „უცნობია, თუ რამდენად ახორციელებს ირანის მთავრობა დეზერტირებისა და სამხედრო სამსახურისგან თავის ამრიდებლების აქტიური ძებნისა და გასამართლების პოლიტიკას პრაქტიკაში“.

IHRDC-ის ცნობით, „იმ შემთვევაში, თუ პირი არ მოიხდის სამხედრო სამსახურს და არ არსებობს მისი სამსახურისგან გამორიცხვის პირობები, მასზე არ გაიცემა მართვის მოწმობა, მისი პასპორტი გაუქმდება და სპეციალური ნებართვის გარეშე, მას აეკრძალება ქვეყნის დატოვება“.

Iran Pulse-ის მიხედვით, „სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან თავის ამრიდებლებს, ასევე, გამორიცხულ პირებს, არ აქვთ საშუალება, დასაქმდნენ სახელმწიფო სამსახურში და, როგორც წესი, მათ არც სხვა მაღალანაზღაურებად სამუშაო ადგილზე აიყვნენ. [2]

[1] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Iran: Military service, including recruitment age, length of service, reasons for exemption, the possibility of performing a replacement service and the treatment of people who refuse military service by authorities; whether there are sanctions against conscientious objectors, 28 March 2014, IRN104809.E, available at:

[accessed 26 November 2018]

[2] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note – Iran: Military service, 24 October 2016, Version 1.0, available at:

[accessed 26 November 2018]

სირია. სავალდებულო სამხედრო სამსახური 2003-2011 წლებში. ნომებერი, 2018

კანადის იმიგრაციის და ლტოლვილთა საკითხების საბჭო სირიაში სავალდებულო სამსახურის შესახებ 2007 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ სირიის 1973 წლის კონსტიტუციის 40-ე მუხლის თანახმად, „სამხედრო სამსახური სავალდებულოა და ეს საკითხი რეგულირდება კანონით“. კანონის მიხედვით, ყველა სირიელმა მამაკაცმა, ებრაელების გარდა, უნდა იმსახუროს სამხედრო სამსახურში. გამონაკლისს წარმოადგენენ ოჯახში ერთადერთი ვაჟები, ჯანმრთელობის  პრობლემების მქონე პირები და სტუდენტები.

კონკრეტული სირიელი მამაკაცები შესაძლოა, გამორიცხული იყვნენ სამხედრო სამსახურისგან, იმ შემთხვევაში, თუ გადაიხდიან გარკვეული რაოდენობის თანხას. ავსტრალიაში სირიის საელჩოს მიერ მოწოდებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, აღნიშნულ ჯგუფებს განეკუთვნება:

  1. სირიის საზღვრებს გარეთ დაბადებული სირიელები, 18 წლის ასაკამდე განგრძობადი ბინადრობის პირობით… გადაიხდიან 2.000 ა.შ.შ. დოლარს;
  2. სირიის მოქალაქეები, რომლებმაც 12 წლის ასაკამდე დატოვეს სირია, 18 წლის ასაკამდე განგრძობადი ბინადრობის პირობით… გადაიხდიან 5.000 ა.შ.შ. დოლარს;

და ა.შ.

რაც შეეხება სამსახურის ვადას, ა.შ.შ. სახელმწიფოს დეპარტამენტის ინფორმაციით, 2005 წელს ის შემცირდა 24 თვემდე (მანამდე  – 30 თვე). ყველა სირიელი მამაკაცი ვალდებულია დადგეს სამხედრო აღრიცხვაზე, როცა მისი ასაკი მიაღწევს 18 წელს. გაწვევა სავალდებულოა 40 წლამდე მამაკაცებისთვის. სხვადასხვა ინფორმაციიით, სარეზერვო სამსახურისთვის განსაზღვრული მაქსიმალური ასაკობრივი ზღვარი არის 45-დან 50 წლამდე.

ანგარიშის მიხედვით, სირიის საზღვრებს გარეთ მცხოვრები პირები სირიაში დაბრუნებისას ხშირად ექვემდებარებიან დაკითხვას და, შესაძლოა, მათ წინააღმდეგ სავალდებულო სამხედრო სამსახურისთვის თავის არიდების ბრალდებით, გამოძიება დაიწყოს. კანადის საელჩომ კვლევით დირექტორატს მიაწოდა შემდეგი ინფორმაცია:

„სამხედრო გაწვევაზე პასუხისმგებელი კომისია წვევამდელის საცხოვრებელთან ყველაზე ახლოს მდებარე პოლიციის განყოფილებაში აგზავნის გაწვევის შესახებ დოკუმენტს, რომელიც წვევამდელს ბარდება გაწვევამდე 2-3 კვირით ადრე. თუ გაწვევის დღეს წვევამდელი არ გამოცხადდება, მისი სახელი და გვარი გადაეცემა ყველა სასაზღვრო პუნქტს და ადგილობრივი პოლიცია მასზე გამოაცხადებს ძებნას.

სამხედრო სამსასახურისგან თავის ამრიდებელი პირი ვერ აიღებს პასპორტს და ვერ გაემგზავრება ქვეყნის საზღვრებს გარეთ. ის ვერ იმუშავებს საჯარო სამსახურში და თუ კი მას იპოვნიან, დაუყოვნებლივ გააგზავნიან წვრთნებზე.“

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი სირიაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2005 წლის ანგარიშში წერდა, რომ  ზოგიერთი სირიელი ემიგრანტი, რომლებიც სტუმრობდნენ სამშობლოს, დააპატიმრეს იმ მოტივით, რომ არ ჰქონდათ გადახდილი სამხედრო სამსახურიდან გამორიცხვის შესაბამისი გადასახადი.[1]

უფრო დეტალურად სავალდებულო სამხედრო სამსახურისთვის თავის არიდების შესახებ, კანადის იმიგრაციის და ლტოლვილთა საკითხების საბჭო სირიაში სავალდებულო სამსახურის შესახებ 2014 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ სხვადასხვა წყაროს მიერ მოწოდებული ინფორმაციით, პირები, რომლებიც თავს არიდებენ გაწვევას, ექვემდებარებიან პატიმრობას ან იძულებით გაწვევას. ერთ-ერთი აქტივისტის ინფორმაციით, დეზერტირს შესაძლოა დაემუქროს პატიმრობა 260 დღის ვადით და ჯარიმა, თუმცა, როგორც წესი, ჯარიმის სასჯელს აუქმებენ და ხანდახან, პირს უბრალოდ აბრუნებენ ქვედანაყოფში. თუმცა, იმ შემთვევაში, თუ დეზერტირი არის ოფიცერი ან „მაღალი რანგის“ ჯარისკაცი, მისი ქმედება აღქმულია, როგორც „მოღალატეობრივი და რეჟიმის წინააღმდეგ მიმართული“, შესაბამისად, ის შეიძლება დაექვემდებაროს პატიმრობასა და წამებას.[2]

კანადის იმიგრაციის და ლტოლვილთა საკითხების საბჭო სირიაში მცხოვრები პალესტინელების უფლება-მოვალეობების შესახებ 2013 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ მოქალაქეობის შესახებ 1969 წლის კანონის მიხედვით, პალესტინელები, მიუხედავად იმისა აკმაყოფილებენ თუ არა ნატურალიზაციისთვის დადგენილ კრიტერიუმებს, ვერ გახდებიან სირიის მოქალაქეები, რაც განპირობებულია იმით, რომ მათ შეინარჩუნონ საკუტარი იდენტობა. წყაროები ადასტურებენ, რომ სირიაში პალესტინელი ლტოლვილები არ არიან სირიის მოქალაქეები და არ ფლობენ სირიულ პასპორტებს.

რაც შეეხება სამხედრო სამსახურის მოხდის კუთხით ვალდებულებებს, 1956 წლის N 260 კანონის მიხედვით, „ამ კანონის გამოქვეყნების დღისთვის სირიაში მცხოვრები ყველა პალესტინელი, საკუთარი იდენტობის შენარჩუნებით, ეროვნულ სამსახურთან დაკავშირებული ყველა ტიპის უფლებისა და მოვალეობის კონტექსტში, მიიჩნევა სირიელად“. შესაბამისად, პალესტინელები ვალდებულნი არიან, მოიხადონ სავალდებულო სამხედრო სამსახური. ისინი, ასევე, ექვემდებარებიან სამხედრო სამსახურისგან გამომრიცხავ იმავე წესებსა და გადასახადებს, როგორც ყველა სირიელი და საზღვარგარეთ მცხოვრები რეზიდენტი.

UNRWA-ს ინფორმაციით, ყველა პალესტინელი, რომელიც სირიაში შევიდა 1948 წელს და, ასევე, მათი მამრობითი სქესის შთამომავლები, ექვემდებარებიან სამხედრო გაწვევას ისე, როგორც ნებისმიერი სხვა სირიის მოქალაქე.

ერთ-ერთი წყაროს მიხედვით, 1956 წელს შემოსული პალესტინელები არ არიან ვალდებულნი, მოიხადონ სამხედრო სამსახური. [3]

[1] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Syria: Compulsory military service, including age limit for performing service; penalties for evasion; occasions where proof of military service status is required; whether the government can recall individuals who have already completed their compulsory military service, 8 March 2007, SYR102395.E, available at:

[accessed 13 November 2018]

[2] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Syria: Compulsory military service, including age of recruitment, length of service; occasions where proof of military service status is required; whether the government can recall individuals who have already completed their compulsory military service; penalties for evasion (2008-July 2014), 13 August 2014, SYR104921.E , available at:

[accessed 13 November 2018]

[3] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Syria: The legal rights and obligations of a Palestinian who has been issued a Syrian travel document, including whether they must report for military service; whether the rights and obligations apply to Palestinians that have resided outside of the country for the majority of their life and only visited it briefly (2009-November 2013), 22 November 2013, SYR104658.E , available at:

[accessed 13 November 2018]

სირია. საომარ მოქმედებებში იძულებით ჩართვა / რეკრუტირება. ნოემბერი, 2018

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის მიერ 2017 წლის ნოემბერში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, სირიაში სამხედრო ვალდებულებისგან თავის არიდება სისხლის სამართლის დანაშაულია. დამოუკიდებელი დამკვირვებლები აღნიშნავენ, რომ სამხედრო ვალდებულებისგან თავის არიდება, ხელისუფლების მიერ  პოლიტიკურ და ანტი-სახელმწიფოებრივ ქმედებად მიიჩნევა . პირი, რომელიც ეცდება თავი აარიდოს სამხედრო სამსახურს, სისხლის სამართლებრივი დანაშაულისთვის შესაბამისი სანქციებით დაისჯება, რაც მოიცავს სასტიკ მოპყრობას დაკავების, დაკითხვის, დაპატიმრების ან სამხედრო სამსახურში იძულებით დაბრუნებას. პრაქტიკაში, პირი, რომელიც სამხედრო სამსახურს თავს არიდებს სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის (პატიმრობის) ნაცვლად, დაკავებიდან რამდენიმე დღეში იგზავნება მოწინავე პოზიციებზე საბრძოლველად. ხშირ შემთხვევაში ასეთ პირებს, მხოლოდ მინიმალური წვრთნა აქვთ გავლილი.

სამხედრო ვალდებულებისგან თავის არიდების მსურველთა რაოდენობის, დეზერტირობის და მსხვერპლის რაოდენობის მაღალი მაჩვენებლის გამო, არმიამ და უსაფრთხოების ძალებმა გააძლიერეს თავიანთი ძალისხმევა და უფრო ინტენსიური გახადეს თავიანთი მცდელობები სირიელი მამაკაცების გაწვევისა და რეზერვისტების მობილიზებისთვის. გარდა ამისა, როგორც იუწყებიან, გააქტიურდა და გაძლიერდა ძალისხმევა სამხედრო სამსახურისთვის თავის არიდების მსურველთა გამოვლენის კუთხით, რაც გულისხმობს მობილურ და ფიქსირებულ საგუშაგოებზე კონტროლის დაწესებას, რეიდების მოწყობას სახლებსა და საზოგადოებრივ სატრანსპორტო საშუალებებში. არმიაში გაწვევის მიზნით, სამთავრობო ძალების მიერ მთავრობის მოწინააღმდეგე დაჯგუფებებისთვის წართმეულ ტერიტორიებზე მცხოვრები სავალდებულო სამხედრო სამსახურის და სარეზერვო ასაკის მქონე მამაკაცების დიდი ნაწილი იქნა დაკავებული.

სირიაში, პირები, რომლებიც თავს არიდებენ სამხედრო ვალდებულებას, დაკავების შემთხვევაში წამების და არაადამიანური მოპყრობის რისკის ქვეშ იმყოფებიან.

ამასთანავე, სამხედრო ვალდებულებისგან თავის არიდება აღიქმება პოლიტიკურ ქმედებად, რამაც შეიძლება გარკვეული წარმოდგენა შექმნას ამა თუ იმ პირზე და ის შეიძლება მიჩნეული იყოს ხელისუფლების მოწინააღმდეგედ და ოპოზიციურად განწყობილი ძალების მომხრედ, რაც სასტიკი მოპყრობის რისკის ქვეშ აყენებს პირს და იგი სამხედრო ვალდებულებისგან თავის არიდებისთვის შეიძლება დაექვემდებაროს სამართლებრივ პასუხისმგებლობას.

სირიაში სამხედრო სამსახურის წესებთან და რეგულაციებთან, კერძოდ კი გამონაკლის პროცედურებთან მიმართებით განუკითხაობა, ჩვეულებრივ მოვლენად მიიჩნევა. ხელისუფლების მხრიდან გახშირდა იმ პირთა სამხედრო სამსახურში გაწვევა, რომლებიც ადრე ე.წ. „დაცულ მოსახლეობას“ შეადგენენ, აქ იგულისხმებიან უნივერსიტეტის სტუდენტები და საჯარო მოსამსახურეები. ვრცელდება ინფორმაცია, რომ პირებს, რომლებსაც სავალდებულო სამხედრო სამსახურში მსახურების კანონით გათვალისწინებული ვადა (18 თვე) ეწურებოდათ, სამხედრო სამსახურს კვლავ უხანგრძლივებდნენ. ანგარიშების მიხედვით, მამაკაცები, რომლებიც სავალდებულო მსახურების ვადას ასრულებდნენ, ავტომატურად ირიცხებოდნენ არმიის რეზერვში. სამხედრო სამსახურში გაწვევის და რეზერვის ასაკის მქონე ბევრ მამაკაცს, სავალდებულო სამხედრო სამსახურისთვის თავის არიდების მიზნით, ხშირად უწევს თავი შეიკავოს  თავისუფლად გადაადგილებისგან, დაიმალოს ან სხვა რაიონში გადავიდეს, კერძოდ კი ოპოზიციური შეიარაღებული დაჯგუფებების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე. ბევრი მათგანი, საკონტროლო-გამშვებ პუნქტზე დაჭერის, არაადამიანური მოპყრობის და ჯარში გაწვევის შიშით ტოვებს ქვეყანას. სირიაში უცხოეთიდან დაბრუნებულ მამაკაცებს ხშირად ამოწმებენ საზღვარზე და ადგენენ სამხედრო სავალდებულო სამსახური აქვთ თუ არა გავლილი.

სირიაში კონფლიქტის დასაწყისიდან მოყოლებული, შეიარაღებული ძალებიდან დეზერტირობა ფართოდ იყო გავრცელებული. დეზერტირობა ისჯება 1950 წლის სამხედრო სისხლის სამართლის კოდექსით, რაც კონკრეტული გარემოებებიდან გამომდინარე მოიცავს პატიმრობას ან სიკვდილით დასჯას.

კანონით დადგენილი წესების მიუხედავად, ანგარიშების მიხედვით, დაფიქსირდა შემთხვევები, როდესაც პირების მიმართ, რომლებმაც უარი თქვეს სროლის ბრძანების შესრულებაზე, ჯარიდან გაიქცნენ ან არსებობდა ეჭვი, რომ გაქცევას გეგმავდნენ, ფორმალურად არ აღძრულა საქმე მათ მიერ ჩადენილი დანაშაულის შესაბამისად. მათ დაჭერისთანავე სჯიდნენ, თვითნებურად აკავებდნენ, აწამებდნენ ან კლავდნენ, ან მათსავე სამხედრო განყოფილებაში აბრუნებდნენ.

2011 წლიდან მოყოლებული, სირიის პრეზიდენტმა რამდენიმეჯერ გამოსცა ამნისტიის ბრძანება მთავრობის მოწინააღმდეგე შეიარაღებული დაჯგუფებების, სავალდებულო სამსახურზე უარის მთქმელების და დეზერტირებისთვის. ამ ბრძანების მიხედვით,  ისინი სასჯელისგან გათავისუფლდებოდნენ, თუ გარკვეული დროის მანძილზე დაბრუნდებოდნენ.[1]

მთავრობის მიერ კონტროლირებად ტეროტორიაზე არსებული ვითარება

სამხედრო სამსახური

დანიის საიმიგრაციო სამსახურის მიერ 2017 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, სირიაში მთელი კონფლიქტის მანძილზე მამაკაცების სამხედრო სამსახურში გაწვევა კვლავ გრძელდება. გასულ წელს არ მომხდარა გენერალური მობილიზება, თუმცა, კიდევ უფრო ინტენსიური გახდა საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე სამხედრო სტატუსის კონტროლი. სხვადასხვა წყარო იუწყება, რომ 2016 წლის მანძილზე, ახალწვეულთა და რეზერვისტთა გაწვევისთვის საჯარო ადგილებში რეიდები ტარდებოდა. აღნიშნული რეიდების გამომწვევი მიზეზი ის იყო, რომ მხოლოდ რამდენიმე მამაკაცი გამოცხადდა სამხედრო გაწვევის დროს.

სხვადასხვა წყარო იუწყება, რომ სამთავრობო ძალების მიერ დაკავებულ ტერიტორიებზე მიმდინარეობს მამაკაცთა სირიის არმიაში გაწვევა. აღნიშნულ ტერიტორიებზე კვლავ არსებობენ ისეთი მამაკაცები, რომლებსაც არასოდეს უმსახურიათ ჯარში და სწორედ ახლა უწევთ სამხედრო ვალდებულების მოხდა. მთავრობა აქტიურად განაგრძობს მოქალაქეების შეიარაღებულ არმიაში გაწვევას.

იმ ადამიანთა ჯგუფები, რომელთაც ადრე შეეძლოთ თავი აერიდებინათ სამხედრო ვალდებულებისგან, ამჟამად წნეხის ქვეშ იმყოფებიან და თავს ვეღარ არიდებენ სამხედრო სამსახურს. დიპლომატიური წყარო ავრცელებს ინფორმაციას, რომ უნივერსიტეტის იმ სტუდენტებს, რომელთაც სამხედრო ვალდებულების შესრულება სწავლის დამთავრების შემდეგ შეეძლოთ, დაუყოვნებლივ იწვევენ როგორც კი ფინალურ გამოცდას აბარებენ, ხოლო აკადემიური წლის დამთავრებას არ ელოდებიან, როგორც ხდებოდა კონფლიქტის დაწყებამდე.

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის ინფორმაციით, დაწყებულია საჯარო მოხელეების და ასევე, იმ რელიგიური უმცირესობების წარმომადგენლების გაწვევა, რომლებიც აქამდე ე.წ. „დაცულთა“ სიაში იყვნენ და არ უწევდათ სავალდებულო სამხედრო სამსახურის გავლა.

ჯანმრთელობის და მენტალური პრობლემების მქონე ადამიანებზე, რომელთაც ადრე არ იწვევდნენ სამხედრო სამსახურში, კონფლიქტის დაწყების შემდეგ, მოიხსნა შეზღუდვა და  დამატებითი სამედიცინო შეფასების შედეგად, იმ პირთა გაწვევა დაიწყეს, რომელთაც უმნიშვნელო სამედიცინო პრობლემები აქვთ. როგორც წესი, მათ ძირითადად ლოგისტიკურ ან საბრძოლო მოქმედებებში რთავენ.

სხვადასხვა წყარო იუწყება, რომ სამთავრობო ძალებმა დაიწყეს ყველას გაწვევა, მათ შორის ოჯახში არსებული ერთადერთი მამაკაცისაც, რომლებიც ადრე, კანონით გათავისუფლებული იყვნენ სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან.

რამდენიმე წყარო იუწყება, რომ რეზერვისტები გაწვევის განსაკუთრებული რისკის ქვეშ იმყოფებიან. ეს დამოკიდებულია თუ რა კვალიფიკაციის მქონე პირები დასჭირდება სირიის არმიას. როგორც იკვეთება სამხედრო კვალიფიკაციის მქონე რეზერვისტებზე დიდი მოთხოვნაა სირიის არმიაში. იყო შემთხვევები, როდესაც არმიას ექიმები ესაჭიროებოდა.

ვრცელდება ინფორმაცია, რომ ხშირად ხდება 42 წელს გადაცილებული რეზერვისტების გაწვევაც. როგორც სხვადასხვა წყაროს მიერ მოწოდებული ინფორმაციით იკვეთება, სამხედრო სამსახურის ასაკი 42 წლიდან 50 წლამდე გახანგრძლივდა. სირიაში მოქმედი საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციების ინფორმაციით, სამხედრო სამსახურში გაწვევის ასაკი 42 წლამდეა ლიმიტირებული. თუმცა მთავრობის მიერ დაკავებულ ტერიტორიებზე, გაწვეული მამაკაცების ასაკი 45 წლამდე აღწევს. ალეპოში ბევრი მამაკაცი გაიწვიეს, მათ შორის  52 წლის მამაკაციც იყო.

ოპოზიციის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე არსებული ვითარება

დიპლომატიური წყაროს ინფორმაციით, ბევრი ოპოზიციური დაჯგუფება მოქმედებს მთავრობის მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიის გარეთ. ზოგიერთი წყარო აღნიშნავს, რომ მებრძოლთა გაწვევის მეთოდები სხვადასხვა რაიონში სხვადასხვაგვარია. როგოც პროფესორი ბასელ ალ-ჰასანი აღნიშნავს, მხარეები მებრძოლთა გაწვევას, ამა თუ იმ ეთნიკური, ან რელიგიური ჯგუფისადმი კუთვნილების მიხედვით ახდენენ. ზოგიერთი წყარო აღნიშნავს, რომ ოპოზიციურ შეიარაღებულ დაჯგუფებებში გაწვევა ნებაყოფლობით ხდება. ეკონომიკური საჭიროება მნიშვნელოვნად უბიძგებს მამაკაცებს, რომ შეიარაღებულ დაჯგუფებებს შეუერთდნენ.

საერთაშორისო ორგანიზაცია აღნიშნავს, რომ ჯიჰადისტური დაჯგუფებები, მაგალითად, „ჯაბჰატ ალ ნუსრა“, ძალის გამოყენებით ახდენს მებრძოლთა გაწვევას. სხვა საერთაშორისო ორგანიზაცია საპირისპირო ინფორმაციას ავრცელებს, რომლის მიხედვითაც „ჯაბჰატ ალ-ნუსრა“ მხოლოდ იმ მებრძოლებს ენდობა და იწვევს, რომელთა ოჯახებიც დაჯგუფებისთვის კარგად არის ცნობილი. სხვა წყაროს ცნობით, დაჯგუფება „ჯაბჰატ ალ-ნუსრა“ მებრძოლთა გაწვევას რელიგიური და იდეოლოგიური პროპაგანდით ახორციელებს.[2]

გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭო სირიის არაბთა რესპუბლიკაში მიმდინარე პროცესების შესახებ გენერალური ასანბლეისადმი 10-28 სექტემბრის მოხსენებაში წერს, რომ ჩრდილოეთ ჰომსის პროვინციაში, მას შემდეგ, რაც სამთავრობო ძალებმა ამა წლის 15 მაისს დაიბრუნეს აღნიშნული ტერიტორია, მოსახლეობის ნაწილმა დატოვა სახლები და იძულებით გადაადგილდა. ამის მიზეზად მათ, უპირველეს ყოვლისა, დაასახელეს შიში, რომ 18-დან 42 წლამდე ყველა მამაკაცს იძულებით გაიწვევდნენ სამხედრო სამსახურში. ამას გარდა, ალეპოს პროვინციაში გამოკითხულ იძულებით გადაადგილებულ მამაკაცთა ნაწილმა გამოთქვა შიში, რომ ისინი დაექვემდებარებოდნენ სამთავრობო ძალების მხრიდან იძულებით გაწვევას.

ასევე, დარას პროვინციაში, სადაც დაახლოებით 270 000 პირი იძულებით გადაადგილდა,  თვითმხილველებმა განაცხადეს, რომ ათასობით მოქალაქემ შეგნებულად აარიდა თავი სამთავრობო ძალების მიერ კონტროლირებად რეგიონებში თავშესაფრის მოთხოვნას, ეშინოდათ რა იძულებითი გაწვევის.[3]

გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭო სირიის არაბთა რესპუბლიკაში მიმდინარე პროცესების შესახებ გენერალური ასანბლეისადმი 18 ივნისიდან 6 ივლისამდე პერიოდის მოხსენებაში წერს, რომ შეიარაღებული კონფლიქტის მონაწილე ყველა მხარე აგრძელებდა  საომარ მოქმედებებში ბავშვების იძულებით ჩართვას. 2017 წლის მონაცემებით, 15 წლამდე გაწვეულ ბავშვთა რაოდენობა, მთლიანად გაწვეული გოგონების და ვაჟების რაოდენობის 25 პროცენტი იყო. ყოველი 10 გაწვეული ბავშვიდან, 9 ატარებდა უნიფორმას, ჰქონდა ცეცხლსასროლი იარაღი და მონაწილეობდა სამხედრო წვრთნებში.[4]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი სირიაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის  შესახებ 2017 წლის ანგარიშში წერს, რომ ყველაზე მნიშვნელოვან უფლებადაღვევათა შორის, სხვებთან ერთად, იყო ბავშვების იძულებითი სამხედრო გაწვევა და შემდგომ, სამხედრო მოქმედებებში ჩართვა. გავრცელებული ინფორმაციით, მთავრობის მხარდამჭერი გასამხედროებული ჯგუფები იძულებით იწვევდნენ ბავშვებს 13 წლის ასაკიდან. ასევე, ისინი, სავარაუდოდ, 6-დან 13 წლამდე ბავშვებს უხდიდნენ გარკვეული რაოდენობის თანხას, რათა მათ ემუშავათ, როგორც ინფორმატორებს. მთავრობა, გარდა იმისა, რომ ვერ ახერხებდა ბავშვების იძულებითი რეკრუტირების პრევენციას,  თვითონვე აგრძელებდა მათ იძულებით გაწვევას და სამხედრო მოქმედებებში ჩართვას.

ამას გარდა, ვრცელდებოდა ცნობები „ქურთი ხალხის დამცველი დანაყოფების“ (YPG) მიერ პირთა, იშვიათ შემთხვევაში კი – ბავშვების, იძულებითი სამხედრო გაწვევის შესახებ. ვრცელდებოდა ცნობები სამთავრობო ძალების მიერ სამხედრო ასაკს მიღწეული მამაკაცების იძულებითი რეკრუტირების შესახებაც.

გაეროს ცნობით,  სირიის დემოკრატიული ძალების (SDF) მხრიდანაც, ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ რაქას პროვინციაში სამხედრო კამპანიის მიმდინარეობისას, ფიქსირდებოდა მამაკაცთა იძულებითი გაწვევისა და სამხედრო მოქმედებებში ჩართვის ფაქტები.[5]

[1] UN High Commissioner for Refugees (UNHCR), International Protection Considerations with regard to people fleeing the Syrian Arab Republic, Update V, 3 November 2017, available at:

 [accessed 12 November 2018]

[2] Danish Immigration Service, Syria: Recruitment Practices in Government-controlled Areas and in Areas under Opposition Control, Involvement of Public Servants and Civilians in the Armed Conflict and Issues Related to Exiting Syria, August 2017, 5/2017, available at:

[accessed 12 November 2018]

[3] UN Human Rights Council, “Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Syrian Arab Republic* September 10-28 2018, available at

  [accessed 12 November 2018]

[4] UN Human Rights Council, “Summary report on the high-level panel discussion on violations of the human rights of children in the Syrian Arab Republic” June18 – July 6, available at

[accessed 12 November 2018]

[5] United States Department of State, “Country Report on Human Rights Practices 2017” – Syria 20 April 2018, available at

[accessed 12 November 2018]

სომალი. იძულებითი რეკრუტირება მოგადიშუში. აპრილი, 2018

სომალის შესახებ დანიის ლტოლვილთა საბჭოს 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, ძალიან შეზღუდულია ინფორმაცია რეკრუტირების ადგილმდებარეობის შესახებ. აღნიშული ანგარიშის მიხედვით, იძულებით რეკრუტირებას უფრო მეტად ადგილი აქვს სოფლებში, თუმცა, იმის მიუხედავად, რომ შეიარაღებულ დაჯგუფება ალ-შაბააბს არ აქვს ძლიერი კონტროლი ურბანულ ცენტრებზე, ის მაინც ახერხებს აქტიურად იყოს ჩართული რეკრუტირებაში.[1]

გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის 2017 წლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ 2016 წელს ალ-შაბააბის მიერ რეკრუტირების კამპანია განხორციელდა გალმუდუგსა და ქვემო ჯუბის რეგიონში, ხოლო 2017 წელს – გალმუდუგში. ალ-შაბააბმა აიძულა უხუცესებს სხვადასხვა სოფლიდან, რომ მიეყვანათ ბავშვები, რათა გაწევრიანებულიყვნენ დაჯგუფებაში და გაევლოთ წვრთნები მათ სამხედრო ბაზებზე. ანგარიშის მიხედვით, სიღარიბე და შესაძლებლობების ნაკლებობა ქმნის პლატფორმას დაჯგუფებაში ბავშვების რეკრუტირებისთვის.[2]

კვლევითი ორგანიზაციის „Asylum Research Consultancy“ ARC მიერ სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში არსებული ვითარების შესახებ 2018 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ალ-შაბააბი ახდენდა ბავშვების რეკრუტირებას, ძირითადად, სამხრეთ და ცენტრალური სომალის სოფლებში. რეკრუტირების ყველაზე ხშირ ადგილმდებარეობას წარმოადგენდა სკოლები, მადრასები, მეჩეთები და რელიგიური ღონისძიებები.[3] აღნიშნულ დოკუმენტში მოყვანილია სომალიში და ერიტრეაში გაეროს მონიტორინგის მისიის 2017 წლის ანგარიში, რომლის მიხედვითაც ბავშვების რეკრუტირება ალ-შაბააბის მხრიდან 2017 წლის ივნისის ბოლოს მკვეთრად გაიზარდა ძირითადად გალგადუდის, ჰირანისა და მუდუგის რეგიონებში; აქვე ნახსენებია, რომ ბაკულის, ქვემო შაბელესა და შუა ჯუბის რეგიონში ალ-შაბააბმა გააძლიერა ბავშვების რეკრუტირების სტრატეგია სპეციალური რელიგიური და იდეოლოგიური ტრენინგების საშუალებით.[4]

დანიის ლტოლვილთა საბჭოს 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, ალ-შაბააბი ახალი წევრების რეკრუტირებას ძირითადად ცდილობს ისეთი ინიციატივებით, როგორიცაა ხელფასი, სოციალური სტატუსი და მათ შორის ცოლის მოყვანაც, მის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე. ანგარიშის მიხედვით, გაეროს წყაროზე დაყრდნობით, ურბანულ ცენტრებში, რომელსაც ვერ აკონტროლებს ალ-შაბააბი, ადგილი არ აქვს რეკრუტირებას, თუმცა მან შეიძლება სოფლებისგან განსხვავებით სხვა ფორმა მიიღოს. ამავე ანგარიშში აღნიშნულია გაეროს სხვა წყარო, რომლის მიხედვითაც იძულებით რეკრუტირებას არ აქვს ადგილი იმ ტერიტორიებზე, რომელსაც მთლიანად არ აკონტროლებს ალ-შაბააბი. ამავე წყაროში ხაზგასმულია, რომ ალ-შაბააბი გავლენას ახდენს პოტენციურ კანდიდატებზე ქადაგებებით, წახალისებითა და თანატოლების ზეგავლენით. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, იძულებით რეკრუტირებას ადგილი აქვს იმ ადგილებში, რომელსაც მთლიანად აკონტროლებს ალ-შაბააბი და რეკრუტირებას ადგილი აქვს მაშინ, როდესაც იგეგმება დიდი ოპერაცია ან როდესაც შეტევების განხორციელებისას ალ-შაბააბს ესაჭიროება ხალხი ლოგისტიკისა და დაღუპული მეომრების ჩასანაცვლებლად. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სომალიში ერთერთი არასამთავრობო ორგანიზაციის მიხედვით, ჩვეულებრივ, ადგილი არ აქვს იძულებით რეკრუტირებას, თუმცა, არ შეიძლება გამოირიცხოს ამის შესაძლებლობა. ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ ალ-შაბააბი პიროვნებისგან, რომელიც უარს ამბობს რეკრუტირებაზე, იღებს კომპენსაციას, ხოლო თუ აღნიშნული პიროვნება უარს ამბობს კომპენსაციაზეც, მან უნდა დატოვოს აღნიშნული ტერიტორია, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში ალ-შაბააბი დასჯის მას. ანგარიშის მიხედვით, ჩვეულებრივ, ალ-შაბააბის რეკრუტირება არ არის იძულებითი. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ახალგაზრდა კაცებისა და ბიჭების დაახლოებით 50% წევრიანდება ალ-შაბააბში ეკონომიკური მიზეზების გამო.[5] ამ კუთხით, ანგარიშში ნახსენებია, რომ უცხოეთიდან დაბრუნებულები ითვლებიან ჯგუფად, რომელიც შესაძლოა, იყოს მოწყვლადი რეკრუტირების მიმართ, რადგან მათ არ აქვთ სამუშაო და აქვთ სუსტი ადგილობრივი მხარდაჭერა. ალ-შაბააბი ასეთი ადამიანების რეკრუტირებას ახდენს თავისი მედიისა და ინფორმაციის წყაროების მეშვეობით. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, იძულებით რეკრუტირებას ალ-შაბააბის მხრიდან ადგილი აქვს მხოლოდ მის მიერ სრულად კონტროლირებად ტერიტორიებზე.[6]

სომალის შესახებ გაერთიანებული სამეფოსა და ACCORD-ის 2017 წლის ანგარიშებშიც აღნიშნულია, რომ გაეროს წყაროზე დაყრდნობით, იძულებით რეკრუტირებას ადგილი არ აქვს იმ ადგილებში, რომელსაც ალ-შაბააბი ბოლომდე ვერ აკონტროლებს.[7] [8]

2017 წლის ივლისში გაერომ გამოაქვეყნა ანგარიში, სადაც აღნიშნული იყო, რომ პოლიციას აქვს მნიშვნელოვანი პროგრესი, სომალიში აფრიკის კავშირის მისიას (AMISOM) აქვს დიდი ძალისხმევა გაწეული სომალის პოლიციის დახმარებაში. გაეროს შეფასებით, შემოწმების, რეკრუტირების, ტრენინგებისა და მონიტორინგის საკითხებში დახმარების კუთხით შთამბეჭდავი შედეგები არის დაფიქსირებული მოგადიშუსა და ორ ფედერალურ შტატში.[9]

იძულებითი რეკრუტირება მოგადიშუში

ARC-ის (Asylum Research Consultancy) მიერ სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში არსებული ვითარების შესახებ 2018 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ალ-შაბააბს, მოგადიშუშიც და განსაკუთრებით აფგოეს (Afgoye) გზასთან მდებარე დევნილთა ბანაკებში, სადაც სამთავრობო ძალები დღისით აკონტროლებენ ტერიტორიას, ხოლო ღამით ალ-შაბააბის წევრები თავისუფლად გადაადგილდებიან, შეუძლია, იძულებით გაიწვიოს დაბრუნებული ახალგაზრდები.[10]

სომალის შესახებ დანიის ლტოლვილთა საბჭოს 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, პიროვნებები, რომლებიც მიეკუთვნებიან უმცირესობის კლანს შესაძლოა გახდნენ იძულებითი შრომის, ბავშვთა უფლებების დარღვევისა და გამოსახლების მსხვერპლები, მათ შორის მოგადიშუშიც. წყაროს მიხედვით ამ რისკის წინაშე დგანან უმცირესობის კლანის წევრები, მათ შორის იძულებით გადაადგილებული პირებიც, თუმცა, განსაკუთრებით მყიფე სიტუაციაში მყოფი პირები უფრო მეტად არიან მოწყვლადნი აღნიშნული რისკების წინაშე.[11]

2014 წლის საქმეში MOJ & Ors (Return to Mogadishu) Somalia CG v. Secretary of State for the Home Department the Upper Tribunal of United Kingdom, სასამართლო ვრცლად განიხილავს სომალიში იძულებითი რეკრუტირების საკითხს და მოყვანილია წარმოშობის ქვეყნის შესახებ არსებული სხვადასხვა წყაროს ინფორმაციები. ერთ-ერთი წყაროს მიხედვით, ალ-შაბააბი ახდენს იძულებით რეკრუტირებას მოგადიშუს არა-ცენტრალურ უბნებში, მეორეს მხრივ, ალ-შაბააბი სთავაზობს ახალგაზრდა, უმუშევარ მამაკაცებს ფინანსურ სარგებელს. წყაროში აღნიშნულია, რომ მოგადიშუს გარეუბნებში, როგორიცაა ელაშა (Elasha), ბიიაჰა (Biyaha) და აფგოე (Afgoye) სავარაუდოა, რომ გრძელდება იძულებითი რეკრუტირება. The Elman Peace and Human Rights Centre-ის მიხედვით, ბავშვები იძულებით გადაადგილებულ პირთა ბანაკებში და უსახლკარო ბავშვები არიან მოწყვლადები რეკრუტირების მიმართ. თავის მხრივ სასამართლოს მოყვანილი აქვს სხვა წყაროები, რომლის მიხედვითაც UNDSS-ის თანახმად, არ არსებობს შესაძლებლობა ალ-შაბააბისთვის, რომ ის შეძლებს პიროვნებების იძულებით რეკრუტირებას ან მობილიზაციას მოგადიშუში. სხვა წყაროების მიხედვით, ალ-შაბააბი რეკრუტირებას ახდენს მხოლოდ მის მიერ კონტროლირებად ადგილებში. ასევე საქმეში წარმოდგენილია UNHCR-ის პოზიციაც, რომლის მიხედვითაც, ძნელი დასაჯერებელია, რომ ალ-შაბააბს აქვს სისტემატური რეკრუტირების შესაძლებლობა და არ ფიქსირდება შემთხვევები ალ-შაბააბის მხრიდან იძულებითი რეკრუტირების ან რეკრუტირების შესახებ მუქარების. დღესდღეობით მოგადიშუში ალ-შაბააბის მხრიდან რეკრუტირება ეკონომიკურად არსს მოკლებულია, თუმცა, ალ-შაბააბმა შესაძლოა ფული გადაუხადოს ინდივიდებს მისი სახელით გარკვეული ოპერაციების ჩასატარებლად. სასამართლო ასევე განიხილავს რამდენიმე არასამთავრობო ორგანიზაციის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციას, რომლის მიხედვითაც ადგილობრივ არასამთავრობო ორგანიზაციას არ დაუფიქსირებია მოგადიშუში ალ-შაბააბის მხრიდან იძულებითი რეკრუტირების ფაქტი, ასევე მოყვანილია სომალიში მომუშავე საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციის განცხადება, რომ დღესდღეობით ალ-შაბააბს არ აქვს ბერკეტი იძულებითი რეკრუტირების განსახორციელებლად და აღნიშნული ორგანიზაცია დარწმუნებული იყო, რომ ალ-შაბააბს არ შეუძლია მოგადიშუში მოახდინოს რეკრუტირება. იძულებითი რეკრუტირების შესახებ არსებული ურთიერთსაწინააღმდეგო ინფორმაციის განხილვის შემდეგ, აღნიშნულ საქმეში სასამართლომ დაასკვნა, რომ მტკიცებულებების საფუძველზე ნათელია, რომ არ არსებობს ალ-შაბააბის მხრიდან იძულებითი რეკრუტირების რეალური რისკი.[12]

მიუხედავად სხვადასხვა ინფორმაციისა, 2014 წლის საქმეში MOJ & Ors (Return to Mogadishu) Somalia CG v. Secretary of State for the Home Department the Upper Tribunal of United Kingdom სასამართლომ დააფიქსირა, რომ არ არსებობს ალ-შაბააბის მხრიდან იძულებითი რეკრუტირების რეალური რისკი.[13] ასევე სომალის შესახებ გაერთიანებული სამეფოსა და ACCORD-ის 2017 წლის ანგარიშებშიც აღნიშნულია, რომ გაეროს წყაროზე დაყრდნობით, იძულებით რეკრუტირება არ ხდება იმ ადგილებში, რომელსაც ალ-შაბააბი ბოლომდე ვერ აკონტროლებს.[14] დანიის ლტოლვილთა საბჭოს 2017 წლის ანგარიშის მიხედვითაც, იძულებით რეკრუტირებას ალ-შაბააბის მხრიდან ადგილი აქვს მხოლოდ მის მიერ სრულად კონტროლირებად ტერიტორიებზე.[15]

მთავრობის ქმედებები

სომალის შესახებ Human Rights Watch-ის 2018 წლის თებერვლის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ 2012 წელს ტრანსნაციონალურმა ფედერალურმა მთავრობამ ხელი მოაწერა  ბავშვთა რეკრუტირების პრევენციისა და აღმოფხვრის შესახებ სამოქმედო გეგმას, რომლის მიხედვითაც განსაზღვრულია მთავრობის მხრიდან განსახორციელებელი კონკრეტული ქმედებები.[16]

დანიის ლტოლვილთა საბჭოს 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, 2016 წლის დეკემბრისთვის, განხორციელდა ალ-შაბააბის დაახლოებით 100 ყოფილი წევრის რეინტეგრაცია მოგადიშუსა და ბაიდოაში. მონაცემების მიხედვით, ამ რაოდენობიდან არცერთი წევრი არ დაბრუნებულა უკან ალ-შაბააბში.[17]

ARC-ის (Asylum Research Consultancy) 2018 წლის ანგარიშში აღნიშნულია გაეროს 2017 წლის ანგარიში, სადაც ნახსენებია, რომ 10 ივნისს UNSOM-მა დაიწყო ყოველკვირეული რადიო კამპანია, რათა წაახალისოს ახალგაზრდა მამაკაცები მოგადიშუში, ბაიდოასა და კისმააიოში, რომლებიც არიან ალ-შაბააბის მხრიდან რეკრუტირების მიმართ მოწყვლადნი.[18]

მეკობრეების მხრიდან რეკრუტირება მოგადიშუში

სომალის ნაპირებთან მეკობრეობასთან დაკავშირებით გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის ანგარიშის მიხედვით, ფედერალური მთავრობისა და საერთაშორისო პარტნიორების მიერ დადგინდა, რომ მეკობრეების რეკრუტირების მთავარ წარმმართველ ფაქტორს წარმოადგენს ეკონომიკური შესაძლებლობების ნაკლებობა.[19]

აღიარებულ საერთაშორისო და ადგილობრივ წყაროებზე დაყრდნობით, წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოძიების განყოფილების მიერ ვერ მოიძებნა დაჯგუფება „ალ-ყარასამ“-ის შესახებ რაიმე ტიპის ინფორმაცია. აღნიშნული დაჯგუფება არ ფიგურირებს ისეთი ორგანიზაციების ანგარიშებში, როგორიცაა: Amnesty International-ი; Freedom House-ი; International Crisis Group (ICG)-ი და ა.შ. არც აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშებსა და სხვა ქვეყნების ანგარიშებში; აღნიშნული დაჯგუფების შესახებ ინფორმაციის მოპოვება ვერ მოხერხდა ასევე, სპეციალიზებულ მონაცემთა ბაზებსა (ecoi.net; refworld.org) და გლობალურ ინტერნეტ საძიებო სისტემაში. ასევე აღნიშნულ წყაროებზე დაყრდნობით, განყოფილების მიერ ვერ მოიძებნა ინფორმაცია კონკრეტულად მოგადიშუში მეკობრეების მიერ იძულებით რეკრუტირებასთან დაკავშირებით.

[1] Danish Refugee Council, South and Central Somalia – Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups, March 2017, 1/2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[2] UN Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR), Protection of Civilians: Building the Foundation for Peace, Security and Human Rights in Somalia, December 2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[3] Asylum Research Consultancy (ARC), Situation in South and Central Somalia (including Mogadishu), 25 January 2018, available at:

[accessed 10 April 2018]

[4] Ibid

[5] Danish Refugee Council, South and Central Somalia – Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups, March 2017, 1/2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[6] Ibid

[7] UK Home Office: Country Policy and Information Note Somalia (South and Central): Fear of Al Shabaab, July 2017

 [accessed 10 April 2018]

[8] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation: Anfragebeantwortung zu Somalia: Somaliland: Informationen zur Sicherheitslage und Menschenrechtslage; Aktuelle Informationen zu Zwangsrekrutierungen durch die al-Schabaab [a-10132], 21 April 2017

[accessed 10 April 2018]

[9] Asylum Research Consultancy (ARC), Situation in South and Central Somalia (including Mogadishu), 25 January 2018, available at:

[accessed 10 April 2018]

[10] Ibid

[11] Danish Refugee Council, South and Central Somalia – Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups, March 2017, 1/2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[12] MOJ & Ors (Return to Mogadishu) Somalia CG v. Secretary of State for the Home Department, [2014] UKUT 00442 (IAC), United Kingdom: Upper Tribunal (Immigration and Asylum Chamber), 3 October 2014, available at: http://www.refworld.org/cases,GBR_UTIAC,543438014.html [accessed 11 April 2018]

[13] Ibid

[14] UK Home Office: Country Policy and Information Note Somalia (South and Central): Fear of Al Shabaab, July 2017

 [accessed 10 April 2018]

[14] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation: Anfragebeantwortung zu Somalia: Somaliland: Informationen zur Sicherheitslage und Menschenrechtslage; Aktuelle Informationen zu Zwangsrekrutierungen durch die al-Schabaab [a-10132], 21 April 2017

[accessed 10 April 2018]

[15] Danish Refugee Council, South and Central Somalia – Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups, March 2017, 1/2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[16] Human Rights Watch, “It’s Like We’re Always in a Prison”: Abuses Against Boys Accused of National Security Offenses in Somalia, 21 February 2018, available at:

[accessed 10 April 2018]

[17] Danish Refugee Council, South and Central Somalia – Security Situation, al-Shabaab Presence, and Target Groups, March 2017, 1/2017, available at:

[accessed 10 April 2018]

[18] Asylum Research Consultancy (ARC), Situation in South and Central Somalia (including Mogadishu), 25 January 2018, available at:

[accessed 10 April 2018]

[19] UN Security Council: Report of the Secretary-General on the situation with respect to piracy and armed robbery at sea off the coast of Somalia [S/2017/859], 12 October 2017

 [accessed 10 April 2018]