ნიგერია. სახელების დარქმევის ადგილობრივი ტრადიციები. მარტი, 2019

ნიგერიაში სახელის დარქმევის დამკვიდრებული პრაქტიკა განსხვავებულია სხვადასხვა ეთნიკურ ჯგუფს შორის; თუმცა, ზოგადად, ნიგერიელ მშობლებს უყვართ შვილებისთვის აღწერითი სახელების დარქმევა. იჯოს ეთნიკური ჯგუფის ბევრ წარმომადგენელს სახელი კოლონიური ეპოქიდან გადაეცა, ბევრის სახელი ბიბლიურია. ზოგი ოჯახი ამჯობინებს ანგლიკანურ სახელებს, ზოგი კი არა; თუმცა, ორივე შემთხვევაში, სახელები გამოხატავენ ბავშვის მიმართ მშობლების მოლოდინებს ან აღწერენ იმ გარემოებებს, რომლებიც ბავშვის დაბადებას ახლავს თან. მაგალითად, სახელი „Patience“, შეიძლება ვივარაუდოთ, ბავშვს იმიტომ დაარქვეს, რომ იმედოვნებენ, ბავშვი მომთმენი იქნება ან შეიძლება, მშობლები მის დაბადებას მოთმინებით ელოდნენ. იჯოელებს შორის გავრცელებული გოგოს სახელი „Oweizighe“, რომელიც ნიშნავს „ბიჭი არ დაიბადა“, აშკარაა, რომ გამოხატავს მშობლების იმედგაცრუებას.

იბოელებისთვის, სამხრეთ ნიგერიის კიდევ ერთი ეთნიკური ჯგუფისთვის, სახელი დიდი მნიშვნელობის მატარებელია. იბოელთა ანდაზის მიხედვით, „როდესაც ბავშვს სახელი დაერქმევა, მას მისი ღმერთები მიიღებენ“; ეს ნიშნავს იმას, რომ სახელს შეიძლება ჰქონდეს ცხოვრების განმსაზღვრელი ეფექტი. სახელის დარქმევის ტრადიცია იბოელთა მსგავსია იორუბას ეთნიკური ჯგუფისთვის, რომლის წარმომადგენლები ნიგერიის სამხრეთ-დასავლეთით ცხოვრობენ. ტრადიციული სახელი იმ ბავშვებისთვის, რომლებიც კვირა დღეს იბადებიან, არის „კვირა“; ზოგადად, ბავშვისთვის იმ დღის სახელის დარქმევა, რომელ დღესაც დაიბადა, მიღებული პრაქტიკაა ნიგერიის ბევრ რეგიონში. მუსლიმური ჯგუფების წარმომადგენლებს, როგორიცაა მაგალითად ჰაუსა-ფულანი, ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, ძირითადად ისლამური სახელები აქვთ, როგორიცაა აჰმადი, აბდული, იბრაჰიმი ან კარიმი.[1]

იორუბას ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელთა ბევრი სახელი არაბული წარმოშობისაა, თუმცა ძნელად ამოსაცნობია, რადგან სახელებმა ტრანსფორმაცია განიცადეს ადგილობრივი ენების სპეციფიკის შესაბამისად. მაგალითად, მამანი ნიშნავს მუჰამედს, შეჰუ ნიშნავს შეიხს, ბაკარე – აბუბაქრს და ა.შ.[2]

პროფესორი დევიდ დორუორდი მიიჩნევს, რომ ეთნიკურ ჯგუფებში სახელდების იდეალური სტრუქტურის მიუხედავად, რეალობაში, შეუძლებელია პირის ეთნიკური კუთვნილების განსაზღვრა მისი სახელის მიხედვით. ნიგერიაში 450 ენაა; ნიგერიელებს სწამთ, რომ სახელი არის რაღაც ისეთი, რაც პირის ხასიათსა და ბედზე ახდენს გავლენას. ნიგერიაში ძალიან ხშირად იცვლიან სახელს. ადამიანები იმ სახელებს ატარებენ, რაც მათ მშობლებმა მიანიჭეს. იმ შემთხვევაში, თუ რაღაც ისე არ ხდება, როგორც სასურველია, მათ შეუძლიათ შეიცვალონ სახელი და ამით, მაგალითად, განდევნონ ეშმაკის თვალი ან აირიდონ რაიმე სახის ჯადოქრობა. ბევრ რეგიონში პირებს შეიძლება ჰქონდეთ ბევრი სახელი; ამას განაპირობებს სახელების „თავიდან აცილების“ სისტემა, რაც გულისხმობს იმას, რომ პირს სხვადასხვა ადამიანი, სხვადასხვა სახელს ეძახის – იმის მიხედვით, თუ რა ურთიერთობაა მათ შორის.[3]

ჯორჯთაუნის უნივერსიტეტის პროფესორის ალექსანდერ ჯეი სარსტონის თქმით, ძალიან ბევრი მანიშნებელია იმისა, თუ როგორ არის შერწყმული რელიგია ადამიანების ცხოვრებას; მაგალითად, სახელები – ხანდახან, ეს მომენტალურად აშკარა არ არის, მაგრამ ხშირად ეს ასეა. მაგალითად, სახელი მუჰამედ სანი უმარი. აშკარაა, რომ პირს სახელი მუჰამედის საპატივსაცემოდ დაარქვეს. სანი ასევე მომდინარეობს არაბულიდან და ნიშნავს მეორეს, რაც იმის მანიშნებელია, რომ ეს პიროვნება ოჯახში მეორე მუჰამედია. ანუ მას ჰყავს უფროსი ძმა, რომელსაც ჰქვია მუჰამედ აუალი, რაც შვილებს შორის პირველ მუჰამედს ნიშნავს. გვარი უმარი, მისი მამის სახელია, რომელიც მას ისლამის მეორე ხალიფის საპატივსაცემოდ დაარქვეს. ყველა ეს გზა მიანიშნებს, რომ ხშირად ხალხის სახელი რელიგიური იდენტობის მატარებელია.[4]

ნიგერიაში სახელის შეცვლა კანონიერია და ამის უფლება აქვს ყველას; თუმცა, როგორც ყველა სხვა უფლების შემთხვევაში, არის განსაზღვრული გარკვეული გარემოებები. იმისათვის, რომ პირმა სახელი შეიცვალოს, უნდა იყოს სრულწლოვანი. ბავშვს არ შეუძლია სამართლებრივად შეიცვალოს სახელი თუ ამას მისი მეურვე არ გააკეთებს მის ნაცვლად. ნიგერიაში სრულწლოვანი პირი ხდება 18 წლის ასაკში. გარდა ამისა, ნიგერიის მოქალაქეს არ შეუძლია შეიცვალოს სახელი იმ მოტივით, რომ გაექცეს ფინანსურ ან სამართლებრივ პასუხისმგებლობებს. ამასთან, პირს არ შეუძლია დაირქვას ისეთი სახელები, რომლებიც რასიზმის მნიშვნელობას შეიცავს ან სხვა სახით არის შეურაცხმყოფელი.

ძირითადი მიზეზი, რატომაც ნიგერიაში იცვლიან სახელს, არის ქორწინება. ქორწინების შემდეგ ქალები ირჩევენ ქმრის გვარზე გადასვლას ან პირიქით. სახელის შეცვლის ასევე გავრცელებული მიზეზია განქორწინება, რა დროსაც პირი იბრუნებს ქორწინებამდე არსებულ სახელს და გვარს.

იმისათვის, რომ ნიგერიის მოქალაქემ შეიცვალოს სახელი, მან წერილობითი ჩვენება უნდა მისცეს სასამართლოს, რითიც დაადასტურებს თავის სურვილს, შეიცვალოს სახელი. ამის შემდეგ, პირი აქვეყნებს განცხადებას სახელის შეცვლის შესახებ ეროვნულ გაზეთში, რათა სახელის ცვლილების შესახებ საჯაროდ განაცხადოს. ამის შემდეგ ის ვალდებულია, სახელის შეცვლის შესახებ აცნობოს ყველა შესაბამის პიროვნებას. ახალი პასპორტის ან მართვის მოწმობის აღება ან საბანკო ანგარიშის გახსნა არ მოხდება, თუ პირი შესაბამის დაწესებულებაში არ წარადგენს სასამართლოში დამოწმებულ წერილობით ჩვენებას ან/და ქორწინების მოწმობას. სახელის ცვლილების შემდეგ, პირმა უნდა აცნობოს ყველა შესაბამის სამთავრობო უწყებას, დამსაქმებელს, კრედიტორებსა და დებიტორებს და ა.შ.[5]

 

[1] Stale; Is Goodluck Jonathan Lucky? Naming practices in Nigeria; By Juliet Lapidos; 9 September, 2010; available at: https://slate.com/news-and-politics/2010/09/naming-practices-in-nigeria.html [accessed 19 March 2019]

[2] Daily Trust; Top 10 Yoruba names you never guessed were Arabic names; By Farooq Kperogi (PhD); 13 July, 2014; available at: https://www.dailytrust.com.ng/top-10-yoruba-names-you-never-guessed-were-arabic-names.html [accessed 19 March 2019]

[3] Refugee Review Tribunal Australia; RRT Research Response; 15 November, 2007; available at:

[accessed 19 March 2019]

[4] Council on Foreign Relations; Divinely Divided: How Christianity and Islam Coexist in Nigeria; 21 June, 2018; available at: https://www.cfr.org/event/divinely-divided-how-christianity-and-islam-coexist-nigeria [accessed 20 March 2019]

[5] Lawpadi; How to change your name in Nigeria; available at: https://lawpadi.com/change-name-nigeria/ [accessed 20 March 2019]

თურქეთი. ღირსების აღდგენის სახელით მკვლელობები. იანვარი, 2018

„Human Rights Watch“ ღირსების აღდგენის სახელით მკვლელობას (Honour Killings) შემდეგნაირად განმარტავს: ღირსების აღდგენის სახელით მკვლელობა არის ძალადობის აქტი, როგორც წესი მკვლელობა, რომელსაც ოჯახის მამაკაცი წევრი სჩადის ოჯახის ქალი წევრის მიმართ, რომელმაც მკვლელობის ჩამდენი პირის რწმენით ოჯახს შეურაცხყოფა მიაყენა. ქალი შეიძლება სამიზნე გახდეს მრავალი მიზეზის გამო, მათ შორის: დაგეგმილ ქორწინებაზე უარის თქმა, სექსუალური ძალადობის მსხვერპლად ქცევა, განქორწინების მოთხოვნა და ქორწინების გარეშე სექსუალური კავშირი.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში თურქეთის რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ე.წ. ღირსების აღდგენის სახელით ჩადენილი მკვლელობები რჩება პრობლემურ საკითხად. ზოგადად, მედია არ აშუქებს ასეთ ფაქტებს და მთავრობა არ აქვეყნებს მსგავსი მკვლელობების წლიურ სტატისტიკას. ადამიანის უფლებათა აქტივისტების მტკიცებით, ღირსების აღდგენის სახელით მკვლელობების პრაქტიკა გრძელდება, ძირითადად, სოფლად, კონსერვატიულ ოჯახებში, ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ რეგიონებში ან ამ რეგიონებიდან დიდ ქალაქებში ემიგრირებულ ოჯახებში.

ასეთი მკვლელობის ჩამდენ პირს სამუდამო პატიმრობა ემუქრება, თუმცა, არასამთავრობო სექტორის განცხადებით, რეალური სასჯელი ხშირად შემცირებულია შემამსუბუქებელი ფაქტორების გათვალისწინებით. კანონმდებლობა მოსამართლეებს აძლევს უფლებას, სასჯელის დაწესებისას, გაითვალისწინოს ის სიბრაზე თუ ემოცია, რომელსაც მსხვერპლის „უმსგავსო საქციელი“ იწვევს. ადგილობრივი პოლიტიკური და ადამიანის უფლებათა აქტივისტების მტკიცებით, საზოგადოება, ხშირად, სამართლიანად მიიჩნევს ქალის მკვლელობას ოჯახის წევრების მიერ იმ დროს, როდესაც ქალმა რაიმე გზით „შელახა ოჯახის ღირსება“.

ოჯახის წევრები ზოგჯერ აიძულებენ გოგონებს თვითმკვლელობას, რათა ოჯახის რეპუტაცია აღდგეს. აკადემიკოსთა ჯგუფის მიერ ჩატარებულმა კვლევამ სიირტის რეგიონში, 2000-2013 წლებში გამოავლინა ქალების თვითმკვლელობის 60 შემთხვევა, რომელთა უმეტესობა გამოიყურებოდა როგორც იძულებითი თვითმკვლელობა ან ეფექტური ღირსების აღდგენის სახელით მკვლელობა.[2]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2016 წლის ნოემბერში თურქეთის რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ ღირსების აღდგენის სახელით მკვლელობები პრობლემად რჩება. ასეთი მკვლელობების უმეტესობას ადგილი აქვს კონსერვატიულ ოჯახებში, ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ რეგიონებში ან ამ რეგიონებიდან დიდ ქალაქებში ემიგრირებულ ოჯახებში. იქიდან გამომდინარე, რომ ასეთი მკვლელობისთვის სასჯელი მძიმეა, ოჯახები ზეწოლას ახდენენ გოგოებზე, რომ მათ თავი მოიკლან, რათა ოჯახის რეპუტაცია აღდგეს. თურქეთის მთავრობის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, 2009 წლის იანვრიდან 2014 წლის მარტამდე პერიოდში ორი ასეთი შემთხვევის შესახებ აცნობა ჟანდარმერიამ სასამართლო ხელისუფლებას. ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ ვანის პროვინციაში დაფიქსირდა 14 არასრულწლოვნის თვითმკვლელობის ფაქტი, რომელთაგან ზოგს აიძულეს ქორწინება, ზოგს აუკრძალეს სკოლაში სიარული და ზოგი ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი გახდა.[3]

გაერთიანებული სამეფოს საშინაო საქმეთა ოფისი 2016 წლის თებერვალში თურქეთში გენდერზე დაფუძნებული ქალთა მიმართ ძალადობის შესახებ ანგარიშში, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ცენტრის ინფორმაციაზე დაყრდნობით წერს, რომ ე.წ. ღირსების აღდგენის სახელით მკვლელობები კვლავ ფიქსირდება თურქეთში. ასეთი შემთხვევები ძირითადად ხდება სამხრეთ-აღმოსავლეთ რეგიონების სოფლებში და ამ რეგიონებიდან ქალაქად ემიგრირებულ ოჯახებში. სისხლის სამართლის კოდექსით, ღირსების აღდგენის მიზნით მკვლელობები, 82-ე მუხლის თანახმად, უკვე ისჯება სამუდამო პატიმრობით. კანონის აღსრულების რამდენიმე მაგალითის შესახებ (ღირსების აღდგენის სახელით მკვლელობის ჩამდენ პირებს მიესაჯათ სამუდამო პატიმრობა) გაეროს ერთერთ ანგარიშშია ნახსენები. მკაცრი სასჯელი გამო ოჯახის წევრები მიმართავენ გოგოებზე ზეწოლის მეთოდს, რათა აიძულონ ისინი ჩაიდინონ თვითმკვლელობა.[4]

[1] Human Rights Watch; HRW World Report 2001: Women’s Rights; Item 12 – Integration of the human rights of women and the gender perspective: Violence Against Women and “Honor” Crimes; Human Rights Watch Oral Intervention at the 57th Session of the UN Commission on Human Rights; available at: http://pantheon.hrw.org/legacy/press/2001/04/un_oral12_0405.htm [accessed 22 January 2018]

[2] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Turkey, 3 March 2017, available at:

[accessed 22 January 2018]

[3] European Union: European Asylum Support Office (EASO), EASO Country of Origin Information. Report Turkey Country Focus, November 2016, available at:

[accessed 22 January 2018]

[4] United Kingdom: Home Office, Country Information and Guidance – Turkey: Women fearing gender-based violence, February 2016, Version 1.0, available at:

[accessed 22 January 2018]

კამერუნი – სოფლის უფროსები; ტრადიციული ლიდერები – მაისი, 2017

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ 2017 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში კამერუნში ადამიანის უფლებების დაცვის შესახებ წერია, რომ კამერუნი ძლიერი საპრეზიდენტო ინსტიტუტის დომინირებით მართული ქვეყანაა. კამერუნში მმართველობის მრავალპარტიული სისტემა მოქმედებს, რომ დაარსების დღიდან (1985 წელი) კამერუნის სახალხო დემოკრატიული მოძრაობა რჩება ხელისუფლების სათავეში. 2013 წლის აპრილში კამერუნში სენატის პირველი არჩევნები ჩატარდა, რომელიც შეფასდა როგორც საერთო ჯამში თავისუფალი და სამართლიანი. 2013 წლის სექტემბერში ჩატარდა ადგილობრივი ხელისუფლების არჩევნები, რომელიც ასევე შეფასდა როგორც თავისუფალი და სამართლიანი. პოლ ბიია (Paul Biya), რომელსაც კამერუნის პრეზიდენტის პოსტი უკავია 1982 წლიდან, ბოლოს აირჩიეს 2011 წელს ჩატარებულ არჩევნებზე, რომლის დროსაც ადგილი ჰქონდა დარღვევებს, მაგრამ დამკვირვებლების თქმით, აღნიშნულ ხარვეზებს შედეგებზე გავლენა არ ჰქონია.[1]

„ადგილობრივი ხელისუფლების ფორუმის“ (Commonwealth Local Government Forum) ინფორმაციით, კამერუნი იყოფა 10 ადმინისტრაციულ ერთეულად, რომელთაც რეგიონები ეწოდებათ. რეგიონები იყოფა განყოფილებებად, რომლებიც თავის მხრივ იყოფა ქვეგანყოფილებებად. ადგილობრივი ხელისუფლების და საბჭოების სამი ფორმა არსებობს: საქალაქო საბჭო (city council), ქვეგანყოფილების საბჭო (sub-divisional council) და საბჭო (Council). ტრადიციული ლიდერები (Traditional Leadership; Traditional Heads) ადმინისტრაციის დამხმარეები არიან.[2]

ადგილობრივი საინფორმაციო ცენტრის „Fako News Centre“ ინტერნეტ გვერდზე თარიღების მითითების გარეშე გვხვდება ორი სტატია, სადაც საუბარია სოფელ ბვიტინგის ტრადიციული ლიდერის ჯონ ნჯიე მოკოსას (John Njie Mokosa) შესახებ. ერთ-ერთ სტატიაში საუბარია მისი სოფლის ტრადიციულ ლიდერად არჩევის ცერემონიაზე, ხოლო მეორე სტატიაში საუბარია მისი გარდაცვალების შესახებ. ამ უკანასკნელ სტატიაში ნათქვამია, რომ ჯონ ნჯიე მოკოსა გარდაიცვალა 2015 წლის 8 აპრილს. სტატიაში ასევე ნათქვამია, რომ მისმა უმცროსმა ძმამ ჯორჯ მოკოსამ (George Mokosa) იგი გამორჩეულ ლიდერად დაახასიათა.[3] [4]

დამოუკიდებელი კვლევითი ცენტრი „წარმოშობის ქვეყნის კვლევა და ინფორმაცია“ (CORI – Country of Origin research and Information), რომელსაც გლუკის მიერ აქვს მინიჭებული კვლევების განხორციელების მანდატი, 2013 წელს აქვეყნებს ანგარიშს კამერუნში ტრადიციული ლიდერების და მათი ხელისუფლებასთან ურთიერთობის შესახებ. აღნიშნულ ანგარიშში ნათქვამია, რომ ტრადიციული ლიდერების ძალაუფლება მნიშვნელოვნადაა შემცირებული, მას შემდეგ რაც ახალგაზრდა თაობამ განათლების მიღების მიზნით ურბანულ ზონებში გადასვლა დაიწყო. „კამერუნის ტრადიციული ლიდერები – უფროსები, სულთნები, ლამიდოები – ერთ დროს ერის ტრადიციების, კულტურისა და იდენტობის უპირობო მეურვეები იყვნენ.“ დამოუკიდებლობის 50 წელმა და გაერთიანებამ ტრადიციული ლიდერების ძალაუფლება შეარყია და ის კოლაფსამდე მიიყვანა. ტრადიციულმა ლიდერებმა დაკარგეს თანამედროვე ინსტიტუციების ძალაუფლების მაკონტროლებლის როლი და დაქვეითდნენ უბრალო საკონსულტაციო ორგანოს სტატუსამდე. ამავე ანგარიშში ნათქვამია, რომ 2012 და 2013 წლებში „Freedom House“ და აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი წერდნენ ადამიანის უფლებების სერიოზული დარღვევების შესახებ ტრადიციული ლიდერების მხრიდან კამერუნის ჩრდილოეთში.

ტრადიციული მმართველების სამართლებრივი სტატუსი განსაზღვრულია 1977 წლის 15 ივლისის #77/245 დადგენილებით, სადაც ტრადიციული ლიდერები განისაზღვრებიან როგორც „ადმინისტრაციის დამხმარეები“. დადგენილების 29-ე მუხლი უკრძალავს ტრადიციულ ლიდერებს თავიანთი სუბიექტების დასჯას ან ექსტორციას. აღნიშნული დადგენილების დარღვევა იწვევს ლიდერის გადაყენებას.

2013 წელს „Freedom House“ წერდა, რომ ჩრდილოეთში ტრადიციულ ლიდერებს ჰყავთ კერძო შეიარაღებული დაჯგუფებები, სასამართლოები და ციხეები, რომელთაც პოლიტიკური ოპონენტების წინააღმდეგ იყენებენ. 2010 წელს აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი წერდა, რომ მთავრობამ უსამართლო დაპატიმრებისთვის ტრადიციული ლიდერი ჟან კლოდ ენიეგე ატანგას 20 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა.[5]

[1] United States Department of State, 2016 Country Reports on Human Rights Practices – Cameroon, 3 March 2017, available at:

[accessed 3 May 2017]

[2] Commonwealth Local Government Forum, The Local Government System in Cameroon, available at:

[accessed 3 May 2017]

[3] Fako News Centre, Prince John Njie Mokosa is Crowned Chief of Gbwitingi Village, Buea, By Moki S. mokondo in Buea for Fako UK / Fako News Centre, available at: http://www.fakonewscentre.com/gbwitingicoronation.htm [accessed 4 May 2017]

[4] Fako News Centre, Chief John Njie Mokosa III of Gbwitingi Village in Buea is Dead, By Moki S. mokondo in Buea for Fako UK / Fako News Centre, available at: http://www.fakonewscentre.com/chiefmokosadead.htm [accessed 4 May 2017]

[5] Country of Origin Research and Information (CORI), Cameroon: (1) Regions where Traditional Heads maintain strong authority over the population. (2) Relationships between the Government and local Traditional Heads (whether an individual may be arbitrarily arrested and/ or detained by the authorities for personal motivations held by Traditional Heads, and whether there are any legal protective measures which are effective from which a person can benefit), such as: -What is the relationship between local Traditional Heads and the central/local Government and the judiciary? -What type of power or authority, local traditional heads have; i.e. can they be linked to local authorities; do they have (official or unofficial) authority to order police to arrest individuals and/or have prosecutors try individuals in court, and if so, would the federal authorities intervene (for example if the traditional head manipulates the authorities to arrest, falsely charge try individuals in trails which lack due process guarantees) -Can the local traditional heads exert their power beyond their own/ local areas, for example to the capital city? (3) In the event a power struggle among Traditional Heads, including a fight to take over the Traditional Headship, occurs in particular regions, whether the central/ regional Government would be able to exert control, including through administrative regulations, legislative activities and/or exercise of judicial/police authority. In other words, can the federal or local authorities protect an individual from threats by non-state agents who want to take over the role? Would the Traditional Head themselves be able to protect an individual appointed as the next Traditional Head from non-state agents wanting to take over the role? , 15 July 2013, Cam0713, available at:

[accessed 4 May 2017]

კამერუნი – ლევირატის ტრადიცია – დაქვრივებული ქალის მაზლზე გათხოვება – მარტი, 2017

CNN-ის 2016 წლის 16 აგვისტოს ინფორმაციით, კამერუნის ერთ-ერთი რეგიონის, ბაფუტის „ფონი“-ს ანუ მეფეს – აბუმბი II-ს დაახლოებით 100 ცოლი ჰყავს რომელთაგან 72 მანამდე მისი მამის მეუღლეები იყვნენ. კამერუნის კანონმდებლობით პოლიგამია დაშვებულია, ხოლო ბაფუტში, ადგილობრივი ტრადიციის მიხედვით, როდესაც „ფონი“ გარდაიცვლება, მისი მემკვიდრე ირთავს მის ყველა ცოლს და შემდეგ, ქორწინდება საკუთარ დედოფლებზე. მათი ახსნით, ამ ტრადიციის მიზანია ის, რომ ძველი ცოლები დაეხმარონ ახალგაზრდა მეფეს და მის ახალგაზრდა ცოლებს, ქვეყნის უკეთესად მართვაში.[1]

ასევე, “The News Minute”-ს 2016 წლის 23 ივლისის ერთ-ერთი სტატიის მიხდვით, რომელიც კამერუნში პოლიგამიის ტრადიციაზეა, მმართველებს შეუძლიათ დაქორწინდნენ იმდენ ქალზე, რამდენიც სურს და, ასევე, როდესაც მმართველი გარდაიცვლება, მისი მემკვიდრე ცოლად ირთავს გარდაცვლილის ცოლებს. სტატიაში კონკრეტულად საუბარია ჩრდილო-დასავლეთი კამერუნის ფონის (მეფის) – Zofoa Ndofoa III-ს შესახებ რომელსაც, საკუთარი 10 ცოლის გარდა, მამისგან მემკვიდრეობით მიღებული 72 ცოლი ჰყავს. გარდა ცოლებისა, მან მემვიდრეობად მამის შვილებიც მიიღო.[2]

კანადის მიგრაციის და ლტოლვილთა საბჭოს 2004 წლის ანგარიშის მიხედვით, კამერუნის კონკრეტულ რეგიონებში, „ცოლი მიიჩნება ქმრის საკუთრებად და ხშირად ქვრივს აიძულებენ, დაქორწინდეს გარდაცვლილი ქმრის ერთ-ერთ ძმაზე“. იგივე წყაროს მიხედვით, „თუ ქალი უარზეა,  მან უნდა გადაიხადოს მზითევის რაოდენობა და დატოვოს ოჯახი“.

„ლევირატი“ (ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც ცოლი უნდა მისთხოვდეს გარდაცვლილი ქმრის ძმას) საკმაოდ გავრცელებული და მიღებულია ყველა ეთნიკურ ჯგუფში კამერუნის უკიდურეს ჩრდილოეთ პროვინციებში. როდესაც ქმრის ოჯახი გადაიხდის მზითევს, ქალი ავტომატურად ხდება მისი საკუთრება. როდესაც ქმარი კვდება,  მთელი მისი საკუთრება, მათ შორის, ცოლიც, გადადის მის ოჯახზე. როგორც წესი, ცოლი მემკვიდრეობად  ერთ-ერთ ძმას რჩება. დასავლეთ კამერუნის მაცხოვრებლებში, მათ შორის Bamileke-ს ტომში, მიღებული წესია, რომ ადგილობრივი ტომის ბელადის უფროსი ვაჟი დაქორწინდეს მამის რამდენიმე ქვრივზე,  ხოლო საკუთარ დედაზე ქორწინება გამოირიცხება.

ზოგადად, ქალები თანახმა არიან ამ ტიპის ქორწინებაზე, იმიტომ, რომ საზოგადოების, მათ შორის – საკუთარივე მშობლების მხრიდან გაკიცხვის ობიექტები არ აღმოჩდნენ. ეს სოციალური სტრუქტურა იმდენა ღრმად არის გამჯდარი ხალხის მენტალობაში,  რომ ძალიან რთულია ერთი ქალისთვის იმის უარყოფა, რაც მთელი საზოგადოებისთვის ნორმალური და მისაღებია.

ნაკლებად განათლებული ქალები, განსაკუთრებით ისინი, ვინც უკიდურეს ჩრდილოეთ რეგიონებში ცხოვრობენ, არ არიან ინფორმირებული საკუთარი უფლებების შესახებ. ფემინისტური ორგანიზაცია „ALVF“-ის წარმომადგენელს არ აქვს ინფორმაცია თუნდაც ერთი საქმის შესახებ, სადაც ქალმა საჩივარი განაცხადა შესაბამის ადმინისტრაციულ სასამართლოში, იმასთან დაკავშირებით, რომ მას იძულებით აქორწინებდნენ გარდაცვლილი ქმრის ერთ-ერთ ძმაზე. თავის მხრივ, მთავრობა ერიდება ასეთი ტიპის ტრადიციების განხორციელებაში ჩარევას.[3]

გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტისადმი მოხსენებაში, კამერუნის მთავრობამ განაცხადა, რომ “ლევირატი“ განსაკუთრებით გავრცელებულია კამერუნის დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ პროვინციებში. ამას გარდა, კამერუნში მოქმედი ქალთა არასამთავრობო ორგანიზაციის „Reach Out Cameroon“-ის დირექტორმა, განაცხადა, რომ „ლევირატის“ პრაქტიკა განსაკუთრებით ძლიერია დასავლეთ რეგიონებში. იგივე წყაროს ინფორმაციით,  იმ შემთხვევაში, თუ ცოლი უარს განაცხადებს, ის დაკარგავს მხარდაჭერას ქმრის ოჯახისგან,   მას დაამცირებენ და შეუზღუდავენ მთელ რიგ უფლებებს, ის განიდევნება საზოგადოებიდან და გაიკიცხება.

ასევე, კამერუნის ადვოკატ ქალთა საერთაშორისო ფედერაციის (FIDA) აღმასრულებელმა დირექტორმა განაცხადა, რომ ქვრივი, რომელიც უარს განაცხადებს, მონაწილეობა მიიღოს ლევირატში, იძულებული იქნება გადაიხადოს მისი სამზითვო თანხა და ამავდროულად, დაკარგავს ყოველგვარ უფლებას მემკვიდრეობაზე. ხოლო ზოგიერთ შემთხვევაში, თუ ქალი უარს აცხადებს ლევირატზეც და მზითვის გადახდაზეც, მისი სიცოცხლე საფრთხის ქვეშ შეიძლება დადგეს.[4]

[1] CNN, article “The king with 100 wives” available at http://edition.cnn.com/2015/06/17/africa/the-king-with-100-wives-cameroon/ [accessed 29 March,  2017]

[2] The News Minute, article “Cameroon’s polygamy tradition” available at; July 23, 2016 http://www.thenewsminute.com/article/cameroons-polygamy-tradition-where-heir-takes-over-fathers-wives-46958  [accessed 29 March, 2017]

[3] IRB – Immigration and Refugee Board of Canada: Whether a tradition exists in which a widow is forced by her in-laws or by the village chief to marry her dead husband’s brother; if so, the ethnic groups that practice this tradition and the regions of Cameroon where it is common; the consequences for a widow who refuses to adhere to this practice; the recourses and protection available to such a woman (July 2005) [CMR100428.FE], 29 July 2005 (available at ecoi.net) http://www.ecoi.net/local_link/60514/154135_en.html  (accessed 29 March 2017)

[4] Canada: Immigration and Refugee Board of Canada, Cameroon: The practice of levirate marriage, including the regions of Cameroon where this tradition is widespread and the ethnic groups that practice it; the consequences if a widow refuses to take part in this practice, recourse and protection available, including police intervention in the cities of Douala and Yaoundé (June 2013-December 2014), 23 December 2014, CMR105020.FE, available at:

   [accessed 30 March 2017]