ეთიოპია. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვა. დეკემბერი, 2021

ეთიოპიის ადამიანის უფლებათა კომისია და გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისარიატი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ერთობლივ ანგარიშში ეთიოპიის  შესახებ წერენ, რომ ეთიოპიის ფედერაციული დემოკრატიული რესპუბლიკა არის სახელმწიფო აღმოსავლეთ აფრიკაში, სომალის ნახევარკუნძულზე. ის არის აფრიკის კონტინენტზე მეორე ყველაზე მეტად დასახლებული სახელმწიფო დაახლოებით 117.9 მილიონი მოსახლით [2021 წლის მდგომარეობით], რომელიც 80-ზე მეტი ეთნიკური ჯგუფისთვის წარმოადგენს სამშობლოს. აღნიშნული ანგარიშის მიხედვით, მოსახლეობის 43.5 პროცენტი არის ეთიოპიურ მართლმადიდებლური ეკლესიის მიმდევარი, 33.9 პროცენტი ისლამის, ხოლო 18.6 პროცენტი პროტესტანტიზმის. რაც შეეხება სხვა რელიგიურ ჯგუფებს (მათ შორის კათოლიკეებს და იეჰოვას მოწმეებს თუ სხვა ადგილობრივი რელიგიური გაერთიანებების წარმომადგენლებს) ისინი შეადგენენ საერთო მოსახლეობის 5 პროცენტზე ნაკლებს.[1]

უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა – ავსტრალიის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი 2020 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეთიოპიის შესახებ წერს, რომ ქვეყნაში უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაცია 2018 წლის შემდეგ გაუარესდა. შიდა ეთნიკური დაპირისპირებები მიწასა თუ სხვა რესურსებზე არსებითად გაიზარდა, განსაკუთრებით ორომიის შტატში, კერძოდ ორომია-სომალის, ორომია-ბენიშანგულ-გუმუზისა და ამჰარა-ტიგრაის შტატების საზღვრების გასწვრივ.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ 2018 წელს წარსულში აკრძალული ჯგუფების, კონკრეტულად კი ორომიის გამათავისუფლებელი ფრონტის, დაბრუნებამ ორომიის შტატში შიდა შეტაკებები და არა-ორომელთა სახლების მიზანში ამოღება გამოიწვია.

ავსტრალიის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი ანგარიშში ასევე წერს, რომ უსაფრთხოების მხრივ არსებული სიტუაცია მეზობელი ქვეყნების საზღვრებთან საკმაოდ არასტაბილურია. არასახელმწიფო შეიარაღებული ჯგუფები მოქმედებენ ეთიოპიის საზღვრებთან სომალთან, სუდანთან, სამხრეთ სუდანთან და კენიასთან.[2]

ყურადსაღებია ის ფაქტიც, რომ დიდი ბრიტანეთის მთავრობის განცხადების მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით ტიგრაის, ამჰარასა და აფარის შტატებში (ჩრდილოეთ ეთიოპია) მიმდინარეობს სამხედრო შეტაკებები და მოგზაურობა ამ შტატებში მიზანშეწონილი არ არის.[3]

კონფლიქტი ტიგრაის რეგიონში – ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტში” (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, 2020 წლის ნოემბრიდან ეთიოპია ჩართულია არა-საერთაშორისო ხასიათის კონფლიქტში ტიგრაის გამათავისუფლებელ ფრონტთან.[5]

კონგრესის კვლევის სამსახური 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ეთიოპიის შესახებ წერს, რომ 2020 წლის 4 ნოემბერს ქვეყნის პრემიერ მინისტრმა ტიგრაის რეგიონში სამხედრო ოპერაცია დაიწყო, მას შემდეგ რაც, ტიგრაის გამათავისუფლებელმა ფრონტმა იერიში მიიტანა სამხედრო ბაზაზე.[6]

ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი 2021 წელს გამოქვეყნებულ კითხვაზე პასუხში ეთიოპიის შესახებ წერს, რომ 2020 წლის 28 ნოემბერს, კონფლიქტის დაწყებიდან უკვე 3 კვირაში სამთავრობო ძალები სრულად აკონტროლებდნენ რეგიონის დედაქალაქ მეკელეს. ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი ამავე ანგარიშში ასევე აღნიშნავს, რომ მიუხედავად სამთავრობო ძალების გამარჯვებისა, ტიგრაის რეგიონში სიტუაცია მაინც არასტაბილური დარჩა, სადაც კვლავ იყო ჰუმანიტარულ დახმარების საჭიროება.

აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ მიმდინარე წლის 28 ივნისს ფედერალურმა ხელისუფლებამ ცეცხლის დროებით შეწყვეტის შესახებ გამოაცხადა, თუმცა მთავრობის მიერ ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ დეკლარაციამ ომი არ დაასრულა.[7]  გაერო იუწყება, რომ ქვეყნის პრემიერ მინისტრმა მიმდინარე წლის 2 ნოემბერს საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა მას შემდეგ, რაც ტიგრაის გამათავისუფლებელი ფრონტის მებრძოლები სამხრეთით, ქვეყნის დედაქალაქისკენ დაიძრნენ.[8]

ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკა – ეთიოპიის ადამიანის უფლებათა კომისიისა და გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისარიატის 2021 წელს გამოქვეყნებულ ერთობლივ ანგარიშში მითითებულია, რომ ტიგრაის რეგიონში შეიარაღებული  კონფლიქტის 2020 წლის ნოემბერში დაწყების შემდეგ, 50.000 მეტმა ადამიანმა შეაფარა თავი სუდანს, ხოლო 1.7 მილიონი ადამიანი იძულებით  იყო გადაადგილებული 2021 წლის აგვისტოს მდგომარეობით. კონფლიქტის დროს სექსუალური ძალადობის საკითხებში გაეროს სპეციალური წარმომადგენლის განცხადებით, ტიგრაის რეგიონში იყო სექსუალური ძალადობის შესახებ ბრალდებები, მათ შორის დიდი რაოდენობით გაუპატიურებები ქალაქ მეკელეში.[10]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში [საანგარიშო პერიოდი 2020 წელი] ადამიანის უფლებათა პრაქტიკაზე ეთიოპიაში წერს, რომ ქვეყანაში ადამიანის უფლებების დარღვევების მნიშვნელოვან ფაქტებს წარმოადგენს უსაფრთხოების ძალებისა და კერძო პირების მიერ უსაფუძვლო და უკანონო მკვლელობები; მთავრობის მხრიდან წამება და სასტიკი, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობა ან სასჯელი; უსაფუძვლო დაპატიმრებები და დაკავებები; გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა; სამოქალაქო პირთა მკვლელობები; დანაშაულები, რომლებიც მოიცავს ძალადობას ან ძალადობის მუქარას რასობრივი ან ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენლების მიმართ; შიდა კონფლიქტში ადამიანის უფლებათა უხეში დარღვევები, როგორიც არის სექსუალური ძალადობა, მშვიდობიანი მოსახლეობის იძულებითი გადაადგილება და წამება.

დამატების ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ანგარიშში უთითებს იმასაც, რომ ეთიოპიის ადამიანის უფლებათა კომისიამ და ადამიანის უფლებათა არასამთავრობო ორგანიზაციებმა, ორომიელი მომღერლის მკვლელობის შემდეგ, ორომიის  გამომძიებლები სამსახურიდან გაუშვეს, იმისთვის, რომ გამოეძიათ ეთნიკური საფუძვლით ჩადენილი მკვლელობები.[11]

[1] გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისარიატი/ ეთიოპიის ადამიანის უფლებათა კომისია ერთობლივი ანგარიში ეთიოპიის ტიგრაის რეგიონში მიმდინარე კონფლიქტის შესახებ; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 3 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

 (ნანახია 2021 წლის 15 დეკემბერს)

[2] ავსტრალიის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის დეპარტამენტი – 2020 წლის ანგარიში – ეთიოპია; გამოქვეყნებულია 2020 წლის 12 აგვისტოს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

(ნანახია 2021 წლის 16 დეკემბერს)

[3] https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/ethiopia/safety-and-security

[4] https://www.hrw.org/news/2021/12/10/ethiopia-tigray-forces-summarily-execute-civilians

[5] RULAC – ჟენევის აკადემია – ეთიოპია; ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://www.rulac.org/browse/countries/ethiopia#collapse1accord [ნანახია 2021 წლის 15 დეკემბერს]

[6] კონგრესის კვლევის სამსახური – Ethiopia’s Transition and the Tigray Conflict;  გამოქვეყნებულია 2021 წლის 8 სექტემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

[ნანახია 2021 წლის 16 დეკემბერს]

[7] ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი: უსაფრთხოების სიტუაცია ტიგრაის რეგიონში 2020 წლის 1 მარტიდან – 2021 წლის 28 თებერვლის შუალედში; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 30 მარტს 30

 [ნანახია 2021 წლის 15 დეკემბერს]

[8] https://news.un.org/en/story/2021/11/1105252

[9] https://www.crisisgroup.org/africa/horn-africa/ethiopia/b171-ethiopias-tigray-war-deadly-dangerous-stalemate

[10] გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისარიატი/ ეთიოპიის ადამიანის უფლებათა კომისია ერთობლივი ანგარიში ეთიოპიის ტიგრაის რეგიონში მიმდინარე კონფლიქტის შესახებ; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 3 ნოემბერს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

 [ნანახია 2021 წლის 15 დეკემბერს]

[11] აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი – ანგარიში 2020 წლის ადამიანის უფლებათა პრაქტიკის თაობაზე – ეთიოპია; გამოქვეყნებულია 2021 წლის 30 მარტს; ხელმისაწვდომია ბმულზე:

 [ნანახია 2021 წლის 16 დეკემბერს]

ალჟირი. ადამიანის უფლებების დაცვა და უსაფრთხოება. ოქტომბერი, 2021

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ალჟირის შესახებ წერს, რომ ალჟირი მრავალპარტიული რესპუბლიკაა, რომლის პრეზიდენტიც, რომელიც სახელმწიფოს მეთაურია, აირჩევა 5-წლიანი ვადით. პრეზიდენტის კონსტიტუციური უფლებაა დანიშნოს და გაათავისუფლოს მინისტრთა კაბინეტის წევრები და პრემიერი, რომელიც მთავრობის მეთაურია. 2016 წლის საკონსტიტუციო ცვლილებების მიღების შემდეგ, პრეზიდენტი ვალდებულია, პრემიერის დანიშვნამდე კონსულტაციები გაიაროს საპარლამენტო უმრავლესობასთან. პრეზიდენტი აბდელმაჯიდ ტებუნი მოვალეობის შესრულებას შეუდგა 2019 წლის არჩევნების შემდეგ. არჩევნებში ამომრჩეველთა დაახლოებით 40 პროცენტმა მიიღო მონაწილეობა. დამკვირვებლების მიერ არჩევნები შეფასდა როგორც კარგად ორგანიზებული და მნიშვნელოვანი პრობლემებისა და დარღვევების გარეშე ჩატარებული პროცესი; თუმცა, დამკვირვებლები აღნიშნავდნენ სამოქალაქო თავისუფლებების შეზღუდვებს წინასაარჩევნო პროცესში და გამჭვირვალობის ნაკლებობას ხმების დათვლის პროცესში.

130 ათას-კაციანი ეროვნული ჟანდარმერია და 200 ათას-კაციანი ეროვნული უსაფრთხოების გენერალური დირექტორატი ინაწილებენ პასუხისმგებლობას კანონის უზენაესობისა და საჯარო წესრიგის უზრუნველყოფის მიმართულებით. შეიარაღებული ძალები პასუხისმგებელია საგარეო უსაფრთხოებაზე და ქვეყნის საზღვრების დაცვაზე; არმიას, ასევე, აქვს გარკვეული პასუხისმგებლობები საშინაო უსაფრთხოებასთან დაკავშირებითაც. სამოქალაქო ხელისუფლება, ზოგადად, ეფექტიანად აკონტროლებს უსაფრთხოების სამსახურებს. უსაფრთხოების სამსახურის წევრები, რიგ შემთხვევებში, არღვევენ ადამიანის უფლებებს. იუსტიციის სამინისტროს ინფორმაციით, სამოქალაქო, უსაფრთხოების ან სამხედრო პირების მიმართ ადგილი არ ჰქონია სისხლისამართლებრივ დევნას ან მათ პასუხისგებაში მიცემას სავარაუდო დარღვევების გამო.

ალჟირში ადამიანის უფლებათა მნიშვნელოვანი დარღვევის ფაქტები მოიცავს თვითნებურ დაკავებებს, პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებებს, სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის ნაკლებობას, უკანონო ჩარევას პირად ცხოვრებაში. ასევე, მნიშვნელოვანი შეზღუდვებია მედიისა და გამოხატვის თავისუფლების კუთხით, მათ შორის, ჟურნალისტების დაპატიმრებები და ინტერნეტ გვერდების აკრძალვები. შეზღუდვებია დაწესებული შეკრების თავისუფლების კუთხითაც. მნიშვნელოვან პრობლემას წარმოადგენს ლტოლვილების დაბრუნება იმ ქვეყნებში, სადაც ისინი სიცოცხლისთვის საშიში მდგომარეობის რისკის წინაშე არიან. ალჟირში, ასევე, პრობლემაა კორუფცია და ქალთა მიმართ ძალადობა, რაც უმეტესად დაუსჯელი რჩება. პრობლემაა ასევე ტრეფიკინგი, ბავშთა შრომის მძიმე ფორმები და მნიშვნელოვანი შეზღუდვები მშრომელთა ასოციაციების ფორმირების უფლების კუთხით.

ხელისუფლება დგამს ნაბიჯებს, რათა გამოიძოს, სისხლისსამართლებრივ პასუხისგებაში მისცეს ან დასაჯოს საჯარო მოხელეები, ვინ სჩადიან დანაშაულს, განსაკუთრებით კორუფციის კუთხით. პოლიციისა და უსაფრთხოების ძალების წევრების დაუსჯელობა პრობლემად რჩება, თუმცა მთავრობა ატარებს რიგ ღონისძიებებს იმ მოხელეების მიმართ, ვინც სჩადის დანაშაულს.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ალჟირის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლება განაგრძობს მშვიდობიანი დემონსტრანტების, ჟურნალისტებისა და აქტივისტების დაკავებებს და სისხლისსამართლებრივ დევნას. 2019 წლის არჩევნების შემდეგ ალჟირში დაიწყო მასობრივი საპროტესტო გამოსვლები, რომელიც „ჰირაკის“ სახელით გახდა ცნობილი. დემონსტრანტები რადიკალურ დემოკრატიულ ცვლილებებს ითხოვდნენ. აქციები 2020 წლის დასაწყისშიც გაგრძელდა, შემდეგ კი, კოვიდ პანდემიასთან დაკავშირებული შეზღუდვების გამო, შეჩერდა. აღნიშნული დემონსტრაციების მონაწილეები ასევე აწყდებოდნენ შევიწროვებას [დაკავებები, გასამართლება] ხელისუფლების მხრიდან.

ახალმა კონსტიტუციამ გააუმჯობესა ქალთა უფლებების დაცვა, მაგრამ დააწესა შემზღუდველი რეგულაციები სიტყვის თავისუფლებაზე რელიგიისა და კულტურული საკითხების კონტექსტში. ხელისუფლება ზღუდავს ქრისტიანული ეკლესიების ფუნქციონირებას და ავიწროვებს აჰმადიების რელიგიურ ჯგუფს. დისკრიმინაციული მიდგომები ქალთა მიმართ, როგორც საკანონმდებლო დონეზე, ასევე რეალურ ცხოვრებაში, გრძელდება; მაღალია, ასევე, გენდერზე დაფუძნებული ძალადობისა და ფემიციდის შემთხვევები. ერთსქესიანთა ქორწინება სისხლის სამართლის კოდექსით დასჯადია და აღნიშნული „დანაშაულისთვის“ დაპატიმრებებს ალჟირში ადგილი ჰქონდა 2020 წელსაც. პროფესიული კავშირების შექმნის უფლება კვლავ შეზღუდულია.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანზიაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშშ ალჟირის შესახებ წერს, რომ ქვეყანაში პოლიტიკური საკითები, უკვე დიდი ხანია, ჩაკეტილი ელიტის კონტროლის ქვეშაა. აღნიშნული ელიტა შედგება სამხედროებისა და მმართველი პარტიისგან [ეროვნული გამათავისუფლებელი ფრონტი]. მიუხედავად იმისა, რომ პარლამენტში წარმოდგენილნი არიან ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიები, არჩევნების სანდოობას ეჭვის ქვეშ აყენებს სხვადასხვა სახის თაღლითობები და პროცესის გაუმჭვირვალობა. ანგარიშს მიხედვით, ქვეყანაში, სერიოზულ პრობლემებად რჩება ქუჩის პროტესტის ჩახშობა, სამართლებრივი შეზღუდვები მედია თავისუფლებაზე და ყოვლისმომცველი კორუფცია. „ჰირაკის“ პროტესტმა დიდი ზეწოლა მოახდინა რეჟიმზე, რომელმაც განსხვავებული აზრის მქონე პირთა დარბევა დაიწყო.[3] საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ალჟირის შესახებ წერს, რომ „ჰირაკის“ პროტესტმა პრეზიდენტი აბდელაზიზ ბოუტეფლიკა აიძულა, გადამდგარიყო. 2019 წლის დეკემბერში საპრეზიდენტო არჩევნებში აბდელმაჯიდ ტებუნმა გაიმარჯვა და მიუხედავად იმისა, რომ წინასაარჩევნოდ დიალოგის პირობას სდებდა, მისი გაპრეზიდენტების შემდეგაც გაგრძელდა დემონსტრანტების, აქტივისტებისა და ჟურნალისტების დაპატიმრებები. ხელისუფლება კვლავ განაგრძობს „ჰირაკის“ პროტესტის რეპრესიებს.[4]

საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებების ჟენევის აკადემიის პროექტის „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“ (RULAC) მიხედვით, ალჟირის ტერიტორიაზე ადგილი არ აქვს საერთაშორისო ხასიათის ან შიგა შეიარაღებულ კონფლიქტს. ასევე, ალჟირი არ არის ჩართული საერთაშორისო ან სხვა სახის შეირაღებულ კონფლიქტში რომელიმე სხვა ქვეყნის ტერიტორიაზე.[5]

[1] USDOS – US Department of State: 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Algeria, 30 March 2021

 (accessed on 18 October 2021)

[2] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Algeria 2020, 7 April 2021

 (accessed on 18 October 2021)

[3] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Algeria, 3 March 2021

 (accessed on 18 October 2021)

[4] HRW – Human Rights Watch: World Report 2021 – Algeria, 13 January 2021

 (accessed on 18 October 2021)

[5] The Rule of Law in Armed Conflicts project RULAC; Geneva Academy of International Humanitarian Law and Human Rights; Algeria; available at: https://www.rulac.org/browse/map [accessed on 18 October 2021]

ტაჯიკეთი. ადამიანის უფლებების დაცვა და უსაფრთხოება. ოქტომბერი, 2021

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ტაჯიკეთის შესახებ წერს, რომ ტაჯიკეთი ავტორიტარული ქვეყანაა, სადაც პოლიტიკური დომინაცია პრეზიდენტ ემომალი რაჰმანისა და მისი მხარდამჭერების ხელშია 1992 წლიდან. ქვეყნის კონსტიტუცია ადგენს მრავალპარტიულ პოლიტიკურ სისტემას, მაგრამ მთავრობა ისტორიულად უშლის ხელს პოლიტიკურ პლურალიზმს და ასეთი პრაქტიკა წლიდან წლამდე უცვლელად გრძელდება. 2016 წლის რეფერენდუმით მიღებული საკონსტიტუციო ცვლილებებით, ტაჯიკეთში აიკრძალა რელიგიური ნიშნით პოლიტიკური პარტიების დაფუძნება და გაუქმდა შეზღუდვები საპრეზიდენტო ვადებზე, რამაც პრეზიდენტ რაჰმონს საშუალება მისცა, მართოს განუსაზღვრელი ვადით. რუსტამ ემომალი, დედაქალაქ დუშანბეს 33 წლის მერი და პრეზიდენტის უფროსი ვაჟი, 2020 წლის 17 აპრილს პარლამენტის ზედა პალატის სპიკერად დაინიშნა, რამაც განსაზღვრა მისი, როგორც მემკვიდრის როლი. 2020 წელს ჩატარდა როგორც საპარლამენტო, ასევე საპრეზიდენტო არჩევნები. ემომალი რაჰმონი ხელახლა იქნა არჩეული ტაჯიკეთის პრეზიდენტად მომდევნო 7 წლით. ორივე არჩევნები შეფასდა, როგორც დაბალი ჩართულობის და რეალური არჩევანის ნაკლებობის მქონე პროცესი. არა ძალოვანი სახელმწიფო ინსტიტუტები მხოლოდ ნაწილობრივ ახორციელებენ ეფექტიან კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. უსაფრთხოების ძალების წევრები სჩადიან სხვადასხვა სახის დარღვევებს.

ადამიანის უფლებების დარღვევების მნიშვნელოვან ფაქტებს წარმოადგენს გატაცებები და მოქალაქეების იძულებითი რეპატრიაცია უცხო ქვეყნებში, რასაც მათი მხოლოდ ციხეებში გამოჩენა ახლავს თან; იძულებითი გაუჩინარებები და დაკავებულთა მიმართ ძალადობა უსაფრთხოების ძალების მხრიდან; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; თვითნებური დაკავებები; პოლიტიკური პატიმრების არსებობა; თვითნებური და უკანონო ჩარევა პირად ცხოვრებაში; სერიოზული პრობლემები სასამართლოს დამოუკიდებლობის კუთხით; ცენზურა და ინტერნეტ გვერდების აკრძალვა; შეკრების თავისუფლების შეზღუდვა; არასამთავრობო სექტორის საქმიანობის შემზღუდველი კანონმდებლობა; მკაცრი შეზღუდვები რელიგიის თავისუფლების კუთხით; გადაადგილების თავისუფლების მნიშვნელოვანი შეზღუდვები; ბარიერები პოლიტიკური ჩართულობის წინააღმდეგ, მათ შორის თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების არ არსებობა; კორუფცია და ნეპოტიზმი; ძალადობა სექსუალური უმცირესობების მიმართ და იძულებითი შრომა.

ძალიან ცოტაა იმ შემთვევების რაოდენობა, როდესაც მთავრობის წარმომადგენლები ჩადენილი ადამიანის უფლებების დარღვევებისთვის დაისაჯნენ. როგორც წესი, უსაფრთხოების ძალების და სხვა ინსტიტუტები დაუსჯელად არღვევენ ადამიანის უფლებებს.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებების დაცვის ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ტაჯიკეთის შესახებ წერს, რომ ხელისუფლება აკონტროლებს მედიას და ინფორმაციის ნაკადს და ზღუდავს გამოხატვის თავისუფლებას. სასამართლოები იყენებენ კონტრ-ტერორისტულ კანონმდებლობას და ზღუდავენ წვდომას საერთაშორისო მედიაზე. საერთაშორისო მონეტარული ფონდის შეფასებით, ქვეყანა მძიმე მდგომარეობაშია კოვიდ პანდემიის გამო. ფულადი გზავნილები, რაც ქვეყნის მშპ-ის მესამედს შეადგენს, თითქმის განახევრდა, რამაც საკვების დეფიციტი გამოიწვია. პრეზიდენტი ემომალი რაჰმონი კი უკონკურენტოდ იქნა არჩეული ხელახალი 7 წლის ვადით.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებების დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ტაჯიკეთის შესახებ წერს, რომ 2020 წელს ხელისუფლება განაგრძობდა მთავრობის კრიტიკოსების, მათ შორის ოპოზიციური აქტივისტებისა და ჟურნალისტების დაპატიმრებებს ხანგრძლივი ვადით და პოლიტიკურად მოტივირებული საფუძლებით. ხელისუფლებამ, ასევე, გააძლიერა საზღვარგარეთ მყოფი მშვიდობიანი დისიდენტების ოჯახის წევრების შევიწროვება. მთავრობა მკაცრად ზღუდავს გამოხატვის, შეკრების და რელიგიის თავისუფლებას; მათ შორის, აწესებს მკაცრ ცენზურას ინტერნეტ რესურსზე.[3]

საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებების ჟენევის აკადემიის პროექტის „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“ (RULAC) მიხედვით, ტაჯიკეთის სახელმწიფოს ტერიტორიაზე ადგილი არ აქვს საერთაშორისო ხასიათის ან შიგა შეიარაღებულ კონფლიქტს. ასევე, ტაჯიკეთი არ არის ჩართული საერთაშორისო ან სხვა სახის შეირაღებულ კონფლიქტში რომელიმე სხვა ქვეყნის ტერიტორიაზე.[4]

[1] USDOS – US Department of State: 2020 Country Report on Human Rights Practices: Tajikistan, 30 March 2021

 (accessed on 13 October 2021)

[2] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Tajikistan 2020, 7 April 2021

 (accessed on 13 October 2021)

[3] HRW – Human Rights Watch: World Report 2021 – Tajikistan, 13 January 2021

 (accessed on 13 October 2021)

[4] The Rule of Law in Armed Conflicts project RULAC; Geneva Academy of International Humanitarian Law and Human Rights; Tajikistan; available at: https://www.rulac.org/browse/map [accessed on 13 October 2021]

ისრაელი. უსაფრთხოება და ადამიანის უფლებების დაცვის პრაქტიკა. ოქტომბერი, 2021

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელი მრავალპარტიული საპარლამენტო დემოკრატიაა. მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანას არ აქვს კონსტიტუცია, 120-მანდატიანი პარლამენტი „კნესეტის“ მიერ მიღებულია „ძირითადი კანონების“ სერია, რომელიც აერთიანებს ფუნდამენტურ უფლებებს. ფუნდამენტური კანონების, ბრძანებულებებისა და რეგულაციების მოქმედება დამოკიდებულია საგანგებო მდგომარეობის არსებობაზე, რომელიც ქვეყანაში ძალაშია 1948 წლიდან. მოქმედი კანონმდებლობით, პარლამენტი უფლებამოსილია დაითოვოს საკუთარი თავი და დანიშნოს არჩევნები. 2020 წლის 2 მარტს ისრაელში ჩატარდა მესამე არჩევნები უკანასკნელი ერთი წლის განმავლობაში და ჩამოყალიბდა კოალიციური მმართველობა. 2020 წლის 23 დეკემბერს პარლამენტმა, მას შემდეგ, რაც ბიუჯეტის შესახებ კანონი ვერ მიიღო, კიდევ ერთხელ დაითხოვა საკუთარი თავი და ხელახალი არჩევნები 2021 წლის 23 მარტს ჩანიშნა.

პრემიერის დაქვემდებარების ქვეშ, ისრაელის უსაფრთხოების სამსახური ებრძვის ტერორიზმს და შპიონაჟს ისრაელში, დასავლეთ სანაპიროსა და ღაზაში. ეროვნული პოლიცია, მათ შორის სასაზღვრო პოლიცია და საიმიგრაციო პოლიცია ექვემდებარება საჯარო უსაფრთხოების სამინისტროს. ისრაელის თავდაცვის ძალები პასუხისმგებელია საგარეო უსაფრთხოებაზე, მაგრამ ასევე აქვს გარკვეული პასუხისმგებლობა შიგა უსაფრთხოებაზე და ანგარიშვალდებულია თავდაცვის სამინისტროს წინაშე. ისრაელის უსაფრთხოების სამსახურის ძალები, რომლებიც მოქმედებენ დასავლეთ სანაპიროზე, ფუნქციონირებენ თავდაცვის ძალების დაქვემდებარებაში. სამოქალაქო ხელისუფლება ახორციელებს უსაფრთხოების სამსახურების ეფექტიან კონტროლს.

ანგარიშს მიხედვით, ისრაელშ ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით მნიშვნელოვან საკითხებს წარმოადგენს: ცნობები უკანონო და თვითნებური მკვლელობების შესახებ, მათ შორის ისრაელის სამოქალაქო პირებისა და სამხედროების მკვლელობები; თვითნებური დაკავებები პალესტინელებისა დასავლეთ სანაპიროდან და ღაზიდან; პალესტინელების იერუსალიმში განსახლებაზე დაწესებული შეზღუდვები, მათ შორის უკანონო ჩარევა პირად, ოჯახისა და საშინაო საქმეებში; მნიშვნელოვანი შეზღუდვებია დაწესებული გადაადგილების თავისუფლებაზე; ასევე, ყურადსაღებია ძალადობა თავშესაფრის მაძიებლებისა და უკანონო მიგრანტების მიმართ; ძალადობა და ძალადობის მუქარა ეროვნული, რასობრივი ან ეთნიკური უმცირესობების მიმართ; და შრომითი უფლებების დარღვევები უცხოელი მუშა ხელის და დასავლეთ სანაპიროელი პალესტინელების მიმართ.

ანგარიშის მიხედვით, ისრაელის ხელისუფლება დგამს ქმედით ნაბიჯებს, რათა სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა დააკისროს თანამდებობის პირებს, რომლებიც ჩაიდენენ ადამიანის უფლებებს დარღვევებს; ისრაელის ხელისუფლება აღნიშნულს ახორციელებს ყველას მიმართ, განურჩევლად იმის, თუ რა თანამდებობა და გავლენა აქვს ამა თუ იმ დანაშაულის ჩამდენ პირს.[1]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Human Rights Watch“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელის ხელისუფლება 2020 წლის განმავლობაში სისტემატურად ავიწროვებდა და დისკრიმინაციულად ექცეოდა პალესტინელებს; და ასეთი დამოკიდებულება ხშირად ცდებოდა უსაფრთხოების დასაბუთების კონტექსტს, რასაც, როგორც წესი, ემყარება ხოლმე ისრაელის განმარტებები.

ზედიზედ მეცამეტე წლის განმავლობაში, ისრაელის ხელისუფლებამ აამოქმედა გადაადგილების შეზღუდვა პალესტინელებზე ღაზის სექტორში და მკაცრად ზღუდავდა ტვირთის შეტანა-გატანას. აღნიშნული შეზღუდვა არ არის დაფუძნებული უსაფრთხოების რისკის ინდივიდუალურ შეფასებაზე და 2 მილიონამდე პალესტინელს უზღუდავს გადაადგილების თავისუფლებას და ტოვებს მათ ელექტროენერგიისა და წყლის რესურსის შეზღუდულ პირობებში, რაც ანგრევს ეკონომიკასაც. ღაზის სექტორის მოსახლეობის 80% დამოკიდებულია ჰუმანიტარულ დახმარებაზე.[2]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Freedom House“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელი თავისუფალი ქვეყანაა და მისი რეიტინგი 100-დან 76 ქულით ფასდება. ქვეყანაში არსებული ვითარება პოლიტიკური უფლებების კუთხით 40-დან 33 ქულითაა შეფასებული; სამოქალაქო თავისუფლებების კუთხით კი 60-დან 43 ქულით. ორგანიზაცია წერს, რომ ისრაელი მრავალპარტიული დემოკრატიაა ძლიერი და დამოუკიდებელი ინსტიტუტებით, რაც მოსახლეობის უმეტესი ნაწილისთვის პოლიტიკური და სამოქალაქო უფლებების დაცვის გარანტიაა. მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლო სისტემა შედარებით აქტიურია უმცირესობათა უფლებების დაცვის მიმართულებით, პოლიტიკური ლიდერები და საზოგადოების გარკვეული ნაწილი დისკრიმინაციულია არაბი და სხვა ეთნიკური ან რელიგიური უმცირესობების მიმართ.[3]

საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია „Amnesty International“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ისრაელის შესახებ წერს, რომ ისრაელი განაგრძობს ინსტიტუტიოცანილებული დისკრიმინაციული მიდგომის გატარებას პალესტინელების მიმართ, რომლებიც ისრაელის მმართველობის ქვეშ ცხოვრობენ პალესტინის ტერიტორიაზე. გრძელდება პალესტინელთა გადაადგილება და მათი სახლების დანგრევა. ისრაელის ძალები კვლავ იყენებენ გადამეტებულ ძალას სამართალდამცავი ორგანოების ოპერაციების დროს პალესტინის ტერიტორიაზე. ისრეალის ძალებმა 2020 წელს 31 პალესტინელი მოკლეს აღნიშნული ოპერაციების დროს. ისრაელის ინარჩუნებს ღაზის სექტორის ბლოკადას და ზღუდავს პალესტინელების გადაადგილების თავისუფლებას. ხელისუფლება თავშესაფრის მაძიებლებს უზღუდავს წვდომას ლტოლვილის სტატუსის დადგენის სათანადო პროცედურებზე.[4]

საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებების ჟენევის აკადემიის პროექტის „კანონის უზენაესობა შეიარაღებულ კონფლიქტებში“ (RULAC) მიხედვით, ისრაელის სახელმწიფოს ტერიტორიაზე ადგილი არ აქვს საერთაშორისო ხასიათის ან შიგა შეიარაღებულ კონფლიქტს. თუმცა, ისრაელი ჩართულია ე.წ ისრაელ-პალესტინის კონფლიქტში. აღნიშნული კონფლიქტის ფარგლებში, პერიოდულად, ღაზის სექტორიდან ისრაელის სახელმწიფოს ტერიტორიის მიმართულებით ხდება საჰაერო იერიშების განხორციელება. აღნიშნული წყაროს მიხედვით, ისრაელი ეწევა პალესტინის ტერიტორიის ოკუპაციას და რეალური ძალაუფლება დასავლეთ სანაპიროზე, ღაზის სექტორსა და ასევე აღმოსავლეთ იერუსალიმზე ისრაელის სახელმწიფოს ხელშია. წყარო აღნიშნავს, რომ ისრაელი ჩართულია სამ შეიარაღებულ კონფლიქტში, როგორც მხარე, რომელსაც ოკუპირებული აქვს: 1. გოლანის სიმაღლეები (სირია), 2. მაზარია შაბა (Shebaa Farms – ლიბანი) და 3. პალესტინის ტერიტორია.[5]

[1] USDOS – US Department of State: 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Israel, West Bank and Gaza (Israel), 30 March 2021

 (accessed on 6 October 2021)

[2] HRW – Human Rights Watch: World Report 2021 – Israel and Palestine, 13 January 2021

 (accessed on 6 October 2021)

[3] Freedom House: Freedom in the World 2021 – Israel, 3 March 2021

 (accessed on 6 October 2021)

[4] AI – Amnesty International: Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Israel and the Occupied Palestinian Territories 2020, 7 April 2021

 (accessed on 6 October 2021)

[5] The Rule of Law in Armed Conflicts project RULAC; Geneva Academy of International Humanitarian Law and Human Rights; Israel; available at: https://www.rulac.org/browse/map [accessed on 7 October 2021]

თურქეთი. უსაფრთხოების და ადმიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარება – სექტემბერი, 2021

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, დღევანდელი მდგომარეობით, თურქეთში მიმდინარეობს არა-საერთაშორისო ხასიათის შეიარაღებული კონფლიქტი. კერძოდ, თურქეთის შეიარაღებული ძალები საომარ მოქმედებაში არიან ჩართული „ქურთ მუშათა პარტიასთან“ (PKK), რომელთა შორის კონფლიქტიც 1980 წლიდან 2013 წლამდე მიმდინარეობდა, ხოლო 2015 წლის ივლისში კვლავ განახლდა.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა, თანამეგობრობისა და განვითარების ოფისმა 2021 წლის 17 სექტემბერს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილია მოგზაურთათვის თურქეთში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

ოფისის რეკომენდაციით, დაუშვებელია მოგზაურობა სირიის საზღვრიდან 10 კმ-ის რადიუსში, გარდა ქალაქი კილისისა. ამას გარდა, მოგზაურებს ურჩევენ, მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში იმოგზაურონ სირნაკის, კილისის, ჰათაის, დიარბაკირის, თუნჩელისა და ჰაკკარის პროვინციებში.[2]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი თურქეთში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ თურქეთი კონსტიტუციური რესპუბლიკაა აღმასრულებელი საპრეზიდენტო სისტემითა და 600-მანდატიანი პარლამენტით. ერთპალატიანი პარლამენტი ქვეყნის საკანონმდებლო ხელისუფლებაა.

თურქეთის ეროვნული პოლიცია და ჟანდარმერია ექვემდებარებიან შინაგან საქმეთა სამინისტროს, რომელიც პასუხისმგებელია ქვეყნის შიდა უსაფრთხოებაზე, ხოლო საზღვრების კონტროლსა და საგარეო უსაფრთხოებას შეიარაღებული ძალები უზრუნველყოფენ. სამოქალაქო სამსახურები ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე.

მიმდინარე წელს დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათა შორის იყო: გავრცელებული ცნობები თვითნებური მკვლელობების შესახებ; დაკავებაში მყოფ პირთა საეჭვო გარდაცვალების შემთხვევები; იძულებითი გაუჩინარებები; წამება; „ტერორისტულ ჯგუფებთან კავშირის“ ან მშვიდობიანი აზრის გამოხატვის გამო პირთა, მათ შორის – ოპოზიციურ პოლიტიკოსთა; პარლამენტის ყოფილ წევრთა; იურისტთა; ჟურნალისტთა; აქტივისტთა და ა.შ.შ. მისიის წევრთა თვითნებური დაკავებები და დაპატიმრებები; პოლიტიკურ პატიმართა არსებობა; საზღვარგარეთ მყოფ პირთა მიმართ პოლიტიკურად მოტივირებული რეპრესალიები; მნიშვნელოვანი პრობლემები სასამართლოს დამოუკიდებლობასთან მიმართებით; მკაცრი შეზღუდვები დაწესებული გამოხატვის თავისუფლების, პრესისა და ინტერნეტ თავისუფლებების კუთხით, მათ შორის ძალადობა და ძალადობის მუქარები ჟურნალისტთა მიმართ, მედია საშუალებების დახურვა და ჟურნალისტთა უსაფუძვლო სამართლებრივი დევნა; შეკრებისა და მანიფესტაციის თავისუფლებების კუთხით დაწესებული მკაცრი შეზღუდვები; ქალთა, ლგბტი თემის წარმომადგენელთა  და სხვა უმცირესობების მიმართ განხორციელებული ძალადობა და ა.შ.

თურქეთის ხელისუფლება იშვიათად თუ დგამდა სათანადო ნაბიჯებს, რათა გამოეძიებინა და დაესაჯა აღნიშნულ უფლებადარღვევებში ბრალდებული უსაფრთხოების სისტემის წარმომადგენლები თუ სხვა თანამდებობის პირები.

უსაფრთხოების ძალებსა და ტერორისტულ ორგანიზაცია „ქურთ მუშა პარტიის“ წევრთა და მხარდამჭერთა შორის შეტაკებები გრძელდებოდა, თუმცა, წინა წლებთან შედარებით, ნაკლები ინტენსივობით. შეტაკებებს თან ახლდა ფატალური მსხვერპლი უსაფრთხოების ძალებს, ტერორისტებსა და სამოქალაქო პირებს შორის.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House თურქეთის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ პრეზიდენტი რეჯეპ ტაიიპ ერდოღანის „სამართლიანობისა და განვითარების პარტია“ (AKP) ქვეყანას 2002 წლიდან მოყოლებული მართავს. რამდენიმე თავდაპირველი რეფორმის შემდეგ, AKP ხელისუფლებამ ძირი გამოუთხარა პოლიტიკური უფლებებისა და სამოქალაქო თავისუფლებების კუთხით სიტუაციას და 2016 წელს სახელმწიფო გადატრიალების ჩაშლილი მცდელობის შემდგომ, დაიწყო ფართო და მკაცრი სადამსჯელო ღონისძიებათა კამპანია პოლიტიკური ოპონენტების მიმართ. 2017 წელს მიღებულმა კონსტიტუციურმა ცვლილებებმა ძალაუფლების პრეზიდენტის ხელში კონცენტრირებას შეუწყო ხელი. მიუხედავად იმისა, რომ ერდოღანი თურქეთის პოლიტიკაში კვლავაც მთავარ როლს თამაშობს, 2019 წლის ადგილობრივი თვითმართველობის არჩევნებში ოპოზიციის გამარჯვებებმა და COVID-19 პანდემიის გავლენამ ქვეყნის ეკონომიკაზე ხელისუფლებას ახალი სტიმული მისცა, ჩაეხშო განსხვავებული აზრი და შეეზღუდა საჯარო დისკორსი.[4]

Amnesty International 2021 წლის ანგარიშის მიხედვით, სასამართლო სისტემა სრულ იგნორირებას უწევდა შესაბამის პროცესუალურ წესებს და აგრძელებდა ფართოდ ინტერპრეტირებადი ანტი-ტერორისტული კანონმდებლობის საფუძველზე ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართლით დაცული ქმედებების დასჯას. სასამართლო სისტემის და იურიდიული სფეროს ზოგიერთი წარმომადგენელი ექვემდებარებოდა სანქციებს საკუთარი პროფესიული მოვალეობის შესრულების გამო. კვლავაც გრძელდებოდა ჟურნალისტების, აქტივისტების, სოციალური ქსელების მომხმარებლებისა და ადამიანის უფლებათა დამცველების დევნა მათ მხრიდან განსხვავებული აზრის გამოხატვის გამო.

4 უფლებადამცველი, მათ შორის – თანერ კილიჩი, სამართლებრივ პასუხისგებაში მიეცა არასათანადო სასამართლო პროცესის შედეგად. მიუხედავად მისი გამართლებისა შემდგომ ინსტანციაში და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECtHR) მიერ მისი გათავისუფლების გადაწყვეტილების გამოტანისა, ოსმან ქავალა კვლავაც ციხეში რჩებოდა. ზოგიერთი ჩინოვნიკის მიერ ლგბტი თემის წინააღმდეგ გამოთქმული მოსაზრებები წახალისებული იყო კონკრეტული თანამდებობის პირების, მათ შორის – პრეზიდენტი ერდოღანის მიერ. მმართველი პარტია იმუქრებოდა სტამბოლის კონვენციიდან გასვლით. COVID-19-თან დაკავშირებული სამართლებრივი შესწორებები არ ითვალისწინებდა იმ პირების ვადაზე ადრე გათავისუფლებას, რომლებიც უსამართლოდ დააპატიმრეს ანტი-ტერორისტული კანონმდებლობის საფუძველზე. წამებისა და არასათანადო მოპყრობის შესახებ კვლავაც ვრცელდებოდა ცნობები.[5]

[1] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts–Ukraine; last updated in January 2021; available at https://www.rulac.org/browse/conflicts/non-international-armed-conflict-in-turkey [accessed 27 September 2021]

[2] UK FCDO – Foreign Travel Advise Turkey; last updated on 17 September 2021; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/turkey [accessed 27 September 2021]

[3] United States Department of State – 2020 Country Report on Human Rights Practices: Turkey; published in March 2021; available at

[accessed 28 September 2021]

[4] Freedom House – Freedom in the World 2021 – Turkey; published in March 2021; available at

[accessed 28 September 2021]

[5] Amnesty International – Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Turkey 2020; published in April 2021; available at

[accessed 28 September 2021]

ლიბია. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება. ივლისი, 2021

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2021 წლის 14 აპრილს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილიამოგზაურთათვის ლიბიაში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით. როგორც რუქიდან ჩანს, ლიბიის მთლიანი ტერიტორია წითელ ზონაში ხვდება.ოფისის მხრიდან ლიბიაში მოგზაურობასთან დაკავშირებით აღნიშნული მიდგომა ძალაშია 2014 წლიდან მოყოლებული.

[1]

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას” (Rule of Law in Armed Conflicts)პორტალისმიხედვით, 2011 წელს კადაფის რეჟიმის დამხობის შემდგომ, ლიბიაში ადგილი აქვს მუდმივ პოლიტიკურ უთანხმოებასა და შეიარაღებულ ძალადობას. ქვეყანაში არსებობს რამდენიმე მთავრობა და მათთან დაკავშირებული სხვადასხვა შეიარაღებული ჯგუფები, რომლებიც ხშირად იცვლიან მხარეებს და ზოგჯერ ოპერირებენ დამოუკიდებლად. შედეგად, ზოგადი სიტუაცია საკმაოდ ბუნდოვანია. 2014 წლიდან მოყოლებული, ლიბიაში მიმდინარეობს რამდენიმე, თანმკვეთი არა-საერთაშორისო ხასიათის შეიარაღებული კონფლიქტი საერთაშორისოდ აღიარებულ ლიბიის მთავრობას, „ლიბიის ეროვნულ არმიასა“ და სხვადასხვა შეიარაღებულ დაჯგუფებასა თუ საგარეო ძალას შორის.[2]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ლიბიაში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ზოგადი მდგომარეობის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ქვეყანა სამოქალაქო დაპირისპირების აქტიურ ფაზაშია. მოქმედი „ეროვნული შეთანხმების მთავრობა“, რომელიც წარმოადგენს 2015 წელს პოლიტიკური შეთანხმების შედეგად ჩამოყალიბებულ გარდამავალ ხელისუფლებას, ქვეყნის მხოლოდ მცირე ნაწილს აკონტროლებდა. ამის პარალელურად, აღმოსავლეთ ლიბიაში მოქმედი ინსტიტუციები და ჯგუფები, რომლებიც ხშირად აფილირებულნი იყვნენ გენერალ ხალიფა ჰაფთარის „ლიბიის ეროვნულ არმიასთან“, აგრძელებდნენ მთავრობისადმი დაუმორჩილებლობას და საკუთარ თავს მიიჩნევდნენ ლეგიტიმურ მთავრობად.

ანგარიშის მიხედვით, მოქმედ მთავრობას თითქმის არ გააჩნდა ეფექტური კონტროლი უსაფრთხოების ძალებზე და აღნიშნული დანაყოფები როგორც წესი, შედგებოდა არა-მუდმივი შენაერთებისგან, ტომობრივი არა-სამთავრობო შეიარაღებული დაჯგუფებებისა და სამოქალაქო მოხალისეებისგან. სამოქალაქო ინსტიტუციები მხოლოდ ნომინალურ კონტროლს ახორციელებდნენ პოლიციასა და უსაფრთხოების ძალებზე, რომლებიც ჩადიოდნენ არაერთ დანაშაულს.

საანგარიშო პერიოდის განმავლობაში, მოქმედ ხელისუფლებასა და სხვადასხვა არასახელმწიფოებრივ აქტორებს (მათ შორის – „ლიბიის ეროვნულ არმიას“) შორის კონფლიქტი გრძელდებოდა, ხოლო ორივე მხარეს მხარს უჭერდნენ კონკრეტული საგარეო აქტორები. ლიბიის ეროვნული არმია ახორციელებდა სხვადასხვა დონის კონტროლს ქვეყნის ტერიტორიის უდიდეს ნაწილზე. ივნისში, თურქეთის სამხედრო ჩარევის (მოქმედი მთავრობის სასარგებლოდ) და რამდენიმეთვიანი ინტენსიური ბრძოლის შედეგად, ლიბიის ეროვნულ არმიასთან აფილირებული ჯგუფები, მათ შორის – რუსული დაქირავებული მებრძოლები (Wagner Group) იძულებულნი გახდნენ, შეეჩერებინათ თავდასხმების ლიბიის დედაქალაქსა და ქვეყნის დასავლეთში მდებარე სხვა ცენტრებზე  და უკან დაეხიათ ცენტრალურ ლიბიაში. უცხოური სამხედრო ძალები, მებრძოლები და დაქირავებული ჯარისკაცები აგრძელებდნენ ოპერირებას მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით, როგორც სამთავრობო, ასევე – ეროვნული არმიის მხარეს. „ისლამური სახელმწიფო-ლიბია“ ცდილობდა, შეენარჩუნებინა მცირე გავლენა ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთის უდაბნოს რეგიონში. გაერო და საერთაშორისო პარტნიორები ცდილობდნენ ზავის მიღწევას, მათ შორის – მოახერხეს ოქტომბერში მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების მიღწევა და დაარწმუნეს მოქმედი მხარეები, დაბრუნებოდნენ მოლაპარაკების მაგიდას.

მიმდინარე საანგარიშო წელს დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათა შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობები, განხორციელებული სხვადასხვა შეიარაღებული ჯგუფების მიერ, რომელთა ნაწილი მხარს უჭერდა მოქმედ მთავრობას, ნაწილი კი – ლიბიის ეროვნულ არმიას; იძულებითი გაუჩინარებები; წამება, ჩადენილი ყველა მოქმედი მხარის მიერ; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში პირობები ციხეებსა და დაკავების ცენტრებში, რომელთა ნაწილიც სამთავრობო კონტროლს მიღმა იყო; თვითნებური დაკავებები და დაპატიმრებები; პოლიტიკური პატიმრები; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევას, მათ შორის – არასახელმწიფოებრივი აქტორების მხრიდან; შიდა კონფლიქტის დროს ჩადენილი სერიოზული დარღვევები, მათ შორის – სამოქალაქო პირების მკვლელობები და ბავშვთა რეკრუტირება; გამოხატვის თავისუფლების კუთხით სერიოზული შეზღუდვები, მათ შორის – ძალადობა ჟურნალისტების მიმართ; შეკრების თავისუფლების კუთხით არსებული მნიშვნელოვანი შეზღუდვები; ლტოლვილებისა და თავშესაფრის მაძიებელთა არგაძევების პრინციპის დარღვევა; ფართოდ გავრცელებული კორუფცია; პირთა ტრეფიკინგი; იძულებითი შრომა და ა.შ.[3]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch ლიბიის შესახებ 2021 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ 2019 წლის აპრილიდან მოყოლებული, გაეროს მიერ აღიარებული „ეროვნული შეთანხმების მთავრობა“ შეიარაღებულ კონფლიქტშია ჩართული კონკურენტ მთავრობასთან აღმოსავლეთ ლიბიაში, რომელიც აფილირებულია შეიარაღებულ დაჯგუფება „ლიბიის არაბთა შეიარაღებული ძალებთან“ (LAAF) გენერალ ხალიფა ჰიფთარის მეთაურობით. 2020 წლის 23 ოქტომბერს, მხარეებმა ჟენევაში მთლიანი ქვეყნის მასშტაბით ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმებას მოაწერეს ხელი.

ანგარიშის მიხედვით, კონფლიქტმა მნიშვნელოვნად ნეგატიური გავლენა იქონია ელემენტარულ სერვისებზე, მათ შორის – ჯანდაცვითი სერვისებისა და ელექტრო-ენერგიის მიწოდებაზე. ორივე მხარეს მოქმედი შეიარაღებული ჯგუფები აგრძელებდნენ პირთა უკანონო მკვლელობებსა და განურჩეველი მიზნით დაბომბვებს, რასაც შედეგად სდევდა სამოქალაქო მსხვერპლი და დანგრეული სასიცოცხლო ინფრასტრუქტურა.

აგვისტოში, ქ. ტრიპოლიში, მთავრობასთან აფილირებულმა შეიარაღებულმა ჯგუფებმა მძიმე იარაღი გამოიყენეს დემონსტრანტთა წინააღმდეგ, რომლებიც აპროტესტებდნენ კორუფციასა და ცხოვრების მძიმე პირობებს. სექტემბერში, ლიბიის აღმოსავლეთში მდებარე ქალაქებში; ბენგჰაზი, თობრუკი და ალ-მარჯი ასევე გაიმართა საპროტესტო დემონსტრაციები. LAAF-თან აფილირებულმა ძალებმა ზოგიერთი პროტესტი რეალური ტყვიების გამოყენებით ჩაახშეს.

ლიბიაში მყოფი მიგრანტებს, თავშესაფრის მაძიებლებსა და ლტოლვილებს  თვითნებურად აკავებდნენ, რომლის დროსაც ბევრი მათგანი ექვემდებარებოდა ისეთი ტიპის მოპყრობას, როგორიცაა: სექსუალური ძალადობა, იძულებითი შრომა, არასათანადო მოპყრობა და გამოძალვა. აღნიშნულ ქმედებებს ახორციელებდნენ მმართველის ხელისუფლების შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლები, შეიარაღებული დაჯგუფებების წევრები, კონტრაბანდისტები და ტრეფიკინგში ჩართული პირები.[4]

Amnesty International ლიბიის შესახებ 2021 წლის ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ ქვეყანაში მოქმედი შეიარაღებული დაჯგუფებები და სხვადასხვა აქტორები ჩადიოდნენ საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის რიგ დარღვევებს, მათ შორის – შესაძლო ომის დანაშაულებს. “ეროვნული შეთანხმების მთავრობის“ მხარდამჭერებს და „ლიბიის არაბთა შეიარაღებული ძალებს“ (LAAF) შორის ტრიპოლისა და სხვა დასავლეთით მდებარე ქალაქებთან მომხდარშეიარაღებულ შეტაკებებს შედეგად სამოქალაქო პირებში მსხვერპლი, მასობრივი იძულებითი გადაადგილება და სამოქალაქო ინფრასტრუქტურის, მათ შორის – საავადმყოფოების ნგრევა მოჰყვა. გაეროს მიერ იარაღზე დაწესებული ემბარგოს დარღვევით, თურქეთი, რუსეთი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები აგრძელებდნენ საკუთარი მოკავშირეების მომარაგებას იარაღითა და სამხედრო აღჭურვილობით. ათასობით პირი თვითნებურად იყო დაკავებულ  ყოველგვარი სათანადო პროცესის გარეშე. შეიარაღებული დაჯგუფებები იტაცებდნენ პირებს მათი რეალური თუ სავარაუდო პოლიტიკური, რეგიონალური თუ თემობრივი კუთვნილების გამო, მათ შორის – ჟურნალისტებს, დემონსტრანტებს, ექიმებს, საჯარო მოხელეებს და სამოქალაქო აქტივისტებს. ქალები, გოგონები და ლგბტი თემის წარმომადგენლები ექვემდებარებოდნენ დისკრიმინაციასა და ძალადობას. ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენლები ვერ ახერხებდნენ ადექვატური ჯანდაცვითი თუ სხვა ძირითადი სერვისების მიღებას. საჯარო მოხელეები, შეიარაღებული დაჯგუფებების წევრები და კრიმინალური ბანდების სისტემატურად უქვემდებარებდნენ დაკავებულ ლტოლვილებს, თავშესაფრის მაძიებლებსა და მიგრანტებს წამებასა და სხვა ტიპის არასათანადო მოპყრობას, უკანონო მკვლელობას, სექსუალურ ძალადობას და იძულებით შრომას.[5]

[1] United Kingdom Foreign, Commonwealth and Development Office (FCDO) – Libya Travel Advice; published on 14 April 2021; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/libya [accessed 19 July 2021]

[2]Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts –Libya; last updated in April 2021; available at https://www.rulac.org/browse/conflicts/non-international-armed-conflicts-in-libya#collapse2accord [accessed 20 July 2021]

[3] United States Department of State – 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Libya; published in March 2021; available at

[accessed 20 July 2021]

[4]Human Rights Watch – World Report 2021 – Libya; published in January 2021; available at

[accessed 20 July 2021]

[5] Amnesty International – Amnesty International Report 2020/21; The State of the World’s Human Rights; Libya 2020; published in April 2021; available at

[accessed 20 July 2021]

ლიბანი. ზოგადი მდგომარეობა, ჰეზბოლას გავლენა. ივნისი, 2021

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას” (Rule of Law in Armed Conflicts)პორტალისმიხედვით,ლიბანის ტერიტორიის ნაწილი – შებაას ფერმები ისრაელის მიერ არის ოკუპირებული. ამას გარდა, სირიაში წარმოებული არა-საერთაშორისო ხასიათის კონფლიქტების ნაწილი, გარკვეულწილად, გავრცელდა ლიბანის ტერიტორიაზე.[1]

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2021 წლის 11 ივნისს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილიამოგზაურთათვის ლიბანში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

ოფისი ურჩევს გაერთიანებული სამეფოს მოქალაქეებს, არავითარ შემთხვევაში არ იმოგზაურონ შემდეგ ლოკაციებზე:

  • პალესტინელ ლტოლვილთა ბანაკები;
  • სირიის საზღვრიდან 5 კილომეტრის რადიუსზე მდებარე ტერიტორია;
  • ჰერმელის რეგიონი, მათ შორის, ქალაქები: არსალი; რასი; ბაალბეკი; ქაა; ლაბოუე და ნაჰლე.[2]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში ლიბანის შესახებ (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ლიბანში მოქმედი პოლიტიკური სისტემა უზრუნველყოფს აღიარებული რელიგიური თემების წარმომადგენლობას, თუმცა, ამავდროულად, გარკვეულწილად ზღუდავს კონკურენციას და ხელს უშლის სამოქალაქო და შერეული თემების პარტიების აღმოცენებას. მიუხედავად იმისა, რომ მოქალაქეებს გააჩნიათ წვდომა ზოგიერთ სამოქალაქო თავისუფლებაზე და ქვეყანაში მოქმედებს მედია-პლურალიზმი, სახეზეა ღრმა კორუფცია და კანონის უზენაესობის კუთხით მნიშვნელოვანი პრობლემები. ლიბანში ფიქსირდება არა-მოქალაქე პირთა (მათ შორის, ლტოლვილთა და მიგრანტ მშრომელთა) დიდი რაოდენობა, რომლებიც ექვემდებარებიან სამართლებრივ დაბრკოლებებსა და საზოგადოების მხრიდან დამოკიდებულებას, რის გამოც ეზღუდებათ წვდომა დასაქმებაზე, გადაადგილების თავისუფლებასა და სხვა ფუნდამენტურ უფლებებზე.

ორგანიზაციის მიერ ლიბანი „ნაწილობრივ თავისუფალ“ ქვეყნად არის აღიარებული 43/100 შეფასებით (30/60 შეფასება სამოქალაქო თავისუფლებების კუთხით).[3]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ლიბანში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ლიბანი წარმოადგენს პარლამენტარული ტიპის რესპუბლიკას, სადაც სახელისუფლებო ძალაუფლება განაწილებულია მარონიტ ქრისტიან პრეზიდენტს, პარლამენტის შიიტ სპიკერსა და სუნიტ პრემიერ-მინისტრს შორის. ქვეყანაში კანონით აღიარებულია 18 რელიგიური სექტა თუ დენომინაცია. 2016 წელს პარლამენტმა პრეზიდენტად დაამტკიცა მიშელ აოუნი, რის შედეგადაც თითქმის ორწლიანი პოლიტიკური კრიზისი დასრულდა.

ლიბანში კანონისა და საჯარო წესრიგის დაცვას უზრუნველყოფს შინაგანი უსაფრთხოების ძალები, რომლებიც შინაგან საქმეთა სამინისტროს ექვემდებარებიან. ამას გარდა, ზოგადი უსაფრთხოების დირექტორატი, რომელიც ასევე შინაგან საქმეთა სამინისტროს ექვემდებარება, უზრუნველყოფს საზღვრების დაცვას. ქვეყნის საგარეო უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელია ლიბანის შეიარაღებული ძალები, რომლებიც თავდაცვის სამინისტროს ექვემდებარებიან. სამოქალაქო ინსტიტუციები ინარჩუნებდნენ კონტროლს მთავრობას დაქვემდებარებულ უსაფრთხოების ძალებზე. თუმცა, პალესტინური უსაფრთხოების ძალები და შეიარაღებული დაჯგუფებები; ა.შ.შ.-ს მიერ ტერორისტულ ორგანიზაცია გამოცხადებული „ჰეზბოლა“ და სხვა ექსტრემისტული ელემენტები ოპერირებდნენ სამთავრობო კონტროლის მიღმა.უსაფრთხოების ძალების წარმომადგენლები, ზოგჯერ, ჩადიოდნენ კონკრეტულ დანაშაულებს.

ანგარიშის მიხედვით, სირიის კონფლიქტმა მნიშვნელოვანი ნეგატიური გავლენა იქონია ქვეყანაზე როგორც ეკონომიკური, ასევე – სოციალური ასპექტების კუთხით. ბოლო 9 წლის განმავლობაში, ლიბანში მილიონზე მეტი სირიელი ლტოლვილი ჩავიდა, რამაც კიდევ უფრო დაასუსტა ქვეყნის ისედაც სუსტი ინფრასტრუქტურა და სოციალური სერვისების მიწოდების უნარი.

მიმდინარე წელს, ადამიანის უფლებების კუთხით მნიშვნელოვანი საკითხები იყო: უსაფრთხოების ძალების მიერ წამების შესახებ სავარაუდო ბრალდებები; უსაფრთხოების ძალების მიერ თვითნებური დაკავებისა და დაპატიმრების შემთხვევები; სასამართლო ხელისუფლებაში სერიოზული პოლიტიკური ჩარევა; სერიოზული შეზღუდვები აზრის გამოხატვის; პრესისა დაინტერნეტის თავისუფლებების კუთხით, მათ შორის – ცენზურა; ძალადობა; ძალადობის მუქარა და სამართლებრივი დევნა ჟურნალისტების მიმართ; ლტოლვილთა არ-გაძევების პრინციპის დარღვევა; ელიტური და ფართოდ გავრცელებული კორუფცია; ლგბტი პირთა სტატუსის და მათი გარკვეული ქმედებების კრიმინალიზაცია და ა.შ.

მიუხედავად იმისა, ქვეყანაში მოქმედი სამართლებრივი სტრუქტურა კანონის დონეზე უზრუნველყოფს უფლებადარღვევებში დამნაშავე თანამდებობის პირთა სათანადო დასჯას, აღსრულების კუთხით სერიოზული  პრობლემები იდგა. ქვეყანაში ფიქსირდება ფართოდ გავრცელებული და საყოველთაო კორუფცია.[4]

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch ლიბანის შესახებ 2021 წლის იანვარში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში წერდა, რომ 2020 წელს ლიბანს თავს დაატყდა არაერთი კრიზისი, მათ შორის – მასშტაბური აფეთქება ბეირუთის პორტში; ეკონომიკური კოლაფსი; მზარდი პოლიტიკური არა-სტაბილურობა და Covid-19 პანდემია, რამაც საფრთხე შეუქმნა მოქალაქეთა ძირითად უფლებებს. ქვეყნის პოლიტიკურმა ელიტამ ვერ შეძლო აღნიშნულ კრიზისებთან გამკლავება, რომელთაგან ზოგიერთი მათივე მიერ იყო პროვოცირებული. 2019 წლის ოქტომბრის შემდგომ, ლიბანურმა ფუნტმა საკუთარი ღირებულების 80 % დაკარგა, რამაც ნეგატიური გავლენა იქონია ლიბანელი ხალხის წვდომაზე ისეთი საკითხების კუთხით, როგორიცაა – ელემენტარული საქონელი, მათ შორის – საჭმელი, თავშესაფარი და ჯანდაცვა. კოვიდ-19-ის პანდემიამ კიდევ უფრო გაზარდა სიღარიბე და ეკონომიკური სიდუხჭირე.

ლიბანის უსაფრთხოების ძალებმა, მათ შორის – სამხედრო პირებმა, შინაგან საქმეთა სამინისტროს პერსონალმა და პარლამენტის პოლიციამ, რამდენჯერმე გამოიყენეს გადამეტებული ძალა დემონსტრანტების წინააღმდეგ, განსაკუთრებით – 2019 წლის 17 ოქტომბრის საპროტესტო დემონსტრაციისას, რასაც მათი მხრიდან არანაირი პასუხისმგებლობა არ მოჰყოლია. ლიბანის ხელისუფლება აგრძელებდა პირთა მიმართ გამოძიებასა და მათ პასუხისგებაში მიცემას მშვიდობიანი აზრის გამოხატვისთვის. ქალები და ბავშვები ექვემდებარებოდნენ დისკრიმინაციას რელიგიებზე დაფუძნებული პირადი სტატუსების შესახებ კანონმდებლობის კონტექსტში, ხოლო ბავშვების ქორწინება და მეუღლის მიერ გაუპატიურება კვლავ ლეგალური იყო. მამაკაცებისგან განსხვავებით, ლიბანელ ქალებს არ შეუძლიათ მოქალაქეობა გადასცენ მათ შვილებსა და უცხო ქვეყნის მოქალაქე ქმრებს.

ლიბანში დაახლოებით 1.5 მილიონი სირიელი ლტოლვილია, რომელთა დაახლოებით 78 %-ს არანაირი სამართლებრივი სტატუსი არ გააჩნია. მიგრანტი შინა-მოსამსახურე პერსონალის (Domestic Workers) სიტუაცია, რომლებიც ექვემდებარებიან შემზღუდველ „კაფალას“ (სპონსორის) სისტემას, გაუარესდა, რაც მეტწილად განპირობებული იყო ეკონომიკური კრიზისითა და Covid-19 პანდემიით.[5]

ჯგუფ „ჰეზბოლას“ გავლენა

ა.შ.შ. კონგრესის კვლევითი სამსახური 2020 წლის 1 სექტემბერს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ლიბანის შესახებ წერდა, რომჰეზბოლა, რომელიც ა.შ.შ. მთავრობის მიერ ტერორისტულ ორგანიზაციადაა მიჩნეული, ლიბანში ოპერირებს, როგორც სამხედრო ძალა, პოლიტიკური პარტია და სოციალური სერვისების პროვაიდერი. ჯგუფი საკმაოდ დაახლოებულია ირანთან, რომლისგანაც იღებს ძირითად დაფინანსებას. ჰეზბოლა ლიბანურ არჩევნებში მონაწილეობას იღებს 1992 წლიდან, ხოლო პირველად სამთავრობო კაბინეტში მოხვდა 2005 წელს, რის შემდეგაც, ჰეზბოლას წევრებს ეკავათ 1-დან 3-მდე პოსტი ყველა შემდგომ ფორმირებულ მთავრობაში. დიაბის მთავრობაში, ჰეზბოლას წევრებს ეკავათ 2 მინისტრის პოსტი.[6]

არასამთავრობო ორგანიზაცია Council on Foreign Relations (CFR) ჰეზბოლას შესახებ მომზადებულ სპეციალურ ანგარიშში წერდა, რომ ჰეზბოლა არის ლიბანში მოქმედი შიიტური პოლიტიკური პარტია და შეიარაღებული ჯგუფი. ჰეზბოლას ხშირად უწოდებენ „სახელმწიფო სახელმწიფოში“, რაც მეტწილად განპირობებულია მისი ფართო უსაფრთხოების აპარატით, პოლიტიკური ორგანიზაციით და მასშტაბური სოციალური სერვისების ქსელით. ჯგუფი დაფუძნებულია ლიბანის 15 წლიანი სამოქალაქო ომის დროს, მას მხარს უჭერს ირანი და ცნობილია ისრაელთან და, ზოგადად, ახლო აღმოსავლეთში დასავლურ გავლენასთან წინააღმდეგობით.

ანგარიშის მიხედვით, ჰეზბოლამ, გარდა სამხედრო ოპერაციებისა, ასევე მნიშვნელოვნად განავითარა და ჩამოაყალიბა ძლიერი პოლიტიკური და სოციალური აპარატი. ჯგუფი ლიბანის პარლამენტში 1992 წლიდან არის წარმოდგენილი, ხოლო მინისტრთა კაბინეტში ჰეზბოლას წევრებს სავარძლები 2005 წლიდან უჭირავთ. 2018 წლისუკანასკნელ ეროვნულ არჩევნებში, ჰეზბოლამ ლიბანის 128 წევრით დაკომპლექტებულ პარლამენტში 13 დეპუტატის გაყვანა მოახერხა. გარდა პოლიტიკური საკითხებისა, ჰეზბოლა ასევე მართავს სოციალური სერვისების საკმაოდ ფართო ქსელს, რომელიც მოიცავს ინფრასტრუქტურას, ჯანდაცვის დაწესებულებებს, სკოლებს, ახალგაზრდულ პროგრამებს და ა.შ., რისი საშუალებითაც, ჯგუფი გარკვეული მხარდაჭერით სარგებლობს როგორც ლიბანის როგორც შიიტურ, ასევე – არა-შიიტურ მოსახლეობაში. მაგალითად, 2014 წლის კვლევით, ჯგუფზე პოზიტიური აზრის იყო გამოკითხულ ქრისტიანთა 31, ხოლო სუნიტ მუსლიმთა – 9 %.

ამას გარდა, ჰეზბოლა კვლავაც ინარჩუნებს საკუთარ სამხედრო ფრთას. 1989 წლის ტაიფის შეთანხმების თანახმად, ჰეზბოლა იყო ერთადერთი შეიარაღებული ჯგუფი, რომელსაც ნება დაერთო, კვლავ გაეგრძელებინა ოპერირება და შეენარჩუნებინა იარაღი. სტრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის 2017 წლის გათვლებით, ჯგუფს ჰყავს სულ მცირე 10 000 აქტიური მებრძოლი და დამატებით 20 000 – რეზერვში. ტანკებით, დრონებითა და მრავალი ტიპის შორ მანძილზე მოქმედი სარაკეტო სისტემებით შეიარაღებული ჰეზბოლა ხშირად ფასდება, როგორც „მსოფლიოში ყველაზე მძიმედ შეიარაღებული არა-სახელმწიფოებრივი აქტორი“.[7]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ლიბანში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარების შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომხელისუფლება ვერ იცავდა კანონით გათვალისწინებულბევრ დებულებას.  სამთავრობო უსაფრთხოების ძალები, აგრეთვე უკანონო შეიარაღებული ძალები, როგორიცაა ჰეზბოლა, განაგრძობდნენ თვითნებურ დაკავებას და დაპატიმრებას, მათ შორის ე.წ.„ინკომუნიკადო” პატიმრობას (პატიმრობა ცალკე საკანში).გავრცელებული ცნობებით, ჰეზბოლა და სხვა პალესტინური არა-სახელმწიფოებრივი აქტორები ფლობდნენ არაოფიციალურ დაწესებულებებს, რომლებიც საპატიმროების და დაკავების ცენტრების ფუნქციებს ითავსებდნენ.ამას გარდა, სხვადასხვა არასამთავრობო აქტორების მხრიდან, როგორიცაა ჰეზბოლა, გამოიყენებოდა ინფორმატორული ქსელები, ასევე  ტელეფონებისა და ელექტრონული მოწყობილობების მონიტორინგი იმ მიზნით, რომ მიეღოთ მოწინააღმდეგე მხარის შესახებ ინფორმაცია.

ანგარიშის მიხედვით, მედია საშუალებებს, რომლებსაც სურდათ რეპორტაჟი გაეკეთებინათ ჰეზბოლას მიერ კონტროლირებადი რეგიონებიდან, უნდა მიეღოთ სპეციალური ნებართვა დაჯგუფების მედია-ფრთიდან. 28-29 ოქტომბრის დემარკაციის მოვლენების გაშუქებისას, რამდენიმე მედია ჯგუფმა განაცხადა, რომ ჰეზბოლას წევრებმა მათ გადაღება აუკრძალეს, დაულეწეს აპარატურა და აიძულეს ტერიტორიის დატოვება.  ჟურნალისტმა მარიამ საიფ ედდინემ, რომელიც სამხრეთ ბეირუთში მდებარე, ჰეზბოლას კონტროლს დაქვემდებარებულ ერთ-ერთ გარეუბანში ცხოვრობს, განაცხადა, რომ უშუალოდ მას და მის ოჯახს დეკემბრის დასაწყისში ჰეზბოლას წევრები ჯერ დაემუქრნენ, ხოლო შემდეგ – თავს დაესხნენ. მისი აზრით, აღნიშნული შემთხვევა იმითი იყო განპირობებული, რომ მან რეპორტაჟებში ჰეზბოლა გააკრიტიკა.

საპროტესტო დემონსტრაციების მიმდინარეობისას, დემონსტრანტთა და ჰეზბოლას მხარდამჭერთა შორის ადგილი ჰქონდა შეხლა-შემოხლებს. უსაფრთხოების ძალები ცდილობდნენ, განეცალკევებინათ აღნიშნული ჯგუფები, თუმცა, შედეგი ყოველთვის წარმატებული არ იყო. 8 აგვისტოს, ჰეზბოლასა და „ამალ“-ის მხარდამჭერებმა დაწვეს სიმბოლური სახრჩობელები, რომლებიც დემონსტრანტებმა აღმართეს, რათა „ჩამოეხრჩოთ“ პოლიტიკური ლიდერების (მათ შორის, ჰეზბოლას ლიდერ ჰასან ნასრალლას და ამალის ლიდერ ნაბიჰ ბერრის) გამოსახულებიანი სკულპტურები. 31 აგვისტოს, ბეირუთში, შავებში გამოწყობილმა, სავარაუდოდ ჰეზბოლასა და ამალის მხარდამჭერებმა, მოტოციკლეტებით გადაუარეს და, შედეგად, გაანადგურეს დემონსტრანტთა კარავები და პირადი ქონება.

ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ შეიარაღებული არა-სახელმწიფოებრივი აქტორები (ჰეზბოლა; პალესტინური ფრონტი) აბრკოლებდნენ ან ზღუდავდნენ გადაადგილებას საკუთარ კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიებზე. ამას გარდა,ჰეზბოლას მიერ კონტროლირებადტერიტორიაზე მოქმედი დამოუკიდებელი არასამთავრობო ორგანიზაციები განიცდიდნენ დევნასა და დაშინებას,მათ შორის სოციალურ, პოლიტიკურ დაფინანსურ ზეწოლას. იმ ახალგაზრდებს,რომლებიც „არასასურველ“ არასამთავრობოორგანიზაციებში მუშაობდნენ, ჰეზბოლა უხდიდა თანხას, რათა დაეტოვებინათ სამსახური.[8]

გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისარიატის ოფისი 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ანგარიშში მოუწოდებდა ლიბანის ხელისუფლებას, უზრუნველეყო ცნობილი ინტელექტუალის ლოკმან სლიმის მკვლელობის გამჭირვალე და ეფექტური გამოძიება და დამნაშავეების სათანადო დასჯა. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სლიმი – ცნობილი ინტელექტუალი, მწერალი, გამომცემელი; პროდუსერი და დაჯგუფება „ჰეზბოლას“ მაკრიტიკებელი, 2021 წლის 4 თებერვალს, სამხრეთ ლიბანში, ჰეზბოლას დე ფაქტო კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე მკვდარი იპოვეს. სიკვდილამდე, სლიმმა განაცხადა, რომ იმ შემთხვევაში თუ მას მოკლავდნენ, ყველა გაიგებდა, თუ ვინ იდგა მისი მკვლელობის უკან.[9]

[1]Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts – Lebanon; available at https://www.rulac.org/browse/countries/lebanon [accessed 21 June 2021]

[2] Government of UK; Foreign travel Advice –Lebanon; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/lebanon [accessed 21 June 2021]

[3] Freedom House – Freedom in the World 2021 – Lebanon; published in March 2021; available at

[accessed 21 June 2021]

[4] United States Department of State – 2020 Country Report on Human Rights Practices: Lebanon; published in March 2021; available at

[accessed 21 June 2021]

[5] Human Rights Watch – World Report 2021 – Lebanon; published in January 2021; available at

[accessed 22 June 2021]

[6] Congressional Research Service – “Lebanon”; updated on 1 September 2020; available at

[accessed 21 June 2021]

[7] CFR – “What is Hezbollah?”; updated on 1 September 2020; available at https://www.cfr.org/backgrounder/what-hezbollah [accessed 21 June 2021]

[8]United States Department of State – 2020 Country Report on Human Rights Practices: Lebanon; published in March 2021; available at

[accessed 21 June 2021]

[9] OHCHR – UN human rights experts call for credible and effective investigation into the killing of intellectual and Hezbollah critic Lokman Slim; published in March 2021; available at

[accessed 21 June 2021]

[10] US Department of the Treasury – article “Treasury Targets Iranian-Backed Hizballah Officials for Exploiting Lebanon’s Political and Financial System”; published in July 2019; available at https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm724 [accessed 21 June 2021]

[11]International Institute for Counter-Terrorism – article “The Beirut Explosion – Is there a Hezbollah Connection?”; published in August 2020; available at https://www.ict.org.il/Article/2582/The_Beirut_Explosion%E2%80%93Is_there_a_Hezbollah_Connection?#gsc.tab=0 [accessed 21 June 2021]

[12]Foundation for Defense of Democracies (FDD) – Sanctioned Hezbollah Security Chief Works Closely with Lebanese Authorities; published in 11 July 2019; available at https://www.fdd.org/analysis/2019/07/11/sanctioned-hezbollah-security-chief-works-closely-with-lebanese-authorities/ [accessed 21 June 2021]

[13] Washington Institute – “Syria’s Instability Reaches Lebanon” by David Schenker; published in December 2012; available at https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/syrias-instability-reaches-lebanon [accessed 21 June 2021]

ერაყი. უსაფრთხოებისა და ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ვითარება. ივნისი,2021

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts)მიხედვით, 2014 წლის იანვრიდან მოყოლებული, ერაყი აწარმოებს არა-საერთაშორისო ხასიათის, შიდა ტიპის შეიარაღებულ კონფლიქტს დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ. ამას გარდა, ქვეყანა ასევე ჩაბმულია საერთაშორისო ხასიათის კონფლიქტში თურქეთთან, რადგან ამ უკანასკნელმა ერაყის ჩრდილოეთში, ქურთი შეიარაღებული ჯგუფების წინააღმდეგ ერაყის მთავრობის ნებართვის გარეშე იერიში მიიტანა.[1]

ჟურნალისტი  და მკვლევარი ჯოელ უინგი 2008 წლიდან მოყოლებული აწარმოებს ონლაინ-ბლოგს, სადაც ყოველკვირეული პერიოდულობით თავსდება ინფორმაცია ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ სიტუაციაზე და ქვეყანაში მიმდინარე აქტუალურ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ თუ სხვა საკითხებზე. 2021 წლის 5 აპრილს გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, მარტის თვეში ერაყში დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ და პრო-ირანული ჯგუფების თავდასხმები გაიზარდა. ქვეყნის მასშტაბით დაფიქსირდა 79 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი (წინა თვის ანალოგიური მაჩვენებელი 47 შემთხვევით შემოიფარგლებოდა). ავტორის მიხედვით, „ისლამური სახელმწიფოს“ მონაწილეობით ინციდენტები წინა წლის ნომებრიდან მოყოლებული იკლებდა და 4 თვის განმავლობაში პირველად გაიზარდა. მარტში უშუალოდ აღნიშნულ დაჯგუფებას მიეწერებოდა 59 ინციდენტი, რომელთაც ჯამსი 39 პირის სიცოცხლე ემსხვერპლა, ხოლო 44 – დაშავდა. ინციდენტთა უმრავლესობა დიალას (21); სალაჰადდინის (11); კირკუკისა (10) და ბაღდადის (8) პროვინციებში დაფიქსირდა.[2]

იგივე ავტორი მომდევნო თვის (აპრილი) მიმოხილვაში აღნიშნავდა, რომ 2021 წლის აპრილში ერაყში შედარებითი სიმშვიდის 5 თვიანი პერიოდი დასრულდა. 2020 წლის ნოემბრიდან მოყოლებული, „ისლამური სახელმწიფოს“ ზამთრის პაუზა ჰქონდა აღებული და კვირების განმავლობაში, მხოლოდ ერთეული უსაფრთხოებრივი შემთხვევა თუ დაფიქსირდებოდა. აპრილში, „რამადანის“ დაწყებიდან მოყოლებული, დაიწყო ყოველწლიური თავდასხმათა კამპანია. ამავე დროს, პრო-ირანულმა დაჯგუფებებმა ასევე აგაზარდეს ამერიკულ სამიზნეების წინააღმდეგ ოპერაციები.

ჯამში, დაფიქსირდა 107 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი, რაც 2020 წლის სექტემბრიდან მოყოლებული ყველაზე მაღალ მაჩვენებელს წარმოადგენს. შედეგად, გარდაიცვალა 54 პირი, ხოლო 132 კი – დაშავდა. მათ შორის, სამოქალაქო პირებს შორის დანაკარგი იყო 19 გარდაცვლილი და 52 დაშავებული. ინციდენტთა ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი დიალას პროვინციაში დაფიქსირდა (62).

[3]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ერაყში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერს, რომ ერაყი არის პარლამენტარული ტიპის რესპუბლიკა, სადაც 2018 წელს ჩატარებული არჩევნები, მიუხედავად იმისა, რომ ექსცესების გარეშე არ ჩავლილა, მეტ-ნაკლებად თავსებადი იყო თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების საერთაშორისო სტანდარტებთან და უზრუნველყო ხელისუფლების მშვიდობიანი გადაბარება. ახლადარჩეული პრემიერი – აბილ აბდ ალ-მაჰდი 2019 წლის 1 დეკემბერს, ქვეყანაში მიმდინარე მასშტაბური დემონსტრაციების საპასუხოდ, თანამდებობიდან გადადგა.

ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში საშინაო უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი არაერთი ორგანო თუ დაჯგუფება მოქმედებს. გვხვდება ერაყის სამთავრობო უსაფრთხოების ძალები, რომელიც კომპეტენციების მიხედვით გაყოფილია შესაბამის ორგანოებში და ყველა მათგანი ექვემდებარება პრემიერ-მინისტრსა და ერაყის ცენტრალურ ხელისუფლებას. ამას გარდა, ერაყში ასევე არსებობს ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (Popular Mobilization Forces (PMF))  – სახელწიფოს მიერ მხარდაჭერილი სამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც 60-მდე შეიარაღებულ ჯგუფად არის დაყოფილი. მათი უმრავლესობა არის შიიტი არაბი. კანონის მიხედვით, ყველა PMF პასუხისმგებელია ერაყის პრემიერ-მინისტრის წინაშე, თუმცა, პრაქტიკაში, ზოგიერთი დანაყოფი ირანსა და ირანის რევოლუციური გუშაგების კორპუსს ექვემდებარებოდა. ქურთისტანის რეგიონში, ერაყის კონსტიტუციის თანახმად, „ქურთისტანის რეგიონალურ მთავრობა“ -ს გააჩნია საკუთარი უსაფრთხოების აპარატი და ჯარი. თუმცა, ამას გარდა, ორი წამყვანი პოლიტიკური პარტია – ქურთისტანის დემოკრატიული პარტია (KDP) და „ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანება“ (PUK) ინარჩუნებდნენ საკუთარ, დამოუკიდებელ სამხედრო ფრთებს – ე.წ. „ფეშმერგა“ ერთეულებს. ანგარიშის მიხედვით, ერაყის სამოქალაქო სამსახურები, ზოგჯერ, ვერ ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. აღნიშნული, განსაკუთრებით სახეზე იყო ირანთან აფილირებული PMF დაჯგუფებების შემთხვევაში. უსაფრთხოების ძალების წევრები ჩადიოდნენ არაერთ, დოკუმენტირებულ სამართალდარღვევას.

ერაყში ადგილი ჰქონდა საკმაოდ ფართო-მასშტაბიან საპროტესტო დემონსტრაციებს ბაღდადსა და რამდენიმე შიიტურ პროვინციაში, რომელიც დაიწყო 2019 წლის ოქტომბერს და გრძელდებოდა 2020 წლის შუა რიცხვებამდე. გავრცელებული ცნობებით, აღნიშნულ დემონსტრაციებს შეეწირა 500-ზე მეტი სამოქალაქო პირის სიცოცხლე, ხოლო 20 000-ზე მეტი კი – დაშავდა. მთავრობამ ძალადობაზე პასუხისმგებელი პირების დასჯის კუთხით, მხოლოდ მიზერული ნაბიჯები გადადგა.

მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათა შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობის შემთხვევები; პირთა იძულებითი გაუჩინარება; წამება; თვითნებური დაკავების შემთხვევები; მძიმე და სიცოცხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები;  პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; აზრის გამოხატვის, პრესის და ინტერნეტის თავისუფლების კუთხით არსებული შეზღუდვები, მათ შორის – ცენზურა და ჟურნალისტების მიმართ ძალადობა; შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვა; მნიშვნელოვანი ჩარევა შეკრებისა და მშვიდობიანი დემონსტრაციის უფლებაში; იძულებით გადაადგილებულ პირთა და „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ სავარაუდოდ აფილირებული პირთა მიმართ მუქარა; ფართოდ გავრცელებული სამთავრობო კორუფცია;ქალთა წინააღმდეგ ძალადობის შემთხვევების არასათანადო გამოძიება; ეთნიკური უმცირესობების წინააღმდეგ მიმართული ძალადობრივი დანაშაულები; ლგბტი პირთა მიმართ მიზანმიმართული ძალადობა; ბავშვთა იძულებითი შრომა და ა.შ.

ერაყის ხელისუფლება, მათ შორის – უშუალოდ პრემიერ-მინისტრის აპარატი, იძიებდა ერაყის უსაფრთხოების ძალების მიერ ჩადენილ სავარაუდო სამართალდარღვევებს, თუმცა, იშვიათად თუ სჯიდა დამნაშავე პირებს. დაუსჯელობის სინდრომი ფართოდ იყო გავრცელებული სამთავრობო ჩინოვნიკებში, უსაფრთხოების ძალებში, პოლიციის წარმომადგენლებში, „სახალხო სამობილიზაციო ძალებში“ და ა.შ.

ანგარიშის მიხედვით, მიუხედავად მნიშვნელოვანი შესუსტებისა, დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო“ კვლავაც განაგრძობდა სერიოზული დანაშაულების ჩადენას, მათ შორის – თვითმკვლელი ტერორისტებისა და ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობების გამოყენებით ტერაქტების მოწყობას. ერაყის ხელისუფლება განაგრძობდა აღნიშნულ შემთხვევებზე გამოძიებს და სათანადოდ სჯიდა დამნაშავე პირებს კონტრ-ტერორიზმის კანონმდებლობის საფუძველზე.[4]

 

საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Freedom House ერაყის 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2020 წელი) წერდა, რომ ერაყში რეგულალურად იმართება არჩევნები კონკურენტულ და სამართლიან გარემოში, ხოლო სხვადასხვა რელიგიური, ეთნიკური თუ სხვა ჯგუფები ზოგადად, სათანადოდ არიან წარმოდგენილნი ქვეყნის პოლიტიკურ სისტემაში. თუმცაღა, დემოკრატიული წესით არჩეული ხელისუფლებისთვის ხშირად ხელისშემშლელი ფაქტორებია კორუფცია და უსაფრთხოების კუთხით საფრთხეები. ერაყის ქურთისტანის რეგიონში, დემოკრატიულ ინსტიტუციებს არ გააჩნიათ საკმარისი ძალაუფლება იმისთვის, რომ გააკონტროლონ ტრადიციულად გავლენიანი ფიგურები და სტრუქტურები. ბოლო ხანებში, ოფიციალური ბაღდადის პოლიტიკაზე სულ უფრო მეტ გავლენას ახდენს ირანი. ანგარიშის მიხედვით, სამოქალაქო თავისუფლებები და უფლებები ერაყში ზოგადად გარანტირებულია ერაყის კანონმდებლობაში, თუმცა, სახელმწიფოს არ გააჩნიათ საკმარისი უნარი, თავიდან აიცილოს პოტენციური დანაშაულები ან სათანადოდ დასაჯოს დამნაშავეები.

 

მიმდინარე წელს მნიშვნელოვან მოვლენათა შორის იყო:

  • კოვიდ-19 პანდემიამ მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია ერაყის ისედაც სუსტ ჯანდაცვით სისტემაზე, რომელიც ვერ აუდიოდა ინფიცირებული მოქალაქეების ნაკადის მართვას. ერაყის ცენტრალური და ქურთისტანის რეგიონალური მთავრობების მიერ დაწესებულმა „ლოქდაუნმა“ უარყოფითი გავლენა იქონია დაბალანაზღაურებად მშრომელ ფენასა და მცირე ბიზნესის მფლობელებზე;

 

  • მაისსა და აპრილში, ერაყისა და ქურთისტანის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობებმა კოვიდ-19-თან დაკავშირებული „ლოქდაუნი“ გამოიყენეს იმისთვის, რომ ჩაეშალათ საპროტესტო დემონსტრაციები და მნიშვნელოვნად შეეზღუდათ პრესის თავისუფლება, შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლება და ოპოზიციის აქტივობები;

 

  • დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოსგან“ გათავისუფლებული რეგიონების რეკონსტრუქცია წლის განმავლობაში, საკმაოდ ნელი ტემპით გრძელდებოდა. 2020 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, 1.3 მილიონი ერაყელი კვლავ რჩებოდა იძულებით გადაადგილებულად, ხოლო ტერორიზმის საფრთხე კვლავ სახეზე იყო.

 

ორგანიზაციის შეფასებით, ერაყი “არა-თავისუფალ“ ქვეყნად არის კატეგორიზებული. პოლიტიკური უფლებების კუთხით ვითარება 40-დან 16 ქულით; ხოლო სამოქალაქო უფლებების კუთხით – 60-დან 13 ქულით ფასდება. განსაკუთრებით მძიმედ (0 ან 1 ქულა 4-დან) ფასდება მდგომარეობა შეკრებისა და მანიფესტაციის თავისუფლების; კანონის უზენაესობის; მოსახლეობის სეგმენტთა დისკრიმინაციის; გამოხატვის თავისუფლების; რწმენისა და რელიგიის თავისუფლებისა და მედია თავისუფლების კუთხით.[5]

Human Rights Watch 2020 წლის საკუთარ ანგარიშში ერაყის შესახებ წერდა, რომ 2019 წლის ბოლოსა და 2020 წლის დასაწყისში, ერაყის უსაფრთხოების ძალების მიერ დემონსტრანტთა თვითნებური დაკავებების, იძულებითი გაუჩინარებებისა და კანონგარეშე მკვლელობების შემთხვევებს შედეგად ერაყის მთავრობის გადადგომა მოჰყვა. 2020 წლის მაისში ქვეყნის ახალი პრემიერად მუსტაფა ალ-ხადიმი დაინიშნა, რომელმაც მიუხედავად თავდაპირველი მზაობისა, მოეგვარებინა ერაყის ყველაზე მნიშვნელოვანი გამოწვევები ადამიანის უფლებების კუთხით, ვერ მოახერხა დაესრულებინა დემონსტრანტების მიმართ უფლებადარღვევების კამპანია.

ანგარიშის მიხედვით, ერაყის სისხლისსამართლებრივ სისტემაში ფართოდ გამოიყენებოდა წამება და იძულებითი ჩვენებების მიღება, ასევე, მიუხედავად სერიოზული პროცესუალური დარღვევებისა, შესაბამისი სამსახურები მაინც ახდენდნენ მსჯავრდებულთა  სიკვილით დასჯას. ერაყის კანონმდებლობა შეიცავს არაერთ დანაწესს, რომელიც კრძალავს დეფამაციას და შუღლის გაღვივებას, რომელიც გამოიყენებოდა ხელისუფლების მიერ მისდამი კრიტიკულად განწყობილ პირთა, ჟურნალისტთა, აქტივისტთა და დემონსტრანტთა წინააღმდეგ.

Covid 19 პანდემიამ განსაკუთრებით მავნე ზეგავლენა იქონია ერაყელი მოსწავლეების განათლებაზე, რადგან თვეების განმავლობაში სკოლები დახურული იყო, ხოლო ბევრ მათგანს არ გააჩნდა არანაირი წვდომა დისტანციურ სწავლებაზე.[6]

[1]Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 2 June 2021]

[2] Joel Wing – blog “Musings on Iraq” – Violence In Iraq, March 2021; published in April 2021; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2021/04/violence-in-iraq-march-2021.html [accessed 3 June 2021]

[3]Joel Wing – blog “Musings on Iraq” -Islamic State Ramadan Offensive Begins, Pro-Iran Groups Increase Attacks In April 2021; published in May 2021; available at http://musingsoniraq.blogspot.com/2021/05/islamic-state-ramadan-offensive-begins.html [accessed 3 June 2021]

 

[4]United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2020– Iraq; published in March 2021; available at

[accessed 3 June 2021]

[5] Freedom House – Freedom in the World 2021 – Iraq; published in March 2021; available at

[accessed 3 June 2021]

[6] Human Rights Watch – World Report 2021 – Iraq; published in January 2021; available at

[accessed 3 June 2021]

ერაყი. ბაღდადში უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება. დეკემბერი, 2020

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC – „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, 2014 წლის იანვრიდან მოყოლებული, ერაყი აწარმოებს არა-საერთაშორისო ხასიათის, შიდა ტიპის შეიარაღებულ კონფლიქტს დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფოს“ წინააღმდეგ. ამას გარდა, ქვეყანა ასევე ჩაბმულია საერთაშორისო ხასიათის კონფლიქტში თურქეთთან, რადგან ამ უკანასკნელმა ერაყის ჩრდილოეთში, ქურთი შეიარაღებული ჯგუფების წინააღმდეგ ერაყის მთავრობის ნებართვის გარეშე იერიში მიიტანა.
ჟურნალისტი და მკვლევარი ჯოელ უინგი 2008 წლიდან მოყოლებული აწარმოებს ონლაინ-ბლოგს, სადაც ყოველკვირეული პერიოდულობით თავსდება ინფორმაცია ერაყში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ სიტუაციაზე და ქვეყანაში მიმდინარე აქტუალურ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ თუ სხვა საკითხებზე. 2020 წლის 3 დეკემბერს გამოქვეყნებულ ანგარიშში მოცემულია შკალა, სადაც აღწერილია ბაღდადის რეგიონში, უკანაკნელი 2 წლის განავლობაში დაფიქსირებული უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტები.

როგორ შკალიდან ჩანს, როგორც დედალაქში, ასევე – მთლიანი ერაყის მასშტაბით, უსაფრთხოების კუთხით არსებული სიტუაცია, წინა წლებთან შედარებით, მნიშვნელოვნად არის გაუმჯობესებული. აგვისტოსა და სექტემბრის თვეებში, ბაღდადის რეგიონში, შესაბამისად, 1 და 2 უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტი დაფიქსირდა. ხოლო ოქტომბერი-ნოემბრის შუალედში – 5 და 6 შემთხვევა.
რაც შეეხება ქვეყანაში და, მათ შორის – დედაქალაქში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული ზოგად ვითარებას, ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ერაყში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერს, რომ ერაყი არის პარლამენტარული ტიპის რესპუბლიკა, სადაც 2018 წელს ჩატარებული არჩევნები, მიუხედავად იმისა, რომ ექსცესების გარეშე არ ჩავლილა, მეტ-ნაკლებად თავსებადი იყო თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების საერთაშორისო სტანდარტებთან და უზრუნველყო ხელისუფლების მშვიდობიანი გადაბარება. ახლადარჩეული პრემიერი – აბილ აბდ ალ-მაჰდი 2019 წლის 1 დეკემბერს, ქვეყანაში მიმდინარე მასშტაბური დემონსტრაციების საპასუხოდ, თანამდებობიდან გადადგა.
ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში საშინაო უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი არაერთი ორგანო თუ დაჯგუფება მოქმედებს. გვხვდება ერაყის სამთავრობო უსაფრთხოების ძალები, რომელიც კომპეტენციების მიხედვით გაყოფილია შესაბამის ორგანოებში და ყველა მათგანი ექვმდებარება პრემიერ-მინისტრსსა და ერაყის ცენტრალურ ხელისუფლებას. ამას გარდა, ერაყში ასევე არსებობს ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ძალები“ (Popular Mobilization Forces (PMF)) – სახელწიფოს მიერ მხარდაჭერილი სამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც 60-მდე შეიარაღებულ ჯგუფად არის დაყოფილი. მათი უმრავლესობა არის შიიტი არაბი. კანონის მიხედვით, ყველა PMF პასუხისმგებელია ერაყის პრემიერ-მინისტრის წინაშე, თუმცა, პრაქტიკაში, ზოგიერთი დანაყოფი ირანსა და ირანის რევოლუციური გუშაგების კორპუსს ექვემდებარებოდა. ქურთისტანის რეგიონში, ერაყის კონსტიტუციის თანახმად, „ქურთისტანის რეგიონალურ მთავრობა“ -ს გააჩნია საკუთარი უსაფრთხოების აპარატი და ჯარი. თუმცა, ამას გარდა, ორი წამყვანი პოლიტიკური პარტია – ქურთისტანის დემოკრატიული პარტია (KDP) და „ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანება“ (PUK) ინარჩუნებდნენ საკუთარ, დამოუკიდებელ სამხედრო ფრთებს – ე.წ. „ფეშმერგა“ ერთეულებს. ანგარიშის მიხედვით, ერაყის სამოქალაქო სამსახურები, ზოგჯერ, ვერ ინარჩუნებდნენ ეფექტურ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებზე. აღნიშნული, განსაკუთრებით სახეზე იყო ირანთან აფილირებული PMF დაჯგუფებების შემთხვევაში.
ქვეყანაში, ოქტომბრის დასაწყისიდან, ფიქსირდებოდა მასშტაბური საპროტესტო დემონსტრაციები, ძირითდად, ბაღდადსა და სხვა შიიტურ რეგიონებში. დემონსტრანტები მოითხოვნდნენ მთავრობის რესტრუქტურიზაციას და კორუფციის აღმოფხვრას. სამოქალაქო სამსახურებმა მალევე მალევე დაკარგეს კონტროლი სიტუაციაზე და, შედეგად, უსაფრთხოების ძალებმა და, ასევე – PMF ერთეულებმა დაიწყეს დემონსტრაციების ძალადობრივი გზით დაშლა. მათ შორის, გამოყენებული იყო რეალური ამუნიცია. მთავრობის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, 17 დეკემბრის მდგომარეობით, დემონსტრაციების დარბევის დროს, 479-ზე მეტი სამოქალაქო პირი გაირდაცვალა, ხოლო სულ მცირე 20 000 – დაშავდა.
მიმდინარე საანგარიშო პერიოდში დაფიქსირებულ მნიშვნელოვან უფლებადარღვევათა შორის იყო: უკანონო და თვითნებური მკვლელობის შემთხვევები; პირთა იძულებითი გაუჩინარება; წამება; თვითნებური დაკავების შემთხვევები; მძიმე და სიცოხლისთვის საშიში საპატიმრო პირობები; პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევა; აზრის გამოხატვის, პრესის და ინტერნეტის თავისუფლების კუთხით არსებული შეზღუდვები, მათ შორის – ცენზურა და ჟურნალისტების მიმართ ძალადობა; შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვა; მნიშვნელოვანი ჩარევა შეკრებისა და მშვიდობიანი დემონსტრაციის უფლებაში; იძულებით გადაადგილებულ პირთა და „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ სავარაუდოდ აფილირებული პირთა მიმართ მუქარა; ფართოდ გავრცელებული სამთავრობო კორფუცია; ზოგიერთი ელემენტის, მათ შორის – „ქურთისტანის მუშათა პარტიის“ (PKK) და ირანისამდი ლოიალურად განწყობილი PMF ერთეულების მიერ ბავშვთა იძულებითი რეკრუტირება; ლგბტი პირთა მიმართ მიზანმიმართული ძალადობა და ა.შ.
მთავრობა, მართალია, იძიებდა აღნიშნული სამართალდარღვევის შემთხვევებს, თუმცა, იშვიათად თუ აყენებდა დამნაშავე პირების პასუხისმგებლობის საკითხს. დაუსჯელობის სინდრომი ხშირი იყო როგორც სამთავრობო, ასევე – უსაფრთხოების ძალების რიგებში.
ანგარიშის თანახმად, მიუხედავად იმისა, რომ “ისლამური სახელმწიფოს“ გავლენა უკანსკნელ პერიოდში ძლიერ დასუსტდა, ტერორისტული ორგანიზაცია კვლავ აგრძელებდა სერიოზული დანაშაულების, მათ შორის – მკვლელობების, ჩადენას.
საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია Amnesty International ერაყის შესახებ 2020 წელს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ოქტომბრის თვიდან მოყოლებული, ერაყის უსაფრთხოების ძალები, მათ შორის – ე.წ. „სახალხო სამობილიზაციო ერთეულები“ (Popular Mobilization Units (PMU)) იყენებდნენ გადამეტებულ ძალას მთელი ქვეყნის მასშტაბით მიმდინარე საპროტესტო დემონსტრაციების ჩახშობის დროს. აღნიშნულ ძალადობას 500-ზე მეტი დემონსტრანტის სიცოცხლე ესმხვერპლა, ხოლო ათასობით – დაშავდა. ბევრი მოკლული გარდაცვლილი იყო ცეცხლსასროლი იარაღიდან რეალური ტყვიების გასროლით, რაც აკრძალულია. პროტესტებთან დაკავშირებულ სხვადასხვა სპექტრის წარმომადგენელი პირების, მათ შორის – დემონსტრანტთა ადვოკატების, დაშავებულთა მკურნალი ექიმების და პროტესტების საკითხზე მომუშავე ჟურნალისტების მიმართ, უსაფრთოების ძალების მხრიდან, ადგილი ჰქონდა დაკავებების, გატაცებების, გაუჩინარებებისა და სხვა დაშინების მეთოდების გამოყენებას. ერაყის შესაბამისმა სამსახურებმა, გარკვეული პერიოდით დაბლოკეს წვდომა ინტერნეტზე, რათა არ გავრცელებულიყო დემონსტრანტთა მიმართ გადამეტებული ძალადობის ამსხაველი ფოტო-ვიდეო მასალა. ქვეყანაში კვლავ რჩებოდა დაახლოებით 1.55 მილიონი იძულებით გადაადგილებული პირი, რომლებიც გადაადგილების თავისუფლების კუთხით უმკაცრეს შეზღუდვებს აწყდებოდნენ. ანბარისა და ნინევას პროვინციებში, დროებითი ბანაკების რღვევამ ზოგიერთი ოჯახი მეორადი ტიპის იძულებით გადაადგილებასაც კი დაუქვემდებარა. „ისლამური სახელმწიფოს“ მიერ დაკავებული ტერიტორიებიდან გამოქცეული ათასობით მამაკაცი და ბიჭი დაკარგულად ითვლებოდა, რაც სავარაუდოდ, უსაფრთხოების ძალებისა და „სახალხო სამობილიზაციო ერთეულები“ მხრიდან მათ იძულებით გაუჩინარებას უკავშირდებოდა. ქვეყანაში ფართოდ გავრცელებული ცნობების მიხედვით, როგორც ცენტრალური ერაყის, ასევე – ქურთისტანის რეგიონალური მთავრობა, იყენებდა წამებას თუ სხვა ტიპის არასათანადო მოპყრობას დაკავებულთა მიმართ, განსაკუთრებით იმ პირთა შემთხვევაში, რომელთა მიმართ არსებობდა ვარაუდები მათი „ისლამურ სახელმწიფოსთან“ კავშირის შესახებ. ერაყის სასამართლოები კვლავ აგრძელებდნენ სიკვდილით დასჯის სასჯელების გამოტანას მსჯავრდებულთა მიმართ. ქვეყანაში კვლავ ოპერირებდა ტერორისტული დაჯგუფება „ისლამური სახელმწიფო“, რომელიც ხშირად სამიზნედ აქცევდა სამოქალაქო მოსახლეობას, ბომბების საშუალებით თავს ესხმოდა ქალაქებს და კლავდა ადგილობრივი თემის ლიდერებს.
არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch-ის ერაყის შესახებ 2020 წლის ანგარიშის მიხედვითაც, ბაღდადსა და სამხრეთი ერაყის ბევრ ქალაქში, ოქტომბერ-ნოემბერში დაწყებულ პროტესტებს მთავრობა ძალის გამოყენებით ახშობდა, რასაც ასობით ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. დეკემბერის დასაწყისის მდგომარეობით, გარდაცვილი იყო სულ მცირე 350 დემონსტრანტი. აქციების დაშლისას, უსაფრთხოების ძალები იყენებდნენ რეალურ ტყვიებს და ცრემლსადენი გაზის კარტრიჯებს. ქვეყანაში ფიქსირდებოდა მნიშვნელოვანი დარღვევები გამოხატვის და შეკრების თავისუფლებების, ასევე – ქალთა უფლებების კუთხით. მთავრობა კვლავ აქტიურად იყენებდა სიკდვილით დასჯას. მასშტაბური პროტესტების საპასუხოდ, 29 ნოემბერს ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი – ადილ აბდ ალ-მაჰდი, თანამდებობიდან გადადგა.
რაც შეეხება ერაყსა და ბაღდადში საკუთარების უფლების კუთხით არსებულ ვითარებას, Freedom House-ს ერაყის შესახებ 2020 წლის ანგარიშის მიხედვით, ერაყელებს კანონი ანიჭებს სრულ თავისუფლებას, ფლობდნენ და განკარგავნდნენ ქონებას თუ ბიზნესებს. თუმცა, პრაქტიკაში, საკუთრების უფლებას მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს ქვეყანაში არსებული კორუფცია და კონფლიქტი. ბიზნესმენები ხშირად ექვემდებარებიან ზეწოლის ისეთ ფორმებს, როგორიცაა: ქრთამის მოთხოვნა, მუქარა და ბიზნესების წართმევის ძალადობრივი ინციდენტები. ქვეყანაში სამართლებრივი კონტრაქტების აღსრულება რთულია.

ავღანეთი. უსაფრთხოების კუთხით არსებული ვითარება ლოგარის პროვინციაში. სექტემბერი, 2020

ქალ მასწავლებელთა (რომლებიც ასწავლიან გოგონებს) მდგომარეობა ლოგარის პროვინციაში და ზოგადად ავღანეთში – ევროპის თავშესაფრის მხარდაჭერის ოფისი (EASO) ავღანეთის საგანმანათლებლო სისტემის შესახებ  2020 წლის  20 აგვისტოს მომზადებულ კვლევაში წერდა, რომ ავღანეთის ეროვნული სტატისტიკური სამსახურის მონაცემებით,  2018 წლისთვის არსებული მდგომარეობით, ქვეყანაში იყო 64 533 ქალი მასწავლებელი და 3.4 მილიონი მოსწავლე გოგონა. ანგარიშის მიხედვით, ზოგიერთი წყარო ავრცელებდა ინფორმაციას, რომ თალიბანი, „ხორასნის პროვინციის ისლამური სახელმწიფო“ (ISKP) და ზოგიერთი სხვა შეიარაღებული დაჯგუფება აგრძელებდა გოგონათა სკოლებზე ძალადობრივ თავდასხმებს და, ზოგადად, ეწინააღმდეგებოდა გენდერული თანასწორობის იდეას. ისინი, ზოგჯერ,  საკუთარ კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე, 12 წლის ზემოთ გოგონებს უკრძალავდნენ სკოლებში სიარულს. თუმცა, სხვა წყაროს მიხედვით, ჰერათის პროვინციაში ადგილობრივ უხუცესთან მოლაპარაკებების შემდგომ, თალიბანმა დაუშვა სკოლებში გოგონები მხოლოდ იმ პირობით, რომ მათი ყველა მასწავლებელი ქალი იქნებოდა. ამას გარდა, Human Rights Watch ერთ-ერთ ანგარიშში წერდა, რომ თალიბანის განცხადებით, გარდა მასწავლებლებისა, გოგონთა სკოლებში მომუშავე დამლაგებლები და დარაჯებიც აუცილებლად ქალები უნდა ყოფილიყვნენ.

ანგარიშში დამატებით მოცემულია ინფორმაცია თალიბანის დამოკიდებულებაზე ზოგადად განათლების სისტემის მიმართ, რაც 2001-დან 2016 წლამდე საკმაოდ შეიცვალა. თუ ადრეულ პერიოდში თალიბანი უკომპრომისოდ ეწინააღდეგებოდა ზოგადად განათლებასა და სამთავრობო სკოლებს, უკანასკნელ წლებში ეს მიდგომა შეიცვალა. Human Rights Watch 2020 წლის ანგარიშში წერდა, რომ ზოგიერთ პროვინციაში, თალიბანი აკრძალვის მაგირვად, თავად უწევს მეთვალყურეობას სასწავლო პროცესებს. ანგარიშის მიხედვით, აღნიშნული მიდგომა ადგილობრივების მხრიდან ზეწოლის შედეგად შეიცვალა. ორგანიზაციისთვის 2019 წელს მიცემულ ინტერვიუში, თალიბანის ერთ-ერთი მაღალჩინოსანი ამბობდა, რომ ისინი ითვალისწინებდნენ ადგილობრივ ნორმებს. „კუნდუზში, სამანგანსა და ლოგარში ადგილობრივები ემხრობიან გოგონათა განათლების იდეას. თუმცა, მაგალითად, ურუზგანსა და ჰელმანდში ეს ასე არაა. შესამისად, ჩვენ ვერ დავაწესებთ ერთნაირ წესებს ავღანეთის ყველა პროვინციაში“. მიუხედავად ამისა, წყაროთა უმრავლესობა აღნიშნავდა, რომ 2018 წლიდან მოყოლებული თალიბანი კვლავაც განაგრძობდა საგანმანათლებლო დაწესებულებებზე თავდასხმას, აღიქვამდა რა მათ, როგორც სამთავრობო კონტროლის ერთ-ერთ ფორმას. ანგარიშში ასევე მოცემული იყო კონკრეტული შემთხვევა ლოგარის პროვინციაში, სადაც 2019 წლის ოქტომბერში თალიბანმა დახურა მთავრობის მიერ დაფინანსებული 29 „მადრასა“ (მეჩეთებთან არსებული რელიგიური პროფილის სკოლები), რადგან ისინი თანხვედრაში არ მოდიოდა ჯგუფის პრინციპებთან. შედეგად,  2600 მოსწავლე, მათ შორის – 900 გოგონა, განათლების მიღმა დარჩა.

რაც შეეხება უშუალოდ სკოლებში მომუშავე პერსონალის მიმართ დამოკიდებულებას, ანგარიშის მიხედვით, UNAMA-მ 2019 წელს აღწერა 29 ძალადობრივი ინციდენტი, რომელთა ფარგლებშიც ანტი-სამთავრობო ჯგუფებმა გამიზნული თავდასხმები მოაწყვეს სკოლებსა და იქ მომუშავე პირებზე, გაიტაცეს მასწავლებლები, დაწვეს სკოლები, თავს დაესხნენ გოგონა მოსწავლეებს და ა.შ. ანგარიშში, შესაბამისად, მოყვანილია არაერთი კონკრეტული შემთხვევა, რომელთა ფარგლებშიც ადგილი ჰქონდა ზემოხსენებულ დანაშაულებს. უფრო დეტალურად, უშუალოდ ქალ მასწავლებლებზე, ანგარიშში ინფორმაცია არ არის.[1]

ა.შ.შ. სახელმწიფო დეპარტამენტი ავღანეთში ადამიანის უფლებათა კუთხით არსებული მდგომარეობის შესახებ 2020 წლის მარტში გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (საანგარიშო პერიოდი – 2019 წელი) წერდა, რომ ქვეყანაში მოქმედ სკოლათა მხოლოდ 16 % არის უშუალოდ გოგონების. თალიბანი, საკუთარ კონტროლირებად ტერიტორიაზე ემუქრებოდა და  თავს ესხმოდა სკოლებს, მოსწავლეებს (განსაკუთრებით, გოგონა მოსწავლეებს) მასწავლებლებსა და სკოლებში მომუშავე სხვა პერსონალს. ადგილი ჰქონდა როგორც ვაჟთა, ასევე – გოგონათა სკოლების გადაწვის ფაქტებსაც. გარდა შეიარაღებული ჯგუფების მხრიდან თავდასხმებისა და მუქარებისა, ის მთავარი ფაქტორები, რაც ხელს უშლიდა ავღან გოგონებს სათანადო საშუალო განათლების მიღებაში იყო: სიღარიბე; ადრეულ ასაკში ან/და იძულებითი ქორწინებები; სკოლებში ქალი მასწავლებლების ნაკლებობა და ა.შ. [2]

სხვა დამატებითი ინფორმაცია კონკრეტულად ქალი მასწავლებლების მიმართ არსებულ პრობლემებზე უშალოდ ლოგარის პროვინციაში, წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში არ იძებნება,

ლოგარის პროვინციაში (ქ. ბარაქი) უსაფრთხოების კუთხით არსებული მდგომარეობა; – პროვინციაში თალიბანის აქტიურობა.

გაერთიანებული სამეფოს საგარეო საქმეთა და თანამეგობრობის ოფისმა 2020 წლის 4 აგვისტოს გამოაქვეყნა განახლებული რუქა, სადაც აღწერილია მოგზაურთათვის ავღანეთში მოგზაურობის მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებული რჩევები. რუქაზე წითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ საერთოდ არ იმოგზაურონ;  ყვითლად აღნიშნულია ზონა, სადაც ტურისტებს ურჩევენ იმოგზაურონ მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში; მწვანე ფრად აღნიშნულია ზონა, სადაც მოგზაურობა ნებადართულია რჩევების გათვალისწინებით.

როგორც რუქაზე ჩანს, მხოლოდ რამდენიმე ადგილია (ქაბულის გაძლიერებული უსაფრთოების ზონა; ქაბულის საერთაშორისო აეროპორტი; პანჯშირის პროვინცია და ქალაქი ბამიანი) ისეთი, სადაც, რეკომენდაციების თანახმად, მოქალაქეებს მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის დროს შეუძლიათ მოგზაურობა. ოფისი მოუწოდებს ბრიტანელ მოგზაურებს, უსაფრთხოების კუთხით არსებული მძიმე და საშიში სიტუაციის გამო, კატეგორიულად შეიკავონ თავი ავღანეთის სხვა ნაწილებში (მათ შორის, ლოგარის პროვიციაში) მოგზაურობისგან.[3]

ჟენევის აკადემიის პროექტის RULAC –  „კანონის უზენაესობა შეიარაღებული კონფლიქტისას (Rule of Law in Armed Conflicts) მიხედვით, ავღანეთში უკვე რამდენიმე ათწლელულია, რაც შეიარაღებული კონფლიქტები არ წყდება. ქვეყნის მთავრობა, რომელსაც მხარს შეერთებული შტატები უჭერს, აგრძელებს შიდა ტიპის კონფლიქტს ავღანური თალიბანისა და სხვა შეიარაღებული ჯგუფების, მათ შორის – ახლადდაფუძნებული ტერორისტული ორგანიზაცია – „ისლამური სახელმწიფოს ხორასნის ფრთის“ წინააღმდეგ.[4]

„გაეროს ავღანეთის ასისტირების მისიის“ (UNAMA) 2019 წლის შემაჯამებელი ანგარიშში, რომელიც შეიარაღებული კონფლიქტის ფარგლებში სამოქალაქო პირთა დაცვას ეხება, მოცემულია რუქა ავღანეთში მიმდინარე წელს მომხდარი უსაფრთხოების კუთხით ინციდენტების სიხშირისა და შედეგად დამდგარი სამოქალაქო მსხვერპლის შესახებ.

რუქის მიხედვით, ტენდენცია შენარჩუნებულია და 2019 წელსაც, ყველაზე მეტი დანაკარგი ქაბულის პროვინციაშია (1563). ასევე საკმაოდ დიდი მსხვერპლი ფიქსირდება ნანგარჰარის პროვინციაში (1070 გარდაცვლილი). ამას გარდა, დანაკარგების საკმაოდ მაღალი მაჩვენებლით, ასევე გამოირჩეოდა ჰელმანდის, გჰაზნისა და ფერიაბის პროვინციებში. რუქის მიხედვით, ავღანეთის აბსოლუტურად ყველა პროვინციაში ფიქსირდებოდა უსაფრთხოების კუთხით არსებული ინციდენტები, რომელთაც, თითქმის ყოველთვის, სამოქალაქო მსხვერპლი ახლდა თან.

ანგარიშში მოცემული ინფორმაციის მიხედვით, 2019 წლის განმავლობაში, უშუალოდ ლოგარის პროვინციაში ძალადობრივ ინციდენტებს (მათ შორის, საჰაერო დაბომბვებსა და შეტაკებებს) 95 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ხოლო 123 – დაშავდა. აღნიშნული რიცხვი (ჯამში 218 სამოქალაქო დანაკარგი), წინა წლის ანალოგიურ მაჩვენებელთან შედარებით, 52 %-ით მაღალია.[5]

ავსტრიის წარმშობის ქვეყნისა და თავშესაფრის კვლევისა და დოკუმენტირების ცენტრი (ACCORD) 2020 წლის 23 ინვისს მომზადებულ ანგარიშში წერდა ავღანეთში უსაფრთოების კუთხით არსებულ სიტუაციაზე. ანგარიშის მიხედვით,  2019 წლის განმავლობაში, ლოგარის პროვინციაში 415 ძალადობრივი ინციდენტი დაფიქსირდა, რასაც  ჯამში 985 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. ინციდენტები, სხვა ლოკაციებთან ერთად, ასევე დაფიქსირდა ქ. ბარაქ ბარაქშიც. ინციდენტების უმრავლესობა თალიბანის და სხვა ანტი-სამთავრობო დაჯგუფებების ქმედებებთან იყო დაკავშირებული.[6]

არასამთავრობო ორგანიზაცია „Center for Strategic and International Studies” (CBIS) ავღანეთის შესახებ ანგარიშში წერდა, რომ  2019 წლის განმავლობაში, თალიბანმა ა.შ.შ. საჰაერო დაბომბვების გამო, საკმაოდ დიდი ზარალი განიცადა. დაიღუპა შეიარაღებული ჯგუფის არაერთი ლიდერი. მათ შორის, აღსანიშნავია 2019 წლის 28 ივნისს ლოგარის პროვინციის „ჩრდილოვანი მმართველის“ (Shadow Governor) – ჰაჯი ლალას დაღუპვა. ასევე, ლოგარის პროვინციაში მდებარე აზრას დასახლების ადგილობრივი მეთაურის – მალავი მოჰამადულლაჰის მკვლელობაც.

ანგარიშში ასევე საუბარია, რომ 2020 წლის „სეზონისთვის“ თალიბანი ზამთრის დადგომისთანავე მოემზადა და ახალი მეთაურები გადაანაწილა მთელ რიგ პროვინციებში, მათ შორის – ლოგარში. გარდა თალიბანისა, ანგარიშის მიხედვით, ლოგარში საკმაოდ აქტიურია დაჯგუფებები: ალ-ქაიდა და Haqqani Network.[7]

წარმოშობის ქვეყნის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების განყოფილების მიერ შესწავლილ წყაროებში, სხვა დამატებითი ინფორმაცია უშუალოდ ქალაქ ბარაქში უსაფრთხოების კუთხით არსებულ მდგომარეობაზე, არ იძებნება.

[1] EASO – „Afghanistan: Education sector: personnel and students“; published on 20 August 2020; available at

[accessed 7 September 2020]

[2] United State Department of State – Country Report on Human Rights Practices 2019 – Afghanistan; published on 11 March 2020; available at

[accessed 7 September 2020]

[3] United Kingdom Foreign and Commonwealth Office – Foreign travel advice Afghanistan; published on 21 April 2020; available at https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/afghanistan [accessed 7 September 2020]

[4] Geneva Academy – Rulac – Rule of Law in Armed Conflicts; available at http://www.rulac.org/browse/map [accessed 7 September 2020]

[5] UNAMA – Afghanistan – Protection of Civilians in Armed Conflict 2019; published in February 2020; available at

[accessed 7 September 2020]

[6] ACCORD – Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation – „AFGHANISTAN, JAHR 2019: Kurzübersicht über Vorfälle aus dem Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED); published on 29 June 2020; available

  [accessed 7 September 2020]

[7] Center for Strategic and International Studies (CBIS) – “Afghanistan: The prospect for a Real Peace”; published on 7 July 2020; available at

[accessed 7 September 2020]