იემენი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა. ოქტომბერი,2019

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2019 წლის 4 სექტემბერს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილია  მოგზაურთათვის იემენში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისი ბრიტანელ მოქალაქეებს ურჩევს, კატეგორიულად თავი შეიკავონ იემენში ნებისმიერი ტიპის მოგზაურობისგან. ოფისის მიხედვით, იემენში უსაფრთხოების კუთხით სიტუაცია კვლავაც არასტაბილურია, შეიარაღებული შეტაკებები მთელი ქვეყნის მასშტაბით, ისევ გრძელდება, რაც აზიანებს ქვეყანაში არსებულ ისედაც მძიმე ჰუმანიტარულ სიტუაციას. ქვეყანაში საკვებზე, სასმელად ვარგის წყალსა, საწვავსა და მედიკამენტებზე წვდომა საკმაოდ შეუზღუდულია. ამას გარდა, იემენში არსებობს განურჩეველ სროლებსა თუ დაბომბვებში მოხვედრის მაღალი რისკი.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House იემენის შესახებ 2019 წლის თებერვალში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი 2018 წელი) წერდა, რომ “ქვეყანა ფაქტობრივად განადგურებულია 2015 წელს დაწყებული სამოქალაქო ომის შედეგად, როდესაც სამხედრო კოალიცია საუდის არაბეთის არაბეთის მეთაურობით ჩაერია, რათა დახმარებოდა პრეზიდენტ ჰადისა აჯანყებულ ჰუსიტების წინააღმდეგ ბრძოლაში. სამოქალაქო მოსახლეობამ განიცადა უშუალო ძალადობა ორივე მხარის მიერ განხორციელებული მოქმედებებით, აგრეთვე, ქვეყანაში მძვინვარებს შიმშილი და სხვადასხვა დაავადებები, რომელიც გამოწვეულია ვაჭრობისა და ჰუმანიტარული დახმარების შეფერხების შედეგად.“

2018 წლის სექტემბერში, პრეზიდენტ ჰადის მთავრობასა და აჯანყებულ ჰისტებს შორის  ჟენავაში მიმდინარე მოლაპარაკებები დაზავების შესახებ ჩაიშალა, რადგან ჰუსიტების დელეგაცია მოლაპარაკებებზე არ გამოცხადდა. დეკემბერში, მიიღწა შეთანხმება, რომ მხარეებს შორის მომხდარიყო ცეცხლის შეწყვეტა საპორტო ქალაქ ჰოდეიდაჰის მიმდებარე რეგიონზე, თუმცა, სამწუხაროდ, შეთანხმების დადებიდან მალევე, ქალაქის შიგნით შეტაკებები განახლდა.

იემენში არსებული ჰუმანიტარული კრიზისი 2018 წელს მნიშვნელოვნად გაუარესდა. გაეროს მონაცემებით, დეკემბერის მდგომარეობით, ქვეყანაში 20 მილიონი ადამიანი შიმშილობდა.[2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International-ის 2019 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშის (საანგარიშო პერიოდი 2018 წელი) მიხედვით, იემენში კვლავაც აქტიურად მიმდინარეობს სამოქალაქო ომი სამთავრობო ძალებსა და ჰუსიტ აჯანყებულებს შორის. ორგანიზაციის შეფასებით, აღნიშნულ შეიარაღებულ კონფლიქტში მონაწილე ყველა მხარე ჩადიოდა ომის დანაშაულს და, ასევე, ადგილიჰქონდა საერთაშორისო სამართლით გათვალისწინებულ სხვა ტიპის დარღვევებს. აჯანაყებული ჰუსიტები, რომლებიც აკონტროლობდნენ ქვეყნის ტერიტორიის უდიდეს ნაწილს, ახორციელებდნენ განურჩეველ დაბომბვებს საუდის არაბეთის სამხედრო ძალების წინააღმდეგ, რასაც, ხშირად,  სამოქალაქო დანაკარგები ახლდა თან. ამას გარდა, საერთაშორისო სამხედრო კოალიცია საუდის არაბეთის მეთაურობით, თავის მხრივ, აგრძელებდა სამოქალაქო პოზიციების დაბომბვას, რასაც ასევე შეეწირნენ სამოქალაქო პირები. კონფლიქტის მონაწილე ყველა მხარე ჩადიოდა სხვადასხვა ტიპის უკანონო მმედებას, მაგალითად – თვითნებური დაპატიმრებები, იძულებითი გაუჩინარებები, წამება და ა.შ. საუდის არაბეთი მნიშვნელოვან შეზღუდვებს აწესებდა ქვეყანაში საკვების და ჰუმანიტარული დახმარების შეტანის კუთხით, ხოლო აჯანყებული ჰუსიტები, თავის მხრიც, ზღუდავდნენ ზემოხსენებული ტვირთის მიწოდებას, რაც მნიშვნელოვნად აუარესებდა ქვეყანაში არსებულ, ისედაც მძიმე ჰუმანიტარულ მდგოამრეობას.[3]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამანტი იემენის შესახებ 2019 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ ქვეყანაში 2014 წელს დაწყებული საომარი მოქმედებები კვლავაც აქტიურად მიმდინარეობს და სამოქალაქო სამსახურები ვერ ახორციელებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. აჯანყებულ ჰუსიტები აკონტროლებდნენ ქვეყნის ეროვნული უსაფრთხოების ძალების უდიდეს ნაწილს და ზოგიერთ ყოფილ სახელმწიფო უწყებას. ადამიანის უფლებათა კუთხით, იემენში არსებული პრობლემები მოიცავდა: უკანონო ან თვითნებურ მკვლელობებს, მათ შორის პოლიტიკურ მკვლელობებს; იძულებითი გაუჩინარებებების ფაქტებს; წამებას; თვითნებური დაპატიმრებისა და დაკავებების შემთხვევებს; საპატიმროებში არსებულ მკაცრი და სიცოცხლისთვის საშიშ პირობებს, ბავშვების იძულებით რეკრუტირებას და ა.შ.[4]

[1] UK Foreign and Commonwealth Office – Foreign Travel Advice – Yemen; published 4 September 2019; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/yemen [accessed 11 October 2019]

[2] Freedom House – Freedom in the World 2019 – Yemen; published 4 February 2019; available at

[accessed 11 October 2019]

[3] Amnesty International – HUMAN RIGHTS IN THE MIDDLE EAST AND NORTH AFRICA: REVIEW OF 2018 (Yemen); published 26 February 2019; available at

[accessed 11 October 2019]

[4] Country Report on Human Rights Practices 2018 – Yemen; published 13 March 2019 available at

[accessed 10 October 2019]

ერაყი. ბაღდადში შიგა გადაადგილების ალტერნატივა. სექტემბერი, 2019

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ საერთო ჯამში, ძალადობრივმა ინციდენტებმა ქალაქ ბაღდადსა და ე.წ „ბაღდადის ქამრის“ ზონაში იკლო 2017 წლის შემდეგ. 2018 წელს ბაღდადი ნაკლებად პრიორიტეტული გახდა დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოსთვის“  და მათი აქტივობა ქალაქ ბაღდადსა და ქამრის ზონაში შემცირდა. მიუხედავად ამისა, დაჯგუფება ინარჩუნებს წარმომადგენლობას ქამრის ზონაში და აქვს უნარი განახორციელოს იერიშები. ბაღდადის პროვინცია ძირითადად ხელისუფლების კონტროლის ქვეშაა და ის თავდაცვისა და სამართალდამცავ ფუნქციებს ინაწილებს სახალხო მობილიზაციის ძალებთან. წყაროების ცნობით სახალხო მობილიზაციის ძალები, პერიოდულად, ჩართულები არიან უსაფრთხოების ძალებთან ძალადობრივ დაპირისპირებებში ტერიტორიული და პოლიტიკური გავლენისთვის ბრძოლის პროცესში.

ბაღდადის პროვინციაში 2018 წელს უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ 392 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი, რომელთაც სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლი მოჰყვა. სიკვდილიანობის ინტენსიურობის მაჩვენებელი 100 ათას მოსახლეზე 7.4 იყო. 2017 წლის ანალოგიური მაჩვენებელი 13.4 შეადგენდა (ინციდენტების რაოდენობა – 487). გაეროს ერაყის მხარდაჭერის მისიის მონაცემებით, 2018 წელს სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლის რაოდენობა 1124 იყო (2017 წელს – 2975). სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლის გამომწვევი ძირითადი მიზეზი იყო ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენება, სიკვდილით დასჯა და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობები.

უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ყველაზე მეტი ინციდენტი ადამიაში დაფიქსირდა (78), ასევე, რესაფაში, ტავრა 1 და ტავრა 2-ის ჩათვლით (77 ინციდენტი). სამოქალაქო პირებს შორის ყველაზე დიდი მსხვერპლი იყო ტარმიასა და მადაინში. 2018 წელს, ბაღდადში, ძალადობის უმეტესობა იყო პოლიტიკური ხასიათის, მათ შორის პოლიტიკური ხასიათის დაშინებები, შეიარაღებული შეტაკებები და მიზნობრივი მკვლელობები 2018 წლის არჩევნების კონტექსტში. კრიმინალური ხასიათის ძალადობა ძირითადად დაკავშირებული იყო დაჯგუფებებთან და მოიცავდა გატაცებებს, გამოძალვას, დაშინებას და მცირე ზომის ასაფეთქებელი მოწყობილობებისა და ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენებას, ასევე ადგილი ჰქონდა ძარცვასა და რეკეტს. დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო“ იყენებდა მცირე ზომის ასაფეთქებელ მოწყობილობებს და მათ სამიზნეს წარმოადგენდა მშვიდობიანი მოსახლეობა ბაზრებში, ავტობუსებსა და მაღაზიებში. თემთა ლიდერები ასევე იყვნენ დაჯგუფების სამიზნეები, რაც ლიდერების მხრიდან არჩევნების მხარდაჭერასთან იყო დაკავშირებული.

2018 წლის 15 დეკემბრის მონაცემებით, ბაღდადში იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა 604 140-დან (2016 წელი) 69 2014-მდე იყო შემცირებული. თავად ბაღდადის პროვინციიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა, რომლებიც ძირითადად პროვინციის შიგნითვე იყვნენ გადაადგილებულნი შემცირებული იყო 8 550-დან 486-მდე.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი წერს, რომ ინდიკატორების გათვალისწინებით, შეიძლება ითქვას, რომ განურჩეველ ძალადობას ბაღდადში ადგილი აქვს, თუმცა არა  მაღალი დონით, შესაბამისად, მაღალი ხარისხის ინდივიდუალური ელემენტის არსებობა საჭიროა, რომ დადგინდეს მყარი საფუძველი იმის სარწმუნოდ, რომ პირი, ტერიტორიაზე დაბრუნების შემთხვევაში, მაკვალიფიცირებელი დირექტივის მე-15 მუხლის განმარტებით, სერიოზული ზიანის რეალური რისკის წინაშე აღმოჩნდება. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ „ბაღდადის ქამრის ზონა“, განსაკუთრებით ტარმიას რაიონი, შედარებით, მეტად არის დაზარალებული განურჩეველი ძალადობით.

სურსათის უსაფრთხოება – ყველა საკვები საქონელი, რომელსაც მოსახლეობას აწვდის გაეროს მსოფლიო სასურსათო პროგრამა, ფართოდაა ხელმისაწვდომი ბაბილში, ბაღდადში, ნაჯაფში, ქადისიასა და სალაჰადინში; ასევე, კირკუკსა და ნინევაში.

განსახლება და თავშესაფარი – წყაროების ცნობით, ქვეყანაში განსახლების შესაძლებლობების დიდი დეფიციტია. ფასები გაზრდილია განსაკურებით იმ რეგიონებში, სადაც იძულებით გადაადგილებულ პირთა დიდი რაოდენობაა. განსახლების საშუალებები ძირითადად არაფორმალურია და დაგეგმარების გარეშეა ნაშენები. ქირის ფასი უკიდურესად მაღალია ბაღდადში.

ჰიგიენა – 2010 წლის შემდეგ წყალზე წვდომა გაუმჯობესებულია, თუმცა ბევრი ერაყელი კვლავ დამოკიდებულია არაფორმალურ ჭებზე, მთავრობისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების დახმარებასა და არასაიმედო მომარაგების სისტემაზე, რადგან ერაყის სასმელი წყალი განაგრძობს გაფუჭებას. 2018 წლის დეკემბრის მონაცემებით, 2.3 მილიონი ერაყელი წყალზე და სანიტარიაზე წვდომის საჭიროების წინაშეა. ქვეყნის სამხრეთში გაცილებით უკეთესი ვითარებაა, სადაც წყალზე წვდომა კვირაში 6 დღის განმავლობაშია შესაძლებელი. ყველაზე ცუდი ვითარებაა ნინევასა და კირკუკში (კვირაში 3 დღე).

საბაზისო ჯანდაცვა – კონფლიქტის შედეგად დაზიანდა ერაყის ჯანდაცვის სისტემა, მათ შორის ბაღდადში. როგორც სამედიცინო მომსახურება, ასევე მედიკამენტები ხელმისაწვდომია როგორც საჯარო, ასევე კერძო სექტორის სისტემებში. ჰოსპიტალები და სხვა სამედიცინო დაწესებულებები ძირითადად ურბანულ სივრცეებშია კონცენტრირებული და ძნელად ხელმისაწვდომია ღარიბი პროვინციებისთვის. სამედიცინო პერსონალი არა თანაბრადაა გადანაწილებული ქვეყანაში. ბაღდადში ზედმეტად დიდი რაოდენობა ექიმები და სამედიცინო პერსონალია თავმოყრილი და ამ დროს ღარიბი პროვინციები სამედიცინო რესურსების ნაკლებობას განიცდიან.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი წერს, რომ ძირითადი გარემოებები ბაღდადში, ზემოაღნიშნული ფაქტორების შეფასებით, არ გამორიცხავს ქალაქში განსახლების მიზანშეწონილობას. შეფასებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს ინდივიდუალური გარემოებები.[1]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ სხვადასხვა რეგიონში, ადრე ისლამური სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიიდან წამოსულ პირს, ძირითადად სუნიტ არაბს, მოეთხოვება სპონსორის ყოლა ან ადგილობრივი საბჭოდან ან მუხტარისგან (სოფლის ლიდერი) დასტურის/რეკომენდაციის წერილის ქონა რათა მიიღოს განსახლების უფლება. დამატებით, ყველა რეგიონში, პირი ვალდებულია გაიაროს უსაფრთხოების სამსახურის შემოწმება. ბაღდადში განსახლებისთვის, ადრე ისლამური სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიიდან წამოსულ პირს ესაჭიროება ორი სპონსორი სამეზობლოდან, სადაც აპირებს განსახლებას და ადგილობრივი მუხტარის მხარდაჭერის წერილი.[2]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის მაისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ 2018 და 2019 წელს უსაფრთხოების კუთხით ვითარების გამოსწორების პარალელურად, უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება მეტწილად სტაბილური გახდა ბაღდადშიც. 2018 წლის განმავლობაში დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფო აქტიური რჩებოდა „ქამრის ზონის“ პატარა ქალაქებში და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების გამოყენებით ახორციელებდა იერიშებს მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ. მიუხედავად ამისა, მათი შესაძლებლობები, განახორციელონ ისეთი იერიში, რომელიც მასობრივ მსხვერპლს გამოიწვევს, მნიშვნელოვნადაა შემცირებული. 2019 წლის დასაწყისში დაჯგუფება დიდწილად განდევნეს, იმის ფონზე, რომ ერაყის უსაფრთხოების ძალებმა გააფართოვეს საკუთარი კონტროლი „ქამრის ზონაზე“; ამან თავის მხრივ ინციდენტების კიდევ უფრო შემცირება გამოიწვია. მიუხედავად ამისა, 2019 წლის აპრილში, დაჯგუფება ფიქრობდა თავისი მხარდაჭერის ზონის გაფართოებას ბაღდადის „ქამრის ზონის“ სამხრეთ-დასავლეთით. მაშინ, როცა ანგარიშები ყოველდღიურ რეჟიმში აღნიშნავდნენ პოლიტიკური მოტივებით თუ გამოსასყიდის მისაღებად განხორციელებული გატაცებების შესახებ, 2018 და 2019 წლებში აღნიშნული მიმართულებითაც კლებას ჰქონდა ადგილი. ბაღდადში კვლავ ადგილი აქვს მაღალი პროფილის მქონე პირების მიზნობრივ მკვლელობებს.[3]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის მაისში გამოქვეყნებულ ერაყელთა საერთაშორისო დაცვის საჭიროების შესახებ მოსაზრებაში ნათქვამია, რომ ქვეყანაში საცხოვრებელი სახლების ფართომასშტაბიანი ნგრევის, საბაზისო ინფრასტრუქტურის და სასოფლო-სამეურნეო მიწების ზიანის, საბაზისო სერვისებსა და შემოსავლის წყაროებზე წვდომის შეზღუდულობის, მიწებისა და სახლებში ნაღმების არსებობის, მიმდინარე ტერიტორიული დაძაბულობის, მათ შორის ისლამურ სახელმწიფოსთან ასოცირებული პირების მიმართ რეპრესიული აქტების და ლოკალიზებული არამდგრადი უსაფრთხოების გათვალისწინებით, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი მოუწოდებს სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იმ პირთა დაბრუნებისგან, რომლებიც ადრე ისლამური სახელმწიფოს კონტროლის ქვეშ ტერიტორიიდან არიან; ასევე, იმ ტერიტორიიდან, სადაც დაჯგუფებას ახლაც ჰყავს წარმომადგენლობა. გლუკი ასევე ეწინააღმდეგება ქვეყნის სხვა რეგიონებში იმ პირთა იძულებით დაბრუნებას, ვინც დგას რისკის წინაშე, რომ ვერ შეძლებს განსახლებაზე წვდომას ან აღმოჩნდება ისეთ პირობებში, რომ არ დარჩებათ სხვა ვარიანტი, გარდა საკუთარი წარმოშობის რეგიონში დაბრუნებისა. გლუკი აქვე აღნიშნავს, რომ მოსაზრება ეხება იმ პირებს, რომელთა მიმართაც არ დადგინდა ლტოლვილის სტატუსით საერთაშორისო დაცვის საჭიროება.[4]

[1] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Iraq; Guidance note and common analysis, June 2019

 (accessed on 16 September 2019)

[2] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: Iraq: Country of Origin Information on Access and Residency Requirements in Iraq: Ability of Persons Origination from Formerly ISIS-Held or Conflict-Affected Areas to Legally Access and Remain in Proposed Areas of Relocation, 25 April 2019

 (accessed on 16 September 2019)

[3] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: International Protection Considerations with Regard to People Fleeing the Republic of Iraq, May 2019

 (accessed on 16 September 2019)

[4] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: International Protection Considerations with Regard to People Fleeing the Republic of Iraq, May 2019

 (accessed on 16 September 2019)

ერაყი. ერბილში შიგა გადაადგილების ალტერნატივის მიზანშწონილობა. აგვისტო, 2019

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ ერაყის ქურთისტანის რეგიონი ავტონომიური რეგიონია, რომელიც სამ პროვინციას აერთიანებს: ერბილი, სულეიმანია და დაჰუკი. ქალაქი ერბილი ერბილის პროვინციის დედაქალაქი და ერაყის რიგით მეოთხე ქალაქია სიდიდის მიხედვით; ერბილი, ასევე, ყველაზე დასახლებული ქალაქია ქურთისტანის რეგიონში. ქურთისტანის უსაფრთხოების ძალებს წარმოადგენენ პეშმერგა და სადაზვერვო სამსახური (Asayish), ასევე ქურთისტანის მმართველი პარტიების მიერ კონტროლირებადი შეიარაღებული დაჯგუფებები – KDP აკონტროლებს დაჰუკსა და ერბილს, ხოლო PUK სულეიმანიას.

საერთო ჯამში, კონფლიქტის მასშტაბი ერბილის პროვინციაში კვლავ დაბალია. 2018 წელს ერბილში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 15 ინციდენტი დაფიქსირდა, რომელთაც სამოქალაქო პირების მსხვერპლი მოჰყვა. სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 100 ათას პირზე 1.3-ია. ერბილში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტები, რომელთაც სამოქალაქო პირების მსხვერპლი მოჰყვა, ყველაზე დიდი რაოდენობით დაფიქსირდა სორანისა და კოისნიაქის რაიონებში. ინციდენტების უმეტესობა 2018 წლის განმავლობაში იყო ცეცხლსასროლი იარაღიდან სროლა და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების ამოქმედება.

ერბილი ერთადერთი პროვინციაა ქურთისტანში, სადაც შიგა გადაადგილება და დაბრუნება დაფიქსირდა. გადაადგილებას ადგილი ჰქონდა მახმურის რაიონიდან, რომელიც სადავო ტერიტორიად მიიჩნევა. ერბილი იძულებით გადაადგილებული პირების დიდ რაოდენობას (211920 პირი) მასპინძლობს. დაჯგუფება ისლამურ სახელმწიფოსთან ბრძოლის შემდეგ, ერბილი საბრძოლო ნარჩენებით დაბინძურდა – სახნავი და საძოვარი მიწების 15-17% ნაღმების გამო არ არის ხელმისაწვდომი.

საერთო ჯამში, ინდიკატორების გათვალისწინებით, წყარო ასკვნის, რომ განურჩეველი ძალადობა ერბილის პროვინციაში ისეთ დაბალ დონეზეა, რომ ზოგადად პირისთვის არ არის რისკი, რომ იგი პირადად გახდეს განურჩეველი ძალადობის მსხვერპლი მაკვალიფიცირებელი დირექტივის მეთხუთმეტე მუხლის მიმართებით.

ერბილის საერთაშორისო აეროპორტი ქალაქიდან 9 კილომეტრის მოშორებით მდებარეობს. საგზაო გადაადგილება ერაყში კვლავ სახიფათოა ბომბების, მანქანებზე თავდასხმების, ცრუ საკონტროლო-გამშვები პუნქტებისა და ძარცვის ფაქტების გამო. მიუხედავად ამისა და საერთაშორის აეროპორტის არსებობის გათვალისწინებით, წყარო ასკვნის, რომ მოგზაურობის უსაფრთხოების სტანდარტის მოთხოვნები, ზოგადად, დაცულია ბაღდადთან, ბასრასა და ერბილთან მიმართებაში. გარკვეული პროფილის პირებისთვის, მაგალითად, მათთვის, ვინც შეიძლება მიჩნეული იყოს დაჯგუფება ისლამურ სახელმწიფოსთან ასოცირებულად, გათვალისწინებული უნდა იქნას ინდივიდუალური გარემოებები.

უსაფრთხო ადგილამდე გადაადგილებისას, წესით, არ უნდა არსებობდეს სამართლებრივი ბარიერები, რადგან ერაყელები სარგებლობენ გადაადგილების თავისუფლებით და პრინციპში, არანაირი სამართლებრივი ბარიერი ერაყელებისთვის გადაადგილების, მათ შორის ბაღდადში, ბასრასა და ერბილში გადაადგილებისთვის არ არსებობს.

2019 წლის დასაწყისიდან მოყოლებული ერბილის პროვინციაში შესვლისთვის აღარ არის საჭირო სპონსორობა. გარკვეული ადმინისტრაციული შეზღუდვები და მოთხოვნებია დაწესებული მათთვის, ვინც ადრე ისლამური სახელმწიფოს კონტროლირებადი ტერიტორიიდანაა. ასეთი პირობებით, განსაკურებით სუნიტი არაბები და თურქმენი მამაკაცები ზიანდებიან.

მიუხედავად იმისა, რომ საკვები ზოგადად ხელმისაწვდომია, ერაყელი დევნილებისთვის საკვები მაინც მაღალ პრიორიტეტად რჩება. იძულებით გადაადგილებული პირებისა და კონფლიქტის შედეგად დაზარალებულ რეგიონებში მცხოვრებთა მსყიდველობითი უნარი ძალიან დაბალია და ისინი მგრძნობიარენი არიან საკვების უსაფრთხოების მიმართ. ერბილი გამოირჩევა საკვებზე მაღალი ფასებით. ერაყის ცენტრალურ ხელისუფლებასთან კონფლიქტის პიკის პერიოდში ერბილში კლება დაიწყო ქირის ფასმა.

კონფლიქტის შედეგად დაზიანდა ერაყის ჯანდაცვის სისტემა, მათ შორის ბაღდადში. როგორც სამედიცინო მომსახურება, ასევე მედიკამენტები ხელმისაწვდომია როგორც საჯარო, ასევე კერძო სექტორის სისტემებში. ჰოსპიტალები და სხვა სამედიცინო დაწესებულებები ძირითადად ურბანულ სივრცეებშია კონცენტრირებული და ძნელად ხელმისაწვდომია ღარიბი პროვინციებისთვის. სამედიცინო პერსონალი არა თანაბრადაა გადანაწილებული ქვეყანაში. ბაღდადში ზედმეტად დიდი რაოდენობა ექიმები და სამედიცინო პერსონალია თავმოყრილი და ამ დროს ღარიბი პროვინციები სამედიცინო რესურსების ნაკლებობას განიცდიან.

ზემოაღნიშნულისა და პირის ეთნიკური და რელიგიური წარსულის გათვალისწინებით, წყარო ასკვნის, რომ ბაღდადში, ბასრასა და ერბილში შიგა გადაადგილების ალტერნატივა მიზანშეწონილი იქნება მარტოხელა შრომისუნარიანი მამაკაცისა და დაქორწინებული წყვილისთვის, რომელთაც არ ჰყავთ ბავშვები, აქვთ პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტები და რაიმე მხრივ არ არიან მოწყვლადები. ასევე, წყარო ასკვნის, რომ შიგა გადაადგილების ალტერნატივა შეიძლება მიზანშეწონილი იყოს იმ ოჯახებისთვის, ვისაც ბავშვები ჰყავთ, მათ შორის მხარდაჭერის ქსელის არ არსებობის პირობებშიც, თუ ბავშვების საუკეთესო ინტერესები დაცული იქნება. მიუხედავად იმისა, რომ დასახლებასთან დაკავშირებული ვითარება გარკვეულწილად მძიმეა, მაინც შესაძლებელია პირმა მიიღოს საბაზისო საარსებო წყარო, განსახლება, თავშესაფარი და ძირითადი ჯანდაცვა. სხვა პროფილის პირებს, ზოგადად, ასეთ სერვისებზე წვდომისთვის მხარდაჭერის ქსელის არსებობა სჭირდებათ.[1]

გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისი 2019 წლის მაისში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყში შიგა გადაადგილების მიზანშეწონილობის შესახებ წერს, რომ უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება ერაყის ქურთისტანში შედარებით სტაბილურია, თუმცა დაჯგუფება ისლამური სახელმწიფოს მხრიდან თავდასხმების რისკი კვლავ არსებობს.

გლუკი წერს, რომ სერიოზული შეშფოთების საგანს წარმოადგენს რეგიონის შესაძლებლობების ზღვარი იძულებით გადაადგილებულ პირთა დიდი ნაკადისა და შერყეული სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის, მზარდი სიღარიბის და კლებადი ჰუმანიტარული დახმარების გამო. დიდი რაოდენობით დევნილების არსებობა, ძირითადად ურბანულ ზონებში, გავლენას ახდენს სერვისებსა და ინფრასტრუქტურაზე, ზრდის შეჯიბრს დასაქმების კუთხით და მნიშვნელოვნად ამცირებს ცხოვრების სტანდარტს.

იძულებით გადაადგილებული პირები საუბრობენ დასაქმების კუთხით არსებულ სიძნელეებზე. ბევრი მათგანი მხოლოდ შემთხვევით სამუშაოს პოულობს და ამის გამო რეგულარული შემოსავლის გარეშეა. იძულებით გადაადგილებული პირები ძნელად პოულობენ ისეთ სამუშაოს, რომელიც მათი ცხოვრების, ჯანდაცვის და განათლების ხარჯებს დაფარავს. არაბი დევნილები ასევე აღნიშნავენ ნეგატიურ შეხედულებებსა და ენობრივ ბარიერს დასაქმების კუთხით. საჯარო სექტორი, რომელიც ქურთისტანში დასაქმების კუთხით დომინანტი სფეროა, ზოგადად, არ არის ღია არა-ქურთი მოსახლეობისთვის სხვა რეგიონებიდან. პატრონაჟისა და ნეპოტიზმის მიმდინარე პრაქტიკა მნიშვნელოვანი ფაქტორია დასაქმებისას, ამიტომ ისინი, ვინც წარმოშობით ქურთისტანიდან არ არიან, უთანასწორო პირობებში იმყოფებიან. საარსებო წყაროების შეზღუდულობის გამო ბევრი იძულებულია ნეგატიური პრაქტიკა გამოიყენოს თავის სარჩენად, მათ შორის ვალების აღება, ბავშვებისა და იძულებითი ქორწინება და ბავშვთა შრომა.

ქირის ფასი კვლავ იზრდება და ბევრი იძულებით გადაადგილებული პირი ვერ ახერხებს მზარდ ფასებთან გამკლავებას. ამიტომ, ბევრი იძულებული ხდება მძიმე საცხოვრებელ პირობებში განაგრძოს არსებობა. ქურთისტანში არ არის საკმარისი რაოდენობის სკოლა, რათა ყველა იძულებით გადაადგილებული პირის მოთხოვნები დაკმაყოფილდეს. გლუკის ხელთ არსებული ინფორმაციით, 2019-2020 წლებიდან იხურება არაბულენოვანი სკოლები, რომლებიც სპეციალურად დევნილებისთვის 2014 წელს გაიხსნა. გლუკის ინფორმაციით, 1800 იძულებით გადაადგილებულ მასწავლებელს უკვე მოსთხოვა ცენტრალურმა ხელისუფლებამ წარმოშობის რეგიონებში დაბრუნება. არაბულენოვანი ბავშვების, განსაკუთრებით მოზრდილი ასაკის, ქურთულ სკოლებში გადაყვანა ენობრივი ბარიერის გამო შეუძლებელი იქნება.

ზემოაღნიშნული ინფორმაციიდან გამომდინარე გლუკი მიიჩნევს, რომ შიგა გადაადგილება ერაყის ქურთისტანში, ზოგადად, მიზანშეწონილი არ არის; გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც მოხდება დადასტურება იმისა, რომ პირს ექნება წვდომა სათანადო თავშესაფარზე (იმის გათვალისწინებით, რომ დევნილთა ბანაკები და არაფორმალური დასახლებები ასეთად არ მიიჩნევა), საარსებო სერვისებზე (სასმელი წყალი, ჰიგიენა, ელექტროენერგია, ჯანდაცვა და განათლება) და საარსებო წყაროებზე.[2]

[1] EASO – European Asylum Support Office: Country Guidance: Iraq; Guidance note and common analysis, June 2019

 (accessed on 5 August 2019)

[2] UNHCR – UN High Commissioner for Refugees: International Protection Considerations with Regard to People Fleeing the Republic of Iraq, May 2019

 (accessed on 5 August 2019)

ერაყი. ქ. მოსულში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა. აგვისტო, 2019

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისის (EASO) ერაყის შესახებ 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ვრცელ ანგარიშში აღწერს ქვეყნის კონკრეტულ რეგიონებში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ სიტუაციას და პრობლემებს. ანგარიშის მიხედვით, ქ. მოსული „ისლამური სახელმწიფოს“ წევრებმა 2014 წელს დაიკავეს და მისი უკან დაბრუნება 2017 წლამდე ვერ მოხერხდა. ტერიტორიაზე კონტროლის კუთხით, მოწინავე მდგომარეობა უჭირას ერაყის კონტრ-ტერორისტულ სამსახურს. რეგიონში ასევე აქტიურია „პოპულარული მობილიზაციის ფრონტი“ და ერაყის უსაფრთხოების ძალები. 2019 წლის მდგომარეობით, აღნიშნული ტერორისტული ორგანიზაცია არ აკონტროლებს ნინევას პროვინციის არც ერთ ნაწილს, თუმცა, დროგამოშვებით, ცდილობს, მოიპოვოს კონტროლი მოსულის მიმდებარე სასოფლო-სამეურნეო დასახლებებზე. ამას გარდა, გავრცელებული ცნობებით, ISIS-ს გააჩნია კონკრეტული სამოქმედო ქსელი უშუალოდ ქალაქ მოსულსა და მიმდებარე დასახლებებში, რომლის მეშვეობითად აწარმოებს თავდასხმებს.

2017 და 2018 წლებში, სამოქალაქო დანაკარგების კუთხით, ერაყის პროვინციებიდან ყველაზე მძიმე მდგომარეობა სწორედ ნინევაში იყო. წლის განმავლობაში ადგილი ჰქონდა 200-ზე მეტ ინციდენტს, ხოლო ყოველ 100 000 მოსახლეზე 46.5 გარდაცვლილი ფიქსირდებოდა, რაც საკმაოდ მაღალი მაჩვენებელია.

2018 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, დაბრუნებული დევნილების კუთხით,  ნინევა ერაყში პირველ ადგილს იკავება. IOM-ის მონაცემებით, წლის განმავლობაში, რეგიონში ჯამში 1 614 150 დევნილი დაბრუნდა.[1]

ჟურნალისტი და ბლოგერი ჯოელ უინგი, საკუთარ ბლოგზე განთავსებულ, 2019 წლის 1 ივლისს გამოქვეყნებულ სტატიაში აჯამებს წინა თვეში ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაციას, მომხდარი ინციდენტების რაოდენობასა და დანაკარგების სტატისტიკას. სტატიაში, ასევე, მოცემულია 2018 წლის 1 იანვრიდან 2019 წლის ივნისის ბოლოს ჩათვლით მომხდარი უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების სტატისტიკა, რომლის მიხედვითაც, წინა წელთან შედარებით, 2019 წელს შემთხვევათა რაოდენობამ მნიშვნელოვნად იკლო. მეტიც, 2019 წლის მარტში ერაყში ინციდენტთა ისტორიულად მინიმალური რაოდენობა – 59 დაფიქსირდა. მართალია, მაისის თვეში შეინიშნებოდა მცირე მატება, რაც განპირობებეული იყო ე.წ. ისლამური სახელმწიფოს თავდასხმების გააქტიურებით, თუმცა, ივნისის მდგომარეობით ინციდენტთა რაოდენობამ კვლავ იკლო და თვის ბოლოს არსებული მაჩვენებლით, მხოლოდ 93-ს შეადგენდა. [2]

რაც შეეხება უშუალოდ ქალაქ მოსულს, გამომდინარე იქიდან, რომ ზემოხსენებული ქალაქი მდებარეობს ერაყის ჩრდილოეთით მდებარე ნინევას პროვინციაში, სადაც „ისლამური სახელმწიფო“ ჯერ კიდევ აქტიურია, ბუნებრივია, ერაყის სამხრეთ პროვინციებთან შედარებით, უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაცია მოსულში შედარებით არასტაბილურია. თუმცა, უკანასკნელ პერიოდში შეინიშნება სიტუაციის მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება. მაგალითად, 2019 წლის ივნისის პერიოდში ნინევას პროვინციაში დაფიქსირდა მხოლოდ 10 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი. მათ შორის 4 ეხებოდა გადამწვარ ფერმებს, ხოლო 2 – ქალაქ მოსულში ომის შემდეგ დატოვებული ნაღმების გააქტიურებას. რაც შეეხება ამ პერიოდში სამოქალაქო დანაკარგების მხრივ სიტუაციას, სახეზე იყო 46 დანაკარგი, აქედან 24 გარდაცვლილი, ხოლო 22 – დაშავებული. აქვე, მოცემულია სტატისტიკური დაფა, რომელიც 2018-2019 წლებში, უშუალოდ ნინევას პროვინციაში მომხდარ უსაფრთხოების კუთხით შემთხვევებს ასახავს. როგორც დინამიკიდან ჩანს, 2018 წლის აპრილიდან მოყოლებული, ნინევაში საშუალოდ 10-20 ინციდენტი ფიქსირდება.[3]

მაისში მოსულში ტერორისტებმა 2 ბომბის აფეთქება მოახერხეს, რომლებიც მოტოციკლებზე იყო მიმაგრებული. სტატიის მიხედვით, ISIS კვლავ აქტიურია ქ. მოსულში, განსაკუთრებით კი – მის სამხრეთ და დასავლეთ ნაწილებში.[4]

წყაროს ინფორმაციით, აპრილში უშუალოდ მოსულში თავდასხმები არ აღინიშნებოდა.[5] 2018 წლის მარტის თვეში, 2008 წლიდან მოყოლებული, ერაყში ინციდენტთა ისტორიულად მინიმალური რაოდენობა – 59 დაფიქსირდა. ამას გარდა, ასევე მინიმალური იყო შედეგად გამოწვეული დანაკარგები. თუმცა, აღნიშნულ ინციდენტთაგან ერთ-ერთი იყო ქ. მოსულში მანქანის აფეთქება (ბოლო 5 თვის განმავლობაში მესამე ასეთი შემთხვევა), ასევე, ISIS-ის წევრების თავდასხმა ქალაქზე. დანაკარგების კუთხითაც, პირველ ადგილზე ნინევას პროვინცია იყო – 109 გარდაცვლილი და 53 დაშავებული პირით.[6]

თებერვლის თვეში ნინევას პროვინცია და მოსული კვლავ შეტაკებების შედარებით აქტიური კერა იყო. ჯამში დაფიქსირდა 20 ინციდენტი, რომლებშიც შედიოდა მანქანაზე მიმაგრებული ბომბი ქ. მოსულში, ასევე, 4 სროლების შემთხვევა, მოსულის სამხრეთით და დასავლეთით. ჯამში დაიღუპა 147 ადამიანი, ხოლო 31 დაშავდა.[7]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისი აქვეყნებს რუქას, რადაც ასახულია მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ; ხოლო  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; ქ. მოსული, რომელიც ერაყის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს, ხვდება წითელ ზონაში.[8]

[1] EASO – “Country Guidance: Iraq Guidance note and common analysis’; published June 2019; available at

[accessed 31 July 2019]

[2] Blog MusingsonIraq – “Violence Dips During Islamic State’s Latest Offensive”; published 1 July 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/07/violence-dips-during-islamic-states.html [accessed 30 July 2019]

[3] Blog MusingsonIraq – “Violence Dips During Islamic State’s Latest Offensive”; published 1 July 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/07/violence-dips-during-islamic-states.html [accessed 30 July 2019]

[4] Blog MusingsonIraq – “Islamic State’s Revenge Of The Levant Campaign In Full Swing”; published 5 June 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/06/islamic-states-revenge-of-levant.html  [accessed 31 July 2019]

[5] Blog MusingsonIraq – “Islamic State Announces New Offensive But Amounts To Little So Fa”; published 3 May 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/05/islamic-state-announces-new-offensive.html [accessed 31 July 2019]

[6] Blog MusingsonIraq – “Iraq Saw Lowest Violence Ever March 2019”; published 3 April 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/04/iraq-saw-lowest-violence-ever-march-2019.html [accessed 1 August 2019]

[7] Blog MusingsonIraq – “Islamic State Might Be Coming Out Of Its Winter Hibernation In Iraq’; published 4 March 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/03/islamic-state-might-be-coming-out-of.html [accessed 1 August 2019]

[8] UK Foreign and Commonwealth Office – Travel Advice Iraq; published 18 July 2019; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/iraq [accessed 1 August 2019]

ერაყი. ქ. ბასრაში უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა. ივლისი, 2019

ჟურნალისტი და ბლოგერი ჯოელ უინგი, საკუთარ ბლოგზე განთავსებულ, 2019 წლის 1 ივლისს გამოქვეყნებულ სტატიაში აჯამებს წინა თვეში ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაციას, მომხდარი ინციდენტების რაოდენობასა და დანაკარგების სტატისტიკას. სტატიაში, ასევე, მოცემულია 2018 წლის 1 იანვრიდან 2019 წლის ივნისის ბოლოს ჩათვლით მომხდარი უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების სტატისტიკა, რომლის მიხედვითაც, წინა წელთან შედარებით, 2019 წელს შემთხვევათა რაოდენობამ მნიშვნელოვნად იკლო. მეტიც, 2019 წლის მარტში ერაყში ინციდენტთა ისტორიულად მინიმალური რაოდენობა – 59 დაფიქსირდა. მართალია, მაისის თვეში შეინიშნებოდა მცირე მატება, რაც განპირობებეული იყო ე.წ. ისლამური სახელმწიფოს თავდასხმების გააქტიურებით, თუმცა, ივნისის მდგომარეობით ინციდენტთა რაოდენობამ კვლავ იკლო და თვის ბოლოს არსებული მაჩვენებლით, მხოლოდ 93-ს შეადენდა. [1]

რაც შეეხება უშუალოდ ბასრას რეგიონს და ქ. ბასრას, 2019 წლის ივნისის თვის განმავლობაში, აღნიშნულ საპორტო ქალაქში მხოლოდ 2 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი დაფიქსირდა, რომელთა ფარგლებში 3 ადამიანი დაშავდა. აღნიშნული ინციდენტი იყო სავარაუდოდ, პრო-ირანული ჯგუფის მიერ საერთაშორისო კომპანიების კუთვნილი კომპლექსის დაბომბვა. რაც შეეხება ბასრას რეგიონში წინა თვეებში (მარტი, აპრილი, მაისი) მომხდარ ინციდენტებს, აღნიშნულის შესახებ ინფორმაცია შესაბამის ანგარიშებში არ გვხვდება. გამომდინარე იქიდან,რომ ერაყში უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტები, როგორ წესი, ქვეყნის ჩრდილოეთ და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილზე მოდის (ანბარი, ნინევა, ბაღდადი, დაჰუკი, კირკუკი, სალაჰადდინი), რადგან სწორედ ეს რეგიონებია გეოგრაფიუალად „ისლამური სახელმწიფოს“ მოქმედების არეალში, შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ ბასრაში ტერორისტული თავდასხმების და უსაფრთხოების კუთხით სიტუაციის მნიშვნელოვნად გაურესება რელევანტური საკითხი არ არის.[2] [3] [4]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისი აქვეყნებს რუქას, რადაც ასახულია მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ; ხოლო  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; ქ. ბასრა, რომელიც ერაყის უკიდურესი სამხრეთით მდებარეობს, ხვდება ყვითელ ზონაში.[5]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისის (EASO) ერაყის შესახებ 2019 წლის ივნისში გამოქვეყნებულ ვრცელ ანგარიშში აღწერს ქვეყნის კონკრეტულ რეგიონებში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ სიტუაციას და პრობლემებს. ანგარიშის მიხედვით, ბასრას რეგიონზე ეფექტურ კონტროლს მთლიანად ახორციელებს ერაყის უსაფრთხოების ძალები. 2018 წლის განმავლობაში, აღნიშნულ რეგიონში 88 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი მოხდა, ხოლო სამოქალაქო დანაკარგების კუთხით, ყოველ 100 000 მაცხოვრებელზე დაახლოებით 4 სიკვდილი მოდიოდა. ზემოხსენებულ ინციდენტთა უმრავლესობას შეადგენდა სიკვდილით დასჯის და სროლების შემთხვევები.

ანგარიშის მიხედვით, „ისევე, როგორც ყველა სამხრეთი რეგიონის შემთხვევაში, ბასრაშიც ძირითადი ინციდენტები უკავშირდება ტომებს შორის დაპირისპირებებსა და დემონსტრაციებს მთავრობის წინააღმდეგ, რომლებიც ძირითადად განპირობებულია რეგიონში წყლის ნაკლებობითა და ზოგადი სიღარიბით. …. გამომდინარე იქიდან, რომ ერაყის შეიარაღებული ძალები ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ ბრძოლას ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში აწარმოებენ, ერაყის სამხრეთი რეგიონებიდან უსაფრთხოებისა და პოლიციის ძალების დიდი ნაწილი გადაყვანილია სწორედ იქ. შესაბამისად, ბასრას რეგიონშიც, შედარებით მომატებულია იარაღის უკანონო ყიდვა-გაყიდვა, კონტრაბანდა, უკანონო შეირაღებული ბანდ-ფორმირებების რაოდენობა და  შეტაკებები ტომებს შორის. ასევე, გაზრდილია ზოგადი კრიმინალის დონე – კერძოდ, ძარცვების, გატაცებების, მკვლელობების, ნარკოტიკების ტრეფიკინგისა და სხვა, მსგავსი ტიპის დანაშაულების რაოდენობა“.[6]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ერაყში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერდა, რომ ივლისი-სექტემბრის პერიოდში, ბასრას რეგიონში ფიქსირდებოდა მასშტაბური საპროტესტო ტალღები, რომლის მონაწილეებიც კორუფციის აღმოფხვრას, სამუშაო ადგილების შექმნას და  უკეთეს საჯარო სერვისებს, მათ შორის – ელექტროობასა და სასმელ წყალზე უკეთეს წვდომას, ითხოვდნენ. აგვისტოში,

ანგარიშის მიხედვით, არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch-ის ინფორმაციით, 5 სექტემბერს მიმდინარე აქციისას, სამართალდამცავთა მიერ გამოყენებულ იქნა გადამეტებული ძალა, რასაც 5 ადამინის სიცოცხლე ემსხვერპლა. აღნიშნულის საპასუხოდ, პრემიერ-მინისტრმა გადააყენა ბასრას უსაფრთოების ძალების მეთაური და დაანონსა გამოძების დაწყება, თუმცა, ანგარიშის მომზადების პერიოდის ბოლო მდგომარეობით, არც ერთი დამნაშავე პირი  იყო გამოვლენილი და დასჯილი.[7]

[1] Blog MusingsonIraq – “Violence Dips During Islamic State’s Latest Offensive”; published 1 July 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/07/violence-dips-during-islamic-states.html [accessed 30 July 2019]

[2] Blog MusingsonIraq – “Islamic State’s Revenge Of The Levant Campaign In Full Swing”; published 5 June 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/06/islamic-states-revenge-of-levant.html  [accessed 31 July 2019]

[3] Blog MusingsonIraq – “Islamic State Announces New Offensive But Amounts To Little So Fa”; published 3 May 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/05/islamic-state-announces-new-offensive.html [accessed 31 July 2019]

[4] Blog MusingsonIraq – “Iraq Saw Lowest Violence Ever March 2019”; published 3 April 2019; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/04/iraq-saw-lowest-violence-ever-march-2019.html [accessed 31 July 2019]

[5] UK Foreign and Commonwealth Office – Travel Advice Iraq; published 18 July 2019; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/iraq [accessed 30 July 2019]

[6] EASO – “Country Guidance: Iraq Guidance note and common analysis’; published June 2019; available at

[accessed 31 July 2019]

[7] United States Department of State – “Country Report on Human Rights Practices 2018 – Iraq”; published 13 March 2019; available at

[accessed 31 July 2019]

პალესტინა. უსაფრთხოებისა და ჰუმანიტარული კუთხით არსებული ვითარება. ივლისი, 2019

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში პალესტინის შესახებ წერს, რომ პალესტინის ხელისუფლების (1994 წელს შექმნილი თვითმმართველი დროებითი მთავრობა – Palestinian Authority PA) საბაზისო კანონმდებლობა ადგენს არჩევითი პრეზიდენტისა და საკანონმდებლო საბჭოს ინსტიტუციებს. დასავლეთ სანაპიროსა (West Bank) და ღაზაში (Gaza) არჩევნები 2006 წლის შემდეგ აღარ ჩატარებულა. პრეზიდენტი თავის პოსტზე დარჩა მისი ოთხწლიანი ვადის ამოწურვის შემდეგაც. პალესტინის საკანონმდებლო საბჭო აღარ ფუნქციონირებს 2007 წლის შემდეგ. 2018 წლის 22 დეკემბერს პრეზიდენტმა აბასმა განაცხადა, რომ პალესტინის ტერიტორიის საკონსტიტუციო სასამართლომ გამოსცა გადაწყვეტილება პალესტინის საკანონმდებლო ორგანოს დათხოვნისა და 6 თვის ვადაში ახალი არჩევნების ჩატარების შესახებ. პალესტინის ტერიტორიის მთავრობის ხელმძღვანელია პრემიერი რამი ჰამდალა. პრეზიდენტი მაჰმუდ აბასი ასევე არის პალესტინის გათავისუფლების ორგანიზაციის თავმჯდომარე და მოძრაობა ფათაჰის მთავარი სარდალი.

პალესტინის ხელისუფლებას სხვადასხვა ხარისხის ძალაუფლება აქვს დასავლეთ სანაპიროზე, ხოლო ღაზაში არანაირ გავლენას ისინი არ ფლობენ. პალესტინის ხელისუფლება აწესებს სამოქალაქო და უსაფრთხოების კონტროლს დასავლეთ ნაპირის A ზონაში; ხოლო B ზონაში ის აწესებს სამოქალაქო კონტროლს და უსაფრთხოების კონტროლს ისრაელთან ერთად. პალესტინის ხელისუფლებას არანაირი გავლენა არ აქვს არც ებრაელ და არც პალესტინელ მოსახლეობაზე C ზონაში, სადაც ეფექტურ სამოქალაქო და უსაფრთხოების კონტროლს ისრაელის სამოქალაქო ხელისუფლება ინარჩუნებს. როგორც ისრაელის, ასევე პალესტინის ხელისუფლების სამოქალაქო ხელისუფლება ეფექტურ კონტროლს ახორციელებენ თავიანთ უსაფრთხოების ძალებზე. მიუხედავად იმისა, რომ პალესტინის ხელისუფლების კანონმდებლობა ვრცელდება ღაზაზე, PA-ის არ აქვს ძალაუფლება აღნიშნულ ტერიტორიაზე თავისი კანონმდებლობა აღასრულოს. 2007 წელს „ჰამასმა“ ძალადობრივი გზით ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება ღაზაში და მას შემდეგ აღნიშნული ტერიტორიის დე ფაქტო მმართველია. ჰამასი ღაზას მართავს პალესტინის ტერიტორიის კანონმდებლობისა და თავად ჰამასის დადგენილებების კომბინირებით. ჰამასი ეფექტურ კონტროლს ფლობს უსაფრთხოების ძალებზე ღაზაში.

2018 წლის 30 მარტს პალესტინელებმა ღაზაში დაიწყეს „დაბრუნების მარში“ – საპროტესტო გამოსვლების სერიები ღაზასა და ისრაელს შორის გავლებულ ღობესთან. პროტესტი, რომელმაც ათობით ათას ადამიანს მოუყარა თავი და მოიცავდა, მათ შორის, შეიარაღებულ ტერორისტებს, სამხედროებს, რომლებიც სხვადასხვა აალებად მოწყობილობებს ისროდნენ ისრაელის მიმართულებით და ასევე შეუიარაღებელ დემონსტრანტებს, მთელი წლის განმავლობაში გრძელდებოდა. ჰამასმა ეფექტური კონტროლი დაამყარა საპროტესტო აქციებზე და ბევრი მათგანის ძალადობრივად განვითარება წაახალისა.

ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარება:

პალესტინის ხელისუფლება – ვრცელდება ინფორმაციები უკანონო და თვითნებური მკვლელობების შესახებ; სისტემატური წამების, თვითნებური დაკავებების, პოლიტიკური ნიშნით პატიმრების შესახებ; ვრცელდება ინფორმაციები პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევების შესახებ. დაწესებულია გაუმართლებელი შეზღუდვები გამოხატვისა და მედიის თავისუფლებაზე, მათ შორის ადგილი აქვს ჟურნალისტების დაკავებებს და ცილისწამების სისხლის სამართლის წესით დასჯას; ასევე, იზღუდება ინტერნეტი, მათ შორის ცენზურითა და საიტების დაბლოკვით. მნიშვნელოვნად იზღუდება მშვიდობიანი შეკრებისა და გაერთიანების უფლება, მათ შორის ავიწროვებენ არასამთავრობო ორგანიზაციებს. შეზღუდულია პოლიტიკური ჩართულობა – 2006 წლის შემდეგ აღარ ჩატარებულა არჩევნები. ვრცელდება ინფორმაციები ანტისემიტური მოტივებით ძალადობისა და ასევე კორუფციის შესახებ. მთავრობა ეფექტურად არ იძიებს საჩივრებს გაუპატიურებისა და ოჯახში ძალადობის შესახებ. ასევე, ვრცელდება ინფორმაციები ბავშვთა იძულებითი შრომის გამოყენების შესახებ.

ისრაელის ხელისუფლება – ვრცელდება ინფორმაციები უკანონო და თვითნებური მკვლელობების შესახებ, მათ შორის ინფორმაციები იმის შესახებ, რომ ისრაელის სამხედრო ოპერაციების შედეგად პალესტინელების დაღუპვა მოჰყვა არასაჭირო და არაპროპორციული ძალის გამოყენებას; ვრცელდება ინფორმაციები წამების და თვითნებური დაკავებების შესახებ. ასევე ხდება თვითნებური ჩარევა პირად ცხოვრებაში და დაწესებულია შეზღუდვები გამოხატვის და მედიის თავისუფლებაზე, მათ შორის ადგილი აქვს ჟურნალისტების დაკავებებს; ასევე, დაწესებულია შეზღუდვები გადაადგილებაზე, მათ შორის გასვლაზე ნებართვის მოთხოვნა.

ჰამასი – ვრცელდება ინფორმაციები უკანონო და თვითნებური მკვლელობების შესახებ; სისტემატური წამების, თვითნებური დაკავებების, პოლიტიკური ნიშნით პატიმრების შესახებ; ვრცელდება ინფორმაციები პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევების შესახებ. მნიშვნელოვნად იზღუდება გამოხატვისა და მედიის თავისუფლება, მათ შორის ადგილი აქვს ჟურნალისტების დაკავებებს; ასევე, იზღუდება ინტერნეტი, მათ შორის ცენზურითა და საიტების დაბლოკვით. მნიშვნელოვნად იზღუდება მშვიდობიანი შეკრებისა და გაერთიანების უფლება. დაწესებულია მნიშვნელოვანი შეზღუდვები გადაადგილებაზე, მათ შორის გასვლაზე ნებართვის მოთხოვნა. შეზღუდულია პოლიტიკური ჩართულობა – 2006 წლის შემდეგ აღარ ჩატარებულა არჩევნები. პრობლემას წარმოადგენს კორუფცია და ბავშვთა რეკრუტირება სამხედრო მიზნებით, ასევე ანტისემიტური მოტივებით ძალადობა. ვრცელდება ინფორმაციები ლგბტ თემის წინააღმდეგ ძალადობისა და ძალადობის მუქარის შესახებ. ასევე, ბავშვთა იძულებითი შრომის გამოყენების შესახებ.

პალესტინელი სამოქალაქო პირები – ვრცელდება მრავალი ინფორმაცია უკანონო და თვითნებური მკვლელობების შესახებ, მათ შორის 8 ებრაელი ჯარისკაცის და 7 სამოქალაქო პირის მკვლელობის შესახებ; ასევე, ვრცელდება ინფორმაციები ანტისემიტიზმის ნიადაგზე ჩადენილი დანაშაულების შესახებ.

ებრაელი სამოქალაქო პირები – გავრცელდა ინფორმაცია უკანონო და თვითნებური მკვლელობის ერთი ფაქტის შესახებ – დასავლეთ ნაპირზე მოკლეს პალესტინელი პირი. ასევე, ვრცელდება ინფორმაციები ქონების დაზიანებისა და სოფლის მეურნეობის განადგურების შესახებ.

პალესტინის ხელისუფლება და ისრაელის ხელისუფლება დგამენ ნაბიჯებს დაუსჯელობის წინააღმდეგ და ძალადობის შემცირებისკენ, თუმცა კრიტიკოსების მტკიცებით, ორივე მხარე არასათანადოდ და არაადექვატურად იძიებს და ატარებს დისციპლინურ ქმედებებს მოძალადეების მიმართ. არ არსებობს სამართლებრივი ან დამოუკიდებელი ინსტიტუცია, რომელსაც უნარი ექნება პასუხისმგებლობა დააკისროს ჰამასის დე ფაქტო ხელისულფებას ღაზას სექტორში.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2019 წლის ანგარიშში პალესტინის შესახებ წერს, რომ პალესტინის ხელისუფლება დასავლეთ სანაპიროზე და ჰამასის დე ფაქტო ადმინისტრაცია ღაზაში განაგრძობენ გამოხატვის თავისუფლებისა და მშვიდობიანი შეკრების უფლების შეზღუდვას. პალესტინის ძალები დასავლეთ სანაპიროსა და ღაზაში იყენებენ თვითნებურ დაკავებებს და დაპატიმრებებს ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულად განწყობილი ხალხის წინააღმდეგ. ფართო მასშტაბის წამება და არა ადამიანური მოპყრობა კვლავ გავრცელებულია და ორივე ხელისუფლების პირობებში დაუსჯელი რჩება. უსაფრთხოების ძალები დასავლეთ სანაპიროზე იყენებენ გადამეტებულ ძალას დაპატიმრებებისა და მშვიდობიანი პროტესტების დაშლის დროს. პალესტინის ხელისუფლების მიერ ღაზაში გატარებული სადამსჯელო ღონისძიებები უფრო ართულებს ჰუმანიტარულ კრიზისს, რომელიც ისრაელის მხრიდან დაწესებული ბლოკადის გამო, უკვე 11 წელია გრძელდება. ქალები, როგორც ღაზაში, ასევე დასავლეთ სანაპიროზე, აწყდებიან ძალადობასა და დისკრიმინაციას. ლგბტ თემის წარმომადგენლები თვითნებური დაპატიმრებებისა და არა სათანადო მოპყრობის ობიექტები არიან.

2018 წლის 1-ელ ნოემბერს ძალაში შევიდა სოციალური უსაფრთხოების ახალი კანონი. კანონის მიღებას მოჰყვა ძლიერი სამოქალაქო წინააღმდეგობა, რაც ბოლო წლების განმავლობაში ყველაზე დიდ საპროტესტო აქციებში გადაიზარდა დასავლეთ სანაპიროზე. კანონის ოპონენტები წუხდნენ, რომ ყოველთვიური დაქვითვები უმართავი იქნებოდა დასაქმებულებისთვის, ხოლო ხელისუფლება კორუფციის ან არასაკმარისი სტაბილურობის გამო, ვერ მოახერხებდა მათი კონტრიბუციის უსაფრთხოების უზრუნველყოფას. 2018 წლის სექტემბერში აშშ-ის ადმინისტრაციამ შეწყვიტა პალესტინელი ლტოლვილების დახმარების გაეროს სააგენტოს (UNRWA) დაფინანსება, რომელიც 5 მილიონამდე პალესტინელ ლტოლვილს უწევდა მხარდაჭერას. აღნიშნულმა გადაწყვეტილებამ მნიშვნელოვანი კრიზისი გააჩნა ჰუმანიტარული დაფინანსების კუთხით პალესტინის ტერიტორიასა და ღაზას სექტორში, სადაც 80% სწორედ დახმარებაზეა დამოკიდებული. ღაზა რჩება ისრაელის საჰაერო, სახმელეთო და საზღვაო ბლოკადის ქვეშ, რომელიც ძალაშია 2007 წლის შემდეგ. ეგვიპტეს კვლავ თითქმის სრულად დაკეტილი აქვს რაფას საზღვარი ღაზასთან. ყოველივე ეს იწვევს მძიმე ეკონომიკური და ჰუმანიტარულ მდგომარეობას ღაზას 2 მილიონამდე მოსახლისთვის. გაეროს ჰუმანიტარული დახმარებისა და კოორდინირების ოფისის განცხადებით, ღაზა ჰუმანიტარული კატასტროფის პირასაა.[2]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წლის ანგარიშში ღაზის სექტორის შესახებ წერს, რომ მოსახლეობის პოლიტიკური და სამოქალაქო უფლებები მკაცრად შეზღუდულია. ისრაელის დე ფაქტო ბლოკადა, პერიოდული სამხედრო ოპერაციების პარალელურად და კანონის უზენაესობის პრინციპის დარღვევები,  სერიოზულ ზიანს აყენებს სამოქალაქო მოსახლეობას; ამას ემატება ეგვიპტის მიერ დაწესებული მკაცრი კონტროლი სამხრეთ საზღვარზე. 2018 წლის განმავლობაში 180-ზე მეტი პალესტინელი დაიღუპა და ასობით დაშავდა დე ფაქტო საზღვართან მიმდინარე დემონსტრაციების (დაბრუნების მარში) დროს. ხშირ შემთხვევაში მსხვერპლი ისრაელის სამხედრო ძალების მიერ საბრძოლო შეიარაღების გამოყენებას მოჰყვა. წლის ბოლოს, ისრაელის მხრიდან ბლოკადის, დონორების საერთო დაფინანსების შემცირების და პალესტინის ხელისუფლების მხრიდან საბიუჯეტო ტრანსფერების შემცირების გამო, ღაზა იყო ეკონომიკური კოლაფსის პირას.[3]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წლის ანგარიშში დასავლეთ სანაპიროს შესახებ წერს, რომ ტერიტორია ისრაელის სამხედრო ოკუპაციის ქვეშაა, რაც გულისხმობს ფიზიკურ ბარიერებს გადაადგილებაზე, სახლების და სხვა ფიზიკური ინფრასტრუქტურის დანგრევას, პოლიტიკურ და სამოქალაქო უფლებებზე შეზღუდვებს და ებრაული დასახლებების გაფართოებას. ებრაელი მოსახლეები დასავლეთ სანაპიროზე ისრაელის მოქალაქეები არიან და იგივე უფლებებით სარგებლობენ, როგორც ისრაელის სხვა მოქალაქეები. დასავლეთ სანაპიროს პალესტინელები, იერუსალიმის აღმოსავლეთ მცხოვრებთა გარდა, პალესტინის ხელისუფლების იურისდიქციის ქვეშ არიან. პალესტინის ხელისუფლება ავტორიტარული მართვის მანერით გამოირჩევა, რაც გამოიხატება, მათ შორის, ჟურნალისტთა და ადამიანის უფლებათა აქტივისტების შევიწროვებაში. აღმოსავლეთ იერუსალიმში პალესტინელთა მცირე ნაწილი ისრაელის მოქალაქეობას ფლობს; უმეტესობას სპეციალური ბინადრობის ნებართვა აქვს, რომელიც მათ უფრო შეზღუდულ უფლებებს აძლევს, ისრაელის მოქალაქეობის მქონეებთან შედარებით.[4]

[1] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Israel, Golan Heights, West Bank, and Gaza – West Bank and Gaza, 13 March 2019

 (accessed on 9 July 2019)

[2] AI – Amnesty International: Human rights in the Middle East and North Africa: Review of 2018 – Palestine (State of) [MDE 21/9912/2019], 26 February 2019

 (accessed on 10 July 2019)

[3] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Gaza Strip, 4 February 2019

 (accessed on 9 July 2019)

[4] Freedom House: Freedom in the World 2019 – West Bank, 4 February 2019

 (accessed on 9 July 2019)

ნიგერია. კვარის შტატში არსებული ვითარება 2019 წლის არჩევნების შემდეგ. ივნისი, 2019

2019 წლის თებერვალში ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისმა გამოაქვეყნა ანგარიში ნიგერიის შესახებ, სადაც განხილულია ქვეყანაში არსებული ვითარება. ანგარიშში წარმოდგენილია ნიგერიაში არსებული მდგომარეობის ანალიზი. დოკუმენტში ნათქვამია, რომ ნიგერიის კონკრეტულ შტატებში ადგილი აქვს სხვადასხვა შეიარაღებულ კონფლიქტს, რომელიც შეიძლება ევროკავშირის მაკვალიფიცირებელი დირექტივის 15-ე მუხლის მნიშვნელობის ქვეშ მოხვდეს. ეს შტატებია: აბია, ადამავა, აკვა იბომი, ბაუჩი, ბაიელსა, ბენუე, ბორნო, კროს რივერი, დელტა, ედო, ეკიტი, გომბე, იმო, კადუნა, კოგი, კვარა, ნასარავა, ნიგერი, ონდო, პლატო, რივერსი, ტარაბა, იობე და ასევე დედაქალაქის ფედერალური ტერიტორია აბუჯა.

ქვეყნის მასშტაბით რამდენიმე შტატში ადგილი აქვს შეიარაღებულ კონფლიქტს, რომელშიც მონაწილეობენ ფერმერებისა და მწყემსების შეიარაღებული ჯგუფები, ეთნიკური დაჯგუფებები და ნიგერიის უსაფრთხოების ძალები. ასეთი შტატებია: ადამავა, ტარაბა, პლატო, ნასარავა და ბენუე. მათ გარდა, მსგავსი პრობლემები გვხვდება შემდეგ შტატებში: კოგი, კვარა, კადუნა, ნიგერი და დედაქალაქის ფედერალური ტერიტორია აბუჯა.

კვარის შტატში ძალადობრივი ინციდენტების რაოდენობა კვირაში 0.08 ინციდენტს შეადგენს. შტატში არ ფიქსირდება ე.წ. „დისტანციური ძალადობის“ (Remote Violence) ფაქტები. კვარის შტატში, მშვიდობიანი მოქალაქეების წინააღმდეგ ძალადობის შედეგად სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 100 ათას კაცზე 0.09 შეადგენს. სიკვდილის ფაქტები დისტანციური ძალადობის შედეგად, კვარას შტატში არ ფიქსირდება.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი დოკუმენტში, ასევე, წერს, რომ დელტას, ედოს, იკიტის, კადუნას, კოგის, კვარისა და ნიგერის შტატებში და ასევე აბუჯაში განურჩეველი ძალადობის დონე იმდენად დაბალია, რომ ზოგადად არ არის იმის რისკი, რომ სამოქალაქო პირს პირადად მიადგეს ზიანი განურჩეველი ძალადობის მიზეზით, მაკვალიფიცირებელი დირექტივის 15-ე მუხლის გაგებით. ანგარიშში ნათქვამია, რომ მიუხედავად ამისა, ინდივიდუალური ელემენტები ყოველთვის უნდა იქნას განხილული.[1]

ნიგერიაში 2019 წლის 23-24 თებერვალს ჩატარდა არჩევნები. ქვეყნის მოსახლეობამ აირჩია პრეზიდენტი, ვიცე-პრეზიდენტი და საკანონმდებლო ორგანოს – წარმომადგენლობითი სახლისა და სენატის წევრები. საპრეზიდენტო არჩევნებში მუჰამადუ ბუჰარიმ გაიმარჯვა და კიდევ ერთი ვადით გახდა ნიგერიის პრეზიდენტი.[2]

საერთო შეფასებით, არჩევნების როგორც წინა, ასევე შემდგომი პერიოდი ძალადობით ხასიათდებოდა. 2019 წლის 13 თებერვალს „Amnesty International“-მა გაავრცელა განცხადება, სადაც ორგანიზაცია ყურადღებას ამახვილებდა არჩევნებთან დაკავშირებულ ძალადობაზე. ორგანიზაცია ხელისუფლებას მოუწოდებდა, დაეცვა მოსახლეობა ძალადობისგან და უზრუნველეყო გამოხატვის თავისუფლების, მშვიდობიანი შეკრების უფლების დაცვა როგორც არჩევნებამდე, ასევე შემდგომ პერიოდში. „არჩევნებთან დაკავშირებული ძალადობა კანოს, კვარის, კოგის, რივერსის, ტარაბასა და ბაიელსას შტატებში ღრმა შეშფოთების მიზეზია და სასწრაფო რეაგირებას საჭიროებს; რეაგირების დაგვიანება ადამიანის უფლებების პატივისცემის საკითხს არჩევნების პერიოდში დააყენებს კითხვის ნიშნის ქვეშ“, – განაცხადა ორგანიზაციის ნიგერიის წარმომადგენლობის დირექტორმა.[3]

კვარის შტატში ადგილობრივი არჩევნები წააგო ბუკოლა სარაკიმ, რომელიც ცდილობდა, კიდევ ერთი ვადით ყოფილიყო წარმოდგენილი სენატში. სარაკი ნიგერიაში რიგით მესამე ყველაზე ძლევამოსილი პოლიტიკური ოფისის მფლობელია. ის იყო არა მხოლოდ მოქმედი სენატორი, არამედ ოპოზიციური სახალხო დემოკრატიული პარტიის საარჩევნო კამპანიის მენეჯერი.

სარაკი თავდაპირველად მმართველი პარტიის წევრი იყო. საერთო ჯამში, მტრული დამოკიდებულება არ ჩამოყალიბებულა ბუკოლა სარაკისა და პრეზიდენტს შორის, რომელმაც კორუფციის ბრალდებით გამოძიების ინიცირება მოახდინა სარაკის წინააღმდეგ. უზენაესმა სასამართლომ სარაკი 2018 წლის ივლისში გაამართლა და მომდევნო თვეს მან მმართველი პარტია საერთო პროგრესული კონგრესი დატოვა.

ბუკოლა სარაკი ცდილობდა ხელახლა არჩეულიყო სენატში კვარის შტატიდან, მაგრამ გამარჯვება საერთო პროგრესული კონგრესის კანდიდატს იბრაჰიმ ოლორიეგბეს დარჩა, რომელმაც წარმატებით დაასრულა „სარაკების დინასტიის“ 50 წელზე მეტი დროის განმავლობაში არსებული პოლიტიკური დომინირება კვარაში. ბევრის აზრით, ხალხი დაიღალა შტატში განვითარების ნაკლებობით, რამაც ჩამოაყალიბა საპროტესტო მოძრაობა „O To Ge“ (Enough is Enough). მოძრაობა სარაკისა და მის მიერ დაფინანსებული და მხარდაჭერილი კანდიდატების წინააღმდეგ იყო მიმართული (ყველა ამ კანდიდატმა მარცხი განიცადა).[4]

ევროკავშირის არჩევნების დამკვირვებელთა მისიის შეფასებით, ნიგერიაში ჩატარებული არჩევნებისას, ქვეყნის წამყვანმა პარტიებმა ვერ შეძლეს ძალადობის თავიდან აცილება. წყაროს ცნობით, არჩევნებთან დაკავშირებული ძალადობის შედეგად 150-მდე ადამიანი დაიღუპა ქვეყნის სხვადასხვა ნაწილში.[5]

ადილობრივ მედიაში არჩევნებამდე და არჩევნების შემდეგ გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ვრცელდებოდა ინფორმაციები პოლიტიკური ძალადობის შესახებ. 2019 წლის 14 იანვარს ასობით ქალმა კვარის შტატის ქალაქ ილორინის ქუჩები გადაკეტა და პოლიტიკური ძალადობა გააპროტესტა. ისინი, იმ დროს, სენატის მოქმედი პრეზიდენტის სარაკის ოჯახის წინააღმდეგ თავდასხმებს აპროტესტებდნენ. დემონსტრანტები ძალადობის ტალღის, რასაც რამდენიმე პირის დაშავება, ქონების განადგურება და ერთი პირის სიკვდილი მოჰყვა, უკან დგომაში ადანაშაულებდნენ საერთო პროგრესულ კონგრესს. ქალების პროტესტი გაიმართა ასევე კვარის შტატის მთავრობის სახლთანაც. ისინი მოგვიანებით გუბერნატორმა მიიღო და დაპირდა, რომ ხელისუფლება ყველაფერს იღონებდა, კვარის შტატში მშვიდობისა და სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად. მან ასევე განაცხადა, რომ რამდენიმე დამნაშავე იდენტიფიცირებული იყო და ისინი მალე მიეცემოდნენ პასუხისგებაში.[6]

კვარის შტატში არჩევნებთან დაკავშირებული ძალადობის გამო შეშფოთებას გამოხატავდა, ასევე, ქვეყნის საარჩევნო კომისია. კვარის შტატის საარჩევნო კომისარი 2019 წლის იანვარში მოუწოდებდა ტრადიციულ ლიდერებს, ხელი შეეწყოთ მშვიდობისთვის არჩევნების წინა და შემდგომ პერიოდში. „მსურს სამეფო მამებს მივმართო, რომ მათ შეკრიბონ პოლიტიკური პარტიების ლიდერები და მათი მხარდამჭერები და მათ მშვიდობაზე ესაუბრონ. ჩვენ უნდა ვიმოქმედოთ მშვიდობიანად არჩევნებამდე, არჩევნების დღეს და შემდეგაც“, – აცხადებდა კომისარი. „ვწუხვარ, რომ ჩვენი კამპანია კვარის შტატში ძალადობრივი გახდა. საარჩევნო ბილბორდების დაზიანება ყოვლისმომცველი ხასიათის მატარებელი გახდა“, – აღნიშნავდა იგი. მიუხედავად ამისა, კომისარი პირობას დებდა ხალხის წინაშე, რომ ის მზად იყო, შტატში ჩაეტარებინა თავისუფალი, სამართლიანი და სანდო არჩევნები.[7]

არჩევნებამდე რამდენი დღით ადრე, 19 თებერვალს, შეტაკება მოხდა მმართველი საერთო პროგრესული კონგრესისა და ოპოზიციური სახალხო დემოკრატიული პარტიის მხარდამჭერებს შორის კვარის შტატის სამხრეთით. დაპირისპირება მმართველი პარტიის კანდიდატის ლოლა აშირუს  და ოპოზიციური პარტიის კანდიდატის რაფიუ იბრაჰიმის მხარდამჭერებს შორის ოჯოკუში მოხდა. ოჯოკუ ოპოზიცური პარტიის წარმომადგენლის სენატორ იბრაჰიმის მშობლიური ქალაქია, სადაც ის ხელახლა არჩევას გეგმავდა. მისი მხარდამჭერების მხრიდან თავდასხმა მოხდა აშირუსა და მის მხარდამჭერებზე. წყაროების ცნობით, პოლიციამ წარმატებით გაართვა თავი სიტუაციის კონტროლის ქვეშ აყვანას, კანდიდატის უვნებლად გაყვანასა და ძალადობაში აქტიურად ჩართული ეჭვმიტანილების დაკავებას; თუმცა, ძალადობის შედეგად ორი პირი დაიღუპა და რამდენიმე დაშავდა.[8]

ადგილობრივი მედიის ცნობით, არჩევნების შედეგების გამოცხადებას, ასევე მოჰყვა ძალადობრივი ქმედება. წყარო წერს, რომ შედარებითი მშვიდი მდგომარეობა კვარის შტატში არჩევნების შედეგების გაჟღერების შემდეგ დაიძაბა, როდესაც ქუჩაში ახალგაზრდების ჯგუფი გამოვიდა. ისინი დანებით და სხვა საშიში ნივთებით იყვნენ შეიარაღებული და საერთო პროგრესული კონგრესის კანდიდატის გამარჯვებას აპროტესტებდნენ. ინციდენტს ადგილი ჰქონდა კვარის შტატის დედაქალაქ ილორინში, ნიგერის, იკოკოროს ქუჩებსა და ტაივო ისალეს რაიონში. ნიგერიის პოლიცია და სამხედროები სწრაფად ჩაერივნენ ვითარებაში სიტუაციის დასაწყნარებლად. პოლიციამ დაადასტურა 8 პირის დაკავება, რომელთა წინააღმდეგაც გამოძიება დაიწყო. მისი თქმით, ინციდენტს მსხვერპლი არ მოჰყოლია.[9]

[1] EASO; Country Guidance: Nigeria; Guidance note and common analysis; February 2019; available at:

[accessed 17 June 2019]

[2] BBC; Nigeria election 2019: Big winners and big losers; By Naziru Mikailu; 3 March, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47400317?intlink_from_url=https://www.bbc.com/news/topics/crx60q1k8ldt/nigerian-general-election-2019&link_location=live-reporting-story [accessed 17 June 2019]

[3] AI – Amnesty International: Nigeria: Authorities must uphold human rights during and after elections, 13 February 2019

 (accessed on 17 June 2019)

[4] BBC; Nigeria election 2019: Big winners and big losers; By Naziru Mikailu; 3 March, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47400317?intlink_from_url=https://www.bbc.com/news/topics/crx60q1k8ldt/nigerian-general-election-2019&link_location=live-reporting-story [accessed 17 June 2019]

[5] All Africa; Nigeria: APC, PDP culpable in Nigeria’s 2019 election violence – EU; By Kunle Sanni; 16 June, 2019; available at: https://allafrica.com/stories/201906160138.html [accessed 17 June 2019]

[6] NAIJ.COM; 2019 elections: Kwara women protest against political violence in Ilorin; January, 2019; available at: https://www.legit.ng/1215538-2019-elections-kwara-women-protest-political-violence-ilorin.html [accessed 17 June 2019]

[7] NAIJ.COM; INEC express worry over political violence in Kwara state; January, 2019; available at: https://www.legit.ng/1215369-inec-expresses-worry-political-violence-kwara-state.html [accessed 17 June 2019]

[8] Sahara Reporters; Two killed, scores injured as APC, PDP supporters clash in Kwara; 20 February, 2019; available at: http://saharareporters.com/2019/02/20/two-killed-scores-injured-apc-pdp-supporters-clash-kwara [accessed 17 June 2019]

[9] Premium Times; Police arrest 8 for post-election violence in Ilorin; available at: https://www.premiumtimesng.com/regional/north-central/181316-police-arrest-8-for-post-election-violence-in-ilorin.html [accessed 17 June 2019]

კოტ-დივუარი. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვა. აპრილი, 2019

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წლის ანგარიშში კოტ-დივუარის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში შეიარაღებული კონფლიქტი 2011 წელს დასრულდა და მას შემდეგ აღდგენითი პროცესები მიმდინარეობს. მიუხედავად იმისა, რომ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული შეშფოთება და უსაფრთხოების ძალების ჩარევა, შესაძლოა, გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებისთვის დამაბრკოლებელი ფაქტორები იყოს, საერთო ჯამში, აღნიშნული უფლებები დამაკმაყოფილებელია; გადაადგილების თავისუფლების მხრივ არსებული ვითარება გამოსწორებულია და ქვეყნის ეკონომიკა იზრდება. თუმცა, არმიის შიგნით არსებული დაუმორჩილებლობა და მმართველი კოალიციის გარშემო მზარდი უკმაყოფილება საფრთხეს უქმნის სტაბილურობას; ამასთან, ზოგიერთი წყარო, რომელმაც ქვეყნის ძალადობრივი კონფლიქტი გამოიწვია, კვლავ მოქმედია, მათ შორის ეთნიკური და რეგიონული დაძაბულობა, მიწის გარშემო კამათები, კორუფცია და დაუსჯელობა. ქალების პოლიტიკურ პროცესებში ნაკლებად არიან წარმოდგენილნი.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2019 წლის ანგარიშში კოტ-დივუარის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში შედარებით სტაბილური ვითარება იყო 2018 წლის მანძილზე, კერძოდ, თითქმის არ შეინიშნებოდა სამხედრო მუქარები, რაც 2017 წლის ერთერთი მთავარი მახასიათებელი ნიშანი იყო. მიუხედავად ამისა, ხელისუფლებამ მაინც ძალიან ცოტა გააკეთა დაუსჯელობის წინააღმდეგ ბრძოლის პროცესში და არ გადაუდგამს ნაბიჯები იმ საკითხების მოსაგვარებლად, რომელთაც წარსულში კონფლიქტი გამოიწვია; ასეთი საკითხებია, მათ შორის, უდისციპლინო არმია და პოლიტიზებული სასამართლო. კოტ-დივუარში გამართული ადგილობრივი არჩევნები ხასიათდებოდა ძალადობით მეტოქე პარტიებს შორის, რასაც რამდენიმე ადამიანის სიცოცხლეც შეეწირა.

უსაფრთხოების ძალების წევრები კვლავ ჩართულნი არიან რეკეტსა და გამოძალვაში, განსაკუთრებით საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე მეორეხარისხოვან გზებზე. 2018 წლის 17 თებერვალს ბრბომ მოკლა ჟანდარმერიის ერთერთი წევრი, მას შემდეგ, რაც ამ უკანასკნელმა დასავლეთ კოტ-დივუარში, ბლოლექუინში, საკონტროლო-გამშვებ პუნქტზე ტაქსის მძღოლს ესროლა და მოკლა. გავრცელებული ინფორმაციით, ტაქსის მძღოლმა ქრთამის გადახდაზე თქვა უარი. შეიარაღებული ძალების მაღალი თანამდებობის პირები კვლავ ჩართულნი არიან ბუნებრივი რესურსების უკანონო ექსპლუატაციაში.

დაუსჯელობის წინააღმდეგ ბრძოლის პროცესში წარმატების ნაკლებობის ფონზე, წყაროები ვარაუდობენ, რომ სამხედრო მეთაურები, რომლებიც ადრე ადამიანის უფლებებს არღვევდნენ, ინარჩუნებენ მაღალ თანამდებობებს შეიარაღებულ ძალებში. შეიარაღებულ ძალებში ყოფილი ამბოხებულებიც მსახურობენ და მათი კონტროლის ხარისხი დაბალია. უსაფრთხოების ძალების შემცირების ძალისხმევის ფარგლებში, 3 ათასზე მეტი სამხედრო დათანხმდა არმიის ნებაყოფლობით დატოვებას ფულადი კომპენსაციის (დაახლოებით 26 ათასი აშშ დოლარი) სანაცვლოდ.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში კოტ-დივუარის შესახებ წერს, რომ საკანონმდებლო ორგანოს არჩევნებში, რომელიც 2016 წელს ჩატარდა, მმართველმა სამთავრობო კოალიციამ მანდატების 66% მოიპოვა. მთავარმა ოპოზიციურმა პარტიამ, რომელმაც ბოიკოტი გამოუცხადა 2011 წლის არჩევნებს, ამჯერად მონაწილეობა მიიღო და მანდატებიც მოიპოვა. არჩევნები მშვიდობიან გარემოში ჩატარდა და შეფასდა როგორც  გამჭვირვალე და ინკლუზიური. საპრეზიდენტო არჩევნები 2015 წელს ჩატარდა და პრეზიდენტი ალასანე ოუატარა მნიშვნელოვანმა უმრავლესობამ ხელახლა აირჩია. საერთაშორისო და ადგილობრივმა დამკვირვებლებმა არჩევნები შეაფასეს როგორც სამართლიანი და თავისუფალი. 2018 წლის მარტში ჩატარებული სენატორთა არჩევნები ასევე შეფასდა როგორც სამართლიანი და თავისუფალი. თუმცა, 2018 წლის ოქტომბერში გამართული ადგილობრივი არჩევნები სხვადასხვა სახის დარღვევებით ჩატარდა და ახლდა არჩევნებთან დაკავშირებული 4 მკვლელობა. დეკემბერში გამართულ სპეციალურ არჩევნებზე, ასევე დაფიქსირდა გარკვეული დარღვევები და პროცესს ასევე ახლდა ძალადობა.

2018 წლის აგვისტოში პრეზიდენტმა ოუატარამ გამოაცხადა დაუყოვნებელი ამნისტია და 800 პატიმარი, რომელიც სასჯელს 2010-11 წლების არჩევნების შემდგომ კრიზისში მონაწილეობისთვის იხდიდა სასჯელს, საპატიმროებიდან გაათავისუფლა; მათ შორის იყო ყოფილი მინისტრთა კაბინეტის რამდენიმე წევრი, სამხედრო ოფიცრები და სიმონე გბაგბო – ყოფილი პრეზიდენტის ლორან გბაგბოს ცოლი.

კოტ-დივუარში სამოქალაქო ხელისუფლება ხანდახან ვერ ახერხებს ეფექტური კონტროლი დააწესოს უსაფრთხოების სამსახურების ქმედებებზე. ქვეყანაში ადამიანის უფლებების აღსანიშნავ დარღვევებს წარმოადგენს დანაშაულებრივი ქმედებები უსაფრთხოების ძალების მხრიდან, თვითნებური დაკავებები, მძიმე საპატიმრო პირობები, კრიმინალი, დარღვევები არჩევნებზე, ფართოდ გავრცელებული კორუფცია, სექსუალური შევიწროვება. ასევე, სექსუალური უმცირესობების მიმართ ძალადობა და ბავშვთა შრომა. მთავრობა ყოველთვის არ დგამს სათანადო ნაბიჯებს დამნაშავე მაღალჩინოსნების დასასჯელად და დაუსჯელობა, ზოგადად, წარმოადგენს სერიოზულ პრობლემას. 2018 წლის განმავლობაში კოტ-დივუარში არ დაფიქსირებულა თვითნებური მკვლელობები მთავრობის ან მათთან დაახლოებული აქტორების მხრიდან. ასევე, ადგილი არ ჰქონია ხელისუფლების მიერ ჩადენილ იძულებით გაუჩინარებებს.

ქვეყნის კონსტიტუციით აკრძალულია წამება, ღირსების შემლახავი ან არა ადამიანური მოპყრობა და სასჯელი. თუმცა, ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფები აღნიშნავენ, რომ მსგავს ფაქტებს აქვს ადგილი უსაფრთხოების სამსახურის საპატიმროებში. არასამთავრობო ორგანიზაციები ყურადღებას ამახვილებენ პოლიტიკურ პარტია კოტ-დივუარის სახალხო ფრონტთან კავშირში მყოფი პატიმრების მიმართ არა ადამიანურ მოპყრობაზე. ქვეყნის კონსტიტუცია და კანონმდებლობა კრძალავს თვითნებურ დაკავებას და დაპატიმრებას, თუმცა ორივე მათგანს კოტ-დივუარში ადგილი აქვს.[3]

[1] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Côte d’Ivoire, 4 February 2019

 (accessed on 24 April 2019)

[2] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Côte d’Ivoire, 17 January 2019

 (accessed on 24 April 2019)

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Cote d’Ivoire, 13 March 2019

 (accessed on 24 April 2019)

ნიგერია. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება. აპრილი, 2019

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნის და თავშესაფრის საკითხთა დოკუმენტირების და კვლევის ცენტრი (ACCORD) 2019 წლის 30 იანვარს გამოქვეყნებულ ანგარიშში[1] (შემდგომში – ანგარიში) წერს ნიგერიაში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ზოგადი მდგომარეობის შესახებ. ანგარიშში ასევე გამოქვეყნებულია რუქა, რომელზედაც აღნიშნულია უსაფრთხოების თვალსაზრისით ინციდენტების რაოდენობა შტატების მიხედვით (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წლის ივნისი-სექტემბერი).

უფრო კონკრეტულად, რუქაზე აღნიშნულია უსაფრთხოების კუთხით დაფიქსირებული  იმ ინციდენტების რაოდენობა, რომელსაც სულ მცირე 1 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. შედარებით ღია ფერებით აღნიშნულია ის შტატები, სადაც შედარებით ნაკლები რაოდენობის ინციდენტები მოხდა (0-დან 24-მდე). რაც შეეხება შედარებით მუქ ფერებს (ნარინჯისფერი, წითელი, მუქი წითელი), ისინი ასახავენ იმ შტატებს სადაც უსაფრთოების კუთხით შემხვევების რაოდენობა 25-დან 200-მდეა.

რუქის ანალიზით შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ შედარებით მძიმე სიტუაცია ფიქსირდება ნიგერიის ჩრდილოეთსა და ცენტრალურ ნაწილში მდებარე შტატებში (სოკოტო, ზამფარა, ბორნო, პლატო, ადამავა, ტარაბა, კადუნა).

ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში ძალადობის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი ფიქსირდება, ხოლო რაც შეეხება სამხრეთი ნიგერიის შტატებს – აქ სიტუაცია არაერთგვაროვანია. ზოგიერთ შტატში გვხვდება უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების საშუალო ან მაღალი მაჩვენებელი.

ცენტრალური ნიგერია და დედაქალაქი აბუჯა

(შტატები: ადამავა; ბენუე; ფედერალური დედაქალაქი; კოგი; კვარა; ნასარავა; ნიგერი; პლატო; ტარაბა)

ზოგადი ინფორმაცია

პლატოს შტატი წარმოადგენს გამყოფ ხაზს ნიგერიის სამხრეთ ნაწილში მცხოვრებ ქრისტიან და ჩრდილოეთში –  მუსლიმ მოსახლეობას შორის. შესაბამისად, აღნიშნულ შტატში ათწლეულების მანძილზე შეინიშნებოდა სპორადული დაპირისპირებები, მოტივირებული როგორც ეთნიკური, ასევე – რელიგიური კონტექსტით. მიწათმოქმედი ქრისტიანი მოსახლეობა ადანაშაულებს ფულანი მუსლიმებს მათი მიწების მითვისებაში. ამის საწინააღმდეგოდ, ფულანი მუსლიმთა ლიდერები აცხადებენ, რომ მათი ხალხი პლატოს შტატში დისკრიმინირებულია და მათ არ გააჩნიათ წვდომა ისეთ ფუნდამენტურ უფლებებზე, როგორიცაა: განათლება, საცხოვრებელზე წვდომა, პოლიტიკური უფლებები და ა.შ. დაპირისპირებები ხშირად იჩენს თავს, რომელთა შედეგადაც, ამ საკითხზე მომუშავე ორგანიზაციების მიერ შედგენილი სტატისტიკის მიხედვით, 2000 წლიდან მოყოლებული 10 000-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა.

საერთაშორისო კრიზისის ჯგუფი (ICG) 2017 წლის ანგარიშში წერდა, რომ „ძალადობრივი კონფლიქტები, რომლებიც ძირითადად, ქრისტიანებით დასახლებულ რეგიონებში მიმდინარეობს ფულანი მუსლიმ მწყემსებსა და ეთნიკურად დივერსიფიცირებულ მიწათმოქმედებს შორის, გადატანილია როგორც ტომობრივ, ასევე, რელიგიურ და რეგიონალურ კონტექსტში. რეგიონის ცენტრალური  და სამხრეთი ნაწილებში მიმდინარე შეტაკებებს ყოველწლიურად დაახლოებით 2 500 ადამიანი ეწირება. ამჟამინდელი მდგომარეობით, დაპირისპირებებმა ისეთ მასშტაბებს მიაღწია, რომ ნიგერიელები შიშობენ, რომ აღნიშნული კონფლიქტი ისეთივე საფრთხეს წარმოადგენს, როგორსაც  ჯგუფი „ბოკო ჰარამი“.[2]

მიმდინარე სიტუაცია

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch 2019 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ „ათწლეულების მანძილზე მომთაბარე მწყებსა და ფერმერებს შორის მიმდინარე კონფლიქტი განსაკუთრებით გამძაფრდა 2018 წელს, რამაც კიდევ უფრო დაამძიმა უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაცია. ძალადობის შედეგად, სულ მცირე 1 600 ადამიანი გარდაიცვალა, ხოლო დააახლოებით 300 000 – იძულებით გადაადგილდა“.

ივნისში, პლატოს შტატში მომხდარი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ინციდენტის დროს, ფერმერებმა სავარაუდოდ, მოკლედ 5 მომთაბარე მათ მიწებზე უნებართვოდ შესვლისთვის. ამის საპასუხოდ, მომთაბარე მწყემსები თავს დაესხნენ რეგიონში არსებულ სოფლებს, მოკლეს 86, ხოლო ჯანმრთელობის დაზიანება მიაყენეს ასობით ადამიანს, მათ შორის – ქალებსა და ბავშვებს.

სექტემბერში, ადამავას შტატის პროვინცია ნუმანში, სადავაუდოდ მწყემსებმა, განახორციელეს თავდასხმა, რასაც 51 ადამიანი ემსხვერპლა. თავდამსხმელებმა, ასევე, გაიტაცეს 24 პირი.[3]

ICG, საკუთარ ანგარიშში ასევე ყურადღებას ამახვილებდა ზემოაღნიშნულ პრობლემაზე და წერდა, რომ კონფლიქტების კუთხით განსაკუთრებით მძიმე სიტუაცია იყო ბენუეს, პლატოს, ადამავას, ნასარავას და ტარაბას შტატებში.[4]

23 ივნისს, პლატოს შტატის ბერკინ ლადის პროვინციაში ფულანებმა განახორციელეს ფართომასშტაბიანი და კოორდინირებული თავდასხმა „ბარომ“-ის ეთნიკურ ჯგუფზე, რასაც 200-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. მომდევნო დღეს, მთავრობამ სიტუაციის გასაკონტროლებლად შტატში განალაგა 300-მდე სამხედრო და 7 ვერტმფრენი. თუმცა, გარკვეული შეტაკებები მომდევნო დღეების განმავლობაში მაინც გრძელდებოდა.

ჩრდილოეთი ნიგერია დ ბოკო ჰარამი.

(შტატები: ბაუჩი; ბორნო; გომბე; ჯიგავა; კადუნა; კანო; კაცინა; კები; სოკოტო; იაბე; ზამფარა.)

მიმდინარე სიტუაცია

საერთაშორისო ორგანიზაია Amnesty International 2019 წლის 14 ინვარს გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში (საანაგრიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერდა, რომ რანნის პროვინციაში ბოკო ჰარამის სასტიკი თავდასხმის შედეგად იძულებით გადაადგილდა 9000-ზე მეტი პირი. სატელიტის მიერ გადაღებულ სურათებზე ჩანს თავდასხმის შედეგად განადგურებული ან მძიმედ დამწვარი 100-მდე  შენობა-ნაგებობა.[5]

Human Rights Watch 2019 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ დაჯგუფება ბოკო ჰარამის მიერ გატაცებების, თვითმკვლელი ტერორისტებისა და სამოქალაქო პირებზე თავდასხმების შემთხვევები კვლავ გრძელდებოდა. აღნიშნულ ინციდენტებს 2018 წლის განმავლობაში, ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში სულ მცირე 1200 ადამიანი  ემხვერპლა, ხოლო 200 000 – იძულებით იქნა გადაადგილებული. ჩრდილოეთ შტატებში, განსაკუთრებით – ზამფარასა და კადუნას შტატებში მიმდინარე ძალადობა, რაც განპირობებული იყო მწყემსებსა და ფერმერებს შორის საქონლის ქურდობასთან დაკავშირებული შეიარაღებული დაპირისპირებებით, მნიშვნელოვან საფრთხეს უქმნიდა მშვიდობას და უსაფრთხოების კუთხით სიტუაციას ქვეყანაში. [6]

მაისში, კადუნას შტატის სოფელ გვასკაში ბანდიტების თავდასხმას 45 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა. ამ კუთხით ყველაზე მძიმე სიტუაცია იყო ზამფარას შტატში, სადაც მიმდინარე წელს ყაჩაღების თავდასხმებს 400  ადამიანი ემსხვერპლა, ხოლო 38 000 კი იძულებით იქნა გადაადგილებული.

Amnesty International 2018 წლის დეკემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ ორგანიზაციის წარმომადგენლები ეწვივენ ნიგერიის რამდენიმე შტატს (ადამავა, ბენუე, კადუნა, ზამფარა და ტარაბა) და გაესაუბრნენ თავდასხმების შედეგად დაზარალებულ ადგილობრივ მოსახლეობას. მათი ინფორმაციით, ზოგიერთი თავდასხმა გრძელდებოდა საათების და დღეების განმავლობაშიც კი. მიუხედავად ამისა, ზოგიერთ შემთვევაში შემთხვევის ადგილის ახლოს განლაგებული უსაფრთხოების ძალების საპასუხო ქმედება იყო ზედმეტად დაგვიანებული. ამას გარდა, ზოგიერთ შემთხვევაში, მაგალითად, ადამავას და ტარაბას შტატებში, უსაფრთხოების ძალებმა წინასწარ იცოდნენ, რომ თავდასხმა მზადდებოდა, თუმცა, ამის საწინააღმდეგოდ არაფერი იღონეს.[7]

რეგიონში კვლავაც აქტიური იყო და მთავარ პრობლემას წარმოადგენდა ტერორისტული დაჯგუფება ბოკო ჰარამი. ანგარიშის მიხედვით, მიმდინარე წლის განმავლობაში ჯგუფმა განახორციელა არაერთი მასშტაბური თავდასხმა როგორც ნიგერიის არმიის დისლოკაციის ადგილებზე, ასევე, სამოქალაქო მიზნების – სოფლების, ქალაქების, სამოქალაქო პირების მიმართ. თავდასხმების შედეგად მსხვერპლი ფიქსირდებოდა როგორც შეიარაღებული ძალების და სამოქალაქო მოსახლეობის, ასევე – თავად ტერორისტული ორგანიზაციის რიგებში. თავდასხმები ძირითადად ხდებოდა ბორნოს შტატში.

ანგარიშში წარმოდგენილი სრული ინფორმაციის ანალიზით, შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ აღნიშნულ შტატში და ზოგადად, ჩრდილოეთ ნიგერიაში, კონკრეტული გამონაკლისების გარდა, უსაფრთხოების კუთხით სიტუაცია ყველაზე მძიმეა. გარდა იმისა, რომ ტერორისტული დაჯგუფება ბოკო ჰარამი კვლავაც აქტიურად აგრძელებს როგორც სამხედრო, ისე – სამოქალაქო სამიზნეებზე თავდასხმას, ასევე მძიმე პრობლემას წარმოადგენს ეთნიკურ თუ ტომობრივ ერთეულებს შორის მიმდინარე კონფლიქტი, რომელიც გარდა ზემოაღნიშნული მიზეზებისა, ზოგჯერ, რელიგიური კონტექსტითაცაა მოტივირებული.

სამხრეთი ნიგერია, ბიაფრა და ნიგერის დელტა.

(შტატები: აბია; აკვა-იბომ; ანამბრა; ბაიელსა; ქროსს რივერ სთეით; დელტა; ედო; ენუგუ; იმო; ონდო; რივერსი.)

ზოგადი ინფორმაცია

ანგარიშის მიხედვით, ქვეყნის სამხრეთით მდებარე დელტა (Niger Delta), პარადოქსულად, რესურსებით მდიდარი, მაგრამ ღარიბი და დაბალი უსაფრთხოების მქონე შტატია. ადგილობრივთა ნავთობისა და გაზის მოპოვებასთან, ინფრასტრუქტურულ საკითხებთან, სიღარიბესთან, უმუშევრობასთან, რეგიონის ნავთობიდან მიღებულ შემოსავალთან და მისი ეროვნულ პოლიტიკაში მარგინალიზაციის საკითხთან დაკავშირებულმა საჩივრების ერთობლიობა 2006 წელს ამბოხში გადაიზარდა. დელტაში მიმდინარე კონფლიქტისთვის დამახასიათებელი გახდა ნავთობის ინფრასტრუქტურის დაზიანება და ნავთობის მოპარვა, საპროტესტო აქციები ნავთობის გამო გარემოს დაბინძურების წინააღმდეგ, გატაცებები გამოსასყიდის მიღების მიზნით, სამოქალაქო უსაფრთხოების არ არსებობა და თემური ძალადობა. რეგიონში მოქმედი სხვადასხვა შეიარაღებული დაჯგუფების მოთხოვნები სხვადასხვაა; ძირითადად, ისინი ითხოვენ ფართო ავტონომიას და მეტ შემოსავალს ნავთობის პროდუქციიდან.

ამავე ანგარიშის მიხედვით, ნიგერიის ცენტრალურ შტატებში, ისევე როგორც სამხრეთით მდებარე ედოს (Edo), ებონისა (Ebonyi) და კოგის (Kogi) შტატებში, ხშირია დაპირისპირებები მწყემსებსა და ფერმერებს შორის, რასაც თან სდევს მსხვერპლი, ქონების დაზიანება და მოსახლეობის გადაადგილება.

ICG 2017 წლის 20 ივლისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ „დელტას შტატში შეიარაღებულ ბანდ-ფორმირებებს არ განუხორციელებიათ თავდასხმები ნავთობის ჭაბურღილებზე მას შემდეგ, რაც ნიგერიის ფედერალურმა ხელისუფლებამ მოლაპარაკებები გამართა ადგილობრივ ეთნიკურ და პოლიტიკურ ლიდერებთან გასულ ნოემბერში, დაპირდა რა მათ ინფრასტრუქტურული პროექტების აღდგენას, დაბინძურებული ოგონის რეგიონის გაწმენდას და ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ საკუთარი, მოდულარული ნავთობის გადამამუშავებელი საწარმოების გამართვაზე ნების დართვას.[8]

მიმდინარე სიტუაცია

ანგარიშის მიხედვით, 2018 წლის 23 სექტემბერის სტატიაში BBC წერდა, რომ ნიგერიელმა მეკობრეებმა ნიგერის დელტას შტატის მიმდებარე წყლებში შვეიცარული ტვირთმზიდი გემიდან ეკიპაჟის 12 წევრი გაიტაცეს.[9]

გაეროს უშიშროების საბჭო 2018 წლის 29 ივნისს წერდა, რომ „ნიგერიაში, ქვეყნის შუა და სამხრეთ შტატებში (ედო, ებონიი და კოგი) მიმდინარე მასობრივმა შეტაკებებემა ადამიანური მსხვერპლი, იძულებითი გადაადგილება და ქონების მაშტაბური განადგურება გამოიწვია. მიუხედავად იმისა, რომ ნიგერის დელტასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ შტატებში ძალადობის მაჩვენებელმა იკლო, შეიარაღებული ჯგუფები იმუქრებოდნენ, რომ განაახლებდნენ თავდასხმებს.[10]

ამას გარდა, იგივე უშიშროების საბჭო 2017 წლის 26 დეკემბერს წერდა, რომ დელტას რეგიონში შეიარაღებული ძალადობის მაჩვენებელი დაბალი იყო, რაც განპირობებეული იყო იმით, რომ მთავრობამ ხელახლა შემოიღო ამნისტიის პროგრამა და სამხედრო შენაერთები განალაგა დელას 6 შტატში, ამას გარდა, ადგილობრივმა, რეგიონალურმა და ეროვნულმა ლიდერები გამოვიდნენ სამშვიდობო ინიციატივებით.[11]

Freedom House 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში ნიგერიის შესახებ წერდა, რომ გატაცებები ჩვეულებრივ ამბავს წარმოადგენს დელტასა და სამხრეთით მდებარე აბიას (Abia), იმოსა (Imo) და ანამბრას (Anambra) შტატებში.[12]

იმავე პრობლემაზე უთითებას ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტიც, რომელიც 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოვეწლიურ ანგარიშში წერს, რომ ნიგერის დელტას შტატსა და ქვეყნის სახმრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილსი ოპერირებენ დამნაშავეთა ჯგუფები, რომლებიც იტაცებენ სამოქალაქო პირებს და მათი გათავისუფლების სანაცვლოდ, ითხოვენ გამოსასყიდს. ასევე ფართოდ იყო გავრცელებული საზღვაო გატაცებები. მაგალითად, 26 მარტს ნიგერიელი მეკობრები განის სანაპიროდან გადასხდნენ ერთ-ერთ თევზმჭერ გემზე, გაიტაცეს 3 კორეელი მეზღვაური და წაიყვანეს ნიგერის დელტაში. გავრცელებული ინფორმაციით, მეკობრეებმა ტყვეები გაათავისუფლეს მაშ შემდეგ, რაც განურმა კომპანიამ მათი გამოსასყიდი გაიდახადა.[13]

[1] ACCORD – Nigeria Security Situation report, 30 January 2019, available at https://www.ecoi.net/en/countries/nigeria/featured-topics/security-situation/ [accessed 16 April 2019]

[2] International Crisis Group (ICG) –  report “Herders against Farmers: Nigeria’s Expanding Deadly Conflict”; available at

[accessed 16 April 2019]

[3] Human Rights Watch – World Report 2019 – Nigeria available at

[accessed 16 April 2019]

[4] ICG – “Nigeria: Growing Insecurity on Multiple Front”; available at

[accessed 17 April 2019]

[5] Amnesty International – Nigeria: Satellite imagery shows charred remains of Rann after Boko Haram attack; available at

[accessed 17 April 2019]

[6] Human Rights Watch – World Report 2019 – Nigeria available at

[accessed 16 April 2019

[7] Amnesty International – “HARVEST OF DEATH THREE YEARS OF BLOODY CLASHES BETWEEN FARMERS AND HERDERS IN NIGERIA” – available at

[accessed 17 April 2019]

[8] ACCORD – Nigeria Security Situation report, 30 January 2019, available at https://www.ecoi.net/en/countries/nigeria/featured-topics/security-situation/ [accessed 17 April 2019

[9] BBC – article “Nigerian pirates kidnap 12 crew from Swiss cargo ship”; publ. 23 September 2019; available at https://www.bbc.com/news/world-africa-45618679 [accessed 17 April 2019]

[10] UN Security Council – Report of the Secretary-General on the activities of the United Nations Office for West Africa and the Sahel (29 June 2018); available at

[accessed 17 April 2019]

[11]UN Security Council Report of the Secretary-General on the activities of the United Nations Office for West Africa and the Sahel (26 December 2017] available at

[accessed 17 April 2019]

[12] Freedom House – Freedom in the World 2019 – Nigeria; available at

[accessed 17 April 2019]

[13] USDOS – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Nigeria; available at

[accessed 17 April 2019]

სირია. უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა. აპრილი, 2019

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch სირიაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერს, რომ 2018 წლის განმავლობაში, რუსეთისა და ირანის მიერ მხარდაჭერილმა სირიის სამთავრობო ძალებმა კონტროლი აღადგინეს დამასკოს მიმდებარე აღმოსავლეთ გოუტასა და დარაა-ს რეგიონებზე. თუმცა, მთავრობა იმისთვის, რომ ეიძულებინა აჯანყებული ანტი-სამთავრობო ჯგუფები, რომ დანებებულიყვნენ, იყენებდა ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა: უკანონო ტაქტიკა, აკრძალული იარაღის გამოყენება, განურჩეველი თავდასხმები და ჰუმანიტარულ ტვირთზე შეზღუდვის დაწესება. მაგალითად, 18 თებერვლიდან 21 მარტამდე პერიოდში, აღმოსავლეთ გჰოუტას სამხედრო კამპანიის მიმდინარეობისას 1600-ზე მეტი სამოქალაქო პირი დაიღუპა. სირია-რუსეთის სამხედრო ალიანსმა დაბომბა 25 სამედიცინო დაწესებულება, 11 სკოლა და უამრავი სხვა სამოქალაქო საცხოვრებელი.

იმ რეგიონებში, რომლებიც „ისლამური სახელმწიფოს“ კონტროლისგან გაათავისუფლეს, მაღალი სამოქალაქო დანაკარგები კიდევ უფრო აშკარად გამოიკვეთა. გაქცეული ტერორისტების მიერ დამონტაჟებული მიწისქვეშა ნაღმების აფეთქებებს მრავალი სამოქალაქო პირის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ზოგი კი დასახიჩრდა. ISIS და ალ-ქაიდასთან აფილირებული სხვა ტერორისტული ორგანიზაციები აგრძელებდნენ ისეთი ტიპის სამართალდარღვევების ჩადენას, როგორიცაა: სიკვდილით დასჯა, გატაცებები და ჰუმანიტარულ ტვირთზე შეზღუდვები. მაგალითად, 25 ივლისს ISIS-მა მოაწყო რამდენიმე ერთდროული თავდასხმა ალ-სუვეიდას რეგიონში, რასაც შედეგად 200 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო 27 პირი გაიტაცეს. სახელმწიფო მედია საშუალების ცნობით, ნოემბრის მდგომარეობით ყველა ტყვე გათავისუფლებული იყო.

რახან აქტიური შეიარაღებული მოქმედებები ნაწილობრივ შემცირდა, რუსეთმა და სირიამ სირიელ ლტოლვილებს სახლში დაბრუნებისკენ მოუწოდეს. ამას გარდა, სირიის მთავრობა მიიღო კონკრეტული კანონები, რითაც ხელს შეუწყობს რეკონსტრუქციას. თუმცა, მიუხედავად ამისა,  სამთავრობო ძალები კვლავ აგრძელებდნენ ადამიანის უფლებებისა და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დარღვევას, რაც გამოიხატება ისეთ ქმედებებში, როგორიცაა: თვითნებური დაპატიმრება და არასათანადო მოპყრობა, მკაცრი შეზღუდვები გადაადგილების თავისუფლების კუთხით და ა.შ.

არასამთავრობო ორგანიზაცია – Syrian Network for Human Rights (SNHR) ცნობით, 30 აგვისტოს მდგომარეობით იძულებით გაუჩინარებულ პირთა რაოდენობა 90 000 აჭარბებდა, რომელთა უმრავლესობის შემთხვევაში დამნაშვე სირიის მთავრობა იყო.

რაც შეეხება იძულებით გადაადგილებას, გაეროს ცნობით, 2018 წლის იანვრიდან აპრილამდე პერიოდში დაფიქსირდა კიდევ 920 000-ზე მეტი ახალი იძულებითი გადაადგილების შემთხვევა.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი სირიაში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერს, რომ მიმდინარე წელს მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათა შორის იყო სამთავრობო ძალების მიერ განხორციელებული უკანონო ან თვითნებური მკვლელობები, მათ შორის – ქიმიური იარაღის გამოყენებით; პირთა იძულებითი გაუჩინარებები, წამება; თვითნებური დაკავებები; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; გამოხატვის თავისუფლების უკანონო შეზღუდვა, მათ შორის – ინტერნეტსა და პრესაზე დაწესებული უმკაცრესი შეზღუდვები და ა.შ.

მთავრობა არ დგამდა არანაირ ნაბიჯებს ზემოხსენებულ უფლებადარღვევების გამოძიების და დამნაშავე პირების დასჯის კუთხით. ამას გარდა, მთავრობასთან აფილირებული გასამხედროებული ჯგუფები  ჩადიოდნენ ისეთ სამართალდარღვევებს, როგორიცაა მასობრივი ხოცვა; განურჩეველი მკვლელობები; სამოქალაქო პირთა გატაცებები და ა.შ. ანალოგიურად, გარკვეული სამართალდარღვევები ფიქსირდებოდა აჯანყებული ჯგუფების და ქურთული შეიარაღებული ძალების მხრიდან.[2]

რაც შეეხება უკანასკნელ პერიოდში განვითარებულ მნიშვნელოვან მოვლენებს, არასამთავრობო ორგანიზაცია სირიის ადამიანის უფლებათა კომიტეტი (SHRC) ყოველდღიურ რეჟიმში აწარმოებს სირიაში მიმდინარე შეიარაღებული დაპირისპირებების შედეგად მსხვერპლის სტატისტიკას. მაგალითად, 2019 წლის 11 მარტს გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, მიმდინარე დღეს დაღუპულთა რიცხვი იყო 5 პირი, რომელთაგან 4 იდლიბში მიმდინარე დაბობმვამ იმსხვერპლა.[3] 12 მარტს გარდაცვლილთა რაოდენობა 9 ადამიანს შედგენდა, რომელთა რიგებშიც იყვნენ ქალი  და ბავშვი. ზემოხსენებული გარდაცვლილებიდან 5 პირი ალეპოსა და იდლიბში დაბომბვებს ემსხვერპლა, ხოლო 4 – საპატიმრო დაწესებულებაში სამთავრობო ძალების მიერ წამების შედეგად გარდაიცვალა.[4]  16 მარტს დაღუპულთა რიცხვმა 24-ს მიაღწია, რომელთაგან 5 ბავშვი, ხოლო 18 კი – ქალი იყო.[5]

[1] Human Rights Watch – World Report 2019 – Syria, available at https://www.hrw.org/world-report/2019/country-chapters/syria [accessed 2 April 2019]

[2] United States Department of State – Annual report on human rights in 2018 – available at

[accessed 2 April 2019]

[3] Syria Human Rights Committee – The Daily Report of Victims of Human Rights Violations in Syria 11-3-2019 – available at https://www.shrc.org/en/?p=32159 [accessed 2 April 2019

[4] Syria Human Rights Committee – The Daily Report of Victims of Human Rights Violations in Syria 12-3-2019 – available at https://www.shrc.org/en/?p=32163 [accessed 2 April 2019]

[5] Syria Human Rights Committee – The Daily Report of Victims of Human Rights Violations in Syria 16-3-2019 – available at https://www.shrc.org/en/?p=32181 [accessed 2 April 2019