ალჟირი. უსაფრთხოების და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. მაისი, 2020

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით, ალჟირში როგორც საერთაშორისო, ასევე, შიდა ტიპის შეიარაღებული კონფლიქტი – არ ფიქსირდება.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2020 წლის 21 მაისს  გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილია მოგზაურთათვის ალჟირში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

ოფისი მოუწოდებს ბრიტანეთის მოქალაქეებს, კატეგორიულად შეიკავონ თავი ლიბიის, მავრიტანიის, მალისა და ნიგერის საზღვრებთან 30 კილომეტრიან მიმდებარე ზონაში, ასევე, ტუნისის საზღვართან – ილიზისა და ოურაგალას პროვინციებში. ქვეყნის დანარჩენი ტერიტორია ხვდება ე.წ. ყვითელ ზონაში, რაც ნიშნავს, რომ აღნიშნულ რეგიონებში მოგზაურობა დასაშვებია მხოლოდ უკიდურესი აუცილებლობის შემთხვევაში.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ალჟირში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში წესრიგსა და შინაგან უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელია შინაგან საქმეთა სამინისტრო, რომელიც წარმოდგენილია „ეროვნული პოლიციის“ 200 000 თანამშრომლით და 130 000 მუშაკისგან შემდგარი „ეროვნული ჟანდარმერია“, რომელიც ეროვნული თავდაცვის სამინისტროს ემორჩილება. ქვეყნის საგარეო უსაფრთხოებასა და საზღვრების დაცვაზე პასუხისმგებელია ალჟირის არმია. ანგარიშის მიხედვით, სამოქალაქო ინსტიტუციები, როგორც წესი, ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე.

2019 წლის 22 თებერვლიდან მოყოლებული, მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით ადგილი ჰქონდა მასშტაბურ დემონსტრაციებს, რომლის მონაწილეებიც სამთავრობო ცვლილებებს მოითხოვდნენ. აღნიშნული პროტესტები, საკუთარი გეოგრაფიული გავრცელებითა და  მასშტაბით, 2002 წლის ალჟირის სამოქალაქო ომის შემდეგ, ყველაზე დიდი იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთ შემთხვევაში, ადგილი ჰქონდა დემონსტრანტებსა და უსაფრთხოების ძალებს შორის ფიზიკურ დაპირისპირებას და, ზოგჯერ, ცრემლსადენი გაზი და რეზინის ტყვიებიც იქნა გამოყენებული, მთავრობამ შეინარჩუნა კონტროლი სიტუაციაზე და მაქსიმალურად თავიდან აირიდა სამოქალაქო დანაკარგები. შედეგად, დაფიქსირდა მხოლოდ ერთი გარდაცვლილი პირი.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში, ქვეყნის მასშტაბით დაფიქსირებულ სერიოზულ უფლებათა დარღვევებს შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობის შემთხვევები; თვითნებური დაკავებები; პოლიტიკური პატიმრები; დამოუკიდებელი სასამართლოს კუთხით პრობლემები; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; კანონმდებლობა, რომლითაც სისხლისსამართლებრივი წესით დასჯადია დეფამაცია და, ასევე, შეზღუდულია გამოხატვის კონკრეტული ფორმები; პრესის თავისუფლების კუთხით არსებული შეზღუდვები; კონკრეტული ვებ-გვერდების ბლოკირება; შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვა, განსაკუთრებით – რელიგიური უმცირესობების მიმართ; ლტოლვილთა წარმოშობის ისეთ ქვეყანაში გაძევება, სადაც ისინი შესაძლოა დაექვემდებარონ სასიკვდილო სასჯელს; კორუფცია; პირთა ტრეფიკინგი; უსაფრთხოების ძალების მხრიდან ლგბტი პირების მიმართ ძალადობა და ა.შ.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch-ის ალჟირში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2020 წლის ანგარიშის მიხედვით, ალჟირში, 1962 წელს ქვეყნის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდგომ, ყველაზე დიდი და ხანგრძლივი ანტი-სამთავრობო დემონსტრაციები დაფიქსირდა. 22 თებერვლიდან მოყოლებული, ალჟირელები ყოველ პარასკევ დღეს გადიოდნენ დედაქალაქისა და სხვა დიდი ქალაქების ქუჩებში და აპროტესტებდნენ პრეზიდენტი აბდელაზიზ ბოუტეფიკას მეოთხე ვადით არჩევას. მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტი 2 აპრილს თანამდებობიდან გადადგა, დემონსტრანტები მოითხოვდნენ უფრო დემოკრატიული რეჟიმის არჩევას.

ანგარიშის მიხედვით, პროტესტების საპასუხოდ, ქვეყნის მთავრობამ დაშალა მშვიდობიანი დემონსტრაციები, თვითნებურად დააკავა დემონსტრანტები, დაბლოკა პოლიტიკური და უფლებადამცველთა მიერ ორგანიზებული ღონისძიებები და დააპატიმრა მისდამი კრიტიკულად განწყობილი პირები.[4]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ალჟირში ზოგადი უფლებებისა და თავისუფლებების კუთხით სიტუაციის შესახებ 2019 წლის ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანა ინდექსით – 34 ქულა 100-დან, კვალიფიცირებულია, როგორც „არა-თავისუფალი“.

ანგარიშის მიხედვით, ალჟირში პოლიტიკური სიტუაციას აკონტროლებს სამხედრო ელიტა და მმართველი პარტია „ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტი“ (FLN). მართალია, ქვეყნის პარლამენტში ბევრი ოპოზიციური პარტიაცაა შესული, თუმცა, როგორც წესი, არჩვენებში გაყალბება ხშირია და თვითონ საარჩევნოც პროცესიც გამჭირვალე არაა. უფლებების კუთხით მნიშვნელოვანი დარღვევები ფიქსირდება, კერძოდ, ადგილი აქვს მედიაზე დაწესებულ სამართლებრივ შეზღუდვებს, ფართოდ გავრცელებულ კორუფციასა და ქუჩაში პროტესტების ჩახშობას. 2019 წლის განმავლობაში, მნიშვნელოვნად გაიზარდა “ჰირაკის საპროტესტო მოძრაობის” გავლენა, რამაც, საბოლოოდ, პრეზიდენტი აბდელაზიზ ბოუტეფლიკას თანამდებობიდან გადადგომა გამოიწვია.[5]

არასამთვრობო ორგანიზაცია Amnesty International საკუთარ უახლეს ანგარიშში ალჟირის შესახებ წერდა, რომ ზოგჯერ, მასობრივი საპროტესტო დემონსტრაციებისას, უსაფრთხოების ძალები იყენებდნენ არა-აუცილებელ ან გადამეტებულ ძალას დემონსტრანტთა დასაშლელად. მათ ასევე თვითნებურად დააკავეს ასობით აქციის მონაწილე, ხოლო ზოგიერთი მათგანი  დაპატიმრებასაც დაექვემდებარა. ანგარიშის მიხედვით, უსაფრთხოების ძალები აწამებდნენ ან სხვა ტიპის არასათანადო მოპყრობას უქვემდებარებდნენ აქტივისტებს. ალჟირის მთავრობამ, მიმდინარე წელს დახურა 9 ქრისტიანული ეკლესია. უსაფრთხოების ძალები, ასევე, აკავებდნენ და ზოგჯერ, იძულებით, ალჟირის სამხრეთსა თუ სხვა უცხო ქვეყნებში აძევებდნენ სუბ-საჰარელ მიგრანტებს. კანონის ძალით, კვლავ აკრძალული იყო იგივე სქესის პირთა შორის სექსუალური ურთიერთობა. ასევე, უსამართლოდ შეზღუდული იყო პროფესიული კავშირების შექმნა. მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში, დაფიქსირდა სასამართლოს მიერ პირთათვის სასიკვდილო სასჯელის მისჯა, თუმცა, ადგილი არ ჰქონდა მათი აღსრულების არც ერთ შემთხვევას.[6]

[1] Geneva Academy – RULAC – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 25 May 2020]

[2] United Kingdom Foreign and Commonwealth Office – Foreign travel advice: Algeria; published on 21 May 2020; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/algeria [accessed 25 May 2020]

[3] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Algeria; published in March 2020; available at

[accessed 25 May 2020]

[4] Human Rights Watch – “World Report 2020 – Algeria”; published in January 2020; available at

[accessed 25 May 2020]

[5] Freedom House – Freedom in the World 2020 – Algeria; published in March 2020; available at

[accessed 26 May 2020]

[6] Amnesty International – Human rights in the Middle East and North Africa: Review of 2019; Algeria; published in February 2020; available at

[accessed 26 May 2020]

ერაყი. უსაფრთხოების და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. მაისი, 2020

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, 2014 წლის იანვრიდან მოყოლებული, ერაყი აწარმოებს არა-საერთაშორისო ხასიათის, შიდა ტიპის შეიარაღებულ კონფლიქტს დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ. ამას გარდა, ქვეყანა ასევე ჩაბმულია საერთაშორისო ხასიათის კონფლიქტში თურქეთთან, რადგან ამ უკანასკნელმა ერაყის ჩრდილოეთში, ქურთი შეიარაღებული ჯგუფების წინააღმდეგ ერაყის მთავრობის ნებართვის გარეშე იერიში მიიტანა.[1]

ჟურნალისტი და მკვლევარი ჯოელ უინგი 2008 წლიდან მოყოლებული აწარმოებს ონლაინ-ბლოგს, სადაც ყოველკვირეული პერიოდულობით თავსდება ინფორმაცია ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ სიტუაციაზე და ქვეყანაში მიმდინარე აქტუალურ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ თუ სხვა საკითხებზე.  2020 წლის 1 მაისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში მოცემულია შკალა, სადაც აღწერილია მთლიანი ერაყის მასშტაბით,  უკანაკნელი 2 წლის განმავლობაში დაფიქსირებული უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტები.

შკალის მიხედვით, 2020 წლის დასაწყისში, ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაცია, გასულ თვეებთან  შედარებით, გაცილებით მშვიდი იყო. ავტორის მიხედვით, გასული წლის ოქტომბერსა და ნოემბერში დაფიქსირებული რეკორდულად დაბალი ძალადობის მაჩვენებელი (68 და 51 ინციდენტი) განპირობებული იყო იმით, რომ „ისლამური სახელმწიფო“ (რომელიც ერაყში დესტაბილიზაციის მთავარი გამომწვევია) მიმდინარე ანტისამთავრობო დემონსტრაციების პერიოდში, არ აქტიურობდა. ეს კი იმით აიხსნება, რომ დაჯგუფება არ აძლევს ოფიციალურ ბაღდადს საშულებას, ყურადღება დემონსტრანტთა მოთხოვნებიდან უსაფრთხოების საკითხებზე გადაიტანოს[2]. სიტუაცია შენარჩუნდა თებერვლის და მარტის თვეებშიც, თუმცა, აპრილის თვეში ადგილი ჰქონდა ძალადობის შედარებით მაღალ მაჩვენებელს. სულ დაფიქსირდა 110 ინციდენტი, რომელთაგან 108-ის ინიციატორი „ისლამური სახელმწიფო“ იყო, ხოლო დანარჩენი 2 კი – პრო-ირანული ჯგუფების მიერ იყო პროვოცირებული.  ძალადობის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი დაფიქსირდა დიალას და კირკუკის პროვინციებში (შესაბამისად, 42 და 24 ინციდენტი). ქვეყნის მასშტაბით ძალადობას 81 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ხოლო 163 – დაშავდა. საინტერესოა, რომ მთელი აპრილის თვის განმავლობაში, დედაქალაქ ბაღდადში არც ერთი უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი არ დაფიქსირებულა.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ერაყში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერს, რომ ერაყი არის პარლამენტარული ტიპის რესპუბლიკა, სადაც 2018 წელს ჩატარებული არჩევნები, მიუხედავად იმისა, რომ ექსცესების გარეშე არ ჩავლილა, მეტ-ნაკლებად თავსებადი იყო თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების საერთაშორისო სტანდარტებთან და უზრუნველყო ხელისუფლების მშვიდობიანი გადაბარება. ახლადარჩეული პრემიერი – აბილ აბდ ალ-მაჰდი 2019 წლის 1 დეკემბერს, ქვეყანაში მიმდინარე მასშტაბური დემონსტრაციების საპასუხოდ, თანამდებობიდან გადადგა.

ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში საშინაო უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი არაერთი ორგანო თუ დაჯგუფება მოქმედებს. გვხვდება ერაყის სამთავრობო უსაფრთხოების ძალები, რომელიც კომპეტენციების მიხედვით გაყოფილია შესაბამის ორგანოებში და ყველა მათგანი ექვემდებარება პრემიერ-მინისტრსა და ერაყის ცენტრალურ ხელისუფლებას. ამას გარდა, ერაყში ასევე არსებობს ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (Popular Mobilization Forces (PMF))  – სახელწიფოს მიერ მხარდაჭერილი სამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც 60-მდე შეიარაღებულ ჯგუფად არის დაყოფილი. მათი უმრავლესობა არის შიიტი არაბი. კანონის მიხედვით, ყველა PMF პასუხისმგებელია ერაყის პრემიერ-მინისტრის წინაშე, თუმცა, პრაქტიკაში, ზოგიერთი დანაყოფი ირანსა და ირანის რევოლუციური გუშაგების კორპუსს ექვემდებარებოდა. ქურთისტანის რეგიონში, ერაყის კონსტიტუციის თანახმად, „ქურთისტანის რეგიონალურ მთავრობა“ -ს გააჩნია საკუთარი უსაფრთხოების აპარატი და ჯარი. თუმცა, ამას გარდა, ორი წამყვანი პოლიტიკური პარტია – ქურთისტანის დემოკრატიული პარტია (KDP) და „ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანება“ (PUK) ინარჩუნებდნენ საკუთარ, დამოუკიდებელ სამხედრო ფრთებს – ე.წ. „პეშმერგა“ ერთეულებს. ანგარიშის მიხედვით, ერაყის სამოქალაქო სამსახურები, ზოგჯერ, ვერ ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. აღნიშნული, განსაკუთრებით სახეზე იყო ირანთან ასოცირებული PMF დაჯგუფებების შემთხვევაში.

ქვეყანაში, ოქტომბრის დასაწყისიდან, ფიქსირდებოდა მასშტაბური საპროტესტო დემონსტრაციები, ძირითადად, ბაღდადსა და სხვა შიიტურ რეგიონებში. დემონსტრანტები მოითხოვდნენ მთავრობის რესტრუქტურიზაციას და კორუფციის აღმოფხვრას. სამოქალაქო სამსახურებმა მალევე  დაკარგეს კონტროლი სიტუაციაზე და, შედეგად, უსაფრთხოების ძალებმა და, ასევე – PMF ერთეულებმა დაიწყეს დემონსტრაციების ძალადობრივი გზით დაშლა. მათ შორის, გამოყენებული იყო რეალური ამუნიცია. მთავრობის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, 17 დეკემბრის მდგომარეობით, დემონსტრაციების დარბევის დროს, 479-ზე მეტი სამოქალაქო პირი გარდაიცვალა, ხოლო სულ მცირე 20 000 – დაშავდა.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებათა დარღვევებს შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობის შემთხვევები; პირთა იძულებითი გაუჩინარება; წამება; თვითნებური დაკავების შემთხვევები; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები;  პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; აზრის გამოხატვის, პრესის და ინტერნეტის თავისუფლების კუთხით არსებული შეზღუდვები, მათ შორის – ცენზურა და ჟურნალისტების მიმართ ძალადობა; შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვა; მნიშვნელოვანი ჩარევა შეკრებისა და მშვიდობიანი დემონსტრაციის უფლებაში; იძულებით გადაადგილებულ პირთა და „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ სავარაუდოდ ასოცირებულ პირთა მიმართ მუქარა; ფართოდ გავრცელებული სამთავრობო კორუფცია; ზოგიერთი ელემენტის, მათ შორის – „ქურთისტანის მუშათა პარტიის“ (PKK) და ირანისადმი ლოიალურად განწყობილი PMF ერთეულების მიერ ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირება; ლგბტი პირთა მიმართ მიზანმიმართული ძალადობა და ა.შ.

მთავრობა, მართალია, იძიებდა აღნიშნული სამართალდარღვევის შემთხვევებს, თუმცა, იშვიათად თუ აყენებდა დამნაშავე პირების პასუხისმგებლობის საკითხს. დაუსჯელობის სინდრომი ხშირი იყო როგორც სამთავრობო, ასევე – უსაფრთხოების ძალების რიგებში.

ანგარიშის თანახმად, მიუხედავად იმისა, რომ “ისლამური სახელმწიფოს“ გავლენა უკანასკნელ პერიოდში ძლიერ დასუსტდა, ტერორისტული ორგანიზაცია კვლავ აგრძელებდა სერიოზული დანაშაულების, მათ შორის – მკვლელობების, ჩადენას.[4]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International ერაყის შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ოქტომბრის თვიდან მოყოლებული, ერაყის უსაფრთხოების ძალები, მათ შორის – ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ერთეულები“ (Popular Mobilization Units (PMU)) იყენებდნენ გადამეტებულ ძალას მთელი ქვეყნის მასშტაბით მიმდინარე საპროტესტო დემონსტრაციების ჩახშობის დროს. აღნიშნულ ძალადობას 500-ზე მეტი დემონსტრანტის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო ათასობით – დაშავდა. ბევრი მოკლული გარდაცვლილი იყო ცეცხლსასროლი იარაღიდან რეალური ტყვიების გასროლით, რაც აკრძალულია. დემონსტრაციებთან დაკავშირებულ სხვადასხვა სპექტრის წარმომადგენელი პირების, მათ შორის – დემონსტრანტთა ადვოკატების, დაშავებულთა მკურნალი ექიმების და პროტესტების საკითხზე მომუშავე ჟურნალისტების მიმართ, უსაფრთხოების ძალების მხრიდან, ადგილი ჰქონდა დაკავებების, გატაცებების, გაუჩინარებებისა და სხვა დაშინების მეთოდების გამოყენებას. ერაყის შესაბამისმა სამსახურებმა, გარკვეული პერიოდით დაბლოკეს წვდომა ინტერნეტზე, რათა არ გავრცელებულიყო დემონსტრანტთა მიმართ გადამეტებული ძალადობის ამსახველი ფოტო-ვიდეო მასალა. ქვეყანაში კვლავ რჩებოდა დაახლოებით 1.55 მილიონი იძულებით გადაადგილებული პირი, რომლებიც გადაადგილების თავისუფლების კუთხით უმკაცრეს შეზღუდვებს აწყდებოდნენ. ანბარისა და ნინევის პროვინციებში, დროებითი ბანაკების რღვევამ ზოგიერთი ოჯახი მეორადი ტიპის იძულებით გადაადგილებასაც კი დაუქვემდებარა. „ისლამური სახელმწიფოს“ მიერ დაკავებული ტერიტორიებიდან გამოქცეული ათასობით მამაკაცი და ბიჭი დაკარგულად ითვლებოდა,  რაც სავარაუდოდ, უსაფრთხოების ძალებისა და  „სახალხო სამობილიზაციო ერთეულები“ მხრიდან მათ იძულებით გაუჩინარებას უკავშირდებოდა. ქვეყანაში ფართოდ გავრცელებული ცნობების მიხედვით, როგორც ცენტრალური ერაყის, ასევე – ქურთისტანის რეგიონალური მთავრობა, იყენებდა წამებას თუ სხვა ტიპის არასათანადო მოპყრობას დაკავებულთა მიმართ, განსაკუთრებით იმ პირთა შემთხვევაში, რომელთა მიმართ არსებობდა ვარაუდები მათი „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირის შესახებ. ერაყის სასამართლოები კვლავ აგრძელებდნენ სიკვდილით დასჯის სასჯელების გამოტანას მსჯავრდებულთა მიმართ. ქვეყანაში კვლავ ოპერირებდა ტერორისტული დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო“, რომელიც ხშირად სამიზნედ აქცევდა სამოქალაქო მოსახლეობას, ბომბების საშუალებით თავს ესხმოდა ქალაქებს და კლავდა ადგილობრივი თემის ლიდერებს.[5]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch-ის ერაყის შესახებ 2020 წლის ანგარიშის მიხედვითაც,  ბაღდადსა და სამხრეთი ერაყის ბევრ ქალაქში, ოქტომბერ-ნოემბერში დაწყებულ პროტესტებს მთავრობა ძალის გამოყენებით ახშობდა, რასაც ასობით ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. დეკემბერის დასაწყისის მდგომარეობით, გარდაცვლილი იყო სულ მცირე 350 დემონსტრანტი. აქციების დაშლისას, უსაფრთხოების ძალები იყენებდნენ რეალურ ტყვიებს და ცრემლსადენი გაზის კარტრიჯებს.  ქვეყანაში ფიქსირდებოდა მნიშვნელოვანი დარღვევები გამოხატვის და შეკრების თავისუფლებების, ასევე – ქალთა უფლებების კუთხით. მთავრობა კვლავ აქტიურად იყენებდა სიკვდილით დასჯას. მასშტაბური პროტესტების საპასუხოდ, 29 ნოემბერს ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი – ადილ აბდ ალ-მაჰდი, თანამდებობიდან გადადგა.[6]

[1] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 17 May 2020]

 

[2] Joel Wing – Blog “Musings on Iraq” – article „Violence Continues Its Up And Down Pattern In Iraq“; published in February 2020; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2020/02/violence-continues-its-up-and-down.html [accessed 17 May 2020]

[3] Joel Wing – Blog “Musings on Iraq” – article “Spike In Violence In April 2020 But Can It Be Sustained?’; published on 1 May 2020; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2020/05/spike-in-violence-in-april-202-but-can.html [accessed 17 May 2020]

[4] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Iraq; published in March 2020; available at

[accessed 17 May 2020]

[5] Amnesty International – Human rights in the Middle East and North Africa: Review of 2019; Iraq; published in February 2020; available at

[accessed 17 May 2020]

[6] Human Rights Watch – World Report 2020 – Iraq; published in January 2020; available at

[accessed 18 May 2020]

სომალი. უსაფრთხოების და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. მაისი, 2020

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2020 წლის 5 მაისს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილია მოგზაურთათვის სომალიში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

ოფისი მოუწოდებს ბრიტანელ მოქალაქეებს, კატეგორიულად შეიკავონ თავი სომალის  ნებისმიერ რეგიონში, მათ შორის – სომალილენდში, მოგზაურობისგან. აღნიშნულიდან გამონაკლისს წარმოადგენს მხოლოდ 2 ქალაქი – ჰარგეიისა და ბარბერა, სადაც მოგზაურობა მხოლოდ გადაუდებელი აუცილებლობის შემთხვევაში არის მიზანშეწონილი. სახელმძღვანელო პრინციპების მიხედვით, სომალიში ხშირად ფიქსირდება ტერორისტული თავდასხმები და სხვა ტიპის აქტები. ამას გარდა, ტერორისტული დაჯგუფებები ხშირად იტაცებენ ადამიანებს და განსაკუთრებით ემუქრებიან „დასავლელებს“ და „დასავლეთთან“ ასოცირებულ ორგანიზაციებში მომუშავე პირებს. ტერორისტული თავდასხმის განსაკუთრებით მაღალი ალბათობაა დედაქალაქ მოგადიშუში, ხოლო დაჯგუფებები მთელი ქვეყნის, მათ შორის – სომალილინედის, მასშტაბით აგრძელებენ დასავლეთის წარმომადგენლებზე თავდასხმას. როგორც წესი, აღნიშნული თავდასხმები განურჩეველი ხასიათისაა და ეწყობა მასობრივი თავშეყრის ადგილებში; მნიშვნელოვანი სამთავრობო ღონისძიებების დროს და ისეთ ლოკაციებზე, რომლებსაც უცხოელები ხშირად სტუმრობენ. ამას გარდა, სომალის როგორც შიდა, ასევე – მიმდებარე საერთაშორისო წყლებში, საკმაოდ მაღალია სანაოსნო დანაშაულის რისკი.[1]

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, სომალიში ფიქსირდება რამდენიმე არა საერთაშორისო ხასიათის, შიდა ტიპის შეიარაღებული კონფლიქტი, რომელსაც ქვეყნის მთავრობა სხვადასხვა ისლამისტური შეიარაღებული ჯგუფების წინააღმდეგ აწარმოებს. აღნიშნულ ჯგუფებიდან, ყველაზე მეტად გამორჩეულია ტერორისტული დაჯგუფება -„ალ შაბააბი“.[2]

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრმა 2020 წლის 19 აპრილს გამოაქვეყნა სპეციალური ანგარიში სომალიში უსაფრთოხების კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ. ანგარიშის მიხედვით, რომელიც რამდენიმე საერთაშორისო წყაროს მიერ შეგროვებულ ინფორმაციას ეყრდნობა (გაეროს უსაფრთხოების საბჭო და ICG), მთლიანად 2019 წლის განმავლობაში და 2020 წლის დასაწყისში (თებერვლის თვის ჩათვლით), სომალიში უსაფრთხოების კუთხით სიტუაცია კვლავაც არასტაბილური იყო. ქვეყანაში ფიქსირდებოდა ტერორისტული ორგანიზაცია “ალ-შაბააბის“ მხრიდან განხორციელებული ძალადობრივი თავდასხმები, რასაც ხშირად თან ახლდა მსხვერპლი სამოქალაქო სექტორში. ამას გარდა, სომალის უსაფრთხოების ძალები, რომელსაც აშშ უჭერს მხარს, ასევე, ახორციელებდნენ სამხედრო ოპერაციებს (მათ შორის – საავიაციო დარტყმებს) ზემოხსენებული დაჯგუფების და, ასევე -„ისლამური სახელმწიფო – სომალის“ წევრების წინააღმდეგ, რაც, ასევე, იწვევდა სამოქალაქო დანაკარგებს. უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტები ფიქსირდებოდა მთელი ქვეყნის მასშტაბით, მათ შორის – სომალილენდსა და პუნტლენდში.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი სომალიში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ სომალი არის ფედერალური მოწყობის რესპუბლიკა, რომელსაც 2017 წელს არჩეული პრეზიდენტი მოჰამედ აბდულლაჰი მოჰამედ „ფარმააჯო“ ხელმძღვანელობს. სომალის საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრებში მდებარეობს თვითგამოცხადებული სომალილენდის რესპუბლიკა ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთში და პუნტლანდის ავტონომიური ერთეული ჩრდილო-აღმოსავლეთში, რომელთაც საკუთარი მთავრობები და იურისდიქცია გააჩნიათ.

სომალის კონსტიტუციის მიხედვით, ქვეყნაში უსაფრთხოებასა და საზოგადოებრივ წესრიგზე პასუხისმგებელია ორგანოა სომალის ეროვნული არმია, რომლის ყველაზე დიდი გამოწვევა, ამ ეტაპზე, ტერორისტული დაჯგუფება „ალ-შაბააბის“ წინააღმდეგ ბრძოლაა. აღნიშნული სამხედრო ოპერაციები, ქვეყნის უმრავლეს რეგიონში აქტიურად მიმდინარეობს. ანგარიშის მიხედვით, სომალის სამოქალაქო ინსტიტუტები, ზოგჯერ, ვერ ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში, ქვეყნის მასშტაბით დაფიქსირებულ სერიოზულ უფლებათა დარღვევათა შორის იყო: სომალის ფედერალური სამთავრობო ძალების, კლანების, დაჯგუფება „ალ-შაბააბის“ ან სხვა დაუდგენელ პირთა ან ჯგუფთა მიერ სამოქალაქო პირების უკანონო ან თვითნებური მკვლელობის შემთხვევები; პირთა წამება და სხვა ტიპის არასათანადო და დამამცირებელი მოპყრობა ზემოხსენებული ელემენტების მხრიდან; „ალ-შაბააბის“ მიერ განხორციელებული იძულებითი გაუჩინარების შემთხვევები; თვითნებური ან პოლიტიკურად მოტივირებული დაკავებები, მათ შორის – ჟურნალისტების მიმართ; მკაცრი და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; პოლიტიკური პატიმრები; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; სასამართლოს დამოუკიდებლობის კუთხით არსებული სერიოზული პრობლემები; გამოხატვის თავისუფლების ყველაზე მძიმეს ფორმის შეზღუდვები, მათ შორის – მუქარა, ძალადობრივი მუქარა, ცენზურა, ჟურნალისტთა დაკავება და ა.შ.; ფედერალური სამთავრობო ძალების, კლანების, დაჯგუფებები: „ალ-შაბააბის“ და Ahlu Sunna Wal Jama (ASWJ) -ს მიერ ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირება და მათი საომარ მოქმედებებში ჩართვა; ქალთა და გოგონათა მიმართ ძალადობა, რომელიც, ნაწილობრივ, მთავრობის უმოქმედობით იყო წახალისებული; სრულწლოვანთა და ბავშვთა იძულებითი შრომა და ა.შ.

დაუსჯელობა რუტინული ხასიათის იყო და ნორმად აღიქმებოდა. მთავრობო თითქმის არ დგამდა არანაირ ნაბიჯს, რომ დაესაჯა სამართალდამრღვევი პირები, რომელთაგან ბევრი სამხედრო ან პოლიციის რიგებიდან იყო.

ანგარიშის მიხედვით, სამთავრობო ძალებს, კლანურ შეიარაღებულ ჯგუფებს, „სომალიში აფრიკის კავშირის მისიის“ (African Union Mission in Somalia (AMISOM)) ძალებსა და „ალ-შაბააბს“ შორის მიმდინარე შეიარაღებულმა კონფლიქტმა მნიშვნელოვნად დააზარალა სამოქალაქო მოსახლეობა, გამოიწვა რა ბევრი მათგანის სიკვდილი; დაშავება ან იძულებითი გადაადგილება. კლანურ შეიარაღებულ ჯგუფები და „ალ-შაბააბი“ აგრძელებდნენ განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულების ჩადენას მთელი ქვეყნის მასშტაბით. ამ კუთხით, განსაკუთრებით აქტიური მაინც „ალ-შაბააბი“ იყო, რომლის წევრებიც აწყობდნენ ტერორისტულ თავდასხმებს სამოქალაქო პირებზე და, ასევე, სჩადიოდნენ ისეთი ტიპის აქტებს, როგორიცაა: მკვლელობები; პირთა გაუჩინარებები; წამება;  გაუპატიურება; არასამთავრობო ორგანიზაციების და გაეროს თანამშრომლებზე თავდასხმა და ა.შ. „ალ-შაბააბი“-ის წევრები, ასევე, ზღუდავდნენ წვდომას ჰუმანიტარულ ტვირთზე, იყენებდნენ ბავშვ ჯარისკაცებს და აწესებდნენ შეზღუდვებს გამოხატვის, შეკრების, პრესისა და გადაადგილების კუთხით. „სომალიში აფრიკის კავშირის მისიის“ (African Union Mission in Somalia (AMISOM)) ძალების ზოგიერთ ქმედებას, ასევე შედეგად ახლდა სამოქალაქო პირთა სიკვდილი.[4]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch სომალის შესახებ 2020 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში მიმდინარე სერიოზულმა კონფლიქტმა; სახელმწიფოს მხრიდან დაცვის არარსებობამ დ ჰუმანიტარულმა კრიზისმა სომალელი სამოქალაქო პირები მნიშვნელოვნად დააზიანა. სხვადასხვა გათვლებით, ქვეყანაში არის იძულებით გადაადგილებული 2.6 მილიონი პირი.

„გაეროს სომალის მხარდაჭერის მისიის“ (UNSOM) მიხედვით, ნოემბრის თვის მონაცემებით, ქვეყანაში ფიქსირდებოდა  1 154  სამოქალაქო დანაკარგი. აღნიშნული რიცხვის 67 % მოდიოდა ისლამისტური შეიარაღებული დაჯგუფება „ალ-შაბააბის“ მიერ განხორციელებულ განურჩეველ ან გამიზნულ თავდასხმებზე. კლანებსა და უსაფრთხოების ძალების შიგნით არსებული ძალადობა; შურისძიების მიზნით მკვლელობები; ალ-შაბააბის წინააღმდეგ ფედერალური მთავრობის, „სომალიში აფრიკის კავშირის მისიის“ (African Union Mission in Somalia (AMISOM)) ძალებისა და სხვა უცხოური შეიარაღებული ძალების მიერ განხორციელებული სამხედრო ოპერაციები, ასევე, იწვევდა სამოქალაქო პირთა სიკვდილს, დაშავებას ან იძულებით გადაადგილებას.

ფედერალური და რეგიონალური მთავრობები, განსაკუთრებით – სომალილენდში, კვლავ განაგრძობდნენ გამოხატვისა და მედიის თავისუფლების კუთხით შეზღუდვების დაწესებას, მათ შორის – არ ერიდებოდნენ ჟურნალისტთა და სხვა კრიტიკულად განწყობილ პირთა დევნას, მათ თვითნებურ დაკავებას და მედია საშუალებების დროებით დახურვას. ზოგადად, კიდევ უფრო დამძიმდა ურთიერთობები ფედერალურ მთავრობასა და ფედერაციის წევრ შტატებს შორის.

იანვარში, მას შემდეგ რაც სომალი გახდა გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს წევრი,  ფედერალურმა მთავრობამ ქვეყნიდან გააძევა სომალიში გაეროს წარმომადგენლობის უფროსი – ნიკოლას ჰაისომი, რასაც საფუძვლად დაუდო ჰაისომის ღია წერილი, სადაც ის სომალიში, ქალაქ ბაიდოაში, მთავრობის მოქმედებების შედეგად დამდგარ უფლებათა დარღვევებზე საუბრობდა. ფედერალურმა მთავრობამ, ასევე, თანამდებობებზე დაამტკიცა რამდენიმე ისეთი პირი, რომელთა მიმართ არსებობდა ბრალდებები სერიოზულ უფლებათა დარღვევებში მონაწილეობის შესახებ.

გარდა ამისა, ანგარიშში დადებითად არის შეფასებული სომალის მიერ გაეროს შშმ პირთა უფლებების შესახებ კონვენციის რატიფიცირება და მთავრობის მიერ ბავშვთა უფლებების კომიტეტისადმი წარდგენილი რიგით პირველი ანგარიში.[5]

საერთაშორისო არასამთვრობო ორგანიზაცია Amnesty International-ის სომალის შესახებ 2020 წლის ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში მიმდინარე შეიარაღებული კონფლიქტის შედეგად, დაიღუპა და დაშავდა 1000 სამოქალაქო პირზე მეტი. სომალის მთავრობა მასშტაბურ სადამსჯელო ღონისძიებებს ახორციელებდა მისდამი კრიტიკულად განწყობილ პირთა, ჟურნალისტებისა და პოლიტიკური ოპონენტების წინააღმდეგ, მათ შორის – ფიზიკური ძალის გამოყენებით შლიდა დემონსტრაციებს, რასაც ზოგჯერ, თან ახლდა პირთა გარდაცვალების შემთხვევები. ჟურნალისტთა მიმართ შეზღუდვებს, ასევე, ხელს უწყობდა ტერორისტული ორგანიზაცია „ალ-შაბააბის“ წევრთა ქმედებები. ქვეყანაში ფართოდ იყო გავრცელებული ქალთა და გოგონათა მიმართ ძალადობა. კონფლიქტის, გვალვისა და ნიაღვრების შედეგად იძულებით გადაადგილებულ პირთა მაჩვენებელმა 300 000 მიაღწია. სერიოზული უფლებათა დარღვევების ჩამდენ პირთათვის დაუსჯელობა ფართოდ გავრცელებული და რუტინული ხასიათის იყო.[6]

[1] United Kingdom Foreign and Commonwealth Office – Foreign travel advice Somalia; published on 5 May 2020; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/somalia [accessed 10 May 2020]

[2] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 10 May 2020]

[3] ACCORD – Security Situation in Somalia; published in April 2020; available at https://www.ecoi.net/en/countries/somalia/featured-topics/security-situation/ [accessed 11 May 2020]

[4] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Somalia; published in March 2020; available at

[accessed 11 May 2020]

[5] Human Rights Watch – World Report 2020 – Somalia; published in January 2020; available at

[accessed 12 May 2020]

[6] Amnesty International – “Human Rights in Africa: Review of 2019 – Somalia”; published in April 2020; available at

[accessed 12 May 2020]

სირია.უსაფრთხოების და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. მაისი, 2020

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2020 წლის 2 მაისს  გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილია მოგზაურთათვის სირიაში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

ოფისი მოუწოდებს ბრიტანელ მოქალაქეებს, კატეგორიულად შეიკავონ თავი სირიის ნებისმიერ ნაწილში მოგზაურობისგან. ქვეყანაში სიტუაცია, მიმდინარე შეიარაღებული კონფლიქტის ფონზე, კვლავ რჩება განსაკუთრებით სახიფათო. სირიის მმართველი რეჟიმი ვერ ახორციელებს ეფექტურ კონტროლს ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე, განსაკუთრებით – ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, სადაც კონფლიქტმა განსაკუთრებით მაღალი სამოქალაქო დანაკარგები და პირთა იძლებით გადაადგილება გამოიწვია. ტერორისტული ორგანიზაცია „დაეში“ იგივე „ისლამური სახელმწიფო“ კვლავაც აქტიურად ოპერირებს და ახორციელებს შეიარაღებულ თავდასხმებს, განსაკუთრებით –  ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. გარდა დაეში-სა, სირიაშია ასევე აქტიური არაერთი სხვა ტერორისტული დაჯგუფება.[1]

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, სირიის ტერიტორიაზე რამდენიმე არა-საერთაშორისო ხასიათის, შიდა შეიარაღებული კონფლიქტი ფიქსირდება.  სირიის სამთავრობო რეჟიმი და მისი მოკავშირეები ებრძვიან აჯანყებულთა რამდენიმე დაჯგუფებას. ამას გარდა, მთავრობა პარალელურ კონფლიქტს ახორციელებს სხვადასხვა არა-სახელმწიფოებრივი აქტორის, მათ შორის – „ისლამური სახელმწიფოს“; Hay’at Tahrir al-Sham, Ahrar al-Sham და“ სირიის დემოკრატიული ძალები“. ამას გარდა, ქვეყანაში ასევე ოპერირებს საერთაშორისო სამხედრო კოალიცია აშშ-ის მეთაურობით, რომელიც ებრძვის „ისლამურ სახელმწიფოს“. ბოლოს, სირიის საზღვრებს შიგნით, სამხედრო ოპერაციების ახორციელებს თურქული მხარეც, რომლის მოწინააღმდეგეები „ისლამური სახელმწიფო“ და ქურთული შეიარაღებული ჯგუფები არიან.[2]

ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაცია “სირიის ადამიანის უფლებათა კომიტეტი“ (Syrian Human Rights Committee) ქვეყანაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ რიგით მე-18 ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ სირიაში უკვე მერვე წელია, რაც ფიქსირდება განურჩეველი ძალადობა და სერიოზული უფლებათა დარღვევები, თუმცა, უნდა ითქვას, რომ წინა წლებთან შედარებით, მათი ინტენსივობა შემცირა. ეს, გარკვეულწილად, განპირობებული იყო ქვეყნის ბევრ რეგიონში შეიარაღებული შეტაკებების შეწყვეტით, რადგან კონფლიქტმა, ძირითადად, სირიის ჩრდილოეთსა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში გადაინაცვლა.

ბოლო 8 წლის განმავლობაში, სირიაში დაფიქსირებულმა მიმდინარე კრიზისმა საშიში ფენომენი შექმნა – ქვეყანაში მომხდარი საშინელი დანაშაულები და დარღვევები ნორმალურად ითვლება და ყოველ წელს უფრო ნაკლებ ყურადღებას იზიდავს საერთაშორისო სპექტრიდან. კონკრეტულ პირთა მიმართ ჩადენილი დანაშაული აღარ გამოდის სააშკარაოზე, რადგან ასეთი შემთხვევები უკვე რუტინაა და მხარეები ამ ფაქტს მიეჩვივნენ.

ორგანიზაციამ მიმდინარე წლის განმავლობაში აღწერა 3 522 გარდაცვლილი, რაც წინა წელს დაფიქსირებული ანალოგიური მაჩვენებლის ნახევარია. მსხვერპლთა 60 % მხოლოდ იდლიბისა და ალეპოს პროვინციებზე მოდის, 25 % კი – რაქქას, დეირ ე-ზორისა და ალ-ჰასაკეჰის რეგიონებზე.

ქვეყანაში ძალადობის მაჩვენებელმა პიკს მაისსა და ივლისში მიაღწია, როდესაც დაფიქსირდა, შესაბამისად 471 და 456 გარდაცვლილი. მსხვერპლის აღნიშნული მატება, ძირითადად, განპირობებული იყო სირიის მმართველის რეჟიმის ძალების მიერ იდლიბზე განხორციელებული მასშტაბური სამხედრო კამპანიით, რომელიც 2019 წლის თებერვალში დაიწყო და წლის ბოლომდე, სხვადასხვა დოზით გრძელდებოდა.

ანგარიშში საუბარია სხვადასხვა სექტორის, მათ შორის – სამედიცინო, მედია, საგანმანათლებლო და არასამთავრობო სექტორის  მუშაკების მიმართ განხორციელებულ დანაშაულებზე, რაც გამოიხატებოდა სხვადასხვა ტიპის ძალადობით, თავდასხმებით, მუქარით, მკვლელობებით, აფეთქებებით და ა.შ. ასევე, ფიქსირდებოდა არაერთი ძალადობრივი თავდასხმა რელიგიურ უმცირესობებსა და მათ სალოცავ ადგილებზე.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International სირიის შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში შეიარაღებული კონფლიქტი კვლავაც აქტიურად გრძელდებოდა და მისი მონაწილე ყველა მხარე, ყოველგვარი პასუხისმგებლობის გარეშე, ჩადიოდა საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლით აკრძალულ არაერთ დანაშაულს, მათ შორის – ომის დანაშაულს. როგორც სამთავრობო, ასევე მოკავშირეების ძალები ახორციელებდნენ განურჩეველ და პირდაპირ თავდასხმებს  სამოქალაქო მოსახლეობასა და სამოქალაქო ობიექტებზე, რასაც იდლიბსა და ჩრდილო-დასავლეთ სირიაში ასობით ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო ბევრი – დაშავდა. სამთავრობო ძალების კვლავაც უზღუდავდნენ საკუთარ კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე მცხოვრებ მოსახლეობას ჰუმანიტარულ და სამედიცინო დახმარებაზე წვდომას. უსაფრთხოების ძალები თვითნებურად აპატიმრებდნენ მოქალაქეებსა და მთავრობასთან შერიგებულ ყოფილ მებრძოლებს და, ასევე, აგრძელებდნენ ათობით ათასი მშვიდობიანი აქტივისტის, ჰუმანიტარული მუშაკის, ადვოკატისა თუ ჟურნალისტის დაკავებას. ზოგიერთი მათგანი, ასევე, ექვემდებარებოდა იძულებით გაუჩინარებას, წამებასა თუ სხვა ტიპის არასათანადო მოპყრობას, რასაც ზოგჯერ დაკავებულთა სიკვდილი სდევდა თან. თურქეთთან ასოცირებულ სხვადასხვა შეიარაღებული ჯგუფები აფრინში მცხოვრებ სამოქალაქო პირებს უქვემდებარებდნენ მრავალი ტიპის უფლებათა დარღვევას, მათ შორის – კონფისკაციას და ქონების ძარცვას, თვითნებურ დაკავებას და ა.შ. იმავე რეგიონში, თვითნებურ დაკავებებს ასევე ახორციელებდა მოქმედი „ავტონომიური მთავრობა“. აშშ-ის მეთაურობით მოქმედმა სამხედრო კოალიციამ ვერ მოახერხა, გამოეძიებინა 2017 წელს რაქქაში დაბომბვების კამპანიის შედეგად გამოწვეული არაერთი სამოქალაქო პირის სიკვდილის შემთხვევები. სირიის ჩრდილო-დასავლეთსა და ჩრდილო-აღმოსავლეთში განხორციელებულმა სამხედრო ოპერაციებმა გამოიწვია ჯამში 900000-მდე ადამიანის იძულებითი გადაადგილება.[4]

Human Rights Watch სირიაში ადამიანის უფლებების კუთხით მდგომარეობის შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ 2019 წელს სირიაში მიმდინარე მოვლენებმა ცხადყო, რომ მიმდინარე კონფლიქტის დროს ადამიანის უფლებათა სერიოზული მასობრივი დარღვევები არა გამონაკლისი, არამედ – რუტინული ხასიათის იყო. სირია-რუსეთის სამხედრო ალიანსმა აპრილში განაახლა სამხედრო ოპერაციები იდლიბზე, რომლის დროსაც გამოყენებული იქნა აკრძალული იარაღი და განურჩეველი თავდასხმები. დაპყრობილ ტერიტორიებზე გრძელდებოდა ქონების კონფისკაციის, სახლების მასობრივი ნგრევისა და თვითნებური დაკავებების შემთხვევები. გაეროს ჰუმანიტარულ საკითხთა კოორდინირების ოფისის (UNOCHA) ინფორმაციით, სირიაში ჰუმანიტარულ დახმარებასა და დაცვას საჭიროებდა 11.7 მილიონი ადამიანი.

მთავრობის წინააღმდეგ მებრძოლი შეიარაღებული ჯგუფები ასევე სჩადიოდნენ სერიოზულ სამართალდარღვევებს, მათ შორის – თვითნებურ დაკავებებსა და განურჩეველ თავდასხმებს იმ დასახლებულ ობიექტებზე, რომლებიც სამთავრობო კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე მდებარეობდა. ჩრდილო-აღმოსავლეთ სირიაში აშშ-ის მეთაურობით მოქმედი სამხედრო კოალიციისა და მისი ადგილობრივი მოკავშირის – „სირიის დემოკრატიული ძალების“ ქმედებებს შედეგად  მოჰყვა არაერთი ადამიანის სიცოცხლის მოსპობა და ქონების განადგურება.

„ისლამური სახელმწიფოს“ წევრების მიერ გატაცებული ათასობით ადამიანის ხვედრი კვლავ უცნობი იყო, რადგან არც ქურთული ორგანოები, ასევე,  აშშ-ის მეთაურობით მოქმედი სამხედრო კოალიცია ან სირიის მთავრობა, არანაირ ნაბიჯს არ დგამდა ამ კუთხით. [5]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი სირიაში ადამიანის უფლებების კუთხით მდგომარეობის შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ  სირიის მმართველი რეჟიმისა და მისი მომხრე ძალებმა აპრილში წამოიწყეს მასობრივი საჰაერო და სამხედრო ოპერაცია ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთი ტერიტორიების ხელახლა დასაპყრობად, რასაც შედეგად ათასობით სამოქალაქო პირის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო ასობით ათასი – იძულებით გადაადგილდა. ოპერაციის დროს გამოყენებული იქნა მძიმე და ქიმიური იარაღი, რამაც კიდევ უფრო დაამძიმა სიტუაცია და გაანადგურა სამოქალაქო ინფრასტრუქტურა. რუსეთისა და სირიის საჰაერო დარტყმებმა, გავრცელებული ცნობებით, მნიშვნელოვნად დააზიანა სხვადასხვა სამოქალაქო სამიზნეები – საავადმყოფოები; სკოლები; მარკეტები და ფერმები. გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის (UNHCR) თანახმად, დეკემბერში არსებული სიტუაციით, სირიაში იმყოფებოდა 6.2 მილიონი იძლებით გადაადგილებული პირი, რომელთაგან 2.5 მილიონი ბავშვი იყო. ამას გარდა, ორგანიზაციის მიერ ასევე აღრიცხული იყო 5.6 მილიონი სირიელი ლტოლვილი.

მიმდინარე წელს დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებათა დარღვევებს შორის იყო: რეჟიმის მიერ განხორციელებული უკანონო და თვითნებური მკვლელობები, ჩადენილი, მათ შორის – ქიმიური იარაღის გამოყენებით; იძულებითი გაუჩინარებისა და წამების შემთხვევები; თვითნებური დაკავებები; მკაცრი და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; პოლიტიკური პატიმრები; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; გამოხატვის თავისუფლების კუთხით დაწესებული მკაცრი შეზღუდვები, მათ შორის – ჟურნალისტების მიმართ ძალადობა, პრესაზე და ინტერნეტზე წვდომის შეზღუდვა; ცენზურა; შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების მნიშვნელოვანი შეზღუდვა; გადაადგილების თავისუფლების შეუსაბამო შეზღუდვები; ფართოდ გავრცელებული და ელიტური კორუფცია; რეჟიმისა და სხვა აქტორების მიერ ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირება და მათი საომარ მოქმედებებში ჩართვა; ტრეფიკინგი; ლგბტი თემის მიმართ ძალადობა და ა.შ.

რეჟიმი არ დგამდა არანაირ ნაბიჯს, რათა გამოეძიებინა და დაესაჯა აღნიშნულ სამართალდარღვევებში დამნაშავე პირები. დაუსჯელობის სინდრომი ღრმად იყო გამჯდარი სამთავრობო ჩინოვნიკთა რიგებში, მათ შორისო – უსაფრთხოების ძალებში. რეჟიმთან ასოცირებული გასამხედროებული ჯგუფები ჩადიოდნენ მრავალ უფლებათა დარღვევებს, მათ შორის – მასობრივ და განურჩეველ მკვლელობებს; მოქალაქეთა გატაცებას; ფიზიკურ ძალადობას; სექსუალური ხასიათის ძალადობას. რუსეთის სამხედრო ძალების მიერ განხორციელებულ საჰაერო დაბომბვებს, რომლებიც მიჩნეულ იქნა, როგორც – განურჩეველი, შედეგად სამოქალაქო პირების სიცოცხლის მოსპობა მოჰყვა. ამას გარდა, აღნიშნულმა ავია-დარტყმებმა გაანადგურა საავადმყოფოები; თავშესაფრები; სახლები და სხვა სამოქალაქო ობიექტები.

შეიარაღებული ოპოზიციური ჯგუფების კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე, უსაფრთხოების კუთხით არასტაბილური სიტუაციის გამო, სერიოზული უფლებათა დაღვევები, კერძოდ – მკვლელობები და ექსტრემალური ფიზიკური ძალადობის შემთხვევები, ფიქსირდებოდა. შეიარაღებული ტერორისტული ჯგუფები, მათ შორის – „ალ ქაედასთან“ ასოცირებული Hayat Tahrir al-Sham (HTS) ასევე ჩადიოდნენ არაერთ დანაშაულს, მათ შორის – მასობრივ ხოცვას; უკანონო მკვლელობებს; გატაცებებს; უკანონო დაკავებას; ექსტრემალური ფიზიკური ძალადობას და ა.შ. მიუხედავად იმისა, „ისლამური სახელმწიფო“ ტერიტორიული კუთხით დამარცხებული იყო, მისი წევრები კვლავაც აგრძელებდნენ გატაცებებს, მკვლელობებსა, რელიგიური უმცირესობის წევრებზე თავდასხმებსა და დაბომბვებს. ისინი ასევე უქვემდებარებდნენ ქალებს რუტინულ გაუპატიურებას, იძლებით ქორწინებასა და სექსუალური ხასიათის ტრეფიკინგს.

სირიის დემოკრატიული ძალების ზოგიერთი ელემენტი, ასევე – სირიელ ქურთთა, არაბთა თურქმენთა და სხვა უმცირესობათა კოალიციის წევრები, გავრცელებული ცნობებით, ზოგჯერ ჩადიოდნენ ისეთ დარღვევებს, როგორიცაა – კორუფცია; პირთა გადაადგილების უკანონო შეზღუდვა; სამოქალაქო პირთა უკანონო დაკავება და ასევე თავდასხმები, რასაც თან ახლდა მსხვერპლი სამოქალაქო სექტორში.[6]

[1] United Kingdom Foreign and Commonwealth Office – Foreign travel advice Syria; published on 2 May 2020; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/syria [accessed 5 May 2020]

[2] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 5 May 2020]

 

[3] Syrian Human Rights Committee – The 18 th Annual Report on Human Rights situation in Syria (2019); published in January 2020; available at

[accessed 5 May 2020]

[4] Amnesty International – Human rights in the Middle East and North Africa: Review of 2019 – Syria; published in February 2020; available at

[accessed 6 May 2020]

[5] Human Rights Watch – World Report 2020 – Syria; published in January 2020; available at

[accessed 6 May 2020]

[6] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Syria; published in March 2020; available at

[accessed 6 May 2020]

რუსეთი. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკა. მაისი, 2020

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ რუსეთის ავტორიტარულ პოლიტიკურ სისტემაში ძალაუფლება პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინის ხელშია კონცენტრირებული. ერთგული უსაფრთხოების ძალები, დაქვემდებარებული სასამართლო, მართული მედია და მმართველი პარტიის ინტერესებს მორგებული კანონმდებლობა, კრემლს საშუალებას აძლევს, იმანიპულიროს არჩევნებით და ჩაახშოს ნებისმიერი განსხვავებული აზრი. მასშტაბური კორუფცია ხელს უწყობს ბიუროკრატიასა და ორგანიზებულ დანაშაულს შორის კავშირის გამყარებას.[1]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ ადამიანის უფლებების დაცვით კუთხით მნიშვნელოვან დარღვევებს წარმოადგენს თვითნებური მკვლელობები, მათ შორის ლგბტი პირების მკვლელობები ჩეჩნეთში ადგილობრივი ხელისუფლების მიერ; იძულებითი გაუჩინარებები; წამება მთავრობის სამართალდამცავი ორგანოების თანამშრომლების მხრიდან; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; თვითნებური დაკავებები და დაპატიმრებები; გამოხატვის თავისუფლებისა და მედიის თავისუფლების მკაცრი შეზღუდვა; ძალადობა ჟურნალისტების მიმართ; ინტერნეტ შინაარსის ფილტრაცია, ვებ-გვერდების ბლოკირება და ონლაინ ანონიმურობის აკრძალვა; მშვიდობიანი შეკრების შეზღუდვა; რელიგიის თავისუფლების მკაცრი შეზღუდვა; პოლიტიკურ პროცესში მონაწილეობის შეზღუდვა და კორუფცია და ყველა დონეზე და ხელისუფლების ყველა შტოში.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ რუსეთის საარჩევნო სისტემა მორგებულია მმართველი პარტიის ინტერესებს. ხელისუფლება ხშირად ცვლის კანონმდებლობას, რათა სასურველი კანდიდატებისთვის მაქსიმალური უპირატესობა უზრუნველყოს. ოპოზიციის კანდიდატებს ძალიან მცირე შანსი აქვთ ასეთი გადაწყვეტილებების წარმატებით გასაჩივრებისთვის. მრავალპარტიული სისტემა კრემლის მიერ იმართება და მმართველის პარტიის წინააღმდეგ მხოლოდ მოჩვენებითი კონკურენციისთვის ტოვებს ადგილს.[3]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ წამება და არა ადამიანური მოპყრობა კვლავ ფართოდაა გავრცელებული; განსაკუთრებით წინასწარი დაკავების ცენტრებსა და ციხეებში. 2018 წელს იაროსლავლის ციხეში პატიმრის ცემაში ბრალდებული ციხის თანამშრომელთა სასამართლო პროცესი კვლავ გრძელდება. ხელისუფლებამ პირობა დადო, გამოიძიოს პატიმართა საჩივრები, აღიარებითი ჩვენების მიღების მიზნით, არა ადამიანური მოპყრობის ფაქტების შესახებ სანკტ პეტერბურგის წინასწარი დაკავების საპატიმროში. 2019 წლის სექტემბერში, პირველად ისტორიაში გამამტყუნებელი განაჩენი გამოუტანეს ეჭვმიტანილის წამებაში ბრალდებულ უსაფრთხოების ფედერალური სამსახურის ყოფილ აგენტს.[4]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციები 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშებში რუსეთის შესახებ წერენ, რომ რუსეთის ხელისუფლება განაგრძობს რელიგიური უმცირესობების დევნას მათი ექსტრემისტულ ორგანიზაციებად გამოცხადების გზით. ხელისუფლება რელიგიური უმცირესობების მიმართ, ყოველგვარი მტკიცებულებების გარეშე, აქტიურად იყენებს ანტი-ექსტრემისტულ კანონს. ასობით იეჰოვას მოწმე მთელი ქვეყნის მასშტაბით სისხლის სამართლებრივი დევნის ქვეშაა, რადგან 2017 წელს იეჰოვას მოწმეები ექსტრემისტებად გამოაცხადეს. ხელისუფლება სისხლის სამართლებრივ დევნას მიმართავს სხვადასხვა ისლამური ჯგუფის წევრების მიმართაც, რომელთაც არანაირი კრიმინალური წარსული ან ძალადობის ისტორია აქ აქვთ.[5] [6]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ დისკრიმინაცია და ძალადობა ლგბტი პირების მიმართ, ისევე როგორც მუქარები ლგბტი აქტივისტების მიმართ, კვლავ ფართოდაა გავრცელებული. უამრავი მტკიცებულების არსებობის მიუხედავად, ფედერალურმა ხელისუფლება უყურადღებოდ დატოვა, გასულ წლებში ჩეჩნეთის რესპუბლიკის ადგილობრივი ხელისუფლების მიერ გეების გატაცებები, წამება და მკვლელობები.[7]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში რუსეთის ფედერაციის შესახებ წერს, რომ ოჯახში ძალადობა კვლავ გარვცელებულია და ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა დახმარების სერვისები არა ადექვატურია. პოლიცია კვლავ განაგრძობს ხალხის მიმართ დისკრიმინაციულ მიდგომას მათი რასის მიხედვით და არა-სლავური გარეგნობის მოსახლეობა ხშირად ხდება თვითნებური დაკავებისა და გამოძალვის მსხვერპლი.[8]

[1] Freedom House: Freedom in the World 2020 – Russia, 4 March 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[2] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2019 – Russia, 11 March 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[3] Freedom House: Freedom in the World 2020 – Russia, 4 March 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[4] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Russia, 14 January 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[5] AI – Amnesty International: Human Rights in Eastern Europe and Central Asia – Review of 2019 – Russian Federation [EUR 01/1355/2020], 16 April 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[6] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Russia, 14 January 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[7] AI – Amnesty International: Human Rights in Eastern Europe and Central Asia – Review of 2019 – Russian Federation [EUR 01/1355/2020], 16 April 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[8] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Russia, 14 January 2020

 (accessed on 4 May 2020)

თურქეთი. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკა. მაისი, 2020

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში თურქეთის რესპუბლიკის შესახებ წერს, რომ თურქეთი კონსტიტუციური რესპუბლიკაა აღმასრულებელი საპრეზიდენტო სისტემითა და 600-მანდატიანი პარლამენტით. ერთპალატიანი პარლამენტი ქვეყნის საკანონმდებლო ხელისუფლებაა.[1] საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში თურქეთის შესახებ წერს, რომ პრეზიდენტი რეჯეპ ტაიპ ერდოღანის სამართლიანობისა და განვითარების პარტია თურქეთს 2002 წლიდან მართავს. პირველ წლებში რიგი ლიბერალური რეფორმების გატარების შემდეგ, პარტიის ქმედებებში პოლიტიკური და სამოქალაქო უფლებების შეზღუდვის ნიშნები გამოიკვეთა და 2016 წლის სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდეგ სრულად გამოვლინდა ავტორიტარული ბუნება. 2017 წლის საკონსტიტუციო ცვლილებებმა მოახდინა ძალაუფლების კონცენტრაცია პრეზიდენტის ხელში. მიუხედავად იმისა, რომ ერდოღანის ხელში უზარმაზარი ძალაუფლებაა, 2019 წლის ადგილობრივ არჩევნებში ოპოზიციის კანდიდატებმა დიდ ქალაქებში გამარჯვება მოიპოვეს, რითიც ყველას აჩვენეს, რომ მიუხედავად ყველაფრისა, ერდოღანის ძალაუფლება უსაზღვრო არაა.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში თურქეთის შესახებ წერს, რომ უკანასკნელი 4 წლის განმავლობაში, თურქეთი განიცდის მნიშვნელოვან დაღმასვლას ადამიანის უფლებების დაცვის, კანონის უზენაესობისა და დემოკრატიის მიმართულებით. ოპოზიციის კანდიდატების გამარჯვების შემდეგ, ერდოღანის მოთხოვნით, სტამბოლში ხელახლა გაიმართა არჩევნები, თუმცა, ოპოზიციის კანდიდატმა ამჯერადაც გაიმარჯვა. აღმასრულებელმა კონტროლმა და პოლიტიკურმა ზეგავლენამ გამოიწვია ის, რომ სასამართლო სისტემატურად ეყრდნობოდა საეჭვო საბრალდებო დასკვნებს და მტკიცებულებების გარეშე აპატიმრებდა და მსჯავრს სდებდა პირებს, ვისაც ერდოღანის მთავრობა პოლიტიკურ ოპონენტებად მიიჩნევდა; მათ შორის, ჟურნალისტებს, ოპოზიციის წარმომადგენელ პოლიტიკოსებს და ადამიანის უფლებათა თუ სხვა აქტივისტებს. ყველაზე დიდ ჯგუფს წარმოადგენენ აშშ-ში მცხოვრების სასულიერო პირის ფეთჰულა გიულენის მომხრეები, ვისაც მთავრობა 2016 წლის სახელწმიფო გადატრიალების მცდელობის ორგანიზატორად მიიჩნევს.

2016 წლის სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდეგ გაზრდილი იყო ბრალდებები წამებისა და სხვა არაადამიანური მოპყრობის შესახებ; თუმცა, ბოლო ოთხი წლის განმავლობაში პირველად, აღნიშნული მიმართულებით, თურქეთში პროგრესი შეინიშნება. წამებისა და სხვა არა ადამიანური მოპყრობის ობიექტები ძირითადად არიან ქურთები, მემარცხენეები და ფეთჰულა გიულენის მიმდევრები.

ევროსაბჭოს წამების პრევენციის კომიტეტმა, სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდეგ, ორი ვიზიტი განახორციელა თურქეთში, მათ შორის უკანასკნელი 2019 წლის მაისში, თუმცა თურქეთის ხელისუფლებამ კომიტეტს ანგარიშის გამოქვეყნების ნებართვა არცერთ შემთხვევაში არ მისცა.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში თურქეთის შესახებ წერს, რომ ადამიანის უფლებების დაცვით კუთხით მნიშვნელოვან დარღვევებს წარმოადგენს გავრცელებული ცნობები თვითნებური მკვლელობების შესახებ; საეჭვო გარდაცვალებები საპატიმროებში; იძულებითი გაუჩინარებები; წამება; ათობით ათასი პირის, მათ შორის ყოფილი ოპოზიციონერი პარლამენტარების, ადვოკატების, ჟურნალისტების, უცხო ქვეყნის მოქალაქეების და აშშ-ის მისიებში დასაქმებული პირების თვითნებური დაკავებები და დაპატიმრებები ტერორიზმის ბრალდებებით; პოლიტიკური პატიმრების არსებობა, მათ შორის არჩეული ოფიციალური პირებისა და აკადემიური პერსონალის; სერიოზული პრობლემები სასამართლოს დამოუკიდებლობის კუთხით.[4]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2020 წლის ანგარიშში თურქეთის შესახებ წერს, რომ სისხლის სამართლის დევნა ანტი-ტერორისტული კანონმდებლობით, რაც მიმდინარეობს მტკიცებულებების არ ქონის ფონზე, აქტიურად გამოიყენება განსხვავებული აზრის ჩასახშობად. ათობით ჟურნალისტი და მედია სფეროში მომუშავე პირი პატიმრობაშია. ათობით ადამიანის უფლებათა აქტივისტი და დამცველი სისხლის სამართლის პასუხისგებაშია მიცემული თავიანთი საქმიანობის გამო.[5]

თურქეთი მსოფლიოში ყველაზე დიდი რაოდენობით ლტოლვილს მასპინძლობს. თურქეთში, დაახლოებით, 3.7 მილიონი სირიელი ლტოლვილი იმყოფება. ქვეყანაში ასევე არიან თავშესაფრის მაძიებლები ავღანეთიდან, ერაყიდან და სხვა ქვეყნებიდან. 2019 წლის ივლისში, სტამბოლის გუბერნატორმა განაცხადა, რომ სირიელები და ყველა სხვა, ვინც არ არიან რეგისტრირებული სტამბოლში, სხვა პროვინციებში იქნებიან გადასახლებული. თურქეთის ხელისუფლებამ უკანონოდ გააძევა რამდენიმე სირიელი სტამბოლიდან და სხვა პროვინციიდან სირიაში; მათ შორის, მათ მიმართ ადგილი ჰქონდა ძალადობას, სიტყვიერ მუქარას და ნებაყოფლობითი დაბრუნების ფორმაზე იძულებით ხელმოწერამდე საპატიმროში დაყოვნებას. საზღვარი სირიასთან კვლავ ჩაკეტილია ახალი თავშესაფრის მაძიებლებისთვის. პრეზიდენტი ერდოღანი გამუდმებით აცხადებს, რომ სირიელი ლტოლვილები უნდა დაბრუნდნენ სირიის ჩრდილოეთში, უსაფრთხო ზონაში.[6]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2019 – Turkey, 11 March 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[2] Freedom House: Freedom in the World 2020 – Turkey, 4 March 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[3] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Turkey, 14 January 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[4] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2019 – Turkey, 11 March 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[5] AI – Amnesty International: Human Rights in Europe – Review of 2019 – Turkey [EUR 01/2098/2020], 16 April 2020

 (accessed on 4 May 2020)

[6] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Turkey, 14 January 2020

 (accessed on 4 May 2020)

დაიჯესტი. მსოფლიოში მიმდინარე ახალი ამბების ქრონიკა. 1-30 აპრილი, 2020

ავღანეთში არსებული ვითარება – ავღანეთის სამხრეთით, ჰელმანდის პროვინციაში გზატკეცილზე მომხდარ აფეთქებას 7 ადამიანი, მათ შორის 6 ბავშვი ემსხვერპლა, 2 კი დაშავდა. დაღუპულები ერთი ოჯახის წევრები იყვნენ. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არცერთ დაჯგუფებას არ აუღია, თუმცა რეგიონში აქტიურია როგორც „თალიბანი“ ასევე „ისლამური სახელმწიფო“.[1]

ავღანეთის მთავრობამ მოძრაობა „თალიბანთან“ პატიმრების გაცვლის შესახებ პირველი პირდაპირი მოლაპარაკებები დაიწყო. ქაბულში მხარეებს შორის მოსამზადებელი შეხვედრა გაიმართა, თავად მოლაპარაკებები კი იმით დაიწყო, რომ ხელისუფლებამ „თალიბანი“ 1-ელ აპრილს, ჰელმანდის პროვინციაში მომხდარ აფეთქებაში დაადანაშაულა. მოლაპარაკებების პირველ დღეს პროგრესს მხოლოდ ტექნიკურ საკითხებზე მიაღწიეს. აშშ-სა და „თალიბანს“ შორის გაფორმებული შეთანხმების თანახმად, ავღანეთის მთავრობამ 5 000 მებრძოლი უნდა გაათავისუფლოს, „თალიბანმა“ კი 1000. მხარეებმა შეთანხმებას ხელი 29 თებერვალს მოაწერეს.[2]

რამდენიმე დღეში „თალიბანმა“ ავღანეთის მთავრობასთან პატიმრების გათავისუფლების შესახებ მოლაპარაკებების გაგრძელებაზე უარი განაცხადა. დაჯგუფებამ პროცესს „უნაყოფო“ უწოდა. „სამწუხაროდ, პატიმრების გათავისუფლება სხვადასხვა მიზეზით ჭიანურდება. შესაბამისად, ჩვენი ტექნიკური ჯგუფი ხვალიდან ამ უნაყოფო შეხვედრებში მონაწილეობას აღარ მიიღებს“, – დაწერა „თალიბანის“ პრეს-სპიკერმა სუჰაილ შაჰინმა Twitter-ზე. ქაბულში „თალიბანს“ სთხოვენ მოლაპარაკებების პროცესი არ ჩაშალოს.[3]

9 აპრილს, ბაგრამის სამხედრო ბაზის აეროდრომზე 5 რაკეტა ჩამოვარდა. ინციდენტს მსხვერპლი არ მოჰყოლია, მომხდარზე პასუხისმგებლობა არცერთ დაჯგუფებას არ აუღია.[4]

29 აპრილს, ქაბულის გარეუბანში სამხედრო ბაზასთან აფეთქებას მსხვერპლი მოჰყვა. აფეთქება მაშინ მოხდა, როცა ბაზაზე მომუშავე მოქალაქეები დაწესებულებაში შესასვლელად კონტროლს გადიოდნენ. ასაფეთქებელი მოწყობილობა თვითმკვლელმა ტერორისტმა აამოქმედა, რის შედეგადაც 3 მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა და 15 დაშავდა. მთავრობა მომხდარში დაჯგუფება „თალიბანს“ ადანაშაულებს.[5]

სირიის კრიზისი – 2020 წლის მარტის განმავლობაში სირიაში 103 ადამიანი დაიღუპა. 2011 წელს სამოქალაქო ომის დაწყებიდან ეს ყველაზე დაბალი თვიური მაჩვენებელია. 51 ადამიანი სირიის მთავრობის მიერ განხორციელებული ავია დარტყმების შედეგად გარდაიცვალა, დანარჩენები კი ნაღმების აფეთქებამ, წამებამ და მკვლელობებმა იმსხვერპლა. ერთი ადამიანი ჯიჰადისტებმა სიკვდილით დასაჯეს. დაღუპულთა შორის 9 არასრულწლოვანი და 16 ქალია. ყველაზე მაღალი თვიური მაჩვენებელი მშვიდობიანი მოსახლეობის სიკვდილიანობის თვალსაზრისით ქვეყანაში 2016 წლის ივლისში დაფიქსირდა. მაშინ ალეპოს პროვინციაში საბრძოლო მოქმედებებს 1 590 ადამიანი ემსხვერპლა.[6]

გერმანიის სასამართლო, კაცობრიობის წინაშე დანაშაულის ბრალდებით, სირიის საიდუმლო პოლიციის ორ წარმომადგენელს ასამართლებს. ეს პირველი შემთხვევაა, როცა სირიის პრეზიდენტის, ბაშარ ალ-ასადის რეჟიმის წარმომადგენლებს ქვეყნის ფარგლებს გარეთ უყენებენ ბრალს. საქმე ეხება სირიის სამოქალაქო ომის დროს, დამასკოს მახლობლად მდებარე ალ-ხათიბის ციხეში ადამიანთა წამების შემთხვევებს. 57 წლის ანვარ რ. და 43 წლის ეიად ა. 2019 წელს გერმანიაში დააკავეს. ეჭვმიტანილების წინააღმდეგ ჩვენებას რამდენიმე სირიელი ლტოლვილი მისცემს. მათი განცხადებით, ისინი სირიის ციხეში აწამეს. ასადის რეჟიმი ადამიანთა წამების გამო საერთაშორისო საზოგადოების კრიტიკის საგანი არაერთხელ გამხდარა. 2017 წელს სირიის ციხეში ათასობით ადამიანი სიკვდილით დასაჯეს. მაშინ თეთრის სახლის ადმინისტრაციამ მომხდარი სირიელი ხალხის მიმართ ძალადობად შეაფასა და ქვეყნის მთავრობას იქამდე არსებული სანქციებიც გაუგრძელა.[7]

სირიის სახელმწიფო საინფორმაციო სააგენტოს ცნობით, 27 აპრილის ღამეს ქვეყნის დედაქალაქ დამასკოზე სარაკეტო იერიში განხორციელდა. სააგენტოს ინფორმაციით, იერიში სირიულმა საჰაერო თავდაცვის საშუალებებმა მოიგერიეს. მათივე მტკიცებით, სარაკეტო დარტყმა დამასკოზე ლიბანის საჰაერო სივრციდან ისრაელის თავდაცვის არმიამ განახორციელა. შესაძლო მსხვერპლისა ან ნგრევის შესახებ ინფორმაცია არ გავრცელებულა.[8]

სირიის ქალაქ აფრინში მომხდარი აფეთქების შედეგად 40 ადამიანი დაიღუპა. ინფორმაცია თურქეთის თავდაცვის სამინისტროს მიერ გავრცელდა. „აფრინში „ქურთისტანის მუშათა პარტიისა“ და „სახალხო დაცვის შენაერთის“ მიერ ორგანიზებული ტერაქტის შედეგად 40 ადამიანი დაიღუპა, ხოლო 30 კი დაშავდა“, – ნათქვამია თურქეთის თავდაცვის სამინისტროს განცხადებაში. უწყებაში აღნიშნავენ, რომ ადგილი ჰქონდა საწვავის ავზის აფეთქებას.[9]

იემენის კრიზისი – იემენელმა სეპარატისტებმა ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, მათ მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე თვითმმართველობა გამოაცხადეს. იგივე რეჟიმის დაწესებას „სამხრეთის გარდამავალი საბჭო“ იემენის ყველა სამხრეთ პროვინციაში, მათ შორის საპორტო ქალაქ ადენში გეგმავს. იემენის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, მუჰამედ ალ-ჰადრამიმ „სამხრეთის გარდამავალი საბჭოს“ ქმედებებს შეიარაღებული აჯანყება უწოდა და განაცხადა, რომ დაჯგუფების ხელმძღვანელობა პასუხს აგებს ამ ქმედებებზე. იემენში კონფლიქტი 2014 წელს დაიწყო. ქვეყნის მთავრობას ირანის მიერ მხარდაჭერილი ამბოხებული ჰუტები დაუპირისპირდნენ. კონფლიქტში მალევე საუდის არაბეთის ხელმძღვანელობით მოქმედი კოალიცია ჩაერთო, რომელიც იემენის ხელისუფლებას ავია იერიშებით ეხმარება.[10]

საუდის არაბეთში გაროზგვა და არასრულწლოვანთა სიკვდილით დასჯა აიკრძალა – გაროზგვა ჯარიმით ან თავისუფლების აღკვეთით შეიცვლება. შესაბამისი გადაწყვეტილება ქვეყნის უზენაესმა სასამართლომ მიიღო. გადაწყვეტილება გაროზგვის აკრძალვის შესახებ მიღებულია ადამიანის უფლებათა სფეროში დაწყებული რეფორმის ფარგლებში, რომელსაც მემკვიდრე პრინცი მუჰამედ ბინ სალმანი ატარებს. ასევე, საუდის არაბეთში სიკვდილით აღარ დასჯიან მათ, ვინც დანაშაული მაშინ ჩაიდინეს, როცა არასრულწლოვნები იყვნენ. მეფე სალმანმა შესაბამის ბრძანებას ხელი უკვე მოაწერა. საუდის არაბეთი გაეროს ბავშვთა უფლებების კონვენციის ერთერთი ხელმომწერია. დოკუმენტის მიხედვით, დასჯის უმკაცრესი ფორმის გამოყენება არასრულწლოვნის მიმართ დაუშვებელია.[11] [12]

ერაყში სარაკეტო იერიში განხორციელდა – იერიში ქალაქ ბასრაში ამერიკული ნავთობკომპანიის ობიექტებზე მოხდა. საწარმოების მიმართულებით 3 რაკეტა გაუშვეს. ინციდენტს მსხვერპლი არ მოჰყოლია.[13]

ეგვიპტეში 7 ტერორისტი გაანადგურეს – ოპერაცია ქვეყნის დედაქალაქ კაიროში ჩატარდა. ტერორისტები აღდგომის დღესასწაულზე ტერაქტებს გეგმავდნენ. ეგვიპტის შინაგან საქმეთა სამინისტროს ინფორმაციით, სპეცოპერაციის დროს ეროვნული უშიშროების სამსახურის ვიცე-პოლკოვნიკი მოკლეს, ხოლო კიდევ ერთი ოფიცერი დაშავდა.[14]

[1] Deutsche Welle; Afghanistan: Deadly bombing mars Taliban prisoner-swap talks; 1st April, 2020; available at: https://www.dw.com/en/afghanistan-deadly-bombing-mars-taliban-prisoner-swap-talks/a-52980089

[2] BBC; Afghanistan and Taliban begin direct talk with aim of prisoner swap; 1st April, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-asia-52123951

[3] Deutsche Welle; Afghanistan: Taliban breaks off fruitless prisoner exchange talks; 7 April, 2020; available at: https://www.dw.com/en/afghanistan-taliban-breaks-off-fruitless-prisoner-exchange-talks/a-53044480

[4] Reuters; Rockets hit US air base in Afghanistan; no casualties; 9 April, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-usa-afghanistan-attack/rockets-hit-u-s-air-base-in-afghanistan-no-casualties-idUSKCN21R0TL

[5] იმედის ახალი ამბები; ქაბულში აფეთქებას მსხვერპლი მოჰყვა; 29 აპრილი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/139605/qabulshi-apetqebas-mskhverpli-mohkva

[6] Deutsche Welle; Syria: Record drop in monthly death toll; 1st April, 2020; available at: https://www.dw.com/en/syria-record-drop-in-monthly-death-toll/a-52983563

[7] CP24; Two ex-Syrian secret police officers go on trial for torture in Germany; 23 April, 2020; available at: https://www.cp24.com/world/two-ex-syrian-secret-police-officers-go-on-trial-for-torture-in-germany-1.4908228

[8] SANA; Air defenses repel Israeli missile aggression over Damascus, down most of missiles; 27 April, 2020; available at: https://sana.sy/en/?p=190583

[9] Reuters; Bomb blast kills 40 people in Syrian town of Afrin, Turkey says; 28 April, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey-blast-afrin/bomb-blast-kills-40-people-in-syrias-afrin-turkey-idUSKCN22A2IC?il=0

[10] Reuters; Yemen separatists announce self-rule in south, complicating peace efforts; By Mohammed Ghobari, Mohammed Mokhashef; 26 April, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-south/stc-announces-plan-for-self-rule-in-south-yemen-government-calls-move-catastrophic-idUSKCN228003?il=0

[11] BBC; Saudi Arabia to abolish flogging – supreme court; 24 April, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-52420307

[12] BBC; Saudi Arabia ends executions for crimes committed by minors, says commission; 27 April 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-52436335

[13] Reuters; Rockets land near oil district in southern Iraq; no casualties; By Aref Mohammed; 6 April, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-energy/rockets-hit-near-site-of-foreign-oil-firms-state-run-companies-in-iraqs-basra-sources-idUSKBN21O0PT

[14] იმედის ახალი ამბები; ეგვიპტეში შვიდი ტერორისტი გაანადგურეს, რომლებიც აღდგომის დღესასწაულზე ტერაქტებს გეგმავდნენ; 15 აპრილი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/136907/egvipteshi-shvidi-teroristi-gaanadgures-romlebits-agdgomis-dgesastsaulze-teraqtebs-gegmavdnen

ავღანეთი. უსაფრთხოების და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. აპრილი, 2020

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2020 წლის 21  აპრილს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილია მოგზაურთათვის ავღანეთში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

როგორც რუქაზე ჩანს, მხოლოდ რამდენიმე ადგილია (ქაბულის გაძლიერებული უსაფრთხოების ზონა; ქაბულის საერთაშორისო აეროპორტი; პანჯშირის პროვინცია და ქალაქი ბამიანი) ისეთი, სადაც, რეკომენდაციების თანახმად, მოქალაქეებს მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის დროს შეუძლიათ მოგზაურობა. ოფისი მოუწოდებს ბრიტანელ მოგზაურებს, უსაფრთხოების კუთხით არსებული მძიმე და საშიში სიტუაციის გამო, კატეგორიულად შეიკავონ თავი ავღანეთის სხვა ნაწილებში მოგზაურობისგან.[1]

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, ავღანეთში უკვე რამდენიმე ათწლეულია, რაც შეიარაღებული კონფლიქტები არ წყდება. ქვეყნის მთავრობა, რომელსაც მხარს შეერთებული შტატები უჭერს, აგრძელებს შიდა ტიპის კონფლიქტს ავღანური თალიბანისა და სხვა შეიარაღებული ჯგუფების, მათ შორის – ახლადდაფუძნებული ტერორისტული ორგანიზაცია – „ისლამური სახელმწიფოს ხორასნის ფრთის“ წინააღმდეგ.[2]

„გაეროს ავღანეთის მხარდაჭერის მისიის“ (UNAMA) 2019 წლის შემაჯამებელი ანგარიშში, რომელიც შეიარაღებული კონფლიქტის ფარგლებში სამოქალაქო პირთა დაცვას ეხება, მოცემულია რუქა ავღანეთში მიმდინარე წელს მომხდარი უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების სიხშირისა და შედეგად დამდგარი სამოქალაქო მსხვერპლის შესახებ.

რუქის მიხედვით, ტენდენცია შენარჩუნებულია და 2019 წელსაც, ყველაზე მეტი დანაკარგი ქაბულის პროვინციაშია (1563). ასევე საკმაოდ დიდი მსხვერპლი ფიქსირდება ნანგარჰარის პროვინციაში (1070 გარდაცვლილი). ამას გარდა, დანაკარგების საკმაოდ მაღალი მაჩვენებლით, ასევე გამოირჩეოდა ჰელმანდის, ღაზნისა და ფერიაბის პროვინციებში. რუქის მიხედვით, ავღანეთის აბსოლუტურად ყველა პროვინციაში ფიქსირდებოდა უსაფრთხოების კუთხით არსებული ინციდენტები, რომელთაც, თითქმის ყოველთვის, სამოქალაქო მსხვერპლი ახლდა თან.

ანგარიშის მიხედვით, ავღანეთში უკვე ბოლო 10 წელია, რაც ყოველ წელს სამოქალაქო დანაკარგები 10 000-ს აჭარბებს. 2019 წელს, UNAMA-მ აღწერა 10 392 სამოქალაქო დანაკარგი (3 403 გარდაცვლილი და 6 989 დაშავებული), რაც 5 %-ით ნაკლებია წინა წლის მაჩვენებელზე და 2013 წლიდან მოყოლებული ყველაზე დაბალია. აღნიშნული კლება, განპირობებულია ტერორისტული ორგანიზაცია „ისლამური სახელმწიფოს ხორასნისა და ლევანტეს პროვინციის“ (ISIL-KP) ქმედებების შემცირებით.  ანგარიშის მიხედვით, ავღანეთში მიმდინარე შეიარაღებული კონფლიქტის შედეგები, სამწუხაროდ, არამარტო სამოქალაქო დანაკარგებზე აისახება, არამედ მნიშვნელოვნად აზიანებს პირთა და მათი ოჯახების ფიზიკურ, მენტალურ, სოციალურ და ეკონომიკურ ყოფას.[3]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ავღანეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ავღანეთი არის ისლამური რესპუბლიკა, რომელსაც გააჩნია პირდაპირი წესით არჩეული პრეზიდენტი, ორპალატიანი პარლამენტი და სასამართლო ფრთა. მიუხედავად ამისა, შეიარაღებული არასახელმწიფო აქტორები, ზოგჯერ, აკონტროლებდნენ ქვეყნის ზოგიერთ ნაწილს.

ქვეყანაში წესრიგის დაცვასა და მოქალაქეთა უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს 3 კონკრეტული სამინისტრო: შინაგან საქმეთა სამინისტრო, თავდაცვის სამინისტრო და ეროვნული უსაფრთხოების დირექტორატი. თუმცა, ავღანეთის ზოგიერთი რეგიონი ექცეოდა სამთავრობო კონტროლის ფარგლებს მიღმა და იქ ისეთი ანტი-სახელმწიფოებრივი ძალები, როგორიც არის, მაგალითად – თალიბანი, საკუთარ კანონებსა და მმართველობას აღასრულებდნენ. ზოგადად, ქვეყნის სამოქალაქო ინსტიტუტები ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე, თუმცა, ზოგიერთ შემთხვევაში, აღნიშნული უსაფრთხოების ძალების წევრები დამოუკიდებლად მოქმედებდნენ.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში დაფიქსირებულ ადამიანის უფლებათა მნიშვნელოვან დარღვევებს შორის იყო: ტერორისტების მიერ განხორციელებული მკვლელობები; უსაფრთხოების ძალების მიერ კანონგარეშე ჩადენილი მკვლელობები; ორივე მხარის მიერ პირთა იძულებითი გაუჩინარების, თვითნებური დაკავებისა და სავარაუდო წამების არაერთი შემთხვევა; ფართოდ გავრცელებული სამთავრობო კორუფცია; ქალთა წინააღმდეგ მიმართული ძალადობრივი დანაშაულების დროს არასათანადო გამოძიება და დამნაშავეთა დაუსჯელობა;  ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირება და მათი სამხედრო მოქმედებებში ჩართვა;  ასევე – ბავშვთა მიმართ სექსუალური ხასიათის დანაშაული, განხორციელებული, მათ შორის – უსაფრთხოების ძალების და საგანმანათლებლო სისტემის მუშაკების მიერ; უსაფრთხოების ძალების მიერ ლგბტი თემის წარმომადგენელთა მიმართ ძალადობა და ა.შ.

ქვეყანაში კანონის უზენაესობის კუთხით სიტუაცია უკიდურესად მძიმე იყო; ხოლო უფლებათა სერიოზული დარღვევებისთვის პირთა დაუსჯელობა – რუტინული. მთავრობა შეგნებულად არ უქვემდებარებდა სამართლებრივ დევნას აღნიშნულ პირებს, რომელთა შორის სამთავრობო ჩინოვნიკები და უსაფრთხოების ძალების წარმომადგენლებიც ხვდებოდნენ.

ანტი-სამთავრობო შეიარაღებული ჯგუფები კვლავ აგრძელებდნენ თავდასხმებს იმ რელიგიურ ლიდერებზე, რომლებიც თალიბანის საწინააღმდეგო განცხადებებს აკეთებდნენ. წლის განმავლობაში ბევრი პრო-სამთავრობო მუსლიმი მოძღვარი მოკლეს, თუმცა, უმრავლეს შემთხვევაში, მომხდარზე პასუხისმგებლობა არცერთ ჯგუფს არ აუღია. თალიბანი და „ისლამური სახელმწიფოს ხორასნის პროვინცია“ (ISIS-K) იყენებდნენ ბავშვ ჯარისკაცებს, როგორც თვითმკვლელ იარაღს. სხვა ანტი-სამთავრობო ჯგუფები თავს ესხმოდნენ; ემუქრებოდნენ; ძარცვავდნენ და იტაცებდნენ საჯარო მოხელეებს; უცხოელებს; არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლებს და სხვა სამოქალაქო პირებს. გაეროს ავღანეთის მხარდაჭერის მისიის (UNAMA) მონაცემებით, 2019 წლის პირველი 9 თვის განმავლობაში, 8 239 სამოქალაქო პირის დანაკარგი დაფიქსირდა, რომელთაგან 62% ზემოხსენებული ტერორისტული ჯგუფების ქმედებებს ემსხვერპლა.[4]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International ავღანეთის შესახებ 2020 წლის ანგარიშში წერდა, რომ ქვეყანაში არსებული მიმდინარე კონფლიქტის გამო, სამოქალაქო მოსახლეობის მიმართ ადგილი ჰქონდა ადამიანის უფლებების მასშტაბურ დარღვევებს და საერთაშორისო სამართლებრივი ხასიათის დანაშაულებს. ზემოხსენებულ კონფლიქტთან დაკავშირებული ძალადობის შედეგად, დაიღუპა და დაშავდა ათასობით ადამიანი; ხოლო პირთა იძულებითი გადაადგილების მაჩვენებელმა ასობით ათასს მიაღწია. ამას გარდა, ქვეყანაში ადგილი ჰქონდა უფლებადამცველების დაშინების; დაკავების; მკვლელობისა და მუქარის არაერთ შემთხვევას; ევროპული და მეზობელი ქვეყნები აგრძელებდნენ ავღანელი თავშესაფრის მაძიებლების იძულებით დაბრუნებას; ქალთა მიმართ გენდერული მოტივით ძალადობა კვლავ სახეზე იყო, რასაც ხელს უწყობდა მავნებლური ტრადიციების არსებობა და კანონის უზენაესობის კუთხით არსებული არამყარი სიტუაცია. განსაკუთრებით გართულდა ჟურნალისტთა საქმიანობა, რადგან მათ მიმართ, სხვადასხვა შეიარაღებული ჯგუფების (მათ შორის, პრო-სამთავრობო და უსაფრთხოების ძალების) მხრიდან, ფიქსირდებოდა თავდასხმები და რეპრესალიები. სულ მცირე 5 ჟურნალისტი დაიღუპა თალიბანის ან სხვა შეიარაღებული ჯგუფის თავდასხმების შედეგად.[5]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch ავღანეთის შესახებ 2020 წლის ყოველწლიური ანგარიშის მიხედვით, ერთის მხრივ, ავღანეთის და აშშ-ის სამთავრობო ძალებს, ხოლო მეორეს მხრივ – თალიბანსა და სხვა შეიარაღებულ ჯგუფებს შორის სამხედრო ოპერაციები კიდევ უფრო გააქტიურდა 2019 წელს, რასაც შედეგად, 30 სექტემბერის მონაცემებით,  8 000-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. 2019 წლის პირველი 6 თვის განმავლობაში, სამთავრობო ძალების ოპერაციების (ძირითადად, აშშ-ის საჰაერო დაბომბვების) შედეგად დამდგარა სამოქალაქო დანაკარგმა გადააჭარბა იმავე პერიოდში თალიბანის თავდასხმების შედეგად დაღუპული სამოქალაქო პირების რაოდენობას. თალიბანი კვლავ აგრძელებდა ასობით თავდასხმის მოწყობას ავღანეთის სამთავრობო და აშშ-ის სამხედრო სამიზნეების წინააღმდეგ, რასაც, ასევე, თან ახლდა სამოქალაქო მსხვერპლი.

წლის განმავლობაში, ავღანური ქალთა უფლებების დამცველი ჯგუფები და სხვა სამოქალაქო აქტივისტები ითხოვდნენ ეთნიკურ ავღანთა მეტ ჩართულობას ისეთ საკითხებზე მოლაპარაკებებში, როგორიცაა – ადამიანის უფლებათა დაცვა და გენდერული თანასწორობის კონსტიტუციური გარანტიები .

15 მაისს, პარლამენტის ახალი შემადგენლობა დამტკიცდა, მიუხედავად იმისა, რომ არსებობდა არჩევნების გაყალბების სერიოზული ვარაუდები. თალიბანი იყენებდა თვითნაკეთ ასაფეთქებელ მოწყობილობებსა (IED) და თვითმკვლელი ტერორისტების თავდასხმებს პოლიტიკური აქციებისა და დემონსტრაციების დროს, რასაც მთელი ქვეყნის მასშტაბით ასობით ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.

ავღანეთის მთავრობამ გადადგა გარკვეული პოზიტიური ნაბიჯები დაკავების ცენტრებში წამების შემთხვევების შემცირების კუთხით, თუმცა, უსაფრთხოების ძალებისა და სამთავრობო ჩინოვნიკების მიერ კონკრეტული უფლებათა დარღვევების (მათ შორის – სექსუალური ხასიათის დანაშაულის) ჩადენის დროს, დაუსჯელობა კვლავ აქტუალურ პრობლემად რჩებოდა.[6]

[1] United Kingdom Foreign and Commonwealth Office – Foreign travel advice Afghanistan; published on 21 April 2020; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/afghanistan [accessed 26 April 2020]

[2] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 26 April 2020]

[3] UNAMA – Afghanistan – Protection of Civilians in Armed Conflict 2019; published in February 2020; available at

[accessed 27 April 2020]

[4] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Afghanistan; published on 11 March 2020; available at

[accessed 28 April 2020]

[5] Amnesty International – Human Rights in Asia-Pacific; Review of 2019 – Afghanistan; published on 30 January 2020; available at

[accessed 28 April 2020]

[6] Human Rights Watch – World Report 2020 – Afghanistan; published on 14 January 2020; available at

[accessed 29 April 2020]

ნიგერია. უსაფრთხოების და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. აპრილი, 2020

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2020 წლის 9 აპრილს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილია მოგზაურთათვის ნიგერიაში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

ოფისი მოუწოდებს ბრიტანეთის მოქალაქეებს, კატეგორიულად შეიკავონ თავი ბორნოს, იობეს, ადამავას, გომბეს შტატებში, ასევე – ზამფარას შტატში, ნიგერის საზღვართან მდებარე 20 კილომეტრიან ზონაში. დანარჩენი ნიგერიის ტერიტორიაზე, მოგზაურობა ნებადართულია მხოლოდ უკიდურესი აუცილებლობის შემთხვევაში.[1]

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით, ნიგერიაში ფიქსირდება 2 ცალკეული შიდა, არა-საერთაშორისო ხასიათის კონფლიქტი. კერძოდ, ქვეყნის ხელისუფლება ებრძვის ორ შეიარაღებულ ჯგუფს – „ბოკო ჰარამსა“ და „დასავლეთი აფრიკის პროვინციის ისლამურ სახელმწიფოს“ (ISWAP).[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ნიგერიაში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერს, რომ ნიგერია არის ფედერალური რესპუბლიკა, რომელიც შედგება 36 შტატისა და ფედერალური დედაქალაქისგან. თებერვალში ჩატარებულ არჩევნებზე, რომელიც სამონიტორინგო ორგანიზაციების უმრავლესობის შეფასებით – იყო თავისუფალი , პრეზიდენტი მუჰამმადუ ბუჰარი მეორე ვადით იქნა არჩეული.

ანგარიშის მიხედვით, ნიგერიის პოლიცია არის ძირითადი სამართალდამცავი ორგანო შტატებში, სხვა ფედერალურ ინსტიტუტებთან ერთად. თუმცა, ზოგიერთ შემთხვევაში, სამოქალაქო უწყებები ვერ ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, კვლავ გრძელდებოდა ისეთი ტერორისტული ჯგუფების თავდასხმები, როგორიცაა „ბოკო ჰარამი“ და „დასავლეთ აფრიკის ისლამური სახელმწიფო“ (ISIS-WA). ისინი თავს ესხმოდნენ როგორც სამთავრობო, ასევე – სამოქალაქო სამიზნეებს, რასაც შედეგად ათასობით ადამიანის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის დაზიანება, ქონების განადგურება, ორ მილიონზე მეტი ადამიანის იძულებითი შიდა გადაადგილება და, ასევე – ნიგერიის საზღვრებს გარეთ, მეზობელ სახელმწიფოებში 243 875 ნიგერიელი ლტოლვილების მოხვედრა, მოჰყვა.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში, ადამიანის უფლებების კუთხით, მნიშვნელოვან უფლებათა დარღვევებს შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობები, მათ შორის – კანონგარეშე მკვლელობები; იძულებითი გაუჩინარებისა, წამებისა და თვითნებური დაკავების შემთხვევები, რომელსაც ახორციელებდნენ როგორც ტერორისტული ორგანიზაციები, ასევე – ნიგერიის მთავრობა; მძიმე დას სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; მოქალაქეთა პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; ძალადობა და დაპატიმრებების შემთხვევები ჟურნალისტთა მიმართ; სერიოზული შეზღუდვები შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების კუთხით, განსაკუთრებით – ლგბტი თემისა და რელიგიური უმცირესობების შემთხვევაში; ფართოდ გავრცელებული კორუფცია; ძალადობა ლგბტი პირების მიმართ და ა.შ. ნიგერიის მთავრობა, ზოგჯერ, დგამდა სათანადო ნაბიჯებს აღნიშნულ სამართალდარღვევებში დამნაშავეების დასასჯელად, თუმცა, აღნიშნული იშვიათ შემთხვევას წარმოადგენდა. დაუსჯელობა მნიშვნელოვან პრობლემად რჩებოდა ყველა სახელისუფლებო დონეზე. უსაფრთხოების ძალების წევრები, რომელთა მიმართაც არსებობდა ბრალდებები სერიოზული უფლებათა დარღვევების შესახებ, ხშირად არანაირ პასუხისმგებლობას არ ექვემდებარებოდნენ.

უფლებათადამცველი ორგანიზაციების ცნობით, ბორნოს შტატის მთავრობის მიერ მხარდაჭერილი „Civilian Joint Task Force“ (CJTF) – არასამთავრობო თავდაცვითი შეიარაღებული ჯგუფი, რომელიც ზოგჯერ ნიგერიის სამხედრო ძალებთან ერთად კოორდინირებულ სამხედრო მოქმედებებს ასრულებდა,  ზოგჯერ ჩადიოდა სერიოზულ სამართალდარღვევებს. შტატის მთავრობა, იშვიათად თუ იძიებდა აღნიშნულ საქმეებს და, ხშირად, თვალს ხუჭავდა ზემოხსენებული ჯგუფის წევრების მიერ ჩადენილ გადაცდომებზე, მათ შორის – ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირების შემთხვევებზე. ამას გარდა, „ბოკო ჰარამიც“ აქტიურად იყენებდა იძულებით გაწვეულ ბავშვებს და რთავდა მათ შეიარაღებულ მოქმედებებში. გრძელდებოდა მოქალაქეთა გატაცებების შემთხვევები აღნიშნული ტერორისტული ორგანიზაციისა და  „დასავლეთი აფრიკის პროვინციის ისლამურ სახელმწიფოს“ (ISWAP) წევრების მიერ. ორივე ჯგუფი გოგონებსა და ქალებს უქვემდებარებდა ისეთი ტიპის სექსუალურ და გენდერულ ძალადობას, როგორიცაა – იძულებითი ქორწინებები; სექსუალური მონობა და გაუპატიურება. ნიგერიის მთავრობა, მართალია, იძიებდა აღნიშნული ჯგუფების მიერ განხორციელებულ თავდასხმებს და სისხლისსამართლებრივ დევნას უქვემდებარებდა მათ წევრებს, თუმცა, ეჭვმიტანილთა უმრავლესობა, ხშირად ყოველგვარი ბრალდების გარეშე რჩებოდა სამხედრო დაკავების ცენტრებში.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch ნიგერიის შესახებ 2020 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ მიუხედავად ფედერალური მთავრობის დაპირებისა  უსაფრთხოების კუთხით ზომები გამკაცრების შეხახებ, ნიგერიაში არასტაბილურობის ატმოსფერო კვლავ შენარჩუნდა 2019 წლის განმავლობაში. მაისში, მოქმედმა პრეზიდენტმა მუჰამმადუ ბუჰარიმ გაიმარჯვა არჩევნებში, რომლის მიმდინარეობისასაც, პოლიტიკურ ძალადობას 11 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.

ანგარიშის მიხედვით, ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ტერორისტულ ორგანიზაცია „ბოკო ჰარამთან“ მიმდინარე შეიარაღებული კამპანიის დაწყებიდან 10 წელი გავიდა. აღნიშნული დაპირისპირება დღესაც აქტიურად გრძელდება და მხოლოდ 2019 წელს, 640 სამოქალაქო პირის სიცოცხლე შეიწირა. გაეროს ჰუმანიტარულ საკითხთა კოორდინირების ოფისის ინფორმაციით, 2009 წლიდან მოყოლებული, ბოკო ჰარამთან არსებულ კონფლიქტს 27 000 ადამიანი   ემსხვერპლა.  ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში,  ჰუმანიტარული დახმარების გარეშე 827 000 ადამიანია დარჩენილი.

ამას გარდა, ნიგერიის სხვა შტატებში ფიქსირდება ფართოდ გავრცელებული გატაცებების შემთხვევები; ძარცვა და მეცხვარეებსა და ფერმერებს შორის განახლებული სასიკვდილო ხასიათის ძალადობა.  ქვეყანაში, ასევე, გაუარესდა სიტუაცია გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებების კუთხით, გახშირდა რა მშვიდობიანი დემონსტრაციების დარბევის, აქტივისტების დაკავებისა და მედიაზე რეპრესიების ფაქტები.[4]

Amnesty International-ის ნიგერიის შესახებ 2020 წლის ყოველწლიური ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში „ბოკო ჰარამის“ თავდასხმები გრძელდებოდა, რასაც შედეგად ასობით ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა. კერძოდ, გასული წლის განმავლობაში დაფიქსირდა 31 ძალადობრივი თავდასხმა, რასაც 378 სამოქალაქო პირის სიცოცხლე ემსხვერპლა. ჯგუფის წევრებმა ასევე, მოკლეს 16 გატაცებული პირიც. ამას გარდა,  ნიგერიის არმიის, პოლიციისა და სახელმწიფო უსაფრთხოების ძალების წევრები კვლავ აგრძელებდნენ დაკავებულთა წამებას. ზოგიერთ შტატში ფიქსირდებოდა თემებს შორის ძალადობრივი დაპირისპირებები. შეკრების, მანიფესტაციისა და გამოხატვის თავისუფლებების კუთხით სიტუაცია მკვეთრად იყო გაუარესებული. ხელისუფლება, ზოგიერთ შემთხვევაში, ასევე, უგულებელყოფდა სასამართლო გადაწყვეტილებებსაც.[5]

[1] United Kingdom Foreign and Commonwealth Office – Foreign travel advice Nigeria; published in April 2020; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/nigeria [accessed 14 April 2020]

[2] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 14 April 2020]

[3] United States Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Nigeria; published in March 2020; available at

[accessed 15 April 2020]

[4] Human Rights Watch – World Report 2020 – Nigeria; published in January 2020; available at

[accessed 15 April 2020]

[5] Amnesty International – Human Rights in Africa: Review of 2019 – Nigeria [AFR 01/1352/2020]; published in April 2020; available at

[accessed 15 April 2020]

ინდოეთი. უსაფრთხოების და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებული ვითარება. აპრილი, 2020

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ინდოეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერს, რომ ინდოეთი არის მულტიპარტიული, ფედერალური ტიპის საპარლამენტო დემოკრატია, რომლის ამჟამინდელი პრემიერ-მინისტრია ნარედრა მოდი, ხოლო მმართველი პოლიტიკური პარტია – BJP (Bharatiya Janata Pary). ქვეყანაში უსაფრთხოების კუთხით პრობლემები არ ფიქსირდებოდა და სამოქალაქო ინსტიტუტები ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე.

ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებულ მნიშვნელოვან უფლებათა დარღვევებს შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობები, მათ შორის – პოლიციის მიერ განხორციელებული კანონგარეშე მკვლელობები; წამების შემთხვევები ციხეებში; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; პოლიტიკური პატიმრები კონკრეტულ შტატებში; გამოხატვის თავისუფლების და პრესის კუთხით არსებული შეზღუდვები, მათ შორის  – ძალადობით ან ძალადობის მუქარით გამოხატული; სოციალურ მედიაში გამოთქმული აზრის კრიმინალიზება; ცენზურა;  არასამთავრობო ორგანიზაციების ოპერირების ზედმეტად შემზღუდველი კანონები; პირთა დისკრიმინაცია, რაც განპირობებული იყო მათი რელიგიური მიმდინარეობით ან სოციალური სტატუსით და ა.შ.

მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ მთავრობა ცდილობდა, სათანადო პასუხი გაეცა აღნიშნული სამართალდარღვევებისთვის და დაეყენებინა დამნაშავე პირების პასუხისმგებლობის საკითხი, დაუსჯელობა კვლავ სერიოზულ პრობლემად რჩებოდა. ხშირად იწყებოდა გამოძიებები და, შედეგად, ადგილი ჰქონდა სისხლისსამართლებრივ დევნას, თუმცა, აღსრულების მექანიზმების სისუსტის; გადამზადებული პოლიციის ოფიცერთა ნაკლებობისა და სასამართლო სისტემის გადატვირთულობის გამო, დამნაშავე პირთა უშუალოდ მსჯავრდების საკითხი იშვიათად თუ დგებოდა.

სეპარატისტული დაჯგუფებები და ტერორისტები, განსაკუთრებით ჯამმუსა და ქაშმირის შტატებში, ასევე მაოისტურ პროვინციებში – ჩადიოდნენ მნიშვნელოვან სამართალდარღვევებს, მათ შორის, მკვლელობებს. ასევე, ფიქსირდებოდა სამხედრო პერსონალის, პოლიციელების, საჯარო მოხელეების და სამოქალაქო წამების ფაქტებიც, ასევე – ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირება.

5 აგვისტოს, ინდოეთის მთავრობამ გამოაცხადა ჯამმუსა და ქაშმირის პრობლემატური შტატისთვის კონსტიტუციური სტატუსის შეცვლის შესახებ გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც აღნიშნული შტატი დაიყოფოდა 2 ცალკეულ ტერიტორიად. ამ გადაწყვეტილებით გამოწვეული ვნებათაღელვის ჩასახშობად, მთავრობას წამოიწყო მასშტაბური სადამსჯელო კამპანია, რათა უზრუნველეყო უსაფრთხოების კუთხით სიტუაციის სტაბილურობა. მათ დააკავეს ათასობით ადგილობრივი, მათ შორის – პოლიტიკური ლიდერები; გათიშეს მობილური და ინტერნეტ კომუნიკაცია და დააწესეს შეზღუდვები გადაადგილების კუთხით. 2019 წლის დეკემბრისთვის არსებული სიტუაციით, მთავრობამ გადადგა გარკვეული პოზიტიური ნაბიჯები სიტუაციის ნორმალიზაციისკენ, აღადგინა რა სატელეფონო კომუნიკაცია. თუმცა, ჯერ კიდევ არ გამოუცხადებია ინფორმაცია ადგილობრივი არჩევნების შესახებ.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House-ის 2020 წლის ანგარიშის მიხედვით, ინდოეთი კლასიფიცირებულია, როგორც „თავისუფალი“ სახელმწიფო, შეფასებით 71/100. ქვეყანას განსაკუთრებით მაღალი მაჩვენებელი აქვს პოლიტიკური უფლებების კუთხით (36/40); თუმცა, გასულ წელთან შედარებით სახეზეა უკუსვლა, რაც ძირითადად განპირობებული იყო სამოქალაქო თავისუფლებების არსებული სიტუაციის გაუარესებით. ინდოეთში სამოქალაქო თავისუფლებები ფასდება 37/60 შეფასებით, რაც წინა წელთან შედარებით 4 ინდექსით ნაკლებია.

ანგარიშის მიხედვით, ინდოეთი კვლავ ინარჩუნებს ჯანსაღ და ძლიერი არჩევით დემოკრატიულ სისტემას როგორც ფედერალურ, ასევე – საშტატო დონეებზე, თუმცა, პოლიტიკურ პროცესებში ხშირია კორუფციის შემთხვევები. ქვეყნის კონსტიტუციით გარანტირებულია აზრის გამოხატვისა და რელიგიის თავისუფლება, თუმცა, მმართველი BJP პარტიისა და პრემიერ-მინისტრ ნარედრა მოდის მმართველობის პერიოდში, გაიზარდა ჟურნალისტებსა და მთავრობის მიმართ კრიტიკულად განწყობილ პირებზე ზეწოლა, ასევე – რელიგიურად მოტივირებული თავდასხმები არა-ჰინდუ მოსახლეობაზე. კონკრეტული უმცირესობები – მუსლიმები; დაბალი სოციალური კასტის წარმომადგენელი დალიტები და ადივასების ტომი, განიცდიან გარკვეულ დისკრიმინაციას  და რჩებიან  მარგინალიზებულ მდგომარეობაში, როგორც ეკონომიკური, ასევე – სოციალური კუთხით.

2019 წელს მომხდარ მნიშვნელოვან მოვლენებს შორის იყო აგვისტოში, ასამის შტატში გამოქვეყნებული განახლებული სამოქალაქო რეესტრი, რომელშიც არ ფიქსირდებოდა დაახლოებით 2 მილიონი მოქალაქე. მათი უმრავლესობა იყო ეთნიკურად ბენგალი, მათ შორის ბევრი – მუსლიმი.

ამას გარდა, დეკემბერში, პარლამენტმა მიიღო ახალი კანონი მოქალაქეობის შესახებ, რომელიც დისკრიმინაციულია მუსლიმთა მიმართ. აღნიშნული კანონის მიღება მოჰყვა მასშტაბური პროტესტები თითქმის მთელი ქვეყნის მასშტაბით. რამდენიმე შტატში აღნიშნული დემონსტრაციები მკაცრი, ძალისმიერი მეთოდებით ჩაახშვეს. წლის ბოლოსთვის არსებული მდგომარეობით, პროტესტებს დაახლოებით 20 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო ბევრი პირი დაკავებულ იქნა.[2]

Human Rights Watch 2020 წლის იანვარში გამოქვეყნებული ყოველწლიური ანგარიშის მიხედვით, გასული წლის არჩევნებში დამაჯერებლად გამარჯვებული BJP პარტია და პრემიერ-მინისტრი ნარედრა მოდი, კვლავ აგრძელებს მთავრობის მიმართ კრიტიკულად განწყობილი პირების, უფლებადამცველებისა და ჟურნალისტების მიმართ ზეწოლას და, ზოგჯერ, ადგილი აქვს მათი სამართლებრივი დევნის შემთხვევებსაც.

აგვისტოში, ინდოეთის მთავრობამ ჯამმუსა და ქაშმირის შტატის სპეციალური კონსტიტუციური სტატუსი გააუქმა და აღნიშნული პროვინცია 2 სრულიად განცალკევებულ ტერიტორიად გამოაცხადა. სტატუსის გაუქმებამდე, შტატში შეიყვანეს დამატებითი სამხედრო ძალები, გათიშეს ინტერნეტ და სატელეფონო კომუნიკაცია და ათასობით ადამიანი მაოთავსეს პრევენციულ დაკავების ცენტრებში, რასაც ღია საერთაშორისო ანტიპათია მოჰყვა.

მთავრობამ ვერ მოახერხა აღესრულებინა უზენაესი სასამართლოს მიერ გაცემული დირექტივები, რომელიც ითვალისწინებდა რელიგიურ უმცირესობებისა და სხვა მოწყვლადი ჯგუფების წარმომადგენლებზე ბრბოს თავდასხმების (მათ შორის – BJP პარტიის მხარდამჭერების) პრევენციას და სათანადო გამოძიებას.

ჩრდილო-აღმოსავლეთში მდებარე შტატ ასამში წამოწყებულ სამოქალაქო რეესტრის რეფორმაში, ვერ მოხვდა დაახლოებით 2 მილიონი პირი, მათ შორის უმრავლესობა – ეთნიკურად ბენგალი, რამაც ისინი მოქალაქეობის არქონის რისკის წინაშე დააყენა.[3]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International ინდოეთის შესახებ 2020 წლის ანგარიშშიც, ასევე, აღნიშნულია ჯამმუ და ქაშმირის შტატისთვის სპეციალური სტატუსის ჩამორთმევის საკითხი. ანგარიშის მიხედვით, აღნიშნულ ქმედებას შედეგად მოჰყვა მასშტაბური სადამსჯელო კამპანია, რომელის ფარგლებშიც დააპატიმრეს ოპოზიციის ლიდერები და აქტივისტები; გათიშეს ყოველგვარი კომუნიკაცია და შეზღუდეს წვდომა თითქმის ყველა სერვისზე.

აღნიშნული ინციდენტის გარდა, გასულ წელს განვითარებულ მნიშვნელოვან მოვლენებს შორის აღნიშნულია ასამის შტატში 2 მილიონი პირის თითქმის მოქალაქეობის გარეშე დარჩენის საკითხიც, რაც შედეგად დისკრიმინაციული და თვითნებური პროცედურების გატარებას მოჰყვა. ანგარიშის მიხედვით, ინდოეთში უფლებადამცველები საკუთრი საქმიანობის განხორციელებისას, აწყდებოდნენ სერიოზულ გამოწვევებს, მათ შორის – თვითნებურ დაკავებასა თუ დაპატიმრებას.  მილიონობით ადგილობრივ ტყეში მცხოვრებ აბორიგენს ემუქრებოდა იძულებითი გასახლება. ინდოეთში ქალები სათანადოდ არ არიან დაცულნი სექსუალური ხასიათის თუ ოჯახში ძალადობისა, ასევე, ზოგადად დისკრიმინაციისგან. ამას გარდა, არ დგებოდა იმ პირთა პასუხისმგებლობის საკითხი, რომლებიც პერიოდულად ახორციელებდნენ თავდასხმებს ასობით ადამიანზე მათი რელიგიური, ეთნიკური, კასტური თუ გენდერული კუთვნილების გამო.[4]

[1] United States Department of State – “2019 Country Reports on Human Rights Practices: India”; published on 11 March 2020; available at

[accessed 15 April 2020]

[2] Freedom House – Freedom in the World 2020 – India; published on 4 March 2020; available at

[accessed 15 April 2020]

[3] Human Rights Watch – “World Report 2020 – India”; published on 14 January 2020; available at

[accessed 15 April 2020]

[4] Amnesty International – “Human Rights in Asia-Pacific; Review of 2019 – India”; published on 30 January 2020; available at

[accessed 15 April 2020]