დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 8-15 ოქტომბერი, 2019

სირიის კრიზისი – თურქეთის ავიაციამ სირიის პროვინცია ჰასეკში ქურთების დაჯგუფებების ბაზაზე ავიაიერიში მიიტანა. მანამდე SDF-მა განაცხადა, რომ აშშ-მა შეთანხმება დაარღვია და თურქეთიდან სამხედრო ძალები სირიის ჩრდილოეთით გადაიყვანა. თავის მხრივ თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა განაცხადა, რომ აშშ-ის სამხედროები სირიის ჩრდილოეთით ტერიტორიას ტოვებენ, სადაც თურქეთი ქურთების დაჯგუფებების წინააღმდეგ სამხედრო ოპერაციას გეგმავს. თურქეთის ავიაციამ მიიტანა იერიში ქურთების ბაზაზე პროვინცია ჰასაკთან, ქალაქ ალ-მალიკიაში სირიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ავიაიერიშის შედეგად დაღუპულთა და დაშავებულთა შესახებ ცნობები არ გავრცელებულა. ქურთული დაჯგუფებები სირიიდან ამერიკული ჯარის გასვლას ღალატად მიიჩნევენ. თურქეთის პრეზიდენტმა სირიაში ანტიტერორისტული ოპერაციის ჩატარების შესახებ 5 ოქტომბერს განაცხადა. შემდეგ კი საზღვართან დამატებითი ძალები და სამხედრო ტექნიკა გაგზავნა. ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა სირიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილიდან ჯარის გაყვანა დაიწყო. ასე ვაშინგტონმა თურქეთს დაგეგმილი სამხედრო ოპერაციისთვის გზა გაუთავისუფლა.[1]

ავიაიერიშის შემდეგ თურქეთმა სირიის ტერიტორიაზე სამხედრო ოპერაცია დაიწყო. ექსპერტები თურქეთსა და ქურთულ ძალებს შორის პირდაპირ დაპირისპირებას ვარაუდობენ. ანკარა კი აცხადებს, რომ მათი მიზანი ქურთი მებრძოლებისგან თავისუფალი უსაფრთხო ზონის შექმნაა, სადაც ანკარა თურქეთში მცხოვრები 3,6 მილიონი სირიელი ლტოლვილის დასახლებას აპირებს. საბრძოლო მოქმედებების დაწყება თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა Twitter-ის გვერდზე დაადასტურა. როგორც მის განცხადებაში წერია, ოპერაცია „მშვიდობის წყაროს“ თურქეთი სირიის ეროვნულ ჯართან ერთად ახორციელებს.[2]

თურქეთის შეიარაღებული ძალების მიერ შეტევის გაძლიერების გამო მოსახლეობა ჩრდილოეთ სირიაში სახლებს ტოვებს. თურქულმა ჯარებმა სასაზღვრო ქალაქებს რას ალ-აინს და თელ აბიადს ალყა შემოარტყეს. თურქული მედიის ცნობით, სირიის მხრიდან თურქეთის ქალაქებზე განხორციელებულ სარაკეტო დარტყმებს 6 ადამიანი ემსხვერპლა, მათ შორის 1 ბავშვია, დაშავდა 70.[3]

სირიის ტერიტორიაზე თურქეთის ოპერაცია „მშვიდობის წყაროს“ დაწყების შემდეგ სულ ცოტა 30 ადამიანი დაიღუპა. საკუთარი სახლების დატოვება 200 000 ადამიანზე მეტს მოუწია. ამ ეტაპზე საბრძოლო მოქმედებები ქალაქ რას ალ-აინში მიმდინარეობს. თურქეთი ამტკიცებს, რომ ქალაქი დაიპყრო, თუმცა ქურთული ძალები ამას უარყოფენ. თურქულმა მხარემ ბრძოლების შედეგად 1 ჯარისკაცის სიკვდილი და სამის დაჭრა დაადასტურა. სირიის სახელმწიფო ჯარმა, რომელიც ოპერაციაში თურქეთთან ერთად მონაწილეობს 4 დღის განმავლობაში 49 მებრძოლი დაკარგა. ამასთან, პარასკევს თურქულმა ავიაციამ სირიაში დარჩენილ ამერიკელი სამხედროების ბაზას საარტილერიო იერიში მიიტანა. ინფორმაციას პენტაგონი ადასტურებს. ინციდენტი ქალაქ კობანთან მოხდა. შედეგად არავინ დაშავებულა. თურქეთის მტკიცებით, მათი ჯარი საპასუხო იერიშს აწარმოებდა და დაბომბვა აშშ-ისგან მიღებული ინფორმაციის შემდეგ შეწყვიტა. თურქეთმა სირიის ტერიტორიაზე ოპერაცია „მშვიდობის წყარო“ 9 ოქტომბერს დაიწყო. თურქეთის შეიარაღებული ძალების ცნობით, ოპერაციის დაწყებიდან 399 ქურთი მებრძოლია ნეიტრალიზებული. პენტაგონი ანკარას ოპერაციის შეწყვეტისკენ მოუწოდებს.[4]

„ისლამურ სახელმწიფოსთან“ დაკავშირებული ასობით უცხოელი ჩრდილოეთ სირიაში მდებარე ბანაკიდან გაიქცა. ამის შესახებ ქურთმა ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს. მათი განცხადებით, დაკავებულები თავს დაესხნენ აინ ისას იძულებით გადაადგილებულთა ბანაკებს მაშინ, როდესაც ბანაკის სიახლოვეს საბრძოლო მოქმედებები მიმდინარეობდა. გასულ კვირას თურქეთმა სირიაში ქურთების მიერ დაკავებული ტერიტორიების მიმართულებით შეტევები დაიწყო. გაეროს ცნობით, ამ პერიოდის განმავლობაში სახლი იძულებით 130 ათასმა ადამიანმა დატოვა და მათი რაოდენობა შეიძლება გაიზარდოს. რაც შეეხება ბანაკიდან გაქცევის დეტალებს, მას ჯერ ბოლომდე არ ახმაურებენ – მონიტორინგის ჯგუფის განცხადებით 100-მდე ადამიანმა დატოვა ბანაკი, ქურთების ოფიციალური პირების თქმით კი „ისლამური სახელმწიფოს“ წევრების სულ ცოტა 800 დაკავებული ნათესავი გაიქცა ბანაკიდან.[5]

თურქეთის თავდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, ოპერაციის დაწყებიდან თურქულმა ძალებმა „ქურთისტანის დემოკრატიული კავშირის“ (PYD), „ქურთული თავდაცვითი ერთეულების“ და „ქურთისტანის მუშათა პარტიის“ 525 ტერორისტი გაანეიტრალა. თავის მხრივ, ქურთების ინფორმაციით, 75 თურქი ჯარისკაცი მოკლულია, კიდევ 19 კი დაიჭრა.[6]

სირიის ადამიანის უფლებადამცველი ორგანიზაციის განცხადებით, თურქეთის საჰაერო დარტყმებს 14 ადამიანი ემსხვერპლა, მათ შორის ხუთი სამოქალაქო პირი. ავიაიერიშის შედეგად 10 ადამიანი დაიჭრა. ორგანიზაციის დირექტორის რამი აბდულრაჰმანის განცხადებით, ავიაიერიშის სამიზნე ერთ ტერიტორიაზე მყოფი ადამიანთა ჯგუფი გახდა, რომლებიც ქალაქ რას-ელ-აინში ქალაქ ქამიშლიდან მხარდაჭერის გამოსახატად ჩავიდნენ, ვინაიდან თურქეთის ძალები სირიის ჩრდილოეთით ქურთების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიას უტევენ. ჯგუფთან ერთად რამდენიმე უცხოელი ჟურნალისტიც იმყოფებოდა. „ჩვენ ქურთ კონვოისთან ერთად ვიყავით, როდესაც ის თურქი სამხედროებისა და მათი მოკავშირეების სამიზნე გახდა“, – განაცხადა ფრანგული მედია გამოცემის რეპორტიორმა.[7]

სირიელი ქურთების თვითმმართველობის ინფორმაციით, მათ ქვეყნის ხელისუფლებასთან შეთანხმებას მიაღწიეს და თურქეთთან საზღვარზე ბაშარ ასადის მთავრობა დამატებით ძალებს გაგზავნის. 13 ოქტომბერს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ქურთების შეიარაღებულმა რაზმებმა სირიის ქალაქ რას-ელ-აინის დიდ ნაწილზე კონტროლი დაიბრუნეს. „განადგურებულია თურქეთის არმიის 7 ტანკი, მოკლულია 75 თურქი ჯარისკაცი და შეიარაღებული ოპოზიციის მებრძოლი, კიდევ 19 დაიჭრა“, – ნათქვამია ქურთების შეიარაღებული დაჯგუფების „სირიის დემოკრატიული ძალების“ განცხადებაში.[8]

მას შემდეგ რაც სირიის ხელისუფლება ქურთებს თურქეთის წინააღმდეგ დახმარებაზე დათანხმდა, სირიის სამთავრობო ძალები ქვეყნის ჩრდილოეთით გაემართნენ. სირიის სამთავრობო მედიის ცნობით, ქვეყნის სამხედრო ძალები ქალაქ რას-ელ-აინსა და მანბიჯში, რომელიც თურქეთის საზღვრიდან 30 კილომეტრში მდებარეობს, ორშაბათს შევიდნენ. თურქეთის პრეზიდენტის ოფიციალური წარმომადგენელი აცხადებს, რომ თურქეთი არ აპირებს სამხედრო ოპერაციის „მშვიდობის წყარო“ შეწყვეტას, სანამ სამხედროები დასახულ მიზანს არ მიაღწევენ.[9]

სირიაში სამხედრო ოპერაციის გამო აშშ-მა თურქეთს სანქციები დაუწესა. სიაში თურქეთის თავდაცვისა და ენერგეტიკის სამინისტროები მოხვდნენ. ამის შესახებ აშშ-ის ფინანსთა სამინისტროს ვებგვერდზე გამოქვეყნებულ განცხადებაში წერია. გარდა ამისა, შეზღუდვები დაუწესდათ თურქეთის თავდაცვის, შინაგან საქმეთა და ენერგეტიკის მინისტრებს. მანამდე დონალდ ტრამპმა თურქეთის წინააღმდეგ სანქციების დეტალები განმარტა. თეთრი სახლის ლიდერის თქმით, ვაშინგტონი გეგმავს თურქეთიდან შემოსულ ფოლადზე ტარიფი 50%-მდე გაზარდოს. მისივე თქმით, თურქეთთან სავაჭრო მოლაპარაკებები დაუყოვნებლივ შეწყდება. მომავალში კი შეზღუდვები შესაძლოა ფინანსურ სექტორსა და ვიზის გაცემასაც შეეხოს. აშშ-ის ვიცე პრეზიდენტის მაიკ პენსის განცხადებით, ტრამპი თურქ კოლეგას ტელეფონით უკვე ესაუბრა და სირიაში სამხედრო ოპერაციის შეჩერება მოსთხოვა.[10]

[1] იმედის ახალი ამბები; თურქეთმა სირიაში ქურთები ბაზაზე ავიაიერიში მიიტანა; 8 ოქტომბერი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/118314/turqetma-siriashi-qurtebis-bazaze-aviaierishi-miitana

[2] BBC; Turkey launches ground offensive in northern Syria; 9 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49983357

[3] BBC; Turkey Syria offensive: Tens of thousands flee homes; 10 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50008418

[4][4] BBC; Turkey Syria offensive: Fierce battle rages in Ras al-Ain; 12 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50025727

[5] BBC; Turkey-Syria offensive: Hundreds of IS relatives escape camp; 13 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50029540

[6] იმედის ახალი ამბები; თურქეთის აცხადებს რომ 525 ტერორისტი გაანეიტრალა; 13 ოქტომბერი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/118749/turqeti-atskhadebs-rom-525-teroristi-gaaneitrala

[7] Reuters; Fourteen killed after Turkish strike in Ras al Ain; 13 October, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey-strike/fourteen-killed-after-turkish-strike-in-ras-al-ain-idUSKBN1WS0HL?il=0&fbclid=IwAR0ysK2n95HGQFl6v-jVMM13oJed_vgutiqzRNgrzdvUqPv0_BV4YRPtb4I

[8] BBC; Turkey-Syria offensive: Kurds reach deal with Syrian army; 14 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50036901

[9] BBC; Turkey-Syria offensive; Assad’s army enters Manbij; 14 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50039106

[10] U.S. Department of the Treasury; Treasury Designates Turkish Ministries and Senior Officials in Response to Military Action in Syria; 14 October, 2019; available at: https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm792

სირია. ქურთისტანის სახალხო თავდაცვითი რაზმები YPG. ივლისი. 2018

„Global Security“ თავის ვებ-გვერდზე წერს, რომ სამხედრო შენაერთი ქურთული „სახალხო თავდაცვითი რაზმები“ (People’s Protection Units YPG) სირიის ქურთული დემოკრატიული ერთობის პარტიის (Syrian Kurdish Democratic Union Party PYD) სამხედრო ფრთას წარმოადგენს. სახალხო თავდაცვითი რაზმების ხელმძღვანელობის ინფორმაციით, 2014 წლის ზაფხულისთვის მათ რიგებში 50 ათასი მებრძოლი იყო გაერთიანებული. სხვადასხვა დამოუკიდებელი წყარო აღნიშნავდა, რომ რეალურად მათი მებრძოლების რაოდენობა დაახლოებით 30 ათასი იყო. 2016 წლისთვის კი სახალხო თავდაცვითი ძალების სამხედრო სიძლიერე დაახლოებით 65 ათასი მებრძოლით განისაზღვრებოდა. YPG-ის განცხადებით, ისინი იქნებოდნენ ნეიტრალური პარტნიორები იმ კოალიციის შემადგენლობაში, რომელსაც ამერიკის შეერთებული შტატები აყალიბებდა ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ საბრძოლველად. ქურთული სამხედრო შენაერთი აქტიურია სირიის იმ რეგიონებში, სადაც მოსახლეობის ძირითად ნაწილს ქურთები შეადგენენ, ძირითადად ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. სახალხო თავდაცვითი ძალების შესახებ ბევრი რამ არ არის ცნობილი. დანაყოფის ფორმირება მოხდა 2004 წელს ქამიშლის მოვლენების შემდეგ, როდესაც ქურთული დემოკრატიული ერთობის პარტიის PYD ათასობით წევრი და მხარდამჭერი დააპატიმრა და სასტიკად აწამა სირიის დაზვერვის სამსახურმა.

2004 წლის მარტში, სირიის ქალაქ ქამიშლიში, ადგილობრივ საფეხბურთო კლუბსა და არაბულ საფეხბურთო კლუბს შორის მიმდინარე მატჩისას, გულშემატკივრები ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ. ქურთების პროვოცირებისთვის, არაბი გულშემატკივრები სადამ ჰუსეინის პლაკატებს უჩვენებდნენ; საპასუხოდ ქურთები ქურთისტანის დროშებს აფრიალებდნენ. საბოლოოდ ორივე მხარემ ერთმანეთს ქვები დაუშინა. დაპირისპირება მალევე პოლიტიკურ კონფლიქტში გადაიზარდა – ქურთებმა ბაასის პარტიის ადგილობრივი ოფისი დაწვეს და ჰაფეზ ალ-ასადის ძეგლი დაანგრიეს. სირიის არმიამ მალევე გადადგა საპასუხო ნაბიჯები და ქალაქში ტანკებითა და ვერტმფრენებით ზურგგამაგრებული ჯარი შევიდა. ქალაქზე კონტროლის დამყარების ოპერაციისას 30-ზე მეტი ქურთი იქნა მოკლული. ათასობით სირიელი ქურთი ერაყის ქურთისტანში გაიქცა.[1]

„The Kurdish Project“ თავის ვებ-გვერდზე წერს, რომ YPG სირიის ქურთული ტერიტორიის, ცნობილი როგორც „როიავა“ (Rojava), თავდაცვითი ძალაა. სამხედრო შენაერთის ძირითად საბრძოლო ძალას ქმნიან ადგილობრივი ქურთული საზოგადოების წევრი კაცები და ქალები. YPG-ის შემადგენლობაში ასევე იბრძვიან სირიის ქურთისტანის ტერიტორიაზე მაცხოვრებელი არა-ქურთი მეომრებიც, მათ შორის სირიელი, ასირიელი და სომეხი ქრისტიანები. YPG-ის შემადგენლობაში მცირე ჯგუფს წარმოადგენენ ამერიკელი და ევროპელი მოხალისეები, რომლებიც დანაყოფს შეუერთდნენ ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ ბრძოლაში.

სახალხო თავდაცვითი რაზმები დემოკრატიული, სოციალისტური ორგანიზაციაა, სადაც ოფიცრებს ჯარისკაცები ირჩევენ და თანასწორობა გარანტირებულია გენდერის, რელიგიისა და ეთნიკური წარმომავლობის მიუხედავად. YPG ოპერირებს როგორც პარტიზანული ძალა და იყენებს დაარტყი-გაიქეცი ტაქტიკას, რაც მათი მხრიდან გამოცდილი და გაცილებით ეფექტურია, ვიდრე კონვენციური ძალა, რომელიც შედის და იკავებს ტერიტორიას. ისინი ავტონომიურობის მაღალი ხარისხით მოქმედებენ, ამიტომაც არიან ძალიან მობილურები და სწრაფად ადაპტირდებიან ბრძოლის ველისა და მოწინააღმდეგის მდგომარეობის შესაბამისად. ორგანიზაციის მოქმედების არეალია აფრინის, კობანესა და ჯაზირას კანტონები.[2]

„Global Security“-ის ინფორმაციით, თურქეთი და სირიის თავისუფალი ძალების ზოგიერთი წევრი სირიის ქურთული დემოკრატიული ერთობის პარტიას და სახალხო თავდაცვით რაზმებს ქურთისტანის მუშათა პარტიის PKK წინა ხაზს უწოდებს. თავად YPG, რომელიც ადრე მჭიდროდ იყო დაკავშირებული PYD-სთან, 2014 წლიდან უკვე ცდილობს, რომ თავი წარმოაჩინოს პან-ეთნიკურ ორგანიზაციად, რომლის ვალიცაა რეგიონის მოსახლეობის დაცვა როგორც ასადის რეჟიმისგან, ასევე სალაფიტურ-ჯიჰადისტური ორგანიზაციებისგან მომდინარე საფრთხისგან. YPG-ის ლიდერების მტკიცებით, ორგანიზაცია აპოლიტიკურია და თავის თავს მიაკუთვნებს უზენაეს ქურთულ კომიტეტს, რომელიც მოიცავს PYD-ს და ქოლგა ორგანიზაციას ქურთულ ეროვნულ საბჭოს (KNC). YPG თავის თავს ახასიათებს, როგორც ეროვნული ლეგიტიმაციის მქონე, მრავალეთნიკურ და მრავალეროვნულ სამხედრო ინსტიტუციას, რომელშიც საკუთარი მიწის დასაცავად ერთიანდებიან რეგიონის შვილები – ქურთები, არაბები, სირიელები, ასირიელები, თურქმენები და სომხები. YPG სასტიკად კრძალავს ბავშვთა რეკრუტირებას და აწესებს უმკაცრეს სასჯელს ასეთი ქმედებისთვის. ორგანიზაცია უშვებს გარკვეულ გამონაკლისებს, მაგრამ ამ შემთხვევაშიც, არასრულწლოვნებს ეკრძალებათ არა მარტო სამხედრო მოქმედებებში ჩართვა, არამედ სამხედრო მოქმედებების არეალთან ახლოს ყოფნაც კი.

თურქეთი YPG-ის ტერორისტული ორგანიზაციის PKK ქურთულ ფრთად მიიჩნევს, ამიტომ, როდესაც 2017 წლის 14 იანვარს აშშ-მა განაცხადა, რომ შექმნიდა ახალ სასაზღვრო პოლიციას 30 ათასი მებრძოლის შემადგენლობით. აღნიშნული სასაზღვრო პოლიციის შემადგენლობის ფორმირება მოხდებოდა, ძირითადად, YPG-ისა და სირიის დემოკრატიულ ძალების (SDF) ბაზაზე. ოფიციალურმა ანკარამ ახალი სამხედრო დანაყოფის ფორმირება ნეგატიურად შეაფასა და თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეპ ტაიპ ერდოღანმა განაცხადა, რომ ამერიკა აყალიბებდა ტერორისტულ არმიას მათ საზღვართან და ქვეყანას მოუწოდა მყისიერად გადაედგა თავდაცვითი ნაბიჯები და ჩანასახშივე გაანადგურებინა ნებისმიერი ტერორისტული წარმონაქმნი მათ საზღვართან. სწორედ ამიტომ დაიწყო თურქეთმა ფართო მასშტაბიანი სამხედრო ოპერაციები სირიის ქურთისტანის ტერიტორიაზე.[3]

[1] Global Security; Kurdish People’s Protection Unit YPG; available at: https://www.globalsecurity.org/military/world/para/ypg.htm [accessed 19 July 2018]

[2] The Kurdish Project; YPG: People’s Protection Units; available at: https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-nationalism/peoples-protection-units-ypg/ [accessed 19 July 2018]

[3] Global Security; Kurdish People’s Protection Unit YPG; available at: https://www.globalsecurity.org/military/world/para/ypg.htm [accessed 19 July 2018]