ერაყი. საპროტესტო აქციები და აშშ-ირანის კრიზისის გავლენა უსაფრთხოებაზე. იანვარი, 2020

საპროტესტო აქციები – საპროტესტო აქციები ერაყში 2019 წლის 1-ელ ოქტომბერს დაიწყო. მოსახლეობა უმუშევრობას და კორუფციას აპროტესტებდა. ანტისამთავრობო აქციების დროს დემონსტრანტებსა და პოლიციას შორის შეტაკების შედეგად 5 ადამიანი დაიღუპა. დაპირისპირება ბაღდადში მოხდა, როდესაც დემონსტრანტები გადაკეტილ ტაჰრირის მოედანზე შესვლას ცდილობდნენ. ქვეყნის მთავრობამ მომხდარის გამო მწუხარება გამოთქვა და დაპირისპირებაში პროვოკატორები დაადანაშაულა.

ერაყის დედაქალაქში ანტისამთავრობო აქციების დროს დემონსტრანტების და პოლიციის შეტაკების მეორე დღეს კომენდანტის საათი ამოქმედდა. შეზღუდვას იქამდე უნდა ემოქმედა, ვიდრე ახალი ზომების შესახებ არ გახდებოდა ცნობილი. კომენდანტის საათი, ბაღდადის გარდა, ერაყის კიდევ სამ ქალაქში გამოცხადდა. მთელი ქვეყნის მასშტაბით ანტისამთავრობო აქციები იმართებოდა. დემონსტრანტები სამუშაო ადგილების სიმცირეს, კორუფციასა და ეკონომიკურ პრობლემებს აპროტესტებდნენ. 2 ოქტომბრის მონაცემებით, ანტისამთავრობო აქციების დროს დემონსტრანტების და პოლიციის შეტაკების შედეგად 5 ადამიანი დაიღუპა. 3 ოქტომბრის ღამეს შეტაკებების შედეგად კიდევ 11 ადამიანი დაიღუპა, მათ შორის ერთი პოლიციელი.[1]

5 ოქტომბრისთვის ერაყში ანტისამთავრობო გამოსვლების შედეგად დაღუპულთა რიცხვი 100-მდე გაიზარდა, დაშავებულთა რაოდენობა კი 3 000-ს აღემატება. ბაღდადში დიდი მოედნების ჩაკეტვის მიუხედავად, დემონსტრანტებსა და პოლიციას შორის შეტაკებები მაინც გრძელდებოდა. აქციები ქვეყნის სხვა ქალაქებშიც მიმდინარეობდა. მთავრობამ ქვეყნის ტერიტორიის 75%-ს ინტერნეტი გაუთიშა. სატელევიზიო მიმართვაში ერაყის პრემიერმა ადელ აბდულ მადიმ აღნიშნა, რომ მოსახლეობის ესმის, მაგრამ ქვეყანაში არსებული პრობლემების „ჯადოსნური გადაწყვეტა“ არ არსებობს.[2]

ერაყის სამთავრობო კომიტეტმა, რომელიც ქვეყანაში არეულობის დროს დემონსტრანტების დაღუპვის ფაქტებს იძიებდა, ანგარიში ოქტომბრის შუა რიცხვებში გამოაქვეყნა. გამოცემის ინფორმაციით, ანგარიშის თანახმად, ფატალური შემთხვევების 70% თავსა და გულმკერდის არეში განხორციელებულმა გასროლებმა გამოიწვია. ექსპერტები მიიჩნევენ, რომ სამართალდამცველებმა გადამეტებული ძალა გამოიყენეს, რაზეც პასუხისმგებლობას მათ უშუალო ხელმძღვანელობას აკისრებენ. „კომიტეტმა დაადგინა, რომ ოფიცრებმა და მეთაურებმა ქვეშევრდომებზე კონტროლი დაკარგეს, რამაც ქაოსი გამოიწვია. სამართალდამცველებს ხელისუფლებისგან დემონსტრანტების მიმართ ცეცხლის გახსნის ბრძანება არ მიუღიათ“, – ნათქვამია ანგარიშში. საპროტესტო აქციები ერაყში 1-ელ ოქტომბერს დაიწყო. მოსახლეობა უმუშევრობის მაღალ მაჩვენებელს და საჯარო უწყებებში კორუფციას აპროტესტებდა. ბოლო მონაცემებით, არეულობის დროს 149 დემონსტრანტი და 8 სამართალდამცველი დაიღუპა. მათი სიკვდილის მიზეზის დასადგენად ქვეყნის პრემიერმინისტრ ადელ აბდულ მადის ბრძანებით კომისია შეიქმნა.[3]

სამკვირიანი პაუზის შემდეგ, 25 ოქტომბერს, ანტისამთავრობო აქციები განახლდა. ერაყის პოლიციამ აქციის მონაწილეების წინააღმდეგ ცრემლსადენი გაზი გამოიყენა, ჰაერში კი გამაფრთხილებელი გასროლა განახორციელა. 30-ზე მეტი დემონსტრანტი საავადმყოფოში გადაიყვანეს.[4] მოგვიანებით, დემონსტრანტებსა და პოლიციას შორის შეტაკებები დაიწყო, რასაც სულ მცირე 40 ადამიანი ემსხვერპლა და 2 ათასამდე დაშავდა. დაღუპულთა შორის 2 სამართალდამცველი იყო. არსებული ინფორმაციით, შეტაკებები პოლიციასა და დემონსტრანტებს შორის მას შემდეგ დაიწყო, რაც აქციის მონაწილეებმა სამთავრობო შენობებში შეჭრა სცადეს.[5] აქციის მონაწილეები სამუშაო ადგილებს ითხოვენ და კორუფციას აპროტესტებენ. ერაყის მთავრობა და გაერო მხარეებს თავშეკავებისკენ მოუწოდებდნენ.[6] 27 ოქტომბერს გავრცელებული ინფორმაციით, ერაყის პრემიერმა ადელ აბდელ მაჰდიმ სპეცრაზმს ბაღდადის ქუჩებში მიმდინარე ანტისამთავრობო დემონსტრაციების დაშლა დაავალა. ელიტური კონტრტერორისტული სპეცრაზმის მეთაურმა პრემიერისგან მანიფესტანტების დაშლისთვის „ყველა აუცილებელი ზომის“ მიღების შესახებ დავალება მიიღო.[7] 29 ოქტომბერს, მედიაში გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, ქალაქ ქერბალაში, უსაფრთხოების ძალებმა დემონსტრანტებს ცეცხლი გაუხსნეს, რის შედეგადაც სულ მცირე 14 ადამიანი დაიღუპა და 800-ზე მეტი დაშავდა.[8]

31 ოქტომბერს ერაყის პრეზიდენტის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, საპროტესტო აქციების საპასუხოდ, პრემიერი მხოლოდ იმ შემთხვევაში გადადგება თუ პარლამენტი მისი შემცვლელის კანდიდატურაზე შეთანხმდება, რათა საკონსტიტუციო ვაკუუმი თავიდან იქნას აცილებული. მისივე თქმით, ახალი არჩევნები მხოლოდ მაშინ გაიმართება, რაც ახალი საარჩევნო კანონი დამტკიცდება. ერაყში ანტისამთავრობო დემონსტრაციები 1-ელ ოქტომბერს დაიწყო. მოსახლეობა უმუშევრობასა და კორუფციას აპროტესტებს. ოქტომბრის ბოლო კვირის განმავლობაში, არეულობის შედეგად, ქვეყნის მასშტაბით 200-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა და 5 ათასზე მეტი დაშავდა.[9]

პირველ ნოემბერს, ერაყში სადამ ჰუსეინის გადაყენების შემდეგ ყველაზე ხალხმრავალი აქცია გაიმართა. ათობით ათასი ერაყელი ბაღდადის ცენტრში შეიკრიბა და ქვეყნის პოლიტიკური ელიტის გადაყენება მოითხოვა. პოლიციამ მომიტინგეთა წინააღმდეგ რეზინის ტყვიები და ცრემლმდენი გაზი გამოიყენა. ერაყის ადამიანის უფლებათა კომისიის ინფორმაციით, ერთ მომიტინგე ქალს ცრემლმდენი გაზის ქილა თავში მოხვდა და ის საავადმყოფოში გარდაიცვალა. სხვადასხვა სიმძიმის დაზიანებები 155-მა ადამიანმა მიიღო.[10]

მომდევნო დღეებში ანტისამთავრობო დემონსტრაციების მონაწილეებმა ბაღდადისკენ მისასვლელი გზები გადაკეტეს. აქციის ეპიცენტრი ტაჰრირის მოედანზე იყო. არ მუშაობდა სახელმწიფო დაწესებულებები, რადგან მომიტინგეებმა მათთან მისასვლელი გზები დაბლოკეს. აქციაში სტუდენტებიც მონაწილეობდნენ, რომლებიც სასწავლებლებში მჯდომარე აქციას მართავდნენ.[11]

3 ნოემბრის ღამეს დემონსტრანტებმა ქალაქ ქარბალაში ირანის საკონსულოზე თავდასხმა სცადეს. აქციის მონაწილეებს ცეცხლსასროლი იარაღიდან გაუხსნეს ცეცხლი. ინციდენტის შედეგად სამი ადამიანი დაიღუპა. დემონსტრანტები ირანისგან ერაყის შიდა საქმეებში ჩარევის შეწყვეტას მოითხოვდნენ. მათ საკონსულოს შენობის ღობეზე გადაძრომა სცადეს. გავრცელებული ინფორმაციით, მათ ცეცხლი უსაფრთხოების ძალებმა გაუხსნეს, თუმცა ასევე ვრცელდება ცნობა შეიარაღებული პირის შესახებ, რომელმაც მომიტინგეების წინააღმდეგ სროლა დაიწყო.[12]

16 ნოემბერს, ბაღდადის ცენტრში დანაღმული ავტომობილი აფეთქდა. ინციდენტის შედეგად 6 ადამიანი დაიღუპა და 30 დაშავდა. აფეთქება ღამით, ტაჰრირის მოედანთან მოხდა, სადაც რამდენიმე კვირის განმავლობაში საპროტესტო აქციის მონაწილეები იყვნენ შეკრებილნი. მომხდარზე პასუხისმგებლობა არცერთ დაჯგუფებას არ აუღია.[13]

მომდევნო დღეებში ერაყის რამდენიმე ქალაქში ანტი-სამთავრობო აქციები განახლდა. საპროტესტო აქციები გაიმართა ბაღდადში, კუტში, ნეჯეფში, დივანიაში, ნასირიასა და ბასრაში. აქციებში ათობით ათასი ადამიანი ჩაერთო. ისინი ხიდების დაკავებასა და ავტომაგისტრალების გადაკეტვას ცდილობდნენ.[14]

აქციების განახლებას შეტაკებები მოჰყვა. მორიგ შეტაკებებს ერაყში სულ მცირე სამი ადამიანი ემსხვერპლა, 20-ზე მეტი კი დაშავდა. მედიის ცნობით, პოლიციამ ბაღდადში დემონსტრანტების წინააღმდეგ საბრძოლო ტყვიები გამოიყენა. ამ დროისთვის არსებული მონაცემებით, ქვეყანაში შეტაკებების შედეგად უკვე 300-ზე მეტი ადამიანი იყო დაღუპული.[15]

24 ნოემბერს, ერაყში ანტისამთავრობო დემონსტრაციების მსვლელობისას პოლიციამ რამდენიმე ქალაქში აქციების მონაწილეებს ცეცხლი გაუხსნა. ინციდენტის შედეგად 5 ადამიანი დაიღუპა, 100-ზე მეტი კი დაშავდა.[16] ერაყის ქალაქ ნაჯაფში დემონსტრანტები ირანის საკონსულოს თავს დაესხნენ და შენობას ცეცხლი წაუკიდეს. საკონსულოს თანამშრომლებმა შენობის დატოვება დემონსტრანტების შეჭრამდე მოასწრეს. ბოლო ერთი თვის განმავლობაში ეს ერაყში ირანის საკონსულოზე თავდასხმის მეორე შემთხვევაა.[17] ერაყში დემონსტრანტების ირანის საკონსულოზე თავდასხმის შემდეგ, უსაფრთხოების ძალებმა სულ ცოტა 30-ზე მეტი დემონსტრანტი მოკლეს. გასულ თვეში დაწყებული ანტისამთავრობო დემონსტრაციების შემდეგ 28 ნოემბერი ყველაზე სისხლიანი იყო. სულ ცოტა ოცი ადამიანი დაიღუპა, ქალაქ ნასირიას სამხრეთით აქციის მონაწილეების მიერ დაკავებული ხიდის გაწმენდის დროს. სამართალდამცველებმა ოთხი მომიტინგე მოკლეს ქვეყნის დედაქალაქ ბაღდადში მდინარე ტიგროსთან ახლოს, სადაც უსაფრთხოების ძალებმა ასევე რეზინის ტყვიები გამოიყენეს.[18]

ორი თვის განმავლობაში ერაყში მიმდინარე ანტისამთავრობო პროტესტების ფონზე გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ქვეყნის პრემიერი ადელ აბდულ მაჰდი თანამდებობიდან გადადგებოდა. ერაყელი შიიტების უზენაესმა სასულიერო ლიდერმა, 88 წლის აიათოლა ალი ალ-სისტანიმ განაცხადა, რომ პარლამენტმა, რომელმაც აბდულ მაჰდის ძალაუფლება ჩააბარა, თავისი გადაწყვეტილება უნდა შეცვალოს. „მთავრობის მეთაურის თანამდებობიდან წასვლის შესახებ განცხადებით პარლამენტს უახლოეს მომავალში მივმართავ“, – ნათქვამი იყო მაჰდის განცხადებაში.[19]

ერაყის პარლამენტმა დააკმაყოფილა პრემიერის ადელ აბდელ მაჰდის თხოვნა და ის თანამდებობიდან გადააყენა. პარლამენტის სპიკერის მუჰამედ ალ-ჰალბუსის განცხადებით, კონსტიტუციის მიხედვით, პრეზიდენტს მთავრობის ჩამოყალიბება იმ პარტიული ბლოკის კანდიდატისთვის უნდა დაევალებინა, რომელიც პარლამენტში მანდატების უმრავლესობას აკონტროლებს.[20]

2020 წლის 20 იანვარს ბაღდადსა და ბასრაში საპროტესტო აქციების განახლებას მსხვერპლი მოჰყვა. სამართალდამცველებმა ცრემლსადენი გაზი და საბრძოლო ტყვიები მას შემდეგ გამოიყენეს, რაც ჩახერგილი გზების გაწმენდისას დემონსტრანტებმა მათ ქვები და ე.წ. მოლოტოვის კოქტეილები დაუშინეს. ხელისუფლების წინააღმდეგ პროტესტი მომდევნო დღეებშიც გაგრძელდა. ბაღდადში აქციის მონაწილეებმა პოლიციას ქვები ესროლეს. სამართალდამცველებმა დემონსტრანტებს ცრემლმდენი გაზით და რეზინის ტყვიებით უპასუხეს. საერთო ჯამში, აქციების განახლების შემდეგ, დემონსტრაციებზე 7 ადამიანი დაიღუპა, მათ შორის ორი პოლიციელია. კიდევ ათობით დემონსტრანტი კი დაშავდა.[21] [22]

აშშ-ირანის კრიზისი და გავლენა ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ ვითარებაზე – 2019 წლის  31 დეკემბერს, ბაღდადში, აშშ-ის მიერ ერაყში საბრძოლო დაჯგუფება „ქატაიბ ჰეზბოლას“ ობიექტებზე მიტანილი იერიშის გამო დაწყებული საპროტესტო აქციის მონაწილეები, აშშ-ის საელჩოში შეიჭრნენ. დემონსტრანტებმა ერთერთ საგუშაგო კოშკს ცეცხლი წაუკიდეს, ამერიკელმა ჯარისკაცებმა კი ხალხის დასაშლელად ცრემლმდენი გაზი გამოიყენეს. მანამდე აშშ-ის ქმედებები ერაყის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ დაგმო, ირანმა კი, რომელიც „ქატაიბ ჰეზბოლას“ უჭერს მხარს, თავდასხმას „ტერორიზმის ნათელი მაგალითი“ უწოდა. აშშ-ის საჰაერო ძალებმა სირიასა და ერაყში დაჯგუფება ქატაიბ ჰეზბოლას“ ობიექტებზე იერიში 29 დეკემბერს მიიტანეს. „ქატაიბ ჰეზბოლა“ შიიტი მუსლიმების საბრძოლო დაჯგუფებაა, რომელსაც ირანი უჭერს მხარს. ის 2007 წელს შეიქმნა.[23]

ვაშინგტონის განცხადებით, ისინი არ აპირებდნენ საელჩოს ევაკუაციას, პირიქით, შტატებმა რეგიონში დამატებითი სამხედრო ძალის გაგზავნა გადაწყვიტა. აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა საელჩოზე თავდასხმაში ირანი დაადანაშაულა. „ირანმა ამერიკელი კონტრაქტორი მოკლა, ბევრი დაჭრა. ჩვენ მტკიცედ ვუპასუხეთ და ყოველთვის ასე მოვიქცევით. ახლა კი ირანმა ერაყში აშშ-ის საელჩოზე თავდასხმის ორგანიზება განახორციელა. ისინი სრულად აგებენ პასუხს“, – დაწერა ტრამპმა.[24]

2020 წლის პირველ იანვარს აშშ-მა ბაღდადში მოქალაქეებისთვის საკონსულო მომსახურება შეაჩერა. ამერიკის მოქალაქეებს ურჩევდნენ, საელჩოში მისვლისგან თავი შეეკავებინათ. პარალელურად, პროტესტის მონაწილეები, რომლებიც საელჩოს გარეთ იყვნენ შეკრებილნი, ტერიტორიიდან გაიყვანეს.[25]

2 იანვარს, ერაყში, ბაღდადის აეროპორტის მახლობლად, აშშ-ის სარაკეტო დარტყმას ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის სპეცდანიშნულების რაზმის „ალ-ქუდსის“ ლიდერი, გენერალი ყასემ სულეიმანი ემსხვერპლა. ინფორმაცია აშშ-ის თავდაცვის სამინისტრომ გაავრცელა. „აშშ-ის პრეზიდენტის, დონალდ ტრამპის ბრძანებით, ჩვენმა სამხედროებმა უცხოეთში მყოფი ამერიკელების დასაცავად ქმედითი თავდაცვითი ზომები მიიღეს და გენერალი ყასემ სულეიმანი მოკლეს. დაჯგუფება „ალ-ქუდსი“, რომელსაც ის ხელმძღვანელობდა, აშშ-ში ტერორისტული ორგანიზაციების სიაში იყო შეყვანილი. გენერალი სულეიმანი ამერიკელ დიპლომატებზე და ერაყსა და მთელ რეგიონში მყოფ სამხედროებზე თავდასხმებს გეგმავდა. „ალ-ქუდსი“ პასუხისმგებელია ასობით ამერიკელი და კოალიციური ჯარის სამხედროს სიკვდილზე“, – განაცხადეს პენტაგონში. გარდა ამისა, სარაკეტო დარტყმას ემსხვერპლა შიიტური შეიარაღებული დაჯგუფება „ქატაიბ ჰეზბოლას“ ლიდერი აბუ მაჰდი ალ-მუჰანდისი.[26]

გენერალ ყასემ სულეიმანის მკვლელობის შემდეგ ირანში სამდღიანი გლოვა გამოცხადდა და ისლამური სახელმწიფოს სულიერი ლიდერი აიათოლა ალი ხამენეი აშშ-ს სასტიკი შურისძიებით დაემუქრა. ერაყის პრემიერმა აშშ ქვეყნის სუვერენიტეტისა და ერაყში აშშ-ის სამხედროების ყოფნის შეთანხმების პირობების დარღვევაში დაადანაშაულა.[27]

აშშ-მა თავის მოქალაქეებს ერაყის დაუყოვნებლივ დატოვება ურჩია[28] და რეგიონში დამატებით 3000 სამხედროს გაგზავნის შესახებ განაცხადა.[29]

5 იანვარს, ბაღდადში, აშშ-ის საელჩოსთან რაკეტა აფეთქდა. ქალაქის ცენტრში, „მწვანე ზონაში“ რამდენიმე რაკეტა ჩამოვარდა. აფეთქებები ქალაქიდან 80 კილომეტრში, ბალადის სამხედრო ბაზაზეც მოხდა, სადაც ამერიკელი ჯარისკაცები არიან განთავსებული. მომხდარი ერაყის სამხედრო მეთაურობამაც დაადასტურა. თავდასხმას მსხვერპლი არ მოჰყოლია, თუმცა მედიის ცნობით, დაიჭრა 5 ადამიანი.[30]

6 იანვარს, ირანის ისლამურმა რესპუბლიკამ 2015 წელს დადებული ბირთვული შეთანხმება სრულად დატოვა. ოფიციალური თეირანის განცხადებით, ირანი შეთანხმებით დაწესებულ შეზღუდვებს აღარ დაემორჩილება.[31] ერაყის პარლამენტმა კი მიიღო რეზოლუცია, რომელიც უცხო ქვეყნების სამხედროებს ქვეყნის დატოვებას აიძულებს.[32] აშშ-ის პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ ერაყიდან სამხედროებს არ გაიყვანს და ბაღდადს სანქციების დაწესებით დაემუქრა. „ერაყში ძალიან ძვირადღირებული სამხედრო-საჰაერო ბაზა გვაქვს. მის მშენებლობაზე აშშ-ის ბიუჯეტიდან არაერთი მილიარდი დოლარი დაიხარჯა. ჩვენ არსად წავალთ, თუ ამ ფულს არ გადაიხდიან. თუ წასვლას გვთხოვენ და ჩვენ ამას ორმხრივი შეთანხმების გარეშე ვიზამთ, ერაყს ისეთ სანქციებს დავუწესებთ, როგორიც მათ მანამდე არასდროს უნახავთ. ასეთი სანქციები ირანისთვისაც კი არ დაგვიწესებია“, – განაცხადა ტრამპმა.[33]

7 იანვარს, ერაყის მთავრობამ თავისი ტერიტორიიდან უცხოური არმიის გაყვანისთვის მზადება დაიწყო. ქვეყნის შინაგანი ძალების ხელმძღვანელის აბდელ კარიმ ხალიფას თქმით, საერთაშორისო კოალიციის სამხედროებს ხმელეთსა და ჰაერში გადაადგილება შეეზღუდათ. მისივე განმარტებით, საერთაშორისო კოალიციის ძალების მომავალი ფუნქციები მხოლოდ კონსულტაციები, იარაღის მიწოდება და ერაყული ძალების გაწვრთნა იქნება.[34] ირანის ისლამური რესპუბლიკის პარლამენტმა აშშ-ის არმიისა და პენტაგონის ტერორისტულ ორგანიზაციებად გამოცხადებას მხარი ერთხმად დაუჭირა.[35]

9 იანვარს, ბაღდადის „მწვანე ზონასთან“ სამი რაკეტა ჩამოვარდა. ერთერთი რაკეტა ამერიკის საელჩოს შენობის სიახლოვეს დაეცა, თუმცა ინციდენტს მსხვერპლი არ მოჰყოლია. „მწვანე ზონაში“ სამთავრობო შენობები და დიპლომატიური მისიებია განთავსებული.[36]

12 იანვარს, ერაყში, ბალადის ავიაბაზაზე, სადაც ამერიკელი სამხედროებიც არიან განლაგებულები, 7 ბომბი ჩამოვარდა. შედეგად ოთხი ერაყელი ჯარისკაცი დაიჭრა. ბომბები ბაზაზე არსებულ ასაფრენ ბილიკს დაეცა, რომელიც ბაღდადის ჩრდილოეთ 80 კილომეტრში მდებარეობს.[37]

ერაყში რუსეთის სახელმწიფო არხის სააგენტოს „Ruptly“ ოპერატორი სააფ გალი მოკლეს. ოპერატორი დემონსტრაციის შემდეგ მოკლეს, რომელსაც ის ადგილობრივი ტელეკომპანიისთვის აშუქებდა.[38]

14 იანვარს, ერაყში მდებარე ამერიკულ სამხედრო ბაზაზე სარაკეტო იერიში მიიტანეს. ტაჯის ბაზა ბაღდადიდან 30 კილომეტრის მოშორებით მდებარეობს. დაღუპულთა ან დაშავებულთა შესახებ ინფორმაცია არ გავრცელებულა. ამასთან, მომხდარზე პასუხისმგებლობა არავის აუღია.[39]

[1] BBC; Iraq protests: Curfew imposed in Baghdad amid widespread unrest; 3 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49909774

[2] BBC; Iraq protests: Death toll nears 100 as unrest enters fifth day; 5 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49946325?fbclid=IwAR3LGh2s3QVjeSGbiBf3Lq16qXtMdC_IDxYpyYJhMiSbENTVQWUTkB5u-ww

[3] Iraqi security forces killed 149 protesters, most by shot to head, chest: government inquiry; By Ahmed Rashed, Ahmed Aboulenein; 22 October, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests/iraqi-security-forces-killed-149-protesters-most-by-shots-to-head-chest-government-inquiry-idUSKBN1X116T

[4] ABC News; Protests rattle the postwar order in Lebanon and Iraq; 26 October, 2019; available at: https://abcnews.go.com/International/wireStory/iraqi-police-fire-tear-gas-protesters-hit-baghdad-66519866

[5] Reuters; At least 40 killed as fresh protests engulf Iraq; 25 October, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests/at-least-27-killed-as-fresh-protests-engulf-iraq-idUSKBN1X32SV

[6] BBC; Iraq protests: 40 dead as mass unrest descends into violence; 25 October, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50181212

[7] Reuters; Iraqi PM orders deployment of elite troops to end Baghdad protests – sources; 27 October, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests-cts/iraqi-pm-orders-deployment-of-elite-troops-to-end-baghdad-protests-sources-idUSKBN1X50KH

[8] Deutsche Welle; Iraq protests: Deadly clashes in Karbala; 29 October, 2019; available at: https://www.dw.com/en/iraq-protests-deadly-clashes-in-karbala/a-51030396

[9] Reuters; Iraqi PM will only resign if a replacement is found: president; 31 October, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests-president/iraqi-pm-will-only-resign-if-a-replacement-is-found-president-idUSKBN1XA215

[10] Reuters; Iraqis pour into streets for biggest protest day since Saddam; By Ahmed Aboulenein, Raya Jalabi; 1st November, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests/iraqis-pour-into-streets-for-biggest-protest-day-since-saddam-idUSKBN1XB3X5

[11] იმედის ახალი ამბები; დემონსტრანტებმა ბაღდადისკენ მისასვლელი გზები დაბლოკეს; 3 ნოემბერი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/120344/demonstrantebma-bagdadisken-misasvleli-gzebi-dablokes

[12] BBC; Iraq unrest: Protesters attack Iranian consulate in Karbala; 4 November, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50287644

[13] ANI News; 6 killed as bomb explodes amid protests in Iraq’s Tahrir Square; 16 November, 2019; available at: https://www.aninews.in/news/world/middle-east/6-killed-as-bomb-explodes-amid-protests-in-iraqs-tahrir-square20191116093802/

[14] იმედის ახალი ამბები; ერაყის რამდენიმე ქალაქში ანტისამთავრობო აქციები განახლდა; 18 ნოემბერი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/121568/erakis-ramdenime-qalaqshi-antisamtavrobo-demonstratsiebi-ganakhlda

[15] იმედის ახალი ამბები; ერაყში მორიგ შეტაკებას ისევ მსხვერპლი მოჰყვა; 22 ნოემბერი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/122007/erakshi-morig-shetakebas-isev-mskhverpli-mohkva

[16] BBC; Iraq protests: Security forces open fire on protesters; 24 November, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50536334

[17] Reuters; Iraq protesters torch Iran consulate in Najaf, curfew imposed; By John Davison, Ahmed Aboulenein; 27 November 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests/iraq-protesters-torch-iran-consulate-in-najaf-curfew-imposed-idUSKBN1Y11JI?fbclid=IwAR0PWmyIN49cRzkkOrT1FTYNrZYYOZedLeLZq_K4REmJNVbiTdc7xHsmDig

[18] BBC; Iraq unrest: Nearly 40 killed in fresh wave of protests; 28 November, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50584123

[19] DW; Iraq Prime Minister Adel Abdul Mahdi says he will resign; 29 November, 2019; available at: https://www.dw.com/en/iraq-prime-minister-adel-abdul-mahdi-says-he-will-resign/a-51469003

[20] იმედის ახალი ამბები; ერაყის პარლამენტმა პრემიერი თანამდებობიდან გადააყენა; 1-ელი დეკემბერი, 2019; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/122673/erakis-parlamentma-premierministri-tanamdebobidan-gadaakena

[21] The Telegraph; Two police officers killed as Iraq protests break out again; 20 January, 2020; available at: https://www.telegraph.co.uk/news/2020/01/20/two-police-officers-killed-iraq-protests-break/

[22] France 24; Five protesters, two police killed in renewed violence in Iraq; 21 January, 2020; available at: https://www.france24.com/en/video/20200121-fiver-protesters-two-police-killed-in-renewed-violence-in-iraq

[23] BBC; US Baghdad embassy attacked by protesters angry at air strikes; 31 December, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50956111

[24] Reuters; US has no plans to evacuate embassy in Baghdad, more forces being sent to compound; By Idrees Ali and David Brunnstrom; 31 December, 2019; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-usa-trump/trump-blames-iran-for-orchestrating-attack-on-u-s-embassy-in-iraq-idUSKBN1YZ0TD

[25] Reuters; US embassy suspends consular operations; 1st January, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-usa-diplomacy/u-s-embassy-suspends-consular-operations-idUSKBN1Z01XJ?il=0

[26] US Department of Defense; Statement by the Department of Defense; 2 January, 2020; available at: https://www.defense.gov/Newsroom/Releases/Release/Article/2049534/statement-by-the-department-of-defense/

[27] Reuters; US says terminated top Iran general to thwart attack on Americans; By Ahmed Rasheed, Ahmed Aboulenein, Idrees Ali; 3 January, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-blast/iran-vows-revenge-after-u-s-kills-top-iranian-commander-soleimani-idUSKBN1Z11K8?il=0

[28] US Embassy and Consulates in Iraq; Security alert – US embassy Baghdad, Iraq; 3 January, 2020; available at: https://iq.usembassy.gov/security-alert-u-s-embassy-baghdad-iraq-january-3-2020/

[29] CNN; US to deploy thousands of additional troops to Middle East following Soleimani killing; 3 January, 2020; available at: https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/baghdad-airport-strike-live-intl-hnk/h_e91f3c68f7d8beba7983b7556454b8d4

[30] BBC; Qasem Soleimani: Blasts hit Baghdad area as Iraqis mourn Iranian general; 5 January, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50995792

[31] AP; Blowback: Iran abandons nuclear limits after IS killing; By Nasser Karimi, Jon Gamdrell and Zeina Karam; 6 January, 2020; available at: https://apnews.com/e043255bd33ab318f71d1947716a5b94

[32] BBC; Qasem Soleimani: Iraqi MPs back call to expel US troops; 5 January, 2020; available at: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50998065

[33] NY Times; Trump threatens Iranian cultural sites, and warns of sanctions on Iraq; 5 January, 2020; available at: https://www.nytimes.com/2020/01/05/us/politics/trump-iran-cultural-sites.html

[34] იმედის ახალი ამბები; ერაყის მთავრობამ ამერიკელ სამხედროებს ქვეყანაში გადაადგილება შეუზღუდა; 6 იანვარი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/125047/erakis-mtavrobam-amerikel-samkhedroebs-qvekanashi-gadaadgileba-sheuzguda

[35] Tehran Times; Majlis designates Pentagon, all its affiliates as terrorists; 7 January, 2020; available at: https://www.tehrantimes.com/news/443873/Majlis-designates-Pentagon-all-its-affiliates-as-terrorists

[36] CNN; Small rockets land near Baghdad’s heavily fortified Green Zone; By Kareem Khadder, Ryan Browne and Barbara Starr; 9 January, 2020; available at: https://edition.cnn.com/2020/01/08/politics/rockets-land-in-green-zone/index.html

[37] Reuters; Four wounded in attack on Iraqi military base that houses US forces; 12 January, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-base/mortar-bombs-strike-iraqi-military-base-of-balad-four-wounded-military-sources-idUSKBN1ZB0I0

[38] იმედის ახალი ამბები; ერაყში რუსული სააგენტოს ოპერატორი მოკლეს; 12 იანვარი, 2020; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://imedinews.ge/ge/msoflio/125349/erakshi-rusuli-saagentos-operatori-mokles

[39] Reuters; Rockets target Taji military base north of Baghdad – statement; 14 January, 2020; available at: https://www.reuters.com/article/us-iraq-security/rockets-target-taji-military-base-north-of-baghdad-statement-idUSKBN1ZD2I2

სომალი. შიდა გადაადგილების ალტერნატივა სომალილენდში. იანვარი, 2020

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2019 წლის დეკემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში სომალის შესახებ წერს, რომ სომალილენდმა დამოუკიდებლობა 1991 წელს გამოაცხადა, მას შემდეგ, რაც სომალის სახელმწიფოებრიობა ჩამოიშალა. მიუხედავად იმისა, რომ სომალილენდი საერთაშორისოდ აღიარებული არაა, მას აქვს საკუთარი პოლიტიკური და სამთავრობო ინსტიტუტები, პოლიცია და შეიარაღებული ძალები და საკუთარი ვალუტა. სომალილენდმა მეტწილად აიცილა თავიდან ის ქაოსი და ძალადობა, რომელმაც სომალი მოიცვა. სომალილენდის მოსახლეობა, დაახლოებით, 3.5 მილიონია და ქალაქი ჰარგისა გამოცხადებულია დედაქალაქად. სომალილენდის მოსახლეობის თითქმის ნახევარი მომთაბარე ან ნახევრად მომთაბარე ცხოვრებას ეწევა. სომალილენდი ესაზღვრება ჯიბუტს დასავლეთით, ეთიოპიას სამხრეთით და პუნტლენდს (სომალის კიდევ ერთი, ასევე არ აღიარებული ნაწილი). გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისის მონაცემებით, სომალელი იძულებით გადაადგილებული პირების თითქმის 3% სომალილენდში ცხოვრობს.

ისააქი სომალილენდის მთავარი კლანია. სომალილენდში ასევე დირი, დარუდი და სხვა კლანები ცხოვრობენ. კლანური სისტემა სომალილენდში უფრო ერთგვაროვანია, ვიდრე სამხრეთ და ცენტრალურ სომალიში. თუმცა, ის მაინც მნიშვნელოვან როლს თამაშობს. სომალილენდში არ მიაჩნიათ, რომ კლანებზე დაფუძნებული სახელმწიფო აქვთ და ადმინისტრაციული საზღვრებიც ადრე კოლონიური პერიოდის საზღვრებია და არა კლანებს შორის საზღვარი.

ურთიერთობა სომალისა და სომალილენდს შორის დაძაბულია. ფედერალური მთავრობა იბრძვის ძალაუფლებისა და გავლენის მოსაპოვებლად, მათ შორის სომალილენდზე, რომელიც თავს დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ მიიჩნევს.

ტერიტორიის კონტროლი – სახელმწიფო აქტორები – სომალილენდის მთავრობა კონტროლს ახორციელებს თავისი ტერიტორიების უმეტეს ნაწილზე. ბორამა-ჰარგისა-ბერბერა-ბურაოს ზონა, რომელიც სომალილენდის უდიდეს ქალაქებს აერთიანებს, შედარებით მშვიდი და უსაფრთხოა. თუმცა, სომალილენდის აღმოსავლეთ ბოლოები და სასაზღვრო ზონები პუნტლენდთან მოწყვლადია ალ-შაბაბის და სხვა ტერორისტული ჯგუფების ინფილტრაციისადმი. ეს ის ადგილებია, სადაც სომალილენდის პოლიციას, არმიას და სადაზვერვო სამსახურს ყველაზე დიდი გამოცდა აქვთ.

სომალილენდს ჰყავს საკუთარი პოლიცია და შეიარაღებული ძალები, რომლებიც ფედერალური ხელისუფლებისგან დამოუკიდებლად ფუნქციონირებენ. გაეროს სომალის მხარდაჭერის მისიის პოლიციის (UNSOM) ოფიცრები, რომელთაც სახელმწიფო და ფედერალური პოლიციის მხარდაჭერა ევალებათ, პუნტლენდში არიან განლაგებულნი. სომალილენდში ყველა კლანს საკუთარი შეიარაღებული დაჯგუფება ჰყავს. მშვიდობიანი მოსახლეობა აწყდება ინტენსიურ დაპირისპირებებს და დავებს სხვადასხვა კლანის შეიარაღებულ დაჯგუფებებს შორის, რა დროსაც ისინი სისტემატურად იყენებენ მძიმე არტილერიასაც.

არა-სახელმწიფო აქტორები – დაჯგუფება ალ-შაბაბმა ვერ მოახერხა ფეხის მოკიდება სომალილენდში და არ აღიარებულ სახელმწიფოში დიდი მასშტაბის ტერაქტი 2008 წლის შემდეგ არ განუხორციელებია. სომალილენდში არ დაფიქსირებულა რაიმე აღსანიშნავი აქტივობა ალ-შაბაბის მხრიდან, რაც იმის დამსახურებაა, რომ სომალილენდის მთავრობა გაცილებით სტაბილური და უკეთესად სტრუქტურირებულია, ვიდრე დანარჩენი სომალის შემთხვევაში. კონტროლი დაწესებულია ყველა გზაზე და გადაადგილებისას, ვინც ცდილობს სომალილენდში შესვლას, პასპორტი უნდა წარადგინოს. უსაფრთხოების აპარატი სომალილენდში ეფექტურად მუშაობს. გასულ წლებში იყო იერიშების მცდელობები, თუმცა ისინი ეფექტურად იქნა ჩაშლილი. სომალილენდის მოსახლეობა უფრო ჰომოგენური, ერთგვაროვანია, ვიდრე სომალის სხვა ნაწილებში. აქ წარმოდგენილია ერთი დომინანტი კლანი მასში შემავალი კლანებით. სომალილენდში მკაცრი სოციალური კონტროლია;  საზოგადოებრივი მეთვალყურეობის სისტემა აქტიურად გამოიყენება – ხალხმა ზუსტად იცის, რა ხდება სამეზობლოში.

სანააგი და სოოლი (Sanaag and Sool) – სანააგი და სოოლი სომალილენდსა და პუნტლენდს შორის სადავო ტერიტორიებს წარმოადგეს უკვე ათ წელზე მეტი ხნის მანძილზე. კონფლიქტი აღვივებს არა-სტაბილურობას, ზრდის იძულებით გადაადგილებას და ალ-შაბაბსა და სხვა ტერორისტულ დაჯგუფებებს რეგიონში შეღწევის საშუალებას აძლევს. კონფლიქტის მიზეზი რეგიონში კლანების განაწილებაა. სომალილენდს თავისი საზღვრები კოლონიური დაყოფის შესაბამისად აქვს ორგანიზებული, პუნტლენდში კი საზღვრები კლანური განაწილების მიხედვითაა დაწესებული. სანააგსა და სოოლის ნაწილში ცხოვრობენ ის კლანები, რომლებიც პუნტლენდს მიეკუთვნება, თავად რეგიონები კი კოლონიური ეპოქაში ფორმალურად სომალილენდის შემადგენლობაში მოიაზრებოდა. გარდა ამისა, გარკვეულ როლს თამაშობს ასევე რესურსები, რომელთა გამოც ასევე ადგილი აქვს კლანებს შორის დაპირისპირებას.

2018 წელი განსაკუთრებით ძალადობრივი გამოდგა სადავო ტერიტორიებზე. იანვარი-ივნისის პერიოდში ადგილი ჰქონდა 20-მდე შეიარაღებულ კონფრონტაციას. 2018 წლის განმავლობაში გრძელდებოდა კონფრონტაციები ორივე მხარეს, რამაც ათობით მსხვერპლი და დაახლოებით 2500 პირის იძულებითი გადაადგილება გამოიწვია. ერთერთი წყარო 200-დან 300-მდე მსხვერპლს ითვლის 2018 წლის იანვარი-მაისის პერიოდში. 2018 წლის იანვარში, ქალაქი ტუკარაქი სოოლის რეგიონში, რომელსაც 2007 წლიდან პუნტლენდი აკონტროლებდა, სომალილენდის კონტროლის ქვეშ გადავიდა. 2019 წლის განმავლობაში სასაზღვრო რეგიონში დაძაბულობის მატება გაგრძელდა.

2019 წლის იანვარი-ნოემბრის პერიოდში ადგილი ჰქონდა უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ 45 ინციდენტს სანააგსა და სოოლში, მათ შორის 35 ორთაბრძოლას, სამოქალაქო პირებზე ძალადობის 8 შემთხვევას და 2 აფეთქებას. ძირითადი აქტორები იყვნენ სომალილენდის შეიარაღებული ძალები, სამოქალაქო პირები და დაუდგენელი შეიარაღებული ჯგუფები.

უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება სომალილენდში – სომალილენდი სომალის ყველაზე სტაბილურ ნაწილს წარმოადგენს. წყაროები უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული მთავარ გამოწვევებად სომალილენდისთვის მიიჩნევენ სასაზღვრო კონფლიქტს პუნტლენდთან და ზოგად კრიმინალს. იშვიათად, სომალილენდში ფიქსირდება იერიშები ალ-შაბაბისა და სხვა ტერორისტული დაჯგუფებების მხრიდან. საერთო ჯამში 124 ინციდენტი 2018 წლის მარტიდან 2019 წლის მარტამდე პერიოდში, რამაც 99 ადამიანის მსხვერპლი გამოიწვია სომალილენდში, ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია სომალის დანარჩენ ტერიტორიასთან შედარებით. საშუალოდ, აღნიშნულ პერიოდში, ყოველთვიურად ადგილი ჰქონდა 10-მდე ინციდენტს, რასაც 8-მდე ადამიანის მსხვერპლი ახლდა.

სომალილენდი შედარებით მშვიდი და სტაბილური რეგიონია, განსხვავებით სომალის დანარჩენი ტერიტორიისგან, სადაც აფრიკული შეიარაღებული ძალები ეხმარებიან მთავრობას ალ-შაბაბისა და სხვა ტერორისტული დაჯგუფებების წინააღმდეგ ბრძოლაში. 2019 წლის ნოემბერში გავრცელდა ინფორმაცია ავდალსა და სელალში ახალი შეიარაღებული დაჯგუფების ავალეს შექმნის შესახებ. გავრცელებული იფნრომაციით, აღნიშნული დაჯგუფება ემუქრებოდა სომალილენდის მთავრობას და უცხოელებს მოუწოდებდა, დაუყოვნებლივ დაეტოვებინათ სომალილენდი. 2019 წლის ნოემბერში სომალილენდის მთავრობამ განაცხადა, რომ მზად იყო დაჯგუფების წინააღმდეგ სამხედრო ძალის გამოყენებისთვის.

2019 წლის იანვარი-ნოემბრის პერიოდში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ 37 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი სომალილენდში (ავდალი (Awdal), ტოგდჰირი (Togdheer) და ვოქუი გალბიდი (Woqooyi Galbeed)), მათ შორის 11 ორთაბრძოლას, სამოქალაქო პირებზე ძალადობის 16 შემთხვევას და 10 აფეთქებას. ძირითადი აქტორები იყვნენ სამოქალაქო პირები, დაუდგენელი შეიარაღებული ჯგუფები და სომალის საპოლიციო ძალები. დაჯგუფება „ისლამურმა სახელმწიფომ“ პასუხისმგებლობა აიღო რამდენიმე იერიშზე სომალიში, მათ შორის სომალილენდში თუმცა წყაროებს სომალილენდში ასეთი თავდასხმები არ დაუდასტურებიათ.

იძულებით გადაადგილებული პირები – წყაროები 2019 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებულ ინფორმაციებში აღნიშნავენ, რომ სომალილენდში იძულებით გადაადგილებული პირების დაცვის კუთხით სამართლებრივი ვაკუუმია. ისინი განიცდიან ჯანდაცვის საბაზისო მომსახურებაზე, განათლებაზე, მიწაზე, თავშესაფარსა და დასაქმებაზე წვდომის ნაკლებობას. ისინი აწყდებიან მიწებიდან გაძევებას. ქალები და გოგონები აწყდებიან მათი უფლებების სხვადასხვა სახით დარღვევას და არიან სექსუალური გენდერზე დაფუძნებული ძალადობის ობიექტები.[1]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის მონაცემებით, 2018 წლის 31 აგვისტოს მდგომარეობით, სომალილენდში 594 ათასი იძულებით გადაადგილებული პირია. სომალილენდში ძირითადად ჩადიან ლტოლვილები იემენიდან და დევნილები სამხრეთ და ცენტრალური სომალიდან. სომალილენდის ხელისუფლება თანამშრომლობს გლუკთან და მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციასთან რათა მხარდაჭერა აღმოუჩინოს იძულებით გადაადგილებულ პირებს, ლტოლვილებს, დაბრუნებულ ლტოლვილებს, თავშესაფრის მაძიებლებს და მოქალაქეობის არმქონე პირებს. სომალილენდის პრეზიდენტის აპარატში ფუნქციონირებს ასევე მრჩევლის ოფისი უმცირესობების პრობლემებზე. საერთაშორისო და ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციები ზოგადად სერიოზული შეზღუდვების გარეშე მოქმედებენ სომალილენდში, თუმცა კლანების პოლიტიკა, კონცენტრირებული ძალადობა და ტრადიციებთან თუ რელიგიასთან დაკავშირებული საკითხები, ხანდახან პრობლემებს უქმნის არასამთავრობო სექტორის საქმიანობას სომალილენდში.

ადგილობრივი სამოქალაქო საზოგადოებრივი ორგანიზაციები აღნიშნავენ, რომ ბანდების მიერ ჩადენილი გაუპატიურებები კვლავ რჩება პრობლემად ურბანულ ზონებში. დამნაშავეები ძირითადად ახალგაზრდა ბანდები და მამრობითი სქესის სტუდენტები არიან. დანაშაულის ადგილს ძირითადად ღარიბი უბნები წარმოადგენს და უფრო ხშირია იმიგრანტებს, დაბრუნებულ ლტოლვილებს და გადაადგილებულ მოსახლეობას შორის, რომელიც ურბანულ ზონებში ცხოვრობს.

იძულებით გადაადგილებულ პირთა უმრავლესობა სომალილენდში ქალაქებს გარეთ არის განსახლებული. ადგილობრივები საუბრობენ გავრცელებულ კრიმინალზე, ძირითადად გაუპატიურებასა და სხვა სექსუალურ და გენდერზე დაფუძნებულ ძალადობაზე. გამოხატვის თავისუფლებასთან, უმცირესობების უფლებებთან და გაუპატიურებასთან დაკავშირებული საკითხები საერთაშორისო ექსპერტების ყურადღების ცენტრშია. ქალების მიმართ ძალადობა რჩება სერიოზულ პრობლემად და ქალები განიცდიან უთანასწორობას როგორც შარიათის, ასევე ჩვეულებითი სამართლებრივი სისტემის ფარგლებში. გარდა ამისა, კულტურული ბარიერები ზღუდავს ქალების პოლიტიკურ პროცესებში ჩართულობას.[2]

სომალილენდში არსებული ეკონომიკური ვითარების მოკლე მიმოხილვა – სომალილენდის მოსახლეობის 55% მომთაბარე ან ნახევრად მომთაბარე ცხოვრებას ეწევა; 45% კი ურბანულ ცენტრებსა და პერიფერიულ ქალაქებში ცხოვრობს. სომალილენდის მოსახლეობის 73% სიღარიბეში და 43% უკიდურეს სიღარიბეში ცხოვრობს. უმუშევრობა ფართოდაა გავრცელებული. მსოფლიო ბანკის მონაცემებით, მთლიანი შიგა პროდუქტის მაჩვენებლით სომალილენდი ბოლო ათეულშია. დასაქმების მაჩვენებელი მამაკაცებს შორის 28%, ხოლო ქალებს შორის 17%-ია. 2010 წელს 15-35 წლის ახალგაზრდობაში უმუშევრობა 75% იყო.[3]

ფრენები სომალილენდის მიმართულებით – სომალილენდის დედაქალაქ ჰარგისაში მოქმედებს საერთაშორისო აეროპორტი, სადაც ხორციელდება ფრენები დუბაის, ჯიბუტის და სხვა ქალაქების გავლით და მიმართულებით. საერთაშორისო აეროპორტი არის ასევე ბერბერაში, სადაც ასევე ხორციელდება ბევრი საერთაშორისო ფრენა, ძირითადად დუბაის გავლით. ეთიოპიის ავიახაზებს აქვს პირდაპირი რეისი ადის აბებადან ჰარგისას მიმართულებით. სომალილენდიდან და სომალილენდში ყველა ფრენა ძვირია და არ ხორციელდება დაბალ-ბიუჯეტიანი ფრენა.[4] [5] [6]

ადამიანის ძირითადი უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის კუთხით არსებული პრობლემები სომალილენდში – საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2020 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ანგარიშში სომალის შესახებ წერს, რომ სომალილენდის მთავრობა მკაცრად ზღუდავს სიტყვის და გამოხატვის თავისუფლებას ისეთ საკითხებზე, რომელიც განსხვავებული მოსაზრებისაა ან ზოგადად კრიტიკულია ხელისუფლების მიმართ. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ადგილი ჰქონდა მნიშვნელოვანი რაოდენობის ჟურნალისტების თვითნებურ დაკავებებს და მედია საშუალებების დროებით დახურვის ფაქტებს. 2019 წლის თებერვალში ჰარგისას სასამართლომ ერთი წლით შეაჩერა გაზეთის „Foore“ საქმიანობა და რედაქტორი სამი მილიონი სომალილენდური შილინგით (300$) დააჯარიმა. გაზეთი ცრუ ინფორმაციის გავრცელებაში დაადანაშაულეს, მას შემდეგ, რაც მედია საშუალებამ გაავრცელა ინფორმაცია ჰარგისაში ახალი საპრეზიდენტო სასახლის შესახებ. გაზეთის საქმიანობაზე დაწესებული აკრძალვა აგვისტოში გააუქმეს. მთავრობა ასევე თვითნებურად აკავებდა ხელისუფლების მიმართ კრიტიკული დამოკიდებულების მქონედ მიჩნეულ პირებს. იანვარში თვითნებურად დააკავეს პოეტი აბდირაჰმან იბრაჰიმ ადანი და დაადანაშაულეს პოლიციის შეურაცხყოფაში, მას შემდეგ, რაც მან სომალილენდში პროცესუალურ დარღვევებს გაუსვა ხაზი. ის მოგვიანებით გაამართლეს და თებერვლის ბოლოს გამოუშვეს.[7]

[1] EASO – European Asylum Support Office: Somalia – Security situation in Puntland and Somaliland (January –15 November 2019): 1. Short description of the region 1.1 Somaliland 1.2 Puntland 2. Control of territory and presence / activities of non-state armed groups 2.1 Somaliland 2.2 Puntland 3. Recent security trends, impact on the civilian population and overview of documented incidents with civilians casualties 3.1 Sanaag and Sool 3.2 Somaliland 3.3 Puntland [Q39], 12 December 2019

 (accessed on 23 January 2020)

[2] IRB – Immigration and Refugee Board of Canada: Somalia: Treatment of returnees in Somaliland by authorities and society; ability of an individual to relocate to Somaliland, including access to employment, housing, and social services (2018-March 2019) [SOM106246.E], 19 March 2019

 (accessed on 24 January 2020)

[3] IRB – Immigration and Refugee Board of Canada: Somalia: Treatment of returnees in Somaliland by authorities and society; ability of an individual to relocate to Somaliland, including access to employment, housing, and social services (2018-March 2019) [SOM106246.E], 19 March 2019

 (accessed on 24 January 2020)

[4] KAYAK; Flight tickets; Tbilisi – Hargeisa; available at: https://www.kayak.com/ [accessed 24 January 2020]

[5] Cheapflights; Flight tickets; Tbilisi – Hargeisa; available at: https://www.cheapflights.com/ [accessed 24 January 2020]

[6] Agoda; Flight tickets; Tbilisi – Hargeisa; available at: https://www.agoda.com/?pv=0# [accessed 24 January 2020]

[7] HRW – Human Rights Watch: World Report 2020 – Somalia, 14 January 2020

 (accessed on 23 January 2020)

ერაყი. ანბარი; რამადიში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება. დეკემბერი, 2019

ანბარის პროვინცია – ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისის (EASO) 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ანბარი ერაყის ყველაზე დიდი პროვინციაა. იქიდან გამომდინარე, რომ პროვინციის ტერიტორიის დიდი ნაწილი უდაბნოა, ანბარი ყველაზე მეჩხერად დასახლებული ტერიტორიული ერთეულია ქვეყანაში. ანბარის პროვინცია იყო ერთერთი პირველი, რომელიც დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ კონტროლის ქვეშ მოექცა და წარმოადგენდა უკანასკნელ ბასტიონს, ვიდრე 2017 წლის დეკემბერში ერაყის უსაფრთხოების ძალებმა პროვინციაზე კონტროლი დაიბრუნეს.

დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო“ ანბარში ტერიტორიებს ვეღარ აკონტროლებს, თუმცა გავრცელებული ინფორმაციით, დაჯგუფება ინარჩუნებს ე.წ. მიძინებულთა ქსელს ანბარის უდაბნოში, ღადაფის ხეობასა და ალ-ჰუსაინიაში, რუთბაჰის დასავლეთით. დაჯგუფება განაგრძობს ასიმეტრიულ იერიშებს ერაყის უსაფრთხოების ძალების წინააღმდეგ. მათი აქტიური ქსელი იდენტიფიცირებულია ალქაიმში, უადი ჰორან/რუთბაჰსა და ტბა თართარის მიმდებარედ/ჰით/ რამადი.

პროვინციაში უსაფრთხოების კუთხით მოქმედი რამდენიმე მოქმედი პირია წარმოდგენილი, მათ შორის არმია, პოლიცია, სახალხო მობილიზაციის ძალები, შიიტური დაჯგუფებები, ირანის მხარდაჭერილი დაჯგუფებები და ტომთა დაჯგუფებები. 2018 წლის ოქტომბერში პროვინციაში, სირიის საზღვართან, საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა, რაც გამოწვეული იყო დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ თავდასხმებთან სირიის მხრიდან. არმიისა და სახალხო მობილიზაციის ძალების 30 ათასზე მეტი სამხედროს მობილიზება მოხდა სასაზღვრო ზოლზე სირიის ტერიტორიიდან დაჯგუფების თავდასხმების პრევენციის მიზნით.

ანალიტიკური ორგანიზაცია IBC-ის მიერ 2018 წლის განმავლობაში დაფიქსირდა უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 46 ისეთი ინციდენტი, რასაც მშვიდობიან მოსახლეობაში მოჰყვა მსხვერპლი. სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 100 ათას კაცზე 5.1 იყო (2017 წელს აღნიშნული მაჩვენებელი 45.3 შეადგენდა). მშვიდობიანი მოსახლეობის დაზიანების (დაშავება; სიკვდილი) 252 ფაქტს ადასტურებს UNAMI, რაც წინა წელთან შედარებით (822) შემცირებული მაჩვენებელია.

2018 წელს სიკვდილიანობის ყველაზე მაღალი ინტენსივობა დაფიქსირდა ჰადიტიაში (14.1) და ანაში (11.5). უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ ყველაზე მეტ ისეთ ინციდენტს, რომელსაც მშვიდობიან მოსახლეობაში მსხვერპლი მოჰყვა, ადგილი ჰქონდა რამადისა და ალ-კაიმის რაიონებში.

დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ იერიშების სამიზნეს ძირითადად წარმოადგენდნენ ერაყის უსაფრთხოების ძალები და სახალხო მობილიზაციის ძალები, მათ შორის ადგილი ჰქონდა საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე, პოლიციის განყოფილებებსა და სამხედრო ტრანსპორტზე თავდასხმებს. 2018 წლის განმავლობაში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ისეთი ინციდენტები, რომელთაც მშვიდობიან მოსახლეობაში მსხვერპლი მოჰყვა, ძირითადად, ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობებისა და ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენებასთან იყო დაკავშირებული.

ანბარის გამათავისუფლებელი სამხედრო ოპერაციების შედეგად ფართოდ დაზიანდა კერძო და საჯარო ქონება – ხელისუფლება ამ გამოწვევის გადაწყვეტას კვლავაც ცდილობს. დაჯგუფებისგან გათავისუფლებული ტერიტორიები სრულად არაა გაწმენდილი ასაფეთქებელი მოწყობილობებისგან. ასეთი ნარჩენებისგან გარდაცვალების მრავალი ფაქტი დაფიქსირდა, მათ შორის იყო შემთხვევები, როდესაც დაჯგუფების მიერ საცხოვრებელ ან სასოფლო-სამეურნეო ზონებში დატოვებულ ნაღმებს ბავშვები ემსხვერპლნენ.

2018 წლის დეკემბრის მონაცემებით, ანბარი იძულებით გადაადგილებულ პირთა დაბრუნების მაჩვენებლით (1 290 606 რეგისტრირებული დაბრუნებული) მეორე იყო ერაყის მასშტაბით. ანბარი ერთერთია იმ პროვინციებს შორის, სადაც მძიმე ჰუმანიტარული ვითარებაა და დახმარებას თითქმის 1.5 მილიონი პირი საჭიროებს.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი, ინდიკატორის შეფასების შედეგად, აღნიშნულ ანგარიშში ასკვნის, რომ განურჩეველ ძალადობას ანბარის პროვინციაში ადგილი აქვს, თუმცა არა მაღალი დონით, შესაბამისად, უფრო მაღალი ინდივიდუალური გარემოებაა საჭირო იმის დასადგენად, რომ პირი, ტერიტორიაზე დაბრუნების შემთხვევაში, მაკვალიფიცირებელი დირექტივის მეთხუთმეტე მუხლის განმარტებით, სერიოზული ზიანის სერიოზული საფრთხის ქვეშ აღმოჩნდება.[1]

პროვინციაში მოქმედი ძირითადი ჯგუფები – ანბარის საოპერაციო სარდლობა რამადის, ფალუჯისა და მიმდებარე უდაბნო ტერიტორიების უსაფრთხოებაზეა პასუხისმგებელი. პროვინციის უმეტესი ნაწილის, მათ შორის დასავლეთ რამადის, მდინარე ევფრატის დასავლეთ ხეობის უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელია ჯაზირასა და ბადიას საოპერაციო სარდლობა. ფედერალური პოლიცია ანბარში ორი დანაყოფითაა წარმოდგენილი: მეორე ფედერალური დანაყოფი და მეხუთე ფედერალური დანაყოფი. პროვინციაში ოპერირებს ასევე სწრაფი რეაგირების დანაყოფი და საზღვრის დაცვის სარდლობა.

ანბარის პროვინცია სათანადოდ მოქმედი საპოლიციო ძალის ნაკლებობას განიცდის. ადგილობრივი პოლიციის სისტემა ჩამოიშალა 2014 წელს, მას შემდეგ, რაც „ისლამურმა სახელმწიფომ“ პროვინციაზე კონტროლი დაამყარა. 2010 წელს ანბარში 28 ათასი პოლიციელი იყო. დაახლოებით 14 ათასი 2014-2016 წლებში გაათავისუფლეს, რადგან მათ ვერ მოახერხეს პროვინციის გარეთ შეკრებილ ჯგუფებში გაერთიანება. 2017 წელს ფედერალურმა მთავრობამ აღადგინა 3 ათასზე მეტი პოლიციელი, მას შემდეგ, რაც გაიარეს სპეციალური სასწავლო კურსი. ფედერალური ხელისუფლება კიდევ 6 ათასი პოლიციელის აღდგენაზე მუშაობს.

ანბარის პროვინციაში მოქმედებს სახალხო მობილიზაციის ძალები. 2017 წლის მაისის მდგომარეობით, ანბარში მათი რაოდენობა 16 ათას მებრძოლს შეადგენს. გარდა აღნიშნული ჯგუფებისა, ანბარის პროვინციაში წარმოდგენილნი არიან ირანის მხარდაჭერილი, პოლიტიკურად ასოცირებული დაჯგუფებები და სუნიტი ტომების დაჯგუფებები.

2018 წლის დეკემბერში „ისლამური სახელმწიფო“ ანბარის პროვინციაში მოიერიშე ქსელს ინარჩუნებდა ალ-ქაიმში, უადი ჰორან/რუთბასა და თართარის ტბის მიმდებარედ. მიუხედავად იმისა, რომ 2017 წლის ბოლოსთვის დაჯგუფება ერაყში რაიმე ტერიტორიას უკვე აღარ აკონტროლებდა, მაინც განაგრძობდა ასიმეტრიულ იერიშებს უსაფრთხოების ძალების წინააღმდეგ ნინევაში, სალაჰადინში, კირკუკში, დიალაში, ანბარსა და ბაღდადში. ვრცელდებოდა ინფორმაცია დაჯგუფების მიძინებულთა ქსელის არსებობის შესახებ ანბარის უდაბნოებში. ზუსტი ინფორმაცია, თუ რამდენი მეომარი ჰყავს შემორჩენილი „ისლამურ სახელმწიფოს“ ანბარში, არ არის ხელმისაწვდომი; ერაყის შეიარაღებული ძალები ვარაუდობენ, რომ საუბარია რამდენიმე ასეულ მებრძოლზე, რომლებიც მცირე დანაყოფებად გადაჯგუფდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ „ისლამური სახელმწიფო“ დასუსტებულია და აღარ შეუძლია დიდი მასშტაბის იერიშების ორგანიზება, იყო მცდელობა, დაჯგუფების მებრძოლები შესულიყვნენ ანბარის პროვინციაში სირიის მხრიდან, რის გამოც პროვინციაში ანტი-ტერორისტული ძალების მობილიზება მოხდა.

უსაფრთხოების მხრივ არსებული ვითარება – 2018 წლის განმავლობაში ანბარის პროვინციაში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 46 ინციდენტი დაფიქსირდა, რასაც 86 მშვიდობიანი მოქალაქის სიცოცხლე ემსხვერპლა. აღნიშნული მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად დაბალია წინა წლის მონაცემებთან შედარებით, როდესაც 170 ინციდენტს 761 მშვიდობიანი მოქალაქე შეეწირა. სიკვდილიანობის ინტენსივობის მაჩვენებელი ყოველ 100 ათას მოქალაქეზე 45.3-დან (2017 წელი) 5.1-მდე (2018 წელი) შემცირდა. 2018 წლის განმავლობაში რამადი, ალ-კაიმი და ჰადიტია იყო ის რაიონები, სადაც უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ ყველაზე მეტ ინციდენტს ჰქონდა ადგილი. ანბარში დაფიქსირებული ინციდენტების უმეტესობა მოიცავდა ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების ამოქმედებას და ცეცხლსასროლი იარაღებიდან სროლას.

2018 წელს „ისლამური სახელმწიფოს“ იერიშები ანბარის პროვინციაში სერიოზულად შესუსტდა. თვეში საშუალოდ ფიქსირდებოდა 9.1 ინციდენტი მაშინ, როდესაც ანალოგიური მაჩვენებელი 2017 წელს 60.6 იყო. ამის ფონზე გაიზარდა „მაღალი სიმძლავრის“ იერიშების პროცენტული წილი – ყველა იერიშის 49%. აღნიშნული მაჩვენებელი 2017 წელს 30% იყო. ჯოელ უინგი ერაყში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ტენდენციების შესახებ წერდა, რომ 2018 წელს „ისლამური სახელმწიფოს“ ამბოხებულებმა დიდწილად დატოვეს ანბარის პროვინცია.

სახელმწიფოს უნარი დაიცვას კანონი და წესრიგი – ანბარის უდაბნოს დიდი ნაწილი დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ მიძინებულთა ქსელის მიერ გამოიყენება გადაჯგუფებისა და იერიშების ორგანიზებისთვის, რაც დიდ გამოწვევას წარმოადგენს ხელისუფლებისთვის უსაფრთხოების კუთხით. ანბარის უსაფრთხოების საბჭომ გამოთქვა შეშფოთება იმის გამო, რომ პროვინციაში უსაფრთხოების ძალების ნაკლებობაა. თავის მხრივ, უსაფრთხოების ძალებისთვის პრობლემურია ანბარში მუდმივი წარმომადგენლობის უზრუნველყოფა. ერაყის უსაფრთხოების ძალების მიერ ჩატარებული ოპერაციების შედეგად განადგურდა სამალავები და მოხდა იარაღის კონფისკაცია. არასახარბიელო რელიეფი ართულებს საკონტროლო-გამშვები და სათვალთვალო პუნქტების მოწყობას; მხოლოდ სირიასთან საზღვარი 600 კილომეტრს შეადგენს. ფოროვანი საზღვარი სირიასთან დიდი გამოწვევაა ერაყის ხელისუფლებისთვის „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლების ინფილტრაციის პრევენციის კუთხით. ქვეყანაში ექსტრემისტთა შედინების პრევენციის მიზნით, ხელისუფლება ცდილობს შექმნას უსაფრთხოების ღობე ალ-ქაიმში; თუმცა, დიდი ეჭვი არსებობს აღნიშნული ღობის ეფექტურობის შესახებ. საზღვრის მიმდებარედ, სირიის ტერიტორიაზე, „ისლამური სახელმწიფო“ ძალებს იკრეფს; მათ მთლიანად დაიკავეს ქალაქ სოუსას ბაღუზის რაიონი. გავრცელებული ინფორმაციით, დაჯგუფების რაკეტები უკვე რამდენჯერმე მიწვდა ერაყის ტერიტორიას. ყოველივე ამან, შეიძლება, გავლენა იქონიოს ერაყის სასაზღვრო რეგიონების უსაფრთხოებაზე, მათ შორის ქალაქ ალ-ქაიმში.

სახალხო მობილიზაციის ძალები არღვევდნენ ადამიანის უფლებებს, სჩადიოდნენ რა უსამართლო მკვლელობებს და სხვა სახის მკვლელობებს „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ მიმდინარე ოპერაციების დროს. რწმენის ნაკლებობისა და შიშის გამო ბევრი ადგილობრივი თავს იკავებს უსაფრთხოების ძალებთან თანამშრომლობისგან. აღნიშნული საკითხი საჭიროებს შესაძლებლობების განვითარებისკენ მიმართულ ძალისხმევას ტომთა ლიდერების მხრიდან, რომლებიც ხშირად სხვადასხვა სექტის თუ ტომის წარმომადგენლები არიან.

სახალხო მობილიზაციის ძალები გეგმავდნენ ანბარის დატოვებას „ისლამურ სახელმწიფოზე“ გამარჯვების გამოცხადების შემდეგ; თუმცა, მათ გეგმები შეცვალეს, რაც იმით ახსნეს, რომ პროვინციაში ჯერ კიდევ არის ასაფეთქებელი ნივთიერებები და დანაღმული სახლები. ერაყის მთავრობა 2018 წლის იანვარში გეგმავდა სახალხო მობილიზაციის ძალების ანბარიდან გაყვანას, მაგრამ სირიის საზღვართან დაჯგუფების მოძლიერების და ზოგიერთი საერთაშორისო დანაყოფის ტერიტორიიდან გასვლის გამო, სახალხო მობილიზაციის ძალების წარმომადგენლობა ანბარში გაძლიერდა. ანბარი ერთადერთი სუნიტური პროვინციაა, სადაც სახალხო მობილიზაციის ძალები კვლავ არიან წარმოდგენილნი.

იძულებითი გადაადგილება და დაბრუნება – მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის 2018 წლის დეკემბრის მონაცემებით, ანბარიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა შეადგენდა 201,996 პირს; 52,878 პირი გადაადგილებული იყო პროვინციის შიგნით. 2018 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, ანბარის პროვინცია იკავებდა მეორე ადგილს დაბრუნებულთა მაჩვენებლის მიხედვით. მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის მონაცემებით, ამ დროისთვის, პროვინციაში დაბრუნებულთა რაოდენობა 1,290,606 პირს შეადგენდა. გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისის 2019 წლის მონაცემებით, ნინევას შემდეგ, ანბარი კვლავ მეორე ადგილზე იყო დაბრუნებულთა რაოდენობის მიხედვით (1,352,562 დაბრუნებული). გავრცელებული ინფორმაციით, თემებისა და ტომების ლიდერები დაბრუნებას უკრძალავენ „ისლამური სახელმწიფოს“  წევრების ოჯახებს. მათ ემუქრებიან, რომ მათ შესახებ აცნობებენ ხელისუფლების წარმომადგენლებს იმ შემთხვევაში, თუ არ გადაიხდიან დიდი ოდენობის თანხას.

გზების უსაფრთხოება – ანბარის პროვინციაში უსაფრთხოებაზე სხვადასხვა შეიარაღებული დაჯგუფება აგებს პასუხს. მათ შორისაა, არმია, პოლიცია, სუნიტური ტომების დაჯგუფებები, ასევე სახალხო მობილიზაციის ძალები. სხვადასხვა საკონტროლო-გამშვები პუნქტის ადმინისტრირებას სხვადასხვა დაჯგუფება ახდენს. საკონტროლო-გამშვები პუნქტები მოქმედებენ თვითნებურად, იმის მიხედვით, თუ რა დღის წესრიგი აქვს ამა თუ იმ დაჯგუფებას. ადგილობრივები პროვინციის მილიტარიზაციის მაღალ ხარისხზე ამახვილებენ ყურადღებას.[2] [3]

[1] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Iraq; Guidance note and common analysis, June 2019

 (accessed on 17 December 2019)

[2] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Security situation, March 2019

 (accessed on 27 March 2019)

[3] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Security situation (supplement) – Iraq Body Count – civilian deaths 2012, 2017-2018, February 2019

 (accessed on 27 March 2019)

იემენი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა. ოქტომბერი,2019

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2019 წლის 4 სექტემბერს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილია  მოგზაურთათვის იემენში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისი ბრიტანელ მოქალაქეებს ურჩევს, კატეგორიულად თავი შეიკავონ იემენში ნებისმიერი ტიპის მოგზაურობისგან. ოფისის მიხედვით, იემენში უსაფრთხოების კუთხით სიტუაცია კვლავაც არასტაბილურია, შეიარაღებული შეტაკებები მთელი ქვეყნის მასშტაბით, ისევ გრძელდება, რაც აზიანებს ქვეყანაში არსებულ ისედაც მძიმე ჰუმანიტარულ სიტუაციას. ქვეყანაში საკვებზე, სასმელად ვარგის წყალსა, საწვავსა და მედიკამენტებზე წვდომა საკმაოდ შეუზღუდულია. ამას გარდა, იემენში არსებობს განურჩეველ სროლებსა თუ დაბომბვებში მოხვედრის მაღალი რისკი.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House იემენის შესახებ 2019 წლის თებერვალში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2018 წელი) წერდა, რომ “ქვეყანა ფაქტობრივად განადგურებულია 2015 წელს დაწყებული სამოქალაქო ომის შედეგად, როდესაც სამხედრო კოალიცია საუდის არაბეთის არაბეთის მეთაურობით ჩაერია, რათა დახმარებოდა პრეზიდენტ ჰადისა აჯანყებულ ჰუსიტების წინააღმდეგ ბრძოლაში. სამოქალაქო მოსახლეობამ განიცადა უშუალო ძალადობა ორივე მხარის მიერ განხორციელებული მოქმედებებით, აგრეთვე, ქვეყანაში მძვინვარებს შიმშილი და სხვადასხვა დაავადებები, რომელიც გამოწვეულია ვაჭრობისა და ჰუმანიტარული დახმარების შეფერხების შედეგად.“

2018 წლის სექტემბერში, პრეზიდენტ ჰადის მთავრობასა და აჯანყებულ ჰისტებს შორის  ჟენავაში მიმდინარე მოლაპარაკებები დაზავების შესახებ ჩაიშალა, რადგან ჰუსიტების დელეგაცია მოლაპარაკებებზე არ გამოცხადდა. დეკემბერში, მიიღწა შეთანხმება, რომ მხარეებს შორის მომხდარიყო ცეცხლის შეწყვეტა საპორტო ქალაქ ჰოდეიდაჰის მიმდებარე რეგიონზე, თუმცა, სამწუხაროდ, შეთანხმების დადებიდან მალევე, ქალაქის შიგნით შეტაკებები განახლდა.

იემენში არსებული ჰუმანიტარული კრიზისი 2018 წელს მნიშვნელოვნად გაუარესდა. გაეროს მონაცემებით, დეკემბერის მდგომარეობით, ქვეყანაში 20 მილიონი ადამიანი შიმშილობდა.[2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International-ის 2019 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშის (საანგარიშო პერიოდი 2018 წელი) მიხედვით, იემენში კვლავაც აქტიურად მიმდინარეობს სამოქალაქო ომი სამთავრობო ძალებსა და ჰუსიტ აჯანყებულებს შორის. ორგანიზაციის შეფასებით, აღნიშნულ შეიარაღებულ კონფლიქტში მონაწილე ყველა მხარე ჩადიოდა ომის დანაშაულს და, ასევე, ადგილიჰქონდა საერთაშორისო სამართლით გათვალისწინებულ სხვა ტიპის დარღვევებს. აჯანაყებული ჰუსიტები, რომლებიც აკონტროლობდნენ ქვეყნის ტერიტორიის უდიდეს ნაწილს, ახორციელებდნენ განურჩეველ დაბომბვებს საუდის არაბეთის სამხედრო ძალების წინააღმდეგ, რასაც, ხშირად,  სამოქალაქო დანაკარგები ახლდა თან. ამას გარდა, საერთაშორისო სამხედრო კოალიცია საუდის არაბეთის მეთაურობით, თავის მხრივ, აგრძელებდა სამოქალაქო პოზიციების დაბომბვას, რასაც ასევე შეეწირნენ სამოქალაქო პირები. კონფლიქტის მონაწილე ყველა მხარე ჩადიოდა სხვადასხვა ტიპის უკანონო მმედებას, მაგალითად – თვითნებური დაპატიმრებები, იძულებითი გაუჩინარებები, წამება და ა.შ. საუდის არაბეთი მნიშვნელოვან შეზღუდვებს აწესებდა ქვეყანაში საკვების და ჰუმანიტარული დახმარების შეტანის კუთხით, ხოლო აჯანყებული ჰუსიტები, თავის მხრიც, ზღუდავდნენ ზემოხსენებული ტვირთის მიწოდებას, რაც მნიშვნელოვნად აუარესებდა ქვეყანაში არსებულ, ისედაც მძიმე ჰუმანიტარულ მდგოამრეობას.[3]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამანტი იემენის შესახებ 2019 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ ქვეყანაში 2014 წელს დაწყებული საომარი მოქმედებები კვლავაც აქტიურად მიმდინარეობს და სამოქალაქო სამსახურები ვერ ახორციელებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. აჯანყებულ ჰუსიტები აკონტროლებდნენ ქვეყნის ეროვნული უსაფრთხოების ძალების უდიდეს ნაწილს და ზოგიერთ ყოფილ სახელმწიფო უწყებას. ადამიანის უფლებათა კუთხით, იემენში არსებული პრობლემები მოიცავდა: უკანონო ან თვითნებურ მკვლელობებს, მათ შორის პოლიტიკურ მკვლელობებს; იძულებითი გაუჩინარებებების ფაქტებს; წამებას; თვითნებური დაპატიმრებისა და დაკავებების შემთხვევებს; საპატიმროებში არსებულ მკაცრი და სიცოცხლისთვის საშიშ პირობებს, ბავშვების იძულებით რეკრუტირებას და ა.შ.[4]

[1] UK Foreign and Commonwealth Office – Foreign Travel Advice – Yemen; published 4 September 2019; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/yemen [accessed 11 October 2019]

[2] Freedom House – Freedom in the World 2019 – Yemen; published 4 February 2019; available at

[accessed 11 October 2019]

[3] Amnesty International – HUMAN RIGHTS IN THE MIDDLE EAST AND NORTH AFRICA: REVIEW OF 2018 (Yemen); published 26 February 2019; available at

[accessed 11 October 2019]

[4] Country Report on Human Rights Practices 2018 – Yemen; published 13 March 2019 available at

[accessed 10 October 2019]

ერაყი. ბაღდადში შიგა გადაადგილების ალტერნატივა. სექტემბერი, 2019

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ საერთო ჯამში, ძალადობრივმა ინციდენტებმა ქალაქ ბაღდადსა და ე.წ „ბაღდადის ქამრის“ ზონაში იკლო 2017 წლის შემდეგ. 2018 წელს ბაღდადი ნაკლებად პრიორიტეტული გახდა დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოსთვის“  და მათი აქტივობა ქალაქ ბაღდადსა და ქამრის ზონაში შემცირდა. მიუხედავად ამისა, დაჯგუფება ინარჩუნებს წარმომადგენლობას ქამრის ზონაში და აქვს უნარი განახორციელოს იერიშები. ბაღდადის პროვინცია ძირითადად ხელისუფლების კონტროლის ქვეშაა და ის თავდაცვისა და სამართალდამცავ ფუნქციებს ინაწილებს სახალხო მობილიზაციის ძალებთან. წყაროების ცნობით სახალხო მობილიზაციის ძალები, პერიოდულად, ჩართულები არიან უსაფრთხოების ძალებთან ძალადობრივ დაპირისპირებებში ტერიტორიული და პოლიტიკური გავლენისთვის ბრძოლის პროცესში.

ბაღდადის პროვინციაში 2018 წელს უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ 392 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი, რომელთაც სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლი მოჰყვა. სიკვდილიანობის ინტენსიურობის მაჩვენებელი 100 ათას მოსახლეზე 7.4 იყო. 2017 წლის ანალოგიური მაჩვენებელი 13.4 შეადგენდა (ინციდენტების რაოდენობა – 487). გაეროს ერაყის მხარდაჭერის მისიის მონაცემებით, 2018 წელს სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლის რაოდენობა 1124 იყო (2017 წელს – 2975). სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლის გამომწვევი ძირითადი მიზეზი იყო ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენება, სიკვდილით დასჯა და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობები.

უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ყველაზე მეტი ინციდენტი ადამიაში დაფიქსირდა (78), ასევე, რესაფაში, ტავრა 1 და ტავრა 2-ის ჩათვლით (77 ინციდენტი). სამოქალაქო პირებს შორის ყველაზე დიდი მსხვერპლი იყო ტარმიასა და მადაინში. 2018 წელს, ბაღდადში, ძალადობის უმეტესობა იყო პოლიტიკური ხასიათის, მათ შორის პოლიტიკური ხასიათის დაშინებები, შეიარაღებული შეტაკებები და მიზნობრივი მკვლელობები 2018 წლის არჩევნების კონტექსტში. კრიმინალური ხასიათის ძალადობა ძირითადად დაკავშირებული იყო დაჯგუფებებთან და მოიცავდა გატაცებებს, გამოძალვას, დაშინებას და მცირე ზომის ასაფეთქებელი მოწყობილობებისა და ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენებას, ასევე ადგილი ჰქონდა ძარცვასა და რეკეტს. დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო“ იყენებდა მცირე ზომის ასაფეთქებელ მოწყობილობებს და მათ სამიზნეს წარმოადგენდა მშვიდობიანი მოსახლეობა ბაზრებში, ავტობუსებსა და მაღაზიებში. თემთა ლიდერები ასევე იყვნენ დაჯგუფების სამიზნეები, რაც ლიდერების მხრიდან არჩევნების მხარდაჭერასთან იყო დაკავშირებული.

2018 წლის 15 დეკემბრის მონაცემებით, ბაღდადში იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა 604 140-დან (2016 წელი) 69 2014-მდე იყო შემცირებული. თავად ბაღდადის პროვინციიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა, რომლებიც ძირითადად პროვინციის შიგნითვე იყვნენ გადაადგილებულნი შემცირებული იყო 8 550-დან 486-მდე.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი წერს, რომ ინდიკატორების გათვალისწინებით, შეიძლება ითქვას, რომ განურჩეველ ძალადობას ბაღდადში ადგილი აქვს, თუმცა არა  მაღალი დონით, შესაბამისად, მაღალი ხარისხის ინდივიდუალური ელემენტის არსებობა საჭიროა, რომ დადგინდეს მყარი საფუძველი იმის სარწმუნოდ, რომ პირი, ტერიტორიაზე დაბრუნების შემთხვევაში, მაკვალიფიცირებელი დირექტივის მე-15 მუხლის განმარტებით, სერიოზული ზიანის რეალური რისკის წინაშე აღმოჩნდება. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ „ბაღდადის ქამრის ზონა“, განსაკუთრებით ტარმიას რაიონი, შედარებით, მეტად არის დაზარალებული განურჩეველი ძალადობით.

სურსათის უსაფრთხოება – ყველა საკვები საქონელი, რომელსაც მოსახლეობას აწვდის გაეროს მსოფლიო სასურსათო პროგრამა, ფართოდაა ხელმისაწვდომი ბაბილში, ბაღდადში, ნაჯაფში, ქადისიასა და სალაჰადინში; ასევე, კირკუკსა და ნინევაში.

განსახლება და თავშესაფარი – წყაროების ცნობით, ქვეყანაში განსახლების შესაძლებლობების დიდი დეფიციტია. ფასები გაზრდილია განსაკურებით იმ რეგიონებში, სადაც იძულებით გადაადგილებულ პირთა დიდი რაოდენობაა. განსახლების საშუალებები ძირითადად არაფორმალურია და დაგეგმარების გარეშეა ნაშენები. ქირის ფასი უკიდურესად მაღალია ბაღდადში.

ჰიგიენა – 2010 წლის შემდეგ წყალზე წვდომა გაუმჯობესებულია, თუმცა ბევრი ერაყელი კვლავ დამოკიდებულია არაფორმალურ ჭებზე, მთავრობისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების დახმარებასა და არასაიმედო მომარაგების სისტემაზე, რადგან ერაყის სასმელი წყალი განაგრძობს გაფუჭებას. 2018 წლის დეკემბრის მონაცემებით, 2.3 მილიონი ერაყელი წყალზე და სანიტარიაზე წვდომის საჭიროების წინაშეა. ქვეყნის სამხრეთში გაცილებით უკეთესი ვითარებაა, სადაც წყალზე წვდომა კვირაში 6 დღის განმავლობაშია შესაძლებელი. ყველაზე ცუდი ვითარებაა ნინევასა და კირკუკში (კვირაში 3 დღე).

საბაზისო ჯანდაცვა – კონფლიქტის შედეგად დაზიანდა ერაყის ჯანდაცვის სისტემა, მათ შორის ბაღდადში. როგორც სამედიცინო მომსახურება, ასევე მედიკამენტები ხელმისაწვდომია როგორც საჯარო, ასევე კერძო სექტორის სისტემებში. ჰოსპიტალები და სხვა სამედიცინო დაწესებულებები ძირითადად ურბანულ სივრცეებშია კონცენტრირებული და ძნელად ხელმისაწვდომია ღარიბი პროვინციებისთვის. სამედიცინო პერსონალი არა თანაბრადაა გადანაწილებული ქვეყანაში. ბაღდადში ზედმეტად დიდი რაოდენობა ექიმები და სამედიცინო პერსონალია თავმოყრილი და ამ დროს ღარიბი პროვინციები სამედიცინო რესურსების ნაკლებობას განიცდიან.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი წერს, რომ ძირითადი გარემოებები ბაღდადში, ზემოაღნიშნული ფაქტორების შეფასებით, არ გამორიცხავს ქალაქში განსახლების მიზანშეწონილობას. შეფასებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს ინდივიდუალური გარემოებები.[1]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ სხვადასხვა რეგიონში, ადრე ისლამური სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიიდან წამოსულ პირს, ძირითადად სუნიტ არაბს, მოეთხოვება სპონსორის ყოლა ან ადგილობრივი საბჭოდან ან მუხტარისგან (სოფლის ლიდერი) დასტურის/რეკომენდაციის წერილის ქონა რათა მიიღოს განსახლების უფლება. დამატებით, ყველა რეგიონში, პირი ვალდებულია გაიაროს უსაფრთხოების სამსახურის შემოწმება. ბაღდადში განსახლებისთვის, ადრე ისლამური სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიიდან წამოსულ პირს ესაჭიროება ორი სპონსორი სამეზობლოდან, სადაც აპირებს განსახლებას და ადგილობრივი მუხტარის მხარდაჭერის წერილი.[2]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის მაისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ 2018 და 2019 წელს უსაფრთხოების კუთხით ვითარების გამოსწორების პარალელურად, უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება მეტწილად სტაბილური გახდა ბაღდადშიც. 2018 წლის განმავლობაში დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფო აქტიური რჩებოდა „ქამრის ზონის“ პატარა ქალაქებში და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების გამოყენებით ახორციელებდა იერიშებს მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ. მიუხედავად ამისა, მათი შესაძლებლობები, განახორციელონ ისეთი იერიში, რომელიც მასობრივ მსხვერპლს გამოიწვევს, მნიშვნელოვნადაა შემცირებული. 2019 წლის დასაწყისში დაჯგუფება დიდწილად განდევნეს, იმის ფონზე, რომ ერაყის უსაფრთხოების ძალებმა გააფართოვეს საკუთარი კონტროლი „ქამრის ზონაზე“; ამან თავის მხრივ ინციდენტების კიდევ უფრო შემცირება გამოიწვია. მიუხედავად ამისა, 2019 წლის აპრილში, დაჯგუფება ფიქრობდა თავისი მხარდაჭერის ზონის გაფართოებას ბაღდადის „ქამრის ზონის“ სამხრეთ-დასავლეთით. მაშინ, როცა ანგარიშები ყოველდღიურ რეჟიმში აღნიშნავდნენ პოლიტიკური მოტივებით თუ გამოსასყიდის მისაღებად განხორციელებული გატაცებების შესახებ, 2018 და 2019 წლებში აღნიშნული მიმართულებითაც კლებას ჰქონდა ადგილი. ბაღდადში კვლავ ადგილი აქვს მაღალი პროფილის მქონე პირების მიზნობრივ მკვლელობებს.[3]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის მაისში გამოქვეყნებულ ერაყელთა საერთაშორისო დაცვის საჭიროების შესახებ მოსაზრებაში ნათქვამია, რომ ქვეყანაში საცხოვრებელი სახლების ფართომასშტაბიანი ნგრევის, საბაზისო ინფრასტრუქტურის და სასოფლო-სამეურნეო მიწების ზიანის, საბაზისო სერვისებსა და შემოსავლის წყაროებზე წვდომის შეზღუდულობის, მიწებისა და სახლებში ნაღმების არსებობის, მიმდინარე ტერიტორიული დაძაბულობის, მათ შორის ისლამურ სახელმწიფოსთან ასოცირებული პირების მიმართ რეპრესიული აქტების და ლოკალიზებული არამდგრადი უსაფრთხოების გათვალისწინებით, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი მოუწოდებს სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იმ პირთა დაბრუნებისგან, რომლებიც ადრე ისლამური სახელმწიფოს კონტროლის ქვეშ ტერიტორიიდან არიან; ასევე, იმ ტერიტორიიდან, სადაც დაჯგუფებას ახლაც ჰყავს წარმომადგენლობა. გლუკი ასევე ეწინააღმდეგება ქვეყნის სხვა რეგიონებში იმ პირთა იძულებით დაბრუნებას, ვინც დგას რისკის წინაშე, რომ ვერ შეძლებს განსახლებაზე წვდომას ან აღმოჩნდება ისეთ პირობებში, რომ არ დარჩებათ სხვა ვარიანტი, გარდა საკუთარი წარმოშობის რეგიონში დაბრუნებისა. გლუკი აქვე აღნიშნავს, რომ მოსაზრება ეხება იმ პირებს, რომელთა მიმართაც არ დადგინდა ლტოლვილის სტატუსით საერთაშორისო დაცვის საჭიროება.[4]

[1] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Iraq; Guidance note and common analysis, June 2019

 (accessed on 16 September 2019)

[2] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: Iraq: Country of Origin Information on Access and Residency Requirements in Iraq: Ability of Persons Origination from Formerly ISIS-Held or Conflict-Affected Areas to Legally Access and Remain in Proposed Areas of Relocation, 25 April 2019

 (accessed on 16 September 2019)

[3] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: International Protection Considerations with Regard to People Fleeing the Republic of Iraq, May 2019

 (accessed on 16 September 2019)

[4] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: International Protection Considerations with Regard to People Fleeing the Republic of Iraq, May 2019

 (accessed on 16 September 2019)

ერაყი. ერბილში შიგა გადაადგილების ალტერნატივის მიზანშწონილობა. აგვისტო, 2019

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ერაყის ქურთისტანის რეგიონი ავტონომიური რეგიონია, რომელიც სამ პროვინციას აერთიანებს: ერბილი, სულეიმანია და დაჰუკი. ქალაქი ერბილი ერბილის პროვინციის დედაქალაქი და ერაყის რიგით მეოთხე ქალაქია სიდიდის მიხედვით; ერბილი, ასევე, ყველაზე დასახლებული ქალაქია ქურთისტანის რეგიონში. ქურთისტანის უსაფრთხოების ძალებს წარმოადგენენ პეშმერგა და სადაზვერვო სამსახური (Asayish), ასევე ქურთისტანის მმართველი პარტიების მიერ კონტროლირებადი შეიარაღებული დაჯგუფებები – KDP აკონტროლებს დაჰუკსა და ერბილს, ხოლო PUK სულეიმანიას.

საერთო ჯამში, კონფლიქტის მასშტაბი ერბილის პროვინციაში კვლავ დაბალია. 2018 წელს ერბილში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 15 ინციდენტი დაფიქსირდა, რომელთაც სამოქალაქო პირების მსხვერპლი მოჰყვა. სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 100 ათას პირზე 1.3-ია. ერბილში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტები, რომელთაც სამოქალაქო პირების მსხვერპლი მოჰყვა, ყველაზე დიდი რაოდენობით დაფიქსირდა სორანისა და კოისნიაქის რაიონებში. ინციდენტების უმეტესობა 2018 წლის განმავლობაში იყო ცეცხლსასროლი იარაღიდან სროლა და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების ამოქმედება.

ერბილი ერთადერთი პროვინციაა ქურთისტანში, სადაც შიგა გადაადგილება და დაბრუნება დაფიქსირდა. გადაადგილებას ადგილი ჰქონდა მახმურის რაიონიდან, რომელიც სადავო ტერიტორიად მიიჩნევა. ერბილი იძულებით გადაადგილებული პირების დიდ რაოდენობას (211920 პირი) მასპინძლობს. დაჯგუფება ისლამურ სახელმწიფოსთან ბრძოლის შემდეგ, ერბილი საბრძოლო ნარჩენებით დაბინძურდა – სახნავი და საძოვარი მიწების 15-17% ნაღმების გამო არ არის ხელმისაწვდომი.

საერთო ჯამში, ინდიკატორების გათვალისწინებით, წყარო ასკვნის, რომ განურჩეველი ძალადობა ერბილის პროვინციაში ისეთ დაბალ დონეზეა, რომ ზოგადად პირისთვის არ არის რისკი, რომ იგი პირადად გახდეს განურჩეველი ძალადობის მსხვერპლი მაკვალიფიცირებელი დირექტივის მეთხუთმეტე მუხლის მიმართებით.

ერბილის საერთაშორისო აეროპორტი ქალაქიდან 9 კილომეტრის მოშორებით მდებარეობს. საგზაო გადაადგილება ერაყში კვლავ სახიფათოა ბომბების, მანქანებზე თავდასხმების, ცრუ საკონტროლო-გამშვები პუნქტებისა და ძარცვის ფაქტების გამო. მიუხედავად ამისა და საერთაშორის აეროპორტის არსებობის გათვალისწინებით, წყარო ასკვნის, რომ მოგზაურობის უსაფრთხოების სტანდარტის მოთხოვნები, ზოგადად, დაცულია ბაღდადთან, ბასრასა და ერბილთან მიმართებაში. გარკვეული პროფილის პირებისთვის, მაგალითად, მათთვის, ვინც შეიძლება მიჩნეული იყოს დაჯგუფება ისლამურ სახელმწიფოსთან ასოცირებულად, გათვალისწინებული უნდა იქნას ინდივიდუალური გარემოებები.

უსაფრთხო ადგილამდე გადაადგილებისას, წესით, არ უნდა არსებობდეს სამართლებრივი ბარიერები, რადგან ერაყელები სარგებლობენ გადაადგილების თავისუფლებით და პრინციპში, არანაირი სამართლებრივი ბარიერი ერაყელებისთვის გადაადგილების, მათ შორის ბაღდადში, ბასრასა და ერბილში გადაადგილებისთვის არ არსებობს.

2019 წლის დასაწყისიდან მოყოლებული ერბილის პროვინციაში შესვლისთვის აღარ არის საჭირო სპონსორობა. გარკვეული ადმინისტრაციული შეზღუდვები და მოთხოვნებია დაწესებული მათთვის, ვინც ადრე ისლამური სახელმწიფოს კონტროლირებადი ტერიტორიიდანაა. ასეთი პირობებით, განსაკურებით სუნიტი არაბები და თურქმენი მამაკაცები ზიანდებიან.

მიუხედავად იმისა, რომ საკვები ზოგადად ხელმისაწვდომია, ერაყელი დევნილებისთვის საკვები მაინც მაღალ პრიორიტეტად რჩება. იძულებით გადაადგილებული პირებისა და კონფლიქტის შედეგად დაზარალებულ რეგიონებში მცხოვრებთა მსყიდველობითი უნარი ძალიან დაბალია და ისინი მგრძნობიარენი არიან საკვების უსაფრთხოების მიმართ. ერბილი გამოირჩევა საკვებზე მაღალი ფასებით. ერაყის ცენტრალურ ხელისუფლებასთან კონფლიქტის პიკის პერიოდში ერბილში კლება დაიწყო ქირის ფასმა.

კონფლიქტის შედეგად დაზიანდა ერაყის ჯანდაცვის სისტემა, მათ შორის ბაღდადში. როგორც სამედიცინო მომსახურება, ასევე მედიკამენტები ხელმისაწვდომია როგორც საჯარო, ასევე კერძო სექტორის სისტემებში. ჰოსპიტალები და სხვა სამედიცინო დაწესებულებები ძირითადად ურბანულ სივრცეებშია კონცენტრირებული და ძნელად ხელმისაწვდომია ღარიბი პროვინციებისთვის. სამედიცინო პერსონალი არა თანაბრადაა გადანაწილებული ქვეყანაში. ბაღდადში ზედმეტად დიდი რაოდენობა ექიმები და სამედიცინო პერსონალია თავმოყრილი და ამ დროს ღარიბი პროვინციები სამედიცინო რესურსების ნაკლებობას განიცდიან.

ზემოაღნიშნულისა და პირის ეთნიკური და რელიგიური წარსულის გათვალისწინებით, წყარო ასკვნის, რომ ბაღდადში, ბასრასა და ერბილში შიგა გადაადგილების ალტერნატივა მიზანშეწონილი იქნება მარტოხელა შრომისუნარიანი მამაკაცისა და დაქორწინებული წყვილისთვის, რომელთაც არ ჰყავთ ბავშვები, აქვთ პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტები და რაიმე მხრივ არ არიან მოწყვლადები. ასევე, წყარო ასკვნის, რომ შიგა გადაადგილების ალტერნატივა შეიძლება მიზანშეწონილი იყოს იმ ოჯახებისთვის, ვისაც ბავშვები ჰყავთ, მათ შორის მხარდაჭერის ქსელის არ არსებობის პირობებშიც, თუ ბავშვების საუკეთესო ინტერესები დაცული იქნება. მიუხედავად იმისა, რომ დასახლებასთან დაკავშირებული ვითარება გარკვეულწილად მძიმეა, მაინც შესაძლებელია პირმა მიიღოს საბაზისო საარსებო წყარო, განსახლება, თავშესაფარი და ძირითადი ჯანდაცვა. სხვა პროფილის პირებს, ზოგადად, ასეთ სერვისებზე წვდომისთვის მხარდაჭერის ქსელის არსებობა სჭირდებათ.[1]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის მაისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყში შიგა გადაადგილების მიზანშეწონილობის შესახებ წერს, რომ უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება ერაყის ქურთისტანში შედარებით სტაბილურია, თუმცა დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს მხრიდან თავდასხმების რისკი კვლავ არსებობს.

გლუკი წერს, რომ სერიოზული შეშფოთების საგანს წარმოადგენს რეგიონის შესაძლებლობების ზღვარი იძულებით გადაადგილებულ პირთა დიდი ნაკადისა და შერყეული სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის, მზარდი სიღარიბის და კლებადი ჰუმანიტარული დახმარების გამო. დიდი რაოდენობით დევნილების არსებობა, ძირითადად ურბანულ ზონებში, გავლენას ახდენს სერვისებსა და ინფრასტრუქტურაზე, ზრდის შეჯიბრს დასაქმების კუთხით და მნიშვნელოვნად ამცირებს ცხოვრების სტანდარტს.

იძულებით გადაადგილებული პირები საუბრობენ დასაქმების კუთხით არსებულ სიძნელეებზე. ბევრი მათგანი მხოლოდ შემთხვევით სამუშაოს პოულობს და ამის გამო რეგულარული შემოსავლის გარეშეა. იძულებით გადაადგილებული პირები ძნელად პოულობენ ისეთ სამუშაოს, რომელიც მათი ცხოვრების, ჯანდაცვის და განათლების ხარჯებს დაფარავს. არაბი დევნილები ასევე აღნიშნავენ ნეგატიურ შეხედულებებსა და ენობრივ ბარიერს დასაქმების კუთხით. საჯარო სექტორი, რომელიც ქურთისტანში დასაქმების კუთხით დომინანტი სფეროა, ზოგადად, არ არის ღია არა-ქურთი მოსახლეობისთვის სხვა რეგიონებიდან. პატრონაჟისა და ნეპოტიზმის მიმდინარე პრაქტიკა მნიშვნელოვანი ფაქტორია დასაქმებისას, ამიტომ ისინი, ვინც წარმოშობით ქურთისტანიდან არ არიან, უთანასწორო პირობებში იმყოფებიან. საარსებო წყაროების შეზღუდულობის გამო ბევრი იძულებულია ნეგატიური პრაქტიკა გამოიყენოს თავის სარჩენად, მათ შორის ვალების აღება, ბავშვებისა და იძულებითი ქორწინება და ბავშვთა შრომა.

ქირის ფასი კვლავ იზრდება და ბევრი იძულებით გადაადგილებული პირი ვერ ახერხებს მზარდ ფასებთან გამკლავებას. ამიტომ, ბევრი იძულებული ხდება მძიმე საცხოვრებელ პირობებში განაგრძოს არსებობა. ქურთისტანში არ არის საკმარისი რაოდენობის სკოლა, რათა ყველა იძულებით გადაადგილებული პირის მოთხოვნები დაკმაყოფილდეს. გლუკის ხელთ არსებული ინფორმაციით, 2019-2020 წლებიდან იხურება არაბულენოვანი სკოლები, რომლებიც სპეციალურად დევნილებისთვის 2014 წელს გაიხსნა. გლუკის ინფორმაციით, 1800 იძულებით გადაადგილებულ მასწავლებელს უკვე მოსთხოვა ცენტრალურმა ხელისუფლებამ წარმოშობის რეგიონებში დაბრუნება. არაბულენოვანი ბავშვების, განსაკუთრებით მოზრდილი ასაკის, ქურთულ სკოლებში გადაყვანა ენობრივი ბარიერის გამო შეუძლებელი იქნება.

ზემოაღნიშნული ინფორმაციიდან გამომდინარე გლუკი მიიჩნევს, რომ შიგა გადაადგილება ერაყის ქურთისტანში, ზოგადად, მიზანშეწონილი არ არის; გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც მოხდება დადასტურება იმისა, რომ პირს ექნება წვდომა სათანადო თავშესაფარზე (იმის გათვალისწინებით, რომ დევნილთა ბანაკები და არაფორმალური დასახლებები ასეთად არ მიიჩნევა), საარსებო სერვისებზე (სასმელი წყალი, ჰიგიენა, ელექტროენერგია, ჯანდაცვა და განათლება) და საარსებო წყაროებზე.[2]

[1] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Iraq; Guidance note and common analysis, June 2019

 (accessed on 5 August 2019)

[2] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: International Protection Considerations with Regard to People Fleeing the Republic of Iraq, May 2019

 (accessed on 5 August 2019)

ერაყი. ქ. მოსულში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა. აგვისტო, 2019

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისის (EASO) ერაყის შესახებ 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ვრცელ ანგარიშში აღწერს ქვეყნის კონკრეტულ რეგიონებში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ სიტუაციას და პრობლემებს. ანგარიშის მიხედვით, ქ. მოსული „ისლამური სახელმწიფოს“ წევრებმა 2014 წელს დაიკავეს და მისი უკან დაბრუნება 2017 წლამდე ვერ მოხერხდა. ტერიტორიაზე კონტროლის კუთხით, მოწინავე მდგომარეობა უჭირას ერაყის კონტრ-ტერორისტულ სამსახურს. რეგიონში ასევე აქტიურია „პოპულარული მობილიზაციის ფრონტი“ და ერაყის უსაფრთხოების ძალები. 2019 წლის მდგომარეობით, აღნიშნული ტერორისტული ორგანიზაცია არ აკონტროლებს ნინევას პროვინციის არც ერთ ნაწილს, თუმცა, დროგამოშვებით, ცდილობს, მოიპოვოს კონტროლი მოსულის მიმდებარე სასოფლო-სამეურნეო დასახლებებზე. ამას გარდა, გავრცელებული ცნობებით, ISIS-ს გააჩნია კონკრეტული სამოქმედო ქსელი უშუალოდ ქალაქ მოსულსა და მიმდებარე დასახლებებში, რომლის მეშვეობითად აწარმოებს თავდასხმებს.

2017 და 2018 წლებში, სამოქალაქო დანაკარგების კუთხით, ერაყის პროვინციებიდან ყველაზე მძიმე მდგომარეობა სწორედ ნინევაში იყო. წლის განმავლობაში ადგილი ჰქონდა 200-ზე მეტ ინციდენტს, ხოლო ყოველ 100 000 მოსახლეზე 46.5 გარდაცვლილი ფიქსირდებოდა, რაც საკმაოდ მაღალი მაჩვენებელია.

2018 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, დაბრუნებული დევნილების კუთხით,  ნინევა ერაყში პირველ ადგილს იკავება. IOM-ის მონაცემებით, წლის განმავლობაში, რეგიონში ჯამში 1 614 150 დევნილი დაბრუნდა.[1]

ჟურნალისტი და ბლოგერი ჯოელ უინგი, საკუთარ ბლოგზე განთავსებულ, 2019 წლის 1 ივლისს გამოქვეყნებულ სტატიაში აჯამებს წინა თვეში ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაციას, მომხდარი ინციდენტების რაოდენობასა და დანაკარგების სტატისტიკას. სტატიაში, ასევე, მოცემულია 2018 წლის 1 იანვრიდან 2019 წლის ივნისის ბოლოს ჩათვლით მომხდარი უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების სტატისტიკა, რომლის მიხედვითაც, წინა წელთან შედარებით, 2019 წელს შემთხვევათა რაოდენობამ მნიშვნელოვნად იკლო. მეტიც, 2019 წლის მარტში ერაყში ინციდენტთა ისტორიულად მინიმალური რაოდენობა – 59 დაფიქსირდა. მართალია, მაისის თვეში შეინიშნებოდა მცირე მატება, რაც განპირობებეული იყო ე.წ. ისლამური სახელმწიფოს თავდასხმების გააქტიურებით, თუმცა, ივნისის მდგომარეობით ინციდენტთა რაოდენობამ კვლავ იკლო და თვის ბოლოს არსებული მაჩვენებლით, მხოლოდ 93-ს შეადგენდა. [2]

რაც შეეხება უშუალოდ ქალაქ მოსულს, გამომდინარე იქიდან, რომ ზემოხსენებული ქალაქი მდებარეობს ერაყის ჩრდილოეთით მდებარე ნინევას პროვინციაში, სადაც „ისლამური სახელმწიფო“ ჯერ კიდევ აქტიურია, ბუნებრივია, ერაყის სამხრეთ პროვინციებთან შედარებით, უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაცია მოსულში შედარებით არასტაბილურია. თუმცა, უკანასკნელ პერიოდში შეინიშნება სიტუაციის მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება. მაგალითად, 2019 წლის ივნისის პერიოდში ნინევას პროვინციაში დაფიქსირდა მხოლოდ 10 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი. მათ შორის 4 ეხებოდა გადამწვარ ფერმებს, ხოლო 2 – ქალაქ მოსულში ომის შემდეგ დატოვებული ნაღმების გააქტიურებას. რაც შეეხება ამ პერიოდში სამოქალაქო დანაკარგების მხრივ სიტუაციას, სახეზე იყო 46 დანაკარგი, აქედან 24 გარდაცვლილი, ხოლო 22 – დაშავებული. აქვე, მოცემულია სტატისტიკური დაფა, რომელიც 2018-2019 წლებში, უშუალოდ ნინევას პროვინციაში მომხდარ უსაფრთხოების კუთხით შემთხვევებს ასახავს. როგორც დინამიკიდან ჩანს, 2018 წლის აპრილიდან მოყოლებული, ნინევაში საშუალოდ 10-20 ინციდენტი ფიქსირდება.[3]

მაისში მოსულში ტერორისტებმა 2 ბომბის აფეთქება მოახერხეს, რომლებიც მოტოციკლებზე იყო მიმაგრებული. სტატიის მიხედვით, ISIS კვლავ აქტიურია ქ. მოსულში, განსაკუთრებით კი – მის სამხრეთ და დასავლეთ ნაწილებში.[4]

წყაროს ინფორმაციით, აპრილში უშუალოდ მოსულში თავდასხმები არ აღინიშნებოდა.[5] 2018 წლის მარტის თვეში, 2008 წლიდან მოყოლებული, ერაყში ინციდენტთა ისტორიულად მინიმალური რაოდენობა – 59 დაფიქსირდა. ამას გარდა, ასევე მინიმალური იყო შედეგად გამოწვეული დანაკარგები. თუმცა, აღნიშნულ ინციდენტთაგან ერთ-ერთი იყო ქ. მოსულში მანქანის აფეთქება (ბოლო 5 თვის განმავლობაში მესამე ასეთი შემთხვევა), ასევე, ISIS-ის წევრების თავდასხმა ქალაქზე. დანაკარგების კუთხითაც, პირველ ადგილზე ნინევას პროვინცია იყო – 109 გარდაცვლილი და 53 დაშავებული პირით.[6]

თებერვლის თვეში ნინევას პროვინცია და მოსული კვლავ შეტაკებების შედარებით აქტიური კერა იყო. ჯამში დაფიქსირდა 20 ინციდენტი, რომლებშიც შედიოდა მანქანაზე მიმაგრებული ბომბი ქ. მოსულში, ასევე, 4 სროლების შემთხვევა, მოსულის სამხრეთით და დასავლეთით. ჯამში დაიღუპა 147 ადამიანი, ხოლო 31 დაშავდა.[7]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისი აქვეყნებს რუქას, რადაც ასახულია მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ; ხოლო  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; ქ. მოსული, რომელიც ერაყის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს, ხვდება წითელ ზონაში.[8]

[1] EASO – “Country Guidance: Iraq Guidance note and common analysis’; published June 2019; available at

[accessed 31 July 2019]

[2] Blog MusingsonIraq – “Violence Dips During Islamic State’s Latest Offensive”; published 1 July 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/07/violence-dips-during-islamic-states.html [accessed 30 July 2019]

[3] Blog MusingsonIraq – “Violence Dips During Islamic State’s Latest Offensive”; published 1 July 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/07/violence-dips-during-islamic-states.html [accessed 30 July 2019]

[4] Blog MusingsonIraq – “Islamic State’s Revenge Of The Levant Campaign In Full Swing”; published 5 June 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/06/islamic-states-revenge-of-levant.html  [accessed 31 July 2019]

[5] Blog MusingsonIraq – “Islamic State Announces New Offensive But Amounts To Little So Fa”; published 3 May 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/05/islamic-state-announces-new-offensive.html [accessed 31 July 2019]

[6] Blog MusingsonIraq – “Iraq Saw Lowest Violence Ever March 2019”; published 3 April 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/04/iraq-saw-lowest-violence-ever-march-2019.html [accessed 1 August 2019]

[7] Blog MusingsonIraq – “Islamic State Might Be Coming Out Of Its Winter Hibernation In Iraq’; published 4 March 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/03/islamic-state-might-be-coming-out-of.html [accessed 1 August 2019]

[8] UK Foreign and Commonwealth Office – Travel Advice Iraq; published 18 July 2019; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/iraq [accessed 1 August 2019]

ერაყი. ქ. ბასრაში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა. ივლისი, 2019

ჟურნალისტი და ბლოგერი ჯოელ უინგი, საკუთარ ბლოგზე განთავსებულ, 2019 წლის 1 ივლისს გამოქვეყნებულ სტატიაში აჯამებს წინა თვეში ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაციას, მომხდარი ინციდენტების რაოდენობასა და დანაკარგების სტატისტიკას. სტატიაში, ასევე, მოცემულია 2018 წლის 1 იანვრიდან 2019 წლის ივნისის ბოლოს ჩათვლით მომხდარი უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების სტატისტიკა, რომლის მიხედვითაც, წინა წელთან შედარებით, 2019 წელს შემთხვევათა რაოდენობამ მნიშვნელოვნად იკლო. მეტიც, 2019 წლის მარტში ერაყში ინციდენტთა ისტორიულად მინიმალური რაოდენობა – 59 დაფიქსირდა. მართალია, მაისის თვეში შეინიშნებოდა მცირე მატება, რაც განპირობებეული იყო ე.წ. ისლამური სახელმწიფოს თავდასხმების გააქტიურებით, თუმცა, ივნისის მდგომარეობით ინციდენტთა რაოდენობამ კვლავ იკლო და თვის ბოლოს არსებული მაჩვენებლით, მხოლოდ 93-ს შეადენდა. [1]

რაც შეეხება უშუალოდ ბასრას რეგიონს და ქ. ბასრას, 2019 წლის ივნისის თვის განმავლობაში, აღნიშნულ საპორტო ქალაქში მხოლოდ 2 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი დაფიქსირდა, რომელთა ფარგლებში 3 ადამიანი დაშავდა. აღნიშნული ინციდენტი იყო სავარაუდოდ, პრო-ირანული ჯგუფის მიერ საერთაშორისო კომპანიების კუთვნილი კომპლექსის დაბომბვა. რაც შეეხება ბასრას რეგიონში წინა თვეებში (მარტი, აპრილი, მაისი) მომხდარ ინციდენტებს, აღნიშნულის შესახებ ინფორმაცია შესაბამის ანგარიშებში არ გვხვდება. გამომდინარე იქიდან,რომ ერაყში უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტები, როგორ წესი, ქვეყნის ჩრდილოეთ და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილზე მოდის (ანბარი, ნინევა, ბაღდადი, დაჰუკი, კირკუკი, სალაჰადდინი), რადგან სწორედ ეს რეგიონებია გეოგრაფიუალად „ისლამური სახელმწიფოს“ მოქმედების არეალში, შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ ბასრაში ტერორისტული თავდასხმების და უსაფრთხოების კუთხით სიტუაციის მნიშვნელოვნად გაურესება რელევანტური საკითხი არ არის.[2] [3] [4]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისი აქვეყნებს რუქას, რადაც ასახულია მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ; ხოლო  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; ქ. ბასრა, რომელიც ერაყის უკიდურესი სამხრეთით მდებარეობს, ხვდება ყვითელ ზონაში.[5]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისის (EASO) ერაყის შესახებ 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ვრცელ ანგარიშში აღწერს ქვეყნის კონკრეტულ რეგიონებში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ სიტუაციას და პრობლემებს. ანგარიშის მიხედვით, ბასრას რეგიონზე ეფექტურ კონტროლს მთლიანად ახორციელებს ერაყის უსაფრთხოების ძალები. 2018 წლის განმავლობაში, აღნიშნულ რეგიონში 88 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი მოხდა, ხოლო სამოქალაქო დანაკარგების კუთხით, ყოველ 100 000 მაცხოვრებელზე დაახლოებით 4 სიკვდილი მოდიოდა. ზემოხსენებულ ინციდენტთა უმრავლესობას შეადგენდა სიკვდილით დასჯის და სროლების შემთხვევები.

ანგარიშის მიხედვით, „ისევე, როგორც ყველა სამხრეთი რეგიონის შემთხვევაში, ბასრაშიც ძირითადი ინციდენტები უკავშირდება ტომებს შორის დაპირისპირებებსა და დემონსტრაციებს მთავრობის წინააღმდეგ, რომლებიც ძირითადად განპირობებულია რეგიონში წყლის ნაკლებობითა და ზოგადი სიღარიბით. …. გამომდინარე იქიდან, რომ ერაყის შეიარაღებული ძალები ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ ბრძოლას ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში აწარმოებენ, ერაყის სამხრეთი რეგიონებიდან უსაფრთხოებისა და პოლიციის ძალების დიდი ნაწილი გადაყვანილია სწორედ იქ. შესაბამისად, ბასრას რეგიონშიც, შედარებით მომატებულია იარაღის უკანონო ყიდვა-გაყიდვა, კონტრაბანდა, უკანონო შეირაღებული ბანდ-ფორმირებების რაოდენობა და  შეტაკებები ტომებს შორის. ასევე, გაზრდილია ზოგადი კრიმინალის დონე – კერძოდ, ძარცვების, გატაცებების, მკვლელობების, ნარკოტიკების ტრეფიკინგისა და სხვა, მსგავსი ტიპის დანაშაულების რაოდენობა“.[6]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ერაყში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერდა, რომ ივლისი-სექტემბრის პერიოდში, ბასრას რეგიონში ფიქსირდებოდა მასშტაბური საპროტესტო ტალღები, რომლის მონაწილეებიც კორუფციის აღმოფხვრას, სამუშაო ადგილების შექმნას და  უკეთეს საჯარო სერვისებს, მათ შორის – ელექტროობასა და სასმელ წყალზე უკეთეს წვდომას, ითხოვდნენ. აგვისტოში,

ანგარიშის მიხედვით, არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch-ის ინფორმაციით, 5 სექტემბერს მიმდინარე აქციისას, სამართალდამცავთა მიერ გამოყენებულ იქნა გადამეტებული ძალა, რასაც 5 ადამინის სიცოცხლე ემსხვერპლა. აღნიშნულის საპასუხოდ, პრემიერ-მინისტრმა გადააყენა ბასრას უსაფრთოების ძალების მეთაური და დაანონსა გამოძების დაწყება, თუმცა, ანგარიშის მომზადების პერიოდის ბოლო მდგომარეობით, არც ერთი დამნაშავე პირი  იყო გამოვლენილი და დასჯილი.[7]

[1] Blog MusingsonIraq – “Violence Dips During Islamic State’s Latest Offensive”; published 1 July 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/07/violence-dips-during-islamic-states.html [accessed 30 July 2019]

[2] Blog MusingsonIraq – “Islamic State’s Revenge Of The Levant Campaign In Full Swing”; published 5 June 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/06/islamic-states-revenge-of-levant.html  [accessed 31 July 2019]

[3] Blog MusingsonIraq – “Islamic State Announces New Offensive But Amounts To Little So Fa”; published 3 May 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/05/islamic-state-announces-new-offensive.html [accessed 31 July 2019]

[4] Blog MusingsonIraq – “Iraq Saw Lowest Violence Ever March 2019”; published 3 April 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/04/iraq-saw-lowest-violence-ever-march-2019.html [accessed 31 July 2019]

[5] UK Foreign and Commonwealth Office – Travel Advice Iraq; published 18 July 2019; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/iraq [accessed 30 July 2019]

[6] EASO – “Country Guidance: Iraq Guidance note and common analysis’; published June 2019; available at

[accessed 31 July 2019]

[7] United States Department of State – “Country Report on Human Rights Practices 2018 – Iraq”; published 13 March 2019; available at

[accessed 31 July 2019]

პალესტინა. უსაფრთხოებისა და ჰუმანიტარული კუთხით არსებული ვითარება. ივლისი, 2019

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში პალესტინის შესახებ წერს, რომ პალესტინის ხელისუფლების (1994 წელს შექმნილი თვითმმართველი დროებითი მთავრობა – Palestinian Authority PA) საბაზისო კანონმდებლობა ადგენს არჩევითი პრეზიდენტისა და საკანონმდებლო საბჭოს ინსტიტუციებს. დასავლეთ სანაპიროსა (West Bank) და ღაზაში (Gaza) არჩევნები 2006 წლის შემდეგ აღარ ჩატარებულა. პრეზიდენტი თავის პოსტზე დარჩა მისი ოთხწლიანი ვადის ამოწურვის შემდეგაც. პალესტინის საკანონმდებლო საბჭო აღარ ფუნქციონირებს 2007 წლის შემდეგ. 2018 წლის 22 დეკემბერს პრეზიდენტმა აბასმა განაცხადა, რომ პალესტინის ტერიტორიის საკონსტიტუციო სასამართლომ გამოსცა გადაწყვეტილება პალესტინის საკანონმდებლო ორგანოს დათხოვნისა და 6 თვის ვადაში ახალი არჩევნების ჩატარების შესახებ. პალესტინის ტერიტორიის მთავრობის ხელმძღვანელია პრემიერი რამი ჰამდალა. პრეზიდენტი მაჰმუდ აბასი ასევე არის პალესტინის გათავისუფლების ორგანიზაციის თავმჯდომარე და მოძრაობა ფათაჰის მთავარი სარდალი.

პალესტინის ხელისუფლებას სხვადასხვა ხარისხის ძალაუფლება აქვს დასავლეთ სანაპიროზე, ხოლო ღაზაში არანაირ გავლენას ისინი არ ფლობენ. პალესტინის ხელისუფლება აწესებს სამოქალაქო და უსაფრთხოების კონტროლს დასავლეთ ნაპირის A ზონაში; ხოლო B ზონაში ის აწესებს სამოქალაქო კონტროლს და უსაფრთხოების კონტროლს ისრაელთან ერთად. პალესტინის ხელისუფლებას არანაირი გავლენა არ აქვს არც ებრაელ და არც პალესტინელ მოსახლეობაზე C ზონაში, სადაც ეფექტურ სამოქალაქო და უსაფრთხოების კონტროლს ისრაელის სამოქალაქო ხელისუფლება ინარჩუნებს. როგორც ისრაელის, ასევე პალესტინის ხელისუფლების სამოქალაქო ხელისუფლება ეფექტურ კონტროლს ახორციელებენ თავიანთ უსაფრთხოების ძალებზე. მიუხედავად იმისა, რომ პალესტინის ხელისუფლების კანონმდებლობა ვრცელდება ღაზაზე, PA-ის არ აქვს ძალაუფლება აღნიშნულ ტერიტორიაზე თავისი კანონმდებლობა აღასრულოს. 2007 წელს „ჰამასმა“ ძალადობრივი გზით ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება ღაზაში და მას შემდეგ აღნიშნული ტერიტორიის დე ფაქტო მმართველია. ჰამასი ღაზას მართავს პალესტინის ტერიტორიის კანონმდებლობისა და თავად ჰამასის დადგენილებების კომბინირებით. ჰამასი ეფექტურ კონტროლს ფლობს უსაფრთხოების ძალებზე ღაზაში.

2018 წლის 30 მარტს პალესტინელებმა ღაზაში დაიწყეს „დაბრუნების მარში“ – საპროტესტო გამოსვლების სერიები ღაზასა და ისრაელს შორის გავლებულ ღობესთან. პროტესტი, რომელმაც ათობით ათას ადამიანს მოუყარა თავი და მოიცავდა, მათ შორის, შეიარაღებულ ტერორისტებს, სამხედროებს, რომლებიც სხვადასხვა აალებად მოწყობილობებს ისროდნენ ისრაელის მიმართულებით და ასევე შეუიარაღებელ დემონსტრანტებს, მთელი წლის განმავლობაში გრძელდებოდა. ჰამასმა ეფექტური კონტროლი დაამყარა საპროტესტო აქციებზე და ბევრი მათგანის ძალადობრივად განვითარება წაახალისა.

ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარება:

პალესტინის ხელისუფლება – ვრცელდება ინფორმაციები უკანონო და თვითნებური მკვლელობების შესახებ; სისტემატური წამების, თვითნებური დაკავებების, პოლიტიკური ნიშნით პატიმრების შესახებ; ვრცელდება ინფორმაციები პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევების შესახებ. დაწესებულია გაუმართლებელი შეზღუდვები გამოხატვისა და მედიის თავისუფლებაზე, მათ შორის ადგილი აქვს ჟურნალისტების დაკავებებს და ცილისწამების სისხლის სამართლის წესით დასჯას; ასევე, იზღუდება ინტერნეტი, მათ შორის ცენზურითა და საიტების დაბლოკვით. მნიშვნელოვნად იზღუდება მშვიდობიანი შეკრებისა და გაერთიანების უფლება, მათ შორის ავიწროვებენ არასამთავრობო ორგანიზაციებს. შეზღუდულია პოლიტიკური ჩართულობა – 2006 წლის შემდეგ აღარ ჩატარებულა არჩევნები. ვრცელდება ინფორმაციები ანტისემიტური მოტივებით ძალადობისა და ასევე კორუფციის შესახებ. მთავრობა ეფექტურად არ იძიებს საჩივრებს გაუპატიურებისა და ოჯახში ძალადობის შესახებ. ასევე, ვრცელდება ინფორმაციები ბავშვთა იძულებითი შრომის გამოყენების შესახებ.

ისრაელის ხელისუფლება – ვრცელდება ინფორმაციები უკანონო და თვითნებური მკვლელობების შესახებ, მათ შორის ინფორმაციები იმის შესახებ, რომ ისრაელის სამხედრო ოპერაციების შედეგად პალესტინელების დაღუპვა მოჰყვა არასაჭირო და არაპროპორციული ძალის გამოყენებას; ვრცელდება ინფორმაციები წამების და თვითნებური დაკავებების შესახებ. ასევე ხდება თვითნებური ჩარევა პირად ცხოვრებაში და დაწესებულია შეზღუდვები გამოხატვის და მედიის თავისუფლებაზე, მათ შორის ადგილი აქვს ჟურნალისტების დაკავებებს; ასევე, დაწესებულია შეზღუდვები გადაადგილებაზე, მათ შორის გასვლაზე ნებართვის მოთხოვნა.

ჰამასი – ვრცელდება ინფორმაციები უკანონო და თვითნებური მკვლელობების შესახებ; სისტემატური წამების, თვითნებური დაკავებების, პოლიტიკური ნიშნით პატიმრების შესახებ; ვრცელდება ინფორმაციები პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევების შესახებ. მნიშვნელოვნად იზღუდება გამოხატვისა და მედიის თავისუფლება, მათ შორის ადგილი აქვს ჟურნალისტების დაკავებებს; ასევე, იზღუდება ინტერნეტი, მათ შორის ცენზურითა და საიტების დაბლოკვით. მნიშვნელოვნად იზღუდება მშვიდობიანი შეკრებისა და გაერთიანების უფლება. დაწესებულია მნიშვნელოვანი შეზღუდვები გადაადგილებაზე, მათ შორის გასვლაზე ნებართვის მოთხოვნა. შეზღუდულია პოლიტიკური ჩართულობა – 2006 წლის შემდეგ აღარ ჩატარებულა არჩევნები. პრობლემას წარმოადგენს კორუფცია და ბავშვთა რეკრუტირება სამხედრო მიზნებით, ასევე ანტისემიტური მოტივებით ძალადობა. ვრცელდება ინფორმაციები ლგბტ თემის წინააღმდეგ ძალადობისა და ძალადობის მუქარის შესახებ. ასევე, ბავშვთა იძულებითი შრომის გამოყენების შესახებ.

პალესტინელი სამოქალაქო პირები – ვრცელდება მრავალი ინფორმაცია უკანონო და თვითნებური მკვლელობების შესახებ, მათ შორის 8 ებრაელი ჯარისკაცის და 7 სამოქალაქო პირის მკვლელობის შესახებ; ასევე, ვრცელდება ინფორმაციები ანტისემიტიზმის ნიადაგზე ჩადენილი დანაშაულების შესახებ.

ებრაელი სამოქალაქო პირები – გავრცელდა ინფორმაცია უკანონო და თვითნებური მკვლელობის ერთი ფაქტის შესახებ – დასავლეთ ნაპირზე მოკლეს პალესტინელი პირი. ასევე, ვრცელდება ინფორმაციები ქონების დაზიანებისა და სოფლის მეურნეობის განადგურების შესახებ.

პალესტინის ხელისუფლება და ისრაელის ხელისუფლება დგამენ ნაბიჯებს დაუსჯელობის წინააღმდეგ და ძალადობის შემცირებისკენ, თუმცა კრიტიკოსების მტკიცებით, ორივე მხარე არასათანადოდ და არაადექვატურად იძიებს და ატარებს დისციპლინურ ქმედებებს მოძალადეების მიმართ. არ არსებობს სამართლებრივი ან დამოუკიდებელი ინსტიტუცია, რომელსაც უნარი ექნება პასუხისმგებლობა დააკისროს ჰამასის დე ფაქტო ხელისულფებას ღაზას სექტორში.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2019 წლის ანგარიშში პალესტინის შესახებ წერს, რომ პალესტინის ხელისუფლება დასავლეთ სანაპიროზე და ჰამასის დე ფაქტო ადმინისტრაცია ღაზაში განაგრძობენ გამოხატვის თავისუფლებისა და მშვიდობიანი შეკრების უფლების შეზღუდვას. პალესტინის ძალები დასავლეთ სანაპიროსა და ღაზაში იყენებენ თვითნებურ დაკავებებს და დაპატიმრებებს ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულად განწყობილი ხალხის წინააღმდეგ. ფართო მასშტაბის წამება და არა ადამიანური მოპყრობა კვლავ გავრცელებულია და ორივე ხელისუფლების პირობებში დაუსჯელი რჩება. უსაფრთხოების ძალები დასავლეთ სანაპიროზე იყენებენ გადამეტებულ ძალას დაპატიმრებებისა და მშვიდობიანი პროტესტების დაშლის დროს. პალესტინის ხელისუფლების მიერ ღაზაში გატარებული სადამსჯელო ღონისძიებები უფრო ართულებს ჰუმანიტარულ კრიზისს, რომელიც ისრაელის მხრიდან დაწესებული ბლოკადის გამო, უკვე 11 წელია გრძელდება. ქალები, როგორც ღაზაში, ასევე დასავლეთ სანაპიროზე, აწყდებიან ძალადობასა და დისკრიმინაციას. ლგბტ თემის წარმომადგენლები თვითნებური დაპატიმრებებისა და არა სათანადო მოპყრობის ობიექტები არიან.

2018 წლის 1-ელ ნოემბერს ძალაში შევიდა სოციალური უსაფრთხოების ახალი კანონი. კანონის მიღებას მოჰყვა ძლიერი სამოქალაქო წინააღმდეგობა, რაც ბოლო წლების განმავლობაში ყველაზე დიდ საპროტესტო აქციებში გადაიზარდა დასავლეთ სანაპიროზე. კანონის ოპონენტები წუხდნენ, რომ ყოველთვიური დაქვითვები უმართავი იქნებოდა დასაქმებულებისთვის, ხოლო ხელისუფლება კორუფციის ან არასაკმარისი სტაბილურობის გამო, ვერ მოახერხებდა მათი კონტრიბუციის უსაფრთხოების უზრუნველყოფას. 2018 წლის სექტემბერში აშშ-ის ადმინისტრაციამ შეწყვიტა პალესტინელი ლტოლვილების დახმარების გაეროს სააგენტოს (UNRWA) დაფინანსება, რომელიც 5 მილიონამდე პალესტინელ ლტოლვილს უწევდა მხარდაჭერას. აღნიშნულმა გადაწყვეტილებამ მნიშვნელოვანი კრიზისი გააჩნა ჰუმანიტარული დაფინანსების კუთხით პალესტინის ტერიტორიასა და ღაზას სექტორში, სადაც 80% სწორედ დახმარებაზეა დამოკიდებული. ღაზა რჩება ისრაელის საჰაერო, სახმელეთო და საზღვაო ბლოკადის ქვეშ, რომელიც ძალაშია 2007 წლის შემდეგ. ეგვიპტეს კვლავ თითქმის სრულად დაკეტილი აქვს რაფას საზღვარი ღაზასთან. ყოველივე ეს იწვევს მძიმე ეკონომიკური და ჰუმანიტარულ მდგომარეობას ღაზას 2 მილიონამდე მოსახლისთვის. გაეროს ჰუმანიტარული დახმარებისა და კოორდინირების ოფისის განცხადებით, ღაზა ჰუმანიტარული კატასტროფის პირასაა.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წლის ანგარიშში ღაზის სექტორის შესახებ წერს, რომ მოსახლეობის პოლიტიკური და სამოქალაქო უფლებები მკაცრად შეზღუდულია. ისრაელის დე ფაქტო ბლოკადა, პერიოდული სამხედრო ოპერაციების პარალელურად და კანონის უზენაესობის პრინციპის დარღვევები,  სერიოზულ ზიანს აყენებს სამოქალაქო მოსახლეობას; ამას ემატება ეგვიპტის მიერ დაწესებული მკაცრი კონტროლი სამხრეთ საზღვარზე. 2018 წლის განმავლობაში 180-ზე მეტი პალესტინელი დაიღუპა და ასობით დაშავდა დე ფაქტო საზღვართან მიმდინარე დემონსტრაციების (დაბრუნების მარში) დროს. ხშირ შემთხვევაში მსხვერპლი ისრაელის სამხედრო ძალების მიერ საბრძოლო შეიარაღების გამოყენებას მოჰყვა. წლის ბოლოს, ისრაელის მხრიდან ბლოკადის, დონორების საერთო დაფინანსების შემცირების და პალესტინის ხელისუფლების მხრიდან საბიუჯეტო ტრანსფერების შემცირების გამო, ღაზა იყო ეკონომიკური კოლაფსის პირას.[3]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წლის ანგარიშში დასავლეთ სანაპიროს შესახებ წერს, რომ ტერიტორია ისრაელის სამხედრო ოკუპაციის ქვეშაა, რაც გულისხმობს ფიზიკურ ბარიერებს გადაადგილებაზე, სახლების და სხვა ფიზიკური ინფრასტრუქტურის დანგრევას, პოლიტიკურ და სამოქალაქო უფლებებზე შეზღუდვებს და ებრაული დასახლებების გაფართოებას. ებრაელი მოსახლეები დასავლეთ სანაპიროზე ისრაელის მოქალაქეები არიან და იგივე უფლებებით სარგებლობენ, როგორც ისრაელის სხვა მოქალაქეები. დასავლეთ სანაპიროს პალესტინელები, იერუსალიმის აღმოსავლეთ მცხოვრებთა გარდა, პალესტინის ხელისუფლების იურისდიქციის ქვეშ არიან. პალესტინის ხელისუფლება ავტორიტარული მართვის მანერით გამოირჩევა, რაც გამოიხატება, მათ შორის, ჟურნალისტთა და ადამიანის უფლებათა აქტივისტების შევიწროვებაში. აღმოსავლეთ იერუსალიმში პალესტინელთა მცირე ნაწილი ისრაელის მოქალაქეობას ფლობს; უმეტესობას სპეციალური ბინადრობის ნებართვა აქვს, რომელიც მათ უფრო შეზღუდულ უფლებებს აძლევს, ისრაელის მოქალაქეობის მქონეებთან შედარებით.[4]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Israel, Golan Heights, West Bank, and Gaza – West Bank and Gaza, 13 March 2019

 (accessed on 9 July 2019)

[2] AI – Amnesty International: Human rights in the Middle East and North Africa: Review of 2018 – Palestine (State of) [MDE 21/9912/2019], 26 February 2019

 (accessed on 10 July 2019)

[3] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Gaza Strip, 4 February 2019

 (accessed on 9 July 2019)

[4] Freedom House: Freedom in the World 2019 – West Bank, 4 February 2019

 (accessed on 9 July 2019)

ნიგერია. კვარის შტატში არსებული ვითარება 2019 წლის არჩევნების შემდეგ. ივნისი, 2019

2019 წლის თებერვალში ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისმა გამოაქვეყნა ანგარიში ნიგერიის შესახებ, სადაც განხილულია ქვეყანაში არსებული ვითარება. ანგარიშში წარმოდგენილია ნიგერიაში არსებული მდგომარეობის ანალიზი. დოკუმენტში ნათქვამია, რომ ნიგერიის კონკრეტულ შტატებში ადგილი აქვს სხვადასხვა შეიარაღებულ კონფლიქტს, რომელიც შეიძლება ევროკავშირის მაკვალიფიცირებელი დირექტივის 15-ე მუხლის მნიშვნელობის ქვეშ მოხვდეს. ეს შტატებია: აბია, ადამავა, აკვა იბომი, ბაუჩი, ბაიელსა, ბენუე, ბორნო, კროს რივერი, დელტა, ედო, ეკიტი, გომბე, იმო, კადუნა, კოგი, კვარა, ნასარავა, ნიგერი, ონდო, პლატო, რივერსი, ტარაბა, იობე და ასევე დედაქალაქის ფედერალური ტერიტორია აბუჯა.

ქვეყნის მასშტაბით რამდენიმე შტატში ადგილი აქვს შეიარაღებულ კონფლიქტს, რომელშიც მონაწილეობენ ფერმერებისა და მწყემსების შეიარაღებული ჯგუფები, ეთნიკური დაჯგუფებები და ნიგერიის უსაფრთხოების ძალები. ასეთი შტატებია: ადამავა, ტარაბა, პლატო, ნასარავა და ბენუე. მათ გარდა, მსგავსი პრობლემები გვხვდება შემდეგ შტატებში: კოგი, კვარა, კადუნა, ნიგერი და დედაქალაქის ფედერალური ტერიტორია აბუჯა.

კვარის შტატში ძალადობრივი ინციდენტების რაოდენობა კვირაში 0.08 ინციდენტს შეადგენს. შტატში არ ფიქსირდება ე.წ. „დისტანციური ძალადობის“ (Remote Violence) ფაქტები. კვარის შტატში, მშვიდობიანი მოქალაქეების წინააღმდეგ ძალადობის შედეგად სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 100 ათას კაცზე 0.09 შეადგენს. სიკვდილის ფაქტები დისტანციური ძალადობის შედეგად, კვარას შტატში არ ფიქსირდება.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი დოკუმენტში, ასევე, წერს, რომ დელტას, ედოს, იკიტის, კადუნას, კოგის, კვარისა და ნიგერის შტატებში და ასევე აბუჯაში განურჩეველი ძალადობის დონე იმდენად დაბალია, რომ ზოგადად არ არის იმის რისკი, რომ სამოქალაქო პირს პირადად მიადგეს ზიანი განურჩეველი ძალადობის მიზეზით, მაკვალიფიცირებელი დირექტივის 15-ე მუხლის გაგებით. ანგარიშში ნათქვამია, რომ მიუხედავად ამისა, ინდივიდუალური ელემენტები ყოველთვის უნდა იქნას განხილული.[1]

ნიგერიაში 2019 წლის 23-24 თებერვალს ჩატარდა არჩევნები. ქვეყნის მოსახლეობამ აირჩია პრეზიდენტი, ვიცე-პრეზიდენტი და საკანონმდებლო ორგანოს – წარმომადგენლობითი სახლისა და სენატის წევრები. საპრეზიდენტო არჩევნებში მუჰამადუ ბუჰარიმ გაიმარჯვა და კიდევ ერთი ვადით გახდა ნიგერიის პრეზიდენტი.[2]

საერთო შეფასებით, არჩევნების როგორც წინა, ასევე შემდგომი პერიოდი ძალადობით ხასიათდებოდა. 2019 წლის 13 თებერვალს „Amnesty International“-მა გაავრცელა განცხადება, სადაც ორგანიზაცია ყურადღებას ამახვილებდა არჩევნებთან დაკავშირებულ ძალადობაზე. ორგანიზაცია ხელისუფლებას მოუწოდებდა, დაეცვა მოსახლეობა ძალადობისგან და უზრუნველეყო გამოხატვის თავისუფლების, მშვიდობიანი შეკრების უფლების დაცვა როგორც არჩევნებამდე, ასევე შემდგომ პერიოდში. „არჩევნებთან დაკავშირებული ძალადობა კანოს, კვარის, კოგის, რივერსის, ტარაბასა და ბაიელსას შტატებში ღრმა შეშფოთების მიზეზია და სასწრაფო რეაგირებას საჭიროებს; რეაგირების დაგვიანება ადამიანის უფლებების პატივისცემის საკითხს არჩევნების პერიოდში დააყენებს კითხვის ნიშნის ქვეშ“, – განაცხადა ორგანიზაციის ნიგერიის წარმომადგენლობის დირექტორმა.[3]

კვარის შტატში ადგილობრივი არჩევნები წააგო ბუკოლა სარაკიმ, რომელიც ცდილობდა, კიდევ ერთი ვადით ყოფილიყო წარმოდგენილი სენატში. სარაკი ნიგერიაში რიგით მესამე ყველაზე ძლევამოსილი პოლიტიკური ოფისის მფლობელია. ის იყო არა მხოლოდ მოქმედი სენატორი, არამედ ოპოზიციური სახალხო დემოკრატიული პარტიის საარჩევნო კამპანიის მენეჯერი.

სარაკი თავდაპირველად მმართველი პარტიის წევრი იყო. საერთო ჯამში, მტრული დამოკიდებულება არ ჩამოყალიბებულა ბუკოლა სარაკისა და პრეზიდენტს შორის, რომელმაც კორუფციის ბრალდებით გამოძიების ინიცირება მოახდინა სარაკის წინააღმდეგ. უზენაესმა სასამართლომ სარაკი 2018 წლის ივლისში გაამართლა და მომდევნო თვეს მან მმართველი პარტია საერთო პროგრესული კონგრესი დატოვა.

ბუკოლა სარაკი ცდილობდა ხელახლა არჩეულიყო სენატში კვარის შტატიდან, მაგრამ გამარჯვება საერთო პროგრესული კონგრესის კანდიდატს იბრაჰიმ ოლორიეგბეს დარჩა, რომელმაც წარმატებით დაასრულა „სარაკების დინასტიის“ 50 წელზე მეტი დროის განმავლობაში არსებული პოლიტიკური დომინირება კვარაში. ბევრის აზრით, ხალხი დაიღალა შტატში განვითარების ნაკლებობით, რამაც ჩამოაყალიბა საპროტესტო მოძრაობა „O To Ge“ (Enough is Enough). მოძრაობა სარაკისა და მის მიერ დაფინანსებული და მხარდაჭერილი კანდიდატების წინააღმდეგ იყო მიმართული (ყველა ამ კანდიდატმა მარცხი განიცადა).[4]

ევროკავშირის არჩევნების დამკვირვებელთა მისიის შეფასებით, ნიგერიაში ჩატარებული არჩევნებისას, ქვეყნის წამყვანმა პარტიებმა ვერ შეძლეს ძალადობის თავიდან აცილება. წყაროს ცნობით, არჩევნებთან დაკავშირებული ძალადობის შედეგად 150-მდე ადამიანი დაიღუპა ქვეყნის სხვადასხვა ნაწილში.[5]

ადილობრივ მედიაში არჩევნებამდე და არჩევნების შემდეგ გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ვრცელდებოდა ინფორმაციები პოლიტიკური ძალადობის შესახებ. 2019 წლის 14 იანვარს ასობით ქალმა კვარის შტატის ქალაქ ილორინის ქუჩები გადაკეტა და პოლიტიკური ძალადობა გააპროტესტა. ისინი, იმ დროს, სენატის მოქმედი პრეზიდენტის სარაკის ოჯახის წინააღმდეგ თავდასხმებს აპროტესტებდნენ. დემონსტრანტები ძალადობის ტალღის, რასაც რამდენიმე პირის დაშავება, ქონების განადგურება და ერთი პირის სიკვდილი მოჰყვა, უკან დგომაში ადანაშაულებდნენ საერთო პროგრესულ კონგრესს. ქალების პროტესტი გაიმართა ასევე კვარის შტატის მთავრობის სახლთანაც. ისინი მოგვიანებით გუბერნატორმა მიიღო და დაპირდა, რომ ხელისუფლება ყველაფერს იღონებდა, კვარის შტატში მშვიდობისა და სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად. მან ასევე განაცხადა, რომ რამდენიმე დამნაშავე იდენტიფიცირებული იყო და ისინი მალე მიეცემოდნენ პასუხისგებაში.[6]

კვარის შტატში არჩევნებთან დაკავშირებული ძალადობის გამო შეშფოთებას გამოხატავდა, ასევე, ქვეყნის საარჩევნო კომისია. კვარის შტატის საარჩევნო კომისარი 2019 წლის იანვარში მოუწოდებდა ტრადიციულ ლიდერებს, ხელი შეეწყოთ მშვიდობისთვის არჩევნების წინა და შემდგომ პერიოდში. „მსურს სამეფო მამებს მივმართო, რომ მათ შეკრიბონ პოლიტიკური პარტიების ლიდერები და მათი მხარდამჭერები და მათ მშვიდობაზე ესაუბრონ. ჩვენ უნდა ვიმოქმედოთ მშვიდობიანად არჩევნებამდე, არჩევნების დღეს და შემდეგაც“, – აცხადებდა კომისარი. „ვწუხვარ, რომ ჩვენი კამპანია კვარის შტატში ძალადობრივი გახდა. საარჩევნო ბილბორდების დაზიანება ყოვლისმომცველი ხასიათის მატარებელი გახდა“, – აღნიშნავდა იგი. მიუხედავად ამისა, კომისარი პირობას დებდა ხალხის წინაშე, რომ ის მზად იყო, შტატში ჩაეტარებინა თავისუფალი, სამართლიანი და სანდო არჩევნები.[7]

არჩევნებამდე რამდენი დღით ადრე, 19 თებერვალს, შეტაკება მოხდა მმართველი საერთო პროგრესული კონგრესისა და ოპოზიციური სახალხო დემოკრატიული პარტიის მხარდამჭერებს შორის კვარის შტატის სამხრეთით. დაპირისპირება მმართველი პარტიის კანდიდატის ლოლა აშირუს  და ოპოზიციური პარტიის კანდიდატის რაფიუ იბრაჰიმის მხარდამჭერებს შორის ოჯოკუში მოხდა. ოჯოკუ ოპოზიცური პარტიის წარმომადგენლის სენატორ იბრაჰიმის მშობლიური ქალაქია, სადაც ის ხელახლა არჩევას გეგმავდა. მისი მხარდამჭერების მხრიდან თავდასხმა მოხდა აშირუსა და მის მხარდამჭერებზე. წყაროების ცნობით, პოლიციამ წარმატებით გაართვა თავი სიტუაციის კონტროლის ქვეშ აყვანას, კანდიდატის უვნებლად გაყვანასა და ძალადობაში აქტიურად ჩართული ეჭვმიტანილების დაკავებას; თუმცა, ძალადობის შედეგად ორი პირი დაიღუპა და რამდენიმე დაშავდა.[8]

ადგილობრივი მედიის ცნობით, არჩევნების შედეგების გამოცხადებას, ასევე მოჰყვა ძალადობრივი ქმედება. წყარო წერს, რომ შედარებითი მშვიდი მდგომარეობა კვარის შტატში არჩევნების შედეგების გაჟღერების შემდეგ დაიძაბა, როდესაც ქუჩაში ახალგაზრდების ჯგუფი გამოვიდა. ისინი დანებით და სხვა საშიში ნივთებით იყვნენ შეიარაღებული და საერთო პროგრესული კონგრესის კანდიდატის გამარჯვებას აპროტესტებდნენ. ინციდენტს ადგილი ჰქონდა კვარის შტატის დედაქალაქ ილორინში, ნიგერის, იკოკოროს ქუჩებსა და ტაივო ისალეს რაიონში. ნიგერიის პოლიცია და სამხედროები სწრაფად ჩაერივნენ ვითარებაში სიტუაციის დასაწყნარებლად. პოლიციამ დაადასტურა 8 პირის დაკავება, რომელთა წინააღმდეგაც გამოძიება დაიწყო. მისი თქმით, ინციდენტს მსხვერპლი არ მოჰყოლია.[9]

[1] EASO; Country Guidance: Nigeria; Guidance note and common analysis; February 2019; available at:

[accessed 17 June 2019]

[2] BBC; Nigeria election 2019: Big winners and big losers; By Naziru Mikailu; 3 March, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47400317?intlink_from_url=https://www.bbc.com/news/topics/crx60q1k8ldt/nigerian-general-election-2019&link_location=live-reporting-story [accessed 17 June 2019]

[3] AI – Amnesty International: Nigeria: Authorities must uphold human rights during and after elections, 13 February 2019

 (accessed on 17 June 2019)

[4] BBC; Nigeria election 2019: Big winners and big losers; By Naziru Mikailu; 3 March, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47400317?intlink_from_url=https://www.bbc.com/news/topics/crx60q1k8ldt/nigerian-general-election-2019&link_location=live-reporting-story [accessed 17 June 2019]

[5] All Africa; Nigeria: APC, PDP culpable in Nigeria’s 2019 election violence – EU; By Kunle Sanni; 16 June, 2019; available at: https://allafrica.com/stories/201906160138.html [accessed 17 June 2019]

[6] NAIJ.COM; 2019 elections: Kwara women protest against political violence in Ilorin; January, 2019; available at: https://www.legit.ng/1215538-2019-elections-kwara-women-protest-political-violence-ilorin.html [accessed 17 June 2019]

[7] NAIJ.COM; INEC express worry over political violence in Kwara state; January, 2019; available at: https://www.legit.ng/1215369-inec-expresses-worry-political-violence-kwara-state.html [accessed 17 June 2019]

[8] Sahara Reporters; Two killed, scores injured as APC, PDP supporters clash in Kwara; 20 February, 2019; available at: http://saharareporters.com/2019/02/20/two-killed-scores-injured-apc-pdp-supporters-clash-kwara [accessed 17 June 2019]

[9] Premium Times; Police arrest 8 for post-election violence in Ilorin; available at: https://www.premiumtimesng.com/regional/north-central/181316-police-arrest-8-for-post-election-violence-in-ilorin.html [accessed 17 June 2019]