სერბეთი. სასამართლო; საპატიმროები; ლგბტი; აივ-შიდსი. ოქტომბერი, 2019

სერბეთი კონსტიტუციური, მრავალპარტიული, საპარლამენტო დემოკრატიაა. ქვეყანაში ბოლო საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები 2016 და 2017 წლებში ჩატარდა. საერთაშორისო დამკვირვებლების მიერ არჩევნები შეფასდა როგორც ძირითადად თავისუფალი. 2017 წელს ქვეყნის პრეზიდენტად ალექსანდარ ვუჩიჩი (სერბეთის პროგრესული პარტია) აირჩიეს. სამოქალაქო ხელისუფლება უსაფრთხოების ძალების ეფექტურ კონტროლს ახორციელებს. ადამიანის უფლებათა დარღვევები ქვეყანაში მოიცავს ისეთ საკითხებს, როგორიცაა კორუფცია მთავრობაში, ძალადობა ჟურნალისტების და ლგბტი თემის მიმართ.[1]

საპატიმრო პირობები – ბევრი ციხე და დაკავების ცენტრი არ შეესაბამება საერთაშორისო სტანდარტებს. საპატიმრო პირობები მძიმეა, რაც გამოწვეულია გადატვირთულობით და არასათანადო ჯანდაცვით. იუსტიციის სამინისტროს მონაცემებით, საპატიმრო დაწესებულებების ტევადობა 9800-მდე გაიზარდა, თუმცა პატიმართა რაოდენობა 2018 წელს 10600 იყო. ხელისუფლება სათანადოდ იძიებს სავარაუდო არასათანადო მოპყრობის ფაქტებს. საპატიმრო დაწესებულებებში, კანონის შესაბამისად, დაიშვებიან დამოუკიდებელი დამკვირვებლები. 2018 წელს ბელგრადის რაიონული ციხე და სპეციალური საპატიმრო ჰოსპიტალი სრულად იქნა რეაბილიტირებული.[2]

წამების პრევენციის კომიტეტის ბოლო ვიზიტი სერბეთში 2017 წელს შედგა და ძირითადად ფოკუსირებული იყო წინასწარ პატიმრობაში მყოფ პირებზე. კომიტეტის შეფასებით, ყველა იმ წინასწარი პატიმრობის დაწესებულებაში, სადაც ვიზიტი განხორციელდა, პატიმრები არ უჩივიან არასათანადო ფიზიკურ მოპყრობას. კომიტეტი აღნიშნულს დადებითად აფასებს. ისევე როგორც 2015 წლის ვიზიტისას, 2017 წელსაც კომიტეტი აღნიშნავს, რომ ჯანდაცვის სამინისტრო კვლავ არ ახორციელებს ციხეებში ჯანდაცვის სერვისების ფუნქციონირების სრულ ინსპექტირებას. ასევე, არ შეინიშნება განვითარება ციხეებში ჯანდაცვაზე პასუხისმგებლობის ჯანდაცვის სამინისტროზე გადაცემის კუთხით. სამედიცინო პერსონალის კუთხით ვითარება დამაკმაყოფილებელია. ზოგადად, ყველა ახალი პატიმარი 24 საათის განმავლობაში გადის სამედიცინო შემოწმებას, რაც გულისხმობს ვიზუალურ დათვალიერებას, ანამნეზს და ძირითად გასაუბრებას. თუმცა, წინასწარ პატიმრობაში მყოფ პირთა უმრავლესობა აღნიშნავს, რომ სამედიცინო შემოწმება მხოლოდ გასაუბრებით შემოიფარგლება. „B“, „C“ ჰეპატიტისა და „HIV“ ტესტის ჩატარება გათვალისწინებულია ყველა ახალი პატიმრისთვის და იმ დაწესებულებებში, რომელიც კომიტეტმა მოინახულა, აღნიშნული ტესტი ძირითადად ტარდება.[3]

სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლობა – სერბეთის კონსტიტუცია ადგენს სასამართლოს დამოუკიდებლობას, თუმცა სისტემა მოწყვლადია კორუფციისა და პოლიტიკური გავლენის მიმართ. წყაროები აღნიშნავენ, რომ მიუხედავად გარკვეული წინსვლისა, პოლიტიკური გავლენა სასამართლოზე მაინც რჩება შეშფოთების საგნად. ამჟამინდელი საკონსტიტუციო და საკანონმდებლო ნორმები კვლავ ტოვებს სივრცეს სასამართლო ხელისუფლებაზე პოლიტიკური გავლენის შესანარჩუნებლად. აღნიშნული საკითხი ევროკავშირის სტრუქტურების მიერ მომზადებულ სხვადასხვა ანგარიშში შეშფოთების საგანს წარმოადგენს.[4] სასამართლოს დამოუკიდებლობაზე პოლიტიკური ზეგავლენის ინსტრუმენტს მოსამართლეთა დანიშვნა წარმოადგენს და ბევრი მოსამართლე განიცდის გარე წნეხს. პოლიტიკოსები რეგულარულად საუბრობენ სასამართლო საქმეებზე, მათ შორის განიხილავენ მიმდინარე საქმეებსა და ძიებას მედიის საშუალებით.[5]

ლგბტი თემის უფლებები – მიუხედავად იმისა, რომ კანონმდებლობით აკრძალულია დისკრიმინაცია სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული კუთვნილების კუთხით, საკანონმდებლო ბაზა კონკრეტულად არ განსაზღვრავს სფეროებს, სადაც დისკრიმინაცია აკრძალულია; თუმცა, ზოგადად, მიიჩნევა, რომ საუბარია განსახლებაზე, დასაქმებაზე, მოქალაქეობის შესახებ კანონზე, ჯანდაცვასა და სახელმწიფო სერვისებზე წვდომაზე. ხელისუფლება ეფექტურად არ აღასრულებს აღნიშნულ კანონმდებლობას და ძალადობა და დისკრიმინაცია ლგბტი თემის მიმართ სერიოზული პრობლემაა. ტრანსგენდერ პირებს არ აქვთ უფლება განაახლონ პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტი და მიუთითონ გენდერული კუთვნილება, ვიდრე არ გაიკეთებენ სქესის შეცვლის ოპერაციას. ადგილობრივი ორგანიზაციების ინფორმაციით, ქვეყანაში 500 ათასამდე ლგბტი პირია. წყაროები საუბრობენ ხალხში ცნობიერების ამაღლებისკენ მიმართული ძალისხმევის ნაკლებობაზე. ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციების ცნობით, ლგბტი თემის დისკრიმინაცია გრძელდება. 2018 წლის 16 სექტემბერს, ბელგრადში ზედიზედ მეხუთედ გაიმართა „ღირსების მარში“, რომელმაც სერიოზული ექსცესებისა და ინციდენტების გარეშე ჩაიარა.[6] 2017 წელს სერბეთის პრემიერი პირველად გახდა ღიად ლგბტი თემის წარმომადგენელი ქალი ანა ბრნაბიჩი. კრიტიკოსების მტკიცებით, მისი დანიშვნა იყო ფორმალური ჩვენება იმისა, რომ თითქოს ქვეყანა ღიაა ლგბტი თემის მიმართ, თუმცა ამას არ მოჰყოლია სისტემური ძალისხმევა და თემისთვის მნიშვნელოვანი პოლიტიკის გატარება. ლგბტი პირები კვლავ აწყდებიან სიძულვილის ენას, მუქარებს და ფიზიკურ ძალადობასაც; დამნაშავეები კი იშვიათად ისჯებიან. მიუხედავად ამისა, წყაროები აღნიშნავენ, რომ მთავრობამ ლგბტი პირების უფლებების დაცვისკენ მიმართული რიგი ნაბიჯები გადადგა. გასულ წელს გამართულ „ღირსების მარშს“ დაესწრო პრემიერი ბრნაბიჩი.[7] ადგილობრივი ლგბტი უფლებების დამცველი ორგანიზაციის „DA SE ZNA!“ ინფორმაციით, გასული წლის იანვარი-აგვისტოს პერიოდში ლგბტი თემის წინააღმდეგ 9 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი, მათ შორის 4 ფიზიკური იერიში და 5 მუქარისა და დაშინების ფაქტი იყო.[8]

აივ ინფექცია/შიდსი – სამთავრობო ოფიციალური პირებისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების ცნობით, სერბეთში აივ ინფექცია/შიდსით დაავადებულ პირთა მიმართ საგრძნობი ცრურწმენები არსებობს საჯარო ცხოვრების ყველა ასპექტში, მათ შორის დასაქმების, განსახლების და საჯარო სერვისებზე წვდომის კუთხით. სერბეთის მოსახლეობის 92%-ს აივ ინფექცია/შიდსით დაავადებულ პირთა მიმართ დისკრიმინაციული განწყობა აქვს. აივ ინფექცია/შიდსით დაავადებული პირების უმრავლესობა ცდილობს არ გაამჟღავნოს საკუთარი ჯანმრთელობის მდგომარეობა და მხოლოდ ნახევარი უმხელს დაავადების არსებობის შესახებ ოჯახის წევრებს. მთავრობამ დაამტკიცა აივ ინფექცია/შიდსის პრევენციისა და კონტროლის 2018-2025 წლების სტრატეგია, რომელიც აივ ინფექცია/შიდსით დაავადებულ პირთა უფლებებისა და დისკრიმინაციისგან დაცვისკენაა მიმართული.[9]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Serbia, 13 March 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[2] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Serbia, 13 March 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[3] CoE-CPT – Council of Europe – European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment: Report to the Government of Serbia on the visit to Serbia carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 31 May to 7 June 2017 [CPT/Inf (2018) 21], 21 June 2018

 (accessed on 15 October 2019)

[4] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Serbia, 13 March 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[5] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Serbia, 4 February 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[6] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Serbia, 13 March 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[7] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Serbia, 4 February 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[8] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Serbia/Kosovo, 17 January 2019

 (accessed on 15 October 2019)

[9] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Serbia, 13 March 2019

 (accessed on 15 October 2019)

სამხრეთ კორეა. სამართლიანი სასამართლო; საპატიმრო პირობები. სექტემბერი, 2019

სამართლიან სასამართლოზე ხელმისაწვდომობა – ა.შ.შ სახელმწიფო დეპარტამენტი სამხრეთ კორეის რესპუბლიკაში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის  შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ “კანონის შესაბამისად, ქვეყანაში არსებობს დამოუკიდებელი სასამართლო სისტემა და, ზოგადად, ქვეყნის მთავრობა პატივს სცემს სასამართლოს დამოუკიდებლობასა და მიუკერძოებლობას. კონსტიტუციის თანახმად, ყველა ადამიანს გააჩნია წვდომა სამართლიან და საჯარო სასამართლო პროცესზე, ხოლო დამოუკიდებელი სასამართლო სისტემაც, თავის მხრივ, ზოგადად, აღასრულებდა აღნიშნულ უფლებას. სისხლის სამართლის საქმეებში ბრალდებული პირების მიმართ მოქმედებს უდანაშაულობის პრეზუმფცია; მათ შეუძლიათ გამოიყენონ დუმილის უფლება; ჰყავდათ უფლებადამცველი და კომუნიკაცია იქონიონ მასთან ( მათ შორის – საჯარო ფინანსების ხარჯზე); დაესწრონ სასამართლო პროცესს; გამოიყენონ გასაჩივრების უფლება და ა.შ.“[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House სამხრეთ კორეის რესპუბლიკაში სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ „ზოგადად, მიიჩნევა, რომ სასამართლო ხელისუფლება არის დამოუკიდებელი…. ჯერჯერობით, ქვეყანაში არ არსებობს არ არის ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტი, თუმცა 2008 წლიდან  მსგავსი, მსაჯულთა ჟიურის საკონსულტაციო სისტემა მოქმედებს და მოსამართლეები მეტწილად პატივს სცემენ აღნიშნული ინსტიტუტის გადაწყვეტილებებს. ჩვეულებრივ, სამართალწარმოება და სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილებები მიიჩნეოდა, როგორც სამართლიანი, თუმცა, ზოგჯერ მოსამართლეების მიმართ ისმოდა ბრალდებები, რომ ისინი ეროვნული უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ სასამართლო საქმეებში ბრალდებულ პირთა მიმართ მიკერძოებულებნი იყვნენ და არ უზრუნველყოფდნენ მათ წვდომას ობიექტურ და მიუკერძოებელ სასამართლო პროცესზე“.

კანონის უზენაესობის და სამართლიანის სასამართლოს კუთხით კორეის რესპუბლიკაში არსებულ სიტუაციას ორგანიზაცია მაქსიმალური 16 ქულიდან 12-ით აფასებს, რაც საკმაოდ მაღალი მაჩვენებელია.[2]

საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული პირობები – ა.შ.შ სახელმწიფო დეპარტამენტი სამხრეთ კორეის რესპუბლიკაში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის  შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ  „არ ფიქსირდებოდა გავრცელებული ცნობები საპატიმრო დაწესებულებებსა და დაკავების ცენტრებში არსებული გაუსაძლისი ფიზიკური პირობების შესახებ. ამას გარდა, ასევე არ ვრცელდებოდა არანაირი ცნობა საპატიმრო დაწესებულებებში პატიმართა მიმართ ძალადობის ან სხვა ტიპის მსგავსი უფლებადარღვევების შესახებ.

იუსტიციის სამინისტროს ცნობით, პატიმრებისთვის  ხელმისაწვდომია რამდენიმე ტიპის ბერკეტი, რათა აღიდგინონ დარღვეული უფლებები. მაგალითად მათ   შეუძლიათ შუამდგომლობით მიმართონ უშუალოდ მინისტრს, შეიტანონ საჩივარი სამინისტროში არსებული „ადამიანის უფლებების დარღვევის ცენტრში“ ცხელი ხაზის მეშვეობით, მიმართონ ანტიკორუფციისა და სამოქალაქო უფლებების კომისიას, კორეის აუდიტისა და ინსპექციის საბჭოს, ადმინისტრაციულ საგანაჩენო კომისიას და ა.შ. მაგალითად, ივნისის თვის მდგომარეობით, პატიმრებმა იუსტიციის მინისტრის სახე;ზე  შეიტანეს 32 შუამდგომლობა უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებასთან დაკავშირებიტ. აქედან, გამოძიება დასრულდა 28 შემთხვევაში, ხოლო ოთხი საქმე, სექტემბრის მდგომარეობით, კვლავ გამოძიების სტადიაზე იყო. არცერთი გამოძიება არ მიუთითებს უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებაზე.

არ ვრცელდებოდა არანაირი ცნობები საპატიმრო დაწესებულებებში სამონიტორინგო ჯგგუფების დაშვებასთან დაკავშირებით არსებული პრობლემების შესახებ. დამოუკიდებელ „კორეის ეროვნულ ადამიანის უფლებათა კომისიას“ გააჩნდა სრული წვდომა, გამოეკვლია ადამიანის უფლებათა დარღვევის შემთხვევები ყველა საპატიმრო თუ გამოსასწორებელ დაწესებულებაში.“[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House სამხრეთ კორეის რესპუბლიკაში სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ სამხრეთი კორეის საპატიმრო დაწესებულებებში ციხის ბადრაგის მხრიდან უფლებამოსილების გადამეტების ან სხვა ტიპის უფლებადარღვევების შემთხვევები საკმაოდ იშვიათია, ხოლო ზოგადად, ციხეებში არსებული პირობები სრულად თავსებადია საერთაშორისო სტანდარტებთან.[4]

[1] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Republic of Korea; available at

[accessed 23 September 2019]

[2] Freedom House – Freedom in the World 2019 – South Korea; available at

[accessed 23 September 2019]

[3] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Republic of Korea; available at

[accessed 23 September 2019]

[4] Freedom House – Freedom in the World 2019 – South Korea; available at

[accessed 23 September 2019]

რუსეთი. საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული ვითარება. ივნისი, 2019

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ კონსტიტუციით აკრძალულია წამება და ძალადობა აღიარებითი ჩვენების მისაღებად, ბევრი სანდო წყარო ამტკიცებს, რომ სამართალდამცველები მსგავს ქმედებებში ჩართულნი არიან და ხელისუფლება მხოლოდ ცალკეულ შემთხვევებში აგებინებს პასუხს დამნაშავეებს.

პოლიციელების მხრიდან დაკავებულებზე ფიზიკური ძალადობის შესახებ სისტემატურად ვრცელდება ინფორმაცია და მსგავს ქმედებებს ძირითადად ადგილი აქვს დაკავების პირველ დღეებში წინასწარი დაკავების იზოლატორებში. ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფები და ყოფილი პოლიციები აცხადებენ, რომ ძირითადად გამოიყენება ელექტროშოკი, მხუთავი აირი, გაჭიმვა ან ხდება ზეწოლა სახსრებსა და მყესებზე, რადგან ასეთი მეთოდი ნაკლებად ტოვებს ხილულ კვალს. აღნიშნული სახის პრობლემა განსაკუთრებით აქტიურად დგას ჩრდილოეთ კავკასიაში.

მრავლად ვრცელდება ინფორმაცია უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის მხრიდან წამების გამოყენების შესახებ ახალგაზრდა ანარქისტი და ანტიფაშისტი აქტივისტების წინააღმდეგ, რომელთაც ედავებიან სხვადასხვა სახის ტერორისტულ და ექსტრემისტულ შემთხვევებში ჩართულობას. აღიარებითი ჩვენების მისაღებად, სავარაუდოდ, წამება (ცემა და ელექტროშოკი) გამოიყენეს აქამდე უცნობი ორგანიზაციების „ქსელის“ და „ახალი დიდების“ წევრების წინააღმდეგ.

მრავლად ვრცელდება ინფორმაცია ეჭვმიტანილებზე ზეწოლის მიზნით, მათი ფსიქიატრიულ დაწესებულებებში 30 დღით ან მეტი ვადით დაკავების და მათი დასჯის მეთოდად ფსიქიატრიულ დაწესებაში გამწესების შესახებ.

ციხეებსა და დაკავების ცენტრებში არსებული პირობები განსხვავებულია, მაგრამ ხშირად მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიშია. გადატვირთულობა, ბადრაგისა და პატიმრების მხრიდან ძალადობა, ჯანდაცვაზე შეზღუდული წვდომა, საკვების დეფიციტი და არასათანადო სანიტარული მდგომარეობა გავრცელებულია ციხეებში, კოლონიებსა და სხვა დაკავების დაწესებულებებში.

ციხეების გადატვირთულობა კვლავ სერიოზული პრობლემაა. მიუხედავად იმისა, რომ სისხლის სამართლის კოდექსი მოითხოვს ქალთა და მამაკაცთა, არასრულწლოვანთა და ზრდასრულთა, წინასწარ პატიმრობაში მყოფთა და მსჯავრდებულთა განცალკევებას სხვადასხვა ბლოკებში, ყველა საპატიმრო დაწესებულება არ იცავს აღნიშნულ წესს. არასამთავრობო ორგანიზაცია სასჯელაღსრულების საერთაშორისო რეფორმა ამტკიცებს, რომ ქალთა საპატიმრო დაწესებულებებში, ზოგადად, უკეთესი პირობებია, ვიდრე მამაკაცთა ციხეებში, თუმცა ქალთა საპატიმროებშიც პირობები სტანდარტზე დაბალია.

ბადრაგის მხრიდან ფიზიკური ძალადობა სისტემურია. მედია საშუალებამ „ნოვაია გაზეტა“ 2018 წლის 20 ივლისს გამოაქვეყნა ვიდეო, რომელიც არასამთავრობო ორგანიზაცია „საჯარო ვერდიქტმა“ გაავრცელა. ვიდეოში ჩანს, 2017 წლის ივნისში, იაროსლავის ოლქის ციხეში „IK-1“ 17 ბადრაგი როგორ აწამებს პატიმარ ევგენი მაკაროვს. მინიმუმ 11 თანამშრომელი და ასევე, გამომძიებელი, რომელმაც სათანადო რეაგირება არ მოახდინა საჩივარზე, ასევე 5 პატიმარი დააპატიმრეს მაკაროვის წინააღმდეგ ძალადობის გამო. 24 ივლისს მაკაროვის ადვოკატმა ირინა ბირიუკოვამ, მას შემდეგ რაც სიკვდილის მუქარები მიიღო, ქვეყანა დატოვა, თუმცა მოგვიანებით ის სამშობლოში დაბრუნდა. ვიდეოს გამოქვეყნების დროს, მაკაროვი გადაყვანილი იყო იაროსლავი ოლქის ციხეში „IK-8“, სადაც, მისი მტკიცებით, მას ციხის პერსონალი სხვადასხვა მიზეზების გამო მძიმედ ცემდა. 19 სექტემბერს საგამოძიებო კომიტეტმა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ მაკაროვის „IK-8“ ციხეში ცემის ფაქტზე გამოძიება დაიწყო. 1-ელ ოქტომბერს მაკაროვი ციხიდან გაათავისუფლეს. მაკაროვის საქმეს ფართო გამოხმაურება მოჰყვა და ბევრ მსგავს ფაქტთან დაკავშირებით (პატიმრების წამება) ციხის პერსონალის წინააღმდეგ სისხლის სამართლებრივი დევნა დაიწყო.

პატიმრების მხრიდან პატიმრებზე ძალადობა ასევე წარმოადგენს პრობლემას. 2018 წლის 5 ივლისს, მაგალითად, უკრაინელი პატიმარი სამედიცინო დაწესებულებაში ფეხების მოტეხილობითა და სისხლჩაქცევებით გადაიყვანეს. მისი ადვოკატის მტკიცებით, პავლო ჰრიბი როსტოვი დონზეში გადაყვანის დროს პატიმრებმა ცემეს.

გასული წლის განმავლობაში, ასევე, ვრცელდებოდა ინფორმაცია ციხის ადმინისტრაციის მიერ პატიმრების წინააღმდეგ ძალადობის ჩადენისთვის პატიმრების გამოყენების შესახებ. პირველ აგვისტოს, ვლადიმირში, ორი პატიმარი და 6 თანამშრომელი წამებისთვის გაასამართლეს, მას შემდეგ, რაც წინასწარი დაკავების დაწესებულებაში წამებისთვის განკუთვნილი პალატა აღმოაჩინეს. სასამართლო გადაწყვეტილებაში ნათქვამი იყო, რომ წინასწარი დაკავების იზოლატორში პატიმრებს ამყოფებდნენ ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ძალადობის გამოსაყენებლად, რათა სხვა პატიმრებს მოეხდინათ თვით-ინკრიმინირება.

გადატვირთულობის დონე, კვების, ვენტილაციის, გათბობისა და სანიტარული სტანდარტები სხვადასხვა დაწესებულებაში სხვადასხვაგვარია, თუმცა, ზოგადად, ცუდია. არასამთავრობო ორგანიზაციები საუბრობენ გადაადგილებისა და ვარჯიშის მინიმალურ შესაძლებლობებზე. სასმელი წყალი ხანდახან ნორმირებულია და საკვების ხარისხი დაბალია. ბევრი პატიმარი დამოკიდებულია ოჯახისგან ან არასამთავრობო სექტორისგან მიწოდებულ საკვებზე. ხარისხიან ჯანდაცვაზე წვდომა კვლავ პრობლემაა.

2017 წლის ანგარიშში „Amnesty International“ წერს, რომ ქვეყნის საპატიმრო ტრანსპორტირების პრაქტიკა „გულაგების ეპოქის მემკვიდრეობაა“. პატიმრები კვირების მანძილზე გადაყავთ ვიწრო მატარებლებით, სადაც არაა ვენტილაცია, ბუნებრივი სინათლე, შეზღუდულია წყალი და საპირფარეშოებზე წვდომა.

არასამთავრობო სექტორი ამტკიცებს, რომ აივ ინფექციის მქონე პატიმრებს არ უწევენ ადექვატურ მკურნალობას.

გავრცელებული ცნობებით, პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულებს ამყოფებენ განსაკუთრებით მძიმე საპატიმრო პირობებში და ისინი არიან ისეთი სადამსჯელო ქმედებების ობიექტები, როგორიცაა სამარტოო საკანში ან ფსიქიატრიულ განყოფილებაში გამწესება. 2018 წლის 21 სექტემბერს უკრაინელი პატიმარი ოლექსანდერ კოლჩენკო სამი დღის განმავლობაში სამარტოო საკანში გაამწესეს. მისი ადვოკატის მტკიცებით, აღნიშნული სადამსჯელო ღონისძიება დაკავშირებული იყო პატიმრის თხოვნასთან, რომ იგი უკრაინის კონსულს მოენახულებინა.

მსჯავრდებულებს და წინასწარ პატიმრობაში მყოფ პირებს აქვთ ვიზიტორების მიღება უფლება, თუმცა მათი ეს უფლება სხვადასხვა გარემოებების გამო შეიძლება შეიზღუდოს ციხის ადმინისტრაციის მიერ. კანონით, შედარებით მძიმე სასჯელის მქონე პატიმრებს აქვთ ნაკლები დრო ვიზიტორებისთვის, მოსამართლეს, კონკრეტულ შემთხვევაში, შეუძლია პატიმარს ვიზიტები აუკრძალოს. ციხის ადმინისტრაციამ, ასევე, შეიძლება ვიზიტი არ დაუშვას უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული რისკების მიზეზით.

მიუხედავად იმისა, რომ პატიმრებს საჩივრების წარდგენის უფლება აქვთ როგორც საჯარო ზედამხედველობის კომისიაში, ასევე ადამიანის უფლებათა ომბუდსმენის ოფისში, ისინი ერიდებიან აღნიშნული უფლების გამოყენებას, რადგან ეშინიათ შემდგომი რეპრესიების. ციხის რეფორმის აქტივისტების მტკიცებით, მხოლოდ ის პატიმრები, ვინც მიიჩნევს, რომ სხვა გზა აღარ აქვთ, რისკავენ საჩივრების დაწერას. საჩივრები, რომლებიც საჯარო ზედამხედველობის კომისიამდე აღწევს, როგორც წესი, ფოკუსირებულია მცირე პირადი ხასიათის თხოვნებზე.

არასამთავრობო სექტორის ინფორმაციით, ბევრი პატიმარი, რომელთაც წამების შესახებ განაცხადეს, მოგვიანებით, ცრუ ბრალდებაში დაადანაშაულეს, რაც ხშირად სასჯელის დამატებით დასრულდა. 2018 წლის 11 იანვარს კიროვის ოლქის საგამოძიებო კომიტეტმა ცრუ ბრალდების მუხლით საქმე აღძრა ერთერთი პატიმრის წინააღმდეგ, რომელიც ამტკიცებდა, რომ იგი აწამეს (ცემა და ელექტროშოკი) საპატიმრო დაწესებულებაში „IK-1“. მედიაში გავრცელებული ინფორმაციით, აღნიშნულ საპატიმროში ეს იყო მეორე შემთხვევა, როდესაც პატიმარმა დაწესებულების წინააღმდეგ წამების გამო საჩივარი შეიტანა.

ხელისუფლება ნებას რთავს საჯარო ზედამხედველობის კომისიის რეგულარულად მოინახულოს საპატიმრო დაწესებულებები და შეამოწმოს იქ არსებული პირობები. ოფიციალური ინფორმაციით, კომისიის 1154 წევრმა ვიზიტები განახორციელა 81 რეგიონში. ადამიანის უფლებათა აქტივისტები აცხადებენ, რომ კომისიის ბევრი წევრი ახლო კავშირშია ხელისუფლებასთან და მათ შორის არიან ისეთებიც, ვინც წარსულში სამართალდამცავ ორგანოებში მუშაობდა.

2018 წლის 19 ივლისს მიღებული კანონის თანახმად, საჯარო ზედამხედველობის კომისიის წევრებს უფლება აქვთ, პატიმრების თანხმობის საფუძველზე, აწარმოონ პატიმრების ფოტო და ვიდეო გადაღება. კომისიის წევრებს, ასევე, უფლება აქვთ აიღონ ჰაერის სინჯები და აწარმოონ სხვა გარემოსდაცვითი ინსპექტირება; ასევე, შეისწავლონ უსაფრთხოების და ფსიქიატრიულ დაწესებულებაზე წვდომის შესაძლებლობები.

ხელისუფლება ნებას რთავს წამების პრევენციის კომიტეტს, მოინახულონ ციხეები, თუმცა არ თანხმდება კომიტეტის მიერ ანგარიშის გამოქვეყნებას. უკანასკნელად კომიტეტმა ანგარიში 2013 წელს გამოაქვეყნა (ვიზიტი განხორციელდა 2012 წელს).[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წლის ანგარიშში რუსეთის შესახებ წერს, რომ პოლიციის მხრიდან ძალის გადამეტება ფართოდაა გავრცელებული და სამართალდამცველები იყენებენ ელექტროშოკს და გაჭიმვას, რადგან ასეთი მეთოდი ნაკლებად ტოვებს ხილულ კვალს. ციხეები გადატვირთულია და დგას სანიტარიის პრობლემა; პატიმრებს არ აქვთ სათანადო წვდომა ჯანდაცვაზე და ბადრაგის მხრიდან შევიწროვების ობიექტები არიან. 2018 წლის აგვისტოში მედიაში გავრცელდა ვიდეო, სადაც ჩანს, ბადრაგი ორგანიზებულად როგორ ცემს პატიმარს იაროსლავლის ციხეში. ხელისუფლებამ, სახალხო გამოძახილის შემდეგ, დააპატიმრა 12 ბადრაგი. გასული წლის დეკემბერში, არასამთავრობო სექტორი კვლავ საუბრობდა ამავე რეგიონის სხვა ციხეში არსებულ სისტემატურ ძალადობაზე.[2]

2018 წლის აგვისტოში მედია საშუალებაში „მედუზა“ გავრცელდა ინფორმაცია 2018 წლის განმავლობაში წამების საჯაროდ გახმაურებული 50-ზე მეტი შემთხვევის შესახებ. დამნაშავეებს შორის იყვნენ პოლიციელები, გამომძიებლები, უსაფრთხოების აგენტები და პენიტენციური სისტემის თანამშრომლები. ხელისუფლებამ მხოლოდ რამდენიმე შემთხვევაზე დაიწყო გამოძიება და მხოლოდ ერთი საქმე მივიდა სასმართლომდე.[3]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Russia, 13 March 2019

 (accessed on 21 June 2019)

[2] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Russia, 4 February 2019

 (accessed on 21 June 2019)

[3] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Russia, 17 January 2019

 (accessed on 21 June 2019)

აზერბაიჯანი. საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული პირობები. ივნისი, 2019

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2019 წლის ანგარიშში აზერბაიჯანის შესახებ წერს, რომ 2018 წლის ივლისში ევროსაბჭოს წამების და არაადამიანური მოპყრობის ან დასჯის პრევენციის კომიტეტმა გამოაქვეყნა აზერბაიჯანში 2004-2017 წლებში განხორციელებული ექვსი ვიზიტის ანგარიში. კომიტეტის განცხადებით, წამება და სხვა არაადამიანური მოპყრობა პოლიციის და სხვა სამართალდამცავი სტრუქტურების მხრიდან და აღნიშნული ქმედებებისთვის დაუსჯელობა კვლავ სისტემური და ენდემური ხასიათის მატარებელია. დაკავებულებს ხშირად უზღუდავენ მათთვის სასურველ ადვოკატზე წვდომას.

„Human Rights Watch“ წერს, რომ 2018 წლის თებერვალში, ელგიზ სადიგლი – ცნობილი გაქცეული აქტივისტის ძმა, გაიტაცეს და იზოლირებული ჰყავდათ პოლიციის განყოფილებაში ოთხი დღის განმავლობაში. მისი მტკიცებით, პოლიცია მას სცემდა და მის წინააღმდეგ იყენებდა ელექტროშოკს; პოლიციის აღნიშნულ ქმედებას სადიგლი მისი ძმის აქტივობებს უკავშირებს. ამის შემდეგ ელგიზ სადიგლის დაუმორჩილებლობის ბრალდებით 30-დღიანი პატიმრობა მიუსაჯეს. ხელისუფლებას არ ჩაუტარებია ეფექტური გამოძიება სადიგლის მიერ წამების შესახებ გაკეთებული ბრალდებების თაობაზე.

წინსვლა არ ყოფილა, ასევე, 2017 წელს ბლოგერი მეჰმან გალანდაროვის საეჭვო ვითარებაში გარდაცვალების გამოძიების პროცესში. იგი საპატიმროში ჩამომხრჩვალი იპოვეს და სწრაფად დამარხეს მოწმეების გარეშე.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წლის ანგარიშში აზერბაიჯანის შესახებ წერს, რომ კვლავ ვრცელდება ინფორმაციები აღიარების მიზნით წამების გამოყენების შესახებ. საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული პირობები სტანდარტზე დაბალია; სამედიცინო ზრუნვა, ზოგადად, არა ადექვატურია და ციხეები გადატვირთულია. 2018 წლის მაისში მთავრობამ შეიწყალა კონსერვატიული შიიტური ჯგუფის „მუსლიმთა გაერთიანებული მოძრაობა“ 17-დან 7 წევრი, რომელთაც მთავრობის გადაგდების მცდელობაში ედებოდათ ბრალი. ჯგუფის ზოგიერთი წევრი ციხეში აწამეს.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში აზერბაიჯანის შესახებ წერს, რომ კონსტიტუციითა და სისხლის სამართლის კოდექსით წამება აკრძალულია და ასეთი ქმედებისთვის სასჯელი 10 წლამდე პატიმრობაა გათვალისწინებული. მიუხედავად ამისა, წამების და სხვა ძალადობის შესახებ სარწმუნო ცნობები მაინც ვრცელდება. ყველაზე მეტი არასათანადო მოპყრობის ფაქტი პოლიციის დაკავების იზოლატორებში ხდება, სადაც აღიარებითი ჩვენების მისაღებად ძალას იყენებენ. ასევე, ვრცელდებოდა ინფორმაციები ციხეებში წამების ფაქტების შესახებ.

მაღალი რეპუტაციის მქონე ორგანიზაციის, რომელიც ციხეების მონიტორინგით არის დაკავებული, ინფორმაციით, ციხეებში არსებული პირობები ხანდახან მძიმე და პოტენციურად სიცოცხლისთვის საშიშია, რაც გამოწვეულია გადატვირთულობით, არა სათანადო კვებით, გათბობის და ვენტილაციის ნაკლებობით და ცუდი სამედიცინო დახმარებით. დაკავებულები, ასევე, ჩივიან წინასწარი დაკავების ცენტრებში არსებული არა ადამიანური პირობების გამო. მათი მტკიცებით, ასეთი ტიპის დაწესებულებებში არის ვენტილაციის და სათანადო სანიტარული პირობების ნაკლებობა.

ქალები და კაცები წინასწარი დაკავების პერიოდში ერთად არიან წინასწარი დაკავების დაწესებულებაში, სხვადასხვა ბლოკში და მსჯავრის დადების შემთხვევაში, ქალების მოთავსება ხდება ცალკე ციხეებში. ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციების თქმით, ქალი პატიმრები უკეთეს პირობებში არიან, ვიდრე მამაკაცი პატიმრები. ქალთა ციხეების მონიტორინგი უფრო ხშირად ხდება და მათ აქვთ უფრო დიდი წვდომა სწავლებსა და სხვა აქტივობებზე; თუმცა, ქალთა ციხეებში ჯერ კიდევ ბევრი ისეთი პრობლემაა, რომელთაც მამაკაცთა ციხეებშიც აქვს ადგილი. აზერბაიჯანის იუსტიციის სამინისტროს ინფორმაციით 2018 წლის განმავლობა 5 სამ წლამდე ბავშვი ცხოვრობდა საპატიმრო დაწესებულებაში თავიანთ პატიმარ დედებთან ერთად. არასრულწლოვანი დამნაშავეები შეიძლება არასრულწლოვანთა საპატიმრო დაწესებულებაში იყვნენ 20 წლის ასაკის მიღწევამდე.

ხელისუფლება განაგრძობს ახალი საპატიმრო დაწესებულებების მშენებლობას. საბჭოთა დროინდელი დაწესებულებები, რომელთა გამოყენება ახლაც ხდება, ვერ აკმაყოფილებს საერთაშორისო სტანდარტებს. ყველაზე ცუდი პირობები გობუსტანის ციხეში, #3 და #14 ციხეებსა და ტუბერკულოზის სამკურნალო პენიტენციურ ცენტრშია.

ადამიანის უფლებათა დამცველი აქტივისტების მტკიცებით, ბადრაგი ხანდახან ცემით ან სამარტოო საკანში გამწესებით სჯის პატიმრებს. ადგილობრივი და საერთაშორისო დამკვირვებლების მტკიცებით, ყველაზე ცუდი პირობები გობუსტანის მკაცრი რეჟიმის ციხეშია.

დროდადრო პატიმრები აცხადებენ, რომ მათ არ აქვთ ფიზიკური აქტივობის საკმარისი შესაძლებლობა . ისინი ასევე აცხადებენ სივიწროვის, გადატვირთულობის, არა ადექვატური ვენტილაციის, ცუდი სანიტარული პირობები, საჭმელად უვარგისი საკვების და არასათანადო სამედიცინო ზრუნვის შესახებ. ოპოზიციური პარტიის „სახალხო ფრონტი“ მრჩეველს მაჰამმად იბრაჰიმს დროულად არ გაუკეთეს ქირურგიული ოპერაცია თვალზე, რამაც მისი მხედველობის სამუდამოდ დაზიანება გამოიწვია. 2018 წლის 19 სექტემბერს, როდესაც მომდევნო დღეს მას საპატიმრო დაწესებულება უნდა დაეტოვებინა, ბრალი დასდეს დანის უკანონო ტარებაში და კიდევ ექვსი თვით დატოვეს ციხეში. აღნიშნული პარტიის კიდევ ერთი წევრი ელნურ ფარაჯოვი, მისი ციხიდან გამოშვების შემდეგ მალევე, სიმსივნით გარდაიცვალა. მისი ოჯახის მტკიცებით, ფარაჯოვს სათანადოდ არ უმკურნალეს პატიმრობაში ყოფნის დროს.

ყოფილი პატიმრები და დაპატიმრებული აქტივისტების ოჯახის წევრები აცხადებენ, რომ პატიმრებს ხშირად უწევთ ქრთამის გადახდა იმისთვის, რომ შეხვდნენ ოჯახის წევრებს, უყურონ ტელევიზორს, გამოიყენონ საპირფარეშო და საშხაპე ოთახები და მიიღონ საკვები საპატიმრო დაწესებულების გარედან. მიუხედავად იმისა, რომ კანონი უფლებას აძლევს პატიმრებს დღიურად გამოყოფილ რაციონზე დამატებით მიიღონ საკვები, ხშირად ციხის ადმინისტრაცია პატიმრებს ოჯახებისგან საკვების მიღებას უზღუდავს. ზოგიერთ ციხესა და დაკავების ცენტრებში არ არის სასმელი წყალი.

მიუხედავად იმისა, რომ პატიმრების უმეტესობის თქმით, მათ ცენზურის გარეშე შეუძლიათ საჩივრები შეიტანონ სასამართლოსა და ომბუდსმენის ოფისში, ციხის ადმინისტრაცია რეგულარულად კითხულობს პატიმრების კორესპონდენციას, აკვირდება შეხვედრებს ადვოკატებსა და კლიენტებს შორის და ზოგიერთ ადვოკატს უკრძალავს დოკუმენტაციის დაკავების დაწესებულებაში შეტანას ან იქიდან გამოტანას. მიუხედავად იმისა, რომ ომბუდსმენის ოფისის განცხადებით, ისინი რეგულარულად ახორციელებენ ციხეების მონიტორინგს და გამოძიებას პატიმრების საჩივრებზე, აქტივისტები ამტკიცებენ, რომ ომბუდსმენის ოფისის არასაკმარისად აქტიურია პატიმრების საჩივრებზე რეაგირების მხრივ და ვერ იძიებს პატიმრების საჩივრებს წამების და ძალადობის თაობაზე; როგორც ეს იყო მუსლიმთა ერთიანი მოძრაობის თავმჯდომარის აბბას ჰუსეინოვის და „N!DA“ აქტივისტის ილკინ რუსტამზადეს შემთხვევაში.

ციხის ადმინისტრაცია ზღუდავს ადვოკატისა და ოჯახის წევრების ვიზიტებს, განსაკუთრებით იმ პატიმრებისთვის, რომლებიც ფართოდ არიან მიჩნეულნი პოლიტიკური მიზეზებით დაპატიმრებულად.

მთავრობა ნებას რთავს ზოგიერთ საერთაშორისო და ადგილობრივ ორგანიზაციას, მოინახულოს საპატიმრო დაწესებულებები. ხელისუფლება, როგორც წესი, ნებას რთავს წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტს მოინახულოს სამხედრო და პოლიტიკური მოტივებით დაპატიმრებული ხალხი, რომლებიც საპატიმროში მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტთან დაკავშირებით არიან დაპატიმრებულები; მათ ასევე უშვებენ იუსტიციის სამინისტროს, შინაგან საქმეთა სამინისტროს და სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის დაქვემდებარებაში მოქმედი ციხეების პატიმრებთან. წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტი რეგულარულად ახორციელებს ვიზიტებს რათა დაიცვას პატიმართა უფლებები საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის პრინციპების შესაბამისად და რეგულარულად ეხმარება პატიმრებსა და მათი ოჯახის წევრებს კონტაქტის დამყარებასა და შენარჩუნებაში.

მთავრობისა და ადამიანის უფლებათა დამცველი საზოგადოების ციხეების მონიტორინგის ერთობლივი ჯგუფი, რომელის საჯარო კომიტეტის სახელითაა ცნობილი, სარგებლობს უფლებით, წინასწარი შეტყობინების გარეშე, მოინახულოს ციხეები. რიგ შემთხვევებში, მიუხედავად ამისა, სხვა ჯგუფები, რომლებიც წინასწარ ატყობინებდნენ ვიზიტის თაობაზე, აწყდებოდნენ რიგ სირთულეებს.

2018 წლის 18 ივლისს, წამების პრევენციის კომიტეტმა თავის ანგარიშში აღნიშნა, რომ საპრეზიდენტო აღმასრულებელმა ბრძანებამ გარკვეულწილად გააუმჯობესა არსებული სიტუაცია, ძირითად, ციხეებში გადატვირთულობის შემცირების მიმართულებით. თუმცა, კომიტეტი ასევე აღნიშნავდა, რომ წინასწარი დაკავების დაწესებულებებში მოქმედი სტანდარტი პატიმრების საცხოვრებელი ფართის შესახებ, ჯერ კიდევ არ შეესაბამებოდა საერთაშორისო მინიმალურ სტანდარტს; განსაკუთრებით, შუვალანსა და განჯაში.[3]

[1] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Azerbaijan, 17 January 2019

 (accessed on 11 June 2019)

[2] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Azerbaijan, 4 February 2019

 (accessed on 11 June 2019)

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Azerbaijan, 13 March 2019

 (accessed on 11 June 2019)

თურქეთი. საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული მდგომარეობა. თებერვალი, 2019

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი თურქეთში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2017 წელი) წერს, რომ საპატიმრო დაწესებულებები, ზოგადად, ბევრ ასპექტში თავსებადი იყო საერთაშორისო სტანდარტებთან. გადავსებულობა (განსაკუთრებით, 2016 წლის ჩაშლილი სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდეგ) და ადეკვატურ ჯანდაცვაზე წვდომა კვლავ რჩებოდა მნიშვნელოვან პრობლემად.

იუსტიციის სამინისტრომ გამოაქვეყნა სტატისტიკა, რომლის მიხედვითაც, 2017 წლის 15 ივნისის მდგომარეობით, სამთავრობო საპატიმრო დაწესებულებებში პატიმართა საერთო რაოდენობა იყო 224 878, ხოლო მთლიანი პენიტენტიცალური სისტემა გათვლილი იყო მაქსიმუმ 202 676 პატიმარზე. შესაბამისად, სულ მცირე 22 000 დაკავებული ან პატიმარი იძულებული იყო, დაეძინა იატაკზე ან ცვლებში.

მთავრობამ განაცხადა, რომ შესაძლებლობის მიხედვით, ბავშვები განთავსებული იყვნენ ცალკე საპატიმროში, ხოლო სხვა შემთხვევაში – ზრდასრულთა ციხეების განცალკევებულ ნაწილებში. წინასწარ პატიმრობაში მყოფი პირები განთავსებულნი იყვნენ მსჯავრდებულ პირებთან ერთად ციხეებში.

სექტემბერში იუსტიციის სამინისტრომ განაცხადა, რომ 2016 წლის ბოლოსთვის, დაახლოებით 69 000 რეგისტრირებული სტუდენტი იყო დაპატიმრებული, რაც ქვეყნის ისტორიაში რეკორდულად დიდი მაჩვენებელია. ამას გარდა, აგვისტოში საპატიმროთა და დაკავების ცენტრების გენერალურმა დირექტორატმა გაავრცელა ინფორმაცია, რომლის მიხედვითაც 12-დან 18 წლამდე დაკავებული 2767 დაპატიმრებული პირიდა, 197 სასჯელს იხდიდა ტერორიზმთან დაკავშირებული მსჯავრდებით.

მთავრობამ უარი განაცხადა, გამოექვეყნებინა სტატისტიკა საპატიმრეობში ბუნებრივი მიზეზებით ან სუიციდის გამო დაღუპულ პატიმართა რაოდენობის თაობაზე.

უფლებადამცველი ორგანიზაციები ხშირად ხაზს უსვამდნენ, რომ არ გააჩნდათ სათანადო წვდომა სასმელად ვარგის წყალზე, შესაბამის გათბობაზე, ვინტილაციასა თუ განათებაზე. მაგალითად, 5 ივლისს ელბისტანის ციხეში 61 წლის პატიმარი – კამილ უნგუთი გარდაიცვალა. გავრცელებული ცნობებით, მისი გარდაცვალების მიზეზი გაუარესებული პირობები და საპატიმროში მაღალი ტემპერატურა იყო.

მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობა ირწმუნებოდა, რომ თითოეულ ციხეს ჰყავდა საკუთარი ექიმი, იუსტიციის სამინისტროსგან გამოთხოვილი ინფორმაციით დადასტურდა,  რომ 2016 წლის მარტისთვის ყველა საპატიმროს მხოლოდ 11 ექიმი ემსახურებოდა, რაც პროპორციულად ერთი ექიმს უდრის ყოველ 33 ციხესა თუ 16. 830 პატიმარზე. უფლებადამცველი ასოციაციები განსაკუთრებულ შეშფოთებას გამოთქვამდნენ ციხეებში ჯანდაცვის კუთხით არსებულ მდგომარეობაზე, განსაკუთრებით, ციხის ექიმთა არასაკმარისი რაოდენობის შესახებ.

უფროს პროკურორებს კანონი საშუალებას აძლევს, წინასწარ დაკავებაში ამყოფონ მათი აზრით საზოგადოებისთვის საშიში პირი, მიუხედავად მისისამედიცინო ჩვენებისა სერიზოული ავადმყოფობის შესახებ.

გარკვეულ შემთხვევებში, შესაბამისი სამსახურები, მართალია, იძიებდნენ ისეთ საჩივრებს, სადაც საფუძვლიანად ჩანდა სავარაუდო კანონდარღვევისა თუ დამამცირებელი ან არაადამიანური პირობების ფაქტები, თუმცა ისინი საჯაროდ არ აქვეყნებდნენ აღნიშნული გამოძიების შედეგებს და ხშირად არც ნაბიჯებს დგამდნენ, დამნაშვე პირების დასჯის კუთხით.

მთავრობის მიერ საპატიმროების მონიტორინგზე ნებადართული ორგანიზაციები იყვნენ ეროვნული ადამიანის უფლებათა და თანასწორების ინსტიტუცია და ომბუდსმენის ოფისი. პარლამენტის ადამიანის უფლებათა კომისიას და სახალხო დამცველის ოფისს გააჩნდათ უფლებამოსილება, წინასწარი შეტყობინების გარეშე შესულიყვნენ ციხეებში, მათ შორის – სამხედრო ტიპის ციხეებში, და შეესწავლათ სიტუაცია.

დამოუკიდებელი სამონიტორინგო ჯგუფების კუთხით სიტუაცია შემდეგია: თურქეთის მთავრობა ნებას რთავდა ზოგიერთ საერთაშორისო ორგანოს, განეხორციელებინათ ვიზიტები საპატიმროებში. მაგალითად, მაისში, ევროპის საბჭოს წამების პრევენციის კომიტეტის დელეგაცია ეწვია თურქეთს და მოინახულა დაკავებულთა სოლიდური რაოდენობა რამდენიმე ციხეში. წლის ბოლოსთვის არსებული მდგომარეობით, მთავრობა საჯაროდ არ ავრცელებდა კომისიის მიერ გამოკვლეული ფაქტების შესახებ ანგარიშს.

პარლამენტის ზოგიერთ წევრს, ასევე, შეეძლო, მოენახულებინა საპატიმროები და გასაუბრებოდა იქ მყოფ პირებს. მაგალითად, მაისში, პარლამენტის წევრმა CHP პარტიიდან – საფაკ პავეიმ, რომელმაც 2016 წლის შემდეგ რამდენიმე ციხეში განახორციელა ვიზიტი, განაცხადა, რომ შესაძლებელია საპატიმროებში ადგილი ჰქონოდა ციხის ადმინისტრაციის მიერ პატიმრების მასობრივ არასათანადო მოპყრობის, შეურაცხყოფისა და წამების ფაქტებს.

მთავრობა არ რთავდა ნებას არასამთავრობო ორგანიზაციებს, განეხორციელებინათ მონიტორინგი ციხეებში.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch თურქეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერს, რომ ქვეყანაში არსებულ ციხეებში პატიმართა საერთო რაოდენობა იყო 246 426, რომელთაგან 48 924 სასჯელს იხდიდა ტერორიზმის ბრალდებით.

ანგარიშის მიხედვით, კვლავ გრძელდებოდა სავარაუდო ბრალდებები საპატიმროებსა და დაკავების ცენტრებში პირთა წამების, არასათანადო და დამამცირებელი მოპყრობის შესახებ. აღნიშნულ საკითხზე, თებერვალში, საკუთარ წერილობით ანგარიშში ყურადღება გაამახვილა გაეროს სპეციალურმა წარმომადგენელმაც.[2]

[1] United States Department of State – TURKEY 2017 HUMAN RIGHTS REPORT available at

[accessed 25 January 2019]

[2] Human Rights Watch – World Report 2019 – Turkey available at

[accessed 25 January 2019]

აზერბაიჯანი. საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული პირობები. თებერვალი, 2019

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი აზერბაიჯანში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო         პერიოდი – 2017 წელი) წერს, რომ საპატიმროების სამონიტორინგო ერთ-ერთი ავტორიტეტული ორგანიზაციის მიხედვით, ციხეებში პირობები ზოგჯერ იყო მკაცრი და პოტენციურად სიცოცხლისთვის საშიში, რისი განმაპირობებელი ძირითადი ფაქტორებიც იყო გადავსებულობა, არაადეკვატური კვება, დეფექტური გათბობა და ვინტილაცია და დაბალი ხარისხის ჯანდაცვა. დაკავებული პირები ასევე აცხადებდნენ, რომ ადგილობრივი სასამართლოების წინასწარი დაკავების იზოლატორებშიც, რომლებიც მიწისქვეშ იყო მოწყობილი, აღინიშნებოდა არადამიანური პირობები და გადავსებულობა. ისინი ასევე საუბრობდნენ ვინტილაციისა და სათანადო სანატარიის კუთხით პრობლემებზე.

მამაკაცი და ქალი ბრალდებულები ერთად იყვნენ განმწესებულები წინასწარი დაკავების იზოლატორებში, თუმცა ერთმანეთისგან იზოლირებულად. მსაჯვრდების შემდეგ, ქალი პატიმრები გადაჰყავდათ სპეციალურად ქალებისთვის განკუთვნილ საპატიმროებში. ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციები აღნიშნავდნენ, რომ როგორც წესი, ქალი პატიმრები ცხოვრობდნენ შედარებით უკეთეს პირობებში, მონიტორინგს ექვემდებარებოდნენ უფრო ხშირად და გააჩნდათ შედარებით უკეთესი წვდომა ვარჯიშსა თუ სხვა სახის აქტივობებზე, ვიდრე მამაკაცი პატიმრები. მიუხედავად ამისა, ქალთა ციხეებშიც ისეთივე პრობლემები ფიქსირდებოდა, როგორიც მამაკაცთა საპატიმროებში. უფლებადამცველი ორგანიზაციების ინფორმაციით, დაფიქსირდა 4 შემთხვევა, როდესაც 7 წლამდე ბავშვი მსჯავრდებულ დედასთან ერთად, ციხეში ცხოვრობდა.

მართალია, მთავრობა აგრძელებდა ახალი საპატიმროების შენებას, თუმცა, ზოგიერთი საბჭოური დროის საპყრობილე, რომელიც დღემდე ფუნქციონირებს, არ იყო თავსებადი საერთაშორისო სტანდარტებთან. ყველაზე ცუდი პირობები ფიქსირდებოდა გობუსტანის; N3; N14 და ტუბერკულოზის სამკურნალო პენიტენციაური ცენტრის საპატიმროებში.

ადამიანს უფლებათა დამცველები აცხადებდნენ, რომ ადგილი ჰქონდა ბადრაგის მიერ პატიმრების ცემის, ასევე, მათი იზოლირებულ საკანში, განმარტოებით განთავსების  ფაქტებს. ადგილობრივი და საერთაშორისო სამონიტორინგო ორგანიზაციები ხაზს უსვამდნენ განსაკუთრებით მძიმე პირობებს გობუსტანის მკაცრი რეჟიმის საპატიმროში.

ვრცელდებოდა ცნობები ციხეებში პატიმრების წამების შესახებ. მაგალითად, მედია და ადამიანის უფლებათა აქტივისტების ინფორმაციით, აგვისტოში, გობუსტანის საპატიმროში წამებას დაექვემდებარნენ „მუსლიმთა საძმოს მოძრაობის“ წევრები აბბას ჰუსეინოვი და ჯაბბარ ჯაბბაროვი. აღნიშნულ ბრალდებებთან დაკავშირებით გამოძიებები არ დაწყებულა.

პატიმრები ჩიოდნენ, რომ ზოგჯერ უწევდათ ხანგრძლივი პერიოდის საკანში გატარება და ამ პერიოდის განმავლობაში არ შეეძლოთ ფიზიკური აქტივობით დაკავება. ისინი ასევე საუბრობდნენ პრობლემებზე ძირითადად გადავსებულობის, ვინტილაციის, სანიტარიის და ჯანდაცვის კუთხით. მართალია, აზერბაიჯანის სახალხო დამცველმა განაცხადა, რომ საბოლოოდ, მას მედიკამენტები მიაწოდეს, მაგრამ ადვოკატები აცხადებდნენ, რომ მთავარი ოპოზიციური პარტიის თავმჯდომარის მოადგილეს –  გოზელ ბაირამლის, ბაქოს ციხის ადმინისტრაციამ არ მიაწოდა სათანადო წამალი, რამაც მისი ჯანმრთელობის საგრძნობი გაუარესება გამოიწვია.

ყოფილი პატიმრები და დაკავებული აქტივისტების ოჯახის წევრები ამბობდნენ, რომ პატიმრებს ხშირად უწევდათ სააბაზანოს ან საპირფარეშოს სარგებლობისთვის, ასევე, საკვების მისაღებად –  ქრთამის გადახდა. მართალია, კანონი იძლევა საშუალებას, პატიმარმა ოჯახისგან დამატებითი საკვები ყოველდღიურად მიიღოს, თუმცა, ვრცელდებოდა ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ ციხის ადმინისტრაცია კონკრეტულ პატიმრებს არ რთავდა ნებას, მიეღოთ ოჯახების მიერ გაგზავნილი საკვები. ზოგიერთ საპატიმროსა და დაკავების ცენტრში პატიმრებს არ გააჩნდათ წვდომა სასმელად ვარგის წყალზე.

მიუხედავად იმისა, რომ უმრავლეს შემთხვევებში, პატიმრებს უპრობლემოდ, ყოველგვარი ცენზურის გარეშე, შეეძლოთ შეეტანათ საჩივრები სასამართლოებსა თუ სახალხო დამცველის ოფისში, ვრცელდებოდა ცნობები, რომ ციხის ადმინისტრაცია ხშირად კითხულობდა აღნიშნულ დოკუმენტებს. ამას გარდა, უფლებადამცველი ადვოკატები აცხადებდნენ, რომ მკაცრი რეჟიმის დაწესებულებებში ზოგიერთი პატიმარი აწყდებოდა გარკვეულ სირთულეებს საჩივრის შეტანასთან მიმართებით.

მართალია, ომბუდსმენის ოფისი ატარებდა მრავალჯერად ვიზიტებს და იძიებდა აღნიშნულ საჩივრებს, მაგრამ აქტივისტები აცხადებნენ, რომ აღნიშნული ორგანო არ იჩენდა შესაბამის აქტიურობას და  არასათანადო ყურადღებას უთმობდა პატიმართა საჩივრებს, მაგალითად, სავარაუდო წამებისა და დამამცირებელი მოპყრობის შესახებ ბრალდებებს, როგორც იყო მოძრაობა „მუსლიმთა ერთობის“ თავმჯდომარის მოადგილის, აბბას ჰუსეინოვის და N!DA აქტივისტის – ბაირამ მამადოვის შემთხვევებში.

ციხის ადმინისტრაცია, ზოგჯერ, ზღუდავდა ადვოკატების ან ოჯახის წევრების ვიზიტებს, განსაკუთრებით იმ პირებთან მიმართებით, რომლებიც საზოგადოების მიერ აღქმული იყვნენ, როგორც პოლიტიკური პატიმრები.

მთავრობა ნებას რთავდა ადგილობრივ და საერთაშორისო ორგანიზაციებს, მოანახულებინათ ციხეები და გაცნობოდნენ მდგომარეობას. მათ შორის იყო: წითელი ჯვარი, ევროპის საბჭოს წამების პრევენციის კომიტეტი, ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის პრეზიდენტი და სხვადასხვა ევროპული ქვეყნების პარლამენტარები და დიპლომატები. შესაბამისი ორგანოები ასევე ნაბას რთავდნენ წითელი ჯვრის წარმომადგენლებს, მოენახულებინათ ომის ტყვეები და სამოქალაქო დაკავებულები, რომლებიც მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტთან დაკავშირებით იმყოფებონდნენ საპატიმროებში.

უფლებადამცველთა და მთავრობის საერთო, საპატიმროთა სამონიტორინგო ჯგუფი, სახელწოდებით საჯარო კომიტეტი უფლებამოსილი იყო, ციხეებში ვიზიტი განეხორციელებინა პენიტენციალური სამსახურისთვის წინასწარი შეტყობინების გარეშე. თუმცა, ზოგიერთ შემთხვევაში, სხვა ჯგუფებს, რომლებმაც სამსახურს წინასაწარი შეტყბინება გაუგზავენს, საპატიმროში შესვლისას ექმნებოდათ გარკვეული დაბრკოლებები.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House აზერბაიჯანის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერს, რომ საპატიმროებში პირობები, ზოგადად, მიღებულ სტანდარტებს ქვემოთაა. ჯანდაცვა ხშირად არაადეკვატური, ხოლო გადავსებულების პრობლემა – რუტინულია.[2]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch-ის აზერბაიჯანის შესახებ 2018 წლის ყოვეწლიური ანგარიშის მიხედვით, წამება და არასათანადო მოპყრობა კვლავ დაუსჯელად მიმდინარეობდა. 17 დაკავებულმა პირმა გააჟღერა საფუძვლიანი ბრალდებები დაკავების იზოლატორებში აღიარებითი ჩვენებების მიღების მიზნით, არასათანადო მოპყრობის ფაქტების შესახებ. მათი განცხადებით, აზერბაიჯანის შინაგან საქმეთა სამინისტროს ორგანიზებული დანაშაულის განყოფილების სათავო ოფისში ოფიცრებმა მათ თავზე ტომრები ჩამოაცვეს და ხელკეტების გამოყენებით ცემეს. ასევე, ზოგიერთის თქმით, მათ მიმართ გამოიყენეს ელექტრული შოკი და ემუქრებოდნენ ცოლებისა და დების გაუპატიურებით. დაკავებული პირების განცხადებით, უშუალოდ დაკავებისას ისინი ასევე ცემეს პოლიციის მანქანაში. შესაბამისმა სამსახურებმა აღნიშნული ბრალდებები სათანადოდ ვერ გამოიძიეს.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International აზერბაიჯანის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2017-2018 წლები) წერს აქტივისტისა და ბლოგერის – მეჰმან ქალანდაროვის შესახებ. ის 28 აპრილს, კურდახანის ციხეში, საკუთარ საკანში ჩამომხრჩვალი იპოვეს. ადგილობრივი უფლებადამცველების განცხადებით, ქალანდაროვი აწამეს და შემდეგომ ფარულად დაასაფლავეს, რათა მტკიცებულებები დაემალათ. წლის დასასრულისთვის გამოძიება კვლავ მიმდინარეობდა.[4]

[1] United States Department of State – AZERBAIJAN 2017 HUMAN RIGHTS REPORT, available at

[accessed 1 February 2019]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Azerbaijan, 28 March 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5ac48b0ea.html [accessed 4 February 2019]

[3] Human Rights Watch, World Report 2018 – Azerbaijan, 18 January 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5a61eea14.html [accessed 4 February 2019]

[4] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Azerbaijan, 22 February 2018, available at: https://www.refworld.org/docid/5a99394e4.html [accessed 4 February 2019]

სერბეთი. საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული პირობები. ნოემბერი, 2018

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) სერბეთის შესახებ წერს, რომ, მიუხედავად იმისა, რომ წამებას და სხვა არაადამიანურ მოპყრობას კანონი კრძალავს, პოლიცია დრო და დრო ცემს დაკავებულებს; როგორც წესი, წინასწარი მოთავსების დაწესებულებაში დაპატიმრების დროს. აღნიშნული ქმედების მიზანი აღიარების მოპოვებაა; თუმცა, ასეთი წესით მიღებული ნებისმიერი მტკიცებულება არ დაიშვება სასამართლოში. მსგავსი ქმედებების ჩამდენთა დაუსჯელობა, ასევე, წარმოადგენს პრობლემას.

ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ ბევრი ციხე ვერ აკმაყოფილებს საერთაშორისო სტანდარტებს – მაქსიმალურად მკაცრი რეჟიმის ციხეებში მძიმე პირობებია, რაც გამოწვეულია გადატვირთულობით, არა ადექვატური სანიტარული და ჯანდაცვის პირობებით და ფიზიკური ძალადობით. იუსტიციის სამინისტროს ინფორმაციით, საპატიმრო დაწესებულებების ტევადობა 9,800-მდე გაიზარდა; თუმცა საანგარიშო პერიოდში პატიმართა რაოდენობა 10,600 იყო. მიუხედავად იმისა, რომ გადატვირთულობა მაინც პრობლემად დარჩა, ახალი ციხეების აშენებამ და ალტერნატიული სასჯელის ზომების ფართოდ გამოყენებამ, შეამცირა გადატვირთულობის დონე.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი დადებითად აფასებს ქალაქ სრემსკა მიტროვიცაში სტაციონარული ჰოსპიტალის რეკონსტრუქციისა და ახალი ოთახების მშენებლობის დასრულებას. ასევე, დასრულდა ახალი მისაღები დეპარტამენტის მშენებლობა სერბეთის სიდიდით მესამე ქალაქ ნისის პრობაციის დაწესებულებაში.

კანონმდებლობით აკრძალულია თვითნებური დაპატიმრება და დაკავება და მთავრობა ძირითადად იცავს აღნიშნულ დადგენილებას. მოქალაქეებს უფლება აქვთ, დაკავებისა და დაპატიმრების შემთხვევაში, გააპროტესტონ სამართალდამცავების ქმედება და მიიღონ კომპენსაცია თუ დადგინდება გადაცდომა პოლიციის მხრიდან.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2018 წლის ანგარიშში სერბეთის შესახებ წერს, რომ სერბები, ზოგადად, დაცულები არიან ფიზიკური უსაფრთხოების მხრივ; საპატიმრო დაწესებულებები გადატვირთულია და ჯანდაცვის სერვისი არა ადექვატურია.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2018 წლის ანგარიშში სერბეთის შესახებ წერს, რომ ადამიანის უფლებათა მნიშვნელოვან დარღვევებს წარმოადგენს ბოშების მიმართ დისკრიმინაცია და ძალადობა, ჟურნალისტების შევიწროვება, ციხეების გადატვირთულობა და მუქარები ლგბტ თემის მიმართ.[3]

[1] US Department of State; 2017 Country Report on Human Rights Practices; Serbia; April 20, 2018; available at: https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2017/eur/277215.htm [accessed 15 November 2018]

[2] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Serbia, 28 May 2018, available at:

[accessed 15 November 2018]

[3] Human Rights Watch, World Report 2018 – Serbia, 18 January 2018, available at:

[accessed 15 November 2018]

ბანგლადეში. საპატიმრო დაწესებულებებში არსებული პირობები. ნოემბერი, 2018

საერთაშორისო საზოგადოება „Amnesty International“ 2017/18 წლების ანგარიშში წერს, რომ ბანგლადეშის საპატიმრო დაწესებულებებში წამება და სხვა არა ადამიანური მოპყრობა კვლავ ფართოდ გავრცელებულია და ასეთი ფაქტების გამოძიება იშვიათად ხდება. 2013 წელს მიღებული წამებისა და საპატიმროებში სიკვდილიანობის პრევენციის აქტი კვლავ არასათანადოდ მუშაობს, რაც გამოწვეულია სამართალდამცავ სისტემაში ცნობიერებისა და პოლიტიკური ნების ნაკლებობით.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკის შესახებ (საანგარიშო პერიოდი 2017 წელი) წერს, რომ ბანგლადეშში საპატიმრო პირობები კვლავ მძიმე და ხანდახან სიცოცხლისთვის საშიშია, რაც გამოწვეულია გადატვირთულობით, არასათანადო ინფრასტრუქტურით და შესაბამისი სანიტარული პირობების ნაკლებობით. აღნიშნული გარემოებები ხელშემწყობი იყო ციხეებში სიკვდილიანობის, რის 53 ფაქტიც 2017 წელს დაფიქსირდა. ციხეების დეპარტამენტის ინფორმაციით, 36 614 პატიმარზე გათვლილ ციხეებში 76 025 პატიმარი იმყოფება. ციხის ადმინისტრაცია ხშირად ერთად ამყოფებს წინასწარ პატიმრობაში მყოფ პირებსა და მსჯავრდებულებს.

გადატვირთულობის გამო პატიმრებს მონაცვლეობით სძინავთ და არ აქვთ სათანადო ინფრასტრუქტურა ტუალეტებისთვის. 2016 წლის ანგარიშში გერმანული საერთაშორისო თანამშრომლობის სააგენტო წერს, რომ ბანგლადეშის ციხეები ვერ აკმაყოფილებს  განათების, ჰაერის, ღირსეული ყოფისა და პირადი სივრცის მინიმალურ სტანდარტებს. 2016 წელს ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციები წერდნენ იმ შემთხვევების შესახებ, როდესაც პატიმრები ვერ იღებდნენ სამედიცინო დახმარებას და წყალს; მაშინ როდესაც ციხის ადმინისტრაცია ამტკიცებდა, რომ ყველა პატიმარს ჰქონდა წვდომა წყალზე. ციხეებში არსებული წყალი განსხვავდებოდა დანარჩენ ქვეყანაში არსებული წყლისგან და ხშირ შემთხვევაში სასმელად უვარგისი იყო.

ამავე ანგარიშში აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი წერს, რომ პირობები განსხვავდება როგორც ციხეებს შორის, ასევე ხანდახან ციხის შიგნით, ბლოკებს შორისაც. ციხის ხელმძღვანელობა პატიმრების ნაწილს ამყოფებს მაღალი ტემპერატურის, ცუდი ვენტილაციისა და გადატვირთულობის პირობებში. კანონი აძლევს უფლებას ე.წ. „VIP“ პატიმრებს მოხვდნენ „ა ბლოკში“, სადაც გაცილებით უკეთესი საცხოვრებელი და საკვები პირობებია და უფრო ხშირადაა დასაშვები ოჯახთან პაემანი.

მიუხედავად იმისა, რომ კანონი მოითხოვს არასრულწლოვნების განცალკევებას, ციხის ადმინისტრაცია ხშირად არასრულწლოვან პატიმრებს სრულწლოვან პატიმრებთან ერთად ამყოფებს. ბავშვებს ხშირად ციხეში სვამდნენ მშობლებთან ერთად მაშინაც, როდესაც ამას კანონი და სასამართლო გადაწყვეტილება კრძალავდა.

დაკას ცენტრალური ციხე ადაპტირებულია მენტალური პრობლემების მქონე პირებისთვის, თუმცა სხვა ციხეებში ასეთი პირობები არ არის, მიუხედავად იმისა, რომ ამას კანონი ითხოვს. მოსამართლეებს აქვთ უფლება, შეამცირონ სასჯელი ჰუმანიტარული საფუძვლებით, შეზღუდული შესაძლებლობების გამო. შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პატიმრებისთვის ასევ არსებობს ციხის ჰოსპიტალში გადაყვანის შესაძლებლობა.

ციხეებს არ ჰყავს ომბუდსმენი, ვისაც პატიმრები საჩივრებით მიმართავდნენ. ციხის ადმინისტრაციის განმარტებით, ისინი კადრების ნაკლებობას განიცდიან; გადამზადებისა და რეაბილიტაციის პროგრამები უკიდურესად შემცირებულია. მთავრობა ციხეებში ვიზიტის ნებას რთავს წითელ ჯვარს.[2]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Bangladesh, 22 February 2018, available at:

[accessed 1 November 2018]

[2] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Bangladesh, 20 April 2018

(accessed on 1 November 2018)

რუსეთი. სპეციალური საპატიმრო დაწესებულებები. ივნისი, 2018

„Amnesty International“ 2018 წლის ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ კვლავ ვრცელდებოდა ინფორმაცია ციხეებსა და დაკავების ცენტრებში წამებისა და არასათანადო მოპყრობის ფაქტების შესახებ. ზოგიერთ პატიმარს ზოგჯერ თვეების განმავლობაში უწევს მგზავრობა, რომ სასჯელის მოხდის ადგილს მიაღწიოს. მათი ოჯახის წევრებსა და ადვოკატებს ხშირად ინფორმაცია არ აქვთ პატიმრების ადგილსამყოფელის შესახებ.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2018 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთში ადამიანის უფლებათა დაცვის შესახებ ანგარიშში წერს, რომ ციხეებსა და დაკავების ცენტრებში ვითარება მძიმეა. გადატვირთულობა, დაცვია და პატიმრების მხრიდან მომავალი ძალადობა, შეზღუდული წვდომა ჯანდაცვაზე, ჰიგიენისა და კანალიზაციის ნაკლებობა. პატიმრის მხრიდან პატიმარზე ძალადობა, რასაც ხშირად ბადრაგი ახალისებს, რჩებოდა სერიოზულ პრობლემად. ჯანდაცვა, კვება, ვენტილაცია და სანიტარული სტანდარტები სხვადასხვა დაწესებულებაში სხვადასხვაგვარი, ზოგადად კი ცუდი იყო. სისხლის სამართლის სიტემაში ხარისხიან სამედიცინო დახმარებაზე წვდომა მნიშვნელოვან პრობლემად რჩება. მნიშვნელოვან პრობლემად რჩებოდა, ასევე პატიმრებში გავრცელებული ტუბერკულოზი და აივ ინფექცია. ანგარიშის მიხედვით, პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირებს, სხვა პატიმრებთან შედარებით, კიდევ უფრო მძიმე პირობებში ამყოფებენ და მძიმე სადამსჯელო ღონისძიებებს მიმართავენ, მაგალითად, პატიმრის იზოლაცია და ფსიქიატრიულ განყოფილებაში დასჯის მიზნით გამწესება. პატიმრებს ოფიციალურად შეუძლიათ, არსებული ცუდი პირობები გაასაჩივრონ, მაგრამ ისინი შემდგომ ზეწოლის და რეპრესიების შიშითა, ამას არ აკეთებენ. საჩივრებს მხოლოდ ის პატიმრები წერენ, ვისაც უკვე სხვა გზა აღარ აქვს.[2]

რუსეთის ფედერაციაში შინაგან საქმეთა სამინისტროს, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის, თავდაცვის სამინისტროსა და პროკურატურის ყოფილი თანამშრომლებისთვის სპეციალური ციხეები მოქმედებს; ასეთი ტიპის დაწესებულება რუსეთის მასშტაბით რამდენიმეა. საინფორმაციო სააგენტო „ТАСС“ 2018 წლის 27 თებერვალს რუსეთის ფედერაციის სასჯელაღსრულების ფედერალური სამსახურის უფროსის პირველი მოადგილის კომენტარს ავრცელებს, სადაც ანატოლი რუდნი აცხადებს, რომ იზრდება იმ მსჯავრდებულთა რაოდენობა, რომლებიც ადრე სამართალდამცავი ორგანოების თანამშრომლები იყვნენ; ამიტომ, მისი თქმით, ძალოვანი სტრუქტურების ყოფილი თანამშრომლებისთვის კიდევ ერთი საპატიმრო დაწესებულება აშენდება.[3]

რუსულ მედიაში ხშირად წერენ სპეციალურ ციხეებში არსებული მდგომარეობის შესახებ. საინფორმაციო სააგენტოს „MKSET“ ჟურნალისტი კონსტანტინ კლიმოვი, რომელმაც პირადად მოინახულა ბაშკირიაში მდებარე სპეციალური ციხე, წერს, რომ ყოფილი ძალოვნები მოკრძალებულად ცხოვრობენ. შინაგან საქმეთა სამინისტროს, უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის, თავდაცვის სამინისტროსა და პროკურატურის ყოფილი თანამშრომლები ას ადამიანზე გათვლილ დიდ ოთახებში ცხოვრობენ და ორსართულიან საწოლებზე ძინავთ. ჟურნალისტი აღნიშნავს, რომ ყველაფერი ზუსტად ისეა, როგორც ჩვეულებრივ კოლონიებში. ერთადერთი განსხვავება ისაა, რომ ამ ციხეში პატიმრებს პროდუქტებით სავსე მაცივარი აქვთ, რაც სხვაგან იშვიათობაა.

ამავე სტატიაში, ავტორი წერს, რომ ლაზარეთში მხოლოდ ოთხი პაციენტი დახვდა და მათთვის არ უკითხავს თუ რა აწუხებდათ. ციხის ექიმის ინფორმაციით კი, პატიმრებს შორის ძირითადად გულის დაავადებები და ჰიპერტონიაა გავრცელებული.[4]

საინფორმაციო სააგენტოს „ირკუცკი ონლაინ“ ჟურნალისტი ალინა ვოვჩეკი ირკუცკის მკაცრი რეჟიმის გამოსასწორებელი კოლონიის შესახებ, სადაც სასჯელს მძიმე დანაშაულისთვის გასამართლებული ყოფილი ძალოვნები იხდიან, წერს, რომ ციხე სრულად შევსებულია. 1220 პატიმრიდან 640 დასაქმებულია, მათგან 120 მუშაობს ფეხსაცმლის სახელოსნოში, 140 ქსოვილებზე მუშაობს, ხოლო ხის დამუშავებით 90 ადამიანია დაკავებული. კოლონიის ხელმძღვანელობის თქმით, დაწესებულებამ ყველა წარმოებიდან 9 თვის განმავლობაში 141 მილიონი რუბლის შემოსავალი მიიღო.

ჟურნალისტი აღწერს ერთერთ საცხოვრებელ კორპუსსაც. მისი თქმით, საძინებელი ოთახები ნათელი და სუფთაა. წესრიგზე კი თავად პატიმრები ზრუნავენ. კოლონიის თანამშრომლების თქმით, ეს დაწესებულება ერთადერთია ირკუცკის ოლქში, სადაც მოწყობილია სალოცავები ქრისტიანებისთვის, მუსლიმებისთვის, იუდაიზმისა და ბუდიზმის მიმდევრებისთვის. პატიმრები ეზოში ორჯერ გაჰყავთ – დილით და საღამოს. ზაფხულში პატიმრებს ფეხბურთისა და ფრენბურთის თამაშის ნებასაც რთავენ; იმართება სხვადასხვა კულტურული ღონისძიება.[5]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Russian Federation, 22 February 2018, available at:

[accessed 22 June 2018]

[2] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2017 – Russia, 20 April 2018

 (accessed on 22 June 2018)

[3] საინფორმაციო სააგენტო „ТАСС“; სასჯელაღსრულების ფედერალური სამსახური გასამართლებული ძალოვანი სტრუქტურების ყოფილი თანამშრომლებისთვის ახალ კოლონიას გახსნის; 2018 წლის 27 თებერვალი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: http://tass.ru/obschestvo/4990722 [ნანახია 2018 წლის 25 ივნისს]

[4] საინფორმაციო სააგენტო „MKSET“; როგორ და რით ცხოვრობენ „ზონაზე“ სამართალდამცავი სტრუქტურების ყოფილი თანამშრომლები; კონსტანტინ კლიმოვი; 2017 წლის 21 მარტი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://mkset.ru/news/society/21-03-2017/kak-i-chem-zhivut-na-zone-byvshie-sotrudniki-pravoohranitelnyh-organov-c4a51201-3874-436b-8a17-50cbadd3c4cb [ნანახია 2018 წლის 25 ივნისს]

[5] საინფორმაციო სააგენტო „ირკუცკი ონლაინ“; კოლონიის შიგნით: ყოფილი ძალოვნების შრომა და ცხოვრება; ალინა ვოვჩეკი; 2017 წლის 24 ოქტომბერი; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.irk.ru/news/articles/20171024/prison/ [ნანახია 2018 წლის 25 ივნისს]