ნიგერია. კვარის შტატში არსებული ვითარება 2019 წლის არჩევნების შემდეგ. ივნისი, 2019

2019 წლის თებერვალში ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისმა გამოაქვეყნა ანგარიში ნიგერიის შესახებ, სადაც განხილულია ქვეყანაში არსებული ვითარება. ანგარიშში წარმოდგენილია ნიგერიაში არსებული მდგომარეობის ანალიზი. დოკუმენტში ნათქვამია, რომ ნიგერიის კონკრეტულ შტატებში ადგილი აქვს სხვადასხვა შეიარაღებულ კონფლიქტს, რომელიც შეიძლება ევროკავშირის მაკვალიფიცირებელი დირექტივის 15-ე მუხლის მნიშვნელობის ქვეშ მოხვდეს. ეს შტატებია: აბია, ადამავა, აკვა იბომი, ბაუჩი, ბაიელსა, ბენუე, ბორნო, კროს რივერი, დელტა, ედო, ეკიტი, გომბე, იმო, კადუნა, კოგი, კვარა, ნასარავა, ნიგერი, ონდო, პლატო, რივერსი, ტარაბა, იობე და ასევე დედაქალაქის ფედერალური ტერიტორია აბუჯა.

ქვეყნის მასშტაბით რამდენიმე შტატში ადგილი აქვს შეიარაღებულ კონფლიქტს, რომელშიც მონაწილეობენ ფერმერებისა და მწყემსების შეიარაღებული ჯგუფები, ეთნიკური დაჯგუფებები და ნიგერიის უსაფრთხოების ძალები. ასეთი შტატებია: ადამავა, ტარაბა, პლატო, ნასარავა და ბენუე. მათ გარდა, მსგავსი პრობლემები გვხვდება შემდეგ შტატებში: კოგი, კვარა, კადუნა, ნიგერი და დედაქალაქის ფედერალური ტერიტორია აბუჯა.

კვარის შტატში ძალადობრივი ინციდენტების რაოდენობა კვირაში 0.08 ინციდენტს შეადგენს. შტატში არ ფიქსირდება ე.წ. „დისტანციური ძალადობის“ (Remote Violence) ფაქტები. კვარის შტატში, მშვიდობიანი მოქალაქეების წინააღმდეგ ძალადობის შედეგად სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 100 ათას კაცზე 0.09 შეადგენს. სიკვდილის ფაქტები დისტანციური ძალადობის შედეგად, კვარას შტატში არ ფიქსირდება.

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი დოკუმენტში, ასევე, წერს, რომ დელტას, ედოს, იკიტის, კადუნას, კოგის, კვარისა და ნიგერის შტატებში და ასევე აბუჯაში განურჩეველი ძალადობის დონე იმდენად დაბალია, რომ ზოგადად არ არის იმის რისკი, რომ სამოქალაქო პირს პირადად მიადგეს ზიანი განურჩეველი ძალადობის მიზეზით, მაკვალიფიცირებელი დირექტივის 15-ე მუხლის გაგებით. ანგარიშში ნათქვამია, რომ მიუხედავად ამისა, ინდივიდუალური ელემენტები ყოველთვის უნდა იქნას განხილული.[1]

ნიგერიაში 2019 წლის 23-24 თებერვალს ჩატარდა არჩევნები. ქვეყნის მოსახლეობამ აირჩია პრეზიდენტი, ვიცე-პრეზიდენტი და საკანონმდებლო ორგანოს – წარმომადგენლობითი სახლისა და სენატის წევრები. საპრეზიდენტო არჩევნებში მუჰამადუ ბუჰარიმ გაიმარჯვა და კიდევ ერთი ვადით გახდა ნიგერიის პრეზიდენტი.[2]

საერთო შეფასებით, არჩევნების როგორც წინა, ასევე შემდგომი პერიოდი ძალადობით ხასიათდებოდა. 2019 წლის 13 თებერვალს „Amnesty International“-მა გაავრცელა განცხადება, სადაც ორგანიზაცია ყურადღებას ამახვილებდა არჩევნებთან დაკავშირებულ ძალადობაზე. ორგანიზაცია ხელისუფლებას მოუწოდებდა, დაეცვა მოსახლეობა ძალადობისგან და უზრუნველეყო გამოხატვის თავისუფლების, მშვიდობიანი შეკრების უფლების დაცვა როგორც არჩევნებამდე, ასევე შემდგომ პერიოდში. „არჩევნებთან დაკავშირებული ძალადობა კანოს, კვარის, კოგის, რივერსის, ტარაბასა და ბაიელსას შტატებში ღრმა შეშფოთების მიზეზია და სასწრაფო რეაგირებას საჭიროებს; რეაგირების დაგვიანება ადამიანის უფლებების პატივისცემის საკითხს არჩევნების პერიოდში დააყენებს კითხვის ნიშნის ქვეშ“, – განაცხადა ორგანიზაციის ნიგერიის წარმომადგენლობის დირექტორმა.[3]

კვარის შტატში ადგილობრივი არჩევნები წააგო ბუკოლა სარაკიმ, რომელიც ცდილობდა, კიდევ ერთი ვადით ყოფილიყო წარმოდგენილი სენატში. სარაკი ნიგერიაში რიგით მესამე ყველაზე ძლევამოსილი პოლიტიკური ოფისის მფლობელია. ის იყო არა მხოლოდ მოქმედი სენატორი, არამედ ოპოზიციური სახალხო დემოკრატიული პარტიის საარჩევნო კამპანიის მენეჯერი.

სარაკი თავდაპირველად მმართველი პარტიის წევრი იყო. საერთო ჯამში, მტრული დამოკიდებულება არ ჩამოყალიბებულა ბუკოლა სარაკისა და პრეზიდენტს შორის, რომელმაც კორუფციის ბრალდებით გამოძიების ინიცირება მოახდინა სარაკის წინააღმდეგ. უზენაესმა სასამართლომ სარაკი 2018 წლის ივლისში გაამართლა და მომდევნო თვეს მან მმართველი პარტია საერთო პროგრესული კონგრესი დატოვა.

ბუკოლა სარაკი ცდილობდა ხელახლა არჩეულიყო სენატში კვარის შტატიდან, მაგრამ გამარჯვება საერთო პროგრესული კონგრესის კანდიდატს იბრაჰიმ ოლორიეგბეს დარჩა, რომელმაც წარმატებით დაასრულა „სარაკების დინასტიის“ 50 წელზე მეტი დროის განმავლობაში არსებული პოლიტიკური დომინირება კვარაში. ბევრის აზრით, ხალხი დაიღალა შტატში განვითარების ნაკლებობით, რამაც ჩამოაყალიბა საპროტესტო მოძრაობა „O To Ge“ (Enough is Enough). მოძრაობა სარაკისა და მის მიერ დაფინანსებული და მხარდაჭერილი კანდიდატების წინააღმდეგ იყო მიმართული (ყველა ამ კანდიდატმა მარცხი განიცადა).[4]

ევროკავშირის არჩევნების დამკვირვებელთა მისიის შეფასებით, ნიგერიაში ჩატარებული არჩევნებისას, ქვეყნის წამყვანმა პარტიებმა ვერ შეძლეს ძალადობის თავიდან აცილება. წყაროს ცნობით, არჩევნებთან დაკავშირებული ძალადობის შედეგად 150-მდე ადამიანი დაიღუპა ქვეყნის სხვადასხვა ნაწილში.[5]

ადილობრივ მედიაში არჩევნებამდე და არჩევნების შემდეგ გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ვრცელდებოდა ინფორმაციები პოლიტიკური ძალადობის შესახებ. 2019 წლის 14 იანვარს ასობით ქალმა კვარის შტატის ქალაქ ილორინის ქუჩები გადაკეტა და პოლიტიკური ძალადობა გააპროტესტა. ისინი, იმ დროს, სენატის მოქმედი პრეზიდენტის სარაკის ოჯახის წინააღმდეგ თავდასხმებს აპროტესტებდნენ. დემონსტრანტები ძალადობის ტალღის, რასაც რამდენიმე პირის დაშავება, ქონების განადგურება და ერთი პირის სიკვდილი მოჰყვა, უკან დგომაში ადანაშაულებდნენ საერთო პროგრესულ კონგრესს. ქალების პროტესტი გაიმართა ასევე კვარის შტატის მთავრობის სახლთანაც. ისინი მოგვიანებით გუბერნატორმა მიიღო და დაპირდა, რომ ხელისუფლება ყველაფერს იღონებდა, კვარის შტატში მშვიდობისა და სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად. მან ასევე განაცხადა, რომ რამდენიმე დამნაშავე იდენტიფიცირებული იყო და ისინი მალე მიეცემოდნენ პასუხისგებაში.[6]

კვარის შტატში არჩევნებთან დაკავშირებული ძალადობის გამო შეშფოთებას გამოხატავდა, ასევე, ქვეყნის საარჩევნო კომისია. კვარის შტატის საარჩევნო კომისარი 2019 წლის იანვარში მოუწოდებდა ტრადიციულ ლიდერებს, ხელი შეეწყოთ მშვიდობისთვის არჩევნების წინა და შემდგომ პერიოდში. „მსურს სამეფო მამებს მივმართო, რომ მათ შეკრიბონ პოლიტიკური პარტიების ლიდერები და მათი მხარდამჭერები და მათ მშვიდობაზე ესაუბრონ. ჩვენ უნდა ვიმოქმედოთ მშვიდობიანად არჩევნებამდე, არჩევნების დღეს და შემდეგაც“, – აცხადებდა კომისარი. „ვწუხვარ, რომ ჩვენი კამპანია კვარის შტატში ძალადობრივი გახდა. საარჩევნო ბილბორდების დაზიანება ყოვლისმომცველი ხასიათის მატარებელი გახდა“, – აღნიშნავდა იგი. მიუხედავად ამისა, კომისარი პირობას დებდა ხალხის წინაშე, რომ ის მზად იყო, შტატში ჩაეტარებინა თავისუფალი, სამართლიანი და სანდო არჩევნები.[7]

არჩევნებამდე რამდენი დღით ადრე, 19 თებერვალს, შეტაკება მოხდა მმართველი საერთო პროგრესული კონგრესისა და ოპოზიციური სახალხო დემოკრატიული პარტიის მხარდამჭერებს შორის კვარის შტატის სამხრეთით. დაპირისპირება მმართველი პარტიის კანდიდატის ლოლა აშირუს  და ოპოზიციური პარტიის კანდიდატის რაფიუ იბრაჰიმის მხარდამჭერებს შორის ოჯოკუში მოხდა. ოჯოკუ ოპოზიცური პარტიის წარმომადგენლის სენატორ იბრაჰიმის მშობლიური ქალაქია, სადაც ის ხელახლა არჩევას გეგმავდა. მისი მხარდამჭერების მხრიდან თავდასხმა მოხდა აშირუსა და მის მხარდამჭერებზე. წყაროების ცნობით, პოლიციამ წარმატებით გაართვა თავი სიტუაციის კონტროლის ქვეშ აყვანას, კანდიდატის უვნებლად გაყვანასა და ძალადობაში აქტიურად ჩართული ეჭვმიტანილების დაკავებას; თუმცა, ძალადობის შედეგად ორი პირი დაიღუპა და რამდენიმე დაშავდა.[8]

ადგილობრივი მედიის ცნობით, არჩევნების შედეგების გამოცხადებას, ასევე მოჰყვა ძალადობრივი ქმედება. წყარო წერს, რომ შედარებითი მშვიდი მდგომარეობა კვარის შტატში არჩევნების შედეგების გაჟღერების შემდეგ დაიძაბა, როდესაც ქუჩაში ახალგაზრდების ჯგუფი გამოვიდა. ისინი დანებით და სხვა საშიში ნივთებით იყვნენ შეიარაღებული და საერთო პროგრესული კონგრესის კანდიდატის გამარჯვებას აპროტესტებდნენ. ინციდენტს ადგილი ჰქონდა კვარის შტატის დედაქალაქ ილორინში, ნიგერის, იკოკოროს ქუჩებსა და ტაივო ისალეს რაიონში. ნიგერიის პოლიცია და სამხედროები სწრაფად ჩაერივნენ ვითარებაში სიტუაციის დასაწყნარებლად. პოლიციამ დაადასტურა 8 პირის დაკავება, რომელთა წინააღმდეგაც გამოძიება დაიწყო. მისი თქმით, ინციდენტს მსხვერპლი არ მოჰყოლია.[9]

[1] EASO; Country Guidance: Nigeria; Guidance note and common analysis; February 2019; available at:

[accessed 17 June 2019]

[2] BBC; Nigeria election 2019: Big winners and big losers; By Naziru Mikailu; 3 March, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47400317?intlink_from_url=https://www.bbc.com/news/topics/crx60q1k8ldt/nigerian-general-election-2019&link_location=live-reporting-story [accessed 17 June 2019]

[3] AI – Amnesty International: Nigeria: Authorities must uphold human rights during and after elections, 13 February 2019

 (accessed on 17 June 2019)

[4] BBC; Nigeria election 2019: Big winners and big losers; By Naziru Mikailu; 3 March, 2019; available at: https://www.bbc.com/news/world-africa-47400317?intlink_from_url=https://www.bbc.com/news/topics/crx60q1k8ldt/nigerian-general-election-2019&link_location=live-reporting-story [accessed 17 June 2019]

[5] All Africa; Nigeria: APC, PDP culpable in Nigeria’s 2019 election violence – EU; By Kunle Sanni; 16 June, 2019; available at: https://allafrica.com/stories/201906160138.html [accessed 17 June 2019]

[6] NAIJ.COM; 2019 elections: Kwara women protest against political violence in Ilorin; January, 2019; available at: https://www.legit.ng/1215538-2019-elections-kwara-women-protest-political-violence-ilorin.html [accessed 17 June 2019]

[7] NAIJ.COM; INEC express worry over political violence in Kwara state; January, 2019; available at: https://www.legit.ng/1215369-inec-expresses-worry-political-violence-kwara-state.html [accessed 17 June 2019]

[8] Sahara Reporters; Two killed, scores injured as APC, PDP supporters clash in Kwara; 20 February, 2019; available at: http://saharareporters.com/2019/02/20/two-killed-scores-injured-apc-pdp-supporters-clash-kwara [accessed 17 June 2019]

[9] Premium Times; Police arrest 8 for post-election violence in Ilorin; available at: https://www.premiumtimesng.com/regional/north-central/181316-police-arrest-8-for-post-election-violence-in-ilorin.html [accessed 17 June 2019]

კოტ-დივუარი. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვა. აპრილი, 2019

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Freedom House“ 2019 წლის ანგარიშში კოტ-დივუარის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში შეიარაღებული კონფლიქტი 2011 წელს დასრულდა და მას შემდეგ აღდგენითი პროცესები მიმდინარეობს. მიუხედავად იმისა, რომ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული შეშფოთება და უსაფრთხოების ძალების ჩარევა, შესაძლოა, გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებისთვის დამაბრკოლებელი ფაქტორები იყოს, საერთო ჯამში, აღნიშნული უფლებები დამაკმაყოფილებელია; გადაადგილების თავისუფლების მხრივ არსებული ვითარება გამოსწორებულია და ქვეყნის ეკონომიკა იზრდება. თუმცა, არმიის შიგნით არსებული დაუმორჩილებლობა და მმართველი კოალიციის გარშემო მზარდი უკმაყოფილება საფრთხეს უქმნის სტაბილურობას; ამასთან, ზოგიერთი წყარო, რომელმაც ქვეყნის ძალადობრივი კონფლიქტი გამოიწვია, კვლავ მოქმედია, მათ შორის ეთნიკური და რეგიონული დაძაბულობა, მიწის გარშემო კამათები, კორუფცია და დაუსჯელობა. ქალების პოლიტიკურ პროცესებში ნაკლებად არიან წარმოდგენილნი.[1]

საერთაშორისო ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2019 წლის ანგარიშში კოტ-დივუარის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში შედარებით სტაბილური ვითარება იყო 2018 წლის მანძილზე, კერძოდ, თითქმის არ შეინიშნებოდა სამხედრო მუქარები, რაც 2017 წლის ერთერთი მთავარი მახასიათებელი ნიშანი იყო. მიუხედავად ამისა, ხელისუფლებამ მაინც ძალიან ცოტა გააკეთა დაუსჯელობის წინააღმდეგ ბრძოლის პროცესში და არ გადაუდგამს ნაბიჯები იმ საკითხების მოსაგვარებლად, რომელთაც წარსულში კონფლიქტი გამოიწვია; ასეთი საკითხებია, მათ შორის, უდისციპლინო არმია და პოლიტიზებული სასამართლო. კოტ-დივუარში გამართული ადგილობრივი არჩევნები ხასიათდებოდა ძალადობით მეტოქე პარტიებს შორის, რასაც რამდენიმე ადამიანის სიცოცხლეც შეეწირა.

უსაფრთხოების ძალების წევრები კვლავ ჩართულნი არიან რეკეტსა და გამოძალვაში, განსაკუთრებით საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე მეორეხარისხოვან გზებზე. 2018 წლის 17 თებერვალს ბრბომ მოკლა ჟანდარმერიის ერთერთი წევრი, მას შემდეგ, რაც ამ უკანასკნელმა დასავლეთ კოტ-დივუარში, ბლოლექუინში, საკონტროლო-გამშვებ პუნქტზე ტაქსის მძღოლს ესროლა და მოკლა. გავრცელებული ინფორმაციით, ტაქსის მძღოლმა ქრთამის გადახდაზე თქვა უარი. შეიარაღებული ძალების მაღალი თანამდებობის პირები კვლავ ჩართულნი არიან ბუნებრივი რესურსების უკანონო ექსპლუატაციაში.

დაუსჯელობის წინააღმდეგ ბრძოლის პროცესში წარმატების ნაკლებობის ფონზე, წყაროები ვარაუდობენ, რომ სამხედრო მეთაურები, რომლებიც ადრე ადამიანის უფლებებს არღვევდნენ, ინარჩუნებენ მაღალ თანამდებობებს შეიარაღებულ ძალებში. შეიარაღებულ ძალებში ყოფილი ამბოხებულებიც მსახურობენ და მათი კონტროლის ხარისხი დაბალია. უსაფრთხოების ძალების შემცირების ძალისხმევის ფარგლებში, 3 ათასზე მეტი სამხედრო დათანხმდა არმიის ნებაყოფლობით დატოვებას ფულადი კომპენსაციის (დაახლოებით 26 ათასი აშშ დოლარი) სანაცვლოდ.[2]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში კოტ-დივუარის შესახებ წერს, რომ საკანონმდებლო ორგანოს არჩევნებში, რომელიც 2016 წელს ჩატარდა, მმართველმა სამთავრობო კოალიციამ მანდატების 66% მოიპოვა. მთავარმა ოპოზიციურმა პარტიამ, რომელმაც ბოიკოტი გამოუცხადა 2011 წლის არჩევნებს, ამჯერად მონაწილეობა მიიღო და მანდატებიც მოიპოვა. არჩევნები მშვიდობიან გარემოში ჩატარდა და შეფასდა როგორც  გამჭვირვალე და ინკლუზიური. საპრეზიდენტო არჩევნები 2015 წელს ჩატარდა და პრეზიდენტი ალასანე ოუატარა მნიშვნელოვანმა უმრავლესობამ ხელახლა აირჩია. საერთაშორისო და ადგილობრივმა დამკვირვებლებმა არჩევნები შეაფასეს როგორც სამართლიანი და თავისუფალი. 2018 წლის მარტში ჩატარებული სენატორთა არჩევნები ასევე შეფასდა როგორც სამართლიანი და თავისუფალი. თუმცა, 2018 წლის ოქტომბერში გამართული ადგილობრივი არჩევნები სხვადასხვა სახის დარღვევებით ჩატარდა და ახლდა არჩევნებთან დაკავშირებული 4 მკვლელობა. დეკემბერში გამართულ სპეციალურ არჩევნებზე, ასევე დაფიქსირდა გარკვეული დარღვევები და პროცესს ასევე ახლდა ძალადობა.

2018 წლის აგვისტოში პრეზიდენტმა ოუატარამ გამოაცხადა დაუყოვნებელი ამნისტია და 800 პატიმარი, რომელიც სასჯელს 2010-11 წლების არჩევნების შემდგომ კრიზისში მონაწილეობისთვის იხდიდა სასჯელს, საპატიმროებიდან გაათავისუფლა; მათ შორის იყო ყოფილი მინისტრთა კაბინეტის რამდენიმე წევრი, სამხედრო ოფიცრები და სიმონე გბაგბო – ყოფილი პრეზიდენტის ლორან გბაგბოს ცოლი.

კოტ-დივუარში სამოქალაქო ხელისუფლება ხანდახან ვერ ახერხებს ეფექტური კონტროლი დააწესოს უსაფრთხოების სამსახურების ქმედებებზე. ქვეყანაში ადამიანის უფლებების აღსანიშნავ დარღვევებს წარმოადგენს დანაშაულებრივი ქმედებები უსაფრთხოების ძალების მხრიდან, თვითნებური დაკავებები, მძიმე საპატიმრო პირობები, კრიმინალი, დარღვევები არჩევნებზე, ფართოდ გავრცელებული კორუფცია, სექსუალური შევიწროვება. ასევე, სექსუალური უმცირესობების მიმართ ძალადობა და ბავშვთა შრომა. მთავრობა ყოველთვის არ დგამს სათანადო ნაბიჯებს დამნაშავე მაღალჩინოსნების დასასჯელად და დაუსჯელობა, ზოგადად, წარმოადგენს სერიოზულ პრობლემას. 2018 წლის განმავლობაში კოტ-დივუარში არ დაფიქსირებულა თვითნებური მკვლელობები მთავრობის ან მათთან დაახლოებული აქტორების მხრიდან. ასევე, ადგილი არ ჰქონია ხელისუფლების მიერ ჩადენილ იძულებით გაუჩინარებებს.

ქვეყნის კონსტიტუციით აკრძალულია წამება, ღირსების შემლახავი ან არა ადამიანური მოპყრობა და სასჯელი. თუმცა, ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფები აღნიშნავენ, რომ მსგავს ფაქტებს აქვს ადგილი უსაფრთხოების სამსახურის საპატიმროებში. არასამთავრობო ორგანიზაციები ყურადღებას ამახვილებენ პოლიტიკურ პარტია კოტ-დივუარის სახალხო ფრონტთან კავშირში მყოფი პატიმრების მიმართ არა ადამიანურ მოპყრობაზე. ქვეყნის კონსტიტუცია და კანონმდებლობა კრძალავს თვითნებურ დაკავებას და დაპატიმრებას, თუმცა ორივე მათგანს კოტ-დივუარში ადგილი აქვს.[3]

[1] Freedom House: Freedom in the World 2019 – Côte d’Ivoire, 4 February 2019

 (accessed on 24 April 2019)

[2] HRW – Human Rights Watch: World Report 2019 – Côte d’Ivoire, 17 January 2019

 (accessed on 24 April 2019)

[3] USDOS – US Department of State: Country Report on Human Rights Practices 2018 – Cote d’Ivoire, 13 March 2019

 (accessed on 24 April 2019)

ნიგერია. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება. აპრილი, 2019

ავსტრიის წარმოშობის ქვეყნის და თავშესაფრის საკითხთა დოკუმენტირების და კვლევის ცენტრი (ACCORD) 2019 წლის 30 იანვარს გამოქვეყნებულ ანგარიშში[1] (შემდგომში – ანგარიში) წერს ნიგერიაში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ზოგადი მდგომარეობის შესახებ. ანგარიშში ასევე გამოქვეყნებულია რუქა, რომელზედაც აღნიშნულია უსაფრთხოების თვალსაზრისით ინციდენტების რაოდენობა შტატების მიხედვით (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წლის ივნისი-სექტემბერი).

უფრო კონკრეტულად, რუქაზე აღნიშნულია უსაფრთხოების კუთხით დაფიქსირებული  იმ ინციდენტების რაოდენობა, რომელსაც სულ მცირე 1 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. შედარებით ღია ფერებით აღნიშნულია ის შტატები, სადაც შედარებით ნაკლები რაოდენობის ინციდენტები მოხდა (0-დან 24-მდე). რაც შეეხება შედარებით მუქ ფერებს (ნარინჯისფერი, წითელი, მუქი წითელი), ისინი ასახავენ იმ შტატებს სადაც უსაფრთოების კუთხით შემხვევების რაოდენობა 25-დან 200-მდეა.

რუქის ანალიზით შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ შედარებით მძიმე სიტუაცია ფიქსირდება ნიგერიის ჩრდილოეთსა და ცენტრალურ ნაწილში მდებარე შტატებში (სოკოტო, ზამფარა, ბორნო, პლატო, ადამავა, ტარაბა, კადუნა).

ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში ძალადობის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი ფიქსირდება, ხოლო რაც შეეხება სამხრეთი ნიგერიის შტატებს – აქ სიტუაცია არაერთგვაროვანია. ზოგიერთ შტატში გვხვდება უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების საშუალო ან მაღალი მაჩვენებელი.

ცენტრალური ნიგერია და დედაქალაქი აბუჯა

(შტატები: ადამავა; ბენუე; ფედერალური დედაქალაქი; კოგი; კვარა; ნასარავა; ნიგერი; პლატო; ტარაბა)

ზოგადი ინფორმაცია

პლატოს შტატი წარმოადგენს გამყოფ ხაზს ნიგერიის სამხრეთ ნაწილში მცხოვრებ ქრისტიან და ჩრდილოეთში –  მუსლიმ მოსახლეობას შორის. შესაბამისად, აღნიშნულ შტატში ათწლეულების მანძილზე შეინიშნებოდა სპორადული დაპირისპირებები, მოტივირებული როგორც ეთნიკური, ასევე – რელიგიური კონტექსტით. მიწათმოქმედი ქრისტიანი მოსახლეობა ადანაშაულებს ფულანი მუსლიმებს მათი მიწების მითვისებაში. ამის საწინააღმდეგოდ, ფულანი მუსლიმთა ლიდერები აცხადებენ, რომ მათი ხალხი პლატოს შტატში დისკრიმინირებულია და მათ არ გააჩნიათ წვდომა ისეთ ფუნდამენტურ უფლებებზე, როგორიცაა: განათლება, საცხოვრებელზე წვდომა, პოლიტიკური უფლებები და ა.შ. დაპირისპირებები ხშირად იჩენს თავს, რომელთა შედეგადაც, ამ საკითხზე მომუშავე ორგანიზაციების მიერ შედგენილი სტატისტიკის მიხედვით, 2000 წლიდან მოყოლებული 10 000-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა.

საერთაშორისო კრიზისის ჯგუფი (ICG) 2017 წლის ანგარიშში წერდა, რომ „ძალადობრივი კონფლიქტები, რომლებიც ძირითადად, ქრისტიანებით დასახლებულ რეგიონებში მიმდინარეობს ფულანი მუსლიმ მწყემსებსა და ეთნიკურად დივერსიფიცირებულ მიწათმოქმედებს შორის, გადატანილია როგორც ტომობრივ, ასევე, რელიგიურ და რეგიონალურ კონტექსტში. რეგიონის ცენტრალური  და სამხრეთი ნაწილებში მიმდინარე შეტაკებებს ყოველწლიურად დაახლოებით 2 500 ადამიანი ეწირება. ამჟამინდელი მდგომარეობით, დაპირისპირებებმა ისეთ მასშტაბებს მიაღწია, რომ ნიგერიელები შიშობენ, რომ აღნიშნული კონფლიქტი ისეთივე საფრთხეს წარმოადგენს, როგორსაც  ჯგუფი „ბოკო ჰარამი“.[2]

მიმდინარე სიტუაცია

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch 2019 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ „ათწლეულების მანძილზე მომთაბარე მწყებსა და ფერმერებს შორის მიმდინარე კონფლიქტი განსაკუთრებით გამძაფრდა 2018 წელს, რამაც კიდევ უფრო დაამძიმა უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაცია. ძალადობის შედეგად, სულ მცირე 1 600 ადამიანი გარდაიცვალა, ხოლო დააახლოებით 300 000 – იძულებით გადაადგილდა“.

ივნისში, პლატოს შტატში მომხდარი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ინციდენტის დროს, ფერმერებმა სავარაუდოდ, მოკლედ 5 მომთაბარე მათ მიწებზე უნებართვოდ შესვლისთვის. ამის საპასუხოდ, მომთაბარე მწყემსები თავს დაესხნენ რეგიონში არსებულ სოფლებს, მოკლეს 86, ხოლო ჯანმრთელობის დაზიანება მიაყენეს ასობით ადამიანს, მათ შორის – ქალებსა და ბავშვებს.

სექტემბერში, ადამავას შტატის პროვინცია ნუმანში, სადავაუდოდ მწყემსებმა, განახორციელეს თავდასხმა, რასაც 51 ადამიანი ემსხვერპლა. თავდამსხმელებმა, ასევე, გაიტაცეს 24 პირი.[3]

ICG, საკუთარ ანგარიშში ასევე ყურადღებას ამახვილებდა ზემოაღნიშნულ პრობლემაზე და წერდა, რომ კონფლიქტების კუთხით განსაკუთრებით მძიმე სიტუაცია იყო ბენუეს, პლატოს, ადამავას, ნასარავას და ტარაბას შტატებში.[4]

23 ივნისს, პლატოს შტატის ბერკინ ლადის პროვინციაში ფულანებმა განახორციელეს ფართომასშტაბიანი და კოორდინირებული თავდასხმა „ბარომ“-ის ეთნიკურ ჯგუფზე, რასაც 200-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. მომდევნო დღეს, მთავრობამ სიტუაციის გასაკონტროლებლად შტატში განალაგა 300-მდე სამხედრო და 7 ვერტმფრენი. თუმცა, გარკვეული შეტაკებები მომდევნო დღეების განმავლობაში მაინც გრძელდებოდა.

ჩრდილოეთი ნიგერია დ ბოკო ჰარამი.

(შტატები: ბაუჩი; ბორნო; გომბე; ჯიგავა; კადუნა; კანო; კაცინა; კები; სოკოტო; იაბე; ზამფარა.)

მიმდინარე სიტუაცია

საერთაშორისო ორგანიზაია Amnesty International 2019 წლის 14 ინვარს გამოქვეყნებულ სპეციალურ ანგარიშში (საანაგრიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერდა, რომ რანნის პროვინციაში ბოკო ჰარამის სასტიკი თავდასხმის შედეგად იძულებით გადაადგილდა 9000-ზე მეტი პირი. სატელიტის მიერ გადაღებულ სურათებზე ჩანს თავდასხმის შედეგად განადგურებული ან მძიმედ დამწვარი 100-მდე  შენობა-ნაგებობა.[5]

Human Rights Watch 2019 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ დაჯგუფება ბოკო ჰარამის მიერ გატაცებების, თვითმკვლელი ტერორისტებისა და სამოქალაქო პირებზე თავდასხმების შემთხვევები კვლავ გრძელდებოდა. აღნიშნულ ინციდენტებს 2018 წლის განმავლობაში, ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში სულ მცირე 1200 ადამიანი  ემხვერპლა, ხოლო 200 000 – იძულებით იქნა გადაადგილებული. ჩრდილოეთ შტატებში, განსაკუთრებით – ზამფარასა და კადუნას შტატებში მიმდინარე ძალადობა, რაც განპირობებული იყო მწყემსებსა და ფერმერებს შორის საქონლის ქურდობასთან დაკავშირებული შეიარაღებული დაპირისპირებებით, მნიშვნელოვან საფრთხეს უქმნიდა მშვიდობას და უსაფრთხოების კუთხით სიტუაციას ქვეყანაში. [6]

მაისში, კადუნას შტატის სოფელ გვასკაში ბანდიტების თავდასხმას 45 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა. ამ კუთხით ყველაზე მძიმე სიტუაცია იყო ზამფარას შტატში, სადაც მიმდინარე წელს ყაჩაღების თავდასხმებს 400  ადამიანი ემსხვერპლა, ხოლო 38 000 კი იძულებით იქნა გადაადგილებული.

Amnesty International 2018 წლის დეკემბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ ორგანიზაციის წარმომადგენლები ეწვივენ ნიგერიის რამდენიმე შტატს (ადამავა, ბენუე, კადუნა, ზამფარა და ტარაბა) და გაესაუბრნენ თავდასხმების შედეგად დაზარალებულ ადგილობრივ მოსახლეობას. მათი ინფორმაციით, ზოგიერთი თავდასხმა გრძელდებოდა საათების და დღეების განმავლობაშიც კი. მიუხედავად ამისა, ზოგიერთ შემთვევაში შემთხვევის ადგილის ახლოს განლაგებული უსაფრთხოების ძალების საპასუხო ქმედება იყო ზედმეტად დაგვიანებული. ამას გარდა, ზოგიერთ შემთხვევაში, მაგალითად, ადამავას და ტარაბას შტატებში, უსაფრთხოების ძალებმა წინასწარ იცოდნენ, რომ თავდასხმა მზადდებოდა, თუმცა, ამის საწინააღმდეგოდ არაფერი იღონეს.[7]

რეგიონში კვლავაც აქტიური იყო და მთავარ პრობლემას წარმოადგენდა ტერორისტული დაჯგუფება ბოკო ჰარამი. ანგარიშის მიხედვით, მიმდინარე წლის განმავლობაში ჯგუფმა განახორციელა არაერთი მასშტაბური თავდასხმა როგორც ნიგერიის არმიის დისლოკაციის ადგილებზე, ასევე, სამოქალაქო მიზნების – სოფლების, ქალაქების, სამოქალაქო პირების მიმართ. თავდასხმების შედეგად მსხვერპლი ფიქსირდებოდა როგორც შეიარაღებული ძალების და სამოქალაქო მოსახლეობის, ასევე – თავად ტერორისტული ორგანიზაციის რიგებში. თავდასხმები ძირითადად ხდებოდა ბორნოს შტატში.

ანგარიშში წარმოდგენილი სრული ინფორმაციის ანალიზით, შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ აღნიშნულ შტატში და ზოგადად, ჩრდილოეთ ნიგერიაში, კონკრეტული გამონაკლისების გარდა, უსაფრთხოების კუთხით სიტუაცია ყველაზე მძიმეა. გარდა იმისა, რომ ტერორისტული დაჯგუფება ბოკო ჰარამი კვლავაც აქტიურად აგრძელებს როგორც სამხედრო, ისე – სამოქალაქო სამიზნეებზე თავდასხმას, ასევე მძიმე პრობლემას წარმოადგენს ეთნიკურ თუ ტომობრივ ერთეულებს შორის მიმდინარე კონფლიქტი, რომელიც გარდა ზემოაღნიშნული მიზეზებისა, ზოგჯერ, რელიგიური კონტექსტითაცაა მოტივირებული.

სამხრეთი ნიგერია, ბიაფრა და ნიგერის დელტა.

(შტატები: აბია; აკვა-იბომ; ანამბრა; ბაიელსა; ქროსს რივერ სთეით; დელტა; ედო; ენუგუ; იმო; ონდო; რივერსი.)

ზოგადი ინფორმაცია

ანგარიშის მიხედვით, ქვეყნის სამხრეთით მდებარე დელტა (Niger Delta), პარადოქსულად, რესურსებით მდიდარი, მაგრამ ღარიბი და დაბალი უსაფრთხოების მქონე შტატია. ადგილობრივთა ნავთობისა და გაზის მოპოვებასთან, ინფრასტრუქტურულ საკითხებთან, სიღარიბესთან, უმუშევრობასთან, რეგიონის ნავთობიდან მიღებულ შემოსავალთან და მისი ეროვნულ პოლიტიკაში მარგინალიზაციის საკითხთან დაკავშირებულმა საჩივრების ერთობლიობა 2006 წელს ამბოხში გადაიზარდა. დელტაში მიმდინარე კონფლიქტისთვის დამახასიათებელი გახდა ნავთობის ინფრასტრუქტურის დაზიანება და ნავთობის მოპარვა, საპროტესტო აქციები ნავთობის გამო გარემოს დაბინძურების წინააღმდეგ, გატაცებები გამოსასყიდის მიღების მიზნით, სამოქალაქო უსაფრთხოების არ არსებობა და თემური ძალადობა. რეგიონში მოქმედი სხვადასხვა შეიარაღებული დაჯგუფების მოთხოვნები სხვადასხვაა; ძირითადად, ისინი ითხოვენ ფართო ავტონომიას და მეტ შემოსავალს ნავთობის პროდუქციიდან.

ამავე ანგარიშის მიხედვით, ნიგერიის ცენტრალურ შტატებში, ისევე როგორც სამხრეთით მდებარე ედოს (Edo), ებონისა (Ebonyi) და კოგის (Kogi) შტატებში, ხშირია დაპირისპირებები მწყემსებსა და ფერმერებს შორის, რასაც თან სდევს მსხვერპლი, ქონების დაზიანება და მოსახლეობის გადაადგილება.

ICG 2017 წლის 20 ივლისს გამოქვეყნებულ ანგარიშში წერდა, რომ „დელტას შტატში შეიარაღებულ ბანდ-ფორმირებებს არ განუხორციელებიათ თავდასხმები ნავთობის ჭაბურღილებზე მას შემდეგ, რაც ნიგერიის ფედერალურმა ხელისუფლებამ მოლაპარაკებები გამართა ადგილობრივ ეთნიკურ და პოლიტიკურ ლიდერებთან გასულ ნოემბერში, დაპირდა რა მათ ინფრასტრუქტურული პროექტების აღდგენას, დაბინძურებული ოგონის რეგიონის გაწმენდას და ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ საკუთარი, მოდულარული ნავთობის გადამამუშავებელი საწარმოების გამართვაზე ნების დართვას.[8]

მიმდინარე სიტუაცია

ანგარიშის მიხედვით, 2018 წლის 23 სექტემბერის სტატიაში BBC წერდა, რომ ნიგერიელმა მეკობრეებმა ნიგერის დელტას შტატის მიმდებარე წყლებში შვეიცარული ტვირთმზიდი გემიდან ეკიპაჟის 12 წევრი გაიტაცეს.[9]

გაეროს უშიშროების საბჭო 2018 წლის 29 ივნისს წერდა, რომ „ნიგერიაში, ქვეყნის შუა და სამხრეთ შტატებში (ედო, ებონიი და კოგი) მიმდინარე მასობრივმა შეტაკებებემა ადამიანური მსხვერპლი, იძულებითი გადაადგილება და ქონების მაშტაბური განადგურება გამოიწვია. მიუხედავად იმისა, რომ ნიგერის დელტასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ შტატებში ძალადობის მაჩვენებელმა იკლო, შეიარაღებული ჯგუფები იმუქრებოდნენ, რომ განაახლებდნენ თავდასხმებს.[10]

ამას გარდა, იგივე უშიშროების საბჭო 2017 წლის 26 დეკემბერს წერდა, რომ დელტას რეგიონში შეიარაღებული ძალადობის მაჩვენებელი დაბალი იყო, რაც განპირობებეული იყო იმით, რომ მთავრობამ ხელახლა შემოიღო ამნისტიის პროგრამა და სამხედრო შენაერთები განალაგა დელას 6 შტატში, ამას გარდა, ადგილობრივმა, რეგიონალურმა და ეროვნულმა ლიდერები გამოვიდნენ სამშვიდობო ინიციატივებით.[11]

Freedom House 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში ნიგერიის შესახებ წერდა, რომ გატაცებები ჩვეულებრივ ამბავს წარმოადგენს დელტასა და სამხრეთით მდებარე აბიას (Abia), იმოსა (Imo) და ანამბრას (Anambra) შტატებში.[12]

იმავე პრობლემაზე უთითებას ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტიც, რომელიც 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოვეწლიურ ანგარიშში წერს, რომ ნიგერის დელტას შტატსა და ქვეყნის სახმრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილსი ოპერირებენ დამნაშავეთა ჯგუფები, რომლებიც იტაცებენ სამოქალაქო პირებს და მათი გათავისუფლების სანაცვლოდ, ითხოვენ გამოსასყიდს. ასევე ფართოდ იყო გავრცელებული საზღვაო გატაცებები. მაგალითად, 26 მარტს ნიგერიელი მეკობრები განის სანაპიროდან გადასხდნენ ერთ-ერთ თევზმჭერ გემზე, გაიტაცეს 3 კორეელი მეზღვაური და წაიყვანეს ნიგერის დელტაში. გავრცელებული ინფორმაციით, მეკობრეებმა ტყვეები გაათავისუფლეს მაშ შემდეგ, რაც განურმა კომპანიამ მათი გამოსასყიდი გაიდახადა.[13]

[1] ACCORD – Nigeria Security Situation report, 30 January 2019, available at https://www.ecoi.net/en/countries/nigeria/featured-topics/security-situation/ [accessed 16 April 2019]

[2] International Crisis Group (ICG) –  report “Herders against Farmers: Nigeria’s Expanding Deadly Conflict”; available at

[accessed 16 April 2019]

[3] Human Rights Watch – World Report 2019 – Nigeria available at

[accessed 16 April 2019]

[4] ICG – “Nigeria: Growing Insecurity on Multiple Front”; available at

[accessed 17 April 2019]

[5] Amnesty International – Nigeria: Satellite imagery shows charred remains of Rann after Boko Haram attack; available at

[accessed 17 April 2019]

[6] Human Rights Watch – World Report 2019 – Nigeria available at

[accessed 16 April 2019

[7] Amnesty International – “HARVEST OF DEATH THREE YEARS OF BLOODY CLASHES BETWEEN FARMERS AND HERDERS IN NIGERIA” – available at

[accessed 17 April 2019]

[8] ACCORD – Nigeria Security Situation report, 30 January 2019, available at https://www.ecoi.net/en/countries/nigeria/featured-topics/security-situation/ [accessed 17 April 2019

[9] BBC – article “Nigerian pirates kidnap 12 crew from Swiss cargo ship”; publ. 23 September 2019; available at https://www.bbc.com/news/world-africa-45618679 [accessed 17 April 2019]

[10] UN Security Council – Report of the Secretary-General on the activities of the United Nations Office for West Africa and the Sahel (29 June 2018); available at

[accessed 17 April 2019]

[11]UN Security Council Report of the Secretary-General on the activities of the United Nations Office for West Africa and the Sahel (26 December 2017] available at

[accessed 17 April 2019]

[12] Freedom House – Freedom in the World 2019 – Nigeria; available at

[accessed 17 April 2019]

[13] USDOS – Country Report on Human Rights Practices 2018 – Nigeria; available at

[accessed 17 April 2019]

სირია. უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა. აპრილი, 2019

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch სირიაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერს, რომ 2018 წლის განმავლობაში, რუსეთისა და ირანის მიერ მხარდაჭერილმა სირიის სამთავრობო ძალებმა კონტროლი აღადგინეს დამასკოს მიმდებარე აღმოსავლეთ გოუტასა და დარაა-ს რეგიონებზე. თუმცა, მთავრობა იმისთვის, რომ ეიძულებინა აჯანყებული ანტი-სამთავრობო ჯგუფები, რომ დანებებულიყვნენ, იყენებდა ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა: უკანონო ტაქტიკა, აკრძალული იარაღის გამოყენება, განურჩეველი თავდასხმები და ჰუმანიტარულ ტვირთზე შეზღუდვის დაწესება. მაგალითად, 18 თებერვლიდან 21 მარტამდე პერიოდში, აღმოსავლეთ გჰოუტას სამხედრო კამპანიის მიმდინარეობისას 1600-ზე მეტი სამოქალაქო პირი დაიღუპა. სირია-რუსეთის სამხედრო ალიანსმა დაბომბა 25 სამედიცინო დაწესებულება, 11 სკოლა და უამრავი სხვა სამოქალაქო საცხოვრებელი.

იმ რეგიონებში, რომლებიც „ისლამური სახელმწიფოს“ კონტროლისგან გაათავისუფლეს, მაღალი სამოქალაქო დანაკარგები კიდევ უფრო აშკარად გამოიკვეთა. გაქცეული ტერორისტების მიერ დამონტაჟებული მიწისქვეშა ნაღმების აფეთქებებს მრავალი სამოქალაქო პირის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ზოგი კი დასახიჩრდა. ISIS და ალ-ქაიდასთან აფილირებული სხვა ტერორისტული ორგანიზაციები აგრძელებდნენ ისეთი ტიპის სამართალდარღვევების ჩადენას, როგორიცაა: სიკვდილით დასჯა, გატაცებები და ჰუმანიტარულ ტვირთზე შეზღუდვები. მაგალითად, 25 ივლისს ISIS-მა მოაწყო რამდენიმე ერთდროული თავდასხმა ალ-სუვეიდას რეგიონში, რასაც შედეგად 200 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო 27 პირი გაიტაცეს. სახელმწიფო მედია საშუალების ცნობით, ნოემბრის მდგომარეობით ყველა ტყვე გათავისუფლებული იყო.

რახან აქტიური შეიარაღებული მოქმედებები ნაწილობრივ შემცირდა, რუსეთმა და სირიამ სირიელ ლტოლვილებს სახლში დაბრუნებისკენ მოუწოდეს. ამას გარდა, სირიის მთავრობა მიიღო კონკრეტული კანონები, რითაც ხელს შეუწყობს რეკონსტრუქციას. თუმცა, მიუხედავად ამისა,  სამთავრობო ძალები კვლავ აგრძელებდნენ ადამიანის უფლებებისა და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დარღვევას, რაც გამოიხატება ისეთ ქმედებებში, როგორიცაა: თვითნებური დაპატიმრება და არასათანადო მოპყრობა, მკაცრი შეზღუდვები გადაადგილების თავისუფლების კუთხით და ა.შ.

არასამთავრობო ორგანიზაცია – Syrian Network for Human Rights (SNHR) ცნობით, 30 აგვისტოს მდგომარეობით იძულებით გაუჩინარებულ პირთა რაოდენობა 90 000 აჭარბებდა, რომელთა უმრავლესობის შემთხვევაში დამნაშვე სირიის მთავრობა იყო.

რაც შეეხება იძულებით გადაადგილებას, გაეროს ცნობით, 2018 წლის იანვრიდან აპრილამდე პერიოდში დაფიქსირდა კიდევ 920 000-ზე მეტი ახალი იძულებითი გადაადგილების შემთხვევა.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი სირიაში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2019 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2018 წელი) წერს, რომ მიმდინარე წელს მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათა შორის იყო სამთავრობო ძალების მიერ განხორციელებული უკანონო ან თვითნებური მკვლელობები, მათ შორის – ქიმიური იარაღის გამოყენებით; პირთა იძულებითი გაუჩინარებები, წამება; თვითნებური დაკავებები; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; გამოხატვის თავისუფლების უკანონო შეზღუდვა, მათ შორის – ინტერნეტსა და პრესაზე დაწესებული უმკაცრესი შეზღუდვები და ა.შ.

მთავრობა არ დგამდა არანაირ ნაბიჯებს ზემოხსენებულ უფლებადარღვევების გამოძიების და დამნაშავე პირების დასჯის კუთხით. ამას გარდა, მთავრობასთან აფილირებული გასამხედროებული ჯგუფები  ჩადიოდნენ ისეთ სამართალდარღვევებს, როგორიცაა მასობრივი ხოცვა; განურჩეველი მკვლელობები; სამოქალაქო პირთა გატაცებები და ა.შ. ანალოგიურად, გარკვეული სამართალდარღვევები ფიქსირდებოდა აჯანყებული ჯგუფების და ქურთული შეიარაღებული ძალების მხრიდან.[2]

რაც შეეხება უკანასკნელ პერიოდში განვითარებულ მნიშვნელოვან მოვლენებს, არასამთავრობო ორგანიზაცია სირიის ადამიანის უფლებათა კომიტეტი (SHRC) ყოველდღიურ რეჟიმში აწარმოებს სირიაში მიმდინარე შეიარაღებული დაპირისპირებების შედეგად მსხვერპლის სტატისტიკას. მაგალითად, 2019 წლის 11 მარტს გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, მიმდინარე დღეს დაღუპულთა რიცხვი იყო 5 პირი, რომელთაგან 4 იდლიბში მიმდინარე დაბობმვამ იმსხვერპლა.[3] 12 მარტს გარდაცვლილთა რაოდენობა 9 ადამიანს შედგენდა, რომელთა რიგებშიც იყვნენ ქალი  და ბავშვი. ზემოხსენებული გარდაცვლილებიდან 5 პირი ალეპოსა და იდლიბში დაბომბვებს ემსხვერპლა, ხოლო 4 – საპატიმრო დაწესებულებაში სამთავრობო ძალების მიერ წამების შედეგად გარდაიცვალა.[4]  16 მარტს დაღუპულთა რიცხვმა 24-ს მიაღწია, რომელთაგან 5 ბავშვი, ხოლო 18 კი – ქალი იყო.[5]

[1] Human Rights Watch – World Report 2019 – Syria, available at https://www.hrw.org/world-report/2019/country-chapters/syria [accessed 2 April 2019]

[2] United States Department of State – Annual report on human rights in 2018 – available at

[accessed 2 April 2019]

[3] Syria Human Rights Committee – The Daily Report of Victims of Human Rights Violations in Syria 11-3-2019 – available at https://www.shrc.org/en/?p=32159 [accessed 2 April 2019

[4] Syria Human Rights Committee – The Daily Report of Victims of Human Rights Violations in Syria 12-3-2019 – available at https://www.shrc.org/en/?p=32163 [accessed 2 April 2019]

[5] Syria Human Rights Committee – The Daily Report of Victims of Human Rights Violations in Syria 16-3-2019 – available at https://www.shrc.org/en/?p=32181 [accessed 2 April 2019

ერაყი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება. მარტი, 2019

ერაყში უსაფრთხოების მხრივ არსებული სიტუაცია 2014 წლიდან უკიდურესად გართულდა, როდესაც დაჯგუფება “ისლამურმა სახელმწიფომ” ქვეყნის ტერიტორიის ნაწილი დაიკავა და “ისლამური სახალიფოს” ჩამოყალიბების შესახებ გამოაცხადა. 2014 წლიდან მოყოლებული, კონფლიქტს ათასობით ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა და მილიონობით ერაყელი იძულებით გადაადგილებული პირი ან უცხო ქვეყანაში ლტოლვილი გახდა. ერაყის ხელისუფლებამ, საერთაშორისო ძალების დახმარებით, დაჯგუფებაზე გადამწყვეტი შეტევა 2016 წლიდან დაიწყო და 2017 წლის ბოლოს დაჯგუფებაზე გამარჯვებაც გამოაცხადა.

  1. ანბარი

ანბარის პროვინცია იყო ერთერთი პირველი, რომელიც დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ კონტროლის ქვეშ აღმოჩნდა 2014 წლის იანვარში. ამავდროულად, ანბარი იყო დაჯგუფების ბოლო ბასტიონი, რომელიც ერაყის უსაფრთხოების სამსახურის სასარგებლოდ 2017 წლის ნოემბერში დაეცა.

1.1 პროვინციაში მოქმედი ძირითადი ჯგუფები

ანბარის საოპერაციო სარდლობა რამადის, ფალუჯისა და მიმდებარე უდაბნო ტერიტორიების უსაფრთხოებაზეა პასუხისმგებელი. პროვინციის უმეტესი ნაწილის, მათ შორის დასავლეთ რამადის, მდინარე ევფრატის დასავლეთ ხეობის უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელია ჯაზირასა და ბადიას საოპერაციო სარდლობა. ფედერალური პოლიცია ანბარში ორი დანაყოფითაა წარმოდგენილი: მეორე ფედერალური დანაყოფი და მეხუთე ფედერალური დანაყოფი. პროვინციაში ოპერირებს ასევე სწრაფი რეაგირების დანაყოფი და საზღვრის დაცვის სარდლობა.

ანბარის პროვინცია სათანადოდ მოქმედი საპოლიციო ძალის ნაკლებობას განიცდის. ადგილობრივი პოლიციის სისტემა ჩამოიშალა 2014 წელს, მას შემდეგ, რაც „ისლამურმა სახელმწიფომ“ პროვინციაზე კონტროლი დაამყარა. 2010 წელს ანბარში 28 ათასი პოლიციელი იყო. დაახლოებით 14 ათასი 2014-2016 წლებში გაათავისუფლეს, რადგან მათ ვერ მოახერხეს პროვინციის გარეთ შეკრებილ ჯგუფებში გაერთიანება. 2017 წელს ფედერალურმა მთავრობამ აღადგინა 3 ათასზე მეტი პოლიციელი, მას შემდეგ, რაც გაიარეს სპეციალური სასწავლო კურსი. ფედერალური ხელისუფლება კიდევ 6 ათასი პოლიციელის აღდგენაზე მუშაობს.

ანბარის პროვინციაში მოქმედებს სახალხო მობილიზაციის ძალები. 2017 წლის მაისის მდგომარეობით, ანბარში მათი რაოდენობა 16 ათას მებრძოლს შეადგენს. გარდა აღნიშნული ჯგუფებისა, ანბარის პროვინციაში წარმოდგენილნი არიან ირანის მხარდაჭერილი, პოლიტიკურად ასოცირებული დაჯგუფებები და სუნიტი ტომების დაჯგუფებები.

2018 წლის დეკემბერში „ისლამური სახელმწიფო“ ანბარის პროვინციაში მოიერიშე ქსელს ინარჩუნებდა ალ-ქაიმში, უადი ჰორან/რუთბასა და თართარის ტბის მიმდებარედ. მიუხედავად იმისა, რომ 2017 წლის ბოლოსთვის დაჯგუფება ერაყში რაიმე ტერიტორიას უკვე აღარ აკონტროლებდა, მაინც განაგრძობდა ასიმეტრიულ იერიშებს უსაფრთხოების ძალების წინააღმდეგ ნინევაში, სალაჰადინში, კირკუკში, დიალაში, ანბარსა და ბაღდადში. ვრცელდებოდა ინფორმაცია დაჯგუფების მიძინებულთა ქსელის არსებობის შესახებ ანბარის უდაბნოებში. ზუსტი ინფორმაცია, თუ რამდენი მეომარი ჰყავს შემორჩენილი „ისლამურ სახელმწიფოს“ ანბარში, არ არის ხელმისაწვდომი; ერაყის შეიარაღებული ძალები ვარაუდობენ, რომ საუბარია რამდენიმე ასეულ მებრძოლზე, რომლებიც მცირე დანაყოფებად გადაჯგუფდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ „ისლამური სახელმწიფო“ დასუსტებულია და აღარ შეუძლია დიდი მასშტაბის იერიშების ორგანიზება, იყო მცდელობა, დაჯგუფების მებრძოლები შესულიყვნენ ანბარის პროვინციაში სირიის მხრიდან, რის გამოც პროვინციაში ანტი-ტერორისტული ძალების მობილიზება მოხდა.

1.2 უსაფრთხოების მხრივ არსებული ვითარება

2018 წლის განმავლობაში ანბარის პროვინციაში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 46 ინციდენტი დაფიქსირდა, რასაც 86 მშვიდობიანი მოქალაქის სიცოცხლე ემსხვერპლა. აღნიშნული მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად დაბალია წინა წლის მონაცემებთან შედარებით, როდესაც 170 ინციდენტს 761 მშვიდობიანი მოქალაქე შეეწირა. სიკვდილიანობის ინტენსივობის მაჩვენებელი ყოველ 100 ათას მოქალაქეზე 45.3-დან (2017 წელი) 5.1-მდე (2018 წელი) შემცირდა. 2018 წლის განმავლობაში რამადი, ალ-კაიმი და ჰადიტია იყო ის რაიონები, სადაც უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ ყველაზე მეტ ინციდენტს ჰქონდა ადგილი. ანბარში დაფიქსირებული ინციდენტების უმეტესობა მოიცავდა ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების ამოქმედებას და ცეცხლსასროლი იარაღებიდან სროლას.

2018 წელს „ისლამური სახელმწიფოს“ იერიშები ანბარის პროვინციაში სერიოზულად შესუსტდა. თვეში საშუალოდ ფიქსირდებოდა 9.1 ინციდენტი მაშინ, როდესაც ანალოგიური მაჩვენებელი 2017 წელს 60.6 იყო. ამის ფონზე გაიზარდა „მაღალი სიმძლავრის“ იერიშების პროცენტული წილი – ყველა იერიშის 49%. აღნიშნული მაჩვენებელი 2017 წელს 30% იყო. ჯოელ უინგი ერაყში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ტენდენციების შესახებ წერდა, რომ 2018 წელს „ისლამური სახელმწიფოს“ ამბოხებულებმა დიდწილად დატოვეს ანბარის პროვინცია.

1.3 სახელმწიფოს უნარი დაიცვას კანონი და წესრიგი

ანბარის უდაბნოს დიდი ნაწილი დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ მიძინებულთა ქსელის მიერ გამოიყენება გადაჯგუფებისა და იერიშების ორგანიზებისთვის, რაც დიდ გამოწვევას წარმოადგენს ხელისუფლებისთვის უსაფრთხოების კუთხით. ანბარის უსაფრთხოების საბჭომ გამოთქვა შეშფოთება იმის გამო, რომ პროვინციაში უსაფრთხოების ძალების ნაკლებობაა. თავის მხრივ, უსაფრთხოების ძალებისთვის პრობლემურია ანბარში მუდმივი წარმომადგენლობის უზრუნველყოფა. ერაყის უსაფრთხოების ძალების მიერ ჩატარებული ოპერაციების შედეგად განადგურდა სამალავები და მოხდა იარაღის კონფისკაცია. არასახარბიელო რელიეფი ართულებს საკონტროლო-გამშვები და სათვალთვალო პუნქტების მოწყობას; მხოლოდ სირიასთან საზღვარი 600 კილომეტრს შეადგენს. ფოროვანი საზღვარი სირიასთან დიდი გამოწვევაა ერაყის ხელისუფლებისთვის „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლების ინფილტრაციის პრევენციის კუთხით. ქვეყანაში ექსტრემისტთა შედინების პრევენციის მიზნით, ხელისუფლება ცდილობს შექმნას უსაფრთხოების ღობე ალ-ქაიმში; თუმცა, დიდი ეჭვი არსებობს აღნიშნული ღობის ეფექტურობის შესახებ. საზღვრის მიმდებარედ, სირიის ტერიტორიაზე, „ისლამური სახელმწიფო“ ძალებს იკრეფს; მათ მთლიანად დაიკავეს ქალაქ სოუსას ბაღუზის რაიონი. გავრცელებული ინფორმაციით, დაჯგუფების რაკეტები უკვე რამდენჯერმე მიწვდა ერაყის ტერიტორიას. ყოველივე ამან, შეიძლება, გავლენა იქონიოს ერაყის სასაზღვრო რეგიონების უსაფრთხოებაზე, მათ შორის ქალაქ ალ-ქაიმში.

სახალხო მობილიზაციის ძალები არღვევდნენ ადამიანის უფლებებს, სჩადიოდნენ რა უსამართლო მკვლელობებს და სხვა სახის მკვლელობებს „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ მიმდინარე ოპერაციების დროს. რწმენის ნაკლებობისა და შიშის გამო ბევრი ადგილობრივი თავს იკავებს უსაფრთხოების ძალებთან თანამშრომლობისგან. აღნიშნული საკითხი საჭიროებს შესაძლებლობების განვითარებისკენ მიმართულ ძალისხმევას ტომთა ლიდერების მხრიდან, რომლებიც ხშირად სხვადასხვა სექტის თუ ტომის წარმომადგენლები არიან.

სახალხო მობილიზაციის ძალები გეგმავდნენ ანბარის დატოვებას „ისლამურ სახელმწიფოზე“ გამარჯვების გამოცხადების შემდეგ; თუმცა, მათ გეგმები შეცვალეს, რაც იმით ახსნეს, რომ პროვინციაში ჯერ კიდევ არის ასაფეთქებელი ნივთიერებები და დანაღმული სახლები. ერაყის მთავრობა 2018 წლის იანვარში გეგმავდა სახალხო მობილიზაციის ძალების ანბარიდან გაყვანას, მაგრამ სირიის საზღვართან დაჯგუფების მოძლიერების და ზოგიერთი საერთაშორისო დანაყოფის ტერიტორიიდან გასვლის გამო, სახალხო მობილიზაციის ძალების წარმომადგენლობა ანბარში გაძლიერდა. ანბარი ერთადერთი სუნიტური პროვინციაა, სადაც სახალხო მობილიზაციის ძალები კვლავ არიან წარმოდგენილნი.

1.4 იძულებითი გადაადგილება და დაბრუნება

მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის 2018 წლის დეკემბრის მონაცემებით, ანბარიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა შეადგენდა 201,996 პირს; 52,878 პირი გადაადგილებული იყო პროვინციის შიგნით. 2018 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, ანბარის პროვინცია იკავებდა მეორე ადგილს დაბრუნებულთა მაჩვენებლის მიხედვით. მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის მონაცემებით, ამ დროისთვის, პროვინციაში დაბრუნებულთა რაოდენობა 1,290,606 პირს შეადგენდა. გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისის 2019 წლის მონაცემებით, ნინევას შემდეგ, ანბარი კვლავ მეორე ადგილზე იყო დაბრუნებულთა რაოდენობის მიხედვით (1,352,562 დაბრუნებული). გავრცელებული ინფორმაციით, თემებისა და ტომების ლიდერები დაბრუნებას უკრძალავენ „ისლამური სახელმწიფოს“  წევრების ოჯახებს. მათ ემუქრებიან, რომ მათ შესახებ აცნობებენ ხელისუფლების წარმომადგენლებს იმ შემთხვევაში, თუ არ გადაიხდიან დიდი ოდენობის თანხას.

1.5 გზების უსაფრთხოება

ანბარის პროვინციაში უსაფრთხოებაზე სხვადასხვა შეიარაღებული დაჯგუფება აგებს პასუხს. მათ შორისაა, არმია, პოლიცია, სუნიტური ტომების დაჯგუფებები, ასევე სახალხო მობილიზაციის ძალები. სხვადასხვა საკონტროლო-გამშვები პუნქტის ადმინისტრირებას სხვადასხვა დაჯგუფება ახდენს. საკონტროლო-გამშვები პუნქტები მოქმედებენ თვითნებურად, იმის მიხედვით, თუ რა დღის წესრიგი აქვს ამა თუ იმ დაჯგუფებას. ადგილობრივები პროვინციის მილიტარიზაციის მაღალ ხარისხზე ამახვილებენ ყურადღებას.

  1. ბაღდადი

ბაღდადზე თავდასხმები „ისლამურმა სახელმწიფომ“ გააქტიურა 2013 წლიდან. მათი სტრატეგია მიზნად ისახავდა ერაყის ხელისუფლების უუნარობის დემონსტრირებას. ჯოელ უინგის 2017 წლის აგვისტოს მონაცემებით, დაჯგუფება განაგრძობდა იერიშებს ბაღდადზე, თუმცა ინტენსივობა იყო შემცირებული დღეში 12 ინციდენტიდან 3 ინციდენტამდე. იერიშები, რომელთაც თან ახლდა მასობრივი მსხვერპლი მნიშვნელოვნად შემცირდა 2018 წლის პირველი კვარტლის შემდეგ.

2.1 პროვინციაში მოქმედი ძირითადი ჯგუფები

ერაყის არმიის დანაყოფები ბაღდადში მოქმედებენ ბაღდადის საოპერაციო სარდლობის მეთაურობით. პრემიერ მინისტრის სპეციალური ძალების დანაყოფი პასუხისმგებელია ბაღდადის საერთაშორისო ზონისა და პრემიერის უსაფრთხოებაზე. მათ ასევე ავალიათ ბაღდადის გარკვეული ტერიტორიების უსაფრთხოების დაცვა, განსაკუთრებით შიიტური მოლოცვის დღეებში.

ქალაქ ბაღდადს და შემოგარენს ძირითადად ხელისუფლება აკონტროლებს; თუმცა, პრაქტიკულად, ხელისუფლება თავდაცვისა და კანონის უზენაესობის მიმართულებით როლებს ინაწილებს შიიტურ სახალხო მობილიზაციის ძალებთან; აღნიშნული ხშირად იწვევს არასრულ კონტროლს ან პირიქით, გადაფარვას.

2.2 უსაფრთხოების მხრივ არსებული ვითარება

ბაღდადში, ისევე როგორც ქვეყნის დანარჩენ ტერიტორიაზე, დიდი მასშტაბის მასიური იერიშები შემცირდა მას შემდეგ, რაც 2017 წლის დეკემბერში პრემიერმა „ისლამური სახელმწიფოს“ დამარცხების შესახებ გამოაცხადა. დაჯგუფება ინარჩუნებს აქტიურ ქსელს ჩრდილოეთ და დასავლეთ ე.წ. „ქამრის ზონაში“ (ბაღდადის გარშემო ტერიტორიები), მაგრამ ისინი გადაჯგუფების ეტაპზე არიან 2017 წლის დიდი დანაკარგების შემდეგ. „ისლამური სახელმწიფოსთვის“ ბაღდადი ნაკლებად პრიორიტეტული გახდა 2018 წელს; შეიზღუდა დაჯგუფების აქტივობები ბაღდადში და „ქამრის ზონაში“. მიუხედავად იმისა, რომ დაჯგუფება მეტწილად აღარ მონაწილეობს ბაღდადში მიმდინარე ძალადობაში, „ისლამური სახელმწიფო“ მაინც ინარჩუნებს შესაძლებლობებს, განახორციელოს იერიშები ბაღდადის ურბანულ ცენტრში. „ომის შესწავლის ინსტიტუტი“ ამტკიცებს, რომ საერთო ჯამში, „ისლამური სახელმწიფო“ დამარცხებული არ არის და განაგრძობს მხარდაჭერის ზონების აღდგენის პროცესს. „ისლამური სახელმწიფო“ ინარჩუნებს მუდმივად მოქმედ მოიერიშე ქსელს 27 ზონაში ქვეყნის მასშტაბით, მათ შორის, ბაღდადში – ტარმიაში, ტაჯიში, რაშიდიაში, ჯურფ ალ საკჰრში, ლატიფია/იუსუფიაში, ჯისრ დიალა/მადაინსა და აბუ გრაიბში.

2018 წელს ბაღდადში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 392 ინციდენტი დაფიქსირდა, რასაც შედეგად 566 სამოქალაქო პირის დაღუპვა მოჰყვა. ეს იყო რიგით მეორე მაშვენებელი ნინევას შემდეგ. 2018 წლის მაჩვენებლები იყო შემცირებული 2017 წელთან შედარებით, როცა ბაღდადში დაფიქსირდა 487 ინციდენტი და 1032 სამოქალაქო პირის დაღუპვა. 100 ათას კაცზე სიკვდილიანობის ინტენსივობის მაჩვენებელი ბაღდადში 2018 წელს 7.36 იყო მაშინ, როდესაც 2017 წელს აღნიშნული მაჩვენებელი 14.38-ს შეადგენდა.

უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტების სიმრავლით გამოირჩეოდა ადამიანს რაიონი, სადაც 78 ინციდენტს 94 პირი ემსხვერპლა; შემდეგ იყო რესაფას რაიონი – 77 ინციდენტი და 161 დაღუპული და მადაინი – 63 ინციდენტი და 69 დაღუპული. სიკვდილიანობის ინტენსივობის მაღალი მაჩვენებელი დაფიქსირდა ტარმიაში (35.80), მადაინსა (15.91) და ადამიაში (8.25).

ბაღდადშიო დაფიქსირებული ინციდენტების უმეტესობა მოიცავდა ცეცხლსასროლი იარაღებიდან სროლას (46.4%), სიკვდილით დასჯებს და სხვა სახის მკვლელობებს (30.6%) და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების ამოქმედებას (20.7%).

სხვადასხვა წყაროების მონაცემებით, საერთო ჯამში, 2018 წლის განმავლობაში, წინა წელთა შედარებით, ბაღდადსა და შემოგარენში ძალადობრივი ინციდენტების რაოდენობა შემცირდა. 2018 წელს, ბაღდადში დაფიქსირდა სალაფიტი ჯიჰადისტების ტერორისტული იერიშების ყველაზე ცოტა რაოდენობა 2003 წლის შემდეგ. „ომის შესწავლის ინსტიტუტის“ ინფორმაციით, ბაღდადში დაფიქსირებული ძალადობა უმეტეს შემთხვევაში იყო პოლიტიკური ძალადობა, რაც დაკავშირებული იყო ძალაუფლების გადანაწილებასა და მთავრობის ფორმირებასთან 2018 წლის მაისის არჩევნების შემდეგ. ძალადობის ტენდენციები ბაღდადში აჩვენებს, რომ თითქმის სრულად ადგილი აქვს პირად, მიზნობრივ ან კრიმინალური ხასიათის ძალადობას, რომლის დროსაც გამოიყენება მცირე შეიარაღება; ადგილი აქვს სროლას, ძარცვას, რეკეტს და ა.შ. შეიარაღებულ დაჯგუფებებს ბაღდადში სუნიტები და უმცირესობები ადანაშაულებენ სიკვდილით დამუქრებებში, გატაცებებში, მიზნობრივ მკვლელობებში, ქონების მითვისებასა და სხვა სახის ძალადობაში. დაჯგუფებები, ასევე, ჩართულნი არიან შეიარაღებულ შეტაკებებში ერთმანეთს შორის და ერაყის უსაფრთხოების ძალებთან; ასეთი ფაქტები რამდენჯერმე დაფიქსირდა ბაღდადის ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ნაწილში 2018 წელს. წყაროები აღწერენ ათობით შემთხვევას, როდესაც ადგილი ჰქონდა ხელნაკეთი და აალებადი ასაფეთქებელი მოწყობილობების ამოქმედებას; ასევე, შეიარაღებულ შეტაკებებს, სროლასა და მკვლელობებს.

2.3 სახელმწიფოს უნარი დაიცვას კანონი და წესრიგი

2018 წლის იანვარში წყაროები წერდნენ, რომ უსაფრთხოების ძალებმა ბაღდადში მიაღწიეს პროგრესს „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ დაზვერვითი საქმიანობისას; ასევე, წარმატებული იყო სამხედრო ოპერაციები ბაღდადის „ქამრის ზონაში“; ყოველივე ამან დადებითი გავლენა იქონია ბაღდადში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ ვითარებაზე. აშენდა დამცავი ღობე ბაღდადის გარშემო და მოეწყო დამცავი კარებები, რამაც უნდა მოახდინოს ამბოხებულების დედაქალაქში შეღწევის პრევენცია. საერთო ჯამში, 2018 წელს უსაფრთხოების ძალებმა წარმატებით გაართვეს თავი ამოცანას და ბაღდადში არ დაუშვეს ფართომასშტაბიანი ძალადობის დაბრუნება.

სამოქალაქო პირთა სხვადასხვა სახის ძალადობისგან დაცვის ეფექტიანობა დამოკიდებულია პოლიტიკურ ნებაზე და პროცესში ჩართულ სუბიექტებზე. დაცვისკენ მიმართულ ძალისხმევას აკნინებს არსებული სიტუაცია იმ კუთხით, რომ სახალხო მობილიზაციის ძალები არ ემორჩილებიან ერაყის ერთიან მთავრობას, არამედ საკუთარ მეთაურებს, სხვადასხვა პოლიტიკურ კანდიდატებს ან ირანელ პატრონებს. მთავრობა ვერ ახერხებს აკონტროლოს უკანონობა და კრიმინალი დაჯგუფებებისა და კრიმინალური ელემენტების არსებობის გამო. დაჯგუფებებს შეუძლიათ ღიად დაარღვიონ კანონი ყოველგვარი შედეგების გარეშე. ისინი თავისუფლად გადაადგილდებიან ბაღდადში, აქვთ ღია წარმომადგენლობა, თავისუფლად შეუძლიათ დააწესონ საკონტროლო-გამშვები პუნქტები; გარდა ამისა, პოლიციასთან ურთიერთქმედებით, აკონტროლებენ, აპატიმრებენ, სჯიან პირებს და ჩართულნი არიან კრიმინალურ ქმედებებში. მათ განსაკუთრებით დიდი გავლენა აქვთ შემოგარენში, სადაც ისიც კი შეუძლიათ, ადგილობრივებს საკუთარ სახლებში დაბრუნება აუკრძალოს.

მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, სახალხო მობილიზაციის ძალები მაინც პოპულარობით სარგებლობს და ინარჩუნებს როგორც ფორმალურ, ასევე არა ფორმალურ ძალაუფლებას და ჩართულია სარეკონსტრუქციო პროცესში; მაგალითად, ბაღდადში, ისინი რეკლამას უკეთებდნენ საკუთარ როლს სამედიცინო კლინიკის რეკონსტრუქციის საქმეში. ხშირად, ბაღდადში, ადგილობრივები პოლიციის ნაცვლად, სწორედ დაჯგუფებებს მიმართავენ სამართლის ძიებაში. ამას ხელს უწყობს გავრცელებული მოსაზრება პოლიციაში კორუფციის შესახებ. 2018 წლის არჩევნებში ხელისუფლებაში ადგილი მიიღო ბევრმა ისეთმა პოლიტიკოსმა, ვისზეც გავლენა აქვთ სახალხო მობილიზაციის ძალებს; კერძოდ, მუქთადა ალ-სადრის მშვიდობის ბრიგადა.

ბაღდადში უსაფრთხოების ძალების მაღალი კონცენტრაციაა და ისინი საკმაოდ აქტიურებიც არიან. მათი მტკიცებით, სწორედ ასეთი წარმომადგენლობისა და აქტივობების შედეგად შემცირდა „ისლამური სახელმწიფოს“ მხრიდან ძალადობის საფრთხე.

2.4 იძულებითი გადაადგილება და დაბრუნება

2015 და 2016 წლებში ბაღდადში მასობრივად გადაადგილდებოდნენ ერაყელები, ძირითადად ანბარიდან, ნინევასა და ბაბილიდან. 2016 წლის 2 მარტს ბაღდადში დევნილთა რაოდენობა 604,140 იყო. აღნიშნული მაჩვენებელი 69,204-მდე შემცირდა 2018 წლის 15 დეკემბრისთვის. 2017 წლის 15 სექტემბრიდან 2018 წლის 15 დეკემბრამდე, ბაღდადს შიგნით გადაადგილებულთა რაოდენობა 8,550-დან 486-მდე შემცირდა. ბაღდადიდან იძულებით გადაადგილებულთა რაოდენობა 2018 წლის ბოლოს 30 ათასს შეადგენდა. მათ, ვინც დედაქალაქი დატოვა, ძირითადად სულეიმანიასა და ერბილს მიაშურა.

ბაღდადში გადასული დევნილები ძირითადად განსახლდნენ კარხში (28,284), აბუ გრაიბში (10,428) და ადამიაში (7,464). სოციალური უთანასწორობა შეიქმნა თავრას რაიონებში, სადაც მოსახლეობის დიდმა რაოდენობამ მოიყარა თავი. დევნილები ძირითადად ნათესავებთან და ნაქირავებ ბინებში ცხოვრობენ; მხოლოდ ძალიან მცირე ნაწილი რჩება ბანაკებში.

2.5 გზების უსაფრთხოება

საკონტროლო-გამშვები პუნქტები ბაღდადში მოწყობილია იმ მიზნით, რომ მოხდეს ქალაქში დანაღმული ავტომობილების და თვითმკვლელი მოიერიშეების შესვლის პრევენცია. სახალხო მობილიზაციის ძალები ბაღდადში მუდმივად მოქმედ საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებს არ ფლობენ. მათ არ უნდათ ასოცირდებოდნენ ამ საკითხთან და პუნქტებს დროებით აწყობენ საჭიროებიდან გამომდინარე. განსხვავებული სიტუაციაა შემოგარენში, სადაც სახალხო მობილიზაციის ძალების წარმომადგენლობა უფრო ღიაა და საკონტროლო-გამშვები პუნქტებიც მოქმედია. რამდენიმე წყაროს მტკიცებით, სახალხო მობილიზაციის ძალების საკონტროლო-გამშვები პუნქტები მოქმედებს ქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილშიც.

2018 წლის იანვარში მინიმუმ 281 საკონტროლო-გამშვები პუნქტი დაიხურა და მინიმუმ 600 მთავარი ქუჩა და გასასვლელი ხელახლა გაიხსნა. 2018 წლის 10 დეკემბერს გალავნით შემოსაზღვრული საერთაშორისო ზონა (მწვანე ზონა) საზოგადოებისთვისაც გაიხსნა. ხანგრძლივი პერიოდის შემდეგ, მწვანე ზონა პირველად გახდა საჯაროდ ხელმისაწვდომი.

  1. დიალა

დიალას პროვინცია მეამბოხეების თავშესაფარს წარმოადგენდა 2004 წლიდან. 2003 წლიდან მოყოლებული დიალა იყო ერთგვარი ჰაბი „ისლამური სახელმწიფოს“ წინამორბედთათვის, როგორებიც იყვნენ ისლამური სახელმწიფო ერაყში და ერაყის ალ-ქაიდა. იდეალური ლოკაცია სამხედრო ოპერაციების დაკავშირებისთვის და რთული რელიეფი უზრუნველყოფდა იდეალურ მდებარეობას მეამბოხეებისთვის, რომლებიც ეძებდნენ თავშესაფარს უსაფრთხოების ძალებისგან დასამალად.

3.1 პროვინციაში მოქმედი ძირითადი ჯგუფები

დიალას პროვინცია დიილას საოპერაციო სარდლობის დაფარვის ზონაშია; სარდლობა სრულად ფარავს დიალას პროვინციას და ასევე, სალაჰადინის აღმოსავლეთ ნაწილს, ეთნიკურად მრავალფეროვანი ტუზ-ხურმატოს ჩათვლით და ასევე ჰამრინის მთებს. სასაზღვრო გვარდია ფარავს დიალა-ვასიტის სასაზღვრო ზოლს ირანთან. სახალხო მობილიზაციის ძალები ძალიან ძლიერია დიალაში. ბადრის ორგანიზაცია, რომელიც პროვინციის საბჭოს აკონტროლებს, უსაფრთხოების კუთხით მთავარი მოქმედი სუბიექტია. გარდა ბადრის ორგანიზაციისა, პროვინციაში სახალხო მობილიზაციის ძალების სხვა დაჯგუფებებიც მოქმედებენ. პროვინციაში, ასევე, წარმოდგენილნი არიან ირანისგან მხარდაჭერილი დაჯგუფებები.

3.2 უსაფრთხოების მხრივ არსებული ვითარება

უსაფრთხოების ძალებმა „ისლამური სახელმწიფო“ დიალას პროვინციიდან 2015 წელს განდევნეს; თუმცა, 2017 წელს ერაყის ცენტრალურ ნაწილში დაჯგუფების დამარცხების შემდეგ, „ისლამური სახელმწიფოს“ ბევრმა მებრძოლმა აღადგინა კავშირები მომხრეებთან დიალას პროვინციაში. „ისლამური სახელმწიფოს“ 27 მოიერიშე ქსელიდან 5 დიალაში მდებარეობს – მუქთადიაში, ჯაულაუაში, საადიაში, ქარა ტაპასა და მანდალიში. 2018 წლის ოქტომბერში დაჯგუფებამ აღადგინა მოკავშირეთა ქსელი დიალას მდინარის ხეობაში, ჰამრინი ტბის მიმდებარე პერიფერიულ ზონებში, საიდანაც ცდილობ იერიშების განხორციელებას. წყაროების ცნობით, კირკუკის, სამხრეთ ნინევას, დიალას და ბაღდადტან ახლოს მდებარე ტარმიას პერიფერიულ ზონებში „ისლამური სახელმწიფო“ კვლავ აკონტროლებს სიტუაციას ღამით.

2018 წლის ივლისში „როიტერთან“ საუბრისას ერთერთი საველე მეთაური ამტკიცებდა, რომ „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლები მცირე, 3-5-კაციან ჯგუფებად გადაჯგუფდნენ და მათი რაოდენობა პროვინციის ტეროტორიაზე 75 მებრძოლს არ აღემატება. ტომების დაჯგუფების ლიდერი მიიჩნევდა, რომ სალაჰადინსა და დიალას შორის დაჯგუფების 150-200 მებრძოლი იმალება. წყაროების ინფორმაციით, ამბოხებულები მთებში იმალებიან, რაც ართულებს მათ მოძებნას. ისინი იყენებენ „სწრაფი იერიშისა და გაქცევის“ ტაქტიკას. დაჯგუფების მებრძოლებმა გაიპარსეს წვერი და ჩაიცვეს ჩვეულებრივი სამოსი, რამაც მათ გაუადვილა ადგილობრივ მოსახლეობაში შერევა. ისინი საბოტაჟის ტაქტიკას მიმართავენ და იერიშებს ახორციელებენ მოწყვლად ობიექტებზე, როგორიცაა მაგალითად ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურა. ყოველივე ეს უფრო მეტად აღვივებს მძვინვარებას ხალხში, რომელიც ისედაც იტანჯება ელექტროენერგიის დეფიციტით.

დიალას პროვინციაში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტების და სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლის რაოდენობა თითქმის იდენტური იყო 2017 და 2018 წლებში. 2018 წელს პროვინციაში დაფიქსირდა 170 ინციდენტი, რასაც 265 სამოქალაქო პირი ემსხვერპლა. 2017 წელს ინციდენტების რაოდენობამ 180 შეადგინა, ხოლო მსხვერპლის რაოდენობა 276 იყო. სამოქალაქო პირებში სიკვდილიანობის ინტენსივობა 100 ათას კაცზე შეადგენდა 17.1-ს 2017 წელს და 16.4-ს 2018 წელს.

უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტების სიმრავლის კუთხით გამოირჩეოდა ალ-მუქთადიას (82 ინდიტენტი და 112 დაღუპული), ქანაქინისა (36 ინციდენტი და 61 დაღუპული) და ბალადრუზის (20 ინციდენტი და 30 დაღუპული) რაიონები. სიკვდილიანობის ყველაზე მაღალი ინტენსივობა სამოქალაქო პირებს შორის დაფიქსირდა ალ-მუქთადიაში (46.37); შემდეგ კიფრსა (33.77) და ქანაქინში (26.14). დაფიქსირებული ინციდენტების უმეტესობა იყო ცეცხლსასროლი იარაღიდან სროლა (49.4%), ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების ამოქმედება (25.9%) და სიკვდილით დასჯა და სხვა სახის მკვლელობები (19.4%).

ვესთ პოინთის ტერორიზმთან ბრძოლის ცენტრის ახლო აღმოსავლეთის პოლიტიკის სწავლების ვაშინგტონის ინსტიტუტის მკვლევარი მაიკლ ნაითსი 2018 წლის დეკემბრის ანალიზში წერს, რომ 2018 წელს დიალაში ინციდენტების რაოდენობა წინა წელთან შედარებით შემცირდა. 2018 წელს დიალაში „ისლამური სახელმწიფოს“ იერიშების საშუალო თვიური რაოდენობა 26.2 იყო. იგივე მაჩვენებელი 2017 წელს შეადგენდა 79.6-ს და 50.3-ს 2013 წელს.

საერთო ჯამში, უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება დიალაში 2018 წლის განმავლობაში მერყევი იყო. 2018 წლის იანვარში „ისლამური სახელმწიფო“ აქტიური იყო პროვინციის თითქმის ყველა პერიფერიულ ზონაში. იერიშები მოიცავდა ცეცხლსასროლი იარაღიდან სროლას და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების ამოქმედებას; ასევე, მიზნობრივ თავდასხმებს უსაფრთხოების ძალებზე. დაჯგუფების უნარი, იერიშები განეხორციელებინა, იძლეოდა იმის ვარაუდის საშუალებას, რომ მეამბოხეები ახერხებდნენ თავისუფლად გადაადგილებას დიალას პროვინციაში. იგივე ხასიათის იერიშები გრძელდებოდა თებერვალშიც.

2018 წლის მარტში დიალაში ვითარება დაიძაბა. ვრცელდებოდა ინფორმაციები პოლიციელთა და სახალხო მობილიზაციის ძალების წევრების გატაცებების შესახებ. სხვადასხვა იერიშის დროს მოკლეს ორი მერი და ამასთან, „ისლამურმა სახელმწიფომ“ დაიწყო დაშინების ტაქტიკის გამოყენება. მეამბოხეთა აქტიურობა გაგრძელდა აპრილის დასაწყისშიც. ვრცელდებოდა ინფორმაციები დაშინებებისა და მუქარების შესახებ მაისში. აგვისტოში პროვინციის უსაფრთხოების საბჭომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ მოსული დატოვა და დიალაში მოახდინა ინფილტრაცია „ისლამური სახელმწიფოს“ 180 მებრძოლმა. საერთო ჯამში, მიუხედავად იმისა, რომ 2018 წლის განმავლობაში ინციდენტების რაოდენობამ იკლო, „ისლამური სახელმწიფო“ განაგრძობდა უსაფრთხოების ძალებისა და სახალხო მობილიზაციის ძალების წინააღმდეგ იერიშებს დიალას პროვინციაში. 2018 წლის დეკემბერში ჯოელ უინგი თავის შეფასებაში წერდა, რომ „ისლამურმა სახელმწიფომ“ კონტროლი დაამყარა დიალას პერიფერიების უმეტეს ნაწილზე; ისევე როგორც სამხრეთ კირკუკისა და ცენტრალური და ჩრდილოეთ სალაჰადინის პერიფერიული ზონების დიდ ნაწილზე.

3.3 სახელმწიფოს უნარი დაიცვას კანონი და წესრიგი

დიალადან ნინევამდე „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლებმა სახლებში ხაფანგები დატოვეს, რაც დევნილი მოსახლეობის დაბრუნებას ართულებს; უსაფრთხოების ძალების წევრები კი არ არიან საკმარისად გაწვრთნილები მაღალი-რისკის შემცველი ნივთიერებების გასანეიტრალებლად. დიალაში უსაფრთხოების კუთხით შექმნილმა ვაკუუმმა, რაც უსაფრთხოების ძალების ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობებისგან გაწმენდითი სამუშაოებით დაკავებამ შექმნა, „ისლამურმა სახელმწიფომ“ ამბოხის ტაქტიკაზე გადასვლისთვის გამოიყენა. არმიის, ფედერალური პოლიციისა და სახალხო მობილიზაციის ძალების ერთობლივად განაგრძობენ პროვინციაში გაწმენდით სამუშაოებს. ძნელი რელიეფი ჰარმინის მთებში უადვილებს „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლებს წვრთნის, დაგეგმვისა და იერიშების პროცესს. 2018 წლის თებერვალში უსაფრთხოების ძალებმა ბაქუბასთან 20 კილომეტრიანი გვირაბი აღმოაჩინეს, რომელიც აღჭურვილი იყო მაცივრებით და სარეცხი მანქანებით, მზის განათების სისტემებით და რამდენიმე თვის სამყოფი საკვები პროდუქტებით.

უსაფრთხოების ძალების 8 წევრის გატაცებისა და მკვლელობის შემდეგ, 2018 წლის ივნისში, მთავრობამ ფართო მასშტაბიანი ოპერაცია დაიწყო. ოპერაციაში ჩართული იყვნენ უსაფრთხოების ძალებისა და სახალხო მობილიზაციის ძალების რამდენიმე ასეული წევრი; ასევე, ელიტარული დანაყოფები. მიუხედავად დიდი წარმომადგენლობისა, ოპერაცია 2 კვირაში შეჩერდა, რადგან ვერ მოხერხდა ვერცერთი ამბოხებულის მოკვლა ან დაჭერა. ადგილობრივი ოფიცრის ინფორმაციით, ერაყის ძალები მაინც განაგრძობენ გაწმენდით ოპერაციებს. 2018 წლის ოქტომბერში გაერთიანებულმა ძალებმა შეძლეს და აღმოაჩინეს და გაანადგურეს 40 პოზიცია, რომელიც დიალას პროვინციაში „ისლამურ სახელმწიფოს“ ეკუთვნოდა.

3.4 იძულებითი გადაადგილება და დაბრუნება

2018 წლის დეკემბრისთვის დიალას პროვინციიდან იძულებით გადაადგილებული იყო 89 ათასზე მეტი პირი; მათი უმრავლესობა (დაახლოებით 50 ათასი) პროვინციის შიგნით. ამავე პერიოდისთვის, დიალას პროვინცია იკავებდა მეხუთე ადგილს დაბრუნებულთა რაოდენობის მიხედვით (223,326 რეგისტრირებული დაბრუნებული). დაბრუნებულთა უმეტესობა (176,718), ასევე იყო პროვინციის შიგნით გადაადგილებული პირი. 2019 წლის თებერვლის მდგომარეობით, დიალას პროვინციიდან გადაადგილებულთა 80% პროვინციის შიგნით იყო ადგილნაცვალი.

2018 წლის ბოლოს, დიალაში 319,139 ადამიანი საჭიროებდა სხვადასხვა სახის დახმარებას. 36,573 ოჯახი მძიმე პირობებში იყო. დიალაში დაბრუნებულთა 12% ცხოვრობდა დაზიანებულ ან დანგრეულ სახლებში. მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის მონაცემებით, პროვინციაში დაბრუნებულთა 40% ცხოვრობდა დაბალი სიმძიმის პირობებში, 32% საშუალო სიმძიმის და 26% მაღალი სიმძიმის პირობებში. დიალას პროვინცია არის ერთერთი იმათ შორის, სადაც განსაკუთრებით დაზიანდა ინფრასტრუქტურა. დიალაში, ისევე როგორც რამდენიმე სხვა პროვინციაში, ბევრი დაბრუნებული, რომელთაც ექსტრემისტებთან კავშირი დაბრალდათ, დაბრუნების შემდეგ იძულებით გაყარეს საკუთარი სახლებიდან. დიალას სუნიტურ რაიონებში სახალხო მობილიზაციის ძალები დაბრუნების საშუალებას არ აძლევენ „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირში ეჭვმიტანილ პირებს. გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე დაბრუნებულები, რომელთაც ჰყავთ ნათესავები „ისლამური სახელმწიფოს“ შემადგენლობაში, აწყდებიან სხვადასხვა სახის პრობლემებს, მათ შორის, შურისძიების მიზნით, ოჯახის წევრების ამოხოცვის მუქარებს.

3.5 გზების უსაფრთხოება

ჯალაულას სადავო ზონაში სახალხო მობილიზაციის ძალებმა დააწესეს უკანონო გადასახადები სატვირთო მანქანებზე, რომელთაც სავაჭრო ტვირთი მიაქვთ ქურთისტანის რეგიონიდან დანარჩენი ერაყის ტერიტორიაზე. საკონტროლო-გამშვები პუნქტები განთავსებულია მთავარ კომერციულ გზებზე. მანქანების გატარების სანაცვლოდ დაწესებული გადასახადებით დღეში დაახლოებით 300 ათასი ამერიკული დოლარი გროვდება. 2018 წლის განმავლობაში, „ისლამური სახელმწიფო“ პერიოდულად აწყობდა ყალბ საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებს, რისი საშუალებითაც იტაცებდა ხალხს გამოსასყიდის მიღების ან მკვლელობის მიზნით.

  1. კირკუკი

კირკუკის პროვინცია იყო ერთერთი იმ სადავო ტერიტორიებს შორის, სადაც ყველაზე ცუდი ტურბულენტური სიტუაცია იყო უსაფრთხოების კუთხით. „ისლამურმა სახელმწიფომ“ 2014 წელს დაიწყო იერიშები და როდესაც ერაყის არმია ჩამოიშალა, დაჯგუფებამ პროვინციაზე კონტროლი დაამყარა. „ისლამური სახელმწიფოს“ დამარცხების შემდეგ, 2017 წლის სექტემბერში ერაყის ქურთისტანმა ჩაატარა რეფერენდუმი დამოუკიდებლობის შესახებ. რეფერენდუმი, რომელსაც ერაყი კატეგორიულად შეეწინააღმდეგა, კირკუკის პროვინციასაც მოიცავდა. ამიტომ, ერაყის მთავრობამ კირკუკში, რომელსაც ქურთული ძალები აკონტროლებდნენ, ჯარი, ანტი-ტერორისტული ძალები, ფედერალური პოლიცია და სახალხო მობილიზაციის ძალები შეიყვანა და ტერიტორიაზე კონტროლი დაამყარა. შედეგად, პროვინციაში ქურთული გავლენები არაბებისა და თურქმენების სასარგებლოდ დასუსტდა.

4.1 უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება

2018 წელს კირკუკში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 126 ინციდენტი დაფიქსირდა, რასაც 276 მშვიდობიანი მოქალაქე ემსხვერპლა. აღნიშნული მაჩვენებელი იყო გაცილებით ნაკლები, ვიდრე წინა წელს, როდესაც 175 ინციდენტს 950 სამოქალაქო პირი ემსხვერპლა. 100 ათას კაცზე სიკვდილიანობის ინტენსივობის მაჩვენებელი 62.9-დან 18.3-მდე შემცირდა 2018 წელს. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული მაჩვენებელი იყო მეორე ერაყის პროვინციებს შორის, ნინევის პროვინციის შემდეგ. უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტების სიმრავლით გამოირჩეოდა ქალაქი კირკუკი (53 ინციდენტის შედეგად დაიღუპა 81 სამოქალაქო პირი), ალ-ჰავიგა (48 ინციდენტის შედეგად დაიღუპა 126 სამოქალაქო პირი) და დაქუქი (9 ინციდენტის შედეგად დაიღუპა 39 სამოქალაქო პირი). ინციდენტების უმეტესობა მოიცავდა ცეცხლსასროლი იარაღიდან სროლას (34.9%), ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების ამოქმედებას (31.7%) და სიკვდილით დასჯა/მკვლელობებს (28.6%).

2018 წლის განმავლობაში „ისლამური სახელმწიფოს“ იერიშები კირკუკის პროვინციაში ეტაპობრივად შემცირდა. წლის დასაწყისში იერიშების რაოდენობა საშუალოდ თვეში 39-ს შეადგენდა, საიდანაც 21 (53%) იყო მაღალი მასშტაბის შეტევა. მესამე კვარტლისთვის აღნიშნული მაჩვენებელი შემცირდა 25-მდე, საიდანაც მაღალი მასშტაბის იერიში იყო 13. 2018 წლის ნოემბრისთვის „ისლამური სახელმწიფო“ ვეღარ აკონტროლებდა რაიმე ტერიტორიას კირკუკის პროვინციაში, თუმცა ინარჩუნებდა მებრძოლებს ჰავიჯასა და ჰამრინის მთებში. ამავე ტერიტორიებზე, სავარაუდოდ, დაჯგუფება ინარჩუნებს მიძინებულთა ქსელს.

2018 წლის პირველი 10 თვის განმავლობაში კირკუკის პროვინცია „ისლამური სახელმწიფოს“  იერიშებისთვის ყველაზე ნაყოფიერი ტერიტორია აღმოჩნდა. ინციდენტების და ძალადობის დონე, კვლავ შედარებით მაღალია. ჯოელ უინგის შეფასებით, კირკუკის პროვინცია დანარჩენი ერაყის ტენდეციებიდან განცალკევებით დგას, რადგან „ისლამური სახელმწიფო“ ჯერ კიდევ ახერხებს ქალაქ კირკუკზე რეგულარული იერიშების მიტანას. წყაროების ცნობით, გარდა ამისა, „ისლამური სახელმწიფოს“ ფოკუსი უფრო მეტადაა მიმართული ადგილობრივი ხელისუფლების წინააღმდეგ. 2018 წლის ივლისში ადგილობრივი ხელისუფლების, ტომთა უხუცესების თუ სოფლის ლიდერთა ათობით წარმომადგენელი მოკლეს. 2018 წლის ოქტომბერსა და ნოემბერში, ასევე, მოკლეს რამდენიმე სოფლის ლიდერი. კირკუკის პერიფერიულ ზონებში, ღამით, „ისლამურ სახელმწიფოს“ აქვს გადაადგილების სრული თავისუფლება. პროვინციაში სხვა სახის ძალადობა მოიცავს ორგანიზებულ დანაშაულს და პოლიტიკურ ძალადობას; ხანდახან ორივეს ერთად. 2018 წლის მაისის არჩევნების დროს, ისევე როგორც ერაყის სხვა რეგიონებში, კირკუკშიც მიიტანეს იერიში კანდიდატებზე; თურქმენი პოლიტიკოსი დანაღმული ავტომობილის აფეთქებას გადაურჩა. კირკუკი იყო რიგით მესამე პროვინცია არჩევნებთან დაკავშირებული ძალადობის შედეგად დაღუპულთა მაჩვენებლით (10 მოკლული აპრილში და 20 – მაისში).

4.2 სახელმწიფოს უნარი დაიცვას კანონი და წესრიგი

კირკუკის პროვინციაში, სხვადასხვა სამთავრობო ძალები, მათ შორის სახალხო მობილიზაციის ძალები, ფედერალური პოლიცია, არმია და სპეციალური დანაყოფები, ერთობლივი მოქმედებით მეტ-ნაკლებად თავს ართმევდნენ უსაფრთხოების უზრუნველყოფას 2018 წელს. საერთო ჯამში, 2017 წელთან შედარებით, კირკუკის გარშემო უფრო ნაკლები საკონტროლო-გამშვები პუნქტი იყო და მათ სრულად აკონტროლებდა ერაყის უსაფრთხოების სამსახური.

ქურთისტანის ავტონომიური რეგიონის წარმომადგენლების მტკიცებით, მას შემდეგ, რაც პეშმერგამ კირკუკი დათმო, შეიქმნა უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ვაკუუმი იმ ტერიტორიებზე, სადაც ერაყის სამხედრო ძალები არ ოპერირებენ; რამაც „ისლამურ სახელმწიფოს“ ამ ტერიტორიებზე მოქმედებისა და იერიშების დაგეგმვის საშუალება მისცა. სხვადასხვა წყარო, ზოგადად, მიიჩნევს, რომ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ვითარება გამოსწორდა მას შემდეგ, რაც ერაყის უსაფრთხოების ძალებმა 2017 წლის ოქტომბერში პროვინციაზე კონტროლი აღადგინეს. ამასთან, წყაროები კირკუკში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ ვითარებას კომპლექსურს და მყიფეს უწოდებენ. მათივე შეფასებით, პროვინცია პოლიტიკური და უსაფრთხოების კუთხით არა სტაბილურობას განიცდის.

ფედერალურ პოლიციას, რომელიც მიიჩნევა, რომ ბაღდადელი შიიტებისგან არის დაკომპლექტებული, არ აქვს ნდობა ადგილობრივი სუნიტი მოსახლეობის მხრიდან. ანტი-ტერორისტული ძალები კი საპირისპიროდ, მიიჩნევა, რომ უფრო პროფესიონალები არიან. საპოლიციო ბრიგადების დიდი წარმომადგენლობა ართულებს „ისლამური სახელმწიფოს“ მოქმედებებს, თუმცა, სამოქალაქო პირების დაცვის კუთხით, ხშირად, ჩავარდნებია; ხშირად, სამართალდამცავები აგვიანებენ სოფლის მოსახლეობის დახმარებას და უკვე განხორციელებული იერიშების შემდეგ აპატიმრებენ და განაიარაღებენ დამნაშავეებს.

ქალაქ კირკუკის გარეთ, სადაც სადავო ტერიტორიებია არაბებსა და ქურთებს შორის, ქურთები, რომლებიც დაბრუნებას ცდილობენ აწყდებიან დისკრიმინაციას და შევიწროვებას თურქმენული შიიტური დაჯგუფებების მხრიდან. სხვა შემთხვევებში, მიწები არაბებმა და თურქმენებმა მიითვისეს. ქურთებმა სრულად დაცალეს 40 სოფელი და ბევრ ქურთს ეშინია დაბრუნების შიიტური დაჯგუფებების გამო.

ერაყის უსაფრთხოების ძალები და სახალხო მობილიზაციის ძალები განაგრძობენ „ისლამური სახელმწიფოსგან“ გაწმენდით ოპერაციებს, განსაკუთრებით, ჰავიჯაში, დაქუქსა და კირკუკის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება გაუმჯობესდა 2018 წლის ივლისსა და აგვისტოში; მნიშვნელოვნად შემცირდა „ისლამური სახელმწიფოს“ მხრიდან იერიშების რაოდენობა; თუმცა, დაჯგუფების ქსელი სრულად ვერ გაანეიტრალეს და „ისლამური სახელმწიფო“ განაგრძობდა იერიშებს, მათ შორის ქალაქ კირკუკშიც.

კრიმინალი, რომელშიც ჩართული იყო როგორც დანაშაულებრივი ქსელები, ასევე უსაფრთხოების ძალების ელემენტები 2017 წლის ოქტომბრის შემდეგ გაიზარდა. ნარკოტიკებით ვაჭრობა, რომელსაც ძალიან მცირე მასშტაბით ჰქონდა ადგილი ქურთისტანსა და სადავო ტერიტორიებზე 2014 წლამდე, მომგებიან ბიზნესად გადაიქცა სახალხო მობილიზაციის ძალების კონტროლირებად ტერიტორიებზე. ვრცელდებოდა ინფორმაციები ოფიციალური პირების დანაშაულებრივ ქმედებებში ჩართულობის შესახებ. ვაჭრებს დაუწესეს „დაცვის უზრუნველყოფის გადასახადი“ და იყო მკვლელობების შემთხვევები დაუმორჩილებლობის დროს.

4.3 იძულებითი გადაადგილება და დაბრუნება

კირკუკის პროვინციაში საკმაო რაოდენობის იძულებით გადაადგილებული პირები არიან. მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის 2018 წლის დეკემბრის მონაცემებით, კირკუკში ფიქსირდებოდა 108,138 იძულებით გადაადგილებული პირი, რაც 2017 წლის დეკემბრის მონაცემებთან შედარებით (180,858) მნიშვნელოვნად ნაკლებია. დევნილთა უმეტესობა თავად პროვინციის შიგნით გადაადგილებული პირები არიან – 42% ჰავიჯადან, 9% კირკუკიდან და 6% დაქუქიდან; დანარჩენი – სალაჰადინსა და ნინევიდან. 2018 წლის დეკემბრის მდგომარეობით 319,338 კირკუკელი დევნილი დაუბრუნდა თავის მშობლიურ რეგიონს.

რაც შეეხება ქურთ მოსახლეობას, სხვადასხვა წყაროს მტკიცებით, მათი უმეტესობა, ვინც სადავო ტერიტორიები დატოვა ერაყის ძალების მიერ პეშმერგას წინააღმდეგ დაწყებული ოპერაციის შემდეგ, უკან დაბრუნდა. გადაადგილებული ოჯახების 75% დაბრუნდა ქალაქ კირკუკში. დაახლოებით 6 ათასი დევნილი, ვინც დაბრუნებაზე უარი თქვა, ძირითადად პეშმერგას წევრები არიან.

2018 წლის ბოლოს მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია და გაეროს სააგენტოები მძიმედ და ძალიან მძიმედ აფასებდნენ დაბრუნებულთა მდგომარეობას რიგ ზონებში და მიიჩნევდნენ, რომ იყო ხელახალი გადაადგილების რისკი. ალ-აბასში და სამხრეთ ჰავიჯაში ინფრასტრუქტურა დაზიანებულია და წვდომა საბაზისო სერვისებზე შეზღუდულია. მსოფლიო ბანკის 2018 წლის იანვრის მონაცემებით, კირკუკში სახლების 7% დაზიანებულია, რაც მეოთხე მაჩვენებელია ნინევის, სალაჰადინისა და ანბარის შემდეგ. 2019 წლის მონაცემებით, ჯანდაცვის ობიექტების 35% არ ფუნქციონირებს. კონფლიქტის შედეგად, ასევე, მძიმედ დაზიანდა სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორია. 2018 წლის ბოლოს „ისლამური სახელმწიფო“ კვლავ ახორციელებდა იერიშებს ინფრასტრუქტურაზე; 2018 წლის სექტემბერში, დაჯგუფებად ააფეთქა კირკუკისა და დუბიზის დამაკავშირებელი ნავთობსადენი.

4.4 გზების უსაფრთხოება

2018 წლის განმავლობაში, მრავალი გზა ქალაქ კირკუკში და პროვინციის სხვადასხვა რაიონში მიჩნეული იყო მაღალი რისკის შემცველად. კირკუკისა და ბაღდადის დამაკავშირებელი გზა, რომელიც ასევე დამაკავშირებელი გზაა ერაყის სამხრეთ პროვინციებთან, ერთერთ ყველაზე საშიშ მარშრუტად მიიჩნეოდა 2018 წლის ივლისისთვის. წყაროების ინფორმაციით, ამ გზებზე ადგილი ჰქონდა გატაცებებს, ყალბ საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებს, მკვლელობებს, ძარცვებს, ავტომობილების აფეთქებებს და უსაფრთხოების ძალებისა და ხელისულფების წარმომადგენელთა მიზნობრივ მკვლელობებს.

  1. ნინევა

ნინევაში, „ისლამური სახელმწიფოს“ გამოჩენამდეც ადგილი ჰქონდა ძალადობრივ ექსტრემიზმს და ორგანიზებულ დანაშაულს დაჯგუფებების მხრიდან, რომელთაგან ბევრი „ისლამური სახელმწიფოს“ „წინაპარი“, ბევრიც მოწინააღმდეგე იყო. სადავო ტერიტორიებზე მდებარეობის და მრავალფეროვანი ეთნიკური შემადგენლობის გამო, ნინევა ყოველთვის მიიჩნეოდა სუნიტური არაბული ნაციონალიზმის კერად და ერთ დროს ერაყში ალ-ქაიდას გრავიტაციის ცენტრს წარმოადგენდა.

მოსული „ისლამური სახელმწიფოს“ კონტროლის ქვეშ 2014 წლის ივნისში მოექცა. თურქმენები, ქრისტიანები, იეზიდები, შაბაქები, კაკაები და სხვა ჯგუფები „ისლამური სახელმწიფოს“ მხრიდან წამების, საჯაროდ სიკვდილით დასჯის, გატაცებისა და სექსუალური მონობის მსხვერპლნი გახდნენ.

მოსულისთვის ბრძოლა 9 თვეს გაგრძელდა და ოფიციალური გამარჯვება „ისლამურ სახელმწიფოზე“ 2017 წლის ივლისში გამოცხადდა. მოსულისთვის ბრძოლა იყო ყველაზე მასშტაბური დაპირისპირება ერაყის უსაფრთხოების ძალებსა და „ისლამურ სახელმწიფოს“ შორის. ერაყის რიგით მეორე ქალაქი განსაკუთრებით მძიმედ დაზარალდა და ძალიან დიდი რაოდენობით მსხვერპლი დაფიქსირდა სამოქალაქო პირებს შორის.

პროვინციაში მოქმედი ჯგუფები მოიცავენ ერაყის უსაფრთხოების ძალებს, სახალხო მობილიზაციის ძალებს, ქურთულ უსაფრთხოების ძალებს, ქურთისტანთან ასოცირებულ დაჯგუფებებს; არა ასოცირებულ დაჯგუფებებს, უცხოურ ძალებს და ამბოხებულებს. ერაყის უსაფრთხოების ძალები ნინევაში უსაფრთხოების მთავარ მოქმედ სუბიექტადაა მიჩნეული. სიძლიერის მიხედვით, რიგით მეორე მთავარ მოქმედ სუბიექტად შიიტური სახალხო მობილიზაციის ძალები მიიჩნევა. პროვინციაში ბევრი ადგილობრივი და არა ადგილობრივი დაჯგუფება და თემთა მობილიზაციის ძალა მოქმედებს.

მიუხედავად იმისა, რომ 2017 წლის ბოლოს „ისლამური სახელმწიფო“ ერაყში ტერიტორიებს ვეღარ აკონტროლებდა, დაჯგუფება განაგრძობდა ასიმეტრიულ იერიშებს, მათ შორის ნინევაშიც. 2019 წლის იანვარში „ომის შესწავლის ინსტიტუტი“ წერდა, რომ „ისლამური სახელმწიფო“ ვერ აკონტროლებს ტერიტორიებს, თუმცა შეინიშნება რიგი ინდიკატორებისა, რაც მიუთითებს იმას, რომ დაჯგუფება იბრძვის გავლენისთვის. „ისლამური სახელმწიფოს“ მუდმივი საოპერაციო მოიერიშე ქსელები ნინევაში წარმოდგენილი იყო მოსულში, ქაიარაჰში, ჰატრასა და ერაყ-თურქეთის გაზსადენის კორიდორის ზონაში (სამხრეთ-დასავლეთ მოსული, ბადუში და სინჯარი). 2019 წლის იანვარში წყაროები ვარაუდობდნენ, რომ პროვინციაში „ისლამური სახელმწიფოს“ მინიმუმ 300 მებრძოლი ჰყავდა მიძინებულთა ქსელში.

5.1 უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება

2017 და 2018 წლებში ნინევა გამოირჩეოდა ძალადობის მაღალი ინტენსივობით. 100 ათას კაცზე სამოქალაქო პირებს შორის სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 2017 წელს იყო 265 და შემცირდა 47-მდე 2018 წელს. 2018 წელს ნინევაში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 217 ინციდენტი დაფიქსირდა, რასაც 1,591 სამოქალაქო პირი ემსხვერპლა. 2017 წელს 600 ინციდენტის შედეგად 9,211 სამოქალაქო პირის დაღუპვა იყო დადასტურებული. უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტების სიმრავლით გამოირჩეოდა მოსული (ჰამდანიასა და ტილკაიფის ჩათვლით) (183 ინციდენტი და 1369 დაღუპული სამოქალაქო პირი), სინჯარი (14 ინციდენტი და 95 დაღუპული სამოქალაქო პირი) და ტელაფარი (8 ინციდენტი და 96 დაღუპული პირი).

ძალადობის მაჩვენებელი ნინევაში დარჩა მაღალი „ისლამური სახელმწიფოს“ დამარცხების შემდეგად. უსაფრთხოების ძალები განიცდიდნენ გაცილებით დიდ დანაკარგებს, ვიდრე რომელიმე სხვა პროვინციაში. „ისლამური სახელმწიფოს“ ფოკუსი მიმართული იყო პერიფერიულ ზონებში მოქმედებებისკენ, მათ შორის უდაბნოს ტერიტორიაზე მოსულის სამხრეთით – ქაიარაჰში, ჰატრაში, აშ შურასა და მოსულის სამხრეთ-დასავლეთით (ატშანა, საჰაჯი და ტალ ზალატი); ასევე, ბაღდადსა და მოსულს შორის მდებარე უდაბნო და ერაყ-თურქეთის გაზსადენი (ე.წ. ჯურნის დერეფანი). 2018 წლის პირველი 10 თვის განმავლობაში, მიუხედავად იმისა, რომ იერიშები იყო მცირე მასშტაბის, პერიფერიულ ზონებში განხორციელებული თავდასხმების 62% მაღალი ხარისხის იყო – 37 ადგილობრივი ლიდერის მკვლელობა, მათ შორის 17 სოფლის მუხთარი იყო; ასევე, ტომთა წინააღმდეგობის ძალების ლიდერი. 2018 წლის იანვარი-ოქტომბრის პერიოდში, ნინევაში 7 ქალაქის მერი მოკლეს. „ისლამური სახელმწიფოს“ სამიზნეს ასევე წარმოადგენდნენ პოლიცია და სახალხო მობილიზაციის ძალები როგორც ნინევაში, ასევე კირკუკში, დიალასა და სალაჰადინში.

უსაფრთხოების ძალები განაგრძობდნენ „გაწმენდით“ სამუშაოებს ტალაფარში, ბააჯსა და სინჯარში. რეიდები ტარდებოდა მოსულსა და გარშემო რაიონებში; ამას შედეგად მოყვა „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლების დაპატიმრება და ლიკვიდაცია; მათ შორის ქალი მებრძოლების.

5.2 სახელმწიფოს უნარი დაიცვას კანონი და წესრიგი

ერაყის უსაფრთხოების ძალები უსაფრთხოების კუთხით მთავარი მოქმედი სუბიექტია, თუმცა ნინევაში ის შედარებით სუსტია და ვერ უზრუნველყოფს ყველა სუბიექტის კონტროლს; აღნიშნული სუბიექტები იბრძვიან გავლენისთვის თავიანთ ზონებში და შედეგად, ნინევაში მმართველობა სამ ნაწილადაა გაყოფილი: ქალაქ მოსულს აკონტროლებს ადგილობრივი პოლიცია, გარშემო ზონაში ჩართულია სახალხო მობილიზაციის ძალები და ადგილობრივი დაჯგუფებები და დანარჩენი ტერიტორია კონტროლდება უსაფრთხოების ძალების მიერ. სინჯარში დაჯგუფებების ყოფნა ართულებს რეგიონში სიტუაციის დალაგებას, სარეკონსტრუქციო სამუშაოების დაწყებას და იეზიდების დაბრუნებას. ხშირად ადგილი აქვს დაჯგუფებებსა და უსაფრთხოების ძალებს შორის შეტაკებებს. მოსულში მოძალადეები სხვადასხვა შეიარაღებული დაჯგუფებები არიან, რომელთაგან ზოგიერთი „ისლამური სახელმწიფოს“ ქსელის ნარჩენია, ზოგიც ორგანიზებული დანაშაულებრივი ელემენტი.

ერაყის უსაფრთხოების ძალების და სახალხო მობილიზაციის ძალების მიმართ გაისმის ბრალდებები, რომ ისინი იყენებენ საკუთარ ძალაუფლებას უკანონო მოქმედებებით შემოსავლის მისაღებად და ეს ამცირებს მათ საბრძოლო შესაძლებლობებს და ნდობის ხარისხს ადგილობრივ მოსახლეობაში. 2018 წლის დეკემბერში სირიიდან ჯარების გაყვანის შესახებ აშშ-ის განცხადების შემდეგ, ექსპერტები ვარაუდობდნენ „ისლამური სახელმწიფოს“ გააქტიურებას როგორც სირიაში, ასევე ერაყში. 2019 წლის დასაწყისში „ჯეიმსთაუნის ფონდი“ წერდა, რომ არ გადადგმულა რეალური ნაბიჯები „ისლამური სახელმწიფოს“ აღზევების პრევენციისთვის და რომ მოსული არ წარმოადგენდა პრიორიტეტს შიიტური მთავრობისთვის.

5.3 იძულებითი გადაადგილება და დაბრუნება

2018 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, 1,073,994 პირი ნინევიდან იძულებით გადაადგილებული იყო; მათგან 539,436 პროვინციის შიგნით. ამავე პერიოდისთვის ნინევა იკავებდა პირველ ადგილს დაბრუნებულთა რაოდენობით – 1,614,150. გაეროს სააგენტოები 2019 წლის დასაწყისში წერდნენ ნინევაში (ასევე სალაჰადინში, ბაღდადში, ანბარში, კირკუკსა და დიალაში) იძულებითი დაბრუნების შესახებ, რაც ხშირად ხელახალ გადაადგილებას იწვევდა. ნინევას ზოგიერთ რაიონში „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ ასოცირებულად მიჩნეულ პირებს უკრძალავდნენ დაბრუნებას. ექსტრემისტებთან კავშირის ბრალდებით, უსაფრთხოების ძალებმა 22 ოჯახი იძულებით გადაასახლეს მოსულტან მდებარე სოფლიდან ლტოლვილთა ბანაკში.

დაბრუნებულთა ყველაზე დიდი მაჩვენებელი დაფიქსირდა მოსულში, ტელაფარსა და ალ-ჰამდანიაში. მოსულში დაბრუნებულთა რაოდენობამ თითქმის მილიონი შეადგინა. დაბრუნებულთა ძალიან მცირე რაოდენობა დაფიქსირდა ბააჯში, სადაც ვითარებას სახალხო მობილიზაციის ძალები აკონტროლებენ. არასტაბილური ვითარების გამო ძალიან ცოტა იეზიდი დევნილი დაბრუნდა სინჯარში. საერთო ჯამში, ნინევაში დაბრუნებული აწყდებოდნენ სხვადასხვა ხარისხით რთულ პირობებს. სხვადასხვა საჭიროების მქონე პირთა რაოდენობის (2,168,222) მიხედვით, ნინევა იკავებდა პირველ ადგილს 2018 წლის ნოემბრისთვის. დაზიანების დიდი მასშტაბებია მოსულსა და სინჯარში; შედარებით ნაკლებად, მაგრამ საგრძნობლადაა დაზიანებული პროვინციის სხვა ტერიტორიებიც. მოსულის დასავლეთ ნაწილი თითქმის სრულად განადგურებულია და იქ იშვიათად თუ ვინმე ბრუნდება. მოსულში ასაფეთქებელი ნარჩენების არსებობის გამო, ხშირია უბედური შემთხვევები და ქალაქის ზოგიერთი ნაწილი მიუწვდომელი რჩება.

5.4 გზების უსაფრთხოება

მოსულიდან სინჯარში მიმავალი გზა სირთულეებითაა სავსე, რადგან აქ 30-მდე საკონტროლო-გამშვები პუნქტია, რომელთაც სხვადასხვა ჯგუფი მართავს და კონტროლისა და არა პროგნოზირებადობის ხარისხიც სხვადასხვაა. ჰატრასა და მოსულის დამაკავშირებელ გზაზე „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლებმა მოაწყვეს ყალბი საკონტროლო-გამშვები პუნქტები და იტაცებდნენ მოსახლეობას; საპასუხოდ, ერაყის უსაფრთხოების ძალებმა დაჯგუფების 17 მებრძოლი მოკლეს. 2018 წლის დეკემბერში ხელისუფლებამ გადაწყვიტა პროვინციის შიგნით გზებზე ყველა საკონტროლო-გამშვები პუნქტის გაუქმება, მაგრამ გადაწყვეტილება სრულად ვერ აღსრულდა. დოჰუკისა და მოსულის დამაკავშირებელ გზაზე ასევე განთავსებულია საკონტროლო-გამშვები პუნქტები, რომელთაც მთავრობა და შეიარაღებული ჯგუფები აკონტროლებენ; აღნიშნული პუნქტები სერიოზულად აფერხებს ვაჭრობას.

  1. სალაჰადინი

2014 წელს „ისლამურმა სახელმწიფომ“ სალაჰადინის ნავთობით მდიდარი ტუზის რაიონი და პროვინციის დედაქალაქი ტიკრიტი დაიავა. მიუხედავად ამისა, პროვინციის ქალაქებმა, როგორიცაა სამარა, ბალადი და ამერლი, გაუძლეს იერიშებს და დაუპყრობელი დარჩნენ. სალაჰადინი იყო პირველი პროვინცია, რომელიც ერაყის უსაფრთხოების ძალებმა „ისლამური სახელმწიფოსგან“ გაათავისუფლეს. ერაყის არმიამ 2015 წლის ზაფხულისთვის დაჯგუფების კონტროლის ზონიდან დაიხსნეს პროვინციის მთავარი დასახლებული ცენტრები. სალაჰადინი იყო ასევე პირველი პროვინცია, სადაც ხალხმა დაბრუნება დაიწყო.

პროვინციაში უსაფრთხოების კუთხით მოქმედი სუბიექტები არიან ერაყის უსაფრთხოების ძალები, სალაჰადინის საოპერაციო სარდლობა, სამარის საოპერაციო სარდლობა, ფედერალური პოლიცია, სახალხო მობილიზაციის ძალები, სუნიტური თომების დაჯგუფებები და თურქმენული დაჯგუფებები.

6.1 უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება

2018 წლის აპრილში წყაროები წერდნენ, რომ „ისლამური სახელმწიფოს“ საოპერაციო შესაძლებლობები შეზღუდული იყო სახალხო მობილიზაციის ძალების წარმომადგენლობის გამო, თუმცა კვლავ ვრცელდებოდა ინფორმაციები დაჯგუფების მებრძოლების აქტივობებზე ღამით. 2018 წლის ოქტომბერში „ისლამურმა სახელმწიფომ“ კონტროლის მცირე ზონა შექმნა სალაჰადინში ბაიჯის ჩრდილოეთით. 2018 წლის დეკემბრის მონაცემებით, სალაჰადინში დაჯგუფებას მუდმივად მოქმედი საოპერაციო მოიერიშე ქსელი ჰყავდა ჯალამის უდაბნოში, ბაიჯიში, შირქათში, პულკანასა და მუთაბია/უდაიმში.

„ისლამური სახელმწიფო“ ტერიტორიას აკონტროლებდა ბაიჯის პერიფერიულ ზონაში, მახულის მთებში, სადაც მოსახლეობაზე სოციალურ კონტროლს ახორციელებდა. შეინიშნებოდა რიგი ინდიკატორებისა რომლებიც მოწმობდა, რომ დაჯგუფება იბრძოდა გავლენისთვის. სხვადასხვა წყაროს ვარაუდით, „ისლამურ სახელმწიფოს“ 150-200 მებრძოლი ჰყავს სალაჰადინსა და დიალას შორის ტერიტორიაზე. 2018 წლის ივლისში ერაყის ყოფილი შინაგან საქმეთა მინისტრი ვარაუდობდა, რომ „ისლამური სახელმწიფო“ კონტროლს ინარჩუნებდა კირკუკის, სალაჰადინისა და დიალას 75-მდე სოფელში.

2018 წელს სამოქალაქო პირებს შორის 100 ათას კაცზე სიკვდილიანობის ინტენსივობით სალაჰადინი მეოთხე პროვინცია იყო ერაყში 10.05 მაჩვენებლით, რაც თითქმის ნახევარია იმ მაჩვენებლისა, რომელიც 2017 წელს დაფიქსირდა (28.05). სალაჰადინში 2018 წელს უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 83 ინციდენტი დაფიქსირდა, რასაც 152 სამოქალაქო პირის სიკვდილი მოჰყვა. აღნიშნული მაჩვენებელი ასევე გაცილებით ნაკლები იყო 2017 წლის რიცხვებთან შედარებით – 83 ინციდენტი და 424 დაღუპული სამოქალაქო პირი. უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტებისა და სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლის რაოდენობის მიხედვით გამოირჩეოდა ბაიჯი (19 ინციდენტი და 32 დაღუპული), ალ-შირქათი (13 ინციდენტი და 40 დაღუპული) და ბალადი (13 ინციდენტი და 34 დაღუპული). ინციდენტების უმეტესობა მოიცავდა ცეცხლსასროლი იარაღიდან სროლას, ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების ამოქმედებას და სიკვდილით დასჯა/მკვლელობებს. „ისლამური სახელმწიფო“ 2018 წლის განმავლობაში განაგრძობდა ასიმეტრიულ იერიშებს ერაყის ჩრდილოეთით და ჩრდილო-დასავლეთით, მათ შორის სალაჰადინში. თუმცა 2018 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, ექსპერტების შეფასებით, დაჯგუფება შესუსტებული იყო პროვინციაში, რასაც მოწმობს ის ფაქტი, რომ 2018 წელს იერიშების საშუალო მაჩვენებელი თვეში შეადგენდა 14.2-ს; როდესაც იგივე მაჩვნებელი 2017 წელს 84.0 იყო. „ისლამური სახელმწიფოს“ აქტივობების შესუსტება დიდწილად გამოიწვია შიიტურ და სუნიტურ სახალხო მობილიზაციის ძალების დაჯგუფებებს შორის თანამშრომლობამ. 2018 წლის დასაწყისში ძალადობის მატება შეინიშნებოდა, რაც დაჯგუფება „თეთრი დროშების“ აქტივობებით იყო გამოწვეული. ტენდენცია შეინიშნებოდა თებერვალშიც. მარტში იმატა თავდასხმებმა უსაფრთხოების ძალებზე. წლის განმავლობაში ძალადობრივი ინციდენტები პერიოდულად სხვადასხვა ინტენსივობით გრძელდებოდა. 2018 წლის ბოლოსკენ ადგილობრივი ხელისუფლება ყურადღებას ამახვილებდა ორგანიზებული დანაშაულის ზრდაზე ტუზ ხურმატოში, მათ შორის იყო გამოსასყიდის მიზნით გატაცებები, რის შედეგადაც 400-მდე ადამიანი გაუჩინარდა.

6.2 სახელმწიფოს უნარი დაიცვას კანონი და წესრიგი

„ისლამური სახელმწიფოს“ აქტივობები ჰამრინის მთებში პროვინციაში დესტაბილიზაციის წყაროა. მთის რთული რელიეფის გამო, ძნელია დაჯგუფების წევრების წინააღმდეგ მოქმედება და ეს მათ საშუალებას აძლევს უსაფრთხოების ძალების წინააღმდეგ იერიშები დაგეგმოს და განახორციელოს. უსაფრთხოების ძალების მიერ ჩატარებული გაწმენდითი ოპერაციები არაეფექტური იყო. ძირითად პრობლემას წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ პერიფერიულ ნაწილში უსაფრთხოების ძალები საკმარისი რაოდენობით არ არიან წარმოდგენილნი. თვითმხილველთა ინფორმაციით, ჰავიჯაში, კირკუკსა და ტუზ ხურმატოში „ისლამური სახელმწიფოს“ მებრძოლები თავისუფლად გადაადგილდებიან. 2017 წლის ოქტომბერში ტერიტორიიდან პეშმერგას გასვლამ უსაფრთხოების კუთხით ვაკუუმი შემქნა, რაც სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს. ქურთული ძალების გასვლის შემდეგ, დაიკარგა ის ცოდნა და გამოცდილება, რომელიც ქურთულ ძალებს ამბოხებულებთან ბრძოლის მიმართულებით ჰქონდათ.

6.3 იძულებითი გადაადგილება და დაბრუნება

2018 წლის დეკემბრის მდგომარეობით სალაჰადინიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა 238,728 პირს შეადგენდა. მათი უმრავლესობა (117,870 პირი) პროვინციის შიგნით იყო გადაადგილებული. დაბრუნებულთა რაოდენობის მიხედვით, სალაჰადინი პროვინციებს შორის მესამე ადგილს იკავებს (590,652 რეგისტრირებული დაბრუნებული). მათი ძირითადი ნაწილი პროვინციის შიგნით იყო გადაადგილებული, დანარჩენები კი კირკუკიდან და ერბილიდან დაბრუნდნენ. გაეროს სააგენტოების მონაცემებით, სალაჰადინი მესამე ადგილზეა საჭიროებების მქონე პირთა რაოდენობის მიხედვით (764,669). იგივე წყაროების ინფორმაციით, დაბრუნებულთათვის ყველაზე რთული პირობები იყო ნინევაში, სალაჰადინში, კირკუკსა და ანბარში. 2019 წლის იანვრის მონაცემებით, მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის დასკვნით, სალაჰადინიდან დევნილთა 68% დაბრუნდა პროვინციაში. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარების ნეგატიური გავლენა უფრო მაღალია, ვიდრე საშუალო მაჩვენებელი, რადგან დაბრუნებულები რისკის შემცველ ზონებში ცხოვრობენ; სადაც ადგილი აქვს სხვადასხვა სახის ინციდენტებს – თვითნებური დაკავებები (35%), გატაცებები (21%) და ინციდენტები, რომელთაც საბრძოლო ნარჩენები და ნაღმები იწვევს (13%). საერთო ჯამში, სალაჰადინში 89,158 დაბრუნებული ოჯახია, რომლებიც მძიმე პირობებს აწყდებიან. პროვინცია ასევე ერთერთია იმ პროვინციებს შორის, სადაც სერიოზულადაა დაზიანებული ინფრასტრუქტურა.

სალაჰადინში, ისევე როგორც სხვა პროვინციებში, ის დევნილები, რომელთაც მიიჩნევენ ექსტრემისტებთან კავშირის მქონეებად, უკრძალავენ დაბრუნებას ან დაბრუნების შემთხვევაში ძალით ასახლებენ უკან.

ტუზ ხურმატოს რაიონი დაყოფილია სუნიტ ქურთებს, შიიტ თურქმენებსა და სუნიტ არაბებს შორის, რაც იწვევს ხანგრძლივ ეთნიკურ და კონფესიურ დაპირისპირებებს. ტუზ ხურმატო, სადავო ტერიტორიებს შორის, ყველაზე დიდი ძალადობის მომსწრე იყო მას შემდეგ, რაც ერაყის ძალებმა ტერიტორიაზე კონტროლი წაართვეს ქურთულ ძალებს 2017 წლის ოქტომბერში.

 

6.4 გზების უსაფრთხოება

სალაჰადინის მოსულთან, ერბილთან და ბაღდადთან დამაკავშირებელი გზების უმეტეს ნაწილს სახალხო მობილიზაციის ძალების აკონტროლებენ. „ისლამური სახელმწიფო“ პერიოდულად ახერხებს ყალბი საკონტროლო-გამშვები პუნქტების ორგანიზებას, რაც გამოწვევაა როგორც სამოქალაქო პირებისთვის, ასევე უსაფრთხოების ძალებისთვის. სახალხო მობილიზაციის ძალები ფლობენ როგორც სივრცით კონტროლს პროვინციაში, ასევე ისინი აკონტროლებენ სტრატეგიულად მნიშვნელოვან საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებს. აღნიშნული პუნქტების გამო, ერთი საათის სავალი გზის გავლას დაახლოებით 4 საათი სჭირდება.

  1. ერაყის ქურთისტანის რეგიონი

ერაყის ქურთისტანი ავტონომიური რეგიონია, რომელიც სამი პროვინციისგან – ერბილი, სულეიმანია და დოჰუკი – შედგება. ადმინისტრაციული ცენტრი ერბილში მდებარეობს, თუმცა ძალაუფლება რეალურად ორ მთავარ პარტიას შორისაა გადანაწილებული. KDP აკონტროლებს დოჰუკსა და ერბილს და PUK აკონტროლებს სულეიმანიას. 2014 წელს დაწყებული კონფლიქტი „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ ერაყის ქურთისტანს არ შეხებია და რეგიონში ყოველთვის იყო სტაბილური სიტუაცია უსაფრთხოების კუთხით. ქურთისტანის რეგიონში ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი იყო სამოქალაქო პირებს შორის სიკვდილიანობის ინტენსივობის კუთხით. აღნიშნულმა მაჩვენებელმა მოიმატა 2018 წლის განმავლობაში და შეადგინა დოჰუკში 3.12 (1.89 2017 წელს), ერბილში 1.3 (0.8 2017 წელს) და 2.28 სულეიმანიაში (1.21 2017 წელს).

7.1 უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება

2018 წლის განმავლობაში დოჰუკში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 20 ინციდენტი დაფიქსირდა, რასაც 28 სამოქალაქო პირი ემსხვერპლა. ინციდენტების 50% იყო საჰაერო დაბომბვები. ერბილში 2018 წელს უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ 15 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი, რის შედეგადაც 26 სამოქალაქო პირი დაიღუპა. ინციდენტების უმეტესობა იყო ცეცხლსასროლი იარაღიდან სროლა (40%), ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების ამოქმედება (20%) და სიკვდილით დასჯა/მკვლელობები (13.3%). სულეიმანიაში 2018 წელს 26 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი, რასაც 45 სამოქალაქო პირის სიკვდილი მოჰყვა. ინციდენტების უმეტესობა მოიცავდა ცეცხლსასროლი იარაღიდან სროლას (53.8%), სიკვდილით დასჯა/მკვლელობებს (26.9%) და დაბომბვებს (3.8%).

2018 წლის მაისის არჩევნების პარალელურად, რეგიონში გაიზარდა პოლიტიკური ძალადობის დონე. რეგიონი მოიცვა ხანგრძლივმა საპროტესტო აქციებმა. თვითმხილველები საუბრობდნენ უსაფრთხოების ძალების მხრიდან ძალის გადამეტების ფაქტებზე – ჟურნალისტებისა და დემონსტრანტების მიმართ უსაფრთხოების ძალების მიერ ადგილი ჰქონდა ფიზიკურ და ვერბალურ იერიშებს. საპროტესტო აქციები გაგრძელდა 2018 წლის დეკემბერშიც, როდესაც სამიზნედ საჯარო შენობები და პარტიების ოფისები იქცა. დემონსტრანტები ითხოვდნენ ქურთისტანის რეგიონული მთავრობის გადადგომას.

2018 წლიდან მოხდა თურქეთსა და ქურთისტანის მუშათა პარტიას შორის კონფლიქტის ესკალაცია. თურქული შეიარაღებული ძალები ერაყის ქურთულ ტერიტორიაზე 2017 წლის ბოლოს შევიდნენ და პროგრესულად განავითარეს თავიანთი წარმომადგენლობა – ქურთისტანის ტერიტორიაზე მათ ააშენეს სამხედრო ინფრასტრუქტურა, სამხედრო ბაზები და გზები. დაკავებულმა ტერიტორიამ 400 კვადრატული კილომეტრი შეადგინა და გაიზარდა სამხედრო პატრულირება ერაყის ქურთისტანის დასახლებულ სოფლებში. თურქულ ძალები წარმოდგენილნი არიან დოჰუკისა და ერბილის პერიფერიულ ზონებში. 2018 წლის განმავლობაში გაიზარდა სახმელეთო შეტაკებებისა და საჰაერო დაბომბვების რაოდენობა, რასაც რამდენჯერმე სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლის მოჰყვა. ამასთან, ირანელი ქურთი ამბოხებულების წინააღმდეგ ირანულმა ძალებმაც დაიწყეს ოპერაციები.

წყაროების შეფასებით, ქურთისტანის ჰალაბიას რაიონში „ისლამურ სახელმწიფოს“ მხარდაჭერის ზონები აქვს 2016 წლიდან მოყოლებული და ცდილობს აღნიშნული ზონები გააფართოვოს. მახმურის რაიონი, რომელიც ფორმალურად ერბილის პროვინციას ეკუთვნის, სადავო ტერიტორიადაა შეფასებული; სადაც „ისლამური სახელმწიფო“ მართალია ვერ აკონტროლებს ტერიტორიებს, მაგრამ აქვს ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ზეწოლა მოსახლეობაზე და სახეზეა რამდენიმე ინდიკატორი, რომელიც მიანიშნებს იმ ფაქტზე, რომ დაჯგუფება ერაყის უსაფრთხოების ძალებთან გავლენისთვის იბრძვის.

7.2 სახელმწიფოს უნარი დაიცვას კანონი და წესრიგი

ქურთისტანის რეგიონული მთავრობის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე ქურთულ ძალებს აქვთ პოტენციალი, ძალიან ეფექტურად უზრუნველყონ უსაფრთხოება. სამართალდამცავი სტრუქტურები გაცილებით ეფექტურია, ვიდრე ცენტრალურ და სამხრეთ რეგიონებში. თუმცა, არის ტერიტორიები, რომელთაც რეგიონული მთავრობა ვერ აკონტროლებს და აქ სიტუაცია განსხვავებულია; ასეთია, ერაყის ქურთისტანის დასავლეთი. უსაფრთხოების უზრუნველყოფა იმაზეცაა დამოკიდებული, ვინ არის ძალადობის წყარო. ერაყის ქურთისტანის სამხედრო ძალები, პოლიცია და დაზვერვა პრაქტიკაში იყოფა ორ ნაწილად – ისინი, ვინც KDP პარტიას ემსახურებიან და ისინი, ვინც PUK პარტიას ემსახურებიან. ორივე მათგანი პირდაპირ პარტიის ოფისიდან იღებს ბრძანებებს და ატარებს პარტიულ ინტერესებს. გარდა ამისა, ორივე მხარეს განსხვავებული მოკავშირეები ჰყავთ როგორც ერაყის ქურთისტანში, ასევე მის ფარგლებს გარეთ. KDP-ის შესაძლებლობები, დამოუკიდებლად ებრძოლონ ქურთისტანის მუშათა პარტიას, შეზღუდულია, რადგან დაჯგუფება აკონტროლებს მძიმე და მიუწვდომელ ტერიტორიებს.

7.3 იძულებითი გადაადგილება და დაბრუნება

2018 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის მონაცემებით, ერბილიდან 10 ათასამდე ადამიანი იყო იძულებით გადაადგილებული თავად პროვინციის შიგნით; გადაადგილება ხდებოდა მახმურის რაიონიდან. ზუსტი ინფორმაცია იმის შესახებ თუ რა ტენდენციები გამოიწვია თურქულმა და ირანულმა ოპერაციებმა უცნობია; თუმცა რიგი წყაროების მტკიცებით, აღნიშნულმა ოპერაციებმა ადგილობრივებს გადაადგილება აიძულა.

7.4 გზების უსაფრთხოება

2018 წლის აპრილში გაიხსნა ერბილისა და მახმურის დამაკავშირებელი მთავარი მაგისტრალი, რომელიც 2017 წლის ოქტომბერში ერაყის ძალებსა და რეგიონული მთავრობის ძალებს შორის სადავო ტერიტორიებისთვის შეტაკებების გამო 6 თვის განმავლობაში იყო დაკეტილი. ასევე ოფიციალურად გაიხსნა  ერბილისა და კირკუკის დამაკავშირებელი მთავარი გზა. ერბილიდან კირკუკისკენ მიმავალი ორი მთავარი გზატკეცილის კირკუკის საზღვართან მონაკვეთი მიიჩნევა რისკის შემცველად.

  1. სამხრეთის პროვინციები

ერაყის სამხრეთი პროვინციები ეთნიკური მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. სრული უმრავლესობა შიიტები არიან; თუმცა, ასევე წარმოდგენილნი არიან ფეილი ქურთები, ქრისტიანები და საბეან მანდეანელები. ქალაქი ბასრა, რომელიც ერაყის სამხრეთით მდებარეობს, სიდიდით მესამე ქალაქია. ბასრაშია ერაყში ნავთობის ყველაზე დიდი საბადოები. აღნიშნული მარაგების მსოფლიო ბაზრისთვის გახსნა სადამის რეჟიმის შემდეგ, იყო დიდი ხნის ნანატრი ბიძგი ერაყის ეკონომიკისთვის.

8.1 უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება

საერთო ჯამში, სამოქალაქო პირებს შორის 100 ათას კაცზე სიკვდილიანობის ინტენსივობის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი სამხრეთის პროვინციებშია. 2018 წელს სამხრეთის პროვინციებში აღნიშნული მაჩვენებელი ყველაზე მაღალი იყო ბასრაში და შეადგენდა 4.62-ს, დიქარში – 2.52, მისანში – 1.71 და ბაბილში – 1.43.

სამხრეთის პროვინციებს არ შეხებია „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კონფლიქტი. სამხრეთის პროვინციებიდან დაჯგუფების წინააღმდეგ საბრძოლველად 2014 წელს ათასობით პირი წავიდა. სამხრეთის პროვინციები ერაყის ყველაზე უსაფრთხო ტერიტორიაა, თუმცა პრობლემები მაინც არსებობს; აღნიშნული პრობლემები დაკავშირებულია კრიმინალთან, ნარკოდანაშაულთან, შიიტურ დაჯგუფებებს შორის დაპირისპირებასთან, ორგანიზებულ დანაშაულთან დაჯგუფებების მხრიდან; ასევე, გატაცებებთან, გამოძალვასა და სექსუალური ექსპლუატაციის მიზნით ადამიანებით ვაჭრობასთან. სამხრეთ პროვინციებში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ძალიან ცოტა ინციდენტი ფიქსირდება და მათი უმრავლესობაში ჩართულნი არიან თომები, სახალხო მობილიზაციის ძალები, ბანდები ან ყველა ერთად. ძალადობა სხვადასხვა შიიტურ შეიარაღებულ ჯგუფებს შორის სამხრეთის პროვინციებში ხდება და წარმოადგენს ტერიტორიასა და ნავთობიდან მიღებულ შემოსავალზე კონტროლის დამყარებისთვის ბრძოლას. შიგა შიიტური დაპირისპირებები ძირითადად გავლენას ახდენს იმ ხალხის უსაფრთხოებაზე, რომლებიც აქტიურად არიან ჩართულნი დაჯგუფებებში ან ტომთა ჯგუფებში.

რეგიონის სტაბილურობაზე ნეგატიურად მოქმედებს ტომებს შორის დაპირისპირება. ადგილობრივი პოლიცია უგულებელყოფს ან საერთოდ უძლურია, აღკვეთოს ასეთი კონფლიქტები. იმ შემთხვევაშიც, როდესაც ინტერვენცია მიზანშეწონილია, პოლიციის ოფიცრები, რომლებიც ხშირად ერთერთი კონფლიქტურ მხარესთან არიან დაკავშირებულები, არ ერევიან შემდგომი რეპრესიების შიშით.

სამხრეთის პროვინციებში 2018 წელი მთავრობის საწინააღმდეგო დემონსტრაციებით გამოირჩეოდა. მოსახლეობა აპროტესტებდა ელექტროენერგიის დეფიციტს, სასმელი წყლის დაბალ ხარისხს, მწირ საჯარო სერვისებს, უმუშევრობას და ფართოდ გავრცელებულ კორუფციას. მთავრობა ცდილობდა ხალხის დაშოშმინებას, თუმცა ხელისუფლების დაპირებების მიუხედავად, პროტესტი გრძელდებოდა. ზუსტი რიცხვი უცნობია, თუმცა წყაროების ინფორმაციით, ათობით დემონსტრანტი იქნა დაკავებული და დაპატიმრებული.

8.2 სახელმწიფოს უნარი დაიცვას კანონი და წესრიგი

ტომებს შორის დაპირისპირება ნეგატიურ გავლენას ახდენს სამხრეთ ერაყის ეკონომიკაზე, რადგან რიგმა უცხოურმა კომპანიებმა და ნავთობის გადამამუშავებელმა ქარხნებმა შეაჩერეს თავიანთი საქმიანობა; დასაქმებული მუშახელი უარს აცხადებდა სამსახურში გასვლაზე უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული პრობლემების გამო. უსაფრთხოების ძალების მცდელობას, მოეგვარებინათ ტომებს შორის კონფლიქტური ვითარება, დიდი შედეგი არ მოუტანია.

ნავთობის სექტორში ფართოდაა გავრცელებული კორუფცია და გამოძალვა. ბასრას ლიდერი კლანი რეკეტის სქემით, რომელიც სახელმწიფოს მხარდაჭერის სანაცვლო კომპენსაციადაა შენიღბული, 105 მილიონ აშშ დოლარზე მეტს იღებს. ნავთობის მარაგები ბასრაში ისეთ ტერიტორიებზეა, სადაც ძლევამოსილი, ხშირ შემთხვევაში შეიარაღებული ტომები სახლობენ და ნავთობის სფეროს სუბიექტებმა იციან, რომ უნდა დაიქირაონ გავლენიანი ტომების ლიდერები სხვადასხვა სახის კამათისა და დაპირისპირებების მოსაგვარებლად.

უსაფრთხოების სამსახური დაკავებულია დაპირისპირებული შეიარაღებული ჯგუფებს შორის უსაფრთხოების უზრუნველყოფით, რაც ზოგადად უსაფრთხოების კუთხით გარკვეულ ნაპრალებს ქმნის. კრიმინალურმა ბანდებმა ბასრაში გამოიყენეს უსაფრთხოების კუთხით არსებული ხარვეზები და შედეგად გაიზარდა ძარცვის, გატაცების, მკვლელობების და ნარკოტიკებით ვაჭრობის ფაქტები.

8.3 იძულებითი გადაადგილება და დაბრუნება

2019 წლის იანვრის მონაცემებით, იძულებით გადაადგილებული პირების დაახლოებით 3% იმყოფება სამხრეთის პროვინციებში; მათგან თითქმის ყველა ნაჯაფის პროვინციაში. გაეროს სააგენტოების მონაცემებით, სხვადასხვა საჭიროების მქონე პირთა რაოდენობა პროვინციებში ასეთი იყო: ნაჯაფი (28,069), ქერბალა (25,497), ბაბილი (23,853), ქადისია (15,206), ვასიტი (13,529), ბასრა (8,088), დიქარი (4,171), მისანი (2,966) და მუთანა (1,290). „Human Rights Watch“-ის ერთერთი მკვლევარის მტკიცებით, ბაბილი ერთადერთი პროვინციაა, სადაც არავინ დაბრუნებულა.[1] [2]

[1] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Security situation, March 2019

 (accessed on 27 March 2019)

[2] EASO – European Asylum Support Office: Iraq; Security situation (supplement) – Iraq Body Count – civilian deaths 2012, 2017-2018, February 2019

 (accessed on 27 March 2019)

ავღანეთი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება ლოგარის პროვინციაში. მარტი, 2019

ამბოხებულები ლოგარის პროვინციაში – ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი თავის უკანასკნელ ანგარიშში ავღანეთის პროვინციებში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ, რომელიც გამოქვეყნებულია 2018 წლის მაისში, წერს, რომ ლოგარის პროვინციის უმეტეს ნაწილში დაჯგუფება „თალიბანი“ დიდი აქტიურობით (რაიონებზე იერიშები ხორციელდება მინიმუმ კვირაში ორჯერ) გამოირჩევა და აქ დაჯგუფება დიდი რაოდენობის ფიზიკური ძალითაა წარმოდგენილი. გამონაკლისს წარმოადგენს აზრას რაიონი, რომელიც საშუალო აქტივობით ხასიათდება (თვეში მინიმუმ სამი იერიში) და ხოში, სადაც აქტივობა დაბალია (მინიმუმ ერთი იერიში სამ თვეში). „თალიბანის“ მებრძოლები აქტიურები არიან პროვინციის სხვადასხვა რაიონში. პროვინციაში წარმოდგენილია და ლოგარში იერიშებს ახორციელებს ასევე „ჰაქანის ქსელი“. 2017 წლის მაისში გავრცელებული ინფორმაციით, ლოგარის პროვინციაში დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო ხორასანის პროვინცია“ ცდილობდა ახალგაზრდების რეკრუტირებას. 2017 წლის ნოემბერში, პროვინციის გუბერნატორის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, დააკავეს 11 ჩეჩენი და მათი ოჯახის წევრები. სავარაუდოდ, ისინი ლოგარში მეზობელი ნანგარჰარის პროვინციიდან გადავიდნენ, სადაც „ისლამური სახელმწიფო ხორასანის პროვინცია“ აქტიურია.[1] ავსტრიის წითელი ჯვრის წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის კვლევისა და დოკუმენტაციის ცენტრის ინფორმაციით, 2015 წელს დაჯგუფებამ საკუთარი ბაზა ლოგარის პროვინციაშიც დააფუძნა.[2]

სამთავრობო ძალები და სამხედრო ოპერაციები ლოგარში – სამხედრო ოპერაციები ლოგარის პროვინციაში რეგულარულად ტარდება; აღნიშნული ოპერაციების ფარგლებში მოხდა „თალიბანის“ ლიდერებისა და „ჰაქანის ქსელის“ ლიდერების ლიკვიდაცია. პარალელურად, ხორციელდება საჰაერო იერიშები, რომელთაც ასევე ეწირებიან ამბოხებულები. ლოგარში ადგილი აქვს შეტაკებებს ამბოხებულებსა და ავღანეთის უსაფრთხოების ძალებს შორის.

უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ტენდენციები და გავლენა მშვიდობიან მოსახლეობაზე – ლოგარის პროვინცია ქაბულის გარე რაიონებს ესაზღვრება, ამიტომ აქ დიდ ბრძოლებს აქვს ადგილი „თალიბანსა“ და უსაფრთხოების ძალებს შორის. 2017 წელს ავღანეთის მხარდაჭერის გაეროს მისიამ აღწერა 148 მსხვერპლი მშვიდობიან მოსახლეობას შორის (მათგან 67 დაიღუპა და 81 დაშავდა). აღნიშნული მაჩვენებელი წინა წლის მონაცემებთან შედარებით 35%-ით დაბალია. მსხვერპლთა უმეტესობა შეეწირა სახმელეთო ოპერაციებს, საჰაერო იერიშებს და მიზნობრივ და განზრახ მკვლელობებს. მიუხედავად იმისა, რომ ბრძოლა გახშირდა 2017 წელს, 66%-ით შემცირდა სახმელეთო ოპერაციების მსხვერპლთა რაოდენობა – 35 (11 დაღუპული და 24 დაშავებული).

გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისი 2017 წლის რუქაში, რომელიც სამი ინდიკატორის (უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტები, მსხვერპლი მშვიდობიან მოსახლეობას შორის და კონფლიქტით გამოწვეული გადაადგილება) მიხედვითაა შედგენილი, ლოგარის პროვინციის ცენტრალურ რაიონებს – პულე ალამი, ბარაკი ბარაკი და ჩარხი – სიმძიმის მეორე უმაღლეს კატეგორიაში ამწესებს, ხოლო მოჰამად აღას რაიონი ერთი საფეხურით ქვევითაა. აზრას, ხოშისა და ხარვარის რაიონები ორ ყველაზე დაბალი სიმძიმის კატეგორიებში არიან. 2017 წლის 1-ელი იანვრიდან 2018 წლის 31 მარტის ჩათვლით, მედია საშუალებებისა და ინციდენტთა გლობალური რუქის მიერ აღწერილი იქნა ამბოხებულების აქტივობებთან დაკავშირებული 140 ინციდენტი.

კონფლიქტის გავლენა კანონზე, წესრიგსა და სერვისებზე – ლოგარის პროვინცია ზედიზედ სამი წელი (2015 – 2017) „ყაყაჩოსგან თავისუფალი“ პროვინციის სტატუსით სარგებლობს; რაც იმას ნიშნავს, რომ აღნიშნულ პროვინციაში არ ხდება ოპიუმის წარმოებისთვის ყაყაჩოს კულტივაცია. წყაროები არ აფიქსირებენ ამ მხრივ ვითარების ცვლილებას.

გენდერთან დაკავშირებით კონსერვატული ხედვისა და უსაფრთხოების დაბალი მაჩვენებლის გამო ბევრი გოგონა ლოგარის პროვინციაში განათლების გარეშე რჩება; პროვინციაში გოგონების მხოლოდ 7% ამთავრებს სკოლას. პროვინციის ზოგიერთ ნაწილში „თალიბანი“ ცდილობს, სკოლებში საკუთარი რელიგიური ხედვები დანერგოს.[3]

„თალიბანის“ თავდასხმები სკოლებზე და შეზღუდვები სასწავლო პროცესზე“ – ავღანეთის მხარდაჭერის გაეროს მისიამ აღწერა ინციდენტები, როდესაც თალიბანი, მთავრობის სამხედრო ოპერაციების საპასუხოდ, ემუქრებოდა, ხურავდა, წვავდა ან სარაკეტო იერიშებს ახორციელებდა სკოლებზე. 2018 წლის ივლისის დასაწყისში, ლოგარში საერთაშორისო ძალებისა და ავღანეთის უსაფრთხოების ძალების ერთობლივი ოპერაციების საპასუხოდ, „თალიბანმა“ ორი კვირით დახურა ბიჭების 34 და გოგონების 5 სკოლა მოჰამად აღას რაიონში არსებული 64 სკოლიდან. გარდა ამისა, მათ დაწვეს 2 შერეული დაწყებითი სკოლა პულე ალამის რაიონში.

2018 წლის 26 აგვისტოს „თალიბანმა“ ლოგარის პროვინციის ბარაკი ბარაკის რაიონში შეკრიბა გოგონათა სკოლების დირექტორები და განაცხადა, რომ პირველიდან მეთორმეტე კლასის ჩათვლით ქალი მასწავლებლები და მეშვიდე – მეთორმეტე კლასის ჩათვლით გოგო მოწაფეები აღარ ივლიდნენ სკოლაში. აღნიშნულმა გამოიწვია სწავლების შეჩერება მეექვსე კლასს ზევით გოგო მოსწავლეებისთვის და მეექვსე კლასამდე გოგონებისთვის ქალი მასწავლებლები ჩანაცვლდა მამაკაცი მასწავლებლებით.[4]

იძულებითი გადაადგილება – გაეროს ჰუმანიტარული დახმარების კოორდინაციის ოფისის მონაცემებით, 2017 წლის 1-ელი იანვრიდან 2018 წლის 26 მარტამდე პერიოდში ლოგარიდან იძულებით გადაადგილდა 3 168 ადამიანი (1 622 ბარაკი ბარაკიდან, 1 058 ჩარხიდან, 133 ხარვარიდან, 224 ხოშიდან, 89 მოჰამად აღადან და 42 პულე ალამიდან). 2017 წლის ნოემბერსა და დეკემბერში 225 იძულებით გადაადგილებული პირი დაბრუნდა პულე ალამიდან და მოჰამედ აღადან, სადაც ისინი ლოგარის პროვინციის კონფლიქტური რაიონებიდან, მათ შორის ვარდაკიდან და კუნარიდან წავიდნენ. 2018 წლის იანვარში კიდევ 1 050 პირი გადაადგილდა ბარაკი ბარაკიდან და ჩარხიდან პულე ალამსა და მოჰამად აღაში.

მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის მონაცემებით, 147 544 პირი, რაც ლოგარის მოსახლეობის 27%-ია, არის ან იძულებით გადაადგილებული პირი ან უცხოეთიდან დაბრუნებული. მათგან დაახლოებით 18 ათასი პულე ალამში, შაირაქის დასახლებაში ცხოვრობს. 112 285 პირმა, 2012-2017 წლებში დატოვა საკუთარი სახლი; 43 ათასზე მეტი პირი ლოგარის პროვინციიდან (მოსახლეობის 11%) წავიდა საზღვარგარეთ – აღნიშნული რიცხვი მეორე უმაღლესი პროპორციული შეფარდებაა ფარაჰის შემდეგ.[5]

შეჯამება – ლოგარის პროვინცია ქაბულს ესაზღვრება. პროვინციაში დიდი ფიზიკური ძალითაა წარმოდგენილი „თალიბანი“ და დაჯგუფება საკმაოდ აქტიურია პროვინციის უმეტეს ტერიტორიაზე. გარდა „თალიბანისა“ ლოგარში წარმოდგენილია „ჰაქანის ქსელი“ და „ისლამური სახელმწიფო ხორასანის პროვინცია“. პროვინციაში რეგულარულად მიმდინარეობს სამთავრობო ძალების სამხედრო ოპერაციები. 2017 წელს პროვინციაში შეინიშნებოდა საბრძოლო მოქმედებების მატება, თუმცა, ამავდროულად, შემცირდა მსხვერპლის რაოდენობა. ლოგარი ყაყაჩოს კულტივაციის პროცესისგან თავისუფალი პროვინციაა. დიდია იძულებით გადაადგილებულთა რაოდენობა როგორც პროვინციის შიგნით, ასევე საზღვარგარეთ. „თალიბანი“ აქტიურად ებრძვის საგანმანათლებლო პროცესს.

[1] EASO – European Asylum Support Office: Afghanistan Security Situation – Update, May 2018

 (accessed on 4 March 2019)

[2] ACCORD; General Security Situation in Afghanistan and Events in Kabul; 25 February, 2019; available at: https://www.ecoi.net/en/countries/afghanistan/featured-topics/general-security-situation-in-afghanistan-and-events-in-kabul/ [accessed 4 March 2019]

[3] EASO – European Asylum Support Office: Afghanistan Security Situation – Update, May 2018

 (accessed on 4 March 2019)

[4] UNAMA; Afghanistan; Protection of Civilians in Armed Conflict; Annual Report 2018, February 2019

 (accessed on 4 March 2019)

[5] EASO – European Asylum Support Office: Afghanistan Security Situation – Update, May 2018

 (accessed on 4 March 2019)

ერაყი. უსაფრთხოების მხრივ არსებული ვითარება ანბარის პროვინციაში. იანვარი, 2019

2018 წელს უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულმა ინციდენტებმა, რომლებიც უმეტესად ისლამური სახელმწიფოს აქტივობებთან იყო დაკავშირებული, ერაყში ეტაპობრივად იკლო და წლის ბოლოს 60%-იანი კლება დაფიქსირდა. 2018 წლის ბოლო ორი თვის განმავლობაში რეკორდულად დაბალი რაოდენობის ინციდენტებს ჰქონდა ადგილი, რაც გამოწვეული იყო იმით, რომ ისლამურმა სახელმწიფომ დიდწილად დატოვა ბრძოლის ველი. ნოემბერსა და დეკემბერში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 109 და 95 ინციდენტი დაფიქსირდა, შესაბამისად; მაშინ, როდესაც წლის დასაწყისში აღნიშნული მაჩვენებელი ორასს აჭარბებდა.

2018 წელს ამბოხებულებმა დიდწილად დატოვეს ანბარის პროვინცია. წლის განმავლობაში, უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტების საშუალო თვიურმა რაოდენობამ 12 შეადგინა. იერიშები დაიწყო იანვარში და მათი რაოდენობა 25-მდე გაორმაგდა მარტში, რის შემდეგაც ინციდენტების რაოდენობამ კლება იწყო. თებერვალში დაიბომბა ქალაქი რამადი. მორიგი ზრდა დაფიქსირდა აგვისტო-სექტემბრის პერიოდში – თვეში 17 ინციდენტი. აღნიშნული ზრდა დაემთხვა ორი თვითმკვლელი ტერორისტის მიერ მოწყობილ აფეთქებებს ჰადიტიასა და ქაიმში, პროვინციის დასავლეთით. ოქტომბერში, ანბარში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული 16 ინციდენტი დაფიქსირდა, მათ შორის თვითმკვლელი ტერორისტისა და დანაღმული ავტომობილის აფეთქების ფაქტები ამირია ფალუჯასა და ფალუჯაში, შესაბამისად. ნოემბერსა და დეკემბერში ანბარის პროვინციაში 6 და 8 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი. 90% ანბარში მომხდარი შემთხვევებისა იყო მცირე მასშტაბის სროლები და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობები. ანბარში ადგილი ჰქონდა ძალიან მცირე კონფრონტაციებს უსაფრთხოების ძალებთან და საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებთან განხორციელებულ იერიშებს. 6 მუხთარი (სოფლის თავკაცი) გახდა თავდასხმების სამიზნე, რაც იმის მანიშნებელია, რომ იყო დასახლებებზე კონტროლის დამყარების მცდელობა. მიუხედავად ინციდენტების მცირე რაოდენობისა, ანბარში თვითმკვლელი ტერორისტისა და დანაღმული ავტომობილის აფეთქების 10 ფაქტი დაფიქსირდა, რაც ერაყის მასშტაბით მესამე ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი იყო. ისლამური სახელმწიფოს ელემენტები იყვნენ ყველა დიდ ქალაქში და აქტიურად მოქმედებდნენ სირიის საზღვართან. დაჯგუფება თავის ძალებს აქტიურად ხევდა უკან. საზღვართან დაკავშირებული საკითხები კვლავ წარმოადგენდა შეშფოთების საგანს, თუმცა ისლამური სახელმწიფო კონცენტრაცია უფრო მეტად ერაყის სხვა ტერიტორიებისკენ იყო მიმართული.[1]

ზამთრის განმავლობაში ისლამური სახელმწიფო დიდწილად გავიდა ანბარიდან, თუმცა 2019 წლის პირველ კვირას მაინც დაფიქსირდა უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ექვსი ინციდენტი; მათ შორის თვითმკვლელი ტერორისტის მიერ განხორციელებული აფეთქება და ორმხრივი სროლა და შეტაკება უსაფრთხოების ძალებთან. ინციდენტების შედეგად ანბარში 1 პირი დაიღუპა და 3 დაშავდა.[2] იანვრის მეორე კვირაში ინციდენტების რაოდენობა ანბარში 3-მდე შემცირდა, თუმცა გაიზარდა მსხვერპლის რაოდენობა (4 მოკლული და 26 დაშავებული). ინციდენტებს შორის იყო დანაღმული ავტომობილის აფეთქება სირიის საზღვართან მდებარე ქალაქ ქაიმში, რასაც 2 ადამიანი ემსხვერპლა და 25 დაშავდა. ამასთან, ფალუჯას სამხრეთით მოკლეს მუხთარი. ეს იყო ზედიზედ მეოთხე თვე, როდესაც სოფლის ლიდერი იქნა მოკლული.[3] 15-21 იანვრის კვირაში ანბარში 2 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი, რის შედეგადაც ორი ადამიანი დაშავდა.[4] იანვრის ბოლოს (22-28 იანვარი) ანბარში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ 4 ინციდენტს ჰქონდა ადგილი, რის შედეგადაც 5 ადამიანი დაიღუპა და 4 დაშავდა. ყველა შემთხვევა ცენტრალურ ნაწილში, ფალუჯადან ჰადიტიამდე ტერიტორიაზე მოხდა. მოგვიანებით, ისლამურმა სახელმწიფომ სიკვდილით დასაჯა ორი ფერმერი. ისლამური სახელმწიფო გასული წლის შემოდგომიდან მოყოლებული მეტ-ნაკლებად წყნარად იყო ანბარში, თუმცა შედარებით გააქტიურდა 2019 წლის იანვარში.[5]

[1] Musings on Iraq; Review of security trends in Iraq 2018; By Joel Wing; 15 January, 2019; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/01/review-of-security-trends-in-iraq-2018.html [accessed 28 January 2019]

[2] Musings on Iraq; Security in Iraq, Jan 1-7, 2019; By Joel Wing; 11 January, 2019; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/01/security-in-iraq-jan-1-7-2019.html [accessed 28 January 2019]

[3] Musings on Iraq; Security in Iraq, Jan 8-14, 2019; By Joel Wing; 16 January, 2019; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/01/security-in-iraq-jan-8-14-2019.html [accessed 28 January 2019]

[4] Musings on Iraq; Security in Iraq, Jan 15-21, 2019; By Joel Wing; 23 January, 2019; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/01/security-in-iraq-jan-15-21-2018.html [accessed 28 January 2019]

[5] Musings on Iraq; Security in Iraq, Jan 22-28, 2019; By Joel Wing; 30 January, 2019; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2019/01/security-in-iraq-jan-22-28-2019.html [accessed 30 January 2019]

ერაყი. უსაფრთხოებისა და ჰუმანიტარული კუთხით არსებული ვითარება. დეკემბერი, 2018

უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება – 2017 წლის ბოლოს ერაყის მთავრობამ, გასამხედროებულმა შენაერთებმა, ქურთულმა და კოალიციურმა ძალებმა ერაყში ტერორისტული ორგანიზაცია ისლამური სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიები, მათ შორის მოსული, ტალ-აფარი და ჰავიჯა დაიბრუნეს და ისლამურ სახელმწიფოზე საბოლოო გამარჯვება გამოაცხადეს.[1] 10 დეკემბერი ქვეყანაში ოფიციალურ დღესასწაულად გამოცხადდა. 2018 წლის 10 დეკემბერს ერაყში ისლამურ სახელმწიფოზე გამარჯვების ერთი წლისთავი აღნიშნეს. ბაღდადში გამართულ ღონისძიებას ერაყის პრემიერ მინისტრი ადელ აბდელ მაჰდი მთავრობისა და შეიარაღებული ძალების წარმომადგენლებთან ერთად დაესწრო.[2]

ისლამური სახელმწიფოს კონტროლისგან ერაყის გათავისუფლების შემდეგ ტერორისტული თავდასხმების რაოდენობა შემცირდა, თუმცა დაჯგუფებამ მაინც შეძლო და რამდენი ფართო მასშტაბის იერიში მიიტანა კონფლიქტის ძირითადი ზონის მიღმა მდებარე ქალაქებზე; დაბომბვებსა და სხვადასხვა შეიარაღებულ თავდასხმას კი ათობით ადამიანი ემსხვერპლა ბაღდადში, ბასრასა და სხვა ადგილებში. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება გაუმჯობესებულია, თუმცა სიტუაცია კვლავაც ცვალებადი და ძნელად პროგნოზირებადია.[3] [4]

ანალიტიკოსი ჯოელ უინგი, რომელიც თავის ბლოგზე ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ წერს აღნიშნავს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ 2017 წლის ბოლოს ისლამურმა სახელმწიფომ დაკარგა ერაყის ტერიტორიის ბოლო კონტროლირებადი ნაწილი, დაჯგუფება მაინც ცდილობს, აღადგინოს კონტროლი სასოფლო-სამეურნეო მიწებზე და პარალელურ რეჟიმში ზრდის უსაფრთხოების ძალებთან პირდაპირი კონფრონტაციის ხარისხს. 2017 წლის ოქტომბრიდან 2018 წლის მარტამდე პერიოდში ერაყში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტების რაოდენობა მეტ-ნაკლებად თანაბარი სიხშირის იყო (დღიურად საშუალოდ 8-9 ინციდენტი); აპრილში აღნიშნული მაჩვენებელი მკვეთრად შემცირდა (დღიურად საშუალოდ 6 ინციდენტი), რაც 2003 წლის შემდეგ ინციდენტების ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია.[5]

2018 წლის მაისში ვითარება მნიშვნელოვნად არ შეცვლილა (აპრილი – 204 ინციდენტი, მაისი 218), ხოლო ივნისში ჯამში 239 ინციდენტი დაფიქსირდა. ინციდენტების ძირითად ნაწილს ადგილი ჰქონდა კირკუკში, დიალასა და სალაჰადინში. ივნისში მომხდარი ინციდენტების შედეგად 300-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა და 200-ზე მეტი დაშავდა. აღსანიშნავია, რომ დაღუპულთა დიდი ნაწილი თურქეთის შეიარაღებულ ძალებსა და ქურთისტანის მუშათა პარტიის მეომრებს შორის დაპირისპირებას შეეწირა.

2018 წლის დასაწყისისთვის ძალადობის ზრდა შეინიშნებოდა ანბარსა და ბაბილში, თუმცა შემდეგომ პერიოდში აღნიშნულ ტერიტორიებზე ძალადობამ მნიშვნელოვნად იკლო.  ბაბილსა და ანბარში 0.2-ს გაუთანაბრდა. 2017 წლიდან მოყოლებული იკლებდა ინციდენტების რაოდენობა ნინევაში და 2018 წლის ივნისისთვის დღიურად 0.4-ს გაუტოლდა. ამ დროისთვის ისლამური სახელმწიფო აქტიურობდა დიალაში, კირკუკსა და სალაჰადინში. დაჯგუფება მოქმედებდა დიალას ქალაქგარე ტერიტორიაზე, კირკუკში ჰავიჯასა და დაქუქში. სალაჰადინის მსგავსად, აღნიშნულ ტერიტორიებზე გაიზარდა ინციდენტების რაოდენობა. ადგილი ჰქონდა გატაცებებს და გატაცებულთა მოკვლის ფაქტებს.[6]

2018 წლის იანვარში ბაღდადში საშუალოდ 3.3 უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ინციდენტი ფიქსირდებოდა. აღნიშნული მაჩვენებელი ივნისში 1.1-მდე შემცირდა.[7] 2017 წლის იანვარი-აგვისტოს პერიოდის მონაცემებისა და 2018 წლის იანვარი-აგვისტოს პერიოდის მონაცემების შედარება აჩვენებს, რომ ბაღდადში იკლო როგორც ინციდენტების რაოდენობამ, ასევე მსხვერპლთა რაოდენობამ; 2017 წლის იანვარ-აგვისტოს პერიოდში დაფიქსირდა 4 544 ინციდენტი, ხოლო 2018 წლის იგივე პერიოდში 1 941; 2017 წლის იანვარ-აგვისტოს პერიოდში დაღუპულთა რაოდენობამ 18 443 შეადგინა, ხოლო 2018 წლის იგივე პერიოდში 3 345. არსებული მონაცემების თანახმად, ცენტრალურ ერაყში ინციდენტების კლების ფონზე, ბაღდადში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ყველაზე მეტი ინციდენტი ფიქსირდება, მაგალითად: ივლისში – 49 და აგვისტოში – 58; თუმცა, ანალიტიკოსი ჯოელ უინგი მიიჩნევს, რომ დედაქალაქის მოცულობის, მოსახლეობის რაოდენობისა და წინა წლებში არსებული მონაცემების გათვალისწინებით, ინციდენტების ასეთი რაოდენობა განსაკუთრებით მომატებულად არ უნდა ჩაითვალოს.[8] ამასთან, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისის (UNHCR) მონაცემებით, ინციდენტებისა და მსხვერპლის რაოდენობის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი უკანასკნელი 5 წლის განმავლობაში 2018 წელს ფიქსირდება.[9]

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტის დიპლომატიური უსაფრთხოების ბიურო ერაყში კრიმინალისა და უსაფრთხოების შესახებ 2018 წლის  ანგარიშში წერს, რომ ერაყის მთავრობასა და ისლამურ სახელმწიფოს შორის ბრძოლამ ნეგატიური გავლენა იქონია ქვეყნის ეკონომიკაზე. ანგარიშში, ასევე, ნათქვამია, რომ გაზრდილია ორგანიზებული დანაშაული და ქუჩის კრიმინალი. ბიურო მიიჩნევს, რომ ბაღდადში არსებული ვითარება ტერორიზმის კუთხით საფრთხის შემცველია. შიიტური დაჯგუფებების მხრიდან ადგილი აქვს ადგილობრივების, უცხოელი მუშაკების და საერთაშორისო ორგანიზაციების თანამშრომლების გატაცებებისა და გამოსასყიდის მოთხოვნის ფაქტებს. რელიგიურად შერეულ რაიონებში ხშირია ძალადობა რელიგიურ და ეთნიკურ ნიადაგზე.[10]

ჰუმანიტარული ვითარება – გაეროს მონაცემებით, ერაყში ათასობით იძულებით გადაადგილებული პირი უბრუნდება წარმოშობის ადგილებს. ისლამური სახელმწიფოსგან გათავისუფლებულ ადგილებში ჩატარდა განაღმვითი სამუშაოები. ამ ეტაპზე განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს ელექტროენერგიის, წყლის, კანალიზაციის სისტემების აღდგენა და სახელმწიფო სოციალური დაცვის მექანიზმების ჩამოყალიბება. 2018 წლის 6 მარტს ერაყის მთავრობამ გაეროსთან და სხვა ჰუმანიტარულ პარტნიორებთან ერთად დაიწყეს 2018 წლის ჰუმანიტარული გეგმის განხორციელება, რომელიც მიზნად ისახავს 9 მილიონამდე ერაყელის დახმარებას. ჰუმანიტარული ორგანიზაციების განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევენ კონფლიქტის შედეგად დაზარალებულ ადგილებს და მოწყვლად ერაყელებს, რომ მათ შეძლონ სათანადო დახმარების მიღება.[11]

ამერიკის შეერთებული შტატების კონგრესის კვლევითი სამსახურის მკვლევარი კრისტოფ ბლანჩარდი 2018 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნებულ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ კონფლიქტით დაზარალებულ ტერიტორიებზე არსებული ვითარება რთულია; თუმცა, 2013 წლის შემდეგ, 2017 წლის დეკემბერში პირველად საკუთარ წარმოშობის ტერიტორიებზე დაბრუნებულთა რაოდენობამ იძულებით გადაადგილებულთა რაოდენობას გადააჭარბა. 2018 წლის თებერვლის მონაცემებით, 3.5 მილიონი ერაყელი დაუბრუნდა საკუთარ წარმოშობის რეგიონს, ხოლო 2.3 მილიონი კვლავ იძულებით გადაადგილებულია.[12] იძულებით გადაადგილებულ პირთა თავიანთი წარმოშობის ადგილებში დაბრუნების მაღალ მაჩვენებლზე საუბრობს, ასევე, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატი 2018 წლის აპრილში გამოქვეყნებულ ანგარიშში.  მაისში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით კი ერაყში მსხვერპლის მაჩვენებელი კვლავ მცირდება. მარტის ბოლო კვირას 1 400-მდე დევნილი დაუბრუნდა ალ-ქაიმს ანბარის პროვინციაში. 900-მდე იძულებით გადაადგილებულმა პირმა კირკუკი დატოვა და ჰაჯივაში დაბრუნდა. 800-მდე დევნილი დაბრუნდა სალაჰადინში, ძირითადად ბალადასა და ბაიჯიში. 1 600-მდე პირმა დატოვა ბანაკები ნინევასა და ერბილში და დაუბრუნდა მოსულის ირგვლივ ტერიტორიებს. აპრილის ბოლოსა და მაისის დასაწყისში 1 500-ზე მეტმა იძულებით გადაადგილებულ პირმა დატოვა ბანაკები ანბარში, ბაღდადში, ერბილში, ნინევასა და სალაჰადინში. საპირისპიროდ, ბანაკებში ჩასახლდა 300-მდე პირი. ერაყელებმა ბანაკში დაბრუნების მიზეზად დანგრეული სახლები, ფინანსური პრობლემები, უსაფრთხოება, დასაქმების შესაძლებლობების ნაკლებობა და სერვისებზე ხელმისაწვდომობის შეზღუდულობა დაასახელეს.[13] [14]

შიდა გადაადგილება – ავსტრალიის მთავრობის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი 2017 წლის ანგარიშში ერაყის შესახებ წერს, რომ შიდა გადაადგილება განსხვავებული ეთნიკური და რელიგიური შემადგენლობის რეგიონებში შესაძლოა, გახდეს დაძაბულობის საბაბი. სამხრეთით მდებარე რეგიონები, მათ შორის ბასრა, ქარბალა, ვასიტი, ქადისია, მაისანი, დიქარი, მუთანა და ნაჯაფი შედარებით უსაფრთხო რეგიონებია, თუმცა პერიოდულად ბასრაში მდგომარეობა იძაბება ხოლმე. ზოგადად ქვეყანაში კრიმინალს ადგილი აქვს, თუმცა შიიტურ რეგიონებში კრიმინალის გაცილებით დაბალი დონეა, ვიდრე თუნდაც ბაღდადში. გარდა ამისა, ადგილი აქვს შიდა შიიტურ დაპირისპირებებსაც, თუმცა აღსანიშნავია, რომ ასეთი დაპირისპირებებს მსხვერპლი შეიძლება გახდეს ის, ვინც შეიარაღებულ ძალებშია ჩართული. ნებისმიერი უმცირესობისთვის, რომელთაც სამხრეთ რეგიონებში ოჯახური ან სხვა სახის კავშირები არ აქვთ, გადაადგილება სამხრეთ პროვინციებში დაკავშირებულია სხვადასხვა სახის სირთულეებთან; მაგრამ ის პირები, ვინც საზღვარგარეთ თავშესაფარს ითხოვდნენ, ერაყის სამხრეთ რეგიონებში უპრობლემოდ ბრუნდებიან. ასევე აღსანიშნავია, რომ ერაყში დასაქმებისა და სერვისებზე ხელმისაწვდომობის კუთხით პრობლემებია. მიუხედავად ამისა, შიიტების შიიტურ პროვინციებში შიდა გადაადგილება შესაძლებელია, განსაკუთრებით თუ მათ იქ კავშირები აქვთ. სუნიტებისთვის და სხვა უმცირესობის წარმომადგენლებისთვის სამხრეთ რეგიონებში გადაადგილება მაინც დაკავშირებულია გარკვეულ პრობლემებთან.[15]

დიდი ბრიტანეთის საშინაო საქმეთა ოფისი ერაყის შესახებ 2018 წლის ანგარიშში შიდა გადაადგილებას, ზოგადად, არ მიიჩნევს მიზანშეწონილად; თუმცა უსაფრთხო რეგიონებად მოიხსენიებს სამხრეთის პროვინციებს, კერძოდ ქარბალას, ბაბილს, ბასრას, ნაჯაფს, მუთანას, დიქარს, მაისანს, ქადისიასა და ვასიტს. აღნიშნულ რეგიონებში შიდა გადაადგილებისთვის საშინაო საქმეთა ოფისი მიიჩნევს, რომ შესასწავლია ის, თუ რამდენად უსაფრთხოდ შეუძლია პირს ბაღდადიდან სამხრეთის პროვინციებში გადაადგილება.[16]

[1] Amnesty International, Amnesty International Report 2017/18 – Iraq, 22 February 2018, available at:

[accessed 18 December 2018]

[2] The Wall Street Journal; Iraq marks anniversary of ISIS defeat amid public discontent; By Ghassan Adnan and Isabel Coles; 10 December, 2018; available at: https://www.wsj.com/articles/iraq-marks-anniversary-of-isis-defeat-amid-discontent-over-corruption-governance-1544452820 [accessed 18 December 2018]

[3] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Iraq, 5 April 2018, available at:

[accessed 18 December 2018]

[4] Congressional Research Service; Christopher M. Blanchard; 4 October, 2018; available at:

[accessed 18 December 2018]

[5] Musings on Iraq; April 2018 large drop in violence in Iraq; Joel Wing; 2 May, 2018; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2018/05/april-2018-large-drop-in-violence-in.html [accessed 18 December 2018]

[6] Musings on Iraq; June 2018 Islamic State rebuilding in rural areas of central Iraq; Joel Wing; 3 July, 2018; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2018/07/june-2018-islamic-state-rebuilding-in.html [accessed 18 December 2018]

[7] Musings on Iraq; June 2018 Islamic State rebuilding in rural areas of central Iraq; Joel Wing; 3 July, 2018; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2018/07/june-2018-islamic-state-rebuilding-in.html [accessed 18 December 2018]

[8] Musings on Iraq; Violence remained steady in Iraq August 2018; Joel Wing; 3 September, 2018; available at: http://musingsoniraq.blogspot.com/2018/09/violence-remained-steady-in-iraq-august.html [accessed 18 December 2018]

[9] UNHCR; Iraq Situation: UNHCR Flash Update – 10 May 2018; available at: https://reliefweb.int/report/iraq/iraq-situation-unhcr-flash-update-10-may-2018 [accessed 18 December 2018]

[10] US Department of State; OSAC Bureau of Diplomatic Security; Iraq 2018 Crime and Safety Report: Baghdad; 12 February, 2018; available at: https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=23505 [accessed 18 December 2018]

[11] UN Security Council; Report of the Secretary-General pursuant to security council resolution 2367; 17 April, 2018; available at:

[accessed 18 December 2018]

[12] Congressional Research Service; Christopher M. Blanchard; 4 October, 2018; available at:

[accessed 18 December 2018]

[13] UNHCR; Iraq Situation: UNHCR Flash Update – 12 April 2018; available at: https://reliefweb.int/report/iraq/iraq-situation-unhcr-flash-update-12-april-2018 [accessed 18 December 2018]

[14] UNHCR; Iraq Situation: UNHCR Flash Update – 10 May 2018; available at: https://reliefweb.int/report/iraq/iraq-situation-unhcr-flash-update-10-may-2018 [accessed 18 December 2018]

[15] Australian Government; Department of Foreign Affairs and Trade; DFAT Country Information Reports – Iraq; 26 June, 2017; available at:

[19 December 2018]

[16] United Kingdom: Home Office, Country Policy and Information Note Iraq: Internal relocation, civil documentation and returns , September 2018, Version 7.0, available at:

[accessed 19 December 2018]

სირია. უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა. ნოემბერი, 2018

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House სირიის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ყოვეწლიურ ანგარიშში წერს, რომ ქვეყანაში პოლიტიკური და სამოქალაქო უფლებების კუთხით არსებული ვითარება ძალიან მძიმეა, რისი განმაპირობებელი ფაქტორებია მიმდინარე სამოქალაქო ომის შედეგად შეიარაღებული სამხედრო დაპირისპირებები და მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე რეპრესიული რეჟიმის მმართველობა. მთავრობის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე ხშირია კორუფციის, იძულებითი გაუჩინარებების, წამებისა და სამხედრო ტრიბუნალების მეშვეობით პირთა გასამართლების ფაქტები. რაც შეეხება იმ რეგიონების მცხოვრებებს, რომლებზე კონტროლსაც არა-სახელმწიფო აქტორები ინარჩუნებენ, ისინი ექვემდებარებიან ისეთ  სერიოზულ დარღვევებს, როგორიცაა: განურჩეველი სისხლისღვრა, ალყა, ჰუმანიტარული დახმარებების ჩამორთმევა და მასობრივი იძულებითი გადაადგილება.[1]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Humans Rights Watch სირიის შესახებ 2018 წელს გამოქვეყნებულ ყოვეწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2017 წელი) წერს, რომ  2017 წლის განმვალობაში, სირიაში საომარ მოქმედებებში ჩართული სხვადასხვა მხარეთათვის ძირითადი პრიორიტეტი ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ ბრძოლა აღმოჩნდა.

სამთავრობო ძალებმა, რომელსაც მხარს უჭერდნენ რუსეთი, ირანი და ჰეზბოლა, ისლამური სახელმწიფოსგან გაათავისუფლა და დაიბრუნა ცენტრალური და აღმოსავლეთ სირიის დიდი ნაწილი; ამავდროულად, აშშ-ის მხარდაჭერით, სირიის დემოკრატიული ძალები აკონტროლებდნენ ქალაქ რაქას. ტერიტორიებზე კონტროლის დაწესების და რესურსების კონსოლიდაციას მცდელობებს თან ახლდა ადამიანის უფლებათა და ჰუმანიტარული სამართლის სერიოზული დარღვევები,

2011 წელს სირიაში კონფლიქტის დასაწყისიდან მოყოლებული, დაიღუპა 400 ათასზე მეტი ადამიანი; მსოფლიო ბანკის ინფორმაციით, 5 მილიონზე მეტი სირიელი თავშესაფარს ეძებს  საზღვარგარეთ და გაეროს სააგენტოების ცნობით, 6 მილიონზე მეტი პირი ქვეყნის შიგნითაა იძულებით გადაადგილებული; გაეროს ინფორმაციით, 2017 წლის ივნისისთვის, დაახლოებით 540 ათასი ადამიანი  ცხოვრობდა ალყაში მოქცეულ ტერიტორიაზე.

სირიის სამთავრობო ძალებმა არაერთხელ მიიტანეს იერიში ოპოზიციის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე ქიმიური იარაღის გამოყენებით. რუსეთისა და ირანის მხარდაჭერით, სირიის მთავრობამ აწარმოა მიზანმიმართული და განურჩეველი თავდასხმები მშვიდობიან მოსახლეობასა და სამოქალაქო ინფრასტრუქტურაზე; გარდა ამისა, სირიის მთავრობა აკავებდა ჰუმანიტარულ ტვირთს, შიმშილს იყენებდა ომის ტაქტიკად და საერთაშორისო სამართლის პრინციპების საწინააღმდეგოდ, აიძულებდა სირიელებს გადაადგილებას. სირიის მთავრობის მიერ გრძელდებოდა დაკავებისას, არასათანადო მოპყრობისა და წამების და ასევე, იძულებითი გაუჩინარებების პრაქტიკა.

არა-სახელმწიფო აქტორები, ასევე, სჩადიოდნენ კონკრეტულ დარღვევებს. ჯგუფებმა წამოიწყეს მიზანმიმართული და განურჩეველი იერიშები მშვიდობიან მოსახლეობაზე; გარდა ამისა, ისინი იტაცებდნენ და თვითნებურად აკავებდნენ აქტივისტებს, იყენებდნენ გადამეტებულ ძალას ჰუმანიტარული ტვირთის მიწოდების მოთხოვნით პროტესტის ჩასახშობად. გავრცელებული ინფორმაციით, ისლამური სახელმწიფო მშვიდობიან მოსახლეობას იყენებდა როგორც ცოცხალ ფარს და იყენებდნენ მიწაში ჩამონტაჟებულ ნაღმებს და სხვადასხვა ხელნაკეთ ასაფეთქებელ მოწყობილობებს, რაც იწვევდა მნიშვნელოვან ზიანს მშვიდობიან მოსახლეობაში და აზიანებდა სამოქალაქო ინფრასტრუქტურას.

2017 წლის სექტემბრის მონაცემებით, რომელიც ადგილობრივმა ჯგუფმა – სირიის ადამიანის უფლებათა ქსელი – გაავრცელა, აშშ-ის ხელმძღვანელობით მოქმედი კოალიციის მიერ ისლამურ სახელმწიფოზე მიტანილი საჰაერო იერიშების დროს დაღუპული მშვიდობიანი მოსახლეობის რაოდენობა გაიზარდა; ორგანიზაციის ინფორმაციით იერიშებს 2286 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. ასეთი იერიშების რაოდენობის ზრდამ გააჩინა ვარაუდი, რომ კოალიციამ არ გაატარა საკმარისი სიფრთხილის ზომები, რათა აეცილებინა ან მინიმუმამდე დაეყვანა ზიანი მშვიდობიან მოქალაქეებში.[2]

 

ახალი ამბების ქრონიკა (2018 წლის ოქტომბერი-ნოემბერი)

თურქეთის არმიამ სირიაში ქურთების პოზიციებს ცეცხლი გაუხსნა – თურქეთის არმიას სირიის ჩრდილოეთ ნაწილში ქურთების გასამხედროებული ფორმირების პოზიციებს ცეცხლი გაუხსნა. კერძოდ, თურქულმა ძალებმა იერიში მდინარე ევფრატის აღმოსავლეთ სანაპიროზე ქალაქ აინ-ელ-არაბის რაიონში მიიტანეს. ქურთების ეს ფორმირება დაჯგუფება „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ ბრძოლასში აშშ-ის მოკავშირეა, თუმცა ანკარა მათ ქურთების მუშათა პარტიის სამხედრო ფორმირებად მიიჩნევს, რომელიც თურქეთში ტერორისტულ ორგანიზაციად არის აღიარებული. სტამბოლში 27 ოქტომბერს სირიის საკითხზე ოთხმხრივი სამიტი გაიმართა.[4]

სამ დღეში ISIS-ის მებრძოლებმა 40-მდე სირიელი სამხედრო მოკლეს – 26-28 ოქტომბერს ISIS-ის წევრებმა 41 სირიელი მოწინააღმდეგე მოკლეს. ამის შესახებ CBS News-ი ომის მონიტორინგის საერთაშორისო სააგენტოზე დაყრდნობით წერს. ISIS-თან დაკავშირებული ახალი ამბების სააგენტო Aamaq-ი კი იუწყება, რომ ტერორისტული დაჯგუფება სირიელ მებრძოლთა და სირიის დემოკრატიული ძალების (SDF) წევრების პოზიციებს დაესხა თავს და ბრძოლა სამომავლოდაც გაგრძელდება. დაჯგუფება „სირიის დემოკრატიულ ძალებს“ შეერთებული შტატები უჭერს მხარს. მისი წევრები ჯიჰადისტურ ორგანიზაცია „ისლამურ სახელმწიფოს“ (ISIS) ებრძვიან. მასშტაბური საპროტესტო გამოსვლების შემდეგ სირიაში სამოქალაქო ომი 2011 წლის 15 მარტს დაიწყო. მოგვიანებით კი, ომში რეგიონული და გლობალური ძალები ჩაერთო.[5]

სირიაში გაეროს სპეციალური წარმომადგენელი თანამდებობას ტოვებს  – სირიაში გაეროს სპეციალური წარმომადგენელი სტეფან დე მისტურა თანამდებობის დატოვებას აპირებს. ამის შესახებ მან ორგანიზაციის უშიშროების საბჭოს სხდომაზე თავად განაცხადა. ინფორმაციას Reuters-ი ავრცელებს. დიპლომატის თქმით, ის ნოემბრის ბოლოს გადადგება და ამის მიზეზად პირად პრობლემებს ასახელებს. იტალიელი დიპლომატი ამ პოზიციაზე 2014 წელს დაინიშნა. მან ალჟირელი ლაჰდარ ბრაჰიმი შეცვალა. მანამდე მისტურა ევროპის მსოფლიო ინსტიტუტის პრეზიდენტი იყო, 2010-11 წლებში კი ის გაეროს სპეცწარმომადგენელი იყო ავღანეთში, მანამდე კი გაეროს მისიას ერაყში ხელმძღვანელობდა.[6]

სირიაში ავიაიერიშებს მშვიდობიანი მოქალაქეები ემსხვერპლნენ – სირიაში კოალიციის ავიაიერიშებს მსხვერპლი მოჰყვა. ვრცელდება ინფორმაცია, რომ დაღუპულია 15 მშვიდობიანი მოქალაქე. ამის შესახებ სირიის სამთავრობო საინფორმაციო სააგენტო SANA წერს. გამოცემის ინფორმაციით, ავიაიერიში ერაყის საზღვართან ახლოს, სირიის ქალაქ ხაჯინთან განხორციელდა. უცხოური მედია წერს, რომ დაშავებულებს შორის ქალები და ბავშვებიც არიან. მანამდე „სირიის დემოკრატიულმა ძალებმა“ განაცხადეს, რომ ტერორისტული დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ სამხედრო კამპანია შეწყვიტეს. მიზეზად კი თურქეთის მიერ ქურთულ პოზიციებზე თავდასხმები დაასახელეს.[7]

სირიის არმიამ „ისლამური სახელმწიფოსგან“ 19 მძევალი გაათავისუფლა – სახელმწიფო მედია საშუალებების ცნობით, სირიის არმიამ 19 ტყვე ქალი და ბავშვი გაათავისუფლა, რომლებიც ივლისიდან მოყოლებული „ისლამური სახელმწიფოს“  მძევლებად ჰყავდა აყვანილი, მას შემდეგ, რაც ტერორისტული ჯგუფი თავს დაესხა სამხრეთში მდებარე სუვეიდას რეგიონს. აღნიშნულ თავდასხმას 200 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა. ტყვეები გათავისუფლებულ იქნენ ქალაქ პალმირას ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში განხორციელებული სამხედრო ოპერაციის შედეგად.[8]

ჩრდილოეთ სირიაში ექსტრემისტები ცდილობენ ძალაუფლების კონსოლიდაცია ცეცხლის შეწყვეტის დაპატიმრების ტალღას გზით – ორგანიზაცია ჰაიათ ტაჰრირ ალ-შამ-მა, რომლის რიგებშიც ალ-ქაედას ყოფილი წევრები იმყოფებიან, იდლიბის პროვინციაში ათობით მოქალაქე დააპატიმრა მას შემდეგ, რაც რუსეთ-თურქეთს შორის ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება იქნა მიღწეული. ამის შესახებ მედია საშუალება Independent წერს.

ჰაიათ ტაჰრირ ალ-შამი წარმოადგენს ექტრემისტულ ჯგუფს, რომელიც აკონტროლებს იდლიბის პროვინციის დაახლოებით ორ მესამედს და მისი ზოგიერთი წევრი ალ ქაედას ყოფილი მებრძოლია. War Monitor-ის ცნობით, სექტემბრიდან მოყოლებული, ჯგუფმა ჯამში 184 პირი დააპატიმრა.[9]

გაერო: დამასკო ეწინააღმდეგება სამოქალაქო ომის დასრულების მცდელობებს – თურქეთის, რუსეთის, საფრანგეთის და გერმანიის ლიდერები ხვდებიან სტამბულში, რათა იმსჯელონ სირიაში მიმდინარე კონფლიქტის საკითხზე. გაეროს განცხადებით კი, დამასკო უარს ამბობს ახალი კონსტიტუციის მიღებაზე, რომელიც სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია სამოქალაქო ომის დასასრულებლად. ამის შესახებ მედია საშუალება Aljazeera წერს.

გაეროს ელჩი სირიაში – სტეფან დე მისტურა იმედოვნებს, რომ სტამბულში შეხვედრებს  შედეგი ექნება და გამოსავალს იპოვიან, თუმცა, ბაშარ ალ-ასადის მთავრობამ არაერთხელ გააპროტესტა ის პირები, ვინც მისტურამ სიაში შეიყვანა და ახლა აცხადებს, რომ მას საერთოდ არ აქვს უფლებამოსილება, რომ სია შეადგინოს.[10]

[1] Freedom House, Freedom in the World 2018 – Syria, 28 May 2018, available at:

[accessed 8 November 2018]

[2] Human Rights Watch, World Report 2018 – Syria, 18 January 2018, available at:

[accessed 8 November 2018]

[3] Institute for the Study of War; Syria Situation Report: September 23 – October 10, 2018, available at http://iswresearch.blogspot.com/2018/10/syria-situation-report-september-23.html [accessed 8 November 2018]

[4] იმედის ახალი ამბები; „თურქეთის არმიამ სირიაში ქურთების პოზიციებს ცეცხლი გაუხსნა“; 28 ოქტომბერი 2018. ხელმისწვდომია https://imedinews.ge/ge/msoflio/83094/turqetis-armiam-siriashi-qurtebis-pozitsiebs-tsetskhli-gaukhsna [ბოლოს ნანახი – 8 ნოემბერი 2018]

[5] იმედის ახალი ამბები;“ სამ დღეში ISIS-ის მებრძოლებმა 40-მდე სირიელი სამხედრო მოკლეს“; 28 ოქტომბერი 2018. ხელმისწვდომია https://imedinews.ge/ge/msoflio/83057/sam-dgeshi-isisis-mebrdzolebma-40mde-sirieli-samkhedro-mokles [ბოლოს ნანახი – 8 ნოემბერი 2018]

[6] იმედის ახალი ამბები. „სირიაში გაეროს სპეციალური წარმომადგენელი თანამდებობას ტოვებს“; 17 ოქტომბერი 2018, ხელმისაწვდომია https://imedinews.ge/ge/msoflio/81663/siriashi-gaeros-spetsialuri-tsarmomadgeneli-tanamdebobas-tovebs [ბოლოს ნანახი – 8 ნოემბერი 2018]

[7] იმედის ახალი ამბები „სირიაში ავიაიერიშებს მშვიდობიანი მოქალაქეები ემსხვერპლნენ“; 4 ნოემბერი 2018; ხელმისაწვდომია https://imedinews.ge/ge/msoflio/84001/siriashi-aviaierishebs-mshvidobiani-moqalaqeebi-emskhverplnen [ბოლოს ნანახი – 9 ნოემბერი 2018]

[8] BBC News, “Syria war: Army frees 19 IS hostages – state media”, 8 November 2018, available at https://www.bbc.com/news/world-middle-east-46143750 [accessed 9 November 2018]

[9] Independent, “Extremists attempt to consolidate power in northern Syria with wave of arrests during ceasefire” 22 October 2018. Available at https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syria-civil-war-extremist-tahrir-al-sham-turkey-russia-a8596241.html [accessed 9 November 2018]

[10] Al Jazeera, “UN says Damascus is blocking efforts to end civil war”; 27 October 2018, available at https://www.aljazeera.com/news/2018/10/damascus-blocking-efforts-civil-war-181027181045460.html [accessed 9 November 2018]

ავღანეთი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება ნენგაჰარსა და ქაბულში. ოქტომბერი, 2018

უსაფრთხოების კუთხით არსებული ზოგადი მდგომარეობა ნენგარჰარის პროვინციაში – მედია საშუალება „BBC“ 2018 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ კვლევის შედეგებში, რომლის საანგარიშო პერიოდს 2017 წლის აგვისტო-ნოემბერი წარმოადგენს, წერს, რომ  ტერორისტული ორგანიზაცია თალიბანის აქტივობის მაჩვენებელი არის „მაღალი“ (სულ მცირე 2 თავდასხმა კვირაში) – ნენგარჰარის რეგიონის დასავლეთში მდებარე ჰისარაკის, შერზადის, ხოგიიანისა და ცენტრში მდებარე ბატიკოტის დასახლებებში.

2014 წლიდან მოყოლებული, იზრდებოდა ცნობები ისლამური სახელმწიფოს გახშირებულ მოქმედებებზე პროვინციის განაპირა დასახლებებში, მათ შორის – აჩინის დასახლებაში.  მიუხედავად ავღანეთის უსაფრთხოების ძალების და საერთაშორისო მოკავშირეების ერთობლივი სამხედრო ოპერაციებისა, „ერაყისა და ლევანტ-ხორეშანის ისლამური სახელმწიფოს – ISKP“ (რომელიც წარმოადგენს ისლამური სახელმწიფოს ავღანეთში მოქმედ განშტოებას) წევრებმა განახორციელეს რამდენიმე თავდასხმა როგორც სამოქალაქო, ისე სამხედრო სამიზნეების წინააღმდეგ.

ნენგარჰარში, თალიბანი და ISKP ერთმანეთს უპირისპირდებიან ადგილობრივი საბადოების და ტერიტორიის კონტროლისთვის, განსაკუთრებით კი, ტორა ბორას რეგიონის ხელში ჩასაგდებად, რომელიც პაკისტანში და პაკისტანიდან კონტრაბანდის ცენტრს წარმოადგენს. 2017 წლის იანვრიდან 2018 წლის იანვრის პერიოდში, ნენგარჰარის რეგიონში დაფიქსირდა ISKP-ის წევრების მიერ განხორციელებული სამოქალაქო მოსახლეობაზე ძალადობის, შეიარაღებულ ძალებთან დაპირისპირებისა და ზოგადი ძალადობის არაერთი ფაქტი. ამას გარდა, ასევე აღსანიშნავია, რომ თალიბანისა და ISKP მებრძოლების ნაწილი შეუერთდა 2018 წლის იანვარში ნენგაჰრარის რეგიონში მიმდინარე სამშვიდობო მოლაპარაკებებს.

რეგიონში რეგულარულად მიმდინარეობს სამთავრობო სამხედრო ოპერაციები, რომელიც ზოგჯერ მოიცავს საავიაციო დაბომბვებსაც. მაგალითად, 2018 წლის იანვარში ISKP-ის წინააღმდეგ სპეც-ოპერაციები (მათ შორის, ავია-დარტყმები) განხორციელდა ჰესკა მენასა და დეჰ ბალას დასახლებებში.

2017 წლის განმავლობაში, გაეროს ავღანეთის დახმარების მისიამ (UNAMA) აღრიცხა 862 სამოქალაქო დანაკარგი ნენგარჰარის პროვინციაში, რაც 1 პროცენტით უფრო მაღალი მაჩვენებელია 2016 წელთან შედარებით. ზოგადად, დანაკარგების კუთხით, ქალაქ ქაბულისა და ჰელმანდის პროვინციის შემდეგ, ეს ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია მთელი ავღანეთის მასშტაბით. მსხვერპლის უმრავლესობა შედეგად მოჰყვა შეიარაღებულ დაპირისპირებებს, თვითნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობებით (IED) თავდასხმებსა  და განზრახ მკვლელობებს. ასევე, დაფიქსირდა თვითმკვლელი ტერორისტების მიერ  IED-ების გამოყენებით თავის აფეთქების შემთხვევები.

გაეროს ჰუმანიტარულ საკითხთა კოორდინაციის ოფისი (UNOCHA) ნენგარჰარის პროვინციას მიიჩნევს, როგორც „ერთერთ ყველაზე კონფლიქტურ რეგიონს“ ავღანეთში. 3 ძირითადი ინდიკატორის – უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების; სამოქალაქო დანაკარგების და კონფლიქტის შედეგად იძულებითი გადაადგილების შემთხვევების ანალიზით შედგენილი რუკის მიხედვით, პროვინციის ცენტრსა და სამხრეთში მდებარე  დასახლებებს – აჩინი, დეჰ ბალა, ფაჩიერაგამი, ხოგიიანი და ჩაპარჰარი, UNOCHA მიიჩნევს, როგორც ყველაზე საშიშ ლოკაციებს. ნანგარჰარი ასევე მიჩნეულია, როგორც ერთერთი იმ ოთხი რეგიონიდან, სადაც „განსაკუთრებით მაღალი დაცვის საჭიროების მქონე“ პირები იმყოფებიან, მათ შორის, იძულებით გადაადგილებული პირები; ბუნებრივი კატაკლიზმების შედეგად დაზარალებულები; ადგილობრივი თემის მოწყვლადი წევრები და ა.შ.

რაც შეეხება უსაფრთხოების კუთხით შემთხვევების რაოდენობის სტატისტიკას, 2017 წლის 1-ელი იანვრიდან 2018 წლის 31 მარტის ჩათვლით, მედია წყაროების მიხედვით, ნენგარჰარის პროვინციაში, ჯამში, დაფიქსირდა 740 ინციდენტი. თალიბანი და ISKP აგრძელებდნენ ტერიტორიის კონტროლთან დაკავშირებულ დაპირისპირებას, მაგალითად, ოქტომბერსა და ნოემბერში, ხოგიიანის დასახლებაში აღნიშნულ ჯგუფებს შორის შეიარაღებული შეტაკებების შედეგად, იძულებით გადაადგილდა 10 000-მდე ადამიანი, ხოლო რამდენიმე ადამიანის სიცოცხლე ორმხრივ სროლას შეეწირა. ამას გარდა, ორივე ზემოხსენებული ჯგუფის წინააღმდეგ აქტიურად მიმდინარეობდა სახმედრო კამპანიები ავღანეთის უსაფრთხოების ძალებისა და საერთაშორისო მოკავშირეების მხრიდან.

ტერიტორიაზე კონტროლის ცვლილებისას, ფიქსირდებოდა სამოქალაქო პირების წამების ფაქტები, წინამორბედების დახმარების მოტივით. მაგალითად, 2018 წლის იანვარში ჰესკა მენა/დეჰ ბალას დასახლებაში მცხოვრებმა პირებმა განაცხადეს, რომ ავღანეთის უსაფრთხოების ძალების მიერ ISKP-ს წინააღმდეგ განხორციელებული ოპერაციის დროს, დაიღუპა რამდენიმე სამოქალაქო პირი, მათ შორის – ქალები და ბავშვები. 2018 წლის მარტში, კვლავ გავრცელდა ცნობები ჩაპარჰარის დასახლებაში ავღანეთის უსაფრთხოების ძალების სამხედრო ოპერაციების შედეგად სამოქალაქო დანაკარგების შესახებ.

ასევე, ადგილი ჰქონდა კონკრეტული პირების მკვლელობის ფაქტებს. მაგალითად, 2017 წლის ნოემბერში, მთავრობის მხარდაჭერის ბრალდებით ხოგიიანის პროვინციაში თალიბანის წევრებმა მოკლეს ადგილობრივი იმამი. მსგავსი შემთხვევა დაფიქსირდა ჩაპარჰარის დასახლებაშიც, სადაც  ISKP-ს წევრებმა იმავე ბრალდებით მოლა მოკლეს.

ნენგარჰარის რეგიონი არის იმ პროვინციათა შორის, სადაც მაღალია ომის შემდეგ დატოვებული გამოუყენებელი ბომბებისა თუ სხვა სახის ნაღმების აფეთქების შედეგად გამოწვეული სამოქალაქო დანაკარგები. ასევე, მაღალია იძულებით გადაადგილების მაჩვენებველიც – 2017 წლის იანვრიდან 2018 წლის მარტის ჩათვლით, ჯამში 128 781 პირმა მიატოვა სახლ-კარი.

ამას გარდა, 2018 წლის იანვარში რეგიონის დედაქალაქ – ჯალალაბადში მოხდა მასშტაბური თავდასხმა საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციის „Save the Children“ ოფისზე, რომელსაც 5 ადამიანის სიცოცხლე (მათ შორის  –  4 ოფისის პერსონალი) ემსხვერპლა, ხოლო 21 დაშავდა. თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა ISKP-მ აიღო.[1]

უსაფრთხოების კუთხით არსებული ზოგადი მდგომარეობა ქ. ქაბულში – ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) ავღანეთში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაციის შესახებ 2018 წლის მაისის ანგარიშში წერს, რომ ქალაქ ქაბულში მოქმედებენ როგორც ტერორისტული ორგანიზაცია თალიბანი, ასევე  – ისლამური სახელმწიფოს ადგილობრივი დაჯგუფება – „ერაყისა და ლევანტ-ხორეშანის ისლამური სახელმწიფო – ISKP“. მათ გარდა, ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, ქალაქში თავდასხმებს ასევე აწყობს დაჯგუფება ჰაქქანის ქსელი (Haqqani Network). 2017 წლის განმავლობაში, ISKP-მ ქაბულში ჯამში 14 მაშტაბურ თვითმკვლელ და სხვა ტიპის კომპლექსურ თავდასხმაზე აიღო პასუხისმგებლობა.

სამთავრობო უსაფრთხოების ძალები რეგულარულად ახორციელებენ სპეც-ოპერაციებს დედაქალაქის სხვადასხვა უბანში. ახალი უსაფრთხოების გეგმის მიხედვით, ისინი ასევე უფლებამოსილი არიან, გაჩხრიკონ სახლები. სიტუაციის გაუმჯობესების მიზნით, ქაბულში მოეწყო ე.წ. „მწვანე ზონა“, რომლის გარშემოც განლაგებულია 90-მდე საკონტროლო პუნქტი (Checkpoint). აღნიშნული ზონა ძირითადად ფარავს ქალაქის ცენტრს, სადაც განლაგებულია მნიშვნელოვანი სამთავრობო შენობები და უცხო ქვეყნების საელჩოები.

2017 წლის განმავლობაში, გაეროს ავღანეთის დახმარების მისიამ (UNAMA) ქაბულის პროვინციაში (ქალაქ ქაბულის ჩათვლით) აღრიცხა 1831 სამოქალაქო დანაკარგი, აქედან 479 გარდაიცვალა, ხოლო 1352 –  დაშავდა. სტატისტიკურად, წინა 2016 წელთან შედარებით, ეს 4 პროცენტით გაზრდილი მაჩვენებელია. 2017 წლის აღნიშნული მაჩვენებელი ყველაზე მაღალი იყო მთელი ქვეყნის მასშტაბით და ჯამური სამოქალაქო დანაკარგების 16 პროცენტს წარმოადგენდა. დანაკარგების უმრავლესობა გამოწვეული იყო ქალაქ ქაბულში კომპლექსური ტერორისტული თავდასხმების, არა-თვითმკვლელი თვითნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობებით (IED) თავდასხმებისა და განზრახი მკვლელობების შედეგად. ამას გარდა, აღსანიშნავია თავდასხმები შიიტ სამოქალაქო მოსახლეობაზე, რომელთაგანაც თითქმის ყველა შემთხვევაზე პასუხისმგებლობა ISKP-მ აიღო. 2018 წლის იანვრის მონაცემებით, მხოლოდ ქალაქ ქაბულში თავდასხმებს, კიდევ სულ მცირე 174 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. ასევე, ხშირი იყო შეიარაღებული თავდასხმები ავღანეთის უსაფრთხოების ძალებზე, როგორც თალიბანის, ასევე ISKP-ს მხრიდან. მაგალითად, 2017 წლის ოქტომბერში თვითმკვლელმა ტერორისტმა თავი აიფეთქა ქაბულის სამხედრო აკადემიის შესასვლელთან იმ დროს, როდესაც იქ  მინი-ავტობუსით კადეტები შედიოდნენ. შედეგად, სულ მცირე 15 კადეტი დაიღუპა. შემთხვევაზე პასუხისმგებლობა თალიბანმა აიღო. იგივე სამხედრო აკადემია მორიგი თავდასხმის მსხვერპლი გახდა 2018 წლის იანვარში, როდესაც შენობაში 5 შეიარაღებული პირი შეიჭრა. ინციდენტს 11 კადეტის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა ამჯერად ISKP-მ აიღო.

გაეროს ჰუმანიტარულ საკითხთა კოორდინაციის ოფისის (UNOCHA) მიერ ქაბულის რეგიონი, მათ შორის – ქალაქი ქაბული, მიჩნეული იყო, როგორც „ერთერთი ყველაზე კონფლიქტური ლოკაცია“.

3 ძირითადი ინდიკატორის – უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების; სამოქალაქო დანაკარგების და კონფლიქტის შედეგად იძულებითი გადაადგილების შემთხვევების ანალიზით შედგენილი „კონფლიქტის შედეგად ძალადობის რუკის“ მიხედვით, გაეროს ჰუმანიტარულ საკითხთა კოორდინაციის ოფისი (UNOCHA) ქაბულის დასახლებათა უმრავლესობას განათავსებს ყველაზე დაბალ კატეგორიაში. მხოლოდ ორი დასახლება – პანგჰმანი დასავლეთში და სურობის პროვინცია დასავლეთში, მიიჩნევა, როგორც საშუალო დონის საფრთხის კატეგორიაში მყოფი. ქაბული ასევე მიჩნეულია, როგორც ერთ-ერთი იმ ოთხი რეგიონიდან, სადაც „განსაკუთრებით მაღალი დაცვის საჭიროების მქონე“ პირები იმყოფებიან, მათ შორის, იძულებით გადაადგილებული პირები; ბუნებრივი კატაკლიზმების შედეგად დაზარალებულები; ადგილობრივი თემის მოწყვლადი წევრები და ა.შ.

რაც შეეხება უსაფრთხოებით კუთხით შემთხვევების რაოდენობის სტატისტიკას, მედია წყაროების მიერ გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, 2017 წლის 1-ელი იანვრიდან 2018 წლის 31 მარტის ჩათვლით,  ქაბულში სულ 388 ტერორისტული ინციდენტი მოხდა. ამ კუთხით ყველაზე აქტიური სურობის დასახლება იყო, სადაც „BBC“-ის 2018 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ კვლევის მიხედვით, თალიბანის საშუალო აქტიურობა ფიქსირდება (სულ მცირე სამი თავდასხმა თვეში). გაეროს უსაფრთხოების და უშიშროების დეპარტამენტის (UNDSS) მიხედვით, ასევე კჰაკ-ე ჯაბბარის პროვინცია უსაფრთხოების კუთხით იმავე დონეზეა, როგორზეც სურობისა და პანგჰმანის დასახლებები.

ქალაქ ქაბულში ასევე ფიქსირდება მზარდი კრიმინალი, რაც გამოიხატება ჯგუფურ ძალადობაში, გატაცებებში, ქურდობისა და მკვლელობის ფაქტებში. 2017 წლის ბოლოს, მთავრობის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ ამ კუთხით სიტუაციას გააუმჯობესებდნენ უკანანო იარაღებისა და მანქანების ჩამორთმევის გზით. 2018 წლის თებერვალში მთავრობის მიერ გავრცელდა ოფიციალური ინფორმაცია, რომ კრიმინალის დონე 40 პროცენტით შემცირდა. თუმცა, პრესის მიერ გამოკითხული მოქალაქეები საწინააღმდეგო აზრს აფიქსირებდნენ და ამბობდნენ, რომ მთავრობის მიერ განხორციელებლ ღონისძიებებს თითქმის არ ჰქონდა პოზიტიური ეფექტი და კრიმინალი კვლავ განაგრძობდა ზრდას.

რაც შეეხება მიმდინარე კონფლიქტის შედეგად პირების იძულებითი გადაადგილების მაჩვენებელს, UNOCHA-მ 2017 წლის 1 იანვრიდან 2018 წლის 26 მარტის ჩათვლით საანგარიშო პერიოდში, აღრიცხა 353 იძულებით გადაადგილებული პირი, რომელთაგან 343 ზემოხსენებული სურობის დასახლებიდან იყო.[2]

[1] European Union: European Asylum Support Office (EASO), Afghanistan: Security Situation – Update, May 2018, available at:

[accessed 18 October 2018]

[2] European Union: European Asylum Support Office (EASO), Afghanistan: Security Situation – Update, May 2018, available at:

[accessed 19 October 2018]